Crnogorski dobrovoljački korpus

**Crnogorski dobrovoljački korpus** je bila kvislinška formacija sastavljena od crnogorskih i sandžačkih četnika, stvorena po ugledu na Ljotićev Srpski dobrovoljački korpus. Potpukovnik Pavle Đurišić, komandant CDK, ujedno je bio i zamjenik komandanta SDK generala Koste Mušickog.

CDK je nastao juna i jula 1944. u saradnji crnogorske četničke komande Pavla Đurišića, srpskog fašiste Dimitrija Ljotića, Nedićeve vlade, koja je naoružavala, snabdevala i finansirala ovu formaciju i Vermahta.

Crnogorski dobrovoljački korpus se sastojao od tri puka, koji su numerisani kao Šesti, Sedmi i Osmi, nadovezujući se tako na pet postojećih pukova Ljotićevog SDK. Stvaranje i opremanje CDK odobrili su nemačka Komanda Jugoistoka i ministarstvo spoljnih poslova Rajha preko izaslanika Nojbahera.

## Stvaranje korpusa

Nakon jesenjeg boravka 1943, Đurišić je ponovo boravio u Beogradu sredinom maja 1944. Tu se, osim sa Nedićem, sastao i sa Nojbaherom i Komandantom Jugoistoka fon Vajhsom. Na tim sastancima doneta je odluka o preformiranju crnogorskih četnika u formaciju nalik na Ljotićev SDK, radi poboljšanja organizacije i povećanja njihove borbene vrednosti. Formacija je trebala da broji oko 5.000 ljudi, a za komandanta je predviđen Đurišić. Đurišićevom boravku u Beogradu „nedićevska štampa je dala veliki publicitet, ističući njegove zasluge u borbi protiv narodnooslobadilačkog pokreta, objavivši i njegove fotografije s njemačkim i nedićevskim oficirima.” Tom prilikom Nedić je unapredio Đurišića u čin potpukovnika. Mesec dana kasnije, u čin potpukovnika unapredio ga je i kralj Petar II na predlog Mihailovića.

Po povratku, Đurišić je radi preciziranja detalja dogovora oko 20. maja poslao u Beograd delegaciju koju su sačinjavali: Dušan Arsović, načelnik Đurišićevog štaba, Veljko Tomović, Đurišićev ađutant, i potporučnik Hojs, nemački oficir za vezu pri Đurišićevom štabu. Delegacija se vratila početkom juna sa vestima da su odobrena tri vagona ratne opreme (oko 3.000 pušaka, 150 automata, oko 80 teških mitraljeza, 38 minobacača, šest topova, 2.000 pari cipela, 300 litara nafte, odeća), 20 kamiona koji će opremu iz Raške prebaciti do Đurišićevog štaba u Prijepolju, a najavljena je pošiljka i druge opreme. Nemačka komanda iz Banata dodelila je sa svoje strane 900 konja.

U prvoj polovini juna Đurišić je imenovao komandno osoblje CDK i njegovih pukova. CDK su sačinjavala tri puka:
* Šesti sa sedištem u Prijepolju, sastavljen od četnika Starog Rasa, kao i delova snaga iz beranskog i andrijevičkog sreza koje su se povukle nakon operacije Frilingservahen, pod komandom Vuksana Cimbaljevića,
* Sedmi sa sedištem u Pljevljima, sastavljen od četnika iz Sandžaka, pod komandom Radomana Railića,
* Osmi puk, nazvan *Gvozdeni*, sačinjavali su četnici iz podgoričkog, danilovgradskog i nikšićkog sreza. Za sedište Osmog puka određena je Podgorica, a za komandanta postavljen kapetan Miloš Pavićević.

U izvodu iz ratnog dnevnika komande Grupe armija »F« od 2. jula 1944, navodi se da je načelnik štaba komandanta Jugoistoka zatražio da se odredi oficir za vezu koji će, po Führerovom odobrenju,  biti upućen u Crnogorski dobrovoljački korpus:

O ustanovljenju Crnogorskog dobrovoljačkog korpusa, kao i o njegovoj svrsi i namjeni iz perspektive njemačkog okupatora, govori se i u izvještaju koji je iz komande Jugoistoka 5. jula 1944. poslat Vrhovnoj komandi Wehrmachta a koji je sastavio general-major August Winter, načelnik štaba Armijske grupe »F«:

Pri formiranju se došlo do ukupnog brojnog sastava od 5.649 ljudi, pa je Đurišić u pismu molio Nedića da uvaži razliku preko 5.000.

U izvještaju iz komande 21. brdskog armijskog korpusa Wehrmachta od 13. avgusta 1944. navodi se da je CDK formalno odvojen od drugih četničkih formacija pod Đurišićevom komandom, te da je pridodat njemačkim okupacionim snagama:

## Učešće u borbama
Crnogorski dobrovoljački korpus učestvovao je u sastavu nemačkih snaga prilikom napada na delove Drugog udarnog korpusa NOVJ u dolini Lima pred i tokom operacije Draufgenger.

Korpus je posebno intenzivno angažovan tokom presudne nemačke operacije Ribecal. Sva tri puka učestvovala su u oštrim borbama, a Osmi "gvozdeni" puk učestvovao je sa delovima 7. SS i 181. divizije u napadima na uzletište Brezna tokom savezničke evakuacije ranjenika NOVJ. U tim borbama puk je 25. avgusta na Ćeranića gori teško poražen i razbijen od Sedme crnogorske omladinske brigade NOVJ, pretrpevši gubitke od oko 350 poginulih i oko 180 zarobljenih.

Jezgrovita ocjena o Crnogorskom dobrovoljačkom korpusu i njegovom vodstvu zapisana je u izvještaju koji je iz 21. brdskog korpusa upućen 23. septembra 1944. godine komandi Armijske grupe »E«:

Nakon operacije Ribecal formacija crnogorskih četnika se više puta menjala, ali je ostala taktički integrisana u nemačke snage, kako tokom borbi za nemački prodor prema Mostaru, bitke za Cetinje, tako i tokom proboja prema Kolašinu. Komandant Jugoistoka je u svom pregledu snaga od 16. novembra 1944. ubrojao formaciju crnogorskih četnika (oko 10.000 ljudi) u sopstvene snage.

## Reference