Makedon (mitologija)

**Makedon** () bio je, u grčkoj mitologiji, eponimni predak drevnih Makedonaca. U većini verzija mita on se pojavljuje kao heroj, bilo da je došao sa strane, bilo da je i sam rođen u oblasti koja je potom po njemu nazvana Makedonija, a koja se pre toga zvala Ematija ili Trakija.

## Ime
Njegovo ime dovodi se u vezu sa starogrčkim pridevom μακεδνός (= "vitak"). Tradicionalno se smatralo da je taj pridev nastao od indoevropskog korena *mak-, "dug" ili "tanak", ali prema savremenim istraživanjima Roberta Beekesa oba ta termina zapravo su predgrčkog porekla i ne mogu se objasniti pomoću indoevropske morfologije.

U grčkim izvorima njegovo se ime uglavnom beleži kao Μακεδών *(Makedôn)*, uz dva izuzetka: pesnički oblik Μακηδών *(Makêdôn)* nalazi se u hesiodovskom korpusu (s dugim vokalom *ē* zbog metričkog oblika daktilskog heksametra), a oblik Mάκεδνος *(Mákednos)* ili sreće se u Pseudo-Apolodorovoj *[[Biblioteka (Pseudo-Apolodor)|Biblioteci]]*. Nije poznato koji oblik odslikva izvorno pisanje; štaviše, sufiks *-dnos* ― bilo da se radi o

## Genealogija

### Zevsov sin

U sedmom fragmentu hesiodskog *[[Katalog žena|Kataloga žena]]*, koji citira Konstantin Porfirogenit, navodi se: "Zemlja Makedonija dobila je ime po Makedonu, sinu Zevsa i Tije, kćeri Deukalionove, kako kaže pesnik Hesiod; ova je zatrudnela i munjoljupcu Zevsu rodila dva sina, Magneta i konjoljupca Makedona, koji su živeli kod Pijerije i Olimpa". Pesnički epitet "hippiocharmes" može se prevesti i kao "vičan borbi na konju" i "vičan borbi na kolima". Isto se epitet nalazi i uz ime Eola, sina Helenovog, Troila i Amitaona. Jedan fragment iz dela makedonskog istoričara Marsije iz Pele (4. vek pne.), koji je sačuvan u jednoj sholiji uz Homerovu *[[Ilijada|Ilijadu]]*, XIV, 226, potvrđuje genealogiju zabeleženu u *Katalogu žena*: "Makedon, sin Zevsa i Tije, zaposeo je zemlju koja je tada pripadala Trakiji i nazvao je Makedonijom po vlastitom imenu. Oženio se jednom ženom iz te oblasti i dobio dva sina, Pijera i Amata; dva grada u Makedoniji, Pijerija i Amatija, nazvana su po nijima ili su ih oni i osnovali". Ime njegove majke, budući retko, u rukopisnoj je tradiciji do nas došlo zapisano kao *Aithria* ili *Aithyia* preko izraza *kai Thyias* (= "i Tija"). U delfskom mitu Tija je bila eponimna najada tijadâ Thyiades, što je bilo drugo ime za menade u Dionisovom kultu, koji se svakako poštovao i u Makedoniji.

Mitska hronologija u *Katalogu žena* ukazuje na neko vreme pre trojanskog rata i događaja koje opisuje *[[Ilijada]]*, budući da su u to vreme Magnećani već živeli u tesalskoj oblasti Magneziji. *Katalog žena*, čiji se nastanak datira u period između 8. i 6. veka pne., sadrži najraniji i jedini spomen makedonskog elementa sve do istoriografskih dela iz 5. veka pne.

### Eolov sin
Jednom fragmentu Helanikovog hronološkog dela pod naslovom *[[Hera|Herine]] sveštenice u [[Argos|Argu]]*, koji je sačuvan kod Stefana Bizantinca, navodi se: "Kako kaže Helanik u prvom delu *Herinih sveštenica u Argu*, Makedon je sin Eola i po Makedonu, Eolovom sinu, dobili su ime današnji Makedonci, koji su tada živeli s Mizijcima". U tom se fragmentu ne navodi koji je od tri mitska Eola otac Makedonov, no Evstatije Solunski kaže da se radilo o jednom od deset Eolovih sinova, što bi značilo da se radilo o Eolu koji je bio sin Helenov. U kasnijim predanjima spominje se i Magnet kao jedan od deset Eolovih sinova i otac Pijera.

Na osnovu ovog Helanikovog odlomka i na osnovu predanja o tesalskom Magnetu kao Makedonovom bratu N. G. L. Hammond je sugerisao da je antički makedonski jezik pripadao eolskom dijalektu grčkog jezika. Jonathan M. Hall poredi Magneta i Makedona s drugim izolovanim plemenima koji su među svoje pretke ubrajali Helena i kasnije učenike na Olimpijskim igrama, kao što su Etoljani, Akarnjani i Arkađani. S druge strane, Eugene N. Borza ne pridaje nikakav značaj ovoj mitološkoj ličnosti u donošenju bilo kakvih istorijskih zaključaka.

### Ozirisov sin
Diodor Sicilski u delu svoje *Istorijske biblioteke* koji se bavi egipatskim starinama, a koji je velikim delom baziran na delu *Aegyptiaca* Hekateja iz Abdere, sinkretizuje grčku i egipatsku mitologiju. Oziris je tu zauzeo Dionisovo mesto u mnogim mitovima i podvizima. Prema Herodotu, Oziris je bio egipatski Dionis, a i Ptolemeidi su tvrdili da vode poreklo od Dionisa. Diodor kaže: "Prema egipatskoj priči, Ozirisa su na putu pratila njegova dva sina, Anubis i Makedon, poznata po svojoj vrlini. Oba su na sebi nosila jasna obeležja rata, uzeta od životinja koja su po ćudi nalikovala njihovom karakteru: Anubis je nosio pseću kožu, a Makedon vučju glavu; i iz tog razloga Egipćani poštuju ove životinje... Svog sina Makedona ostavio je kao kralja Makedonije, koja je po njemu i nazvana". Makedon je zauzeo meszo egipatskog boga-vuka Likipolida, Uapuata a u kasnijoj tradiciji Makedon se spominje i kao sin vukodlaka Likaona.

### Likaonov sin
Prema Pseudo-Apolodorovoj *[[Biblioteka (Pseudo-Apolodor)|Biblioteci]]*, Makedon je deseti od pedeset sinova Lćikaona, kralja Arkadije. Geografski mu je najbliži bio brat Tesprot. U priči o Pindu i zmiji Klaudija Elijana Makedon je sin Likaona, kralja Ematije, "po kome je ta zemlja nazvana Makedonijom izgubivši svoje drevno ime".

Evstatije Solunski sumira ove genealogije te kaže: "Emation, sin Zevsa i Elektre, pre rođenja Makedona, sina Eakovog* (umesto Likaonovog). Strabon ga jednostavno zove "drevnim vođom" *(archaios hegemon)*, [[Pseudo-Skimno]] "kraljem rođenim iz zemlje" *(gêgenês basileus*). a [[Isidor Seviljski]] kaže za njega da je bio "kralj, Deukalionov unuk po majci" *(rege Deucalionis materno nepote)''.

### Potomstvo
Prema Marsiji iz Pele, Zevsov sin Makedon imao je s nekom lokalnom ženom dva sina, Pijera i Amata. Stefan Bizantinac, oslanjajući se možda na Teagena, kaže da su Makedonovi sinovi i unuci bili: Atintan (eponim jedne oblasti u Epiru ili Iliriji), Beret (otac Mijeze, Bereje i Olgana, što su sve toponimi u Botijeji), Europ (čija je majka bila Oritija, kći Kekropa, kao i Oropus, "mesto rođenja Seleuka I Nikatora", no tu je možda došlo do zabune s Europom. Takođe, u verziji gde je Makedon sin Likaona iz Ematije, kao Makedonov sin navodi se Pind, po kome je nazvan Pind, reka u Doridi, gde je i umro.

Ostaje nejasno prestavljaju li ovi lokalitetu premakedonske ili postmakedonske elemente, imajući u vidu da su Ematija i Pijerija toponimi koji su stariji od naziva "Makedonija". U kasnijm mitografskim predanjima anahronizam nije retja pojava.

## Reference