open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Trebević

**Trebević** јe planina u centralnom dijelu Bosne i Hercegovine. Nalazi se јugoistočno od Sarajeva, visoka јe 1628 metara i nadovezuјe se na planinu Jahorinu. 

Trebević predstavlja značaјan turistički i rekreativni centar, koјi јe u proteklom ratu dosta uništen. Sa ovim izletištem grad јe povezan asfaltnim putem i žičarom. Trebevićka žičara, ili kako su je starije Sarajlije zvale - uspinjača, sa radom je počela 3. maja 1959, postavši jednim od prepoznatljivih simbola glavnog grada BiH. Trasa žičare, koja je povezivala naselje Bistrik na lijevoj obali Miljacke sa Trebevićem, bila je dugačka 2.100 metara. Na stanicama su se nalazili i mali bifei, a na Vidikovcu je kasnije sagrađen istoimeni restoran, sa baštom i panoramskim pogledom na grad. Već sa prvim danima rata 1992. godine žičara je uništena, a Trebević je postao prvom linijom fronte. Obnovljena trebevička žičara ponovo je puštena u promet u aprilu 2018. godine.

Zbog idealne konfiguraciјe terena ovdje јe izgrađena kombinovana staza za bob i sankanje, i tu su održana takmičenja u ovim disciplinama za vrijeme 14. Zimskih olimpiјskih igara 1984.

Na 1566 m, blizu vrha, 1975. izgrađen јe telekomunikacioni toranj visine 60m i јedini јe telekomunikacioni releј koјi niјe uništen od strane NATO aviјaciјe 1995. tokom bombardovanja releјa. Važan јe telekomunikacioni čvor za Saraјevo i predaјnik za nekoliko RTV stanica.
## Zaštićena područja
Planina Trebević administrativno se nalazi na teritoriji Federacije BiH i Republike Srpske. Na oba dijela nalazi se po jedno zaštićeno područje. 
### Zaštićeni pejzaž
Trebević je proglašen za zaštićeno područje, slijedećih karakteristika:
* zaštićeno je područje od: 2014. godine
* kategorija: V - zaštićeni pejzaž (kopneni pejzaž)
* režim zaštite: prva zaštićena zona - nukleus, druga zaštićena zona - pufer, treća zaštićena zona - tranzicijska zona
* površina: 400,20 ha
* upravljač: Kanton Sarajevo
* najbliže mjesto: grad Sarajevo

### Park prirode
Područje je proglašeno za zaštićeno podruje, slijedećih karakteristika:
* zaštićeno je područje od: 2022. godine
* IUCN kategorija zaštićenog područja: V - Zaštićeni pejzaž (Park prirode prema zakonodavstvu RS)
* površina: 5036,37 ha
* režim zažtite: 
-II stepena (762,73 ha) primijenjuje se na prostoru kanjona rijeka Paljanske i Mokranjske Miljacke, zatim granicama odjela i odsjeka u okviru Jahorinskog i Romanijskog šumskoprivrednog područja.
 
-III stepena (4.273,64 ha)
* upravljač: Javna ustanova sa sjedištem u Istočnom Sarajevu. Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede upravlja upravlja i gazduje šumama i šumskim zemljištem
* mjesto: Istočno Sarajevo

Sredstva za zaštitu i razvoj parka prirode obezbjeđuju se iz budžeta grada Istočno Sarajevo, budžeta jedinica lokalne samouprave i drugih izvora u skladu sa Zakonom.
## Izvori
Šeher-Ćehajina ćuprija

**Šeher-Ćehajina ćuprija** nalazi se na Miljacki u historijskom središtu Sarajeva. Šeher-Ćehajina ćuprija je danas nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine. Prvi most sagrađen u osmanskom razdoblju, vjerovatno je bio izgrađen na mjestu starijeg srednjovjekovnog prijelaza rijeke. Malo se zna o izgradnji mosta. Prema jednom natpisu u Mostarskom gradskom arhivu, ćuprija je možda bila izgrađena već 1585./1586. godine. Samo ime mosta navodi na tumačenje da ga je podigao neki šeher-ćehaja Sarajeva. Po nekim izvorima most je izgrađen 1620. godine . Postoji i jedan drugi historijski naziv za most, "Mustafa-pašin", koji se spomenuje u Sarajevskim novinama 1881. godine.

Po jednoj poznatoj priči, osnivač mosta je Hadži Husein Hodžić koji 1610. godine bijaše šeher-ćehaja Sarajeva. Po toj priči, odlučio je izgraditi most kad mu je jedini sin, Mustafa, otišao u Carigrad i odlučio da se ne vrati. Hadži Husein je uskoro umro, pa je gradnja obustavljena. No, nakon što je čuo vijesti o smrti njegovog oca, Mustafa se vratio i završio gradnju mosta. Prema priči, taj Mustafa Hodžić bijaše pokopan na Alifakovicu pored svoje žene.

## Reference
Imperativ

**Imperativ** (lat. *impero* = zapovjediti) zapovjedni je način glagola u srpskohrvatskom jeziku. Imperativ je krnji glagolski oblik; ne postoji imperativ prvog lica jednine.

U prvom licu množine, kao i u drugom licu jednine i množine, imperativ se tvori se od prezentske osnove i nastavaka. Nastavci su trojaki, ovisno o prirodi prezentske osnove:
* **<math>\varnothing</math>**, **-mo**, **-te** (kod glagola na kraju čije prezentske osnove stoji suglasnik *j*)
* **-i**, **-imo**, **-ite** (kod glagola na kraju čije prezentske osnove stoji suglasnik, osim *j*)
* **-j**, **-jmo**, **-jte** (kod glagola na kraju čije prezentske osnove stoji samoglasnik)

U trećem se licu koristi pomoćna čestica ***neka*** koju slijedi prezent glagola u odgovarajućem broju.

## Imperativi različitih nastavaka

Kod glagola čija se prezentska osnova za vršava na - I, isto se pišu neki oblici prezenta i oblici imperativa. Jedino kada ove oblike izgovorimo znamo da li je prezent ili imperativ, jer imaju različit akcenat.
Prezent:
1. uradim 1. uradimo
2. uradiš 2. uradite
3. uradi 3. urade
Imperativ:
1. - 1. uradimo
2. uradi 2. uradite
3. - 3. -
Ponekad rečenice sa različitim glagolskim oblicima mogu izgledati isto, ali znakovi interpunkcije (zarez posle vokativa) će nam ukazati na imperativ.

### ''-i''

Prezentska osnova glagola "sjeći" jest *sijek-*, iz koga sibilarizacijom dolazi *sijec-*, a palatalizacijom *siječ-*.

### '''-j'''

Prezentska osnova glagola "plivati" jest *pliva-*.

## Uporaba


* Ovisno o okolnostima u kojima je rečenica u imperativu izrečena, ta se rečenica može smatrati zapovijedi, zamolbom ili zahtjevom. Budući da imperativ najčesće predstavlja izravnu zapovijed, gotovo se isključivo izriče uskličnom rečenicom:
: ***Prestani''' pričati!''

* Osim za zapovijedi, imperativ se rabi u naputcima - receptima, [[algoritam|algoritmima]] i sličnim opisima u kojima radnje zahtijevaju točan slijed:
: ***Razbijte** tucet jaja. Potom **dodajte** šećer i **miješajte*' po potrebi.*
Ahilov Slikar

**Ahilov Slikar** je pseudonim koji se koristi za starogrčkog slikara vaza koji je živio i radio u Atici od 460-ih do 420-ih godina pne. Pseudonim mu je dao britanski historičar umjetnosti Sir John Beazley dobio po slici Ahila na amfori koja datira cca. 450-445. pne. a koja se danas čuva u Vatikanskom muzeju. Slikar je, sudeći prema stilu, najvjerojatnije bio učenik Berlinskog Slikara, te najvjerojatnije preuzeo njegovu radionicu oko 460. pne.; Ahilovom Slikaru se danas pripisuje više od tri stotine vaza oslikanih u tri različite tehnike - crne figure na crvenoj pozadini, crvene figure na crnoj pozadini i figure na bijeloj pozadini.

Poznat po jednostavnim, uravnoteženim kompozicijama od dvije figure, Ahil se smatra "najklasičnijim" od svih klasičnih slikara vaza u 5. vijeku pne.

Također je bio poznat po *[[Lekythos|lekythoima]]* ili posudama za ulje, oslikanim figurama na bijeloj pozadini. Na njima su česti bili kalosi.

## Vanjske veze

* John H. Oakley, "The Achilles Painter"
* Artcyclopedia - The Achilles Painter
Lekit

**Lekit** () je oblik starogrčke keramičkih posuda, koji spada u grupu slikanih vaza manjih dimenzija. Lekiti su služili za čuvanje tečnih mirisa i drugih tečnosti, koje su imale sepulkarnu namenu.

Sličani lekitima su i aribali.
Lekiti sa crnim figurama tokom 6. veka pne. nisu imali funeralni karakter, već su služili kao posude za čuvanje ulja i mirisa. Sredinom 5. veka javljaju se beli lekti, kod kojih je belo obojena površina ukrašena tankim crnim ili mrkim linijama.

## Beli lekiti
Beli lekiti su namenjeni kultu pokojnika i predstavljaju atički običaj. Ako su nađeni u grobovima van Atike, ukazuju na koloniste ili emigrante. 
Prevlaka kod ovih sudova je bela i pokriva trbuh vaze. Vrat, drška i stopa su prevučeni crnim firnisom.
Na najstarijim posudama ornament je skroman, najčešće je predstavljena jedna figura u sceni iz svakodnevnog života. Vremenom se pojavljuju scene vezane za pokojnika. Prikazuje se Hermes koji odvodi duše, Haron koji čamcem prevozi pokojnike...
Na lekitima iz mlađeg perioda figure imaju izražene emocije.

Smatra se da je vrhunac u izradi dostignut u trećoj četvrtini 5. veka. pne. Najlepši primerci vezuju se za slikara Ahila.

## Literatura
* Cermanović Kuzmanović A. 1991. Grčke slikane vaze, Naučna knjiga, Beograd
* Gavela B, 1991. Istorija umetnosti antičke Grčke, Naučna knjiga, Beograd

## Vanjske veze

* Oblici grčke keramike
Miron

**Miron** (grčki: *Mýron*) je grčki kipar iz Atike koji je djelovao u prvoj polovici 5. st. pne. Istaknuo se svojim realističnim skulpturama.

U likovima bogova, heroja i pobjednika u različitim sportskim disciplinama na igrama u Olimpiji i Delfima napustio je arhajsku frontalnost i ukočenost i fiksirao karakteristične pokrete ljudskog tijela u specifičnim situacijama.

Radio je u bronci, ali sva njegova djela sačuvana su u rimskim mramornim kopijama. Najpoznatija djela su mu: *[[Diskobol]] (Bacač diska)* i grupa *Atene i Marsija*.

Bio je suvremenik kipara Fidije i Polikleta.

U kasnijem Helenističkom razdoblju grčke umjetnosti, oko 200. pne., u gradu Pergamu djelovao je njegov imenjak koji je zapamćen po mramornoj skulpturi "Pijana starica".

## Vanjske veze
Diskobol

**Diskobol** (grčki: *Diskobulos*) je motiv *bacača diska*, starogrčkog atletičara. Često se koristio u likovnoj umjetnosti. Prikazivana na grčkim vazama, novcu, reljefima i kipovima.

Najpoznatiji je svakako kip grčkog kipara Mirona iz sredine 5. st. pne.
Danas je sačuvan u više mramornih kopija iz rimskih vremena. Brončani original vjerojatno je bez potpornja još uvjerljivije izražavao zamah atletskog tijela. To "klasično" rješenje nije više nitko pokušao nadmašiti. Kip je uzoran primjer za umjetnikov izbor "odlučujućeg" trenutka. To je kratak zastoj između snažnog uzmaha koji ruku s diskom dovodi u najviši položaj i zamaha kojim će ga naglo ispustiti i baciti u daljinu. Nasilni trzaj torza dovodi ruke u istu liniju s nogama u pokretu, što je čini figurom u savršenoj ravnoteži u pokretu. Umjetnik s pravom smatra taj trenutak najkarakterističnijim u složenoj radnji bacanja diska.

Diskobol očituje težnju, prisutnu još od početka klasičnog razdoblja, da se postigne likovni prikaz koji će izražavati najveću mjeru ne samo atletske napregnutosti nego i pokreta u odvijanju.

## Veze

* Starogrčka skulptura
* Starogrčka umjetnost
440-e pr. n. e.

## Događaji i trendovi

* 449. pne. - Proglašen Zakon Dvanaest tablica, temelj budućeg rimskog prava.
* 449. pne. - Herodot završio svoje djelo pod imenom *[[Historija (Herodot)|Historija]]*.
* 448. pne. - Kalijinim mirom završeni grčko-perzijski ratovi.
* 440. pne. - Demokrit prvi iznio hipotezu o postojanju nevidljivih čestica svih stvari po imenu atomi.
449. pr. n. e.

Godina **449. pne.** bila je godina predjulijanskog rimskog kalendara. U rimskoj državi bila je poznata kao **Treća godina decemvira** i **Godina konzulstva Potita i Barbata** (ili, rjeđe, **godina 305. ''[[Ab urbe condita]]***). Oznaka 449. pne. za ovu godinu se koristila od ranog srednjeg vijeka, kada je [[kalendarska era]] [[Anno Domini]] postala glavna metoda u zapadnoj Evropi sa označavanje godina.



== Događaji ==
* [[Kalijin mir]] kojim su okončani [[grčko-perzijski ratovi]]. Prema njegovim odredbama se [[Atena]] obavezuje prestati pomagati egipatske pobunjenike u [[Delta Nila|Delti Nila]], a [[Perzijsko Carstvo]] obavezuje da neće slati mornaricu u [[Egejsko more]], čime je Atena de facto postala hegemon nad svim gradovima [[Jonija|Jonije]]. 
* U Rimu [[decemvir]]i proglašavaju [[Zakon Dvanaest tablica]] - temelj budućeg [[Rimsko pravo|rimskog prava]] - te ga isklesanog u slonovači postavljaju na [[Forum Romanum]] kako bi ga mogli znati svi rimski građani. 
* Atenski državnik [[Periklo]] započinje veliki program gradnje ratne luke [[Pirej]] zajedno s [[Dugi zidovi|Dugim zidovima]].
* Periklo predlaže "Kongresni ukaz" prema kome bi se 9.000 [[talanat]]a uplatilo u svrhu obnove atenskih hramova. Pokušaj da se na svegrčkom kongresu isti plan primijeni na sve grčke gradove-države propada zbog protivljenja [[Sparta|Sparte]].
* Periklo predaje [[Fidija|Fidiji]] ovlasti da upravlja programom obnove u Ateni. Započinje izgradnja [[Hefestov hram|Hefestovog hrama]], dok atenska skupština određuje [[Kalikrat]]a da sagradi hram [[Athena Nike]] na [[Akropola|Akropoli]].
* Između Atene i Sparte izbija [[Drugi sveti rat]], nakon što je Sparta nasilno oduzela [[Delfi]] od [[Fokida|Fokide]].
* Nakon što su rimski decemviri odbili predati vlast, pokušaj decemvira [[Apije Klaudije Kras|Apija Klaudija Krasa]] da zloupotrebom ovlasti obeščasti lijepu [[Verginija|Verginiju]] i njeno ubistvo od oca koji je to htio spriječiti izaziva narodni ustanak u Rimu. Decemviri su prisiljeni podnijeti ostavke, te su ponovno uvedene redovne funkcije rimske države ([[magistratus ordinarii]]). Apije Klaudije vrši samoubistvo.
* [[Herodot]] dovršava svoju knjigu *Historija''.

## Rođenja
*

## Smrti
* Apije Klaudije Kras, bivši decemvir (samoubistvo)
Oksitanski jezik

**Oksitanski** (oksitanski: *occitan*) je jezik romanske grupe koji se govori u Francuskoj i u Monaku i veoma malom delu Italije i Španije (dolina Aran, u Kataloniji, gde je zvanični jezik). Veoma je sličan susednom, katalonskom jeziku.

## Rečenice i fraze na okcitanskom
* Oksitanski: *Occitan* 
* Zdravo, zbogom: *adieu*  (jednina); *adieussiatz*  (množina)
* Molim: *se vos plai* 
* Hvala: *mercés* 
* Izvinite: *perdon*  
* Taj: *aqueste*  (m.); *aquesta*  (ž.)
* koliko je?: *quant còsta ?* 
* da: *òc* 
* ne: *non* 
* Ne razumem: *Compreni pas* 
* Gde je kupatilo?: *ont son los comuns ?* 
* Živeli: *santat!* ;
* Govorite li srpskohrvatski?: *Parlatz serbocroat?* 
* Govorite li oksitanski?: *Parlatz occitan ?*
Bouleuterion

**Bouleuterion** je zgrada koja je u Antičkoj Grčkoj služila kao mjesto za skupštinu (boule) građana određenog polisa. Do danas je očuvano nekoliko primjera Bouleuteriona, kako u Grčkoj tako u bivšim kolonijama. 

Naziv Bouleuterion dolazi od grčke riječi 'boule' (savjet) i sufiksa -terion (mjesto sastajanja).

## Olimpija
**Bouleuterion** u Olimpiji je zgrada gdje se vodila uprava grada. Bila je sagrađena u obliku četvrtaste potkovice i imala redove sjedala. 

## Atena
Atenska Boule, poznata i kao Vijeće 500, je bila smještena na atenskoj Agori. 

## Vanjske veze

* Bouleuterion: Birthplace of Democracy
Mama Cass

**"Mama" Cass Elliot**, američka pjevačica pop muzike, najpoznatija kao članica kvarteta The Mamas and the Papas.

## Vanjske veze
http://sr.wikipedia.org/sr-el/%D0%9A%D0%B5%D1%81_%D0%95%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%82
Kalijin mir

**Kalijin mir** je naziv za mirovni sporazum koji su godine 449. pne. sklopili Perzijsko Carstvo s jedne, te starogrčki polisi na čelu s Atenom s druge strane. Njime su završeni grčko-perzijski ratovi koji su prije toga neprekidno trajali gotovo pola vijeka. Perzijsko Carstvo se obavezalo priznati autonomiju starogrčkim polisima na zapadnoj obali Male Azije, da više neće osnivati satrapije u Maloj Aziji te da više neće slati flotu u Egejsko more. Atena i drugi polisi su se, pak, obavezali da više neće slati eskpedicije niti podržavati pobunjene oblasti Perzijskog Carstva kao što su Cipar i Egipat.

Mir je ime dobio po Kaliji, atenskom diplomatu koji je ugovor sklopio u Susi, na dvoru kralja Artakserksa I gdje je poslan kao izaslanik. U trenutku sklapanja mira, obje strane su bile iscrpljene višedecenijskim sukobom - Perzija je, prije svega zbog niza teških poraza na moru, izgubila svaku realnu šansu da ostvari prvotni naum proširenja vlasti na gradove-države u Grčkoj, dok su Atenjani, dijelom zbog nedovoljno snažne kopnene vojske, a dijelom zbog neuspjeha ekspedicije na Egipat, izgubili interes za trajno oslobađanje srodnih polisa u Aziji od perzijske vlasti. Atenjane je, pak, također, počeo sve više brinuti ozbiljan sukob sa Spartom, kao i nastojanje da konsolidiraju svoju hegemoniju nad drugim članicama Delskog saveza.

Kalijin mir je važan kao prvi ugovor kojim su se i Perzijsko Carstvo i Atena tretirali kao ravnopravne strane. Njime je Atena stekla hegemoniju nad Egejskim morem, a samim time i nad cijelom Grčkom.

Dio historičara vjeruje kako Kalijin mir, zapravo, uopće nije sklopljen, odnosno ne u formalnom obliku. Kao prilog toj tezi se navodi da nije spomenut u djelima Herodota i Tukidida. Dio smatra da se dokument sličnog sadržaja bio sklopio godine 466. pne. iza atenske pobjede u bitci na Eurimedonu. S druge strane, iza 450. pne. se ne bilježe direktni okršaji Atene i Perzije, iz čega se može zaključiti kako je u tom periodu, bilo formalno, bilo prešutno, postignut trajni mir između dvije sile.

## Literatura
* De Ste. Croix, G.E.M.,*The Origins of the Peloponnesian War*, London 1972 (especially the Appendices).
* Rhodes, P.J. *The History of the Classical World 478-323BC*, 2005.

## Povezano
* Popis međunarodnih sporazuma
Ekvatorijalni prsten

**Ekvatorijalni prsten** ili **obruč** je stari astronomski instrument, korišćen u Helenističkom svetu za određivanje tačnog trenutka prolećne i jesenje ravnodnevica (ekvinoksa, ekvinocija). Ekvatorijalni prsteni su bili postavljeni ispred hramova u Aleksandriji, na Rodosu, verovatno i na drugim mestima, u kalendarske svrhe.

Upotrebu ekvatorijalnog prstena najlakše ćemo shvatiti ako zamislimo prsten postavljen vertikalno (okomito) u ravni istok-zapad na Zemljinom ekvatoru. U vreme ekvinoksa Sunce će izaći tačno na istoku, proći će kroz zenit (najvišu tačku neba) i zaći tačno na zapadu. Tokom dana, donja polovina prstena će biti u senci koju pravi gornji deo prstena. U drugim danima godine, Sunce prolazi severno ili južno od prstena te osvetljava i donju polovinu. Na širinama dalje od ekvatora, prsten treba postaviti pod odgovarajućim uglom, u ravni nebeskog ekvatora, tj. pod nagibom od [90 - geogr. širina] stepeni. Na zemljinim polovima (širina = 90°), prsten će biti horizontalan (vodoravan).

Ekvatorijalni prsten ima prečnik od jednog do dva kubita (45-90 cm). Pošto Sunce nije tačkasti izvor svetlosti, širina senke na donjoj polovini prstena je malo manja od širine prstena. Utvrđivanjem trenutka kada je senka centrirana na prstenu može se utvrditi trenutak ekvinoksa s preciznošću od oko jednog sata. Ako bi ekvinoks bio tokom noći ili kada je nebo oblačno, mogla se napraviti interpolacija između merenja iz dva dana.

Glavna nezgoda kod ekvatorijalnog prstena bila je ta što on mora biti vrlo precizno namešten, ili će u protivnom doći do pogrešnog merenja. Ptolomej pominje u Almagestu da se jedan od ekvatorijalnih prstenova u Aleksandriji blago pomerio, zbog čega je pokazivao da se ekvinoks dogodio dva puta u istom danu. Lažna očitavanja su mogla biti dobijena i usled atmosferske refrakcije, kada je Sunce blizu horizonta.

Ekvatorijalni prstenovi se takođe mogu naći na obručastim sferama i ekvatorijalnim sunčanim satovima.

## Izvori
(na engleskom:)
* Anton Pannekoek, (1989), *A History of Astronomy*, page 124. Courier Dover Publications
* James Evans, (1998), *The History and Practice of Ancient Astronomy*, pages 206-7. Oxford University Press.
RKUD

**RKUD** može značiti:
* **Radničko kulturno-umjetničko društvo**
: U Hrvatskoj postoji samo RKUD "Rudar" Raša.
* **Romsko kulturno-umjetničko društvo**
: U Hrvatskoj postoje:
:* RKUD "Crni biseri" Sisak, Sisak
:* RKUD Darda, Darda
:* RKUD Đelem Đelem, Beli Manastir
Kalikrat

**Kalikrat** (Callicrates) je bio satrogrčki arhitekt koji je djelovao sredinom 5. vijeka pne. On i Iktin su bili arhitekti za Partenon (Plutarh, *Periklo*, 13) . Natpis ga identificira kao arhitekta "Hram Nike" u svetištu Atene Nike na Akropoli (IG I3 35). The temple in question is either the amphiprostyle Temple of Athena Nike now visible on the site  ili njegovog manjeg prethodnika (naiskos) čiji su ostaci pronađeni u temeljima kasnijeg hrama.. Natpis također identificira Kalikrat kao jednog od tvoraca klasičnog kružnog zida oko Akropole (IG I3 45), a Plutarh dalje navodi (loc cit) da je bio unamljen da sagradi srednji od tri velika zida koji su spajali Atenu s Pirejem.

## Povezano
* Iktin

## Reference
Sveti rat

**Sveti rat** je naziv za koncept rata ili, u širem smislu, svakog društvenog sukoba u kojem je jedna strana uvjerena da ga vodi po dužnosti koju je propisala božanska ili natprirodna sila, odnosno kako u njemu mora ustrajati do konačne pobjede. Strana koja proglasila sveti rat od svojih sudionika zahtjeva da se nikako ne smiju obazirati na vlastite ljudske i materijalne žrtve, odnosno da radi postizanja cilja ne smiju postojati skrupuli koji inače postoje u miru ili "običnim" sukobima. Također se podrazumijeva kako sveti rat nikako ne smije završiti kompromisom, nego isključivo potpunom pobjedom vlastite strane.

Sveti ratovi se najčešće poistovjećuju s religijskim ratovima, pri čemu se kao najčešći primjer spominju koncept džihada u islamu, reconquista i križarski ratovi. Međutim, u posljednja dva vijeka se nove ideologije mogu natjecati sa religijama u fanatizmu svojih sljedbenika, pa države i režimi vođeni njima eksplicitno ili implicitno, odnosno u većoj ili manjoj mjeri koriste retoriku i metode svetog rata, najčešće opisujući suprotnu stranu kao oličenje "čistog" Zla koje se mora uništiti. Jedan od primjera je drugi svjetski rat gdje su Saveznici na takav način opisivali Sile Osovine. Tako je američki general Dwight D. Eisenhower svoje vođenje rata opisao kao *Križarski rat u Evropi*, a čak je i službeno ateistički Sovjetski Savez kao naslov svoje neslužbene ratne himne odabrao izraz *[[Sveti rat (pjesma)|Sveti rat]]*.

## Povezano

* Totalni rat
Sveti rat (razvrstavanje)

Sveti rat može imati sljedeća značenja:

* sveti rat, koncept rata kao religijske dužnosti;
* Sveti ratovi, sukobi koji su se u Antičkoj Grčkoj vodili na području Amfiktionske lige;
* Sveti rat (pjesma), popularna pjesma koju je Crvena armija za vrijeme drugog svjetskog rata preuzela kao svoju neslužbenu himnu;
* Sveti ratovi kao kolokvijalni izraz za dugotrajne flejmove u internetskim raspravama.
Sveti ratovi

**Sveti ratovi** su ratovi koji su se u Antičkoj Grčkoj vodili oko područja Amfiktionske lige, odnosno oko nadzora nad proročištem u Delfima. To su bili:

* Prvi sveti rat (595 - 585. pne.);
* Drugi sveti rat (449 - 448. pne.);
* Treći sveti rat (356 - 346. pne.)
* Četvrti sveti rat, najpoznatiji po bitci kod Heroneje (339. pne.)
Prvi sveti rat

**Prvi sveti rat** (595. pne.-585. pne.) je oružani sukob koji je u staroj Grčkoj vodila Amfiktionska liga na čelu Delfima protiv grada Krisa, a u suvremeno doba privukao pažnju kao prvi primjer kemijskog ratovanja u historiji.

Sukob je nastao i ime dobio po tome što su Krišani, koristeći svoj strateški položaj, često pljačkali i zlostavljali hodočasnike na putu za svetište Apolona u Delfima, odnosno po stalnim upadima i prisvajanju zauzimanju zemlje Delfa. Grčki polisi su se, po tradiciji, obratili za savjet proročištu u Delfima, a ono im je reklo da je jedini odgovor na krišanske provokacije totalni rat. Nakon toga su se polisi udružili u Amfiktionsku ligu, bacili Apolonovu kletvu na Krisu i zarekli da neće stati dok grad ne bude uništen zajedno sa svim njegovim žiteljima.

Na čelo amfiktionske vojske je došao Klisten, tiranin grada Sikiona. Njegova mornarica je u Korintskom zaljevu blokirala morske pristupe Krisi, dok su kopnene snage ostalih grčkih gradova opsjele Krisu s kopna. Prema većini antičkih izvora, amfiktionske snage su slučajno otkrile cijev kojom se grad snabdijevao s vodom, pa su je dali otrovati s kukutom. Branitelji su dobili proljev i oslabili, te su ih napadači lako savladali i potom sve pobili.
Melioracija

**Melioracija** predstavlja skup mera koje se sprovode sa ciljem popravljanja fizičkih, hemijskih i bioloških osobina zemljišta, kao i stvaranje i održavanje optimalnog vodno-vazdušnog režima zemljišta, radi obezbeđenja povoljnih uslova za rast i razvoj gajenih biljaka i postizanje stabilnih prinosa u poljoprivrednoj proizvodnji. 

Reč **melioracija** potiče od latinske reči *meliorare*, što znači popraviti, poboljšati.

## Podela
Postoje tri osnovne vrste melioracije:
* **Hidromelioracija** - odvodnjavanje suvišne vode ili natapenje tla.
* **Kulturnotehnička melioracija** - krčenje šuma i(li) šikara, zemljani radovi.
* **Agromelioracija** - okretanje mase tla, dubinsko preoravanje, đubrenje.

## Hidromelioracija
Hidromelioracija ili **hidrotehnička melioracija** je skup hidrotehničkih mera, aktivnosti i građevina kojima se ostvaruju optimalni uslovi za razvoj biljaka.

Hidrotehnička melioracija sastoji se od:
* odbrane od visokih voda,
* površinskog odvodnjavanja,
* podzemnog odvodnjavanja,
* navodnjavanja.

Površine koje su opremnjene uređajima za odvodnjavanje ili uređajima za odvodnjavanje i navodnjavanje nazivamo **melioracijskim površinama**.

U sedećim slučajevima se javlja potreba za površinskim odvodnjavanjem:
* prirodne depresije bez mogućnosti gravitacionog odvodnjavanja,
* površine koje su često ili povremeno pod uticajem stagnirajuće oborinske vode ili neregulisanih vodotoka,
* površine pod uticajem priticanja podzemnih voda,
* površine slabo propusnog zemljišta,
* učestalost intenzivnih oborina.

## Kulturnotehnička melioracija
Kulturnotehnička melioracija predstavlja proces promene osnovne kulture zemljišta. Najčešće je to krčenje šuma, šikara, džungli.

Podizanjem brana i nasipa takođe se može ostvariti kulturnotehnička melioracija. 

## Agromelioracija
Agromelioracija ili **agrotehnička melioracija** je skup agrotehničkih mera i aktivnosti kojima se ostvaruju optimalni uslovi za razvoj biljaka.

Mere agromelioracije uključuju sve vrste tretiranja zemljišta različitim vrstama đubriva i zaštitnih sredstava. 

Agromelioracione mere se po potrebi koriste u kombinaciji sa merama hidromelioracije kako bi se postigla bolja plodnost zemljišta i bolji prinos.
Hefestov hram

**Hram Hefesta i Atene Ergane** (), također poznat kao **Hephaisteion** (Ηφαιστείον) ili **Theseion** (Θησείον) je građevina koja se danas smatra najbolje očuvanim grčkim hramom. Sagrađen je u dorskom stilu i smještena na sjeverozapadnom dijelu atenske Agore, na vrhu brda Agoraios Kolonos (Αγοραιος). Od 7. vijeka do godine 1834. je služila kao pravoslavna crkva **Sv. Georga Akamatesa** (Ἀγιος Γεώργιος Ακαμάτης).

## Povezano
* Arhitektura Antičke Grčke
* Heksastil
* Popis grčko-rimskih krovova

## Vanjske veze

* Temple of Hephaistos - St George's Church
Hram Atene Nike

**Hram Atene Nike** (doslovno **Hram Atene Pobjede**) je hram koji je sredinom 5. vijeka pne. podignut na atenskoj Akropoli u čast boginje Atene. Nalazio se na južnoj strani Akropole, a sagradio ga je arhitekt Kalikrat. On je sagradio na jednom prostoru veličine 5 x 8 m nježan jonski hram sa 4 m visokim stupovima i 45&nbsp;cm visokim obrubom prepunim likova. Za vrijeme osmanske vladavine ovaj je hram porušen, a od njegovih kamenih blokova bila je sagrađena kula. Njemački arheolog Ludwig Ross tokom 1835. i 1836. godine porušio je tu kulu i obnovio hram.

## Povezano
* Atenska akropola
* Grčki hram
* Jonski red

## Literatura
* *Greek architecture* Encyclopaedia Britannica, 1968.
* *Greece: From Mycenae to the Parthenon*, Henri Stierlin, TASCHEN, 2004.

## Vanjske veze

* Dr. J's Illustrated Temple of Athena Nike 
* Temple of Athena Nike Frieze Pictures
* Digital reconstruction drawings of the Temple of Athena Nike
Gombfudbal

**Gombfudbal** je naziv za posebnu vrstu stonog fudbala koja se igra uz pomoć za to posebno sačinjenih dugmadi. Naziv je kovanica nastala od mađarske reči gomb i reči fudbal.

Tim čine 10 dugmeta i golman koji je ustvari kutija šibica napunjen olovom. teren je veličine kuhinjskog stola (120x80 cm) golovi su veličine 15x8cm. Lopta je malo dugme obično bele boje koje se koristi za posteljinu (zakopčavanje presvlake od jastuka). Dugmad se pokreću pomoću češlja. (postoje modifikacije gde se dugmad pokreću pomoću drugih dugmadi ili se guraju prstima)

U filmu "The year my parents went on vacation - Cao Hamburger-a postoji nekoliko scena gde glavni junak igra gombfudbal.

## Vanjske veze
* News site for button soccer in Brazil  
* Official site of the Federação Paulista de Futebol de Mesa 
* NGNeer's Button Soccer - Playing, Building and Finding Buttons
Klisten iz Sikiona

**Klisten** (također *Cleisthenes*, *Clisthenes* ili *Kleisthenes*) bio je tiranin starogrčkog grada Sikiona, koji je vladao u periodu od oko 600 - 570. pne. Najpoznatiji je kao vođa snaga Amfiktionske lige koje su oko godine 595. pne. u Prvom svetom ratu uništili grad Krisu. Također je vodio uspješni rat protiv Arga, nakon koga je iz grada protjerao rapsode. Također je reformirao upravu Sikiona, podijelivši stanovništvo po dorskim i ne-dorskim plemenima.

Poznat je i po tome što je organizirao javni natječaj čiji je pobjednik trebao dobiti ruku njegove kćeri Agariste, a glavni suparnici su bili Megaklo iz roda Alkmeonida i Hipoklid. Potonji je od sebe napravio budalu pijan plešući pred Klistenom, pa je Megaklo zato oženio Agariste. Klisten je zbog toga bio u rodu s Klistenom iz Atene i Agariste, majkom Perikla.

Pretpostavlja se da je umro oko godine 532. pne. 

## Literatura

* Sealey, Raphael. *A History of the Greek City States 700-338 B.C.* Berkeley: University of California Press, 1976.
Drugi sveti rat

**Drugi sveti rat** se vodio godine 449/448. pne. kao posredan sukob između Atene i Sparte u okviru Prvog peloponeskog rata.

Neprijateljstva su izbila kada je Fokida zauzela Delfi zajedno s proročištem. Amfiktionska liga je zboga u pomoć pozvala Sparta|Spartu čija je vojska bez problema Delfe ponovno učinila nezavisnim. Međutim, Fokida je tradicionalno uživala savezništvo Atene, te je godine 448. pne. atenski državnik Periklo na čelu atenske vojske poduzeo pohod na Delfe. S obzirom da se spartanska vojska bila povukla, Atenjani su bez problema nametnuli svoju volju Delfima, odnosno ponovno uspostavili fokiđansku vlast nad proročištem.

Neki historičari kasnija neprijateljstva u susjednoj Beotija|Beotija, odnosno bitku kod Koroneje, također svrstavaju u Drugi sveti rat.

## Reference
Historija (Herodot)

***Historije***, poznatije kao ***Historije Herodota*** ili ***Herodotove historije*** je naziv za knjigu u koju je 440-ih godina pne. napisao starogrčki pisac Herodot iz Halikarnasa, te koja predstavlja prvo historijsko djelo zapadne književnosti. Sastavljena je u devet tomova, i u njoj se iznose podaci o događajima neposredno prije i za vrijeme grčko-perzijskih ratova, ali i o zemljama, narodima i običajima Antičke Grčke i susjednih područja u klasičnom periodu. Smatra se jednim od najvažnijih izvora za historiju Starog vijeka i najuticajnijih djela u historiji književnosti.

## Vanjske veze
* Herodotus' Histories: the 28 logoi
448. pr. n. e.

Godina **448. pne.** bila je godina predjulijanskog rimskog kalendara. U rimskoj državi bila je poznata kao **Godina konzulstva Koritinesana i Celiomontana** (ili, rjeđe, **godina 306. ''[[Ab urbe condita]]**''). Oznaka 448. pne. za ovu godinu se koristila od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini postala glavna metoda u zapadnoj Evropi sa označavanje godina.

## Događaji
* Drugi sveti rat: Periklo vodi atensku vojsku protiv Delfa kako bi tamošnje proročište vratio pod nadzor savezničkih Fokiđana.
* U Ateni započela izgradnja srednje dijela Dugih zidova koji grad spajaju s lukom Pirej.
* U Ateni započinje rat na velikom hramu boginji Ateni (Partenon) na Akropoli.

## Rođenja
*

## Smrti
*
Hipoklid

**Hipoklid** (Ἱπποκλείδης, Hippocleides), sin Tisandrov (Τείσανδρος), bio je atenski plemić, koji je godine 566/565. pne. služio kao arhont. Za njegovog mandata je u Ateni podignuta statua Atene Promahos (πρὀμαχος) za potrebe Sveatenskog festivala.

Kao mladić se natjecao za ruku Agariste, kćeri Klistena, moćnog tiranina Sikiona. Pred kraj natjecanja su ostali jedino Megaklo i on. Po Herodotu (6.129-130), Hipoklid se za vrijeme večere s Klistenom napio i počeo budalasto ponašati; u jednom trenutku je stao na glavu i počeo udarati nogagama, dok je sve vrijeme svirao flautu. Kada je Hipoklidu Klisten rekao "O, sine Tisandrov, upravo si otplesao svoj brak," Hipoklid je odgovorio*&omicron;&upsilon; &phi;&rho;&omicron;&nu;&tau;&iota;&sigmaf; '&Iota;&pi;&pi;&omicron;&kappa;&lambda;&epsilon;&iota;&delta;&eta;*, ("Hipoklida baš briga"). Ta je fraza, prema Herodotu, postala uobičajena u grčkom svijetu, ali za to ne postoje potvrde u drugim antičkim izvorima.

T. E. Lawrence je frazu *&omicron;&upsilon; &phi;&rho;&omicron;&nu;&tau;&iota;&sigmaf;* koristio kao natpis na svojim vratima.
Agarista iz Sikiona

**Agariste** (starogrčki: **Ἀγαρίστη**) (6. vijek pne., najvjerojatnije oko 560. pne.) bila je kći, a možda i nasljednica, Klistena, tiranina grada Sikiona. Moćni Klisten je htio da mu se kći uda za najboljeg među svim Helenima te je u tu svrhu organizirao natjecanje čiji bi pobjednik dobio njenu ruku. Pojavilo se dvanaest kandidata, a od kojih su kao finalisti došli Atenjani Megaklo i Hipoklid, pri čemu je Klisten, prema Herodotu, favorizirao potonjeg. Međutim, na banketu u njegovu čast Hipoklid se napio i počeo praviti budalu od sebe, pa je Klisten na kraju odabrao Megakla iz klana Alkmenida. 

Megaklo i Agariste su imali dva sina - Hipokrata i Klistena, znamenitog reformatora atenske demokracije. Hipokratova kći, također po imenu Agariste, bila je majka velikog državnika Perikla.
Heraklid Pontski

**Heraklid Pontik** odn. **Heraklid Pontski** (,  ili *Herakleides*; rođen 387. pne., umro 312. pne.). Grčki filozof, koji je živeo i umro u Herakleji Pontici u Bitiniji (danas Karadeniz Ereğli, Turska) na Crnom moru (Pontu).

Često ga nazivaju začetnikom heliocentričke teorije, mada to nije izvesno.

## Život
Heraklidov otac beše Eutifron, bogati plemić. On ga je poslao na učenje u Platonovu Akademiju u Atini, i to kod njenog osnivača Platona i naslednika Speusipa, mada je takođe učio i kod Aristotela. Prema leksikonu *[[Suda]]*, Platon je pred odlazak za Siciliju 360. pne. ostavio svoje učenike na staranje Heraklidu. Speusip je pred smrt 339. pne. za naslednika izabrao Ksenokrata nakon glasanja, pri čemu je Ksenokrat pobedio za samo pet glasova ispred Heraklida i Menedema iz Pire.

Jedna igra reči na njegovo ime, koja ga naziva Heraklid *Pompicus*, sugeriše da je bio tašt i pompezan čovek i meta mnogo ismevanja. Ipak, Heraklid je izgleda bio svestran i plodan pisac o filozofiji, matematici, muzici, gramatici, fizici, istoriji, retorici, bez obzira na sumnje u vezi autorstva mnogih ovih dela, od kojih su uglavnom sačuvani samo fragmenti. Izgleda da je sastavljao razna dela u obliku dijaloga. Glavni izvor ove mase biografskih podataka je zbirka Diogena Laertija.

## Astronomija
Poput Pitagorejaca Hikete i Ekfanta, Heraklid je pretpostavio da prividno dnevno kretanje zvezda potiče od rotacije Zemlje na svojoj osi jednom na dan. Prema jednoj kasnijoj tradiciji, takođe je verovao da se Venera i Merkur okreću oko Sunca. Ovo bi značilo da je anticipirao Tihov sistem (16. vek n.e.), u suštini geocentrički model sa heliocentričkim aspektima.

## Filozofija
Zastupao je neku vrstu atomizma. Takođe je proučavao transeve, kosmološke vizije, proročanstva, znamenja i kataklizme, pokušavajući da dokaže postojanje bogova, božanske retribucije i reinkarnacije. Time je oličavao natprirodne tendencije platonizma i anticipirao neke aspekte neoplatonizma.

Kredibilnost Heraklidovih tvrdnji je ojačana posle otkrića dugog gvozdenog ražnja 1894, tokom iskopavanja Hereona u Argosu. Razni književni izvori su pominjali da su dugi ražnjevi bili korišćeni kao novac, a Heraklid je pomenuo da je ražanjski novac posvećen u Hereonu, nakon što je zamenjen srebrnim novcem . Još jedan njegov citat, zanimljiv istoričarima, navodi da je Rim u četvrtom veku bio grčki grad (*fr. 106 Wehrli*).

## Reference

(na engleskom:)
* O. Neugebauer, (1969) *The Exact Sciences in Antiquity* 
* O. Neugebauer (1975) *A History of Ancient Mathematical Astronomy*
* O. Voss (1896) *De Heraclidis Pontici vita et scriptis*
* Diogenes Laërtius trans. C.D. Yonge (1853) "Lives of Eminent Philosophers"
* Bruce Eastwood, "Heraclides and Heliocentrism: Texts, Diagrams, and Interpretations." *Journal for the History of Astronomy* 23 (1992): 233-60.
* Wehrli, F. (1969) *Herakleides Pontikos. Die Schule des Aristoteles* vol. 7, 2nd edn. Basel.

## Vanjske veze
(na engleskom:)
*
Bjelica (zmija)

**Bjelica**, **smuk** ili  **Eskulapova zmija** (*Elaphe longissima* ili *Zamenis longissimus*), najveća je europska zmija.

Ova dugačka i vitka neotrovna zmija izvrsna je penjačica po drveću. U mladosti se hrani gušterima, dok se prehrana odraslih sastoji od glodavaca, krtica i rovki, mladih ptica i jaja koje ubija stezanjem ili gušenjem tako što prvo počne gutati žrtvinu glavu. Ženke u leglo ležu 5-8 jaja u lipnju/srpnju.

Osim naziva bjelica i Eskulapova zmija, mogu se susresti i nazivi obična bjelica, kravosas, smuk ili guž. Samoodrživa kolonija bjelica nastala je u sjevernom Walesu tijekom 1970-ih i održala se do danas. Iako je ova zmija alohtona vrsta u Ujedinjenom Kraljevstvu, ne smatra se štetnom i ne predstavlja nikakvu prijetnju. Malena kolonija postoji u zoološkom parku Welsh Mountain Zoo, a mogu se pronaći i u okolnim vrtovima.

Ova je vrsta također povezana s grčkom mitologijom i poviješću medicine. Prema mitu oko Asklepijeva štapa bila je omotana *Elaphe longissima*. Asklepijev štap ne smije se zamijeniti s Hermesovim štapom (krilati štap s dvije zmije). Ova je vrsta pronađena i na nekim mjestima u Austriji i Njemačkoj gdje su bili podignuti rimski lječilišni hramovi. Uz ovu vrstu ondje je otkriven i par obojenih znakova: amelanizam (albino) i melanizam.

Bjelica se pojavljuje kao medicinski simbol, Asklepijev štap.

Uobičajena je za francusku regiju koja se prostire dolinom Loire, kao i na planinama Bieszczady i Beskidy u Poljskoj. Ipak, prijeti joj izumiranje.

## Izvori

* "IUCN-ov crveni popis ugroženih vrsta ". Preuzeto 6. rujna 2008.
Heroneja

**Heroneja** (, ) je općina u suvremenoj Grčkoj koja administrativno pripada prefekturi Beotija. Prema popisu iz 2001. godine u njoj živi 2.218 stanovnika. Smještena je na rijeci Kifisós sjeverozapadno od Tebe. Predstavlja posljednji grad Beotije prije granice s Fokidom.

Heroneja je prvi put bila naseljena u prahistorijskom periodu, o čemu postoje tragovi na nalazištu Magoula Balomenou. U historiji se pojavljuje kao posjed Orhomena koji je od 600. pne. bio član Beotskog saveza. Krajem 5. vijeka pne., Heroneja je pripadala jednom od 11 beotskih distrikata. Najvažniji događaj u historiji Heroneje se zbio godine 338. pne. kada je u odlučujućoj bitci kod Heroneje kralj Filip II Makedonski porazio koaliciju grčkih polisa te tako nametnuo makedonsku dominaciju nad Grčkom. Godine 86. pne. je kod Heroneje rimski vojskovođa Lucije Kornelije Sula porazio pontsku u drugoj bitci kod Heroneje. Heroneja je također poznata kao rodno mjesto znamenitog grčkog historičara i biografa Plutarha, koji ju je spominjao u svojim djelima.

Najveća znamenitost Heroneje je *Heronejski lav*, spomenik koga je nakon prve bitke kod Heroneje podigao Filip II, zadivljen hrabrošću tebanske Svete čete, koja je radije izginula do posljednjeg čovjeka nego mu se predala. Ostatke spomenika je godine 1818. pronašla grupa engleskih putnika. Nešto kasnije su ostaci spomenika ponovno sastavljeni i podignuti na pijedesetal.
Bitka kod Koroneje (447. pr. n. e.)

**Bitka kod Koreneje** se godine 447. pne. vodila između snaga Delskog saveza na čelu s Atenom i snaga Beotskog saveza, kao jedan od okršaja prvog peloponeskog rata.

Deset godina ranije, u bitci kod Enofite, atenske snage su porazile snage lokalnih beotskih gradova-država te ih prisile da se učlane u Delski savez, organizaciju koja se ispočetka služila radi zajedničke obrane od Perzijskog Carstva, da bi nakon Kalijinog mira postala isključivo sredstvo ostvarivanja atenske hegemonije nad ostalim članicama. Iz tih gradova su također prognani lokalni oligarsi za koje se pretpostavljalo da će biti neprijateljski raspoloženi prema atenskoj demokraciji. Oni su, međutim, uz spartansku pomoć, podignuli ustanke i vratili vlast u nekoliko gradova. Atena je reagirala poslavši vojsku koju je činilo 1000 atenskih hoplita pod vojskovođom Tolmidom te još neutvrđen broj savezničkih vojnika. Oni su ispočetka imali uspjeha te zauzeli grad Heroneju. Međutim, kada su im se kod Koroneje na otvorenom polju suprostavile botske snage, Atenjani su poraženi i prisiljeni na povlačenje iz Beotije.

Bitka je za posljedice imala gubitak atenske hegemonije nad Beotijom, što je Atiku učinilo ranjivom na spartanske kopnene napade. Uspješni primjer Beotije su sljedeće godine nastojali ponoviti mnogi drugi polisi, dignuvši ustanke s ciljem da se oslobode od Delskog saveza, a što je Atenu dovelo u tešku situaciju.

Neki historičari ovu bitku smatraju dijelom Drugog svetog rata.
Komad (teatar)

**Komad** je izraz za tekst, odnosno književno djelo dramskog sadržaja, prvenstveno namijenjeno izvođenju od strane glumaca u teatru. Kao sinonimi se koriste izrazi **kazališni** ili **pozorišni komad**. Njegovo samo izvođenje se naziva **kazališna** ili **pozorišna predstava**.

Kazališni komad se u pravilu sastoji od dijaloga među likovima, te različitih uputstava za izvođenje - didaskalija.

Najčešći oblici kazališnog komada su, ovisno o žanru: 
* komedija
* tragedija
* drama u užem smislu.

Poseban oblik kazališnog komada predstavlja televizijska drama.
Galipolje

**Galipolje** (, ) je poluostrvo u turskoj Trakiji, u evropskom delu Turske. Zapadno je Egejsko more, dok je na istoku moreuz Dardaneli. Poluostrvo je dugo oko 90&nbsp;km (pravac jugozapad - severoistok). Širina mu je do 20&nbsp;km. Najviša tačka je na 420 metara.

Sama reč *Galipolje* potiče iz grčkog jezika gde *Καλλίπολις* znači „lepi grad“.

## Historija
U antičko doba je Galipolje bilo poznato kao Trakijski Herson. Posle razornog zemljotresa 1354. grčki grad na poluostrvu je opusteo, a naselili su ga Turci iz Anadolije. Time je Galipolje postalo prva turska naseobina u Evropi i baza za njihovo osvajanje Balkana.

Galipolje je bila baza britanskih i francuskih snaga koje su se 1854. borile u Krimskom ratu.

Poluostrvo je poznato po Galipoljskoj operaciji u Prvom svetskom ratu (februar 1915— januar 1916). U ovoj operaciji Britanci su, uz pomoć svojih trupa iz Australije i Novog Zelanda, pokušali da poboljšaju savezničku poziciju na istoku zauzimanjem turskih moreuza i izbacivanjem Turske iz rata. Turcima su u odbrambenoj strategiji pomagali nemački vojni stručnjaci.

## Reference
Iktin

**Iktin** (*Iktinos*, *Ictinus*) je bio starogrčki arhitekt koji je djelovao sredinom 5. vijeka pne. Drevni izvori navode kako su Iktin i Kalikrat, po Periklovoj narudžbi, zajedno projektirali Partenon.

Pauzanija također navodi Iktina kao arhitekta Apolonovog hrama u Basi. Drugi izvori navode kako je Iktin sagradio Telesterion u Eleuzini, halu korištenu za Eleuzinske misterije.

Slikar Jean Auguste Dominique Ingres je napravio djelo pod nazivom *Pindar i Iktin* koje zajedno prikazuje Iktina i pjesnija Pindara. Danas se čuva u Nacionalnoj galeriji u Londonu.

## Povezano
* Kalikrat

## Reference
447. pr. n. e.

__NOTOC__

Godina **447. pne.** bila je godina predjulijanskog rimskog kalendara. U rimskoj državi bila je poznata kao **Godina konzulstva Macerina i Jula** (ili, rjeđe, **godina 307. ''[[Ab urbe condita]]**''). Oznaka 447. pne. za ovu godinu se koristila od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini postala glavna metoda u zapadnoj Evropi sa označavanje godina.

## Događaji
* U Beotiji pod vodstvom oligarha iz Tebe započinje ustanak protiv Delskog saveza na čelu s Atenom. Atena šalje svog vojskovođu Tolmida s 1000 hoplita, koji zauzimaju Heroneju, ali su potom poraženi od Beoćana u bitci kod Koroneje. Nakon bitke je Atena prisiljena odustati od dominacije nad Beotijom, Fokidom i Lokridom.
* Periklo vodi atensku ekspediciju s ciljem izbacivanja barbara s trakijskog poluotoka Galipolje i atenskih kolonija u tom području. To je početak Periklove politike kleruchosa ili "vanjskih naselja" gdje se uz pomoć države nastanjuju siromašni građani.
* Dovršn srednji dio Dugih zidova koji spajaju Atenu s lukom Pirej.
* Starogrčki dramatičar Ahej iz Eretrije postavlja svoju prvi komad.
* Periklo naručuje arhitekte Kalikrata i Iktina s ciljem da naprave Partenon.

## Rođenja
*

## Smrti
*
445. pr. n. e.

__NOTOC__

Godina **445. pne.** bila je godina predjulijanskog rimskog kalendara. U rimskoj državi bila je poznata kao **Godina konzulstva Augurina i Filona** (ili, rjeđe, **godina 309. ''[[Ab urbe condita]]***). Oznaka 445. pne. za ovu godinu se koristila od ranog srednjeg vijeka, kada je [[kalendarska era]] [[Anno Domini]] postala glavna metoda u zapadnoj Evropi sa označavanje godina.



== Događaji ==
* [[Periklo]], nastojeći okončati [[prvi peloponeski rat]] koji je [[Atena|Ateni]] donio velike ljudske gubitke, uz suglasnost skupštine šalje [[Kalija|Kaliju]] u [[Sparta|Spartu]] kako bi utanačio mirovni ugovor. Nakon napornih pregovora dogovoren je tridesetogodišnji mir kojim se [[Delski savez]], odnosno Atena, odrekla [[Megara|Megare]] koja je postala dio [[Peloponeski savez|Peloponeskog saveza]], [[Trezena]] i [[Aheja]] ponovno stekli nezavisnost, a [[Egina]] postala [[tributarna država]] Atene uz vlastitu autonomiju, s time da će se svi budući sporovi rješavati [[arbitraža|arbitražom]]. 
* U Ateni sagrađen [[Posejdon]]ov hram južno od rta Sunion.
* [[Nehemija]], [[jevreji|židovski]] peharnik perzijskog kralja [[Artakserks I|Artakserksa I]] u Susi, dobiva dozvolu da se vrati u [[Jeruzalem]] kao guverner [[Judeja|Judeje]] kako bi sagradio grad.
* U [[Rim]]u donesen novi zakon - *Lex Canuleia'' - kojim je ukinuta dotadašnja zabrana sklapanja brakova između pripadnika dvije klase - plebejaca i patricija.

## Rođenja
* Antisten, atenski filozof (u. cca. 365. pne.)

## Smrti
*
Kalija II

**Kalija** (Καλλίας) je bio poglavar bogate atenske porodice, poznat po tome što se u maratonskoj bitci (490. pne.) borio odjeven u svećeničke halje. Njegov sin Hiponik je također poznat kao vojni komandant. Često se za njega koristi ime Kalija II kako bi ga se razlikovalo od istoimenog djeda - Kalije I - i istoimenog unuka - Kalije III.

Najpoznatiji je po sudjelovanju u dvije važne diplomatske misije sredinom 5. vijeka pne. Nakon Kimonove smrti je iza 450. pne. poslan u Susu na dvor perzijskog kralja Artakserksa kako bi s njim utanačio mir između Perzije i starogrčkih država. Rezultat njegovih napora je bio Kalijin mir kojim su okončani višedecenijski grčko-perzijski ratovi. Iako je Atena tim ugovorom postala dominantna sila na Egeju i Grčkoj, Atenjani nisu bili zadovoljni, te su Kaliju optužili za veleizdaju i oglobili ga s 50 talanata.

Kalija je nekoliko godina kasnije poslan od Perikla u Spartu gdje je sklopio *Tridesetogodišnji mir* kojim je okončan prvi peloponeski rat.

Dio historičara sumnja u postojanje Kalijinog mira, ali su manje skeptični prema njegovom sudjelovanju u završetku prvog peloponeskog rata.
Kalija (razvrstavanje)

**[[Kalija]]** je ime koje nosio poglavar bogate porodice u staroj Ateni. Također može označavati:
* Kalija (komični pjesnik) (5. vijek pne.), pjesnik iz perioda Stare komedije
* Kalija III (4. vijek pne.), staroatenski diletant
* Kalija iz Halkide (4. vijek pne.), staroatenski vladar
Trezena

**Trezena** (), suvremeni: **Troizina** ili **Trizina** je gradić (671 st. po popisu iz 2001. godine) koji se nalazi na sjeveroistoku Peloponeza u Grčkoj, jugozapadno od Atene i nekoliko kilometara južno od Metane. Po njemu je nazvana okolna općina (6.507 st.), čije je sjedište Galatas (2.592 st.). Trezena pripada prefekturi Pirej. Općina ima površinu 190.697 km². Najveća naselja su Galatás, Kalloní (751), Troizína, Taktikoúpoli (391), Karatzás (350), Dryópi (318), Ágios Geórgios (284) i Agía Eléni (227). Uz njih postoje brojna manja naselja.

## Reference