Partizansko groblje u Mostaru

**Partizansko groblje u [[Mostar]]u** je izgrađeno 1965. godine u spomen poginulim Mostarcima u Narodnooslobodilačkoj borbi (NOB), od 1941. do 1945. godine. Projektovao ga je arhitekta Bogdan Bogdanović. 

## Istorijat
Ideja za izgradnju spomen-groblja potekla je početkom 1960-ih godina, a glavi inicijator gradnje bio je tadašnji visoki državni i partijski funkcioner Džemal Bijedić, koji je rođen u Mostaru. Gradnja groblja počela je oktobra 1960. godine, a ono je svečano otvoreno 25. septembra 1965. godine na dvadesetu godišnjicu oslobođenja Mostara. Otvaranju groblja prisustvovao je i predsednik SFRJ Josip Broz Tito.  . 

Groblje se nalazi u zapadnom delu Mostara, na uzvišici koju karakterišu široke zelene površine i odatle se pruža lep pogled na gotovo čitav grad. Sam spomenik se rasprostire na 5.000 metara kvadratnih i na šest nepravilnih terasa. Pored arhitekte Bogdana Bogdanovića, na izgradnji spomen-groblja učestvovao je i građevinski inženjer Ahmet Ribica, koji je rukovodio bušenjem i uređenjem brda na kom je smešteno groblje. Tokom vremena, spomen-groblje je postalo jedan od simbola Mostara. 

Na groblju se nalazi 810 nadgrobnih ploča, koje imaju jako simbolično značenje, kao i ceo spomenik. Oblici nadgrobnih ploča kojima su obeleženi pali borci podsećaju na posečeno stablo - simbol prekinute mladosti. Za gradnju spomenika upotrebljene su kamene ploče koje su skinute sa starih i devastiranih kamenih kuća. 

Na groblju je ukupno sahranjeno oko 500 posmrtnih ostataka partizanskih boraca iz Mostara i okoline. Među sahranjenima na groblju, nalaze se i narodni heroji: 

* Mladen Balorda
* Karlo Batko
* Ljubo Brešan
* Leo Bruk
* Adem Buć
* Jusuf Čevro 
* Mustafa Ćemalović
* Rifat Frenjo 
* Mithad Haćam
* Safet Mujić
* Šefik Obad
* Ahmet Pintul
* Hasan Zahirović
 
U periodu od 1992. do 1995. godine, groblje je bilo oštećeno usled ratnih dejstava u Bosni i Hercegovini. Posle završetka rata, groblje je nastavilo da propada usled zanemrivanja i vandalizma. Prve inicijative za obnovu groblja javile su se 2003. godine. A ono je uređeno i ponovo otvoreno za javnost 9. maja 2005. godine, povodom šesdesete godišnjice pobede nad fašizmom. Godine 2006. groblje je proglašeno nacionalnim spomenikom BiH.
## Ugroženost
Na kompleksu spomen-groblja u januaru 2022. osvanuli su uvredljivi grafiti, fašistički simboli i poruke. Tada su na ulazu u centralni kompleks groblja, na crvenoj podlozi iscrtani simboli kukastog krsta te ustaškog simbola, slova "U" s pridodanim krstom.

Partizansko spomen-groblje u Mostaru posljednji put je oskrnavljeno 14.juna 2022. god. kada je uništeno 700 (skoro sve) nadgrobnih ploča poginulih boraca narodnooslobodilačke borbe.

Spomenik u Mostaru ušao je u izbor od 11 najugroženijih objekata kulturne baštine u Europi. Popis su objavili Europa Nostra – europski glas civilnog društva posvećenog kulturnoj i prirodnoj baštini i Institut Europske investicijske banke. Uži izbor sastavilo je međunarodno Savjetodavno vijeće sastavljeno od stručnjaka iz područja istorije, arheologije, arhitekture, konzervacije, analize projekata i financija. Odabir je napravljen na osnovu:
* važnosti baštine, 
* kulturne vrijednosti
* ozbiljne opasnosti s kojom se objekti suočavaju.
* nivoa uključenosti lokalnih zajednica i predanosti javnih i privatnih učesnika u očuvanju ovih lokacija
* potencijal lokacija da djeluju kao katalizator održivog razvoja i kao sredstvo afirmacije mira i dijaloga unutar svojih mjesta i šireg područja.

Kandidituru su podnijeli: 
* IDEAA Mostar 
* gradonačelnik Mostara 
* Galerije DESSA  
* Evropa Nostra Srbija.

Predlagači se zalažu za: 
* primjerenu pravnu zaštitu Partizanskog spomen groblja 
* evropsko i međunarodno prepoznavanje njegove posebne istorijske i umjetničke vrijednosti 
* razvoj održive obnove
* plan održavanja i upravljanja ovim posebnim memorijalnim područjem 
* izdvajanje potrebnih sredstava – iz lokalnih, nacionalnih i evropskih izvora

U obrazloženju stoji:

Izvorni dizajn Partizanskog spomen-groblja u Mostaru ne koristi političke ili vjerske simbole, ali koristi univerzalne simbole koji podsjećaju na pretkolumbovske ostatke i na slične elemente prisutne u srednjem vijeku u Bosni i Hercegovini. Kao takav, izvanredan je primjer visokokvalitetne komemorativne kulture ukorijenjene u antifašističkim idealima unutar SFRJ. 

## Izvori