Gubitak svesti

**Gubitak svesti** je epizodičan poremećaj u vidu iznenadnog (paroksizmalnog) i prolazanog prekida kontinuiteta svesti praćenog nestabilnošću, padom na tlo i često različitim motornim manifestacijama. U dijagnostici gubitka svesti najvažnija je klinička procena: da li se radi o pravom gubitku svesti kakav se viđa kod sinkope i epilepsije ili o padu sa prividnim gubitkom svesti koji može biti praćen motornim simptomima (psihogeni neepileptički napadi) ili samo gubitkom mišićnog tonusa.

## Osnovni pojmovi o svesti
Pojmovi „svest“, „svesnost“, „nesvesnost“ i „budnost“ imaju veliki broj značenja, pa se ponekad javlja dvosmislenost pri njihovoj upotrebi. U medicini svest se definiša kao: *„trenutno stanje svesnosti, sebe i svoje okoline i odgovor na spoljne stimuluse i unutrašnje potrebe.“*

Za svest, odnosno svesnost sebe i svoje okoline, neophodna su dva osnovna faktora: budnost i mentalni sadržaj svesti. 

## Epidemiologija najvažnijih gubitaka svesti
Epidemiloški gledano ogromnu većinu pravih uzroka epizodnog gubitka svesti čine sinkope i epileptički napadi.
;Sinkopa
Relevantni podaci o učestalosti sinkope u opštoj populaciji koji su dobijeni iz sedamnaestogodišnje Framinganske studije, na osnovu praćenja 7.814 pacijenata starijih od 20 godina nije otkrivena značajna razlika učestalosti među polovima. Oko 80% osoba imalo je samo jednu epizodu sinkope. Od ukupnog broja osoba sa sinkopom, u ovoj studiji samo 56% njih, obratilo se za pomoć lekaru. Upoređivanjem ovih podataka sa ukupnim brojem poseta lekaru provcenjeno je da svaki lekar opšte prakse najmanje jednom mesečno ima bolesnika sa znacima prve epizode sinkope.
;Epilepsija
Prema starijim podacima iz literature oko polovina bolesnika sa epilepsijom preve znake bolesti ispoljavalo je do svoje 15-te godine. Međutim novija epidemiološkeška istraživanja utvrdila su da raste broj novootkrivenih slučajeva u starijem životnom dobu. To je najverovatnije posledica sve veće zastupljenosti osoba starije životne dobi u opštoj populaciji kao i povećana incidencija cerebrovaskularnih bolesti, koje su važan uzrok epilepsije.

Istraživanjima nisu utvršđene značajne razlike u učestalosti epilepsije između polova.

Samo 30 do 50% dece i odraslih osoba javlja se lekaru nakon doživljenog prvog epileptičkog napada. Kod većine bolesnika koji se obrate lekaru radi dijagnostike prvog epileptičkog napada, deraljnom anamnezom otkriven je najmanje jedan prethodni napad.

Na osnovu životne prevalencije epilepsije koja se kreće od 2 do 5% procenjeno je da će svaki lekar opšte prakse imati jednom godišnje tokom svog radnog veka oko 10 bolesnika koji se aktivno leče od epilepsije i još 15-25 bolesnika koji su ranije imali epileptične napade ali im terapija više nije potrebna.

**Učestalost epileptičkih napada tokom godine kod istog bolesnika**


  
;Ostali uzroci
Ostalih uzroka gubitka svesti mogu biti:
* Tranzitorna ishemijski ataci u vertebrobazilarnom slivu. Oni su odgovorni za 1-2% svih gubitaka svesti.
* Prividni gubici svesti uslovljeni psihogenim neepileptičnim napadima. Njihova incidencija javljanja je  1,4 na na 100.000 stanovnika. 
* Gubirtak svesti izazvan hipoglikemijom. Javlja se u sklopu lečenja šećerne bolesti insulinom u proseku kod 1 bolesniku godišnje.

## Etiologija
Gubitak svesti je dosta čest klinički problem, najčešće sa povoljnom prognozom, koji može biti iazvan sledećim (vidi tabelu) najčešćim uzrocima, prema dominantno zahvaćenim sistemima:

**Poremećaji koji mogu da izazovu gubitak svesti ili da u velikoj meri podsećaju na gubitak svesti**



## Najčešći uzroci gubitka svesti
Dva najvažnija uzroka epizodnog gubitka svesti u kliničkoj praksi su sinkopa i epileptički napad.
### Sinkopa

Sinkopa je nagli i prolazni gubitak svesti praćen gubitkom posturalnog tonusa usled kompromitovane cirkulacije krvi izazvane globalnom hipoperfuzijom mozga. U praksi se jako često za sinkopu koristi i izraz kolaps.

Nakaon sinkope oporavak svesti obično podrazumeva gotovo trenutno vraćanje odgovarajućeg (normalnog) ponašanja, mentalnih sposobnosti i orijentacije. Vremenski period kompletnog gubitka svesti kod najčešćih sinkopa je kratak (kod vazovagalne sinkope on obično ne traje duže od 20 sekundi).

Patofiziološki mehanizam koji dovodi do gubitka svesti, a karakterističan je za skoro sve sinkope, je kompromitovana cirkulacija krvi praćena difuznom hipoperfuzijom moždanoe kore i retikularnog aktivirajućeg sistema usled redukcije (smanjenja) sistemskog arterijskog pritiska i posledično moždanog perfuzionog pritiska, zbog smanjenja srčanog minutnog volumena i/ili totalnog perifernog vaskularnog otpora.

Sinkope može nastati i usled prolaznih poremećaja protektivnih mehanizama ili kao posledica uticaja drugih fakora (lekovi, krvarenja, hipoglimija) koji dovode do sniženja sistolnog krvnog pritiska ispod praga autoregulacije.

### Epileptički napad

Epileptički napad je , kratkotrajna, paroksizmalna i stereotipna promena motorne aktivnosti, senzibiliteta, ponašanja ili svesnosti, uzrokovana narušenom električnom hiperaktivnošću mozga.

Bilo koji simptom može da bude epileptički ukoliko se javlja naglo (paroksizmalno) i spontano (neprovocirano), traje kratko, ima tendenciju da se ponavlja na stereotipan način i po pravilu je praćen postiktalnom iscrpljenošću.

Neki simptomi epileptički napad su od većeg dijagnostičkog značaja zato što se češće javljaju (klasični simptomi):cijanoza, konvulzije, „deja vu“ fenomen, olfaktorni i gustatorni simptomi, gastrična aura, napadi u spavanju, inkontinencija mokraće, ugriz jezika, teže povrede (prelomi kostiju i opekotine).

## Dijagnoza
Kako se radi o prolaznom poremećaju najčešće se gubitaka svesti neposredno ne opservira od strane lekara, pa se dijagnoza mora postavljati retrospektivno-retrogradno, najčešće detaljnim uzimanjem anamneze od samog bolesnika i eventualnih očevidaca. Veoma je važno u dijagnostici utvrditi jasnu razliku rizmeđu sinkope  i epilepsije  zbog mogućih različitih dijagnostikih pristupa, uzroku nastanka i terapiji ova dva poremećaja. Primenom jednostavnog kliničkog postupka u većini slučajeva iskusnom lekaru je lako da razlikuju pojedini uzroke gubitaka svesti.

Nakon susreta sa bolesnikom koji je doživeo kratkotrajan gubitak svesti treba obaviti detaljan pregled i:
* Proceniti postiktalno stanje svesti. 
* Uzeti kratku heteroanamnezu/anamnezu o okolnostima, faktorima rizika i prodromalnim simptomima. 
* Obaviti osnovni fizikalni pregled sa merenjem krvnog pritiska u ležećem i uspravnom položaju 
* Snimiti elektrokardiogram (EKG) a po potrebi i elektroencefalogram (EEG).

Ovakav rutinski pregled bi trebalo da da odgovore na sledeće pitanja: 
* Da li je gubitak svesti sinkopalne prirode? 
* Da li postoji oboljenje srca? 
* Da li postoje određene kliničke karakteristike koje sugerišu dijagnozu?

## Diferencijalna dijagnoza
Diferencijalna dijagnoza sinkope i epileptičkog napada je od kritične važnosti zbog daljeg 
ispitivanja, lečenja i prognoze ovih poremećaja Na donjoj tabeli prikazane su glavne kliničke 
karakteristike od značaja u diferencijalnoj dijagnozi između epileptičkih napada i sinkope. 

**Diferencijalna dijagnoza između epileptičkih napada i sinkope**


## Izvori

## Literatura
*