Eparhija šabačko-valjevska

**Eparhija šabačko-valjevska** je bila eparhija Srpske pravoslavne crkve.

Godine 2006. je podeljena na Šabačku i Valjevsku eparhiju.

## Prostiranje
Prostirala se u severozapadnoj Srbiji i obuhvatala je oblasti oko gradova Šapca i Valjeva. Sedište eparhije je bilo u Šapcu.

Eparhija šabačko-valjevska se graničila sa eparhijama Zvorničko-tuzlanskom, Sremskom, Beogradsko-karlovačkom, Šumadijskom i Žičkom.

Sveti arhijerejski sabor SPC je na prolećnom zasedanju u maju 2006. doneo odluku da se Šabačko-valjevska eparhija podeli na dve eparhije: Šabačku sa centrom u Šapcu i Valjevsku sa sedištem u Valjevu. Dotadašnji episkop šabačko-valjevski gospodin Lavrentije Trifunović postao je šabački episkop. Za novog valjevskog episkopa imenovan je Milutin Knežević, bivši australijsko-novozelandski, a pre toga arhimandrit manastira Kaone.

### Istorijat
Posle sklapanja Beogradskog mira (1739) došlo je do spajanja dve eparhije, jedna od njih je bila u sastavu Austrije i imala sedište u Valjevu (Valjevska eparhija) a druga je bila u sastavu Turske sa sedištem u Užicu (Užičko-ariljska i zvornička eparhija). Tako je nastala jedna velika eparhija sa sedištem u Valjevu. Ovakvo stanje je potrajalo do 1831. kada je uspostavljena nova organizacija u srpskoj crkvi i pomenuta eparhija podeljena na tri dela. Krajem 18. veka je sedište eparhije izmešteno iz Valjeva u Šabac pa se prvim šabačkim episkopom smatra Grk Danilo I.

Kada je 1831. srpska crkva dobila pravo da sama postavlja Srbe episkope umesto dotadašnjih Grka, dotadašnja velika Užičko-valjevsko-zvornička eparhija podeljena je na tri eparhije: na Užičku, sa sedištem u Čačku (kasnije nazvanu Žička eparhija), na Valjevsku, koja je prozvana Šabačkom, pošto je sedište episkopa definitivno premešteno u Šabac, i na Zvorničku, čija je oblast ostala pod Turcima i dobila posebnog episkopa.

Jedno vreme (1886—1898) eparhija je bila ukinuta i pripojena Beogradskoj mitropoliji. Po Ustavu SPC iz 1947, eparhija nosi naziv Šabačko-valjevska i ima sedište u Valjevu.

## Episkopi
Dosadašnji episkopi šabačke (od 1947. šabačko-valjevske) eparhije su:
* Danilo I Grk (1793-1802)
* Antim Zepovič Grk (1802-1804) ili (1802-1813) 
* Melentije Stefanović (1804-1813), izabran ali neposvećen
* Danilo II Grk (1814-1815)
* Melentije Nikšić (1815-1816)
* Gerasim Dominin Grk (1816-1830)
* Gerasim Đorđević (1831-1839)
* Maksim Savić (1839-1842)
* Sava Nikolajević (1844-1847)
* Melentije Marković (1847-1848)
* Joanikije Nešković (1849-1854)
* Mihailo Jovanović (1854-1859)
* Gavrilo Popović (1860-1866)
* Mojsej Veresić (1868-1874)
* Jeronim Jovanović (1877-1884)
* Samuilo Pantelić (1884-1886)
* ukinuta i pripojena beogradskoj mitropoliji (1886-1898)
* Dimitrije Pavlović (1898-1905)
* Sergije Georgijević (1905-1919)
* Jefrem Bojović (1920)
* Mihailo Urošević (1922-1933)
* dr Simeon Stanković (1933-1960)
* Jovan Velimirović (1960-1989)
* Lavrentije Trifunović (1989-2006), potom šabački episkop

Godine 2006, Šabačko-valjevska eparhija je prestala da postoji i podeljena na dve nove eparhije: Šabačku i Valjevsku. Poslednji eparhijski arhijerej Eparhije šabačko-valjevske bio je episkop Lavrentije Trifunović koji je po njenom ukidanju postao episkop šabački.

### Arhijerejska namesništva
Eparhija je podeljena na arhijerejska namesništva kojim upravlja arhijerejski namesnik. Ima ih 10 i to su: azbukovačko, valjevsko, kolubarsko, lozničko, mačvansko, posavsko, podgorsko, rađevsko, tamnavsko i šabačko arhijerejsko namesništvo.

### Manastiri
U Šabačko-valjevskoj eparhiji nalaze se sledeći manastiri: Bogovađa, Grabovac kod Grabovca, Dokmir kod Pambukovice, Ilinje kod sela Očage – Klenje, Kaona kod Draginja, Petkovica, Pustinja kod Poćute, Radovašnica, Ćelije kod Valjeva, Čitluk, Čokešina, Soko kod Ljubovije, i Tronoša kod Loznice.

### Hramovi
* manastirski hram Svetog Oca Nikolaja (1284, srušen 1521, obnovljen 1626, srušen 1813, obnovljen 1894),
* hram Svetog Vavedenja presvete Bogorodice (1317, obnovljen 1559),
* hram Svetog Jovana Krstitelja (iz vremena Nemanjića, obnovljen u 16. veku i 1972),
* hram Svetog Arhangela Mihaila (iz vremena Nemanjića),
* hram Svetog Oca Nikolaja prenos moštiju (iz 14. veka. obnovljen 1793) ,
* hram Vavedenja Presvete Bogorodice (iz 14. veka, obnovljen 1988) hram Svetog Velikomučenika Georgija (16. vek), 
* hram Vavedenja Presvete Bogorodice (iz 16. veka), 
* hram Svetog Velikomučenika Dimitrija (1620), 
* hram Uspenja Presvete Bogorodice (18. vek) u Dobrom Potoku, 
* hram Svetog Vaznesenja Gospodnjeg u Skadru (1720. obnovljen 1978), 
* hram Vaznesenja Gospodnjeg (1765 stari i novi 1937), 
* hram Svetog Oca Nikolaja – prenos moštiju (1794, obnovljen 1967), 
* hram Preobraženja Gospodnjeg (1799), 
* hram Svetih Apostola Petra i Pavla (obnovljen 1816) u Selancu, 
* hram u Orašcu (1817, u obnovi), 
* hram Svetih apostola Petra i Pavla (1827. obnavljan 1902. i 1987), 
* hram Svetog Oca Nikolaja - prenos moštiju (1830, obnovljen 1947), 
* hram Svetog Arhangela Gavrila (1830), 
* hram Svetih apostola Petra i Pavla (1834/37), 
* hram Sabora 12 Apostola (1836), u D. Orovici, 
* hram Pokrova Presvete Bogorodice (1838), 
* hram Svetog Proroka Ilije (1839, obnovljen 1978 i 1994), 
* stara crkva (1842) u Krupnju i kapela na Mačkovom Kamenu, 
* hram Svetog Oca Nikolaja (1844), 
* hram Svetog Arhangela Mihaila (1844), 
* hram Svetog Oca Nikolaja (1844/46), 
* hram silaska Svetog Duha (1852. god, obnovljen 1924 i 1984) u Voljevcima, 
* hram Roždestva Presvete Bogorodice (1854/56), 
* hram Vaznesenja Gospodnjeg (1856), 
* hram Svetog Oca Nikolaja – prenos moštiju (1856), 
* hram Svetog Oca Nikolaja (1856) – prenos moštiju i kapela Svetog Velikomučenika Georgija u Divcima, 
* hram Rođenja Presvete Bogorodice (1857), 
* hram Svetog Vaznesenja Gospodnjeg (1862), 
* hram Vaznesenja Gospodnjeg (1864), 
* hram Uspenja Presvete Bogorodice (1864, u obnovi), 
* hram Silaska Svetog Duha (1868), 
* hram Svetog Velikomučenika Georgija (1866-1868), 
* hram Uspenja Presvete Bogorodice (1872), 
* hram Pokrova Presvete Bogorodice (1872), 
* hram Pokrova Presvete Bogorodice (1872), 
* hram Svetog Proroka Ilije (1873), 
* hram Pokrova Presvete Bogorodice (1873), 
* hram Svetih apostola Petra i Pavla (1874) u varoši Lešnici, 
* hram Preobraženja Gospodnjeg (1875), 
* hram Svetog Proroka Ilije, 
* hram Svetog Arhangela Gavrila (1875), 
* hram Uspenja Presvete Bogorodice (1876), 
* hram Uspenja Presvete Bogorodice (1876), 
* hram Rođenja Presvete Bogorodice (1887), 
* hram Svetog apostola Tome (1888), 
* hram Rođenja Svetog Jovana Krstitelja (1879), 
* hram Svetog Preobraženja Gospodnjeg (1883) u Lipnici, 
* hram Svetog Velikomučenika Georgija (1889) u Beloj Crkvi, 
* hram Svete Petke Paraskeve (1889), 
* hram Pokrova Presvete Bogorodice (1892), 
* hram Svetog Vaznesenja Gospodnjeg (1892-1896), 
* hram Vaznesenja Gospodnjeg (1895/97), 
* hram Vaznesenja Gospodnjeg u Drenu (1895/97), 
* hram Sošestvija Svetog Duha (1896), 
* hram Silaska Svetog Duha (1897/1899), 
* hram Svetih apostola Petra i Pavla (1902), 
* hram Svetog Oca Nikolaja (1902. obnovljen 1988), 
* hram Svetog Vaznesenja Gospodnjeg (1903), 
* hram Svetog apostola i jevanđelista Marka (1903-1911-1922), 
* hram Uspenja Presvete Bogorodice (1903/07), 
* hram Svetog Velikomučenika Georgija (1905), 
* hram Svetih apostola Petra i Pavla (1907-09), 
* hram Svetog Proroka Ilije (1909), 
* hram Svetog Velikomučenika Georgija (1909), 
* hram Svetih apostola Petra i Pavla u Miličinici, 
* hram Svetih apostola Petra i Pavla (1910/12, obnovljen 1964), 
* hram Svetog Arhangela Gavrila (1910-26), 
* hram Svetog Cara Konstantina i Jelene (1911) u Vrbiću, 
* hram Svetog Vaznesenja Gospodnjeg u Cvetulji i Svetih Apostola Petra i Pavla u Komiriću, 
* hram Svetog Vaznesenja Gospodnjeg (1926) u Krupnju, 
* hram Vaznesenja Gospodnjeg (1927), 
* hram Svetog Spiridona (1928-30) u Lajkovcu, 
* hram Svetog Nikolaja Mirlikijskog Čudotvorca (1929), 
* hram Svetih apostola Petra i Pavla (1930), 
* hram Rođenja Svetog Jovana Krstitelja (obnovljen 1930), 
* hram Svetog Oca Nikolaja (1930-32), 
* hram Svetog Proroka Ilije (1931), 
* hram Svetog Oca Nikolaja (1932), 
* hram Svetog Cara Lazara u Velikoj Reci, 
* hram Svete Trojice u D. Trešnjici, 
* hram Preobraženja Gospodnjeg (1932-39, osvećen 1940), 
* hram Svetog Velikomučenika Georgija (1933), 
* hram Svetog Vaznesenja Gospodnjeg (u izgradnji) u Grnčari, 
* hram Svetog Velokomučenika Georgija (1933), 
* hram u Suvodanju Svete Trojice, kapela podignuta (1933/36), 
* hram Svetog Proroka Ilije u Bačevcima (1934), 
* hram Svetog Cara Lazara Kosovskog (1934) na Dobroj Vodi – Bobija, 
* hram Usekovanje glave Svetog Jovana Krstitelja (1934) u Dvorskoj, 
* hram Svetog apostola i jevanđelsta Luke (1935, obnovljen 1992), 
* hram Uspenja Presvete Bogorodice (1935), 
* hram Svetog Velikomučenika Georgija (1935), 
* hram Svete Trojice (1935/36) u Badanji, 
* hram Svetog Velikomučenika Georgija (1935) u Mojkoviću, 
* hram Svetog Vaznesenja Gospodnjeg u Paljuvima (1935), 
* hram Svetog Proroka Ilije (1936), 
* hram Svetog Georgija na Donjošorskom groblju, 
* hram u Majuru Svetog apostola i jevanđelista Marka, 
* hram Uspenja Presvete Bogorodice (1936), 
* hram Svetog Proroka Ilije (1936) u Ravnaji, 
* hram Svetih apostola Petra i Pavla (1936), 
* hram Svetog Apostola Jovana Bogoslov (1936), 
* hram Vaznesenja Gospodnjeg (1936), 
* hram Uspenja Presvete Bogorodice u Uzovnici (1936), 
* hram Svetog Kirijaka Otšelnika u Joševi (1936), 
* hram Svetog Velikomučenika Dimitrija (1937), 
* hram Svetog Uspenja Presvete Bogorodice (1938), 
* hram Svetog Oca Nikolaja (1938), 
* hram Svetog Velikomučenika Georgija (1938/39), 
* hram Svetog Velikomučenika Dimitrija u Ljubiniću (1939), 
* hram Pokrova Presvete Bogorodice u Planinici, 
* hram Svetog Velikomučenika Georgija (1940), 
* hram Pokrova Persvete Bogorodice (1941, miniran od strane Nemaca a obnovljen 1987), 
* brvnara u Belotiću (1944), 
* hram Svetog Velikomučenika Georgija (1944, spaljen 1946, obnovljen 1991), 
* hram Svetog Velikomučenika Georgija, 
* hram Silaska Svetog Duha (1955), 
* hram Svetog Velikomučenika Dimitrija (1959, obnovljen 1982), 
* hram Svetog Proroka Ilije (1966), 
* hram Svetog Velikomučenika Dimitrija u Crnči (1968), 
* hram Svetog Velikomučenice Marine, 
* hram Sveti Apostoli Petar i Pavle (1969), 
* hram Svetog Oca Nikolaja (1970), 
* hram Svetih Apostola Petra i Pavla (1975), 
* hram Vaznesenja Gospodnjeg (1978), 
* hram Uspenja Presvete Bogorodice (1981/93), 
* hram Svetog Velikomučenice Marine (1982), 
* hram Vaznesenja Gospodnjeg (1983) u Gornjoj Ljuboviđi, 
* hram Svetog Velikomučenika Georgija (1984), 
* kapela Sv. Petočislenika (1986), 
* hram Svete Marije Magdalene (1987), 
* hram Svetog Proroka Ilije (1988), 
* hram Svetog apostola i jevanđelista Luke (1990), 
* novi hram u Skobalju od 1990, 
* hram Svetog Oca Nikolaja – prenos moštiju (1990), kapela iz (1935), 
* hram Svetog Marije Magdaline u Bogosavcu (1991), 
* hram Svetih apostola Petra i Pavla (1993), 
* hram Svetog Arhangela Mihaila (1993) u Stupnici, 
* hram Svete Velikomučenice Marine (1995), 
* hram Vaznesenja Gospodnjeg, 
* hram Vaskrsenja Gospodnjeg u Goloj Glavi (1995), 
* hram Svetog proroka Jeremije (započet 1995.) na Vrhpolju, 
* hram Svetog Vasilija Ostroškog (u izgradnji) na Rožnju, 
* hram Sabor Srba Svetitelja (u izgradnji), 
* hram Svetog Vaskrsenja (2. dan Vaskrsa, u izgradnji), 
* hram Svetog Vaznesenja u Papučkama u izgradnji.

## Povezano
* Šabačka eparhija
* Valjevska eparhija

## Vanjske veze
* Eparhija šabačko-valjevska (Projekat Rastko) 
* Eparhija šabačka (manastiri) 
* Eparhija valjevska (manastiri) 
* Ustoličen Episkop Valjevski („Pravoslavlje“, br. 949, 1. oktobar 2006)
* Nedeljko Radosavljević: Gerasim Domnin, užičko-valjevski mitropolit 1816-1831, Istorijski časopis, broj 54, 2007. godine