Institut za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju Sarajevo

**Institut za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju**, poznat i po skraćenici INGEB, javna je bosanskohercegovačka naučna ustanova, članica Univerziteta u Sarajevu (UNSA). Afilijacijski je centar Međunarodnog centra za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju (*International Center for Genetic Engineering and Biotechnology – ICGEB*), koji je osnovan kao specijalni projekat UN organizacije za industrijski razvoj (*[[UNIDO]]* *– United Nations Industrial Development Organization*) 
Osnovan je pod nazivom: „Centar za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju“ 1988. godine uz podršku Vlade SR BiH, ANUBiH i velikih bosanskohercegovačkih privrednih sistema. Aktom osnivanja, povjerena mu je funkcija kreatora i nosioca sveukupnog naučnog i stručnog rada u razvoju genetičkog inženjerstva i na njemu bazirane biotehnologije u BiH. Odgovarajućim zakonskim aktom, Skupština RBiH je 1993, početkom rata u BiH, preuzela pravo osnivača ove institucije, a kasnije, 1999, pravo osnivača INGEB-a (kao “javne ustanove koja će djelovati u okviru Univerziteta u Sarajevu”) preuzeo je Kanton Sarajevo

## Historija

Biotehnologiju na bazi genetičkog inženjerstva, kao jednu od tri najpropulzivnije komponente tekućeg naučno-tehnološkog napretka, nadležni državni organi su svojevremeno uvrstili u prioritete *Strategije* i *Programa naučno-tehnološkog razvoja BiH*. Kao najracionalnija forma otjelovljenja usvojene istraživačke orijentacije, u tadašnjem sistemu finansiranja nauke, osnovana je institucija - nosilac razvoja ove oblasti u BiH: *Centar za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju* (1988.), a u okviru realizacije Društvenog cilja VI (*Osposobljavanje za samostalan razvoj biotehnologija na bazi genetičkog inženjerstva u procesima proizvodnje hrane, uzgoja šuma, proizvodnje farmaceutskih i drugih bioloških supstanci*). U periodu od 1988-91. obezbijeđena su krucijalna sredstva za nabavku i instaliranje kapitalne opreme. Paralelno je tekao i proces integrisanja kadrovskih, tehničkih i drugih bitnih potencijala za uspješan i efikasan rad Centra u skladu sa definisanim programskim ciljevima i dugoročnim projekcijama istraživanja u pripadajućim oblastima nauke i tehnologije.

Rat u Bosni i Hercegovini je izazvao teško sagledive posljedice i u razvoju genetičkog inženjerstva (i na njemu bazirane biotehnologije) kako materijalno, tako i kadrovski. U ratnim uvjetima, poduzet je niz aktivnosti na očuvanju organizaciono-funkcionalnog integriteta Centra, osposobljavanju za rad u ratnim uvjetima te stvaranju osnovnih uvjeta za što uspješniji nastavak djelovanja u poratnom periodu. Odgovarajućim zakonskim aktom (Službeni list RBiH 4/93), Skupština RBiH je (1993.) preuzela pravo osnivača ove institucije i odredila joj status javne naučne ustanove “Institut za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju, Sarajevo”. Kasnije je Zakonom o visokom obrazovanju, pravo osnivača Instituta (kao “javne ustanove koja će djelovati u okviru Univerziteta u Sarajevu”) preuzeo Kanton Sarajevo (1999). Nakon završetka rata, značajna vlastita i druga međunarodna sredstva, investirana su u adaptaciju prostorija Instituta koji se do 2007. godine nalazio u Ulici Kemalbegova 10. Nakon potpisivanja Memoranduma o razumijevanju sa Međunarodnom komisijom za nestale osobe (ICMP), međunarodna zajednica je u adaptaciju prostora i nabavku visokosofisticirane opreme uložila preko 1.050.000 $. Kao partnerska institucija ICMP-u, INGEB je značajno doprinio utemeljenju i razvoju projekta *Identifikacije žrtava rata u BiH*, a u Institutu je realizirano i prvo profiliranje skeletnih ostataka koje je rezultiralo uspješnom identifikacijom. Od 2004, ICMP samostalno nastavlja aktivnosti na identifikaciji žrtava rata, dok se u Institutu, na bazi stečenih iskustava, nastavlja realizacija započetih ali i novih naučno-istraživačkih projekata u oblasti DNK analize kao i ostalih oblasti molekularne genetike, genetičkog inženjerstva, citogenetike, bioinformatike te humane i populacione genetike. Razvija i respektabilnu izdavačku djelatnost u pripadujućim naučnoistraživačkim oblastima. Te aktivnosti se organizuju u saradnji sa brojnim institucijama Univerziteta u Sarajevu, ali i sa uglednim međunarodnim centrima. Istovremeno, Institut (kadrovski, prostorno i infrastrukturno) učestvuje u realizaciji dodiplomske i postdiplomske nastave iz oblasti genetike na Univerzitetu u Sarajevu, Međunarodnom univerzitetu u Sarajevu i na Unverzitetu Burch. . U Institutu su 2005. oformljene posebne laboratorije, kao organizaciono-funkcionalne jedinice specifičnog istraživačkog i ekspertnog profila. Kadrovski i materijalni kapaciteti pojedinih laboratorija su se fleksibilno mijenjali i prilagođavali dolazećim potrebama i mogućnostima i zahtjevima tekućih naučno-istraživačkih aktivnosti.

Otvaranjem procesa denacionalizacije i privatizacije ispostavilo se da je *[[Katolički Školski Centar Sarajevo|Katolički Školski Centar]]* izvorni vlasnik zgrade u kojoj je smješten Institut, što je nametnulo problem njegovog izmještanja sa početne lokacije. U julu 2007. Institut se privremeno smjestio u iznajmljeni prostor, da bi se konačni, namjenski smještaj ostvario januara 2012. u *Kampusu Univerziteta u Sarajevu*, a zahvaljujući podršci *Rektorata UNSA* i nadležnog ministarstva Kantona Sarajevo. Ovim činom su riješeni dugogodišnji problemi prostornog smještaja i statusa Instituta, čime su stvorene realne osnove za uspješno ostvarivanje dugoročnih projekcija razvoja i povjerenih osnivačkih funkcija u pripadajućim naučnim oblastima.

## Djelatnost
Djelatnost Instituta obuhvata sveukupni naučni i stručni rad u ostvarivanju funkcije nosioca razvoja genetičkog inženjerstva i na njemu bazirane biotehnologije u BiH, a naročito:
*fundamentalna istraživanja u oblasti genskog (DNK), hromosomskog i genomskog inženjerstva,
*fundamentalna istraživanja u početnim fazama razvoja, projektovanja i transfera biotehnologije na bazi genetičkog inženjerstva,
*kreativno učešće u programiranju dugoročnih projekcija razvoja biotehnologije na bazi genetičkog inženjerstva u BiH, 
*koordiniranje naučno-istraživačkih i stručnih aktivnosti u stvaranju uvjeta za realizaciju prioritetnih pravaca razvoja genetičkog inženjerstva i biotehnologije u BiH,
*realizacija strateških segmenata Programa naučno-tehnološkog razvoja BiH u oblasti genetičkog inženjerstva i biotehnologije za potrebe proizvodnje hrane, medicine i farmacije, šumarstva i hortikulture, zaštite životne sredine i srodnih područja, 
*edukacija kadrova za genetičko-inženjerska i molekularno-genetička istraživanja, 
*edukacija kadrova za praćenje razvoja i transfer genetičkog inženjerstva i biotehnologije, u bosanskohercegovačkim i međunarodnim razmjerima, 
*analize i ekspertske studije u sistemu kontrole kvaliteta životne i radne sredine, životnih namirnica, lijekova, higijenskih, kozmetičkih, zaštitnih i drugih sredstava, 
*kreiranje i realizacija kontrole GMO i sistema biosigurnosti,
*saradnja sa odgovarajućim institucijama u oblasti genetičke konsultacije, medicinske dijagnostike, forenzičke i medikolegalne prakse, 
*obavljanje odgovarajućih istraživačkih, edukacijskih i ekspertnih usluga pravnim i fizičkim licima u oblasti molekularne genetike, genetičkog inženjerstva i biotehnologije te biosigurnosti,
*koordinacija organizacionog i funkcionalnog povezivanja i saradnje sa kompetentnim inostranim institucijama u kreiranju istraživačkih programa i ostvarivanju istraživačke i edukativne funkcije, 
*izdavanje naučnih i stručnih publikacija, i 
*drugi komplementarni oblici naučnog i stručnog rada (prema sopstvenim programima, po ugovoru ili nalogu osnivača).

## Upravna struktura
Pored direktora, upravljačko-stručnu strukturu INGEB-a su činili Naučno vijeće, Upravni odbor i Nadzorni odbor. Uspostavljanjem integrisanog Univerziteta u Sarajevu, odgovarajuće nadležnosti su prenesene na kompetentne organe UNSA, uz autonomno djelovanje Vijeća Instituta.

## Direktori Centra / Instituta

*Sabaheta Šaćiragić (1988–94.)
*Rifat Hadžiselimović (1994–2002.)
*Kasim Bajrović (2002–15.)
*Naris Pojskić (2015. - )

## Organizacione jedinice – laboratorije

*Laboratorija za bioinformatiku i biostatistiku
*Laboratorija za citogenetiku i genotoksikologiju
*Laboratorija za forenzičku genetiku
*Laboratorija za GMO i biosigurnost hrane
*Laboratorija za humanu genetiku
*Laboratorija za molekularnu genetiku prirodnih resursa

## Naučni i stručni saradnici
*Prof. dr. Kasim Bajrović, naučni savjetnik
*Prof. dr. Naris Pojskić, naučni savjetnik, Laboratorija za bioinformatiku i biostatistiku
*Doc. dr. Adaleta Durmić Pašić, viša naučna saradnica, šefica Laboratorija za GMO i biosigurnost hrane
*Doc. dr. Lejla Kapur Pojskić, viša naučna saradnica, šefica Laboratorija za humanu genetiku
*Doc. dr. Sanin Haverić, viši naučni saradnik, šef Laboratorija za citogenetiku i genotoksikologiju
*Dr. Jasmina Čakar, naučna saradnica, šefica Laboratorija za forenzičku genetiku
*Dr. Anja Haverić, naučna saradnica
*Dr. Belma Kalamujić, naučna saradnica, šefica Laboratorija za molekularnu genetiku prirodnih resursa
*Dr. Naida Lojo-Kadrić, naučna saradnica
*Dr. Amra Kazić, stručna savjetnica
*Mr. Lejla Lasić, viša stručna saradnica
*Mr. Jasmin Ramić, viši stručni saradnik
*Mr. Gabrijela Radosavljević, stručna saradnica
*Mr. Maida Hadžić, stručna saradnica
* Mirela Džehverović, viša laborantica

## Vanjski saradnici
*Prof. dr. Rifat Hadžiselimović, naučni savjetnik
*Prof. dr. Damir Marjanović, naučni savjetnik
*Prof. dr. Lada Lukić Bilela
*Dr. Lejla Kovačević, viša asistentica
*Almir Medunjanin, Microsoft sistem administrator

## Institucionalna saradnja
### Međuinstitucionalna saradnja u BiH
*Akademija nauka i umjetnosti BiH
*Univerzitet u Sarajevu:
**Fakultet sporta i tjelesnog odgoja
**Fakultet zdravstvenih studija
**Klinički centar Univerziteta u Sarajevu
**Medicinski fakultet
**Poljoprivredni fakultet
**Prirodno-matematički fakultet
**Stomatološki fakultet
**Šumarski fakultet
**Veterinarski fakultet

#### [[Univerzitet u Banjaluci]]
*Poljoprivredni institut, Banjaluka

### Vanuniverzitetske institucije
*Udruženje genetičara u Bosni i Hercegovini
*GENOFOND
*BIOSPELD
*Federalni zavod za poljoprivredu Sarajevo
*Federalni agromediteranski zavod Mostar
*JU Zavod za medicinu rada kantona Sarajevo
*Opća bolnica "Dr. Abdulah Nakaš", Sarajevo

### Međunarodna saradnja
*Fakultet za poljoprivredne nauke i hranu u Skoplju, Makedonija
*Fakultet za prirodne nauke i inženjerstvo Internacionalog Univerziteta u Sarajevu
*Institut "Ruđer Bošković", Zagreb, Hrvatska
*Institut za molekularnu biologiju Prirodoslovno-matematičkog fakulteta Zagreb, 
*Institut za oceanografiju i ribarstvo u Splitu 
*International Center for Genetic Engineering and Biotechnology Trst
*Systématique et Évolution Université Paris-Sud, Orsay
*Nacionalni inštitut za biologijo v Ljubljani, Slovenija 
*TUBITAK, MRC – Research Institute for Genetic Engineering and Biotechnology, Gebze, 
*Université d’Orléans, Faculté de Sciences, Département de Biologie, Orléans,

## Izdavačka djelatnost

*Bajrović K., Jevrić-Čaušević A., Hadžiselimović R. (2005): Uvod u genetičko inženjerstvo i biotehnologiju. INGEB, Sarajevo, Bosna i Hercegovina .
*Hadžiselimović R. (2005): Bioantropologija – biodiverzitet recentnog čovjeka. INGEB, Sarajevo, Bosna i Hercegovina .
*Hadžiselimović R., Pojskić N. (2005): Uvod u humanu imunogenetiku. INGEB, Sarajevo, Bosna i Hercegovina .
*Marjanović D., Dobrača I. i Drobnič K. (2005): Prikupljanje, prezervacija i transport uzoraka za DNK analizu. INGEB, Sarajevo, Bosna i Hercegovina .
*Sofradžija A., Muzaferović Š. (2007): Biodiverzitet sisara Bosne i Hercegovine – Katalog. INGEB, Sarajevo, Bosna I Hercegovina. 
*Ibrulj S., Haverić S. i Haverić A. (2008): Citogenetičke metode-Primjena u medicini. INGEB, Sarajevo, Bosna i Hercegovina .
*Hadžiselimović, R. et al., Ur. (2008): "Jubilej INGEB 20", Institut za genetičko inženjerstvo i biotehnologiju Univerziteta u Sarajevu (prvih 20 godina: 1988.–2008. INGEB, Sarajevo, Bosna i Hercegovina
*Marjanović D., Primorac D. (2009): Molekularna forenzična genetika. INGEB, Sarajevo, Bosna i Hercegovina.
*Kapur-Pojskić L., Oruč L., Kurtović-Kozarić A., Pojskić N. (2013): Uvod u psihijatrijsku genetiku. INGEB, Sarajevo, Bosna i Hercegovina.
*Pojskić L., Ur. (2014): Uvod u genetičko inženjerstvo i biotehnologiju, 2. izdanje. INGEB, Sarajevo, Bosna i Hercegovina.

## Reference

## Vanjske veze
*http://www.unsa.ba/s/index.php 
*http://www.registar.nub.ba 
*http://www.ingeb.unsa.ba/
*http://www.icgeb.org/home-nd.html