Gore Vidal

**Eugene Luther Gore Vidal** (3.10.1925. - 31.7. 2012.) je bio američki pisac, scenarista, esejista, poznat kao jedna od najkontroverznijih ličnosti na američkoj književnoj i političkoj sceni. Jedan od njegovih ranih radova, roman *[[The City and the Pillar]]* (1948) je razbesneo kritičare kao jedan od prvih velikih američkih romana koji se nedvosmisleno bave homoseksualnošću.

## Biografija
Rođen je kao Eugene Luther Gore Vidal u West Pointu, kao jedini sin Eugena Luthera Vidala Sr. i Nine S. Gore. Rođen je u bolnici vojne akademije West Point, na kojoj je njegov otac bio prvi predavač aeronautike. Njegovo drugo srednje ime dato mu je u čast njegovog dede po majci, Thomasa P. Gora, demokratskog senatora iz Oklahome.

Njegov otac, Gene Vidal, bio je igrač američkog fudbala i olimpijski veteran (dekatlon, 1920.). Bio je jedan od prvih pilota britanskog ratnog vazduhoplovstva i jedan od osnivača tri američke aviokompanije tokom 1920-ih i 1930-ih: Ludington Line (koja se spojila sa drugom kompanijom i postala Eastern Airlines), Transcontinental Air Transport (koja je kasnije postala Trans World Airlines) i Northeast Airlines (koju je osnova sa Amelijom Earhart).

Njegova majka, Nina, bila je alkoholičarka. Godine 1928. imala je debi na Broadwayu u svojoj jedinoj ulozi. Udavala se još dva puta posle razvoda of Vidalovog oca (jedan od muževa joj je bio Hugh D. Auchincloss, kasniji očuh Jacqueline Kennedy Onassis) i, po Vidalovim tvrdnjama, imala je dugu vezu uz raskide i mirenja sa Clarkom Gablom . Gore Vidal ima četvoro polu-braće i sestara sa očeve strane i petoro sa majčine iz njihovih kasnijih brakova.

Veći deo vremena s kraja XX veka, Vidal provodi između Italije i Kalifornije. Godine 2003. Vidal je prodao svoju vilu u Ravellu i sada živi samo u Kaliforniji. Novembra 2003., njegov životni partner, pisac, Howard Auster, sa kojim je živeo poslednjih 40 godina, umire. Februara 2005. Auster je sahranjen na groblju Rock Creek u Washingtonu, u grobnici gde treba da bude sahranjen i Vidal.

Vidal je počasni član Nacionalnog sekularnog društva.

## Književna karijera

### Fikcija
Karijeru je započeo sa 21 godina, kada je objavio prvi roman *[[Williwaw]]*, koji je dobio dobre kritike i dobro je prošao i kod publike, iako je konvencionalno realističan. Nekoliko godina kasnije objavljuje svoj pionirski roman *[[The City and the Pillar]]* u kome se otvoreno bavi gej temama. Ovaj roman je izazvao bes i New York Times je odbio da objavljuje prikaze njegovih pet narednih knjiga.

Roman je posvećen osobi sa inicijalima „J.T.“. nakon objavljivanja tračeva o identitetu J.T.-a, Vidal je potvrdio da se radi o Jimmiju Trimblu, njegovoj ljubavi iz školskih dana, koji je poginuo u Bitci za Ivo Džimu 1945. Kasnije je tvrdio da je Trimble bio jedina osoba u koju je ikada bio zaljubljen.

Iako prodaja njegovih romana opada, Vidal ima uspeha sa svojim scenarijima. Dve njegove predstave, *[[The Best Man]]* i *[[Visit to a Small Planet]]* bile su hit na Broadwayu, a kasnije i uspešni filmovi.

Tokom ranih 1950-ih objavljuje pod pseudonimom *Edgar Box* krimi-romane sa glavnim likom detektivom Peterom Sergeantom.

Godine 1956. Vidal je angažovan kao scenarista za Metro Goldwyn Mayer. Godine 1959. reditelju William Wyleru potrebna je obrada scenarija za film *[[Ben-Hur (1959)|Ben-Hur]]*. Vidal je sarađivao sa Christopherom Fryom u preradi scenarija, sa postavljenim uslovom da ga MGM oslobodi dve godine ugovora. Smrt producenta filma, Sama Zimbaliste iskomplikovala je situaciju oko potpisivanja saradnika, tako da je kao autor scenarija potpisan samo Karl Tunberg. Vidal je kasnije tvrdio da je u dogovoru sa rediteljem, kao i sa glumcem Stephenom Boydom (Mesala) u priču uneo homoerotski podtekst. U interviju za knjigu *[[The Celluloid Closet|Celluloid Closet]]*, 1986. i kasnije za istoimeni film, Vidal objašnjava da tadašnja cenzura ne bi dozvolila eksplicitno izražavanje istopolne ljubavi u filmu, pa je ona morala da bude prikazana samo ubedljivom glumom. Međutim, znajući da je glavni glumac, Charlton Heston homofobičan, sav teret je pao na njegovo glumačkog partnera u filmu, Boyda. Vidal tvrdi da se rezultati njegove intervencije u smislu stvaranja homoerotskog subteksta mogu videti u filmu. Charlton Heston je na ovo negativno reagovao i tvrdio je da Vidal laže i da nije imao značajan doprinos za scenario. Na ove optužne, Vidal je odgovorio objavljujući odlomke iz Hestonovog dnevnika, *The Actor’s Life*, štampanog 1978., u kome Heston lično navodi da je Vidal dao veliki doprinos stvaranju scenarija za film.

U toku 1960-ih, Vidal je objavio tri veoma uspešna romana. Prvi, *[[Julian]]* (1964.) je nastao uz veoma detaljna istraživana o caru Julijanu Apostati. Drugi, *[[Washington, D.C. (roman)|Washington, D.C.]]* (1967.) govori o političkoj porodici u vreme Franklin D. Roosevelta.

Treći roman, *[[Myra Breckinridge]]* (1968.) bio je hrabra, nesvakidašnja i čudna trans komedija, koja se bavi temama po kojima je Vidal prepoznatljiv: seks, rod i popularna kultura.

Posle dva komercijalno neuspešne predstave, *Weekend* (1968.) i *An Evening With Richard Nixon* (1972.) i loše prihvaćenog romana, *Two Sisters*, Vidal se fokusira na eseje i na dve teme u svojoj fikciji. Jedan niz romana se bavi američkom istorijom i posebno prirodom njene nacionalne politike. Naslovi iz ove serije uključuju: *[[Burr]]* (1973.), *[[1876 (roman)|1876]]* (1976), *[[Lincoln (roman)|Lincoln]]* (1984.), *[[Emire]]* (1987.), *Hollywood* (1989.), *[[The Golden Age (roman)|The Golden Age]]* (2000) i roman čija je radnja smeštena u starom svetu, *[[Creation]] (1981. objavljen u proširenom izdanju 2002.).

Drugi niz romana sastoji se od komedija i nemilosrdnih „satiričnih invencija“: *Myron* (1975. nastavak romana *Myra Breckinridge*), *Kalki* (1978.), *Duluth* (1983.), *Live from Golgotha: the Gospel according to Gore Vidal* (1992.) i *The Smithsonian Institution* (1998).

Vidal se povremeno vraćao pisanju scenarija za pozorište, televiziju i film. Napisao je originalni scenario za film *Caligula*, ali je kasnije tražio da se njegovo ime ne pominje, jer su scenario preradili reditelj [[Tinto Brass]] i glumac [[Malcolm McDowell]], znati menjajući ton i temu. Producenti su kasnije bezuspešno pokušali da spasu Vidalovu verziju u [[post-produkcija|post-produkciji]].

== Eseji i memoari ==
Uprkos njegovim željama, Vidal je cenjeniji kao esejista, nego ako romansijer. Kritičar John Keates, hvatajući opšti konsenzus, hvali ga kao „najvećeg kritičara (dvadesetog) veka“. Čak i neprijateljski kritičari, kao što je [[Martin Amis]] priznaje da: „Eseji su ono u čemu je on dobar... obrazovan je, duhovit i odlično uviđa stvari. Čak i stvari o kojima ne zna su prosvetljujuće.“

Shodno tome, šest decenija Gore Vidal ulaže svoju inteligenciju i duhovitost, široko obrazovanje i neponovljiv glas za veliku raznovrsnost socio-političkih, seksualnih, istorijskih i književnih tema. Godine 1987. Vidal piše esej pod imenom *Armageddon?* u kome ispituje strukturu moći u savremenoj Americi i snažno kritikuje predsednika konzervativnog [[Ronald Reagan|Ronalda Regana]] kao „pobednika veštine mumifikovanja“. Godine 1993. osvojio je [[National Book Award]] za eseje *United States* (1952-1992). Sledeća zbirka eseja objavljena je 2000. godine pod naslovom *The Last Empire*. Od tada objavljuje takve samo-opisujuće „pamflete“ kao što su *Perpetual War for Perpetual Peace*, *Dreaming War: Blood for Oil and the Cheney-Bush Junta* i *Imperial America*, snažna kritika američkog ekspanzionizma, vojno-industrijske strukture, stanja nacionalne bezbednosti i trenutne administracije. Godine 1995. objavio je dobro prihvaćene memoare *Palimpsest*, a 2006. objavio je i naredni deo memoara, *Point to Point Navigation*.

Zbog njegovog bavljenja temama o homoseksualnosti u knjigama kao što je *The City and The Pillar*, Vidala često smatraju ranim i nepobedivim borcem za seksualno oslobodjenje. *Sexually Speaking: Collected Sex Writings*, zbirka eseja sadrži tekstove o književnosti i kulturi, koji pokazuju njegov dugogodišnji napor da ismeje i subvertira konvencionalna američka shvatanja o seksu. Fokusirajući se na anti-seksualno nasledstvo Judeo-Hrišćanstva, iracionalne i destruktivne seksualne zakone, [[feminizam]], [[heteroseksizam]], [[homofobija|homofobiju]], [[gay liberation]] i [[pornografija|pornografiju]], eseji često ponavljaju Vidalov omiljeni motiv: fluidnost seksualnog identieta. Vidal kaže da „iako naša svest o tome šta je ispravno seksualno ponašanje obično jeste bazirano na religijskim tekstovima, ovi tekstovi su interpretirani od strane vladara da bi nastavili da kontrolišu one nad kojima vladaju.“ U odbacivanju ovog uskog i rigidnog moralizma, Vidal tvrdi da je seks kontinuum načinjen od različitih faza tokom životnog veka i da su svi potencijalno biseksualni. Objašnjava da „ljudska vrsta je podeljena na muškarce i žene. Mnogo ljudi uživaju u seksualnim vezama sa svojim polom, mnogi ne; mnogima odgovaraju oba. Pluralitet je činjenica naše prirode i nije vredno opterećivati se time.“ Zato, „nema homoseksaulnih osoba, samo homoseksualnih činova.“


== Gluma i publicitet ==
Tokom 1960-ih Vidal se preselio u Italiju. [[Frederico Fellini]] ga je angažovao za film *Roma*. Vidal se pojavljivao u još nekim filmovima, kao što su *Bob Roberts*, *Gattaca*, *With Honors* i *Igby Goes Down*. Gore Vidal je poznat po tome što je veoma pametan i neumoran samo-promoter. U jednom intervjuu izjavio je da „ne postoji nijedan ljudski problem, koji se ne može rešiti, samo kada bi ljudi radili onako kako im ja savetujem“. Godine 2005. [[Jay Parini]] je imenovan za egzekutora Vidalovog književnog opusa.

== Politički stavovi i aktivizam ==
Pored dede, Vidal je imao i druge veze sa [[Demokratska stranka SAD|Demokratima]]: [[Jacqueline Kennedy Onassis]] i on su imali istog očuha, [[Jimmy Carter]] mu je bio dalji rođak, kao i [[Al Gore]].

Kao politički aktivista, Vidal je bio 1960. godine neuspešni kandidat za Kongres ispred Demokratske stranke, ali je izgubio izbore u inače tradicionalno republikanskoj oblasti, ali je osvojio više glasova nego što je to učinio bilo koji drugi demokratski kandidat u toj oblasti 50 godina pre toga.

Iako se često identifikuje sa [[demokratska stranka SAD|demokratskim]] ličnostima i ciljevima, Vidal piše: „postoji smo jedna partija u Sjedinjenim Državama, Partija Vlasništva... i ona ima dva krila: Republikance i Demokrate. Republikanci su malo gluplji, rigidniji i više tvrdoglaviji u svom [[lassez-faire|lassez faire kapitalizmu]] nego Demokrati, koji su finiji, lepši i malo korumpiraniji – bar do nedavno... i spremniji su nego Republikanci da učine male ispravke kada se pobune siromašni, crnci i anti-imperijalisti. Ali, suštinski, nema razlike između ove dve strane.“

Vidal je imao veoma odbrambeni odnos prema Americi i njenoj politici. „Moja porodica je pomogla da ova zemlja nastane“, piše Vidal, „i mi učestvujemo u političkom životu... od 1690-ih, i imam veoma posesivna osećanja prema ovoj zemlji.“ Vidal sebe smatra „radikalnim reformatorom“ sa željom da se Amerika vrati na „čisti republikanizam“ stare Amerike. Kao student bio je član anti-ratne organizacije [[America First Committee]] i, za razliku od drugih članova koji su danas promenili mišljenje, Vidal i dalje veruje da Amerika nije trebalo da uđe u [[Drugi svjetski rat|Drugi svetski rat]] (mada priznaje da je pružanje materijalne podrške Saveznicima dobra ideja).

Vidal je bio član odbora organizacije [[World Can’t Wait]], koja je zahtevala smenu [[George W. Bush]]a, kao i podnošenje krivičnih prijava protiv njegove administracije za [[zločin protiv čovečnosti]].

Vidal je zagovornik teze da je Bushova administracija znala za [[napadi 11. septembra 2001.|napade 11. septembra]] i da nije uradila ništa da bi taj napad sprečila, kako bi imala opravdanje za napad na [[Afganistan]], nastojeći da uspostavi kontrolu nad naftom.

Aprila, 2009. godine Vidal je prihvatio imenovanje za počasnog predsednika [[Američka humanistička asocijacija|Američke humanističke asocijacije]], zamenivši na tom mestu [[Kurt Vonnegut|Kurta Vonneguta]].

== Bibliografija ==
=== Eseji i ne-fikcija ===
* *Rocking the Boat* (1963)
* *Reflections Upon a Sinking Ship* (1969)
* *Sex, Death and Money* (1969) 
* *Homage to Daniel Shays* (1973)
* *Matters of Fact and of Fiction* (1977)
* *The Second American Revolution* (1982)
* *Armageddon?* (1987) 
* *At Home* (1988)
* *A View From The Diner's Club* (1991) 
* *Screening History* (1992) 
* *Decline and Fall of the American Empire* (1992) 
* *United States: essays 1952&ndash;1992* (1993) 
* *Palimpsest: a memoir* (1995) 
* *Virgin Islands* (1997) 
* *The American Presidency* (1998) 
* *Sexually Speaking: Collected Sex Writings* (1999)
* *The Last Empire: essays 1992&ndash;2000* (2001) 
* *Perpetual War for Perpetual Peace or How We Came To Be So Hated*, Thunder's Mouth Press, 2002, (2002) 
* *Dreaming War: Blood for Oil and the Cheney-Bush Junta*, Thunder's Mouth Press, (2002) 
* *Inventing a Nation: Washington, Adams, Jefferson* (2003) 
* *Imperial America: Reflections on the United States of Amnesia* (2004) 
* *Point to Point Navigation : A Memoir* (2006) 
* *The Selected Essays of Gore Vidal* ([[2008 in literature|2008]]) 
* *Gore Vidal: Snapshots in History's Glare* ([[2009 in literature|2009]]) 

=== Predstave ===
* *Visit to a Small Planet* (1957) 
* *The Best Man* (1960)
* *On the March to the Sea* (1960&ndash;1961, [[2004]]) 
* *Romulus* (adapted from Friedrich Duerrenmatt's play) (1962)
* *Weekend* (1968)
* *Drawing Room Comedy* (1970)
* *An evening with Richard Nixon* (1970) 
* *On the March to the Sea* (2005)

=== Romani ===
* *Williwaw * (1946) 
* *In a Yellow Wood* (1947)
* *The City and the Pillar* (1948) 
* *The Season of Comfort* (1949) 
* *A Search for the King* (1950) 
* *Dark Green, Bright Red* (1950) 
* *The Judgment of Paris* (1953) 
* *Messiah* (1955) 
* *A Thirsty Evil* (1956) 
* *Julian* (1964) 
* *Washington, D.C.* (1967) 
* *Myra Breckinridge* (1968)
* *Two Sisters* (1970) 
* *Burr* (1973) 
* *Myron* (1975) 
* *1876* (1976) 
* *Kalki* (1978) 
* *Creation* (1981) 
* *Duluth* (1983) 
* *Lincoln* (1984) 
* *Empire* (1987) 
* *Hollywood* (1989) 
* *Live from Golgotha: the Gospel according to Gore Vidal* (1992) 
* *The Smithsonian Institution* (1998) 
* *The Golden Age* (2000) 
* *Clouds and Eclipses : The Collected Short Stories* (2006)

=== Objavljeno pod pseudonimima ===
* *A Star's Progress* (aka *Cry Shame!*) (1950) kao Katherine Everard
* *Thieves Fall Out* (1953) kao Cameron Kay 
* *Death Before Bedtime* (1953) kao Edgar Box
* *Death in the Fifth Position* (1954) kao Edgar Box
* *Death Likes It Hot* (1954) kao Edgar Box

=== Prevodi ===
* Gor Vidal, Rat iz snova. Prev. Slađana Vuković, Beograd: Čarobna knjiga, 2004. 
* Gor Vidal, Slabljenje i pad američke imperije. Prev. Branka Dinić, Beograd: Verzal press, 1999. 
* Gore Vidal, Kalki. Prev. Opačić Vlado, Zagreb: August Cesarec, 1988.
* Gore Vidal, 1876. Prev. Josip Katalinić, Zagreb: Znanje, 1980. 
* Vidal Gore, Burr. Prev. Antun Jurčić, Zagreb: Znanje, 1978.

=== Intervjui i TV pojavljivanja ===
* *Gore Vidal: The Man Who Said No* (1982 dokumentarni film)
* *Bob Roberts* (1992 film)
* *Gattaca* (1997 film)
* *Igby Goes Down* – kao sveštenik (2002 film u režiji njegovog sestrića [[Burr Steers]]a)
* *Da Ali G Show* (epizoda iz 2004.)
* *Thinking XXX* (2004 dokumentarni film)
* *Why We Fight* (2005 film)
* *Inside Deep Throat* (2005 film)
* *The U.S. Versus John Lennon* (2006 film)
* *Family Guy* - "Mother Tucker" (2006)
* *The Simpsons* - "Moe 'N' A Lisa" (2006)
* *Lateline – ABC Television Australia Interview* (May 2, 2008)
* *Democracy Now* – [http://www.democracynow.org/2008/5/14/legendary_author_gore_vidal_on_the interview: on the Bush Presidency, History and the "United States of Amnesia"] (2008)
* *The South Bank Show* (2008)
* *Hardtalk – BBC News* (2008)
* *The Andrew Marr Show (2008)
* *[http://uk.youtube.com/watch?v=k2L8iUHZ2sY Intervju] na BBC-u o američkim predsedničkim izborima sa Davidom Dimblebyjem (2008)
* *Real Time with Bill Maher* (2009)
* *Shrink'' (2009, film)

## Reference

## Vanjske veze

* 
* Gore Vidal Bio at Greater Talent Network
* Queer History: Who is Gore Vidal? 
* The Ethical Spectacle, October 2005
* The Ethical Spectacle, January 2006
* Gore Vidal: In quotes
* Gore Vidal