open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arnulf Karantanski

**Arnulf Karantanski** (njemački *Arnulf von Kärnten)*) (850. - 8.12. 899.) je bio kralj Istočne Franačke (Njemačke) 887. - 899., njemačko-rimski car i kralj Italije 896. - 899. godine

## Obitelj
Njegov otac je bio Karloman kralj Njemačke i Italije kojega 879. godine pogađa katastrofalna kap koja ga čini nesposobnim za vladanje. On zbog toga prepušta svoje zemlje braći Ludvigu i Karlu III.. Kako je Arnulf bio izvanbračno dijete po tadašnjem zakonu on nije mogao naslijediti oca koji mu kao odštetu daje vojvodstvo Karantaniju.

## Pobuna
Kako su tijekom sljedećih pet godina kraljevi Francuske umrli bez punoljetnih nasljednika car ponovno ujedinjenog Karolinškog carstva je postao Arnulfov stric bez djece Karlo III.. Njegovo slabo i nesposobno vladanje ubrzo počinje izazivati opravdane prosvjede velikaša na čije čelo dolazi Arnulf koji pokreće bunu 887. godine nakon čega Karlo abdicira, a velikaši biraju Arnulfa za istočnofranačkog (njemačkog) kralja. Bez obzira na ovaj veliki politički uspjeh Francuska i Italija su odbile priznati Arnulfa za svoga vladara što postaje znak definitivnog raspada carstva Karla Velikog

## Njemački kralj
U trenutku takvog njegovog preuzimanja vlasti Njemačka se 887. godine nalazi pod pljačkaškim napadima Vikinga i Mađara. Prvi dokaz sposobnosti ovoga kralja postaje velika pobjeda nad Vikinzima 891. godine nakon koje oni više nikada nisu pljačkali uz obalu rijeke Rajne. Sljedećih nekoliko godina Arnulf provodi ratujući protiv Velikomoravske države kojoj je na čelu bio knez Svatopluk. Godine 890. Arnulf je toj državi morao priznati potpunu samostalnost. Izgubivši nade na ovome području, Arnulf se umiješao u borbe koje su se vodile u Italiji oko carskog naslova. 

## Car
Ondje su kao suparnici među sobom ratovali Guido od Spoleta i Berengar. U toj borbi najzad je 889. pobijedio Vido, pa je prisilio papu Stjepana V. da ga okruni za kralja Italije i da mu godine 891. dade i carski naslov. Iduće je godine novi papa Formoz okrunio za cara i njegova sina Lamberta. Ali Guido je uskoro umro, pa je Arnulf tu okolnost smatrao povoljnom da pokuša ostvariti svoje težnje za carskom krunom. S vojskom je provalio preko Alpa i od pape Formoza, koji je odobravao Arnulfove pretenzije, dobio godine 896. carsku krunu, iako su već postojala dva okrunjena cara. Budući da Lambert od Spoleta nije pokazivao volju da abdicira, Arnulf je morao nastaviti svoj vojni pohod na jug Italije do vojvodstva Spoleto. Ali u tom ratu udarila ga je kap i on se morao vratiti u Njemačku. Umro je 8. prosinca 899. 

## Nasljednici
Smrt cara Arnulfa uzrokuje u Njemačkoj problem nasljedstva. Njegovo jedino legitimno dijete od 6 godina Ludvig izabran je za njemačkog kralja, dok mu je izvanbračni punoljetni sin Zventibold uskoro ubijen. Zbog tako neuređenog pitanja nasljeđivanja carske krune nju nitko neće nositi nešto duže od godinu dana.
Lothaire I, car Franačke

**Lotar I.** ( 795. - 2.3. 855. ) je bio car Svetog Rimskog Carstva od 840. do 855. godine.

## Mladost
**Lotar** je bio najstariji sin Luja I. cara Svetog Rimskog Carstva. Svoja prva dva desetljeća života on provodi na dvoru svoga djeda Karla Velikog. Njegova smrt rezultira pokušajem Luja I. za reorganizacijom države kako bi Lotar postao njegov jedini nasljednik čime bi se napokon završilo s tradicionalnom franačkom podjelom države između njega i braće. Po dogovoru iz 817. godine **Lotar I.** postaje očev suvladar i kralj Italije dok njegova braća Pepin i Luj dobivaju Akvitaniju i Bavarsku.

Taj prvobitni dogovor vrijedi sve do 829 godine kada pokušaji Luja I. da udijeli teritorij i svom najmlađem sinu budućem Karlu II. izaziva bijes Lotara koji se uz pomoć ostale braće buni protiv oca kojega 830 godine nakratko prisiljuje na abdikaciju. Njegova restauracija sljedeću godinu predstavlja Lotarov poraz nakon čega je prisiljen provoditi sljedeće godine u Italiji. Drugi neuspješni pokušaj bratske pobune biva ugušen 834 godine čime je sudbina budućeg cara zapečaćena do smrti njegovog oca.

## Rat
Kada ga na svojoj samrtnoj postelji 840 godine Luj I. proglašava budućim carem **Lotar** to shvaća kao znak potrebe povrata državnog jedinstva Franačkog carstva. Odluka njegove braće Karla II. i Luja Njemačkog da nepriznaju njegovo vrhovništvo rezultira ratom. Odlučujuća bitka ovog rata se vodi kod Fontenaja 25.lipnja 841 godine kada je Lotarova vojska katastrofalno potučena od njegove braće. Kratko vrijeme po završetku ove bitke Lotar bježi iz svog glavnog grada Aachena u koji ubrzo ulaze protivnički vojnici.

Posljedica ovog ratnog poraza postaje podjela franačkog carstva Karla Velikog koju **Lotar** više nije u stanju spriječiti. Po dogovoru iz Verduna 843 godine Lotar I. ostaje car Svetog Rimskog Carstva, kralj Italije i kralj centralne franačke države, dok njegov brat Karla II. postaje samostalni kralj Zapadno Franačkog Carstva ( Francuske ) a drugi brat Luj Njemački postaje car Istočno Franačkog Carstva ( Njemačke ).

## Zadnje godine
Ostatak svoga života Lotar provodi na današnjem širem području Beneluksa dok svom sinu Luju prepušta upravljanje Italijom.
Osjećajući krajem 854 godine da mu ostaje još malo za živjeti on donosi odluku da prije svoje smrti mora riješiti pitanje naslijeđivanja pošto ima 3 sina. Tada se odlučuje na identičnu grešku svoga oca o podjeli države protiv koje se on tako žestoko borio 841 godine. Carsku titulu i kraljevstvo Italije prepušta abdikacijom svojemu sinu Luj talijanski, kraljevstvo centralne franačke države prepušta svom sinu Lotaru II zbog čega će taj dio svijeta uskoro dobiti ime Lotharingia to jest Lorraine, a Provance je dobio najmlađi sin Karlo od Provance.

S tako uređenim nasljeđivanjem Lotar I. se povlači u manastir početkom 855 godine gdje uskoro umire.
Louis II Mladi, car Franačke

**Luj II.** ( 825. - 12.8. 875. ) je bio car Svetog Rimskog Carstva od 855 godine.

## Mladost
Otac **Luja II** car Lotar I. mu samo godinu dana nakon sklapanja ponižavajućeg mirovnog sporazuma u Verdunu dodjeljuje upravljanje Italijom čiji on kralj postaje 844. godine. To tada ovom ambicioznom 19 godišnjem mladiću nije bilo dovoljno pa odmah po dolasku u Rim pokušava prisiliti papu da ga okruni za cara. Iako je taj pokušaj završio neuspješno njegovo molbe ocu povodom carskog krunisanja bivaju udovoljene 850 godine kada Luj II. postaje mlađi car.

## Car
Abdikacija i nedugo potom smrt Lotara I. 855 godine kojom **Luj II.** postaje neupitni car Svetog Rimskog carstva dovodi do njegovog nezadovoljstva očevom podjelom države koja njemu daruje krunu, a njegovom mlađem bratu Lotaru franačku prestolnicu Aachen. Kratkotrajni rat među braćom završava 858 godine zbog vojne prijetnje vlastitih rođaka Karla II. i Luja Njemačkog koji pokušavaju iskoristit ovaj bratoubilački rat. Tim mirom završava uplitanje Luja u europske poslove pošto se od tada bavi samo obranom Italije od napada Saracena. Jedini izuzetak od toga pravila postaje aneksija Provanse 863 godine nakon smrt svoga brata Karla koji umire bez nasljednika.

## Saracenski ratovi
Tijekom svoga desetak godina dugog ratovanja radi obrane Italije od arapske invazije **Luj II.** postiže nekoliko neupitnih vojnih uspjeha. Prvi je kopnena pobjeda iz 866 godine, dok drugi nastupa osvajanjem Barija 871 godine u savezu s Bizantskim carstvom koje potom anektira ovaj grad. Takvom ipak nezadovoljavajućem razvoju događaja pruža pomoć vojvoda od Beneventa koji uplašen jačanjem carske vlasti u južnoj Italiji izdajnički zarobljava svoga cara u kolovozu 871 godine. Nakon puštanja iz zatvoreništa **Luj II** ponovno pobjeđuje Saracene od kojih oslobađa grad Capua samo da bi nedugo potom umro u svojoj pedesetoj godini.

## Carski nasljednici
Kako je u trenutku smrti imao samo kćer njegovom smrću izumire zakonita muška loza Karolinga putem najstarijeg sina Luja I. Lotara I. . Jedini stvarni muški potomak ove loze je bio Hugo sin Lujevog brata Lotara koji je još 869 godine proglašen vanbračnim.

Odluka pape da se za carskog nasljednika Luja II. proglasi Karla II. kralja Francuske rezultira novim neminovnim franačkim građanskim ratom.

## Zanimljivost
Iako danas svi kraljevske kuće u Europi potiču po ženskoj liniji od Karla Velikog potomstvo ovoga cara je daleko nadmašilo sve njegove preostale rođake. Unuk od Ermegard kćerke **Luja II.**, je bio Rudolf II., kralj Burgundije čiji unuk je Oton II. . Njegov praunuk je bio Ladislav I Sveti, kralj Mađarske čiju kćer ženi Ivan II., car Bizanta . Potomak ovoga cara iz XII stoljeća po ženskoj liniji je Ivan IV., car Trapezunta iz XV stoljeća.

Kćer ovoga cara je bila baka Persijskog šaha Ismaila I. čiji potomci su se redovno ženili vladarima carstva Velikog Mogula . S druge strane princeze ovoga carstva su se redovno ženile s raznim vladarima današnje Indokine i Indonezije. Današnji vladar kojemu mu se s stopostotnom sigurnošću može utvrditi da je potomak jednog od tih Mogulskih vjenčanja je Sultan od Bruneja.
Wilhelm Grimm

**Wilhelm Grimm** (Hanau, 24.2. 1786. - Berlin, 16.12. 1859.), njemački književnik i filolog.

Zajedno s bratom Jakobom je sarađivao na istraživanju njemačkog jezika, folklora i kulture. Bavio se studijama spomenika starog njemačkog jezika. Bitan je njegov udio pri izradi zbirke priča *"Dječje i domaće bajke"*. Njegov naučno-istraživački rad karakterizira uzorna preciznost, jasnost definicija i krajnja kritičnost.
Redovna godina koja počinje u ponedjeljak

Ovo je kalendar za svaku **redovnu godinu koja počinje u [[ponedjeljak]]** (nedjeljna oznaka **G**). Primjeri: gregorijanske godine 1990, 2001, 2007 i 2018 te julijanska godina 1918 (v. donje tablice).

(Redovna godina je godina sa 365 dana — tj. godina koja nije prijestupna.)



Milenijum
Vijek
Gregorijanska godina

**[[2. milenijum]]**:
**[[18. vijek]]**:
1753
1759
1770
1781
1787
1798


**[[2. milenijum]]**:
**[[19. vijek]]**:
1810
1821
1827
1838
1849
1855
1866
1877
1883
1894
1900


**[[2. milenijum]]**:
**[[20. vijek]]**:
1906
1917
1923
1934
1945
1951
1962
1973
1979
1990
         

**[[3. milenijum]]**:
**[[21. vijek]]**:
2001
2007
2018
2029
2035
2046
2057
2063
2074
2085
2091


**[[3. milenijum]]**:
**[[22. vijek]]**:
2103
2114
2125
2131
2142
2153
2159
2170
2181
2187
2198





Milenijum
Vijek
Julijanska godina


**[[2. milenijum]]**:
**[[19. vijek]]**:
1806
1817
1823
1834
1845
1851
1862
1873
1879
1890


**[[2. milenijum]]**:
**[[20. vijek]]**:
1901
1907
1918
1929
1935
1946
1957
1963
1974
1985
1991


**[[3. milenijum]]**:
**[[21. vijek]]**:
2002
2013
2019
2030
2041
2047
2058
2069
2075
2086
2097


**[[3. milenijum]]**:
**[[22. vijek]]**:
2103
2114
2125
2131
2142
2153
2159
2170
2181
2187
2198



## Napomene
Golubačka mušica

**Golubačka mušica** () je vrsta insekta endemska za područje Srbije, a posebno za opštinu Golubac po kojoj je dobila ime. Reč je o relativno nepoznatoj vrsti, koja je u 19. i prvoj polovini 20. veka izazivala pomor stoke. Uz nju se vezuju legende da je nastala od aždaje koju je ubio Miloš Obilić. Gotovo je posve nestala posle izgradnje HE Đerdap, da bi se ponovo pojavila iza 1999.

## Vanjske veze

*
Prijestupna godina koja počinje u srijedu

Ovo je kalendar za svaku **[[prijestupna godina|prijestupnu godinu]] koja počinje u srijedu** (nedjeljno slovo **ED**), kao što je npr. bila 1992.

Prethodna godina | Sljedeća godina

Ova godina ima **53 tjedna/sedmica** u formatu ISO 8601.



Millennium
Century
Year

**[[2. milenijum]]**:
**[[18. vijek]]**:
1772


**[[2. milenijum]]**:
**[[19. vijek]]**:
1812
1840
1868
1896


**[[2. milenijum]]**:
**[[20. vijek]]**:
1908
1936
1964
1992
 

**[[3. milenijum]]**:
**[[21. vijek]]**:
2020
2048
2076


**[[3. milenijum]]**:
**[[22. vijek]]**:
2116
2144
2172
Redovna godina koja počinje u petak

Ovo je kalendar za svaku **[[redovna godina|redovnu godinu]] koja počinje u [[petak]]** (nedjeljno slovo **C**). Primjer: Gregorijanske godine 1999, 2010 & 2021 ili julijanske godine 1910 & 1899 (v. donje tablice).

Redovna godina ima 365 dana, tj. nije prijestupna godina.



Milenijum
Vijek
Gregorijanska godina

**[[2. milenijum]]**:
**[[18. vijek]]**:
1751
1762
1773
1779
1790


**[[2. milenijum]]**:
**[[19. vijek]]**:
1802
1813
1819
1830
1841
1847
1858
1869
1875
1886
1897


**[[2. milenijum]]**:
**[[20. vijek]]**:
1909
1915
1926
1937
1943
1954
1965
1971
1982
1993
1999
          

**[[3. milenijum]]**:
**[[21. vijek]]**:
2010
2021
2027
2038
2049
2055
2066
2077
2083
2094
2100


**[[3. milenijum]]**:
**[[22. vijek]]**:
2106
2117
2123
2134
2145
2151
2162
2173
2179
2190





Milenijum
Vijek
Julijanska godina


**[[2. milenijum]]**:
**[[19. vijek]]**:
1809
1815
1826
1837
1843
1854
1865
1871
1882
1893
1899


**[[2. milenijum]]**:
**[[20. vijek]]**:
1910
1921
1927
1938
1949
1955
1966
1977
1983
1994
       

**[[3. milenijum]]**:
**[[21. vijek]]**:                  
2005
2011
2022
2033
2039
2050
2061
2067
2078
2089
2095


**[[3. milenijum]]**:
**[[22. vijek]]**:
2106
2117
2123
2134
2145
2151
2162
2173
2179
2190



Ovo je jedini tip godine gdje *n*-ti "Sudnji dan" (nedjelja ove godine) nije ISO tjedan *n*; to je ISO tjedan *n*-1.

## Napomene
Redovna godina koja počinje u subotu

Ovo je kalendar za svaku **[[redovna godina|redovnu godinu]] koja počinje u [[subota|subotu]]** (nedjeljno slovo **B**). Primjer: Gregorijanske godine 2022, 2011, 2005, 1994 i 1983 ili julijanske godine 1911 & 1905 (v. donje tablice).



Milenijum
Vijek
Gregorijanska godina

**[[2. milenijum]]**:
**[[18. vijek]]**:
1757
1763
1774
1785
1791


**[[2. milenijum]]**:
**[[19. vijek]]**:
1803
1814
1825
1831
1842
1853
1859
1870
1881
1887
1898


**[[2. milenijum]]**:
**[[20. vijek]]**:
1910
1921
1927
1938
1949
1955
1966
1977
1983
1994
       

**[[3. milenijum]]**:
**[[21. vijek]]**:                  
2005
2011
2022
2033
2039
2050
2061
2067
2078
2089
2095


**[[3. milenijum]]**:
**[[22. vijek]]**:
2101
2107
2118
2129
2135
2146
2157
2163
2174
2185
2191





Milenijum
Vijek
Julijanska godina


**[[2. milenijum]]**:
**[[19. vijek]]**:
1810
1821
1827
1838
1849
1855
1866
1877
1883
1894


**[[2. milenijum]]**:
**[[20. vijek]]**:
1905
1911
1922
1933
1939
1950
1961
1967
1978
1989
1995


**[[3. milenijum]]**:
**[[21. vijek]]**:
2006
2017
2023
2034
2045
2051
2062
2073
2079
2090


**[[3. milenijum]]**:
**[[22. vijek]]**:
2101
2107
2118
2129
2135
2146
2157
2163
2174
2185
2191



## Napomene
Bela zastava

**Bela zastava** je znak koji ističu pojedinci ili vojne jedinice u vreme oružanog sukoba sa svrhom da se prekine vatra radi vođenja pregovora ili predaje protivniku. To je znak koji zaštićuje prgovarače u toku izvršavanja zadatka.

Belu zastavu prihvatilo je običajno, kao i ugovorno međunarodno ratno pravo (Pravilnik o vođenju rata na kopnu, uz IV hašku konvenciju iz 1907. godine).

Zloupotreba bele zastave (kao znaka obustave borbe) zabranjena je pravilima međunarodnog prava.
Rimski brojevi

**Rimski brojevi** - naziv je brojevnog sustava koji ne sadrži brojku nula, a nastao je u vrijeme starih Rimljana.

## Osnovne brojke

Brojke su slijedeće:

* I - za broj 1
* V - za broj 5
* X - za broj 10
* L - za broj 50
* C - za broj 100 (lat. centum - sto)
* D - za broj 500 (ili pola grčkog slova Phi, koje je značilo 1.000)
* M - za broj 1.000 (lat. mille - tisuću) ili grčko slovo Φ (Phi)

## Izvedene brojke

Brojevi između navedenih tvore se zbrajanjem ili oduzimanjem

* 2 = II (zbroj 1+1)
* 3 = III (zbroj 1+1+1)
* 4 = IV (razlika 5-1, ako broj koji je naprijed manji od onoga iza, oduzima se od većeg)
* 6 = VI (zbroj 5+1)
* 7 = VII (zbroj 5+1+1)
* 8 = VIII (zbroj 5+1+1+1)
* 9 = IX (razlika 10-1)

Rimljanima nisu trebali veći brojevi od par desetaka tisuća, a ostale se ionako lako moglo napisati.

## Mane i vrline sustava

Vrlina ovog sustava je vizualno predočavanje brojeva, tako da ga djeca lako uče (male brojeve).

Mana je njegova ograničenost, nema decimalnih brojeva, velik broj znamenaka za velike brojeve (ili treba izmišljati nove znamenke), nepostojanje nule kao koncepta.
Karaš

**Karaš** () je slatkovodna riba koja živi uglavnom u mirnim, jako zatravljenim ravničarskim vodama sa muljevitim dnom, dok je relativno redak u rekama, pripada familiji Cyprinidae.

## Opis i građa
Karaš vodi poreklo iz reka koje se ulivaju u Severno more, Baltičko more i Crno more, kao i one koje se ulivaju u Atlantski okean, pa sve do reke Lene. Živi uglavnom u mirnim, jako zatravljenim ravničarskim vodama sa muljevitim dnom, dok je relativno redak u rekama. Njegova izuzetna izdržljivost omogućava mu da živi i u onim vodama u kojima druge ribe ne mogu. Na primer, moguće ga je naći i u bazenima koji se u toku zime skoro potpuno lede, a u toku leta zbog male količine vode, postaju izuzetno tople skoro bez imalo kiseonika u vodi. U zavisnosti od uslova života, karaš ima veliku varijabilnost građe. Prosečno poraste od 15 do 30&nbsp;cm, a dostiže i do 50&nbsp;cm i težinu od 2,7&nbsp;kg. U vodama sa malo hrane kao i u malim vodama dešava se da se prenamnože pa se tu mogu naći duguljasta zakržljala jata čiji pojedinci teško premašuju 300 g. Ove karakteristike nisu nasledne i zavise samo od uslova. Kada dođu bolja vremena, potomci zakržljalih jedinki postaju brzorastući primerci okruglog tela. U vodama sa dosta hrane, a posebno u onima u kojim ima dosta grabljivica, mogu se naći ogromni primerci karaša, ali su oni izuzetno retki

Karaš ima nešto izduženije telo nego zlatni karaš. Leđa su tamno siva, bokovi srebrnasti, a ponekad sa zelenim ili metalnim prelivima, katkad i žutim. Peraja su žućkasta ili siva. Usta mala bez brčića. Zajedničko im je visoko, sa strana spoljšteno telo pokriveno krupnim i čvrsto usađenim krljuštima. Leđna peraja je veoma duge osnove (14-21 žbica), a podrepna kratka (5-8). Prva žbica i jednog i drugog peraja je snažna i nazubljena. Usta su terminalna i bez brkova, a ždrelni zubi su visoki, spljošteni i jednoredni. Boja tela i paraja im može značajno varirati pa se ništa uopšteno ne može reći.

U vodama u Srbiji naraste do 45&nbsp;cm dužine i 1,5&nbsp;kg težine, sa izuzetkom jednog primerka koji je upecao Marko Vitić iz Požarevca. Primerak je bio težak minimum 2&nbsp;kg.

## Razmnožavanje
Pari se u maju i junu, a ženka položi oko 300.000 komada jajašaca na podvodnom bilju.

## Povezano
* Zlatni karaš (zlatna ribica)

## Izvori

* Fishbase
Akademija likovnih umjetnosti u Zagrebu

**Akademija likovnih umjetnosti** (kraticom: *ALU*) je dijelom Sveučilišta u Zagrebu.

## Poznati predavači
Prvi nastavnici su bili Robert Frangeš Mihanović, Rudolf Valdec, Robert Auer, Oton Iveković, Bela Csikos Sessia, Menci Klement Crnčić i Branko Šenoa.

## Poznati umjetnici
Poznati umjetnici koji su se školovali na ALU.
* Marijan Detoni
* Oton Gliha
* Vanja Radauš
* Jakiv Jakovič Hnizdovskij
* Alfred Krupa (stariji)
* Alfred Freddy Krupa
* Dinko Vranković

## Vanjske veze
* Službena web stranica
Redovna godina koja počinje u utorak

Ovo je kalendar za svaku **[[redovna godina|redovnu godinu]] koja počinje u [[utorak]]** (nedjeljno slovo **F**). Primjer: Gregorijanske godine 2002, 2013 & 1991 ili julijanska godina 1919 (v. donje tablice).



Milenijum
Vijek
Gregorijanska godina

**[[2. milenijum]]**:
**[[18. vijek]]**:
1754
1765
1771
1782
1793
1799


**[[2. milenijum]]**:
**[[19. vijek]]**:
1805
1811
1822
1833
1839
1850
1861
1867
1878
1889
1895


**[[2. milenijum]]**:
**[[20. vijek]]**:
1901
1907
1918
1929
1935
1946
1957
1963
1974
1985
1991


**[[3. milenijum]]**:
**[[21. vijek]]**:
2002
2013
2019
2030
2041
2047
2058
2069
2075
2086
2097


**[[3. milenijum]]**:
**[[22. vijek]]**:
2109
2115
2126
2137
2143
2154
2165
2171
2182
2193
2199





Milenijum
Vijek
Julijanska godina


**[[2. milenijum]]**:
**[[19. vijek]]**:
1801
1807
1818
1829
1835
1846
1857
1863
1874
1885
1891


**[[2. milenijum]]**:
**[[20. vijek]]**:
1902
1913
1919
1930
1941
1947
1958
1969
1975
1986
1997
          

**[[3. milenijum]]**:
**[[21. vijek]]**:
2003
2014
2025
2031
2042
2053
2059
2070
2081
2087
2098


**[[3. milenijum]]**:
**[[22. vijek]]**:
2109
2115
2126
2137
2143
2154
2165
2171
2182
2193
2199



## Notes
Redovna godina koja počinje u četvrtak

Ovo je kalendar za svaku **[[redovna godina|redovnu godinu]] koja počinje u [[četvrtak]]** (nedjeljno slovo **D**). Primjeri: Gregorijanske godine 1998, 2009 & 2015 ili julijanske godine 1915 (v. donje tablice). Ovo je jedina redovna godina u kojoj postoje tri datuma Petak 13..

Redovna godina je godina s 365 dana, tj. godina koja nije prijestupna godina.

Ovaj tip godine ima **53 tjedna/sedmice** u dnevno-tjednom formatu ISO 8601.



Milenijum
Vijek
Gregorijanska godina

**[[2. milenijum]]**:
**[[18. vijek]]**:
1750
1761
1767
1778
1789
1795


**[[2. milenijum]]**:
**[[19. vijek]]**:
1801
1807
1818
1829
1835
1846
1857
1863
1874
1885
1891


**[[2. milenijum]]**:
**[[20. vijek]]**:
1903
1914
1925
1931
1942
1953
1959
1970
1981
1987
1998
          

**[[3. milenijum]]**:
**[[21. vijek]]**:
2009
2015
2026
2037
2043
2054
2065
2071
2082
2093
2099


**[[3. milenijum]]**:
**[[22. vijek]]**:
2105
2111
2122
2133
2139
2150
2161
2167
2178
2189
2195





Milenijum
Vijek
Julijanska godina


**[[2. milenijum]]**:
**[[19. vijek]]**:
1803
1814
1825
1831
1842
1853
1859
1870
1881
1887
1898


**[[2. milenijum]]**:
**[[20. vijek]]**:
1909
1915
1926
1937
1943
1954
1965
1971
1982
1993
1999
          

**[[3. milenijum]]**:
**[[21. vijek]]**:
2010
2021
2027
2038
2049
2055
2066
2077
2083
2094
2100


**[[3. milenijum]]**:
**[[22. vijek]]**:
2105
2111
2122
2133
2139
2150
2161
2167
2178
2189
2195



## Napomene
Prijestupna godina koja počinje u ponedjeljak

Ovo je kalendar za svaku **[[prijestupna godina|prijestupnu godinu]] koja počinje u ponedjeljak** (nedjeljno slovo **GF**), kao što je bila 1996.



Milenijum
Vijek
Godina

**[[2. milenijum]]**:
**[[18. vijek]]**:
1776


**[[2. milenijum]]**:
**[[19. vijek]]**:
1816
1844
1872


**[[2. milenijum]]**:
**[[20. vijek]]**:
1912
1940
1968
1996


**[[3. milenijum]]**:
**[[21. vijek]]**:
2024
2052
2080


**[[3. milenijum]]**:
**[[22. vijek]]**:
2120
2148
2176
Redovna godina koja počinje u nedjelju

Ovo je kalendar za svaku redovnu godinu koja počinje u nedjelju (nedjeljno slovo **A**) ili za svaku godinu u kojoj je “sudnji dan” utorak. Primjeri: Gregorijanske godine 1995, 2006 & 2017 ili julijanske godina 1917. (V. tablicu na dnu.)

Redovna godina je godina sa 365 dana — tj. godina koja nije prijestupna godina.



Milenijum
Vijek
Gregorijanska godina

**[[2. milenijum]]**:
**[[18. vijek]]**:
1758
1769
1775
1786
1797


**[[2. milenijum]]**:
**[[19. vijek]]**:
1809
1815
1826
1837
1843
1854
1865
1871
1882
1893
1899


**[[2. milenijum]]**:
**[[20. vijek]]**:
1905
1911
1922
1933
1939
1950
1961
1967
1978
1989
1995
          

**[[3. milenijum]]**:
**[[21. vijek]]**:
2006
2017
2023
2034
2045
2051
2062
2073
2079
2090
&nbsp;


**[[3. milenijum]]**:
**[[22. vijek]]**:
2102
2113
2119
2130
2141
2147
2158
2169
2175
2186
2197





Milenijum
Vijek
Julijanska godina 


**[[2. milenijum]]**:
**[[19. vijek]]**:
1805
1811
1822
1833
1839
1850
1861
1867
1878
1889
1895


**[[2. milenijum]]**:
**[[20. vijek]]**:
1906
1917
1923
1934
1951
1962
1973
1979
1990
1996
&nbsp;
          

**[[3. milenijum]]**:
**[[21. vijek]]**:
2001
2007
2018
2029
2035
2046
2057
2063
2074
2091
&nbsp;


**[[3. milenijum]]**:
**[[22. vijek]]**:
2102
2113
2119
2130
2141
2147
2158
2169
2175
2186
2197



## Napomene
Prijestupna godina koja počinje u petak

Ovo je kalendar za svaku **[[prijestupna godina|prijestupnu godinu]] koja počinje u [[petak]]** (nedjeljno slovo **CB**), kao što su 1988, 1960 ili 2016.

Prethodna godina | Sljedeća godina



Milenijum
Vijek
Godina

**[[2. milenijum]]**:
**[[18. vijek]]**:
1768
1796


**[[2. milenijum]]**:
**[[19. vijek]]**:
1808
1836
1864
1892


**[[2. milenijum]]**:
**[[20. vijek]]**:
1904
1932
1960
1988
 

**[[3. milenijum]]**:
**[[21. vijek]]**:
2016
2044
2072


**[[3. milenijum]]**:
**[[22. vijek]]**:
2112
2140
2168
2196
Prijestupna godina koja počinje u subotu

Ovo je kalendar za svaku **[[prijestupna godina|prijestupnu godinu]] koja počinje u [[subota|subotu]]** (nedjeljno slovo **BA**), kao 2000.

Prethodna godina | Sljedeća godina

## Godine u gregorijanskom kalendaru


Milenijum
Vijek
Godina

**[[2. milenijum]]**:
**[[18. vijek]]**:
1752
1780


**[[2. milenijum]]**:
**[[19. vijek]]**:
1820
1848
1876


**[[2. milenijum]]**:
**[[20. vijek]]**:
1916
1944
1972
2000
 

**[[3. milenijum]]**:
**[[21. vijek]]**:
2028
2056
2084


**[[3. milenijum]]**:
**[[22. vijek]]**:
2124
2152
2180
Prijestupna godina koja počinje u nedjelju

Ovo je kalendar za svaku **[[prijestupna godina|prijestupnu godinu]] koja počinje u [[nedjelja|nedjelju]]** (nedjeljno slovo **AG**), kao 1984 ili 2012. Ovo je jedina prijestupna godina koja sadrži tri datuma Petak 13., razdvojena s tri mjeseca - u januaru, aprilu i julu.

Prethodna godina | Sljedeća godina



Millennium
Century
Godina

**[[2. milenijum]]**:
**[[18. vijek]]**:1764
1792


**[[2. milenijum]]**:
**[[19. vijek]]**:1804
1832
1860
1888


**[[2. milenijum]]**:
**[[20. vijek]]**:
1928
1956
1984


**[[3. milenijum]]**:
**[[21. vijek]]**:
2012
2040
2068
2096


**[[3. milenijum]]**:
**[[22. vijek]]**:
2108
2136
2164
2192
Ludovico Ariosto

**Ludovico Ariosto** (Reggio Emilia, 8. 9. 1474. – Ferrara, 6. 7. 1533), talijanski renesansni pjesnik.

Pisao je latinske i talijanske stihove, renesansne komedije i društvene satire, no životno mu je djelo veliki viteški ep *[[Bijesni Orlando]]*, zamišljen kao nastavak nedovršena Boiardova spjeva *[[Zaljubljeni Orlando]]* (1506.), u kojem Ariosto oživljuje fantastični srednjovjekovni viteški svijet i pretvara njegove legendarne junake u moderne ljude, sa strastima i osjećajima renesansnog čovjeka. Djelo nema ni jednog glavnog junaka, ni jedne glavne radnje, već opisuje *[[ljubav]], gospe, borbe, vitezove*, odnosno junake i zbivanja vezana uz imaginarnu saracensku opsadu Pariza u doba Karla Velikoga, te u nizu glavnih i sporednih radnji razvija raskošnu sliku života u kojoj se nerazdruživo isprepleću mašta i realnost, prošlost i sadašnjost. Ep odiše životnom radošću, protkan je finim humorom, pisan s dubokim razumijevanjem za čovjeka i njegove slabosti, te - mada mu nedostaje organsko jedinstvo kompozicije - predstavlja vrhunsko dostignuće talijanske renesansne epike. Ispjevan je u savršenim stancama (strofama od 8 rimovanih jedanaesteraca), a u završnoj redakciji sadrži 46 pjevanja.

## Sadržaj Bijesnog Orlanda

Radnja spjeva nastavlja se na mjestu gdje je Boiardo zbog smrti prekinuo svog *Zaljubljenog Orlanda*, tj. Saraceni su po porazu franačke vojske na Pirenejima dospjeli do Pariza, gdje su se oko Karla Velikoga okupili u obranu kršćanstva i mnogi drugi europski vitezovi. U složenoj strukturi epa, u kojem se spajaju motivi iz srednovjekovne junačke i viteške epike (karolinški i bretonski coklus) te elementi preuzeti od klasika rimske književnosti, radnja se uz mnogobrojne samostalne epizode razvija na tri osnovna plana: borba Saracena i kršćanske vojske Karla Velikoga, ljubav Orlanda prema Angeliki koja završava nesretno po naslovnog junaka te on od tuge pomahnita saznavši da je ona pošla za Saracena Medora, i konačno brakom okrunjana ljubav Bradamante i Ruggiera, rodonačelnika ferrarske obitelji d'Este, zaštitinika Ariostovih.

## Ostala djela
* *Komedija o škrinji*
* *Zamjenjivanja*'
* *Negromant*
* *Lena*
* *Studenti*
Orlando furioso

**Bijesni Orlando** (tal. **Orlando furioso**) je u književnosti epski spjev talijanskog pjesnika Ludovica Ariosta i jedno je od najboljih književnih ostvarenja talijanske renesanse. U djelu se opisuju viteški podvizi i nesretna ljubav viteza Orlanda u ratovima protiv Saracena u ranom srednjem vijeku, i to na simpatično-ironični način.

Kad sazna da je njegova ljubav, princeza Angelika, pošla za običnog saracenskog vojnika Medora, Orlando poludi.

## Vanjske veze
Azes I

**Azes I** (57 - 35. pne.) je bio indo-skitski vladar pod kojim je dovršeno uspostavljanje skitske hegemonije nad sjevernom Indijom.

Iako su Azesovi prethodnici Maues i drugi indo-skitski vladari oko 85. pne. zavladali područjem Gandhare, kao i Mathurom, njima su još uvijek uspješno pružali otpor indo-grčki kraljevi iza Jheluma u istočnom [Punjab]u].

Indo-grčki kralj [Hipostrat (65-55. pne.) je konačno nakon dugog otpora poražen od Azesa I. Indo-skitski kralj je izdao kovanice na kojima bog Posejdon odnosi pobjedu nad rogatim rječnim bogom, što sugerira pobjedu u riječnoj bitci, vjerojatno na rijeci Jhelum.

Azes je važan za historiju drevne Indije i zato što se od njega računa Azesova era.

## Reference

## Povezano
* Yuezhi
* Grčko-Baktrijsko Kraljevstvo
* Indo-Grčko Kraljevstvo
* Indo-Partsko Kraljevstvo
* Kušansko Carstvo

## Vanjske veze
* Coins of Azes I 
* Discussion of the Azes and Greek Era 

## Reference
* "The Shape of Ancient Thought. Comparative studies in Greek and Indian Philosophies" by Thomas McEvilley (Allworth Press and the School of Visual Arts, 2002) 
* "The Greeks in Bactria and India", W.W. Tarn, Cambridge University Press.
Prijestupna godina koja počinje u četvrtak

Ovo je kalendar za svaku **[[prijestupna godina|prijestupnu godinu]] koja počinje u četvrtak** (nedjeljno slovo **DC**), kao što su bile 1976 ili 2004.

Prethodna godina | Sljedeća godina

Za ovaj tip godine odgovarajuća ISO godina ima **53 tjedna/sedmice** a ISO tjedan 10 (koji počinje 1. marta) i svi drugi ISO tjedni počinju ranije nego u drugim godinama.



Millennium
Century
Year

**[[2. milenijum]]**:
**[[18. vijek]]**:
1756
1784


**[[2. milenijum]]**:
**[[19. vijek]]**:
1824
1852
1880


**[[2. milenijum]]**:
**[[20. vijek]]**:
1920
1948
1976


**[[3. milenijum]]**:
**[[21. vijek]]**:
2004
2032
2060
2088


**[[3. milenijum]]**:
**[[22. vijek]]**:
2128
2156
2184
Prijestupna godina koja počinje u utorak

Ovo je kalendar za svaku **[[prijestupna godina|prijestupnu godinu]] koja počinje u [[utorak]]** (nedjeljno slovo **FE**), kao što su bile 1980, 1516 ili 2008.



Milenijum
Vijek
Godina

**[[2. milenijum]]**:
**[[18. vijek]]**:
1760
1788


**[[2. milenijum]]**:
**[[19. vijek]]**:
1828
1856
1884


**[[2. milenijum]]**:
**[[20. vijek]]**:
1924
1952
1980


**[[3. milenijum]]**:
**[[21. vijek]]**:
2008
2036
2064
2092


**[[3. milenijum]]**:
**[[22. vijek]]**:
2104
2132
2160
2188
Bitka kod Munde

**Bitka kod Munde** se odigrala za vrijeme Cezarovog građanskog rata 17. marta 45. pne. između rimske popularske vojske na čelu s Julijem Cezarom na jednoj, i optimatske vojske na čelu s Titom Labijenom i braćom Gnejem i Sekstom Pompejem na drugoj strani. Usprkos vlastite brojčane inferiornosti i žestokog otpora neprijatelja, Cezar je na kraju odnio pobjedu, uništivši pompejansku vojsku, pri čemu je Labijen poginuo, a Gnej Pompej nešto kasnije uhvaćen i pogubljen. Iako je Sekst Pompej uspio pobjeći, više nije postojalo nikakve optimatske vojske, pa je bitka označila kraj rata, ali i posljednju bitku Cezarovoj vojnoj karijeri.
Legio X Equestris

**Legio X ''Equestris*** ([[latinski jezik|latinski]]: "Deseta 'konjička'" - *Equestris* legija") je bila [[legija|rimska legija]] koju je godine 61. pne. formirao [[Gaj Julije Cezar|Julije Cezar]] kao tadašnji guverner Hispanije. X legija je bila prva legija koju je Cezar formirao, i to osobno, te je tokom svoje vojne karijere u nju imao najviše povjerenja. Naziv *Equestris* se nije odnosio na način borbe, nego na sposobnost legionara da jašu. Legio X se istakla u mnogim bitkama [[Galski ratovi|galskih ratova]] i [[Cezarov građanski rat|građanskog rata]] te dobila brojne pohvale od Cezara u njegovim *Komentarima*. Nakon završetka građanskog rata je raspuštena [[45. pne.]] ali ju je poslije obnovio [[Marko Antonije]]. [[August (rimski car)|Oktavijan]] je kasnije od nje stvorio [[Legija X Gemina|X legiju Gemina]].

== Napomene ==


== Izvori ==
=== Primarni izvori ===
* [[Gaj Julije Cezar|Julius Caesar]], *De Bello Gallico*

=== Sekundarni izvori ===
* Dando-Collins, Stephen (2002). *Caesar's Legion: The Epic Saga of Julius Caesar's Elite 10th Legion and the Armies of Rome*. Wiley
* Keppie, Lawrence, *The Making of the Roman Army. From Republic to Empire'', University of Oklaoma Press, 1984, pp.&nbsp;132–149.
* Lendering, Jona, "Legio X Gemina", livius.org 
* Ritterling's "Legio", "Legio X Veneria"
Legio XIII Gemina

**Legio XIII** poznata kao **Legio XIII Gemina** (blizankinja) nakon 31. godine pne. je bila jedna od najčuvenijih rimskih legija. Ovom legijom, izmađu ostalih, komandovao je i Cezar i to u vojnim kampanjama u Galiji i građanskom ratu 49. godine pne. protiv Pompeja. Legio XIII Gemina je ista ona čuvena legija koja je s Cezarem prva prešla rijeku Rubikon 10. januara 49. godine pne. Simbol ove legije je lav.

Nakon Cezarove smrti, imperator Avgust je ponovo formirao Legio XIII Gemina 42. godine pne. Legija je bila stacionirana u *[[Burnum]]u* (današnje Kistanje - Knin, Hrvatska) u tadašnjoj Iliriji. Oko 16. godine pne. legija je bila premještena u *[[Emona|Emonu]]* (današnja Ljubljana, Slovenija), u tadašnjoj provinciji Panonija, gdje se borila protiv lokalnih pobunjenika.

Pod imperatorom Klaudijem legija je bila razmještena u *Poetovio* - Ptuj u današnjoj Sloveniji.

## U popularnoj kulturi
XIII legija je igrala važnu ulogu u prvoj sezoni anglo-američke TV-serije *[[Rome (TV serija)|Stari Rim]]*, s obzirom da su protagonisti - tribun Lucije Voren i centurion Tit Pulo - prikazani kao njeni pripadnici.
 
## Izvori i vanjski linkovi
* Notitia Dignitatum
* Legio XIII Gemina 
* LEG XIII GEM
* McBride Angus e Ross Cowan, *Imperial Roman Legionary AD 161-284*, 2003, izdanje Osprey Publishing,
Gnej Pompej

*Gneja Pompeja ne treba miješati s njegovim ocem, poznatim kao [[Pompej|Gnej Pompej *'Veliki**]] ili "Pompej Veliki."''

**Gnej Pompej** (''Gnaeus [[Pompeius]]'', cca. 75. pne. - 12. april 45. pne.), također poznat kao **Pompej Mlađi''' (nekada navođen i kao Cneius ili Gneius) bio je Rimska Republika|rimski političar i vojskovođa iz doba kasne Republike.

Bio je sin vojskovođe i državnika Pompeja Velikog, te oženjen za Klaudiju Pulhru Mlađu, kćer Apija Klaudija Pulhera. Kada je godine 49. pne. suparništvo Pompeja i Julije Cezar|Cezara eskaliralo u građanski rat, priključio se očevoj vojsci i sudjelovao u Farsala. Nakon očevog poraza i ubistva se pridružio njegovim pristašama u Africi te sudjelovao u Bitka kod Tapsa|bitci kod Tapsa, nakon koje je opet morao bježati, ovaj put kod brata Seksta na Balearima. Kada je u Hispaniji krajem 46. pne. izbila pro-pompejanska pobuna, Tit Labijen i braća Pompej su se stavili na čelo pobunjenika. Cezar je pobunjeničku vojsku uništio u bitci kod Munde 17. marta 45. pne. i tako okončao građanski rat. Sekst je uspio pobjeći, ali je Gnej uhvaćen i po Cezarovom naređenju pogubljen. Prema Plutarhu, rimska javnost je s negodovanjem dočekala tu vijest, smatrajući nepriličnim da Cezar ubija djecu svog nekadašnjeg dobrog prijatelja.
Kvint Fabije Maksim

**Kvint Fabije Maksim** (*Quintus Fabius Maximus*, ? - 31. decembar 45. pne.) bio je rimski političar i vojskovođa iz doba kasne Republike.

Poticao je iz ugledne patricijske porodice Fabijevaca. Značajnu ulogu u rimskoj politici je počeo igrati od 63. pne. kada je zajedno sa Markom Celijem Rufom, usprkos Ciceronove obrane, uspio zbog korupcije tužiti i na progonstvo osuditi bivšeg konzula Gaja Antonija Hibridu. Za vrijeme Galski ratovi|galskih ratova je služio kao oficir (legatus) u vojsci Julija Cezara, a Cezaru se priključio i za građanskog rata. U završnoj kampanji, pred bitku kod Munde 45. pne. komandirao je prethodnicom Cezarove vojske.

Nakon pobjede kod Munde mu je Cezar u znak zahvalnosti ishodio trijumf te proglasio *suffectom*, odnosno privremenim konzulom nakon što je sam, radi preuzimanja diktatorskog mjesta, podnio ostavku. Maksim je na tom mjestu ostao gotovo do isteka mandata - umro je na posljednji dan godine. Da bi ga zamijenio, na nekoliko sati je privremeno imenovan Gaj Kaninije Rebil.
Tulija Ciceronis

**Tulija Ciceronis** (*Tullia Ciceronis*, 5. august 79. pne. ili 78. pne. - februar 45. pne.), također poznata po nadimku ***Tuliola*** (Tulliola, kako ju je od milja zvao otac), bila je rimska plemkinja, najpoznatija kao kćer znamenitog političara i govornika Cicerona i njegove prve supruge Terencije. Njen brat je bio Ciceron Mlađi.

Tulija se udavala tri puta. Prvi put se godine 63. pne. udala za kvestora po imenu Gaj Kalpurnije Pizon Frugi. Brak je završio muževom smrću 57. pne. Sljedeće godine se udala za izvjesnog Furija Krasipa. Iako je, po, Ciceronovim pismima, brak bio sretan, iz nikad razjašnjenih razloga je završio razvodom 51. pne. U ljeto 50. pne. se udala za bivšeg konzula Publija Kornelija Dolabelu. Taj brak nije bio sretan, iako je u njemu imala dvoje djece - sina, koji je umro nakon poroda 49. pne. Drugog je sina rodila nedugo nakon razvoda u novembru 46. pne. Mjesec dana nakon poroda je umrla.

Ciceron je bio izuzetno teško pogođen Tulijinom smrću te mnoga od pisama koje su mu slali prijatelji u tom periodu predstavljaju izraze saučešća i pokušaje utjehe.

U Rimu je u 16. vijeku, po predaji, iskopana drevna grobnica u kojoj je navodno još uvijek svijetlila svjetiljka upaljena prilikom pogreba. Prema predaji ta je grobnica pripadala Tuliji. Engleski pjesnik John Donne je tom događaju posvetio jednu od svojih pjesama.
Sekst Pompej

**Sekst Pompej** (*Sextus Pompeius Magnus Pius*, 67. pne. - 35. pne.) je bio rimski vojskovođa iz vremena kraja Republike, poznat kao sin Pompeja i posljednji optimatski vođa koji je pružao organizirani otpor Cezaru i njegovim nasljednicima.

Kada je godine 49. pne. neprijateljstvo njegovog oca i Cezara preraslo u građanski rat, mladi Sekst se ispočetka nije u njega uključio nego ostao u Rimu pod paskom majke Kornelije Metele. Nakon što je Pompej godine 48. pne. poražen kod Farsala, Sekst i Kornelija su mu se pridružili u kratkotrajnom egzilu na Lezbosu, ali ga nisu pratili u Egipat gdje je nedugo potom ubijen. Sekst se poslije toga priključio bratu Gneju i drugim pompejancima koji su organizirali otpor Cezaru u Africi. Sekst je poslije organizirao pompejansko uporište na Balearima. Nakon poraza pompejanaca kod Tapsa, Gnej mu se pridružio na Balearima te su zajedno digli anti-cezarovsku pobunu u Hispaniji, ugušenu u bitci kod Munde 17. marta 45. pne. Nedugo nakon nje Gnej je uhvaćen i pogubljen, ali se Sekst uspio skloniti na Siciliju gdje se ispočetka izdržavao piraterijom.

Ubistvo Cezara 15. marta 44. pne., međusobni sukobi cezarovaca te Oslobodilački građanski rat su Sekstu omogućili da bez ometanja sagradi vojsku i flotu na Siciliji s kojom će se poslije suprostaviti Drugom trijumviratu. Iako nije mogao ugroziti trijumvire, uz pomoć admirala Manasa je 40. pne. preoteo Sardiniju od Oktavijanove vlasti. Suočen s problemima kao što je Fulvijin rat, ali i nastojanju da Marku Antoniju pomogne u sukobu s Partima, Oktavijan je u Mizenu sa Sekstom sklopio mir, priznavši mu vlast nad Sicilijom.

Taj je aranžman, međutim, bio kratak. Suočen s kvarenjem odnosa sa Antonijem, Oktavijan je nastojao riješiti sicilijanski problem. Godine 37. pne. je pokrenut novi pohod na Siciliju, koji nije imao uspjeha sve dok na čelo Oktavijanove flote nije stao daroviti Marko Agripa. On je u bitci kod Nauloha 36. pne. uništio Pompejevu flotu. Pompej se sklonio u Malu Aziju.

Godine 35. pne. je uhvaćen u Miletu gdje ga je Marko Ticije, Antonijev pomoćnik, dao pogubiti bez suđenja. Taj je čin Oktavijan koristio u propagandne svrhe protiv Antonija u vrijeme rata Istoka i Zapada.

## Reference

## Vanjske veze
* ''Sextus Pompey'' - biography at unrv.com
* Coins of Sextus Pompeius
Wang Mang

**Wang Mang** () (45. pne. &ndash; 6. oktobar 23. n.e.), kurtoazno ime **Jujun** (巨君), je bio kineski velidostojnik u službi dinastije Han koji je preoteo carsko prijestolje od porodice Liu i ustanovnio vlastitu dinastiju Xin (ili Hsin, što znači "nova") (新朝), a koja je vladala od 9. do 23. n.e. Nakon njegove smrti dinastija Han je obnovljena, a njegovo svrgavanje je označilo razdjelnicu između Zapadne (prije Xina) i Istočne dinastije Han (poslije Xina). Wang Mang gotovo dva milenijuma dijeli kineske historičare na one koje ga opisuju kao beskrupuloznog uzurpatora i one koji ga opisuju kao vizionara i društvenog reformatora. Njegovi napori da konfucijanske ideje iz klasičnih tekstova primijeni u praksi kako bi stvorio harmonično društvo su, međutim, rezultirali kaosom i krvoprolićem.

## Reference
* Rudi Thomsen, *Ambition and confucianism : a biography of Wang Mang*, Aarhus University Press, 1988. .
Jul Antonije

**Jul Antonije** (*Iullus Antonius*, 45. pne. - 2. pne.) bio je rimski plemić i velikodostojnik iz vremena ranog Carstva, najpoznatiji kao sin Marka Antonija i Fulvije, odnosno kao ljubavnik Julije Starije, kćeri cara Augusta.

## Biografija
Jul je prve godine života proveo u Rimu s majkom Fulvijom i starijim bratom Markom Antonijem Antilom. Godine 41. pne. mu je majka, poznata kao jedna od politički najambicioznijih Rimljanki, zajedno sa stricem Lucijem pokrenula rat protiv trijumvira Oktavijana, kasnijeg cara Augusta. Nakon gušenja te pobune, te Fulvijinog izgnanstva i smrti, Oktavijan je nastojao poboljšati odnose s njegovim ocem, te je uredio brak Marka Antonija sa svojom sestrom Oktavijom. Njegova pomajka Oktavija ga je potom odvela kod oca u Atenu gdje je potom odrastao zajedno s bratom Antilom, a kasnije s polusestrama Klaudijom Marcelom, Antonijom Starijom i Antonijom Mlađom. Godine 32. pne. se Marko Antonije razveo od Oktavije kako bi mogao živjeti sa svojom ljubavnicom Kleopatrom; u Aleksandriju je sa sobom odveo Antila, dok je Oktavija Jula sa sobom odvela u Rim. Dijelom zahvaljujući i tome, Julu je, za razliku od Antila, August nakon završetka rata s Antonijem, odlučio poštediti život.

Prema antičkim izvorima, August je izuzetno cijenio Jula. Zahvaljujući tome je njegova pomajka uredila da se oženi za njenu kćer Klaudiju Marcelu Stariju. S njome je imao troje djece: sinove Lucija, Gaja Antonija i kćer Julu. Jul je također od Augusta primio brojne funkcije - godine 13. pne. je bio pretor, godine 10. pne. konzul a godine 7. pne. prokonzul Azije.

Za Jula se, međutim, kobnim pokazala veza sa Julijom Starijom, koja je nakon smrti svog muža Marka Agripe bila prisiljena udati se za budućeg cara Tiberija. Julija je tada počela održavati ljubavne veze s brojnim rimskim aristokratima, među kojima se našao i Jul. Kada je August za to čuo, osjetio se osramoćenim te je odlučio strogo kazniti kako Juliju i njene ljubavnike, koji su svi osuđeni na progonstvo. Jul je, međutim, optužen za veleizdaju te je, nastojeći preduhitriti osuđujuću presudu, počinio samoubistvo.

## Preci



## U popularnoj kulturi
Jul Antonije se pojavljuje kao lik u historijskim romanima s radnjom smještenom u Augustov Rim. Među njima se ističu *[[I, Claudius|Ja, Klaudije]]* Roberta Gravesa, *[[Jag elsket Tiberius]]* Elisabeth Dored te *Augustus* i *Tiberius* Alana Massieja. U TV-seriji ** je njegov lik tumačio Juan Diego Botto.

## Povezano
* Julija Starija
* Octavia Minor
* Skandal
* Lex Julia
Dinastija Xin

**Dinastija Xin** () je bila kineska carska dinastija (iako je, strogo gledajući, imala samog jednog cara) na vlasti od 9. do 23. n.e. Slijedila je Zapadnoj a prethodila Istočnoj dinastiji Han.

Jedini car iz dinastije Xin bio je Wang Mang (王莽), nećak Velike carice majke Wang Zhengjun. Nakon smrti njenog po-unuka cara Aija godine 1. pne., Wang Mang je došao na vlast. Nakon nekoliko godina pažljivog stvaranja kulta ličnosti, konačno se proglasio carem godine 9. Iako hvaljen kao učenjak i sposoban političar, Wang Mang se pokazao nesposobnim vladarom. Godine 23. su carsku prijestolnicu Chang'an opsjeli pobunjeni seljaci. Wang Mang je poginuo prilikom opsade, a dinastiju Han su obnovili preživjeli pripadnici carskog klana.

## Izvori
* *[[Knjiga Hana]]*, vol. 99, parts 1, 2, 3.
* *[[Zizhi Tongjian]]*, vols. 36, 37, 38, 39.
Italija (Rimsko Carstvo)

**Italija** () pod rimskom vlašću nikada nije bila provincija u užem smislu riječi, nego područje koje je, prvo pod Republikom, a potom pod Carstvom, imalo specifičan status. Samo značenje pojma *Italia* se mijenjalo u rimskom periodu. Ispočetka se pod time podrazumijevala samo današnja Centralna i Južna Italija (ne računajući otoke kao što su Sicilija i Sardinija). Područje sjeverno od rijeke Rubikon, odnosno današnja Sjeverna Italija, je od 3. vijeka pne. ispočetka organizirano kao provincija Cisalpinska Galija, da bi tek krajem 1. vijeka pne. u doba cara Augusta bilo pripojeno u Italiji, koja je podijeljena u 10 regija (*regiones*).

Italija je od svih oblasti Carstva uživala najveći prosperitet, ekonomsku i kulturnu razvijenost, odnosno druge blagodati *[[pax Romana|pax romane]]*. Međutim, kriza 3. vijeka i sve veći pritisak barbara počinje pogađati Italiju koja gubi primat u odnosu na druge provincije, prije svega na istoku Carstva, pogotovo nakon što je Konstantin Veliki prijestolnicu premjestio u Konstantinopolis. Italija je, međutim, zadržala svoju jedinstvenu upravnu strukturu i nakon podjele Carstva, kada je pripala Zapadu, a i nakon pada samog Carstva, pod upravom Odoakra, ostrogotskih kraljeva i kratkotrajnom bizantskom vlašću. Provala Langobarda 553. je, međutim, dovela do stvaranja novih političkih entiteta na tlu Italije, odnosno političke razjedinjenosti koja neće biti uklonjena do ujedinjenja Italije u 19. vijeku.
Kaštel Sućurac

**Kaštel Sućurac** je jedno od sedam *Kaštela*, prvo po redu iz smjera Splita prema Trogiru. Nalazi se u sastavu grada Kaštela. Naselje je smješteno uz obalu Kaštelanskog zaljeva. Kaštel Sućurac administrativno je središte Grada Kaštela, a prema popisu iz 2001. godine imao je 6236 stanovnika.

## Historija
U Kaštel Sućurcu nalazi se najstarija obrambena kula koju je 1392. sagradio splitski nadbiskup Andrija Benzi (Gualdo) kako bi zaštitio seljake naselja Putalj, smještenog na obroncima Kozjaka oko crkvice sv. Jurja. Nizom dodatnih zahvata, kula je postala naselje uz more.

Nadbiskup Averaldo je 1488. godine tu sagradio svoj ljetnikovac a svoj konačni oblik kaštel je dobio 1509. godine. Najstariju jezgru Sućurca čini sklop Kaštilica kojeg čini dvorište utvrđene palače - ljetnikovca na čijem se južnom zidu nalaze raskošno ukrašeni prozori u stilu visoke gotike i seoskih kuća. Za razliku od ostalih naselja ovdje je trg formiran na južnoj strani ljetnikovca. Danas se na njemu nalazi izložbeni prostor "*Podvorje*" u kojem se čuva dio arheoloških nalaza iz gutalja. Od stare župne crkve sagrađene u 16. st. ostao je samo zvonik jer je crkva 1943. godine, tijekom savezničkog bombardiranja, srušena.

U riznici nove župne crkve čuva se prijepis Trpimirove darovnice napisane 4.3. 852. u Bijaćima, ispred crkve sv. Marte iz 16. vijeka. Osim darovnice tu se još čuvaju kameni starosućurački luk, ostali kameni spomenici i dijelovi drvenih baroknih skulptura s oltara stare župne crkve te velik broj predmeta od zlata i srebra (uporabni crkveni predmeti i nakit - dio kaštelanske narodne nošnje).

Sjeverno od Kaštel Sućurca nalazi se župna crkva Gospe od Doca, danas poznatija kao Gospe na Hladi. Nelada je bila župna crkva naselja Sela. Još sjevernije, na obronku Kozjaka nalaze se ostaci predromaničke crkve sv. Jurja od Putalja koja potječe iz 9. st. i zadužbina je kneza Mislava. Od nje su sačuvani ulomci pleterne ornamentike. Nova crkva je sagrađena 1927. godine. Arheološkim istraživanjima provedenim oko crkve i na obližnjem groblju Gajina otkriven je prvo rimski, a zatim i prapovijesni sloj.

Na području naselja  koncentrirano je jako industrijsko područje (cementna industrija, željezara, prerada kamena i drva). Također, na dijelu naselja nekad je bila aktivna i organskokemijska industrija ("Jugovinil", tvornica za proizvodnju i preradu PVC-masa), pa Kaštel Sućurac danas, uz Osnovnu školu "Knez Mislav", ima i laboratorije Kemijskog srednjoškolskog centra i Kemijsko-tehnološkog fakulteta iz Splita.

## Reference
Stobreč

**Stobreč** je naselje na poluotoku istočno od Splita, danas zapravo njegovo predgrađe sa 5.837 stanovnika (2001.). Nalazi se na mjestu antičkog naselja Epetiona, nedaleko od ušća rijeke Žrnovnice u more.

## Historija

## Kultura

## Promet

## Gospodarstvo
Gospodarstvo Stobreča kroz povijest se većinom baziralo na poljoprivredi, stočarstvu i ribolovu.

Početkom 20.stoljeća talijanske kompanije financiraju u Stobrečke kave(tupinolomi) koji su bila izvori lapora (tupina) čija eksploatacija traje sve do sredine dvadesetog stoljeća. U tom razdoblju nastaje prostor današnjeg kampa nasipanjem mora na delti Žrnovnice. Sama tupina se izvozi u Italiju gdje služi kao sirovina pri proizvodnji,ali i u domaće tvornice Slonitanskog-Kaštelanskog bazena (Vranjic,Sv. Kajo,K. Sućurac).Nakon drugog svjetskog rata prenamjenom prostora nastaje današnji stobrečki kamp a prvi privatni iznajmljivaći soba u stobreču bili su njihovi mještani. Današnju gospodarsku osnovu Stobreča čini turizam i ugostiteljstvo te brojne velike kompanije registrirane u Stobreču.

## Sport
* nogometni klub Primorac, bivši hrvatski prvoligaš
* Šahovski klub "Epetium" Stobreč

## Značajne osobe
* Velimir Perasović, hrvatski košarkaški reprezentativac
* Alain Blazevic, glumac