Eparhija slavonska

**Eparhija slavonska**, ranije **Eparhija pakračka**, eparhija je Srpske pravoslavne crkve sa sjedištem u Pakracu, gde se nalazi i Saborna crkva eparhije.

Nadležni arhijerej je gospodin Jovan, koji privremeno stoluje iz Jasenovca.

## Historija
### Počeci pravoslavlja u Slavoniji
Jače naseljavanje područja Slavonije Srbima vezuje se za drugu polovinu 15. vijeka. Mnogi Srbi tada dolaze sa srpskim despotom Vukom Brankovićem (Zmaj Ognjeni Vuk), koji zbog zasluga u ratovima od ugarskog kralja Matije Korvina dobija nekoliko posjeda i utvrđenja, među kojima i grad Bijelu Stijenu.

**Požeška eparhija**: Vjerskim životom pravoslavnih Srba u Slavoniji pod Turcima rukovodili su najprije pojedini sveštenici, a još više kaluđeri koji su zajedno sa narodom dolazili iz Srbije ili iz Bosne. Tada nastaju i manastiri Pakra i Orahovica, kao i Dejanovac ili Kruškovac kod današnjih Okučana. Sa obnovom Pećke patrijaršije (1557) osniva se prva srpska eparhija na tlu Slavonije – Požeška eparhija. Prvi pomen o Požeškoj eparhiji nalazi se u zapisima na rukopisnim knjigama manastira Orahovice iz 1585. godine. Nije tačno utvrđeno sedište vladike – Požega ili Manastir Orahovica.

Data eparhija je sigurno postojala do 1688. godine, odnosno do zauzeća Slavonije od strane Habzburgovaca.

### Pakračka eparhija

Velike nevolje koje je slavonskom stanovništvu donio veliki austrijsko-turski rat (1683–1699) nisu poštedeli ni srpsku crkvu u Slavoniji. Postepenim oslobađanjem koje je išlo od zapada preme istoku omogućeno je marčanskim unijatskim episkopima da pokušaju proširiti svoju nadležnost i na pravoslavne Srbe u oslobođenoj Slavoniji.

Srpski narod bi teško odolio ovim unijatskim nasrtajima, da se pred jesen 1690. nije u Austriji pojavio srpski patrijarh Arsenije III Crnojević sa povlasticama koje je dobio od cara Leopolda I, prema kojima je Srbima bila zajamčena sloboda pravoslavne vjere. Ubrzo poslije prvog pokušaja u Slavoniji patrijarh Arsenije je bio istisnut, a u Pakrac je 26. maja 1699. doveden pounijaćeni episkop Petronije Ljubibratić. On je u neposrednoj blizni vojnog komandanta podigao malu drvenu crkvu, kuću za stanovanje i uz nju kapelu posvećenu Blagovjestima.

Ipak, ovaj pritisak je kratko trajao. Kada je u Mađarskoj izbio Rakocijev ustanak 1703. godine, austrijska vlast se uplašila da se Srbi ne pridruže ustanicima, te je patrijarhu vratila slobodu i sva njegova prava. Nemajući kud, Petronije se pomirio sa patrijarhom, a pred smrt je napisao pismo u kome je sve svoje preporučio na patrijarha.

Godine 1704. patrijarh je od Janićija, brata Petronijevog, kupio za 1000 forinti episkopski dvor i crkvu sa inventarom, te lično preuzeo upravu eparhijom pravdajući to dekretom od 1695., po kome su Srem i Slavonija ostavljeni patrijarhu na upravu kao arhidijeceza. Od 1705. godine Sofronije Podgoričanin se vodio kao vikarni episkop patrijarha Arsenija i tek na saboru u Kruševcu 1708. kada je poslije smrti patrijarha biran novi mitropolit, izdvojena je Slavonija iz arhidijeceze i zajedno sa Osječkim poljem organizovana u posebnu – Pakračku (po sedištu), danas Slavonsku eparhiju.

Tokom 18. veka najveći izazov novoosnovanoj eparhiji bilo je unijaćenje. Crkva se borila stalno i na više strana. Episkop Nikifor Stefanović osnovao je sredinom 18. veka bogosloviju u Pakracu. U to vreme počinje i osnivanje srpskih škola po selima eparhije. Episkop Kiril Živković je posebno radio na unapređenju kulture, pa je osnovao vladičansku biblioteku. U 19. veku i prvoj polovini 20. veka episkopi su uglavnom poklanjali pažnju unapređenju kulture i obrazovanja kod mesnih Srba, a posebno razvoju bogoslovije u Pakracu.

### Slavonska eparhija

Tokom Drugog svetskog rata eparhija i njeni vernici preživeli su najcrnje dane. Veliki broj Srba je pobijen, a crkve i manastiri oštećeni ili porušeni. Posle rata došlo je vreme duhovne i graditeljske obnove ove mučeničke eparhije. Obnovljeni su brojni hramovi (Okučani, Nova Gradiška, Jasenovac i dr.). Međutim, pod pritiskom komunističkig režima, višedecenijska obnova nije uspela u potpunosti da nadoknadi uništeno u Drugom svetskom ratu.

Od 1959. eparhiji je vraćen stari naziv *Slavonska*. Njeni episkopi su bili: Emilijan Marinović (1951–1982), Lukijan Pantelić (1985–1999) i Sava Jurić (od 1999).

Slavonska eparhija je imala sjedište u Pakracu. Uslijed rata (od 1991), episkop, sveštenstvo i narod uglavnom su izbjegli. Bilo je 78 parohija, 71 crkvena opština, 45 sveštenika i tri manastira (Orahovica, Pakra, Sveta Ana).

Velik deo crkvenih građevina je u celosti ili delom porušen. Poslednjih godina se radi na obnovi, koja sporo odmiče.

## Episkopi
### Episkopi pakrački
# Petronije Ljubibratić (1699-1703), 
# Sofronije Podgoričanin (1705-1710),
# Vasilije Rajić (1710),
# Gavrilo Popović (1715-1716),
# Atanasije Radošević (1717-1720),
# Nikifor Stefanović (1721-1743),
# Sofronije Jovanović (1743-1757),
# Vićentije Jovanović Vidak (1757-1759), administrirao eparhijom.
# Arsenije Radivojević (1759-1769),
# Atanasije Živković (1770-1781),
# Josif Jovanović Šakabenta (1781-1783),
# Pavle Avakumović (178?-1786),
# Kiril Živković (1786-1807),
# Josif Putnik (1808-1828),
# Georgije Hranislav (1829-1839),
# Stefan Popović (1839-1843),
# Stefan Kragujević (1843-1864),
# Nikanor Grujić (1864-1887),
# Miron Nikolić (1890-1941),
# Damaskin Grdanički (1945-1951), administrirao eparhijom.

### Episkopi slavonski
# Emilijan Marinović (1952-1981),
# Lukijan Pantelić (1985-1999),
# Sava Jurić (1999-2013).
# Jovan Ćulibrk (od 2014)

## Manastiri i imanja
Eparhija slavonska ima četiri manastira:
* Manastir Orahovica, najpoznatiji, danas u obnovi, bez monaštva,
* Manastir Pakra, najpoznatiji, teško oštećen, obnova nije počela, bez monaštva,
* Manastir Svete Ane, najpoznatiji, teško oštećen, obnova nije počela, bez monaštva,
* Manastir Jasenovac, novoosnovan, privremeno boravište episkopa, jedini živeći.

Dana 23. novembra 2009, Eparhija slavonska je otkupila imanje u Kućancima na kome je rođen blaženopočivši patrijarh srpski Pavle.

## Povezano
* Sava Jurić
* Srpska pravoslavna crkva u Hrvatskoj
* Eparhija osječkopoljska i baranjska

## Izvori
* Eparhija slavonska — istorija 

## Vanjske veze
* Zvanična stranica Eparhije slavonske 
* Pakrački arhijereji