Samos

**Samos** ( [*Samós*], ) je grčko ostrvo u Egejskom moru u jugoistočnom delu Grčke. Nalazi se u blizini jonske obale Male Azije, tj. Turske. Glavno mesto na ostrvu je Vati, često nazivan i Samosom.

## Naziv
U antici Samos je nazivan: Antemis (*Anthemis*), što znači "Cvjetajući"; Pituza (*Pitioussa*), "Četinarsko ostrvo"; Drijuza (*Drioussa*), "Ostrvo jelki", Kiparizija (*Kyparissia*), "Ostrvo čempresa"; Filas (*Phillas), "Suholisto ostrvo" kao i Partenija (*Parthenia*), "Djevičansko ostrvo" i Partenoaruza (*Parthenoaroussa*).

== Prirodni uslovi ==





[[Ostrvo]] Samos nalazi se na krajnjem istoku [[Grčka|Grčke]] i najbliže je veće grčko ostrvo [[Turska|Turskoj]]. Istočni kraj ostrva je od turskog kopna odvojen kanalom, širokim svega par kilometara. Ostrvo je veličine 468 km², dugačko 43 km u pravcu istok-zapad i široko 19 km u pravcu sever-jug.

Samos je brdovito ostrvo. Na njemu se i nalazi jedna od najvećih planina u Egejskom moru. Najviše uzvišenje ovog brdovitog ostrva je planina Kerketefs (*Kerketeus*), koja je u starom dobu bila nazivana i imenom *Cercetus*. Najviši vrh planine je vrh Vigla (1.433 m). Zapadni kraj ostrva ranije se nazivao Kantarion, *Kantharion* (*Kap Domenikos*), a istočni kraj Posejdon, *Poseidion* (*Kap Gatos*; danas *Posidónio*, ). Južni kraj je bio nazivan Kap Kolona (*Kap Kolonna*).

Klima na Samosu je [[sredozemna klima|sredozemna]]. Za vrijeme ljetnih mjeseci na ostrvu duva uglavnom jak [[Vetar|vjetar]] (Uglavnom sa sjeveroistoka), pa je stoga ljetnja žega prilično podnošljiva.

== Historija ==
Samos je bio nasenjen oko 3000. pne. Pelazgima, [[Karijci]]ma i [[Lelezi]]ma, ali njih su kasnije potisli [[Jonjani]] iz [[Epidaur]]a.

U antičko vrijeme Samos je bio značajan trgovački centar i bio je od velikog značaja za pomorstvo. Između ostalog, ovo ostrvo je bilo poznato po svojoj crvenoj, presijavajućoj keramici. Ostrvo je postalo posebno moćno za vrijeme tiranina [[Polikrat]]a ([[532. pne.|532.]]-[[522. pne.]]), koji je na njemu osnovao veoma značajnu pomorsku silu, ali na kraju ga je persijski [[satrap]] [[Oroites]] namamio na lažne pregovore u Malu Aziju, i tamo je bio ubijen. Polikratov brat [[Siloson]] napao je kasnije ostrvo uz [[Persijsko Carstvo|persijsku]] pomoć i uspio da zavlada njime kao persijski [[satrap]], ali uz strašna pustošenja. Ostrvom je vladao do [[479. pne.]], kada je ostrvo oslobođeno [[Bitka kod Mikale|bitkom kod Mikale]].

Iste godine ostrvo Samos je postalo član [[Delski savez|Prvog Delskog saveza]] i to kao član koji ne plaća porez. Ustanak stanovništva koji je izbio [[440. pne.]] bijaše ugušen od strane [[Perikle|Perikla]], tako da je Samos ponovo postao vazal [[Atina|Atine]]. Tokom [[Peloponeski rat|Peloponeskog rata]] ([[431. pne.|431]]-[[404. pne.]]) Samos je ratovao na strani [[Atina|Atine]] protiv [[Sparta|Sparte]], te je atinskoj floti dao jednu svoju luku na raspolaganje. Zbog toga, Samos je u krajnjim godinama rata dobio ponovo svoje privilegije nazad.

Ostrvo je ponovo palo pod vlast [[Perzijsko Carstvo|Perzije]] [[387. pne.]], ali ga je Atina povratila [[366. pne.]]. [[365. pne.]] [[Periferija Atika|atički]] zapovjednik [[Timotej]] je nakon deset mjeseci opsade glavnog grada, uspio da ga osvoji, iz njega je protjerao cjelokupno stanovništvo, a ostrvo je okupirao atičkim [[kleruhije|kleruhijama]], koji su tu, kako svjedoče zapisi, činili jednu nezavisnu zajednicu sa posebnom službom. Tek po smrti [[Aleksandar Makedonski|Aleksandra Makedonskog]] ostrvo je vraćeno Samirima ([[322. pne.]]), uz pomoć [[Perdika|Perdike]].

Kasnije ostrvo je privremeno pripadalo [[Egipat|Egiptu]]. Ostrvo se skupa sa [[Antioh III Veliki|Antiohom III Velikim]] i [[Mitridat VI|Mitridatom VI]] borilo protiv [[Rimska republika|Rima]], a [[84. pne.]] je ujedinjeno sa [[Azija (provincija)|rimskom provinciom Azijom]]. Samos je bio dio [[Rimsko Carstvo|Rimskog Carstva]], potom [[Vizantija|Istočnog Rimskog Carstva]] a [[1550]]. godine i dio [[Osmanlijsko Carstvo|Osmanlijskog carstva]], kada je došlo do velikih pljački.

U grčkoj oslobodilačkoj borbi od [[1821]]. kod samosa su [[Grci]] predvođeni Kanarisom izvojevali jednu veoma značajnu morsku bitku protiv [[Turci|Turaka]], godine ([[1824]]). Bez obzira na to, po [[Londonski protokol|Londonskom protokolu]] iz [[1827]]. Samos je [[1830]]. godine predat Turcima, a [[11. decembar|11. decembra]] [[1832]]. godine, proglašeno je glavnim gradom jedne kneževine, koja je bila pod obavezom plaćanja danka. Dakle od [[1832]]. godine ostrvo je pripadalo turskom [[vilajet]]u [[DŽezair]]. Uprava je bila prenešena na ostrvo. Ostrvo je uglavnom pripojeno [[Turska|Turskoj]] radi plaćanja poreza.

[[11. novembar|11. novembra]] [[1912]]. usljedila je proklamacija pripajanja Samosa [[Grčka|Grčkoj Kraljevini]]. Kao ishod Balkanskih ratova ([[1913]].), Samos je ponovo postao dio [[Grčka|Grčke]]. Ostrvo je za vrijeme [[2. svetski rat|drugog svjetskog rata]] bilo opsjednuto [[italija]]nskim trupama. [[30. avgust]]a [[1943]]. godine u mjestu Kastanea (*Kastanéa*) izvršeno je smaknuće 17 grčkih ustanika Andartes. Gradovi Vati () i Pitagorio () su bili bombardovani u [[Novembar|novembru]] [[1943]]. godine, od strane [[Nemačka|njemačkih]] vazdušnih snaga.

== Privreda ==
Samos ima veoma povoljne uslove za razvoj [[Poljoprivreda|poljoprivrede]] (kvalitetno zemljište, obilje vode), za razliku od drugih [[Grčka ostrva|grčkih ostrva]]. Takođe ostrvo je bogato vodom, iako je najduža [[Reka]] dugačka ne više od 14 km. Tipični proizvodi sa ovog ostrva su [[duvan]], [[vino]], [[maslinovo ulje]] i [[Limun|plodovi limuna]].

U pogledu [[Turizam|turizma]], Samos je veoma dobro razvijen. U svim mjestima ostrva izgrađena je, u funkciji razvoja turizma, potrebna [[infrastruktura]]. Plaže su uglavnom šljunkaste i nisu strme i stjenovite, pa su zbog toga česta odrednica turista koji dolaze sa svojim porodicama. Čiste pješčane plaže postoje samo u mjestu Vocalakija (*Votsalakia*) i okolini, ili pak skroz na istočnoj strani ostrva u mjestu Psili Amos (*Psili Ammos*). Ovo istočno mjesto je pritom pravo turističko odredište. Ukoliko se čovjek nađe na Samosu, a pri tom mu godi društvo većeg broja ljudi, trebao bi se obavezno zaputiti u ovo istočno mjesto.

== Arheologija ==
Samos je prebogat ruševinama [[Antika|antičke]] [[Arhitektura|arhitekture]].

Mjesto sa najviše arheoloških iskopina je [[Pitagorio]] (), u čijoj blizini se nalazi značajno antičko svetilište [[Hereon]] (*Heraion''), koje je posvećeno boginji Heri. Najraniji oltar je bio sagrađen početkom 1. vijeka pne. Kasnije je, tokom godine, dograđivan ostalim religioznim objektima. Takozvani Roikos oltar, koji je u međuvremenu sagrađen, predstavlja jedan od najznačajnijih grčkih oltara. Sličnim postupkom je i Herin hram stalno iznova dograđivan i svaki put je bivao veći.  Taj hram u obliku dipterusa još iz Polikratovog vremena, ubraja se meću najveće grčke hramove.

Malo dalje od tog mjesta sa arheološkim iskopinama u predjelu antičkog gradskog zida koji je izgradio Polikrat (danas:Pitagorio), se nalazi zakriveni tunel Eupalinosa. Ovaj tunel se danas često greškom ubraja među sedam svjetskih čuda.

Inače na mnogim mjestima ostrva nalaze se mnogobrojni antički artefakti. Moderna mola je sagrađena uglvnom na temeljima iz antike. Tu je iskopana i gimnazija grada, kao i ostaci gimnaziji pripadajućeg stadiona. Postoje iskopine i rimskih termi.

## Prefektura i provincija Samos
Prefektura Samos () obuhvata ostrvo Samos, Ikariju i malu grupu ostrva Furni, tj. Furni Korseon. Glavni grad prefekture je grad Vati, koji se takođe ponekad naziva Samos. U tom gradu se nalaze glavne luke ove provincije.

Prefektura Samos je takođe izdijeljena u dve provincije: Provinciju Samos i provinciju Ikarija.

## Povezano
* Vati
* Grčka ostrva

## Vanjske veze

* Informacije o Samosu (NJemački jezik) 
* Pomoć životinjama (NJemački jezik) 
* Karta ostrva (NJemački jezik) 
* Turizam na Samosu
* Obaveštenja o Samosu sa preko 170 slika i forumom (NJemački jezik)
* Turistički izvještaji sa slikama (NJemački jezik)
* Fotoalbum (Engleski jezik)
* Samos-biser Egeja 
* Turistički vodič (NJemački jezik)
* Informacije o mjestima Samos i Kokari (NJemački jezik)
* 360° Panorama mjesta Kokari i mjesta Samos
* Opšte informacije