Milan Budimir

**Milan Budimir** (Mrkonjić Grad, 2. novembar 1891 —– 17. oktobar Beograd, 1975) jedan od najznačajnijih srpskih klasičnih filologa, redovni profesor Univerziteta u Beogradu, upravnik Katedre za klasičnu filologiju.

## Biografija

Rođen je 1891. godine u Varčar Vakufu (današnjem Mrkonjić Gradu). U rodnome mestu učio je osnovnu školu, klasičnu gimnaziju u Sarajevu. Studij klasične filologije i poredbene lingvistike svršio je u Beču gde je i doktorirao 1920. s tezom „O olujnim demonima kod indoevropskih naroda“. Naredne godine, izabran je za asistenta, a ubrzo potom i za docenta na Katedri za klasičnu filologiju Filozofskog fakulteta u Beogradu. Za vanrednog profesora je izabran 1928., a za redovnog 1938. Kao profesor i upravnik Katedre za klasičnu filologiju radio sve do odlaska u penziju 1962., s prekidom za nemačke okupacije zemlje tokom Drugog svetskog rata, kada je i nasilno penzionisan 1941.

Kao student, bio je politički angažovan u nacionalnim krugovima srpskih omladinaca u Austro–Ugarskoj i član Mlade Bosne. U to vreme objavljivao je i članke u zagrebačkom *Srbobranu* i beogradskom *Odjeku*, uređivao je *Slovenski jug* i *Novo djelo*. Milan Budimir je bio ratni invalid, jer je od 1922. bio potpuno slep. Biblioteka Saveza slepih Srbije nosi njegovo ime.

Kao istraživač visokog ranga izabran je 1948. godine za dopisnog, a 1955. za redovnog člana Srpske akademije nauka i umetnosti. Dopisni član Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti postao je 1952.

U nauci je radio od 1913. Bavio se istraživanjima u oblasti klasične filologije u svim njenim granama: istoriji klasičnih jezika, posebno grčkog, istoriji grčke i rimske književnosti. Takođe, bavio se istraživanjima starobalkanskih i slovenskih jezika, istorije religije, antičkog nasleđa u Srba, posebno u jeziku, književnosti i folkloru, kao i istraživanjima u oblasti opšte lingvistike.

S Petrom Skokom pokrenuo je i uređivao između dva rata balkanski časopis *Revue internationale des études balkaniques* (ugašen 1941), a s najuglednijim jugoslovenskim klasičnim filolozima bio je osnivač i suurednik nekadašnjeg glavnog glasila jugoslovenskih klasičnih filologa – *[[Živa antika]]*, čiji je izdavač Institut za klasične studije Filozofskog fakulteta Univerziteta u Skoplju.

Aktivno je sudelovao na mnogim međunarodnim naučnim skupovima u Beogradu, Pragu, Ženevi, Rimu, Sofiji i drugde. Objavljivao je u časopisima *[[Prilozi za književnost, jezik, istoriju i folklor]]* (Beograd), *[[Južnoslovenski filolog]]* (Beograd), *[[Srpski književni glasnik]]* (Beograd), *[[Naš jezik]]* (Beograd), *[[Živa antika]]* (Skoplje), *Revue internationale des études balkaniques* (Beograd), *Balcania* (Bukurešt), *Rad JAZU* (Zagreb), *Albanološka istraživanja* (Priština).

Za knjigu *De auctoribus romanis: pregled rimske književnosti* dobio je 1964. Oktobarsku nagradu grada Beograda.

### Naučna istraživanja Praindoevropljana

Naučni opus Milana Budimira broji nekoliko stotina radova, knjiga, studija, rasprava i članaka, od kojih su neki ušli u najpoznatije enciklopedije, rečnike i priručnike. U glavnim crtama radovi Milana Budimira se mogu podeliti na pet velikih skupina.

*Prvoj skupini* pripadaju radovi koji se odnose na istraživanja doklasičnih jezika i kultura na balkanskom, maloazijskom i apeninskom prostoru. Glavna zasluga Milana Budimira u ovoj oblasti leži u sakupljanju i tumačenju obimnog leksičkog materijala iz jezika dogrčkih Indoevropljana, kao i u utvrđivanju glasovnih zakonitosti ovih jezika. Te dogrčke starince, koji su inače prema literarnoj tradiciji nazivani Pelazgima (), Milan Budimir naziva Πελα'σται, polazeći od oblika Πελαστικε' (koji se javlja u sholijama uz Homerovu Ilijadu 16, 233), zatim od onomastičkog materijala na terenu (Παλαιστή', toponim u Epiru; Palaestinus, starije ime za Strimon itd), kao i od nekih apelativa sa visokom dokaznom vrednošću (Πενε'σται, naziv za pokoreno stanovništvo u antičkoj Tesaliji; Πελα'σται naziv za zemljoradnike vezane za zemlju u Atici).

*Drugu skupinu* čine radovi u kojima su prikazana istraživanja posebnih veza između ovih dogrčkih indoevropskih idioma i slovenskih jezika, tačnije protoslovenskog jezika.

*Treću skupinu* čine radovi koji se odnose na ispitivanje opštih fonetskih zakonitosti i pojava u indoevropskim jezicima, posebno u jezicima u kontaktu.

*Četvrtu grupu* čine istraživanja u oblasti antičkih književnosti sa posebnim naglaskom na dogrčko poreklo pojedinih književnih rodova i evropske scene.

*Petu grupu* čine radovi koji ispituju posebne kulturne veze u folkloru južnih Slovena i antičkog sveta i oni stoje u tesnoj vezi sa drugom skupinom Budimirovih radova.

### Izabrani radovi

* *Carmen Arvale*, Beograd, 1926.
* *Iz klasične i savremene aloglotije*, Beograd, 1933.
* *O Ilijadi i njenom pesniku*, Beograd, 1940.
* *Grci i Pelasti*, Beograd, 1950.
* *Problem bukve i protoslovenske domovine*, Zagreb, 1951.
* *Pelasto - Slavica*, Zagreb, 1956.
* *Die Sprache als Schöpfung und Entwicklung*, Živa antika, VII-2, Skoplje, 1957.
* *Protoslavica*, Moskva, 1958.
* *Zur psychologischen Einheit unserer Ilias*, Das Altertum IX Berlin, 1963.
* *Sa balkanskih istočnika*, Beograd, 1969.
* *O Atinskoj Ilijadi*, Letopis Matice srpske, godina 140, Novi Sad.
* *Στοιξεια ελληνικα: osnovi grčke glotologije* s Ljiljanom Crepajac (prvo izdanje: Beograd, 1967; poslednje, peto izdanje: Beograd, 1997).
* *Iz helenske glotologije* s Ljiljanom Crepajac, Beograd, 1976.

## Vanjske veze
* Biografija na sajtu SANU
* ''Vasićeva Vinča'' 
* ''Pelasto-Slavica''
* ''Problem bukve i protoslovenske domovine''
* ''Dragoslav Srejović: Balkanski istočnici Milana Budimira''