open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Repne površine aviona

**Repne površine** su pojam koji u avijaciji označuje repni dio aviona. Uloga repnih površina je da stvore uravnotežavajuće momente oko težišta aviona i da omoguće upravljanje. Repne površine dijele se na horizontalne i vertikalne. 
Poprečni presjek repnih površina uvijek je simetričan aeroprofil. Sila koja se javlja pri pokretanju komandi repnih površina izaziva promjenu položaja aviona u prostoru.

## Horizontalne repne površine
Pored uzdužne stabilnosti, horizontalne repne površine imaju i zadatak da u letu stvore potrebni moment oko poprečne osi aviona, a u cilju promjene položaja u prostoru. Prema položaju postavljanja horizontalnih repnih površina u odnosu na trup, one mogu biti: niske, srednje i visoke ugradnje. Horizontalne repne površine, mogu se izrađivati iz dvije polovice ili iz jednog komada. Što će biti primijenjeno zavisi od mjesta ugradnje u trup i međuodnosa s repnim površinama. 
Konstrukcijski su slični konstrukciji krila. Osnovni dijelovi horizontalnih repnih površina su: horizontalni stabilizator, kormilo visine i trimer.

## Vertikalne repne površine
Zadatak ovih površina je stvoriti moment oko vertikalne osi aviona, a posljedica tog stvorenog momenta je promjena smjera leta. Upravljanje se vrši preko nožnih pedala koje se nalaze u kabini pilota. Konstrukcijski su slični konstrukciji krila. Osnovni dijelovi vertikalne repne površine su: vertikalni stabilizator, kormilo smjera i trimer.
Bovec (općina)

**Općina Bovec** (slovenski: *Občina Bovec*) je jedna od 212 slovenskih općina na sjeverozapadu zemlje od 3 195 stanovnika., administrativni centar općine je istoimeni gradić Bovec.
## Geografija
Bovec administrativno podpada pod pokrajinu Primorsku. Teren općine ima površinu od 367.3 km² i leži na krajnjem sjeverozapadu Slovenije, pored talijanske granice. Nekako gotovo po sredini protiče rijeka Soča. Duž dobrog dijela općine prostiru se Julijske Alpe sa impresivnim planinama Mangart, Jalovec i Triglav.

Općina Bovec poznata je po turizmu, jer se tu nalazi Nacionalni park Triglav sa najvišim vrhom u Sloveniji - Triglav, visokim 2864 m, ali i najviše skijalište u Sloveniji Kanin-Sella Nevea (2300 m).) na planini Kanin.

Pored tog atrakcije su i Vodopad Boka (najviši u zemlji) Krnsko jezero i kanjon Soče.

Dva najvažnija planinska prijevoja preko Julijskih Alpi leže kod Bovca, to su Predil na slovensko - talijanskoj granici i Vršić koji povezuje dolinu Soče sa Kranjskom Gorom
## Naselja Općine Bovec
Bavšica, **[[Bovec]]**, Čezsoča, Kal - Koritnica, Lepena, Log Čezsoški, Log pod Mangartom, Plužna, Soča, Srpenica, Strmec na Predelu, Trenta, Žaga, Zavrzelno
## Reference

## Vanjske veze

* Službene stranice Općine Bovec
Komande leta

**Komande leta** su sistem prijenosnika koji se prostiru kroz avion i služe za vezu pilotskih komandi s aerodinamičkim komandama leta preko kojih se upravlja avionom po želji pilota u svim pravcima leta.

Pilotske komande dijele se na ručne i nožne. Ručne su u vidu vertikalne palice (vojni avioni), palice s volanom pa sve do *[[joystick]]a* na modernim avionima. Preko njih avionom se upravlja oko poprečne osi (na slici ljubičasto) pomoću kormila visine i uzdužne osi (na slici crveno) pomoću krilca. Nožna komanda je polužnog tipa, u vidu poprečne poluge, koja ima pomak oko vertikalne osi u svojoj sredini. 

Nožnim komandama upravlja se oko vertikalne osi (na slici žuto) komandom smjera. U komande leta spadaju još komande za:
* trimer,
* podizanje i uvlačenje aerodinamičkih kočnica,
* izvlačenje i uvlačenje zakrilaca, 
* izvlačenje i uvlačenje podvozja. 

Veće avione i one koji lete velikim brzinama pilotu je nemoguće upravljati s klasičnim komandama. Na tim avionima se za pokretanje komandi leta koriste razni hidraulički sistemi. Rad takvog sistema, poznatog kao *[[fly by wire]]* prikazuje tabela:

## Trimer

Trimer je pokretni dio na komandama leta pomoću kojeg se postiže njihov optimalni moment i time smanjuje sila pilota potrebna za njihovo pokretanje. Otklon im je uvijek suprotan od otklona komandi leta.

Primjer: Ako se avion tokom leta s neutralnim položajem komandi teži okretati oko uzdužne osi, pilot bi cijelo vrijeme morao držat upravljačku palicu u određenom položaju i korigirati nagib aviona. Trimerom se postiže položaj krilaca koji poništava uzrok poremećaja leta (npr. vjetar) i avion zadržava položaj bez daljnjeg utjecaja pilota.

## Veze
* Jedrilica
Pitot-cijev

**Pitot-cijev** je posebno konstruirana kratka i šuplja cijev koja se postavlja s vanjske strane aviona u smjeru relativne struje zraka. Kroz centralni otvor prikuplja se ukupni strujanja zraka.
 
Pomoću pitot-cijevi i statičkog otvora brzinomjer aviona mjeri brzinu. Statički otvor se izvodi ili kao jedan odnosno više bočnih otvora bilo na pitot-cijevi (koja se u takvoj izvedbi naziva i pitot-statička cijev), bilo kao poseban otvor na oplati aviona. Statički otvor služi za mjerenje statičkog tlaka, dakle tlaka koji vlada u sredstvu (u ovom slučaju je to zrak) i ne ovisi o gibanju sredstva, i stoga se za smještaj statičkog otvora bira ono mjesto na kojem nema značajnog niti povećanja niti smanjenja tlaka zraka uzrokovanog kretanjem aviona.

Prema Bernoullijevoj jednadžbi je ukupni tlak jednak zbroju statičkog tlaka (koji vlada u sredstvu bez gibanja) i dinamičkog tlaka (koji se pojavljuje kada se sredstvo giba).
p_t = p_s + \frac{\rho \cdot v^2}{2}.

Iz ove jednadžbe se dobije da je brzina zraka u slobodnoj struji:

v = \sqrt \frac{2(p_t - p_s)}{\rho } ,

gdje je **v** brzina, pt ukupni tlak (u ovom slučaju je riječ o stagnacijskom tlaku), **p<sub>s</sub>** je statički tlak, i **ρ** je gustoća sredstva (zraka).

Pomoću vrijednosti statičkog pritiska visinomjer ujedno pokazuje apsolutnu visinu aviona.

## Veze
* Mjerenje protoka
Chris Hemsworth

**Chris Hemsworth** (Melbourne, 11. kolovoza 1983.) je australski glumac najpoznatiji po ulozi Marvelovog stripovskog superheroja Thora u filmovima *[[Thor (film)|Thor]]* (2011.), *[[The Avengers (film, 2012)|The Avengers]]* (2012.) i ** (2013.) te Kima Hydea u australskoj TV seriji *[[Home and Away]]* (2004.). Osim u navedenim, Hemsworth je zapažene uloge ostvario i filmovima *[[Star Trek (film)|Star Trek]]* (2009.), *[[A Perfect Getaway]]* (2009.), horor-parodiji *[[The Cabin in the Woods]]* (2012.), *[[Snow White and the Huntsman]]* (2012.) *[[Red Dawn (film, 2012)|Red Dawn]]* (2012.) te *[[Rush (film, 2013)|Rush]]* (2013.), gdje je tumačio vozača Formule 1, Jamesa Hunta. 

Od 2010. godine je u braku s Elsom Pataky, s kojom ima troje djece. Njegova braća, Luke i Liam, također su glumci. 

## Filmografija

### Film

### Televizija

### Video igre

## Reference

## Vanjske veze

* 
* 
*
Butenolid

**Butenolidi** su klasa laktona sa heterocikličnim prstenovima sa četiri ugljenika. Oni se ponekad smatraju oksidovanim derivatima furana. Najjednostavniji butenolid je 2-furanon, koji je zajednička komponenta većih prirodnih proizvoda i često se naziva jednostavno "butenolid".

Jedan od biohemijski važnih butenolida je askorbinska kiselina (vitamin C). Derivate butenolida poznate kao karikini proizvode neke biljke pri izlaganju visokim temperaturama usled šumskog požara. Specifično, utvrđeno je da 3-metil-2*H*-furo[2,3-*c*]piran-2-on podstiče klijanje semena kod biljki čija reprodukcija je zavisna od vatre.

## Reference

## Vanjske veze
* Synthesis of butenolides
Stereocentar

**Stereocentar** (*stereogeni centar*) je atom za koga je vezan takav set grupa da zamena bilo koje dve grupe proizvodi stereoizomer.

**Hiralni center** je stereocentar koji se sastoji od atoma sa skupom liganda (atoma ili grupa atoma) u prostornom aranžmanu koji se ne može preklopiti sa njegovom slikom u ogledalu. Hiralni center je generalizovana ekstenzija *asimetričnog ugljenikovog atoma*, koji je atom ugljenika vezan za četiri različite grupe, takve da zamena bilo koje dve grupe proizvodi enantiomer. U organskoj hemiji hiralni centar se obično odnosi na ugljenik, fosfor, ili sumpor, mada je moguće i za druge atome da imaju hiralne centre.

Termin stereocentar su uveli 1984 Mislov i Siegel.

## Povezano
* Kan-Ingold-Prelog pravila

## Reference

## Literatura

* 
* 
* 
*
Bovec

**Bovec** (njemački: *Flitsch*, talijanski: *Plezzo*) je gradić od 1 622 stanovnika, administrativni centar istoimene općine na sjeverozapadu Slovenije.

Bovec je poznati skijaški centar zbog obližnje planine Kanin na kom se nalazi najviše slovensko skijalište Kanin-Sella Nevea (2300 m).
## Geografija
Bovec leži na sjeveru Slovenije pokrajine Proimorske u kotlini rijeke Soče koja se tu probija preko Julijskih Alpi prema moru.

Grad je udaljen oko 128 km sjeverozapadno od Ljubljane, i svega desetak km od talijanske od granice.
## Historija

Kod Bovca i prijevoja Predel je za antike išao trgovački put, koji je povezivao Akvileju sa Noricumom.
Prva utvrda podignuta je u 15. vijeku, za vrijeme turskih provala.

Za Prvog svjetskog rata kod Bovca i doline Soče protezala se linija fronta, koja je poslužila Ernestu Hemingwayu kao inspiracija za njegov roman Zbogom oružje.

Tu se od juna do novembra 1917. odigralo dvanajest bitaka, pa je gradić nakon njih bio potpuno razrušen.

Kod Bovca se na planini Golobar za Drugog svjetskog rata zbila bitka u aprilu 1943. u kojoj je talijanska vojska pobila 42 partizana pripadnika 2 bataljona Sjevernoprimorskog odreda.
Od 1945. do 1947. Bovec je bio u zoni A zajedno sa Trstom, i na taj način pod anglo - američkom upravom.

Kako Bovec leži na seizmički nestabilnom terenu, često ga tresu potresi; 1976., 1998., 2004. ali i druge prirodne katastrofe kao što je bilo klizanje tla 2000.

## Znamenitosti
Najstariji sakralni objekt u Bovcu je crkva sv. Urha (Ulricha), podignuta u gotičkom stilu, koja je u 19. vijeku restaurirana kao neoromnički objekt.

Velika atrakcija je **[[fortifikacija|Utvrda]] Kluže** (orginalni njemački naziv: *Fort Flitscher Klause*), koja leži pored grada, ona je podignuta još u 15. vijeku da spriječi turske provale.
Nju je potpuno rekonstruirao u 17. vijeku njen tadašnji komandant Georg Philipp von Gera, on je zapravo podigao potpuno novu građevinu od kamena, umjesto dotadašnje drvene, a uveo je i vodu.

Utvrda se pokazala za napoleonskih ratova kad ju je austrijska posada uspjela odbraniti pred francuskim naletom krajem 18. vijeka. Svoj konačni današnji oblik dobila je u 19. vijeku, a svoj pravi značaj pokazala je za Prvog svjetskog rata.

Pored grada nalazi se najviši slovenski vodopad Boka, i najviša planina - Triglav (2864 m), atrakcije su i Krnsko jezero, kanjon Soče i prijevoj Vršić na 1611 metara.
## Privreda
Bovec je danas najpoznatiji po turizmu, iako još ima nešto industrijskih pogona (metalurgija, tekstil, drvo).
## Reference

## Vanjske veze

* Službene stranice Općine Bovec
Hlorofenol

**Hlorofenol** je bilo koji organohlorid fenola koji sadrži jedan ili više kovalentno vezanih atoma hlora. Hlorofenoli se formiraju elektrofilnom halogenacijom fenola hlorom. Većina hlorofenola ima brojne izomere. Monohlorofenoli imaju tri izomera, jer postoje samo tri različite pozicije u fenolnom prstenu; 2-hlorofenol, na primer, je izomer kod koga je atom hlora u *[[Supstitucioni patern arena|orto]]* poziciji. Pentahlorofenol, u kontrastu s tim, ima samo jedan izomer, jer su svih pet dostupnih pozicija prstena fenola hlorinisane.

Hlorofenoli se često koriste kao pesticidi, herbicidi, i dizinfektanti.

## Reference

## Povezano
* Dihlorofenol
* Trihlorofenol
* Pentahlorofenol
Mia Wasikowska

**Mia Wasikowska** (Canberra, 14. listopada 1989.) je australska filmska i televizijska glumica poljskog porijekla. Nakon početnih radova u australskim filmovima i serija, Wasikowska je na globalnu scenu stupila hvaljenom ulogom u HBO-ovoj seriji *[[In Treatment (američka TV serija)|In Treatment]]*. Globalnu popularnost stiče ulogom Alice u Burtonovom hitu *[[Alice in Wonderland (2010)|Alice in Wonderland]]* te u filmu *[[The Kids Are All Right (film)|The Kids Are All Right]]*, za kojega je nagrađena nagradom za najbolju mladu glumicu.

Godine 2011., Wasikowska je glumila naslovnu ulogu u filmu *[[Jane Eyre (film, 2011)|Jane Eyre]]* te glumila u filmovima *[[Restless (film, 2011)|Restless]]* i *[[Albert Nobbs]]*. Sljedeće godine glumila je u filmu *[[Lawless (film)|Lawless]]*, a godine 2013. u filmu *[[Stoker (film)|Stoker]]*, za što je također dobila niz pohvala.

## Filmografija

### Filmovi

### Televizija

## Reference

## Vanjske veze

*
Imid

U organskoj hemiji, **imid** je funkcionalna grupa koja se sastoji od dve karbonilne grupe vezane za azot. Ta jedinjenja su strukturno srodna sa kiselinskim anhidridima. Odnosi između estara i amida, i između imida i anhidrida su analogni. Grupe izvedene iz amina su manje reaktivne. U pogledu komercijalnih primena, imidi su najbolje poznati kao komponente polimera visoke jačine.

## Nomenklatura
Termin "imid" označava derivate imida (NH), kao i njegove organske derivate (RN). Organska funkcionalna grupa sadrži dve acilne grupe vezane za NH ili NR.

Većina imida je izvedena iz dikarboksilnih kiselina i njihova imena odražavaju ime odgovarajuće kiseline. Primeri su sukcinimid koji je izveden iz ćilibarne kiseline i ftalimid izveden iz ftalinske kiseline. Za imide izvedene iz amina (vs. amonijaka), *N*-supstituent se označava prefiksom, e.g. N-etilsukcinimid je derivat ćilibarne kiseline i etilamina.

Karbodiimidi, koji imaju formulu RN=C=NR, nisu srodni sa imidima.

Ligand u koordinacionoj hemiji sa formulom NH je poznat kao imid.

## Osobine
Pošto su veoma polarni, imidi su rastvorni u polarnim rastvaračima. N-H centar imida izvedenih iz amonijaka je kiseo i može da učestvuje u vodoničnom vezivanju. Za razliku od strukturno srodnih anhidrida, oni su otporni na hidrolizu.

## Rasprostranjenost i primena
Mnogi polimeri visoke veličine, kao i električno provodni polimeri, sadrže imidne podjedinice, i.e. oni su poliimidi. Primer takvog polimera je kapton gde se ponavljajuće jedinice sastoje od dve imidne grupe izvedene iz aromatičnih tetrakarboksilnih kiselina. Drugi primer poliimida je poliglutarimid koji tipično sadrži polimetilmetakrilat (PMMA) i amonijak ili primarni amin, i koji se formira aminolizom i ciklizacijom PMMA na visokoj temperaturi i pritisku, tipično u ekstruderu. Ta tehnika se naziva reaktivna ekstruzija. Komercijalni poliglutarimidni proizvodi bazirani na metilaminskim PMMA derivatima se nazivaju *kamaks*. Čvrstoća tih materijala odražava krutost imidne funkcionalne grupe.

Zainteresovanost u bioaktivnost imidnih jedinjenja je bila podstaknuta ranim otkrićem visoke bioaktivnosti cikloheksimida kao inhibitora proteinske biosinteze u pojedinim organizmima. Talidomid, poznat po neželjenim efektima, je jedan od rezultata tih istraživanja. Brojni fungicidi i herbicidi sadrže imidnu funkcionalnu grupu. Primeri su kaptan, koji je izašao iz upotrebe zbog njegovih karcinogenih svojstava, i procimidon.

## Reference

## Vanjske veze
* IUPAC: imidi
Heksanol

**Heksanol** se može odnositi na sledeće izomere sa formulom C6H13OH:

:

## Povezano
* Cikloheksanol
* Amil alkohol
Jesse Spencer

**Jesse Gordon Spencer** (Melbourne, 12. veljače 1979.) je australski televizijski i filmski glumac najpoznatiji po ulozi dr. Roberta Chasea u hvaljenoj seriji *[[House, M.D.]]* te onoj Billa Kennedyja u australskoj sapunici *[[Neighbours]]*. Iako je glumio u nekolicini filmova, Spencer je uglavnom poznat po svojim televizijskim ulogama. 

## Filmografija

### Film

### Televizija

## Vanjske veze

* 
*
Liam Hemsworth

**Liam Hemsworth** (Melbourne, 13. siječnja 1990.) je australski glumac, najmlađi brat glumaca Chrisa i Lukea Hemswortha. Početak njegove karijere obilježile su uloge Josha Taylora u sapunici *[[Neighbours]]* i Marcusa u seriji za djecu *[[The Elephant Princess]]*. Godine 2010. glumi u američkom filmu *[[The Last Song (film)|The Last Song]]*, a 2012. je dobio ulogu Galea Hawthornea u filmskom serijalu *[[The Hunger Games (filmska serija)|The Hunger Games]]*, prema istoimenoj trilogiji Suzanne Collins. 

## Filmografija

## Vanjske veze

* 
* 
*
Luke Hemsworth

**Luke Hemsworth** (Melbourne, 1981.) je australski televizijski i filmsku glumac, najpoznatiji po ulozi Nathana Tysona u sapunici *[[Neighbours]]*. Luke je stariji brat glumaca Chrisa i Liama Hemswortha, a njegova je karijera, za ralikz od one njegove braće, obilježena uglavnom televizijskim ulogama.

## Filmografija

## Vanjske veze

*
Roberto Rac

**Roberto Rac** (Roberto Rácz) (* rođen 10.11. 1994. u Zrenjaninu, a kršten 5.2. 1995. U Mužlji; srpski violinist-muzičar mađarske narodnosti .
 
## Biografija
Roberto Rac (mađarski: Roberto Rácz) je rođen 10. studenog 1994 u Zrenjaninu Vojvodini, tada Srbija i Crna Gora. Otac Robert (Róbert) mu je profesor muzičkog vaspitanja, a majka Lidija (rođena Hajdú).

Violinu je počeo da svira sa šest godina. Osmogodišnju školu je pohađao u Mužlji. Završio je 4. razred srednje muzičke škole "Josif Marinković" u Zrenjaninu, u klasi profesora Tibora Sivega sa odličnim uspehom.

* Primljen je na fakultet umetnosti "Taras Ščevčenko" u Luganjsku u Ukrajini.

### Nastupi i priznanja

* 2004. god. -1 nagrada na Festivalu gudača u Sremskoj Mitrovici
* 2005. god. -1 nagrada na Festivalu gudača u Subotici	„
* 2005. god. -1 nagrada na Festivalu muzičkih i baletskih škola Srbije u Lazarevcu
* 2005. god. - II nagrada na Festivalu gudača u Sremskoj Mitrovici
* 2006. god. -1 nagrada i naziv "Laureat" celog takmičenja na Republičkom takmičenju u Beogradu
* 2006. god. dobija nagradu Opštine Zrenjanin za mlade talente
* 2006. god. dobija naziv "Laureat" AP Vojvodine od Izvršnog veća Vojvodine za postignute vrhunske rezultate iz oblasti muzike
* 2006 Zbog izuzetnih uspeha na takmičenjima na poziv prestolonaslednika Aleksandra Karadordeviča učestvovao je na prvom Kraljevskom koncertu u čast mladih talenata baletskih i muzičkih škola Srbije na Belom Dvoru u Beogradu
* 2008. god. -1 nagrada na Republičkom takmičenju u Beogradu
* 2008. god. -1 nagrada na Festivalu gudača u Sremskoj Mitrovici
* 2009. god. -1 nagrada na Festivalu muzičkih i baletskih škola u Ub-u
* 2010. god. - II nagrada na Republičkom takmičenju u Beogradu.
* Član je Vojvođanskog omladinskog kamernog orkestra - VOKO
* Pohađao je majstorske kurseve profesora Ina Mirkovića iz Hrvatske i profesora Dejana Bogdanovića iz Italije
* Član je kamernog orkestra koji je osnovala Temišvarska filharmonija sa Zrenjaninskom muzičkom školom
* Član je "CEI-YO" Evropskog omladinskog orkestra
* Održao je solistički koncert: u Bečeju i u Zrenjaninskoj baroknoj sali 8. prosinca 2011.

## Izvori

## Vanjske veze

* Roberto Rac - W.A.Mozart Violin concerto D major Adelaide
* Roberto Rac - H.Wieniawski Scherzo Tarantelle
* Roberto Rac: YouTube
* Roberto Rac - Google
Brežice (općina)

**Općina Brežice** (slovenski: *Občina Brežice*) je jedna od **212** slovenskih općina od 24 285 stanovnika., administrativni centar općine je istoimeni grad Brežice.
## Geografija
Brežice administrativno podpada pod pokrajinu Štajersku. Teren općine ima površinu od 268.1 km² i leži na krajnjem istoku Slovenije, pored hrvatske granice. Dva najvažnija vodotoka su rijeke Krka i Sava
## Naselja Općine Brežice
Arnovo selo, Artiče, Bizeljska vas, Bizeljsko, Blatno, Bojsno, Boršt, Bračna vas, Brezje pri Bojsnem, Brezje pri Veliki Dolini, Brezovica na Bizeljskem, **[[Brežice]]**, Brvi, Bukošek, Bukovje, Bušeča vas, Cerina, Cerklje ob Krki, Cirnik, Cundrovec, Curnovec, Čatež ob Savi, Čedem, Črešnjice pri Cerkljah, Dečno selo, Dednja vas, Dobeno, Dobova, Dolenja Pirošica, Dolenja vas pri Artičah, Dolenje Skopice, Dramlja, Drenovec pri Bukovju, Dvorce, Gabrje pri Dobovi, Gaj, Gazice, Globočice, Globoko, Glogov Brod, Gorenja Pirošica, Gorenje Skopice, Gornji Lenart, Gregovce, Hrastje pri Cerkljah, Izvir, Jereslavec, Jesenice, Kamence, Kapele, Koritno, Kraška vas, Križe, Krška vas, Laze, Loče, Mala Dolina, Mali Cirnik, Mali Obrež, Mali Vrh, Mihalovec, Mostec, Mrzlava vas, Nova vas ob Sotli, Nova vas pri Mokricah, Obrežje, Oklukova Gora, Orešje na Bizeljskem, Pavlova vas, Pečice, Perišče, Piršenbreg, Pišece, Podgorje pri Pišecah, Podgračeno, Podvinje, Ponikve, Poštena vas, Prilipe, Račja vas, Rajec, Rakovec, Ribnica, Rigonce, Sela pri Dobovi, Silovec, Slogonsko, Slovenska vas, Sobenja vas, Spodnja Pohanca, Sromlje, Stankovo, Stara vas - Bizeljsko, Stojanski Vrh, Trebež, Velika Dolina, Velike Malence, Veliki Obrež, Vinji Vrh, Vitna vas, Volčje, Vrhje, Vrhovska vas, Zasap, Zgornja Pohanca, Zgornji Obrež, Žejno, Župeča vas, Župelevec

## Reference

## Vanjske veze

* Službene stranice Općine Brežice
Julijske Alpe

**Julijske Alpe** (, ) je planinski masiv dio Istočnih Alpi, koji leži na granici Slovenije i Italije.
## Geografija
Julijske Alpe se protežu jugoistočno od Karnijskih Alpi i grada Tarvisia na sjeveroistoku Italije, skoro sve do Ljubljane u Sloveniji.

Sa zapada granice masiva formiraju kotlina rijeke Fella (pritoka Tagliamenta) i planinski prijevoj Sella di Camporosso, a sa sjevera i istoka Sava. Najviši vrh tog vapnenačkog masiva je Triglav 2864 m, koji formira i vododjelnicu između crnomorskog i jadranskog sliva.

Prijevoj Predel (talijanski: *Passo del Predil*) visok 1156 m dijeli masiv na dva dijela.

Po masivu leže brojne doline i ljetovališta, pa je popularan među planinarima i alpinistima, i puno popularnih zimovališta – skijališta.

Masiv je ime dobio još za antike po Gaju Juliju Cezaru.

## Najviše planine
### Istočne (slovenske) Julijske Alpe
* Triglav (2864 m);
* Škrlatica (2740 m);
* Mangart (2679 m)
* Jalovec (2643 m)
* Razor (2601 m)
* Kanjavec (2569 m)
* Prisojnik (2547 m)
* Špik (2472 m)
* Krn (2244 m);
* Črna prst (1844 m)
### Zapadne (talijanske) Alpi Giulie
* Jôf di Montasio (Montaž) (2753 m)
* Jôf Fuart (Viš) (2666 m)
* Visoki Kanin / Monte Canin (2587 m) 
## Reference

## Vanjske veze

* ''Julian Alps'' na portalu Encyclopædia Britannica
Ulozonska kiselina

**Ulozonska kiselina** je šećerna kiselina. Ona se formira oksidacijom 1-hidroksi grupe ketoza do karboksilne kiseline, pri čemu se formira alfa-ketokiselina. Primer ulosoninske kiseline je ketodezoksioktulozonska kiselina.

## Reference
Metiletiltriptamin

**Metiletiltriptamin** se može odnositi na:

* N-Metil-N-etiltriptamin
* 4-Metil-α-etiltriptamin
* 7-Metil-α-etiltriptamin
Erich Honecker

**Erich Honecker** (Neunkirchen , 25. august 1912. - Santiago de Chile, 29. maj 1994.), bio je njemački komunist, posljednji lider Nemačke Demokratske Republike koji je vodio zemlju od 1971. do njenog sloma 1989.

## Biografija
Erich je bio sin rudara koji je uz to bio i gorljivi član komunističke partije, pa se i on pridružio pokretu i postao član komunističke omladine sa 14 godina. Nakon tog je 1929. kao kvalificirani tokar postao je punopravni član partije. Nakon što su nacisti došli na vlast 1933., počeo je raditi na organizaciji ilegalnih aktivnosti mladih komunista po različitim krajevima Njemačke. Gestapo ga je uhapsio 1935, pa je nakon tog osuđen na 10 godina prisilnog rada zbog "pripremanja izdaje". Robija ga nije slomila, već je ostao vjeran svojim komunističkim uvjerenjima.

Sovjetska Crvena armija ga je u svom napredovanju kroz Istočnu Njemačku oslobodila - 1945. Nakon tog se brzo povezao s onim njemačkim komunistima koji su bili odškolovani u Sovjetskom Savezu u namjeri da uspostavi komunističku vlast u sovjetskoj okupacionoj zoni. S tim ciljem je bio i jedan od osnivača Pokreta oslobođene njemačke omladine (Freie Deutsche Jugend, akronim: FDJ) i bio njegov predsjednik od 1946. - 1955.

Izabran je za člana Centralnog komiteta komunističke partije 1946. i postao promotor ujedinjenja Komunističke i Socijal Demokratske partije u DDR u novoosnovanu Partiju socijalističkog jedinstva Njemačke (Sozialistische Einheitspartei Deutschlands).

Od 1961. partija mu povjerava izgradnju Berlinskog zida, pararelno s tim raste i njegov utjecaj u Partiji socijalističkog jedinstva, pa se od 1967. označava kao nasljednik dotadašnjeg lidera Waltera Ulbrichta. Za generalnog sekretara Partije socijalističkog jedinstva Njemačke izabran je 1971.. a za predsjednika Državnog vijeća - 1976. pa je tako uz partijskog postao i državni lider. Pod njegovom vladavinom DDR se razvio u jednu od najprosperitetnijih zemalja sovjetskog bloka u Istočnoj Evropi, iako je ostao i nadalje zemlja brojnih zabrana i poprilične represije. Honecker je s druge strane dopustio rast trgovačkih i inih veza (slobodniji režim putovanja i posjeta) sa Zapadnom Njemačkom u zamjenu za njenu financijsku pomoć. U vladanju mu je pomagala supruga - Margot, koja je bila i ministar obrazovanja u vladi DDR-a.

Nakon što je izgubio podršku tadašnjeg sovjetskog lidera Mihajla Gorbačova, zbog nefleksibilnosti i zastarjelosti, Honecker je bio prisiljen podnjeti ostavku u oktobru 1989, nakon masovnih demonstracija po ulicama istočnonjemačkih gradova. Nakon sloma DDR-a optužen je za zloupotrebu vlasti i druga kaznena djela (to se uglavnom svodilo na smrt 192 prebjega). Ali mu je zbog uznapredovale bolesti (dijagnosticiran mu je rak]]), dopušteno da 1993. otputuje u Čile, gdje je i umro.

## Privatni život
Ženio se dva puta, prvi put 1950. za Edith Baumann s kojom se nakon tri godine razveo (sa njom je imao kćer Ericu), i drugi put sa Margot Feist, sa kojom je imao kćer Sonju.

## Reference

## Vanjske veze

* Erich Honecker na portalu Encyclopædia Britannica
Lo Barnechea

**Lo Barnechea** je grad i općina u Santiagu. Po procjenama iz 2002., ima 74.749 stanovnika i površinu od 1.024&nbsp;km².

## Geografija
Koordinate je 

## Povezano
* Santiago de Chile

## Vanjske veze

* Službena stranica 

## Napomene
KDO

Termin **KDO** ima više značenja.

* 3-dezoksi-D-mano-oktulozonska kiselina kinaza, enzim
* 3-Dezoksi-D-mano-okt-2-ulozonska kiselina
Aldol

**Aldol** (*ald*ehidni alkoh*ol*) je beta-hidroksi keton ili aldehid. On je produkt aldolne adicije (što je u kontrastu sa aldolnom kondenzacijom, koja proizvodi α,β-nezasićenu karbonilnu brupu). 

Tipično se „aldol“ odnosi na 3-hidroksibutanal. Međutim, on se takoše može odnositi na sva jedinjenja sa sličnom *strukturom osnove*.

## Otkriće
Aldolnu reakciju otkrio je francuski hemičar Charles-Adolphe Wurtz, 1872. i ostala je uključena u organske sinteze.

Alexander Borodin također je zaslužan za otkriće aldolne reakcije zajedno s Würtzom. U 1872.,  Borodin, u ruskiom Hemijskom društvu, oobjavio je otkriće novog nusprodukta u aldehidnim reakcijama sa svojstvima kao kod alkohola i istaknuo sličnost spojeva, što je već objašnjeno u Würtzovoj publikaciji iz iste godine.

## Reference
Agens serotoninskog otpuštanja

**Agens otpuštanja serotonina** (*SRA*) je tip leka koji indukuje otpuštanje serotonina iz presinaptičkog neurona u sinapsu. To zatim dovodi do povećanja ekstracelularne koncentracije serotonina i stoga do povećane serotonergičke neurotransmisije.

## Klinička i rekreaciona primena
MDMA, MDEA, MDA, MBDB, i niz srodnih liganda su rekreacione droge. Ove materije deluju kao agensi otpuštanja serotonina, dopamina i norepinefrina.

Fenfluramin, hlorfentermin, i aminoreks su korišteni kao supresanti apetita, ali je njihova primena prekinuta zbog mogućih pojava srčane fibroze. Smatra se da se ova nuspojava javlja ne samo usled njihovog SRA dejstva, nego i usled potentnog agonizma 5-HT<sub>2B</sub> receptora. Poznato je da dizajnirane droge MDMA i 4-metilaminoreks, koje su isto tako SRA i 5-HT2B agonisti, takođe uzrokuju tu nuspojavu.

Tramadol, pored svog opioidnog dejstva i inhibicije ponovnog preuzimanja norepinefrina, deluje kao SRA i koristi se kao analgetik. Indeloksazin je SRA i inhibitor ponovnog preuzimanja norepinefrina, koji se koristi kao nutropik i neuroprotektant.

αET i αMT su oslobađajući agensi serotonina, norepinefrina, i dopamina koji su ranije bili korišteni kao antidepresivi u Rusiji. Oni se u danjašnje vreme sreću jedino kao rekreacione droge.

## Reference

## Literatura

* 
* 
* 

## Povezano
* Agens otpuštanja
* Selektivni inhibitor ponovnog preuzimanja serotonina
* Inhibitor ponovnog preuzimanja serotonina
Dizajnirane droge

**Dizajnirane droge** su ilegalne droge koje se proizvode u „uličnim laboratorijama”, sa velikim stepenom rizika (nemoguće je znati šta se uzima). U širokoj upotrebi se nalaze od 90-ih godina 20. veka, posebno GHB, ekstazi, anđeoski prah, ali se svakodnevno pojavljuju nove droge. U pitanju su čisto hemijske droge, nekada i samo njihovi ostaci ili izmenjene formule, u kontrastu sa prirodnim supstancama poput kanabisa.

## Literatura
* 

## Vanjske veze
* Erowid
Sinteza masnih kiselina

**Sinteza masnih kiselina** je formiranje masnih kiselina iz acetil-CoA i malonil-CoA prekursora dejstvom enzima sintaze masnih kiselina. Ona je deo procesa lipogeneze, koja - zajedno sa glikolizom omogućava formiranje masti iz krvnog šećera u živim organizmima.

## Masne kiseline pravog lanca
Masne kiseline pravog lanca mogu da budu zasićene i nezasićene.

### Zasićene masne kiseline pravog lanca

Slično sa β-oksidacijom, sinteza masnih kiselina pravog lanca se odvija putem šest ponavljajućih reakcija, dok se ne formira 16 ugljenika duga palmitinska kiselina.

Dijagram prikazuje kako se masne kiseline sintetišu u mikroorganizmima i navodi enzime nađene u Ešerihiji koli. Te reakcije izvodi sintaza masnih kiselina II (FASII). Ona sadrži više enzima koji deluju kao kompleks. FASII je prisutna u prokariotama, biljkama, gljivama, kao i u mitohondriji.

Kod životinja, kao i kod kvasaca i nekih gljiva, te iste reakcije obavlja sintaza masnih kiselina I (FASI), veliki dimerni protein, koji sadrži sve enzimske komponente neophodne za formiranje masnih kiselina. FASI je manje efikasan od FASII, međutim, on omogućava formiranje većeg broja molekula, među kojima su masne kiseline srednje dužine lanca, putem rane terminacije sinteze.

Nakon formiranja 16:0 masne kiseline moguće su brojne modifikacije. Do njih posebno dolazi posredstvom sintaze masnih kiselina III (FASIII), koja koristi 2 ugljenika duge molekule da produži preformirane masne kiseline.

## Masne kiseline razgranatog lanca
Masne kiseline razgranatog lanca su obično zasićene i pridaju jednoj od dv distinktne familije; izo-serije i anteizo-serije. Poznato je da aktinomicetali poseduju jedinstvene sintetičke mehanizme masnih kiselina razgranatog lanaca, što obuhvata sintezu tuberkulosterne kiseline.

## Literatura

## Vanjske veze
* Pregled 
* Sinteza lipida
Elissa Landi

**Elissa Landi** (6. decembar 1904 &ndash; 21. oktobar 1948) je bila italijanska glumica, najpoznatija po nastupima u hollywoodskim filmovima 1920-ih i 1930-ih. Rodila se kao **Elisabeth Marie Christine Kühnelt ** u Veneciji, odrasla u Austriji i obrazovala u Engleskoj, te je zbog besprijekornog aristokratskog držanja bila čest predmet špekulacija i glasina da je vanbračni potomak austro-ugarskog cara Franje Josipa. Osim glumom se bavila i književnim radom, napisavši šest romana i zbirku poezije.

## Filmografija

* *[[London (1926 film)|London]]* (1926)
* *[[Bolibar]]* (1928)
* *[[Underground (1928 film)|Underground]]* (1928)
* *Synd* (1928)
* *[[The Inseparables]]* (1929)
* *The Betrayal* (1929)
* *The Parisian* (1930)
* *Knowing Men* (1930)
* *The Price of Things* (1930)
* *[[Children of Chance (1930 film)|Children of Chance]]* (1930)
* *[[Body and Soul (1931 film)|Body and Soul]]* (1931)
* *Always Goodbye* (1931)
* *[[Wicked (1931 film)|Wicked]]* (1931)
* *[[The Yellow Ticket]]* (1931)
* *Devil's Lottery* (1932)
* *The Woman in Room 13* (1932)
* *A Passport to Hell* (1932)
* *[[The Sign of the Cross (film)|The Sign of the Cross]]* (1932)
* *The Warrior's Husband* (1933)
* *I Loved You Wednesday* (1933)
* *[[The Masquerader (1933 film)|The Masquerader]]* (1933)
* *[[By Candlelight]]* (1933)
* *[[Man of Two Worlds (film)|Man of Two Worlds]]* (1934)
* *Sisters Under the Skin* (1934)
* *The Great Flirtation* (1934)
* *[[The Count of Monte Cristo (1934 film)|The Count of Monte Cristo]]* (1934)
* *[[Koenigsmark (1935 film)|Königsmark]]* (1935)
* *[[Enter Madame]]* (1935)
* *Without Regret* (1935)
* *[[The Amateur Gentleman (1936 film)|The Amateur Gentleman]]* (1936)
* *Mad Holiday* (1936)
* *[[After the Thin Man]]* (1936)
* *The Thirteenth Chair* (1937)
* *[[Corregidor (1943 film)|Corregidor]]* (1943)

## Reference

## Vanjske veze

* 
* 
* 
* Photographs of Elissa Landi
Louisiana Story

***Louisiana Story*** () je američki crno-bijeli igrani film (često pogrešno navođen kao dokumentarni) snimljen 1948. u režiji Roberta J. Flahertyja. Radnja je smještena u močvare (*bayous*) na jugu američke države Louisiane, a protagonist, koga tumači Joseph Boudreax je cajunski dječak čiji će se idilični život promijeniti nakon što se u njegovom susjedtvu otvori naftna bušotina. Flaherty je film snimio po narudžbi naftne kompanije Standard Oil kako bi propagirao njene aktivnosti. Usprkos toga, kritičari su izuzetno hvalili njegovu vještinu u prikazivanju netaknute prirode i ruralnog života. Muzika Virgila Thomsona je bila prva filmka muzika nagrađena Pulitzerovom nagradom.

## Vanjske veze
* 
* 
* 
* Patricia A. Suchy and James V. Catano, "Revisiting Flaherty's ''Louisiana Story''", ''Southern Spaces'' (27 April 2010)
Secret Beyond the Door

***Secret Beyond the Door*** () je američki crno-bijeli filmski triler snimljen u režiji Fritza Langa i premijerno prikazan početkom 1948. godine. Protagonistica, koju tumači Joan Bennett, je žena iz visokog društva koja se udaje za privlačnog, ali emocionalno nestabilnog arhitekta (čiji lik tumači Michael Redgrave). Radnja prikazuje kako ona postepeno otkriva da su muževi psihološki problemi daleko ozbiljniji, odnosno počinje sumnjati da bi mogla postati žrtvom ubistva. Inspiriran klasičnom pričom o Plavobradom, ali još više klasičnim Hitchcokovim filmom Rebecca i produciran od strane Waltera Wangera, supruga Joan Bennett, *Secret Beyond the Door* je doživio komercijalni neuspjeh. Suvremeni kritičari ga drže jednim od inferiornijih naslova u Langovoj filmografiji, ali hvale njegovu režiju, odnosno vješto stvaranje napetosti u naizgled banalnim scenama.

## Uloge
* Joan Bennett ... Celia Lamphere
* Michael Redgrave ... Mark Lamphere
* Anne Revere ... Caroline Lamphere
* Barbara O'Neil ... Miss Robey
* Natalie Schafer ... Edith Potter

## Reference

## Vanjske veze
* 
* 
* 
* ''Secret Beyond the Door''  informational site and DVD review
*
Force of Evil

***Force of Evil*** () je američki crno-bijeli gangsterski film snimljen 1948. u režiji Abrahama Polonskog. Protagonist, čiji lik tumači John Garfield, je moralno iskvareni advokat koji je, za svoga klijenta, njujorškog gangsterskog bosa, smislio plan za "elegantno" preuzimanje nezavisnih organizatora ilegalne lutrije. Radnja prikazuje probleme koji nastanu kada se tome počne odupirati advokatov brat (čiji lik tumači Thomas Gomez), a što će, kada se u cijeli posao uključe i druge gangsterske bande, izazvati eskalaciju nasilja. *Force of Evil* je nastao u produkciji Garfieldovog poduzeća The Enterprise Studios, te ga je odlikovalo inzistiranje na realizmu, korištenje stvarnih njujorških lokacija te izuzetno nasilna i mračna završnica za tadašnje hollywoodske stanarde. Premijera filma je, međutim, bila zasjenjena antikomunističkom histerijom, odnosno optužbama protiv Garfielda i Polonskog za njihovo promoviranje komunističke ideologije. Zbog toga je veliki studio United Artists odustao od distribucije; film je preuzeo Metro-Goldwyn-Mayer te ga premijerno prikazao u božićnoj sezoni, kada su takvi filmovi tradicionalno imali lošu gledanost. Rezultat je bio komercijalni neuspjeh i propast Garfieldovog studija. Kasniji kritičari su, međutim, hvalili filmsku naraciju u stihovima, kao i implicitno korištenje biblijskih motiva u radnji. Force of Evil se danas smatra jednim od najznačajnijih hollywoodskih ostvarenja iz žanra film noir.

## Uloge
* John Garfield ... Joe Morse
* Beatrice Pearson ... Doris Lowry
* Thomas Gomez ... Leo Morse
* Marie Windsor ... Edna Tucker
* Howland Chamberlain ... Frederick "Freddie" Bauer
* Roy Roberts ... Ben Tucker
* Paul Fix ... Bill Ficco
* Stanley Prager ... Wally
* Barry Kelley ... Det. Egan
* Beau Bridges ... Frankie Tucker

## Reference

## Vanjske veze
* 
* 
* 
* ''Force of Evil'' analysis of film by Sydney Pollack at Turner Classic Movies
*
Letter from an Unknown Woman

***Letter from an Unknown Woman*** () je američki crno-bijeli film snimljen 1948. u režiji Maxa Ophülsa. Predstavlja adaptaciju istoimene pripovjetke austrijskog pisca Stefana Zweiga. Radnja je smještena u Beč na početku 20. vijeka, a protagonistica, čiji lik tumači Joan Fontaine) je žena koja se kao adolescentica zaljubljuje u svog susjeda, bogatog i uspješnog pijanista (čiji lik tumači Louis Jourdan), te čija će neuzvraćena ljubav prouzročiti tragične posljedice. *Letter from an Unknown Woman * se smatra jednom od najpoznatijih i najuspješnijih melodrama klasičnog Hollywooda.

## Uloge
* Joan Fontaine ... Lisa Berndle
* Louis Jourdan ... Stefan Brand
* Mady Christians ... Frau Berndle
* Art Smith ... John
* Howard Freeman ... Herr Kastner
* Erskine Sanford ... Porter
* Betty Blythe ... Frau Kohner (van špice)
* John T. Bambury ... Patuljak (van špice)

## Vanjske veze
* 
* Filmsite.org essay
* Senses of Cinema essay by Alexander Dhoest
* Senses of Cinema essay by Carla Marcantonio
* ''Letter from an Unknown Woman''  at Louisjourdan.net
Elektronska ljuska

**Elektronska ljuska** ili energetski nivo je zamišljena putanja elektrona. Postoji 7 elektronskih ljusaka, a označavaju se slovima K, L, M,N, O, P i Q. U istu ljusku dolaze elektroni koji imaju međusobno podjednaku energiju, a što imaju veću energiju nalaze se u ljuskama dalje od jezgre.

Formula za broj elektrona u ljusci je 2 x n 2 , a n označava redni broj ljuske.

Unutar ljusaka postoje orbitale ili podljuske.U jednu orbitalu stanu 2 elektrona koji moraju imati istu energiju i obrnuti spin.

Četiri vrste orbitala: 
* s (jedna)
* p (tri)
* d (pet)
* f (sedam)

### Energetski nivoi
k(n=1) popunjava se prva

L(n=2) popunjava se druga

M(n=3) popunjava se treča

N(n=4) popunjava se četvrta

O(n=5) popunjava se peta

P(n=6) popunjava se šesta

Q(n=7) popunjava se sedma

Popunjavanje:

1S -> 2S -> 2P -> 3S -> 3P -> 4S -> 3D -> 4P -> 5S -> 5P -> 6S -> 4F== Vanjske veze ==
* Elektronska ljuska na princeton.edu
Pobuna u Eureki

**Pobuna u Eureki** 1854. godine bila je povijesno značajna, organizirana pobuna rudara iz okolice Ballarata protiv kolonijalnih vlasti Ujedinjenog Kraljevstva. Konačni sukob vodio se 3. prosinca 1854. između rudara i australskih kolonijalnih trupa u predgrađu Eureka, a ostao je zapamčen po palisadama što su ih rudari podigli tokom bitke. Uz procijenjenih 27 mrtvih, većina kojih je bila na strani pobunjenika, pobuna u Eureki ostaje najznačajniji konflikt u kolonijalnoj historiji Victorije.

Sama pobuna bila je posljedica kulminiranog nezadovoljstva i građanskog neposluha u okolici Ballarata u jeku zlatne groznice u Victoriji. Rudari su se žalili na pretjerano skupe rudarske dozvole, oporezivanje bez zastupanja (*[[taxation without representation]]*) te na djelovanje vlasti i njezinih službenika (policije i vojske). Pobunjenici su se okupili oko reformističkog pokreta u Ballaratu, a posljedica konflikta bila je krvava odmazda od strane kolonijalnih vlasti.

Masovna podrška javnosti u glavnom gradu Victorije, Melbourneu, tokom suđenja pobunjenicima dovela je do izglasavanja Izbornog zakona iz 1856. godine, kojim su svi punoljetni, bijeli muškarci dobili puno aktivno i pasivno biračko pravo za donji dom parlamenta u Victoriji, čime je on postao druga demokratski izabrana institucija u Australiji. Upravo zbog toga, neki povjesničari smatraju pobunu u Eureki događajem koji je "rodio" demokraciju u Australiji te političkom pobunom.

## Reference
Brief einer Unbekannten

***Brief einer Unbenkannten*** () je pripovjetka, odnosno kratki roman austrijskog pisca Stefana Zweiga objavljena 1922. godine. Radnja prikazuje kako popularni i bogati bečki književnik prima dugo pismo, čija pošiljateljica opisuje život koji je obilježila tragična i neuzvraćena ljubav prema njemu.

*Brief einer Unbenkannten* je nekoliko puta ekraniziran za film i televiziju, pri čemu se ističe *[[Letter from an Unknown Woman]]*, hollywoodski film snimljen 1948. u režiji Maxa Ophülsa.

## Vanjske veze
*
Haptičnost

**Haptičnost** je koordinacija liganda sa metalnim centrom putem neprekidne serije atoma. Haptičnost liganda se označava grčkim slovom 'eta', η, kome sledi superskriptni broj susednih atoma vezanih za metal (e.g. η2 označava vezivanje liganda putem dva 2 susedna atoma). Generalno se η-notacija koristi jedino kad je više od jednog atoma koordinirano (u suprotnom se koristi κ-notacija).

## Historija
Potreba za dodatnom nomenklaturom za organometalna jedinjenja je postala očevidna tokom sredine 1950-tih kad su Dunitz, Orgel, i Rič opisali strukturu "sendvič jedinjenja" ferocena primenom rendgerske kristalografije, u kome je atom gvožđa u *"sendviču"* između dva paralelna ciklopentadienilna prstena. Koton je kasnije objasnio da je termin *haptičnost* izveden iz prefiksa *hapto* (od grčkog *haptein*, učvrstiti) koji prethodi imenu olefina. Termin se obično primenjuje pri opisivanju liganda sa produženim π-sistemima, ili gde agostičko vezivanje nije očigledno iz formule.

### Istrorijski važna jedinjenja kod kojih su ligandi opisani putem haptičnosti
* Ferocen - bis(η5-ciklopentadienil)gvožđe
* Uranocen - bis(η8-1,3,5,7-ciklooktatetraen)uranijum
* W(CO)3(PPri3)2(η2-H2) - prvo sintetičko jedinjenje sa divodoničnim ligandom.
* IrCl(CO)[P(C6H5)3]2(η2-O2) - Dikiseonični derivat koji se reverzibilno formira nakon oksigenacije Vaskinog kompleksa.

## Reference

## Literatura
*
Albert Namatjira

**Albert Namatjira**, rođen kao **Elea Namatjira** (Hermannsburg, 28. srpnja 1902. - Alice Springs, 8. kolovoza 1959.) je bio aboridžinski slikar iz Australije. Namatjira je bio jedan od najznačajnijih aboridžinskih umjetnika svog doba te se smatra pionirom suvremene aboridžinske umjetnosti.

Njegovi akvareli prikazivali su pustinjske pejsaže australskog *[[outback]]a*, a bili su rađeni prema estetičkim principima Hermansburške škole aboridžinske umjetnosti. Preko svojih detaljnih akvarela, Hermansburška škola bila je znatno bliža zapadnjačkim stilovima te je napravila otklon od visokosimboličke, tradicionalne aboridžinske umjetnosti. Za svoj rad je 1953. godine nagrađen Kraljičinom krunidbenom medaljom.

Namatjira je odigrao i značajnu ulogu na polju prava australskih Aboridžina. Bio je prvi Aboridžin iz Sjevernog teritorija koji je bio oslobođen zakonskih ograničenja koja su sve Aboridžine stavljale pod skrbništvo države, a 1957. godine je postao prvi Aboridžin kojemu je dodijeljeno australsko državljanstvo, čime je dobio pravo glasa, pravo stjecanja vlasništva nad nekretninama i pravo na kupovanje alkohola. Godine 1956., Namatjirin portret što ga je izradio William Dargie postao je prvi portret jednog Aboridžina nagrađen Archibaldovom nagradom, a 1968. godine postao je prvi imenovani Aboridžin koji je komemoriran na poštanskoj markici u Australiji.
Outback

***Outback*** je termin koji se koristi kako bi se označio napušteni, udaljeni teritorij Australije bez dodira ljudske civilizacije. Najčešće se koristi uz termin *[[Australski bush|bush]]*, koji označava slabije razvijena područja izvan urbanih regija, a u tom kontekstu označava one najudaljenije krajeve Australije. Termin nema prijevoda u većini svjetskih jezika, a u nekim se slučajevima (mada ne uvijek) koristi kao sinonim za američki Divlji zapad. 

*Outback* je tokom godina uglavnom korišten za rudarstvo i poljodjelstvo, dok se u suvremenoj povijesti sve više koristi kao turistička destinacija. *Outback* ima značajnu ulogu u aboridžinskoj kulturi i umjetnosti te se uz njega često vežu naglašeno simbolične i mistične priče iz pretkolonijalne historije Australije.
Johan Gadolin

**Johan Gadolin** (5. lipnja 1760. – 15. kolovoza 1852.), je bio finski kemičar, fizičar i mineralog. Gadolin je otkrio kemijski element itrij. Također, smatra ga se osnivačem finskog kemijskog istraživanja, uz činjenicu da je bio drugi držalac Kraljevske akademije u Turku.

## Rani život
Johan Gadolin je rođen u Turku (Finska, tada dio Švedske), kao sin Jakoba Gadolina. Započeo je studij matematike na Kraljevskoj akademiji u Turku kada je imao 15 godina. Uskoro matematiku odbacuje zbog zahtjevnosti, te mijenja svoj glavni predmet u kemiju. 1779. godine Gadolin se premjestio na Sveučilište Uppsala gdje ga je podučavao Torbern Bergman.

1790. godine, izabran je za člana Kraljevske švedske akademije znanosti.

## Hemija
Gadolin je postao poznatim kada je otkrio prvi rijetki zemni element. 1792. godine Gadolin je primio uzorak crnog i teškog minerala pronađenog u kamenolomu švedskog sela Ytterby, nedaleko od Stockholma. Pomnim pokusima, izolirao je rijetki zemni oksid koji je kasnije nazvan itrija. U tom je mahu izolirao i itrijev trihidroksid. Itrija, ili itrijev oksid, bio je dotad prvi poznat spoj rijetkih zemnih elemenata, tada smatran elementom. Rad je objavljen 1794. godine.

Mineral koji je Gadolin proučavao, nazvan je gadolinitom 1800. godine. Pronalazači elementa gadolinija i njegova oksida gadolinija imenovali su otkriveno po Gadolinu. 

U ranijim radovima iz 1788. godine Gadolin je pokazao da isti element može imati više oksidacijskih brojeva, na primjeru Sn(II) and Sn(IV). Živopisno je prikazao reakciju disproporcioniranja: 

:2 Sn(II) → Sn(0) + Sn(IV).

Gadolin je proučavao i specifične topline i latentne topline od 1787.–92. Ovi su termokemijski radovi bili vrlo precizni.

Jedno od njegovih posljednjih izučavanja bila je kemijska analiza kineske legure (pak tong) (alpacca, novo srebro) 1810. i 1827.

Gadolin je postao profesor kemije na Kraljevskoj akademiji Turku 1797. Bio je jedan od prvih kemičara koji je studentima dopustio laboratorijske vježbe. Čak im je dopustio upotrebu njegova vlastita laboratorija. Napisao je prvi protuflogistonski udžbenik u Nordijskim državama.

Bio je blizak prijatelj Johana Gottlieba Gahna i Carla Wilhelma Scheelea.

Poznat je i po objavljivanju prvog primjera Liebigova kondenzatora.

## Vanjske veze
* Biografija na encyclopedia.com
* Johan Gadolin na Proleksis enciklopediji
3. grupa hemijskih elemenata

U **3. grupu hemijskih elemenata** spadaju skandij (Sc), itrij (Y) lantan (La) i aktinij (Ac). Skandij dolazi u prirodi kao mineral tortveitit Sc2Si2O7, nađen u Norveškoj. Skandij se dobija kao nusprodukt kod prerade ruda uranija. Itrij i lantan se dobijaju iz lantanidnih minerala. Itrij ima primjenu u elektronici.

## Osobine
Metali ove grupe su meki, srebrno-bijele boje. Potamne stajanjem na zraku. Gorenjem daju okside tipa M2O3. Reaguju sa halogenim elementima pri zagrijavanju. U spojevima predominantno imaju oksidacijski broj (+3). U poređenju sa ostalim prelaznim elementima, imaju manju sposobnost građenja kompleksa.

## Reference
The Paleface (film, 1948)

***The Paleface*** () je američka vestern filmska komedija snimljena 1948. u režiji Normana Z. McLeoda. Protagonist, čiji lik tumači Bob Hope, je "Bezbolni" Potter, nespretni zubar koji odlazi okušati sreću na Divljem Zapadu te tamo sreće Calamity Jane (čiji lik tumači Jane Russell), bivšu odmetnicu koja kao tajna agentica američke vlade nastoji raskrinkati krijumčare koji prodaju oružje Indijancima. Radnja prikazuje kako Potter sticajem okolnosti preuzima zasluge za sve Calamityne pothvate, a što na kraju dovede do niza komičnih nesporazuma. Iskusni komičar Hope i prsata ljepotica Russell su se pokazali kao izuzetno uspješan filmski tandem, te je *The Paleface* doživio ogromni komercijalni uspjeh. Pjesma *[[Buttons and Bows]]* kojih njih dvoje izvode je, pak, dobila Oscar za najbolju originalnu pjesmu. Godine 1952. su Hope i Russell ponovno nastupili u nastavku pod naslovom *[[Son of Paleface]]*.

Godine 1968. je snimljen remake pod naslovom *[[The Shakiest Gun in the West]]*.

## Uloge
* Bob Hope ... Painless Potter
* Jane Russell ... Calamity Jane
* Robert Armstrong ... Terris
* Iris Adrian ... Pepper
* Bobby Watson ... Toby Preston (kao Robert Watson) 
* Jackie Searl ... Jasper Martin (kao Jack Searl) 
* Joseph Vitale ... Indijanski izviđač 
* Charles Trowbridge ... Gov. Johnson 
* Clem Bevans ... Hank Billings 
* Jeff York ... Big Joe 
* Stanley Andrews ... Komesar Emerson 
* Wade Crosby ... Jeb 
* Chief Yowlachie ... Poglavica Yellow Feather 
* Iron Eyes Cody ... Poglavica Iron Eyes 
* John Maxwell ... Seoski tračar

## Izvori

## Vanjske veze
* 
*
Deda krstinci

**Deda Krstinci** je mahala, koja se nalazi na području opstine Surdulica, u pčinjskom okrugu. Prema podacima iz 2002. godine, u ovoj mahali živelo je 11 ponoletnih stanovnika, sa prosečnom starošću od 61 godine.

Deda Krstinci se nalazi na nadmorskoj visini od 984 m, te je pogodno za nastanak i razvoj različitog biljnog i životinjskog sveta.