1595.

Godina **1595** (**[[rimski brojevi|MDXCV]]**) bila je redovna godina koja počinje u nedjelju po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u srijedu po 10 dana zaostajućem julijanskom kalendaru. 

## Događaji
* 16. 1. - Mehmed III je novi osmanski sultan (do 1603), ubio je 19-oro braće i polubraće, njegova majka Safiye Sultan je jedna od najmoćnijih žena u osmanskoj istoriji. 
* 28. 1. - Sklopljen savez kralja Rudolfa i erdeljskog vojvode Žigmunda Batorija protiv Turaka.
* 16. 2. - Smenjen veliki vezir Sinan-paša, postavljen je Serdar Ferhat-paša.
* 22. 3. - Walter Raleigh, koji inače traži El Dorado, pronašao *[[Pitch Lake]]* ("Jezero katrana") na Trinidadu.
* 14. 4. - Proglas kralja Rudolfa kršćanskim poglavicama u Kraljevini Bosni i susednim pokrajinama - poziv na ustanak, po ugledu na vojvode Erdelja, Vlaške i Moldavije i "brojne Rašane" u gornjoj Ugarskoj.
* 26. 4. - Marino Grimani je novi mletački dužd (do 1605).
* 15. 5. - Sabor u Zagrebu, Tomo Erdedi položio bansku čast; kralj u srpnju određuje zagrebačkog biskupa Gašpara Stankovačkog i baruna Ivana II. Draškovića za administratore. 
* 18. 5. - Tjavzinski mir okončava Rusko-švedski rat: Rusija dobila nazad teritorije izgubljene 1583, sem Narve. 
* 20. 5. - Vlaški vojvoda Mihaj Hrabri priznao sizerenstvo erdeljskog Žigmunda (koji mu pomaže protiv Turaka), dok je moldavski vojvoda Aron Tiranin u ovo vreme zarobljen i svrgnut jer to nije želeo.
* 5. 6. - Bitka kod Fontaine-Françaisea, pobeda Anrija IV nad Špancima.
* 10. 6. - Saveznici spalili Nikopol u Bugarskoj, vođa erdeljskih hajduka Horvat provaljuje do Sofije; Ferhat paša je bolestima i nestašicom hrane zadržan u Jedrenu. Harambaše Novak Debeljak i Starina Novak provaljuju u Bugarsku i Srbiju, nesigurni putevi u zapadnoj i centralnoj Srbiji.
* 12. 6. - Brestovska unija: kijevska mitropolija odlučila priznati papu.
* 1. 7. - Kršćanska vojska grofa Karla Mansfelda napala Ostrogon.
* 6. 7. - Sinan-paša ponovo veliki vezir, u avgustu će preći u Vlašku. 
* 21. 7. - Álvaro de Mendaña de Neira otkrio Markiska ostrva: početni dobri odnosi se pretvorili u sukob u kome je poginilo oko 200 domorodaca.
* 4. 8. - Mansfeldova vojska porazila tursko pojačanje budimskog beglerbega Ostrogonu, zarobljeno 37 topova. 
* kolovoz - Slavonski general Herberstein upada u pakračko-cernički sandžak ("Mala Vlaška") i opsjeda Cernik.
* 23. 8. - Bitka kod Călugărenija je pobeda Mihaja Hrabrog nad Sinan-pašom blizu Đurđua ali se ipak mora povući
** Turci zauzimaju Bukurešt i Trgovište, Saturdži Muhamed postavljen za beglerbega. 
* 14. ili 24. 8. - Grof Mansfeld umro, dolazi nadvojvoda Matija.
* 1. 9. - Kod Čaklovca poražen bosanski beglerbeg Apardi koji je išao u pomoć Cerniku; nakon ovoga dolazi do ustanka raje u pakračkom i požeškom sandžaku (ističe se hajduk Lovro Ilić), "do 300 sela" se oslobodilo turske vlasti.
* 2. 9. - Turci u Ostrogonu se predali, zatim se i Višegrad predaje bez otpora. 
* 22. 9. - U okršaju pred Petrinjom smrtno ranje Rustan-beg.
* 24. 9. - Eggenbergova vojska ulazi u ispražnjenu **Petrinju**, nakon čega Turci napuštaju i Hrastovicu i Gore; u listopadu će biti organizirana Petrinjska kapetanija.
* 5. 10. - General Herberstein izveštava o razgovoru sa požeškim vladikom Vasilijem - "Vlasi" su spremni preći u kršćansku Slavoniju.
* 18. 10. - Saveznička vojska povratila vlaško Trgovište. 
* 30. 10. - Bitka kod Đurđua je pobeda Mihaja Hrabrog i Žigmunda Batorija, Turci izbačeni iz Vlaške, koja će zahvaljujući tome biti vazal a ne provincija Osmanskog carstva. 
** U ovo doba Erdeljci uz pomoć lokalnih Srba zauzimaju Lipovo, Čanad, Vršac, Arad, Fačet i dr.

### Tokom/tijekom godine
* Starina Novak ("Baba Novak") prišao Mihaju Hrabrom.
* Aleksandar Komulović u Rusiji, u papinskoj misiji stvaranja antiturske koalicije.
* Podignuta Arnaudija džamija u Banjoj Luci.
* Derviš-paša Bajezidagić - Mostarac je beglerbeg Bosne (do 1603). 
* Faust Vrančić izdao je petojezični rječnik.
* Nastao Korenić-Neorićev grbovnik. 
* U turskom dokumentu se pominje "arnautska tajfa" (razbojnička družina) koja hara u Pološkoj kotlini.
* Sofi Sinan-paša (različita ličnost od Sinan-paše) počeo gradnju džamije u Prizrenu.
* Josip Rabata vicedom u Kranjskoj, koja obuhvaća i Rijeku i Pazinsku grofoviju.
* Bartholomaeus Pitiscus uveo termin "trigonometrija". 
* Šekspir: moguće prvo izvođenje komada *[[Romeo and Juliet]]* i *[[A Midsummer Night's Dream]]*. 
* Antiturski pokreti 1595-96:
** U Kliškom sandžaku Poljičani pod knezom Pavlom Pavićem
** U Hercegovačkom episkop Visarion s knezovima (među kojima i Grdan)
** U Skadarskom Arbanasi i Brđani
** U Pećkom patrijarh Jovan.
* 1594-95 - Nezvanična španska ekspedicija Umane i Leybe na Velikim ravnicama.
* 1595-96 - U Osmanskom carstvu se pooštravaju odredbe o vezanosti raje za zemlju, "čift bozan resmi" (pristojba za napuštenu i zapuštenu zemlju) povećana sa 75 na 300 akči po čiftluku (raja često napušta zemljoradnju u korist trgovine i obrta).

## Rođenja

* 9. 6. - Vladislav IV Vasa, poljsko-litvanski kralj († 1648)
* ? - Jean Desmarets, književnik († 1676)
* pribl. - Bogdan Hmeljnicki, kozački hetman († 1657)
* pribl. - Pocahontas, indijanska princeza († 1617)

## Smrti

* 15. 1. - Murat III., turski sultan (* 1546.)
* 20. 2. - Ernest Habsburški, guverner Nizozemske (* 1553)
* 2. 4. - Pasquale Cicogna, mletački dužd (* 1509)
* 20. 4. - Torquato Tasso, talijanski pjesnik (* 1544.)
* Jeremija II Tranos, vaseljenski patrijarh
* Antun Sasin Bratosaljić, pjesnik (* ca. 1518)

## Reference

;Literatura
* Vjekoslav Klaić, Svezak treći: dio prvi..... Prva knjiga: Doba kraljeva Ferdinanda I., Maksimilijana i Rudolfa (1527-1608) (archive.org)
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959