open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
LGBTQ prava u Australiji

Australija se smatra generalno tolerantnom prema LGBT populaciji. Istopolni odnosi su federalnom nivou legalni od 1994. godine, a gradjanska partnerstva u priznata donošenjem zakona o istopolnim zajednicama,19.Novembra 2001. godine. Važeći ustav iz 2003. godine eksplicitno zabranjuje diskriminaciju na osnovu seksualne orijentacije i rodnog identiteta. Moguće je usvajanje dece od strane istopolnih parova, ukoliko je dete jednog od partnera/partnerke. Istopolni brak je, međutim, izričito zabranjen federalnim zakonom od 2004. godine.

U Australiji se godišnje održavaju dve zvanične parade ponosa: Sidney Pride (od 1996. godine] i Melbourne Pride [od 2000. godine].

Glavne LGBT organizacije u Australiji su Cwatch Show Centar, Lambda, GL Iniciality i Pink Boys.

## Vanjske veze
; Zakoni
*Australian Human Rights Commission – ''Resilient Individuals: Sexual Orientation Gender Identity & Intersex Rights 2015'' 

; Istorija i aktivizam
*Australian Lesbian and Gay Archives 
*Living Out Loud: A History of Gay and Lesbian Activism in Australia by Graham Willett, , 2000.
*Mapping Homophobia In Australia Study 
*''Queen City of the South'' Melbourne Queer History radio series

; Grupe za podršku
*QLife – national LGBTI counselling and referral service

; Usvajanje i roditeljska prava
*Gay Dads Australia Surrogacy Guide
*Same Sex Couple Adoption: The Situation in Canada and Australia  Parliament of Australia
*NSW Law Reform Commission Report, 1988 – Artificial Conception: In Vitro Fertilization 
*Same Sex Parenting by Paul Boers, Senior Associate of Dimocks Family Lawyers. FindLaw.com (April 2005)

; Ostalo
*Marriage aside, what laws still discriminate against gays?
*Australia National Laws 
*Federal and State Anti-Discrimination Law
*Legal Recognition of Same-Sex Relationships Briefing Paper 9/2006  New South Wales Parliament
*World conference on LGBT rights 
*Interdependency Visa: Offshore Temporary and Permanent (Subclasses 310 and 110) 
*Sinnes, G.R. *Australia* ''Encyclopaedia of Homosexuality.''  Dynes, Wayne R. (ed.), Garland Publishing, 1990. pp.&nbsp;93–97
LGBTQ prava u Gvineji Bisau

Istopolni odnosi su dekriminalizovani u Gvineji Bisao 1993. godine. Gvineja Bisao je jedna od potpisnica Deklaracije Ujedinjenih nacija o seksualnoj orijentaciji i rodnom identitetu Gvineja Bisao, u liniji sa drugim bivšim portugalskim kolonijama u Africi, jeste jedna od tolerantijih afričkih država prema LGBT osobama.

## Reference
Jeremy (pjesma)

***Jeremy*** je pesma američkog grandž benda *[[Pearl Jam]]* sa njihovog debitantskog albuma *[[Ten (Pearl Jam)|Ten]]* iz 1992. godine .Ovo je jedna od najpoznatijih pesama ove grupe, a spot za ovu pesmu je ujedno bio i MTV-jev spot godine za 1992. godinu .Pesmu je napisao basista Džef Ejment, a tekst pevač Edi Veder. Vedera je inspirisao jedan članak u novinama u kome je pisalo da se petnaestogodišnji dečak po imenu Džeremi ubio pred svojim razredom.Pesma Jeremy predstavlja jedan od singlova sa albuma Ten uz pesme Black,Alive i Even Flow.
Jeremy

**Jeremy** (fonetski: *Džeremi*) je muško ime u zemljama engleski|engleskog govornog područja, koje predstavlja lokalnu varijantu imena Jeremija.

To također može predstavljati:
* Jeremy (film), američki igrani film iz 1973.
* Jeremy (pjesma), koju je izdala grupa *[[Pearl Jam]]* 1992.
Treći mitridatski rat

**Treći mitridatski rat** se vodio između 73. pne. i 63. pne. između Rimske Republike na jednoj, te Pontskog Kraljevstva i njegovih saveznika na drugoj strani. Predstavljao je posljednji i najduži od mitridatskih ratova, koji su ime dobili po pontskom kralju Mitridatu. Završio je rimskom pobjedom, nakon koga je rimska vlast dodatno pojačana u Maloj Aziji i na području Bliskog Istoka; Pont i Kraljevina Armenija su nakon njega postale rimske klijentske države.

## Povezano
* Mitridatski ratovi
74. pr. n. e.

__NOTOC__

Godina **74. pne.** bila je godina predjulijanskog rimskog kalendara. U rimskoj državi bila je poznata kao **Godina konzulstva Lukula i Kote** (ili, rjeđe, **godina 680. ''[[Ab urbe condita]]**''). Oznaka 74. pne. za ovu godinu se koristila od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini postala glavna metoda u zapadnoj Evropi sa označavanje godina.

## Događaji
* Nikomed IV, posljednji kralj Bitinije oporukom ostavlja svoje kraljevstvo Rimskoj Republici (prema nekim izvorima 75. pne.).
* Treći mitridatski rat: Bitka kod Kizika u kojoj rimske snage pod Lucijem Lukulom nanose poraz pontskom kralju Mitridatu VI.
* Rimski tribun Kvint Opimije je osuđen zbog prekoračenja ovlasti.
* Kirenajka postaje rimskom provincijom.
* Osnovana Pamplona.

## Rođenja
*

## Smrti
* Nikomed IV od Bitinije (75/4. pne.)
* Car Zhao od Hana (r. 94. pne.)
Bitka kod Kizika (74. pr. n. e.)

**Bitka kod Kizika** se odigrala za vrijeme trećeg mitridatskog rata godine 74. pne. između rimskih snaga pod Lucijem Lukulom na jednoj i pontske vojske pod Mitridatom VI na drugoj strani. Prije bitke je Mitridat opsjeo grad Kizik, koji se opredijelio za Rimljane. Lukul se s vojskom iskrcao u blizini grada, napao Mitridata i porazio ga.
Pamplona

**Pamplona** (baskijski: **Iruñea** ili **Iruña**) glavni je grad španjolske autonomne zajednice Navarre.

## Geografija
Smještena je na sjeveru Španjolske, 407 kilometara od Madrida, na obalama rijeke Arga. Pamplona je financijsko, trgovačko, ali i upravno središte Navarre. Prema podacima iz 2005. godine broji 193.328 stanovnika.

*Iruñea* je baskijski naziv kojeg preporuča Kraljevska akademija baskijskog jezika, međutim Vlada Navarre priznala je drugi baskijski naziv *Iruña*, što znači *grad*. Oba baskijska naziva su službena. Pamplona je španjolsko ime.

Za baskijske nacionaliste, Pamplona je povijesno središte Baskije (*Euskal Herria* - povijesni naziv koji označava područje na kojem se govori baskijskim).

## Arhitektura i znamenitosti
Povijesno središte Pamplone nalazi se na desnoj obali rijeke Arga. Grad je poznat po festivalu "San Fermín", koji se održava svake godine 7. srpnja, na kojem je glavna atrakcija je utrka s bikovima ili *encierro*. Ovu lokalnu priredbu poznatom je učinio Ernest Hemingway u svom djelu *A sunce izlazi* (1926).

U Pamploni se održava svakog 5. srpnja "Utrka golih". "Utrka golih" je manifestacija koju organizira udruga PETA ( People for the Ethical Treatment of Animals), a cilj joj je skrenuti pažnju na mučenje i iskorištavanje bikova tijekom održavanja koride.

### Sveučilišta

U Pamploni su smještena tri sveučilišta:
* *Javno sveučilište Navarre* (Universidad Pública de Navarra)
* *Sveučilište Navarre*' - privatno sveučilište Opusa Dei.
* *UNED - Pridruženi centri Nacionalnog sveučilišta na daljinu*,

## Gospodarstvo
U blizini Pamplone smještena je zračna luka. Povezana je željeznicom te autocestama s glavnim gradovima okolnih provincija.

Pamplona je važno industrijsko središte. U njoj je smještena i jedna od tvornica Volkswagenovih vozila. Važna je još i metalurška te papirna industrija. Također valja spomenuti i vjetroelektrane smještene na brdu Perdón u blizini Pamplone.
Razapinjanje

**Razapinjanje** predstavlja drevnu metodu pogubljenja koja se izvodila pričvršćivanjem osuđene osobe - bilo vezanjem bilo prikucavanjem čavlima i klinovima - na drvenu podlogu, najčešće u obliku križa - te njenim ostavljanjem da umre od gladi i dehidracije. Razapinjanje se često prakticiralo u starom vijeku - od strane Perzijanaca, Seleukida, Kartaginjana i Rimljana. Kaznu razapinjanjem je u Rimu godine 337. ukinuo car Konstantin I u znak poštovanja prema Isusu Kristu - najpoznatijoj od svih žrtava razapinjanja. Nakon toga se razapinjanje koristilo gotovo isključivo u ne-kršćanskim zemljama, od čega je najpoznatiji Japan u doba Tokugawinog šogunata. Danas se očuvalo jedino u kaznenom zakonodavstvu Irana.

Određene kršćanske zajednice ponekad prakticiraju ritualno razapinjanje u kojima raspete osobe odaju počast Kristu nastojeći se poistovjetiti s njegovim patnjama, a za što su najpoznatiji primjer Filipini.

Najpoznatija referenca na razapinjanje jest raspelo koji predstavlja važan simbol za katolike, pravoslavce, orijentalne kršćane, s time da protestanti preferiraju korištenje križa bez Isusovog lika na njemu.

## Vanjske veze
* New Scientist article on cause of death in crucifixion.
* "Forensic and Clinical Knowledge of the Practice of Crucifixion" by Dr. Frederick Zugibe 
* Jesus's death on the cross, from a medical perspective 
* "Crucifixion in antiquity - The Anthropological evidence"  By Joe Zias
* Jewish Encyclopedia: Crucifixion
* Crucifixion of Joachim of Nizhny-Novgorod
Mitridatski ratovi

**Mitridatski ratovi** su bili oružani sukobi koji su se u prvoj polovici 1. vijeka pne. vodili na području Grčke, Male Azije i Bliskog Istoka između Rimske Republike na jednoj te Pontskog Kraljevstva i njegovih saveznika na drugoj strani. Pontsko Kraljevstvo je vodio kralj Mitridat VI, po kome su i dobili ime. Uzrok im je bilo Mitridatovo nastojanje da svoju državu proširi na račun područja u rimskoj interesnoj sferi, ali i duboko nezadovoljstvo njihovih stanovnika rimskom vlašću, koje je Mitridat nastojao iskoristiti. Ratovi su bili dugi i iscrpljujući, ali su završili rimskom pobjedom i daljim širenjem rimske vlasti na istok, odnosno uspostave rimske hegemonije nad Malom Azijom, Sirijom, Levantom i Armenijom. Dugoročne posljedice mitridatskih ratova su, s druge strane, pogodile i sam Rim gdje su postali povod za stranačke sukobe koji će eskalirati u građanske ratove, odnosno omogućile nagli priliv bogatstva i uticaja beskrupuloznim pojedincima koji će dovesti do postepenog nestanka Republike i njene transformacije u Carstvo.

Tri rata su bila:
* Prvi mitridatski rat (88. pne. - 84. pne.), u kome je rimskim snagama komandirao Sula, završen rimskom pobjedom i sklapanjem Sporazuma u Dardanu;
* Drugi mitridatski rat (83. pne. - 81. pne.), u kome je rimskim snagama komandirao Lucije Licinije Murena, završen rimskim porazom i sporazumom koji je priznao *status quo ante bellum*.
* Treći mitridatski rat (75. pne. - 66. pne.), u kome je rimskim snagama komandirao Lucije Lukul, a potom Pompej; završen je Mitridatovim samoubistvom, te rimskom aneksijom odnosno vazalizacijom njegove države.
Dardanski mir

**Dardanski mir**, odnosno **Dardanski sporazum** je naziv za mirovni sporazum koji su godine 84. pne. sklopili pontski kralj Mitridat VI Eupator s jedne, te Lucije Kornelije Sula, komandant rimskih snaga na Istoku sa druge strane. Njime je okončan prije četiri godine započeti prvi mitridatski rat, a u kome je Sula, nakon početnih rimskih poraza, uspio pontskim snagama nanijeti teške poraze kod Heroneje i Orhomena. Ime je dobio po gradu Dardanija ili Dardan (Dardanos) u Maloj Aziji, gdje je sklopljen.

Prema njegovim odredbama Mitridat je morao predatzi Bitiniju, Paflagoniju, Frigiju i Kapadokiju - odnosno sve oblasti koje je osvojio za vrijeme rata - te platiti ratnu odštetu od 2000 talanata. Te su odredbe izgledale neobično blage za antičko doba, pogotovo s obzirom da je Mitridat na početku rata bio orkestrirao zloglasni masakr Rimljana u Maloj Aziji. S druge strane, Sula je prilikom pregovora bio prvenstveno motiviran željom da što prije okonča neprijateljstva, s obzirom da je zbog političkih previranja u samom Rimu kao optimat službeno proglašen odmetnikom, a tamošnji popularski vlastodršci pripremali pohod s ciljem da ga likvidiraju. Sula je, s druge strane, bio daleko oštriji prema vraćenim područjima u Grčkoj i Maloj Aziji koja su se za rata opredijelila za Mitridata - njima je nametnuo plaćanje odštete od 20.000 talanata, što je - ovisno o izvorima - bilo isto što i njihov petogodišnji, odnosno dvadesetogodišnji prihod od izvoza.

Mirovni sporazum je ostao do snazi do izbijanja drugog mitridatskog rata 83. pne. ali je potvrđen njegovim neodlučnim završetkom 81. pne. Konačno je prekršen kada je Mitridat godine 75/74. pne. pokrenuo treći mitridatski rat.
Sulini građanski ratovi

**Sulini građanski ratovi** su predstavljali međusobno povezane oružane sukobe između dvije frakcije u Rimskoj Republici 80-ih godina pne. - populara na čelu s Gajem Marijem i njegovim nasljednicima te optimata na čelu s Lucijem Kornelijem Sulom, po kome su dobili ime. Predstavljali su kulminaciju višedecenijske eskalacije političkog nasilja izazvanog dubokim ekonomskim i socijalnim promjenama rimskog društva, a koje se neposredno pred njihovo izbijanje odrazilo i ratu Rima s njegovim italijanskim saveznicima. Tokom njih se istovremeno vodio i rat Rima s pontskim kraljem Mitridatom, koji je također poslužio kao jedan od povoda za eskalaciju sukoba. Obično se dijele na dvije cjeline:

* Prvi Sulin građanski rat (88. pne. - 87. pne.), koji se, u stvari sveo na Sulin pohod na Rim u svrhu osiguranja komande u ratu protiv Mitridata, te završio privremenim protjerivanjem popularskih vođa iz Rima;
* Drugi Sulin građanski rat (83. pne. - 82. pne.), u kome je Sula po drugi put marširao na Rim i popularima nanio konačni poraz, proglasivši se nakon toga diktatorom; kao njegov nastavak se ponekad navodi i popularski ustanak u rimskoj Hispaniji na čelu sa Kvintom Sertorijem.
 
Iako je i u ranijim periodima historije bilo nasilja između zavađenih rimskih frakcija, Sulini građanski ratovi su predstavljali presedan, s obzirom da je u njima prvi put sudjelovala profesionalna vojska, odnosno trupe odane pojedinačnim vojskovođama umjesto legalnim institucijama države. Iako su završili pobjedom optimata, te iako je Sula kao diktator poduzeo niz ustavnih reformi s ciljem da spriječi da itko slijedi njegov primjer, te su reforme postepeno napuštene, populari su se oporavili te su tako stvoreni uvjeti za nove građanske ratove koji će dovesti do pada Republike.

Ponekad se za njih koristi zajednički izraz **Prvi rimski građanski rat**, odnosno **Prvi građanski rat Rimske Republike**.
Kvintesencija

**Kvintesencija**, (lat: *quinta essentia* - peta suština, peta supstancija). Tim imenom pitagorejci nazivaju etar. U prenosnom značenju — jezgro, suština.

Aristotel je etar pretpostavio kao element pored zemlje, vode, vazduha i vatre. Pošto je ovaj važio kao najizvrsniji, najfiniji, sveprožimni element, kvintesencijom se označavala suština neke stvari, najdelotvorniji sastavni deo neke supstancije uopšte. Kod alhemičara se i alkohol zvao kvintesencijom.

Teofrast Paracelzus je kvintesenciju smatrao kao peti element, pored četiri elementa starih hemičara; ona bi imala biti duh ili snaga prirodnih tela. Danas kvintesencija znači bit neke stvari ili najdelotvorniji deo neke supstancije.

## Reference
73. pr. n. e.

__NOTOC__

Godina **73. pne.** bila je godina predjulijanskog rimskog kalendara. U rimskoj državi bila je poznata kao **Godina konzulstva Lukula i Kote** (ili, rjeđe, **godina 681. ''[[Ab urbe condita]]**''). Oznaka 73. pne. za ovu godinu se koristila od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini postala glavna metoda u zapadnoj Evropi sa označavanje godina.

## Događaji

* Iz gladijatorske škole Kapui bježi grupa gladijatora na čelu sa Tračaninom Spartakom, a kojoj se pridružuju odbjegli robovi i rimska sirotinja. Od te grupe nastaje improvizirana vojska od 70.000 ljudi koja će započeti treći robovski rat. Spartakovi ustanici počinju pustošiti Kampaniju, napadajući bogate gradove kao što su Kuma, Nola i Nucerija.
* U Indiji završava Sunga Carstvo.
* Lud postaje kralj Britanije, prema Geoffreyju od Monmoutha.

## Rođenja
* Herod Veliki, kralj Judeje, (u. 4. pne.)

## Smrti
* Heli, kralj Britanije
Nocera Inferiore

**Nocera Inferiore**, nekadašnja **Nocera dei Pagani**, je gradić i općina (*[[comune]]*) u italijanskoj regiji Kampaniji, smješten u provinciji Salerno, u podnožju planine Monte Albino, 20&nbsp;km istočno-jugoistočno od Napulja, s kojim je povezan željeznicom.

U antičko doba je bio poznat kao Nucerija (*Nuceria*).

## Značajne osobe
* Francesco Solimena, slavni slikar iz doba baroka
* Jacopo Sannazzaro, slavni pjesnik, humanist i epigrammist
* San Ludovico D'Angiò, kanoniziran 1317. od pape Ivana XXII
* Simone Barone, fudbaler koji je bio među osvajačima Svjetskog kupa
* Raffaele De Martino, fudbaler

## Reference

## Vanjske veze

* Official Website
Beli Mawr

**Beli Mawr** (na velškom: "Beli Veliki") bilo je ime za božanstvo predaka u velškoj mitologiji. On je otac Caswallawna, Arianrhoda, Lludd Llaw Erainta i Llefelysa. Nekoliko kraljevskih loza u srednjovjekovnom Walesu je tvrdilo da potiče od njega.

## Beli i Belenus
Često se smatra da mu ime potiče, odnosno da je istovjetan s keltskim bogom Belenusom. Brojne i međusobno proturječne lingvističkih teorija nude porijeklo njegovog imena. Jedna od njih navodi da bi to mogao biti *[[Bolgije|Bolgios]]*, ime koje je nosio jedan od vođa galskog pohoda na Grčku u 3. vijeku pne. S drughe strane se vjeruje da element *bel-* potiče od staroirskog *[[Beltane]]* (suvremeni irski *bealtaine*, gelski *bealtuinn* "Majski dan", "maj"), a što znači "svjetla vatra". Galska božanska imena "Belenos" (*Svijetli) i "Belisama" su vjerojatno vezana uz njih. Osim toga postoje brojne druge teorije.

## Velška tradicija
S druge strane, u velškoj srednjovjekovnoj tradiciji Beli Mawr nosi i i patronimsko ime *fab Manogan/Mynogan* ("sin Manoganov"). Čini se da to potiče od tekstualne zbrke i pogrešno prenesenog imena stgvarne historijske ličnosti , Adminija, sina Kunobelinovog; nakon što je ono preneseno preko rimskih pisaca Svetonija i Orosija, postao je *Bellinus filius Minocanni* u velškom srednjovjekovnom latinskom tekstu *[[Historia Brittonum]]*. Tako je Beli u srednjovjekovnoj pseudohistoriji postao zasebna ličnosti od Kunobelina (velški *Cynfelyn*, Shakespearov Cymbeline), te se općenito navodio kao kralj koji je vladao u periodu neposredno pred rimsku invaziju; njegov "sin" Caswallawn je historijski Kasivelaun.

## Geoffreyev Heli
Beli se također pojavljuje u *[[Historia Regum Britanniæ]]*, pseudohistoriji koju je 1130-ih napisao Geoffrey od Monmoutha. Tamo je naveden kao britanski kralj Heli, sin Diguelijev i otac Luda, Kasivelauna i Nenija. Tvrdi se da je vladao 40 godina, i da ga je naslijedio njegov sin Lud (Llud). U srednjovelškom prijevodu Geoffreyjevog teksta poznatoj kao *[[Brut y Brenhinedd]]*, Helijevo ime se ponovno navodi kao Beli. and his father re-named to Manogan.

## Reference

## Vanjske veze
* Beli Mawr and the Belgae
Lud, sin Helijev

**Lud** () je, prema *[[Historia Regum Britanniae|Historiji kraljeva Britanije]]*, pseudo-historijskoj knjizi Geoffreya od Monmoutha i srodnim srednjovjekovnim tekstovima, bio kralj Britanije u doba pred dolazak Rimljana. Bio je najstariji sin kralja Helija i naslijedio svog oca. Njega je, pak, naslijedio brat Kasibelan (historijski Kasivelaun). Lud se povezuje s velškom mitološkom ličnošžu Lludd Llaw Eraint, ranijom ličnošću po imenu Nudd Llaw Eraint, te irskim Nuada Airgetlámom, kraljem Tuatha Dé Dananna, kao i britskim bogom Nodensom. U velškoj tradiciji se, pak, smatra posebnom ličnošću.

## U književnosti
Ludova vladavina je opisana kao značajna zbog osnivanja grapdva i utvrđivanja Trinovantuma (London), koji je Lud posebno volio. Geoffrey objašnjava kako naziv "London" dolazi od "*Caer Lud*", ili imena "Ludova tvrđava". Kada je umro, sahranjen je u Ludgateu. Njegova dva sina Androgej i Tenvancije su bili maloljetni, pa ga je naslijedio brat Kasibelan.

U velškim verzijama Geoffrejeve *Historije*, poznatim kao *[[Brut y Brenhinedd]]*, naziva se Lludd fab Beli, uspostavljajući tako vezu s ranijim mitološkim kraljem Lludd Llaw Eraintom. Posebna velška priča *[[Lludd and Llefelys|Cyfranc Lludd a Llefelys]]* (*Priča o [[Lludd]]u i [[Llefelys]]u*), je pridodana nekim verzijama *Bruta*. Također je sačuvana zasebno, u nekim oblicima kao dio *[[Mabinogion]]a*. Prema toj priči, Lludd je imao još jednog brata po imenu Llefelys, koji je postao kralj Francuske kada je Lludd vladao Britanijom. Za vrijeme Lluddove vladavine, Britaniju su pogodile tri velike kuge, ali ih je Llud nadvladao uz savjet svog brata.

U Engleskoj i Irskoj postoji brojni toponimi (Ludden, Limerick) temeljeni na *Lud-*, *Ludden-*, *Luddes-* ili *Ludger-*. Toponimi se prostiru do sjevera u Grofoviji Durham, te na zapadu do Ludgvana, Somerseta, ali samo dva postoje u Walesu - Luford (Herefordshire) i Ludchurch (Permbrokeshire).

## Kralj Lud u Gradu Londonu
Ludovo ime daje materijal za moguću etimologiju naziva Ludgate (*Porth Llydd* u *[[Brut y Brenhinedd]]*), glavne kapije za londonski City. Statau kralja Luda i njegova dva sina, koja su nekoć stajala nak kapiji, danas se nalaze kod crkvce St Dunstan-in-the-West u londonskom Fleet Streetu. Postojao je pub u Ludgate Circus zvan "King Lud", danas poznat "Leon", a medaljoni kralja Luda se mogu naći iznad vratiju.

## Reference
Britanija (otok)

**Velika Britanija** () ili samo **Britanija** (), je ostrvo koje se nalazi u severozapadnom delu Evrope, deo Ujedinjenog Kraljevstva. Naziv Velika Britanija se takođe koristi u geopolitičkom kontekstu za Englesku, Vels i Škotsku koje se nalaze na ostrvu. Velika Britanija ili samo Britanija je često pogrešan naziv za državu *[[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Severne Irske]]*.

Sa površinom od 218.595 km² ostrvo je najveće u grupi Britanskih ostrva. Takođe je najveće ostrvo u Evropi i osmo po veličini u svetu, kao i treće po broju stanovnika, posle ostrva Jave i Honšu.
## Geografija

Velika Britanija leži na evropskom kontinentalnom šelfu. Nalazi se severozapadno od kontinentalne Evrope, a od evropskog kopna je odvojena Severnim morem i Lamanšom, koji se sužava 34 km u Doverskom moreuzu. Prostire se 10 ° geografske širine po svojoj dužoj osi sever-zapad i zauzima površinu od 209.331 km², ne računajući manja okolna ostrva. Severni prolaz, Irsko more, prolaz Svetog Đorđa i Keltsko more na zapadu razdvajaju ostrvo od Irske. Ostrvo je fizičko povezano sa kontinentalnom Evropom putem Evrotunela, najdužeg podvodnog železničkog tunela na svetu, završenog 1993. Ostrvo se odlikuje niskim reljefom na istoku i jugu, dok brda i planine preovlađuju u zapadnim i severnim oblastima. Ostrvo okružuju oko 1.000 manjih ostrva i hridova. Najveća udaljenost vazdušnom linijom između dve tačke je 968 km od Kornvola do Kejtnesa, odnosno 1349 km drumom.
Geoffrey od Monmoutha

**Geoffrey od Monmoutha** (, , ) (cca. 1100 – cca. 1155) bio je britanija (otok)|britanski svećenik i jedan od glavnih ličnosti u razvoju britanske historiografije, odnosno jedan od ličnosti najzaslužnijih za popularnost priča o kralju Arturu. Njegovo najpoznatije djelo je *[[Historia Regum Britanniae]]* ("Historija kraljeva Britanije"), kronika koja je u svoje vrijeme uživala veliku popularnost te s latinskog bila prevođena na brojne jezike srednjovekovne Evrope.

## Vanjske veze
* Latin Chroniclers from the Eleventh to the Thirteenth Centuries: '''Geoffrey of Monmouth''' from *[[The Cambridge History of English and American Literature]]*, Volume I, 1907–21.

### Engleski prijevodi na webu
* *Historia Regum Britanniae*:
** Histories of the Kings of Britain, tr. by Sebastian Evans, at Sacred Texts
** By Aaron Thompson with revisions by J. A. Giles at http://www.yorku.ca/inpar/geoffrey_thompson.pdf. (PDF)
** (Arthurian passages only) edited and translated by J. A. Giles at http://www.lib.rochester.edu/camelot/geofhkb.htm .
* *Vita Merlini*, Basil Clarke's English translation from *Life of Merlin: Vita Merlini* (Cardiff: University of Wales Press, 1973).
** At Jones the Celtic Encyclopedia
** At Sacred-texts.com
Helveti

**Helveti** ili **Helvećani** () su bili keltsko pleme ili, preciznije, konfederacijan keltskih plemena. Iako su bili porijeklom iz današnje Njemačke, u vrijeme prvih važnijih kontakata s Rimljanima u 1. vijeku pne. su nastanjivali današnji Švicarsku visoravan. Njima je Julije Cezar posvetio značajan dio svojih *[[Commentarii de Bello Gallico|Komentara o Galskom ratu]]*.

Prema Cezaru, Helveti su bili podijeljeni u četiri podgrupe, koje je nazvao *[[pagus|pagi]]*. Dok je Cezar naveo samo jednu od njih - Verbigene (*Bell.Gall.* 1.27) i Tigurine (1.12), Posejedonije navodi Tigurine i Tojgenoje (*Τωυγενοί*). Potonji mogu ali i ne moraju biti istovjetni s Teutoncima koje navodi Livije. Antički pisci su obično Teutonce navodili kao“germanski” a Helvete kao “galski”narod, ali su te etničke oznake danas predmet rasprave.

## Etimologija
Endonim *Helvetii* može poticati od korijena *elw* koji u velškom znači "dobit" ili "profit", te staroirskog prefiksa *il-*, što znači "mnogo" ili "više". Ime se također tumačilo kao "bogati zemljom," od *elu-*, "brojni," i **etu-*, "teren, pašnjak."

Ime je postala nacionalna personifikacija Švicarske ( *[[Helvetia]]*) a službeni neolatinski naziv *Confoederatio Helvetica* potiče od Helveta.

## Reference

## Vanjske veze

* Celts in Switzerland (German)
Ariovist

**Ariovist** (, sredina 1. vijeka pne.) bio je poglavica Sveva i s njima povezanih germanskih naroda. On i njegovi sljedbenici su došli u drevnu Galiju kako bi pomogli Arvernima i Sekvancima u ratu protiv Edua. Nakon pobjede su se nastanili na području današnjeg Alsacea. Godine 58. pne. ih je porazila rimska vojska pod Cezarom u bitci u Vogezima i protjerala preko Rajne.

## Vanjske veze
* Runes Around the North sea...
* Indoeuropean Etymological Dictionary
Kriks

**Kriks** (, ? - 72. pne.) bio je galski gladijator, najpoznatiji kao jedan od vođa Trećeg robovskog ustanka protiv Rimske Republike.

Ime mu je na galskom jeziku značilo "Kovrčavi". Prije nego što je postao rob, borio se za račun galskog plemena Alobroga protiv Rimljana te u tom sukobu bio zarobljen. Poslan je u gladijatorsku školu u Kapui. Tamo je zajedno sa Spartakom organizirao bijeg gladijatora, koji je naknadno prerastao u sveopći ustanak robova i rimske sirotinje.

Kriks je postao jedan od komandanata Spartakove robovske vojske te se istakao u nekoliko bitaka u kojima su poražene rimske snage. Međutim, pred kraj godine 73. pne. Kriks se odlučio razdvojiti od Spartaka, koji se s vojskom nastojao probiti iz Italije; umjesto toga je više volio ostati u Italiji i uzdržavati se pljačkom. Njegova vojska, koja je brojala oko 30.000 ljudi, krenula je na jug. Tamo ju je sustigao konzul Lucije Gelije Publikola. Kriksov pokušaj napada nije uspio, te je poražen i ubijen u borbi.

Spartak je, čuvši za pogibiju suborca i prijatelja, organizirao pogrebne igre njemu u počast u kojima je 300 rimskih zarobljenika natjerao da se kao gladijatori bore do smrti.

## U fikciji
Kriks se pojavljuje kao lik u romanu *[[Spartacus (Fastov roman)|Spartacus]]* Howarda Fasta, a koji je ekraniziran dva puta:
* kao igrani film ''Spartak'' iz 1960. godine gdje je njegov lik tumačio John Ireland;
* kao mini-serija iz 2004. godine gdje je njegov lik tumačio Paul Kynman.

Kriks je također jedan od likova u konceptualnom albumu *[[Jeff Wayne's Musical Version of Spartacus]]* gdje njegove dionice pjeva Fish.

U TV-seriji *[[Spartacus (TV serija)|Spartacus]]* je lik Kriksa tumači novozelandski glumac Manu Bennett.

## Reference

* Appian, *Civil Wars* 1.116
* Livy, *Perochiae* 96 
* Florus, *Epitome* 2.8.20 http://www.fordham.edu/halsall/ancient/3slaverevolttexts.htm 
* Sallust, *Fragmenta Historiarum* 3
* Smith, William (1870), *Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology* Vol 1 p. 896 
* Bradley, Keith. *Slavery and Rebellion in the Roman World.* Bloomington: Indiana University Press, 1989.
Vercingetoriks

**Vercingetoriks** (, rođen oko 82 p.n.e, umro 46. pne.) je bio poglavica galskog plemena Arvernija, poreklom iz arvernijskog grada Gergovije. Poznat je po vođenju neuspešnog rata protiv Rimljana predvođenih Julijem Cezarom. Za njegovu pobunu se zna samo na osnovu Cezarovih spisa, a uzima se kao primer galskih vrlina i odlučnosti.

## Historija

Pošto je postavljen za guvernera Narbonske Galije, Julije Cezar je nastavio osvajanja na severu Galije i održavao je kontrolu samo razdvajajući Gale i posle ih zasebno pokoravajući. Koristio je frakcionalizam, dajući povlastice pojedinim galskim plemićima, pružajući im političku podršku i rimske luksuze, poput vina. Pokušaje pobuna protiv Rima, poput Ambioriksove 54. pne., podržavali su samo lokalni Gali. Međutim, Vercingetoriks (čijeg su oca ubili samo Gali jer je pokušao da se proglasi vođom svih Gala) je uspeo da ujedini sva galska plemena i primenom modernih tehnika ratovanja pokušao je da se suprotstavi Cezaru.

Nakon pobede nad Cezarom kod Gergovije (danas Klermon Feran), Vercingetoriks je poražen i zarobljen kod Alezije (blizu Dižona). Pogubljen je u Rimu.
Adam Darius

**Adam Darius** (New York, 10. svibnja 1930. – Espoo, 3. prosinca 2017.) je bio američki plesač, pantomimičar, pisac i koreograf. Kao izvođač, nastupao je u 85 zemalja na šest kontinenata. Objavio je 13 knjiga i napisao 21 dramski komad.

Radio je, medju ostalim, sa Jean-Louis Barrault, Ingmar Bergman, Plácido Domingo i Kate Bush, koju je podučio u oblasti pokreta.

Kao solo umjetnik, u duetu s Kazimir Kolesnikom ili sa Adam Darius Company, često posjećuje Balkan, nastupajući u više navrata na Ljubljana Festivalu, kao i u Novom Sadu, Dubrovniku, Splitu, Skopju, Sofiji, Plovdivu, Burgasu, Staroj Zagori i Varni u Bugarskoj. Dobitnik je srebrne medalje na Beogradskom festivalu monodrame i pantomime, 1976.

U maju 2010. nastupio je u duetu s Kazimirom Kolesnikom na 13. Teatar Fest-u u Sarajevu, sa predstavom *Smrt strašila* (*Death of a Scarecrow*).

U programu posvećenom njegovoj karijeri, BBC World Service opisao ga je kao «jednog od najistaknutijih talenata 20. vijeka».

Umro je 2017. godine u Espoou, u Finskoj.

## Knjige Adama Darius

 
## Priznanja i nagrade
* 1976: Silver medallion of the Belgrade Monodrama Festival (Jugoslavije)
* 1976: Honorary membership of the North Sumatran Community (Indonezija)
* 1978: American Television Emmy (SAD)
* 1984: Premio Positano Léonide Massine Per L'arte Della Danza (Italija)
* 1987: Key to the City of Las Vegas (SAD)
* 1998: Shetland Dance and Mime Award (Velika Britanija)
* 2001: Noor Al Hussein Foundation Award (Jordan) 
* 2002: Beirut Festival du Rire Trophy (Libanon)
* 2003: Noor Al Hussein Foundation Award (Jordan)
* 2009: Order of Luis Manuel Gutiérrez (Venecuela)

## Reference

## Vanjske veze

* Dansmuseet, Stockholm, Švedska
Radio Sto Plus

**Radio Sto plus** je radio-stanica u Novom Pazaru u Srbiji (Sandžak) koja emitira program na frekvencijama 105,3&nbsp;MHz i 97,2&nbsp;MHz. Sto plus ima regionalnu koncesiju te signalom pokriva područja Novog Pazara, Raške, Tutina, Sjenice, Nove Varoši, Priboja, Prijepolja, Rožaja, Bijelog Polja, Berana, Zubinog Potoka, Leška i Leposavića.

Nezavisni radio Sto plus, osnovan 7. jula 2003. sa ciljem da objektivno izveštava o događajima u regionu, Srbiji i Crnoj Gori i republikama bivše Jugoslavije. Sto plus je deo novinske agencije BETA ,bavi se promocijom ljudskih i manjinskih prava, tolerancijom i boljim razumevanjem zajednica.

Sto plus emituje regionalne, nacionalne i vesti iz sveta, kao i tonske izveštaje i posebne programe Betinog Audio servisa, koristeći dopisnike iz Srbije i Crne Gore, susednih zemalja, evropskih centara i drugih gradova u celom svetu.

## Vanjske veze
* Službena stranica
72. pr. n. e.

__NOTOC__

Godina **72. pne.** bila je godina predjulijanskog rimskog kalendara. U rimskoj državi bila je poznata kao **Godina konzulstva Publikole i Lentula** (ili, rjeđe, **godina 682. ''[[Ab urbe condita]]**''). Oznaka 72. pne. za ovu godinu se koristila od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini postala glavna metoda u zapadnoj Evropi sa označavanje godina.

## Dogđaji

* Treći mitridatski rat: Bitka kod Kabire u kojoj rimska vojska pod Lucijem Lukulom nanosi poraz Mitridatu, zauzima Pont te tjera Mitridat da pobjegne u Armeniju svom zetu Tigranu, koji ga i pod prijetnjom ratom odbija predati Rimljanima.
* Kvinta Sertorija, vođu pobunjenih Rimljana u Hispaniji ubija njegov potčinjeni Marko Perperna, a koga poslije porazi Gnej Pompej, okončavši tako Sertorijev rat.
* Helveti i druga plemena pod Ariovistom napadaju Galiju.

## Rođenja
* Vercingetoriks, galski poglavica (u. 46. pne.)

## Smrti
* Kvint Sertorije (atentat)
* Kriks, vođa pobunjenih robova
Bitka kod Kabire

**Bitka kod Kabire** se odigrala za vrijeme trećeg mitridatskog rata godine 74. pne. između rimske vojske pod Lukulom i Pontsko Kraljevstvo|pontske vojske pod Mitridatom VI. U njoj je Lukul uspio razbiti demoralizirane pontske snage koje su se povlačile nakon poraza kod Kizika. Bitka je za posljedicu imala rimsko zauzimanje Ponta, ali je pontski kralj Mitridat pobjegao u susjednu Armeniju kod svog zeta Tigrana, koji ga je odbio izručiti Rimljanima te tako produžio rat.

## Izvori
71. pr. n. e.

__NOTOC__

Godina **71. pne.** bila je godina predjulijanskog rimskog kalendara. U rimskoj državi bila je poznata kao **Godina konzulstva Lentula i Oresta** (ili, rjeđe, **godina 683. ''[[Ab urbe condita]]**''). Oznaka 71. pne. za ovu godinu se koristila od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini postala glavna metoda u zapadnoj Evropi sa označavanje godina.

## Događaji

* Treći robovski rat, odnosno veliki ustanak robova pod Spartakom završava nakon što je Spartakova vojska uništena od strane Marka Licinija Krasa. Preživjeli robovi su zarobljeni, skinuti do gola i razapeti na križeve duž Via Apije.
* Nesebar u današnjoj Bugarskoj dolazi pod rimsku vlast.

## Rođenja
* Carica Wang Zhengjun (u. 13 n.e.)

## Smrti
* Spartak, rimski rob i vođa pobunjenika (ubijen u bitci) (r. cca. 109. pne.)
* Carica Xu Pingjun, kineska carica
Nesebar

**Nesebar** (), prethodno poznat kao *Mesembrija* (grčki: *Μεσημβρια*) a još pre toga kao *Menebrija*, je drevni grad na crnomorskoj obali Bugarske, u opštini Nesebar u Burgaskoj oblasti.

U savremeno doba Nesebar je glavna turistička atrakcija u području s brojnim hotelima i velikom „Sunčanom obalom“ koje se nalazi odmah severno od Nesebara.

Nesebar je u nekoliko prilika bio granica ugrožene imperije i zbog toga je grad s bogatom istorijom. Stari deo grada nalazi se na poluostrvu povezanom s obalom zemljouzom izgrađenim ljudskom rukom, i u njemu se nalaze dokazi osvajanja različitih civilizacija.

Bogatstvo istorijskih građevina su bili razlog da UNESKO uključi Nesebar na spisak Svetske baštine 1983. godine.

## Historija

Prvobitno tračko naselje poznato kao grad Menebrija postalo je grčka kolonija početkom 6. veka pne., koja je postala važan trgovački centar. Ostaci iz helenističkoh perioda, uključuju akropolj, Apolonov hram i agoru. Zid koji je činio deo grčke fortifikacije još se mogu videti na severnom delu poluostrva.

Grad je pao pod rimsku vlast 71. godine pne., ali je nastavio da uživa privilegije kao što je pravo da kuje svoj vlastiti novac. Potom je bio jedno od važnih uporišta Vizantijskog carstva od 5. veka nadalje, oko koga su se borile Vizantija i Bugarska. Godine 812. osvojio ga je Kan Krum posle dvonedeljne opsade.

Najvažniji spomenici iz srednjeg veka su Stara Mitropolija iz 9. veka, bazilika bez transepta; crkva svete Device Marije iz 10. veka i Nova Mitropolija iz 11. veka, koja je dograđena i ulepšana u 18. veku. U 13. veku i 14. veku izgrađen je značajan broj crkava: svete Teodore, svete Paraskeve, Svetog Mihaila i Gavrila i Svetog Jovana Aliturgetosa.

Otomansko osvajanje grada, 1453, označilo je početak opadanja, ali je ostalo njegovo arhitektonsko nasleđe, koje je od 19. veka obogaćeno izgradnjom drvenih kuća u „istočnorumelijskom grčkom stilu“, tipičnom za bugarsku crnomorsku obalu toga perioda.

## Galerija

Datoteka:Bulgaria-Nesebar-01.JPG
Datoteka:Bulgaria-Nesebar-02.JPG
Datoteka:Bulgaria-Nesebar-03.JPG
Datoteka:Bulgaria-Nesebar-04.JPG
Datoteka:Bulgaria-Nesebar-05.JPG
Datoteka:Bulgaria-Nesebar-06.JPG
Datoteka:Bulgaria-Nesebar-07.JPG
Datoteka:Bulgaria-Nesebar-08.JPG
Datoteka:Bulgaria-Nesebar-09.JPG
Datoteka:Bulgaria-Nesebar-10.JPG


## Povezano
* Spisak mesta Svetske baštine u Evropi

## Vanjske veze

* Nesebar Bugarska – Turistički vodič 
* Galerija slika iz Nesebara
* Internet stranica Nesebara, s opštim informacijama
Oblast Burgas

**Oblast Burgas** (bugarski *Област Бургас*), nalazi se u jugoistočnoj Bugarskoj. Najveći grad i administrativno središte je grad Burgas .

Oblast Burgas sastoji se od 11 općina:

## Izvor

## Vanjske veze

* Službena stranica oblasti
Carica Xu Pingjun

**Carica Xu Pingjun** (許平君) (? - 71. pne.), formalno **Carica Gong'ai** (恭哀皇后) (doslovno: "Poštovana i žaljena carica") te ponekad **Carica Xiaoxuan** (孝宣皇后) bila je carica Kine iz dinastije Han. Bila je prva supruga cara Xuana te je umrla mlada uslijed trovanja koje je orkestrirala Xian (顯), supruga Huo Guanga.

## Izvori
* *[[Knjiga Hana]]*, vol. 97, part 1.
* *[[Zizhi Tongjian]]*, vol. 24.
Carica Wang Zhengjun

**Carica Wang Zhengjun** (tradicionalni kineski: 王政君), (71. pne. - 13), čija je službena carska titula bila **Carica Xiaoyuan** (孝元皇后), kasnije poznatija kao **Velika carica majka Wang**, rodom iz Yuanchenga (suvremeni Handan, Hebei), bila je carica Kine u doba dinastije Han, poznata po tome što je igrala važnu ulogu za vrijeme vladavine njenih pet careva - svog muža, svog sina, dvojice usvojenih unuka i usvojenog pra-pra-nećaka, te što je, prema kineskoj tradiciji, protiv svoje volje omogućila Wang Mangovu uzurpaciju prijestolja.
70. pr. n. e.

__NOTOC__

Godina **70. pne.** bila je godina predjulijanskog rimskog kalendara. U rimskoj državi bila je poznata kao **Godina konzulstva Magna i Diva** (ili, rjeđe, **godina 684. ''[[Ab urbe condita]]**''). Oznaka 70. pne. za ovu godinu se koristila od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini postala glavna metoda u zapadnoj Evropi sa označavanje godina.

## Događaji
* Pompej i Marko Licinije Kras upravljaju Rimskom Republikom kao konzuli.
* U Rimu ponovno uspostavljena funkcija cenzora.
* Treći mitridatski rat: Lukul zauzima Sinop, a potom napada Armeniju.
* august – U Rimu Ciceron vodi znameniti sudski proces protiv nekadašnjeg guvernera Gaja Vera optuživši ga za korupciju; shvativši da će izgubiti, Ver sam odlazi u egzil u Masiliju.
* Fraat III postaje kralj Partskog Carstva.

## Rođenja
* Publije Kornelije Dolabela, rimski vojskovođa (u. 43. pne.)
* Mecenat, rimski političar i pokrovitelj umjetbosti(d. 8. pne.)
* 15.10. – Vergilije, rimski pjesnik (u. 19. pne.)
* decembar–Kleopatra VII, posljednja kraljica drevnog Egipta (ili januar 69. pne.) (u. 30. pne.)

## Smrti
*
Gaj Mecena

**Gaj Cilnije Mecena** (, 13. april 70. pne. – oktobar 8. pne.) je bio rimski političar, pesnik i pokrovitelj pesnika. Takođe je bio savetnik i prijatelj Oktavijana Avgusta. Njegovo prezime, Mecena, je postalo naziv za pokrovitelje umetnosti. Bio je pokrovitelj mnogim umetnicima među kojima se ističu Horacije, Vergilije i Propercije. Poticao je iz ugledne aristokratske porodice.
60-e pr. n. e.

## Događaji i trendovi
* 63. pne. - Treći mitridatski rat završava pobjedom Rima koji uspostavlja hegemoniju nad velikim dijelom Bliskog Istoka, pretvorivši Judeju i Armeniju u svoje klijentske države.
* 60. pne. - U Rimu uspostavljen Prvi trijumvirat između Krasa, Pompeja i Cezara.

## Rođenja
*

## Smrti
* 63. pne. - Mitridat Veliki, pontski kralj (r. 132. pne.)
Fraat III od Partije

**Fraat III** (? - 57. pne.) bio je kralj Partskog Carstva u periodu od 70. pne. do 57. pne. Bio je sin prethodnog kralja Sanatruka. Vladavinu mu je obilježio treći mitridatski rat između Rima na jednoj, te Ponta i Armenije na drugoj strani, a koga je Fraat nastojao iskoristiti kako bi proširio partsku vlast na zapad.

Fraat je smatrao kako će to najlakše učiniti ako se proširi na Armenije, koja se u to vrijeme značajno proširila pod Tigranom Velikim. Zato je podržao svog zeta, mladog armenskog princa Tigrana te je godine 65. pne. zajedno sa rimskim snagama pod Pompejom provalio u Armeniju, dok su istovremeno njegove trupe osvajale nekadašnja armenska područja Mezopotamije. Fraat se zbog toga kao prvi od partskih vladara preuzeo staru ahemenidsku perzijsku titulu "kralj kraljeva".

Međutim, kada je Pompej došao u Armeniju, iznenada je sklopio sporazum sa starim Tigranom te se okrenuo protiv mladog Tigrana i Parta. Fraat je bio prisiljen napustiti novoosvojena područja, kao i vazalne države Korduenu i Osroenu koje su tada pale pod rimsku interesnu sferu. Godine 57. pne. su ga ubili vlastiti sinovi Orod II i Mitridat III, te podijelili njegovo kraljevstvo između sebe.

Fraat III je bio poznat po kovanicama sa pozlatom, koje su bile izuzetno popularno sredstvo plaćanja širom antičkog svijeta.

## Izvori
* Dio Kasije, Apijan, Plutarh, Livije
69. pr. n. e.

__NOTOC__

Godina **69. pne.** bila je godina predjulijanskog rimskog kalendara. U rimskoj državi bila je poznata kao **Godina konzulstva Hortala i Metela** (ili, rjeđe, **godina 685. ''[[Ab urbe condita]]**''). Oznaka 69. pne. za ovu godinu se koristila od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini postala glavna metoda u zapadnoj Evropi sa označavanje godina.

## Dogđaji
* Rimskom Republikom upravljaju konzuli Kvint Cecilije Metel Kretik i Kvint Hortenzije.
* Gaj Julije Cezar služi kao kvestor u Hispaniji.
* Ptolemej XII svrgava Kleopatru V i sam preuzima vlast nad Egiptom.
* Antioh XIII Azijatik je imenovan za kralja seleukidske Sirije.
* Kidonija, drevni grad na otoku Kreta, pada u rimske ruke.
* Rodos nastoji bez uspjeha suzbiti piratstvo u Egejskom moru, dok Delos dobiva status slobodne luke.
* 1.10. - Treći mitridatski rat: Bitka kod Tigranocerte u kojoj rimske snage pod Lucijem Lukulom nanose veliki poraz višestruko nadmoćnoj armenskoj vojsci kralja Tigrana II i zauzimaju Tigranocertu, glavni grad njegovog kraljevstva.
* Treći mitridatski rat: Rim i Partsko Carstvo ponovno uspostavljaju međusobnu granicu na Eufratu.

## Rođenja
* januar – Princeza Kleopatra od Egipta, kasnije faraon Kleopatra VII od Egipta (ili decembra 70. pne.) (u. 30. pne.)
* Oktavija Mlađa, pranećaka Julija Cezara i sestra Oktavijana (u. 11. pne.)
* Wang Zhengjun, kineska carica Zapadne dinastije Han (u. 13. n.e.)

## Smrti
* Julija, supruga Gaja Marija (r. cca. 130. pne.)

## Reference
Publije Kornelije Dolabela

**Publije Kornelije Dolabela** (*Publius Cornelius Dolabella*, 70. pne. - 43. pne.) bio je rimski političar i vojskovođa iz vremena kasne Republike.

Pripadao je Dolabelama, plebejskom ogranku ugledne rimske patricijske porodice Kornelijevaca. Bio je oženjen za Tuliju, kći uglednog političara i govornika Cicerona.

Za vrijeme građanskog rata je ispočetka bio na strani Pompeja, da bi potom prešao Cezaru te se na njegovoj strani borio u bitci kod Farsala. Godine 47. pne. je izabran za tribuna te je - za vrijeme Cezarovog odsudtsva u Egiptu - predložio zakon o masovnom oprostu dugova. Njegov kolega Gaj Asinije Polion je savjetovao Marku Antoniju da ne podrži zakon, a što je dovelo do oružanog sukoba kada je Dolabela pokušao zakon donijeti nasilnim zauzimanjem Foruma. Napetosti su okončane tek kada je Cezar po povratku iz Egipta pomilovao Dolabelu i imenovao ga oficirom u svojom vojsci.

Nakon završetka rata, Cezar je kao konzul zamolio Senat da njegov mandat prebaci Dolabeli, ali je od toga odustao kada se tome javno usprotivio Antonije. Dolabelu je novim konzulom imenovao tek nakon vlastitog imenovanja za diktatora. Antonije je, prema Plutarhu, tada rekao da znamenja nisu dobra, te je Cezar povukao imenovanje.

Dolabela je mjesto konzula preuzeo tek 44. pne. nakon Cezarovog ubistva iskoristivši prijateljstvo s glavnim zavjerenikom Markom Junijem Brutom. Zavjerenike je, međutim, odmah napustio čim mu je Antonije, kao vođa cezarijanaca, ponudio komandu nad rimskom vojskom koja je trebala ići u rat protiv Parta. Na putu za Siriju je u Smirni na prevaru ubio prokonzula Gaja Trebonija. Njegov pohod, koji je obilježila masovna pljačka, završio je prije nego što je uopće stigao do partske granice. Kod Laodiceje ga je napao anti-cezarovski vođa Gaj Kasije Longin i porazio. Dolabela je, nastojeći izbjeći zarobljavanje, naredio jednom od svojih vojnika da ga ubiju.
 
## Reference
Julija Cezaris (supruga Marija)

**Julija Cezaris** (*Julia Caesaris*, 130. pne. - 69. pne.) bila je rimska plemkinja iz doba kasne Republike, najpoznatija po tome što je bila supruga znamenitog vojskovođe i vođe populara Gaja Marija, odnosno tetka Julija Cezara.

Bila je kći Gaja Julija Cezara II i Marcije, kćeri konzula Kvinta Marcija Reksa. Njen braća su bili Gaj Julije Cezar III (otac Julija Cezara) i Sekst Julije Cezar III.

Oko godine 110. pne. se udala za Gaja Marija, a prema Plutarhu je upravo brak za članicu ugledne patricijske porodice omogućio skromnom Mariju da stekne uticaj u aristokratskom Senatu. S njim je imala sina sina koji se također zvao Gaj.

U Rimu je uživala status kreposne žene, a ugled joj je bio toliki da je i Sula, nakon dolaska na vlast i masovnih likvidacija pristaša svog smrtnog neprijatelja, odlučio poštediti život.

Kada je umrla godine 69. pne. posmrtni govor joj je održao mladi Julije Cezar.
 
## Vanjske veze
* Livius.org: Julia
Kvint Cecilije Metel Kretik

**Kvint Cecilije Metek Kretik** (*Quintus Caecilius Metellus Creticus*, cca. 135. pne. &ndash; kasne 50-e pne.) bio je rimski političar iz doba kasne Republike.

Pripadao je Metelima, jednoj od najuglednijih rimskih porodica čiji su članovi, čak i u navodima suvremenika, bili "pretplaćeni" na mjesta konzula. Djed mu je bio konzul Kvint Cecilije Metel Makedonac, a otac konzul Gaj Cecilije Metel Kaprarije.

I sam Metel, koji je pripadao stranci optimata, mogao je računati na uspješnu političku karijeru. Godine 74. pne. je izabran za pretora, a godine 73. pne. za pontifexa (svećenika) na kom je mjestu ostao do smrti. Metelova sestra Cecilija Metela se, pak, udala za Gaja Vera, zloglasnog guvernera Sicilije, pa je zato Metel bio Verov saveznik. Zbog toga je bio žestoko napadnut od Cicerona u znamenitom sudskom procesu 70. pne. tokom koga je Ver bio prisiljen na izgnanstvo u Masiliju.

Taj proces, međutim, nije previše naškodio Metelu, koji je godine 69. pne. izabran za konzula. Mandat mu je bio za vrijeme treći mitridatski rat|trećeg mitridatskog rata, tokom koga je otok Kreta postala jednim od glavnih izvora ljudstva za Mitridata, odnosno jedno od glavnih uporišta pirata koji su tada predstavljali veliki problem za pomorski promet i trgovinu na Mediteranu. Nakon što je njegov kolega Kvint Hortenzije odbio preuzeo komandu nad pohodom na Kretu, ona je pripala Metelu. Nakon što se iskrcao, Metel je uspio zauzeti nekoliko gradova. Krećani su zbog toga godine 67. pne. poslali izaslanstvo Pompeju moleći ga da preuzme komandu kako bi mu se mogli predati i tako isposlovati blaže uvjete. Pompej je prihvatio ponudu i u njihovo ime potpisao mirovni sporazum, te naložio Metelu da napusti otok. Metel je, pak, odbio taj nalog i na otoku ostao dok i sam nije isposlovao novi sporazum. Kada se vratio, tek je 62. pne. uspio isposlovati trijumf, nakon koga je stekao nadimak "Krećanin" (Creticus). On i Pompej su do kraja života ostali ljuti politički suparnici.

Brat Lucije je također izabrana za konzula godine 68. pne.

## Povezano
* Caecilia (gens)

## Literatura
* Grant, Michael. **Cicero: Selected Works.** London: Penguin Books. 1960. 45-47.
* Hornblower, Simon and Anthony Spawforth. **The Oxford Classical Dictionary, 3rd Edition.** New York: Oxford University Press. 1996. 269.
* Humphries, Rolfe. **The Satires of Juvenal**. Bloomington: Indiana University Press. 1958. 102.
* Salazar, Christine F. **Brill's New Pauly: Encyclopedia of the Ancient World Vol. 2.** Boston: Brill Leiden. 2003. 874-879.
* Watson, John Selby. **Eutropius: Abridgement of Roman History.** London: Henry G. Bohn. 1853. 6.11.
* Winstedt, E.O. **Cicero: Letters to Atticus.** Cambridge: Harvard University Press. 1912. 83.
* **The Conquest of Crete** from Constantine VII Porphyrogenitus: The Embassies. http://www.livius.org/ap-ark/appian/appian_sicily.html
* Yonge, C.D. **Post Reditum in Senatu**. London: Henry G. Bohn. 1856.

## Reference
Kvint Hortenzije

**Kvint Hortenzije Hortal** (*Quintus Hortensius Hortal*, 115. pne. - 50. pne.) bio je rimski orator, advokat i političar iz doba kasne Republike. Najpoznatiji je po uspješnoj karijeri advokata i javnog govornika koja mu je donijela veliku i slavu i bogatstvo, ali i po sudskom procesu protiv korumpiranog guvernera Gaja Vera 70. pne. u kome ga je branio od optužbe koju je vodio Ciceron.

Njegova kći Hortenzija je također bila obdarena govorničkim umijećem i postala jedna od rijetkih rimskih žena upamćenih po tome.
 
## Izvori
Bitka kod Tigranocerte

**Bitka kod Tigranocerte** (, *Tigranakerti Tchakatamartuh*) se odigrala za vrijeme trećeg mitridatskog rata na dan 6. oktobra 69. pne. između rimskih snaga pod Lukulom i armenskih snaga pod kraljem Tigranom Velikim. Rimljani su odnijeli pobjedu, a Tigran je zbog toga izgubio svoj glavni grad Tigranocertu.

## Izvori

## Literatura

* 
*  


## Vanjske veze
* The Battle of Tigranakert (October 6, 69 B.C.)
* Battle of Tigranocerta