Srbizacija

**Srbizacija** je proces kulturne i nacionalne asimilacije nesrpskog življa od strane Srba. Ona se sastoji u preuzimanju bitnih obeležja srpske nacije, kao što su srpsko ime, srpski jezik i srpska pravoslavna veroispovest.

Posrbljavanje je u osnovi spontan asimilacijski proces koji je od nastanka Kneževine Srbije zahvatao manjinske narode u njenim granicama (Bugare, Vlahe, Cincare, Albance). U pojedinim periodima srpske istorije (npr. u Kraljevini Jugoslaviji), srbizacija bila planski sprovođena na nivou državne politike, zabranom upotrebe jezika i negiranjem identiteta pojedinih nacija. Srpski političari su početkom 20. veka smatrali da je Srbija u stanju da asimiluje tuđe narodne mase koje preovlađuju preko njene južne granice.

## Pojam

Pojmovi *srbiti* i *srbljenje* se prvi put pomilju u srpskom rječniku Vuka Karadžića iz 1818. godine, u značenju prihvatanja srpstva, postajanja Srbinom. Tada se time u biti mislilo uglavnom na posrbljavanje pravoslavnih naroda koji su ponegdje živjeli skupa sa Srbima, uglavnom Vlaha ali i Grka ili Cincara, koji su po tadašnjim balkanskim gradovima (pa i u Srbiji) bili značajna manjina. Ta je pojava tada bila uglavnom spontana i nema veze sa prinudnom i politički organiziranom srbizacijom, poticanom ubrzo nakon obnove neovisnosti Srbije u XIX stoljeću.

## Srbizacija u Makedoniji

Neposredno po priključenju oblasti vardarske Makedonije Kraljevini Srbiji, Makedonski Sloveni su bili suočeni sa politikom prisilne srbizacije. Prema Izveštaju međunarodne komisije, u Makedoniji su Srbe u početku dočekali kao oslobodioce, ali se odnos ubrzo promenio. Srpske vlasti su odmah pristupile zatvaranju škola i njihovom pretvaranju u kasarne. Učiteljima je rečeno da ostaju bez posla ukoliko odbiju da uče na srpskom. Oni koji su se izjašnjavali kao Bugari bili su maltretirani, deportovani u Bugarsku ili zatvarani. Vršen je pritisak i na bugarske sveštenike, pa i na episkope, da promene jezik bogosluženja i da prihvate srpske crkvene vlasti. Od bugarskih sveštenika je traženo da potpišu izjavu kojom priznaju da su "ranije bili Srbi", sve dok bugarski komiti nisu njih i njihove očeve prisilili da se od Patrijaršije okrenu Egzarhatu, načinivši ih Bugarima. Zato sada kada su došli Srbi i oslobodili ih oni traže da se vrate u okrilje "Svete Crkve". Sveštenici koji su pokazivali i najmanju neposlušnost bili su optuženi za izdaju i političku propagandu. Mnogi bugarski crkvenodostojnici su bili proterani: Kozma Debarski (episkop), Aksentije Bitoljski (arhiepiskop), Neofit Skopski, Meletije Veleski, Boris Ohridski i drugi. Vođe makedonskog revolucionarnog pokreta su uklonjene, a od stanovništva je traženo da se izjasne kao Srbi. Oni koji su to odbijali su premlaćivani i mučeni. Viđeniji ljudi i učitelji iz Skoplja koji su odbili da se izjasne kao Srbi su deportovani u Bugarsku. Komisija za ispitivanje balkanskih ratova zaključuje da je srpska država u Makedoniji započela pozamašan sociološki eksperiment "asimilacije kroz teror".

19. septembra 1919. godine Carigradska patrijaršija je za 800.000 franaka ustupila jurisdikciju nad pravoslavnim vernicima vardarske Makedonije Srpskoj pravoslavnoj crkvi. Pravoslavni Makedonci, kasnije priznati kao zasebna nacija, su na popisima stanovništva Kraljevine SHS tretirani kao Srbi. Politika srbizacija je uključivala i promenu prezimena (npr. Petrov i Popov u Petrović i Popović). Oblast Makedonije je u Kraljevini Jugoslaviji nazivana „Južnom Srbijom“ (neslužbeno) ili „Vardarskom banovinom“ (službeno). Paralelno sa kolonizacijom Kosova, sprovođena je i opsežna akcija srpske kolonizacije Povardarja, često na štetu seoskog stanovništva, koje je „iz dna duše mrzelo srpskog kolonistu”. Srpski autor Đorđo Krstić je Vranjance i Piroćance smatrao najpodesnijim „za asimilaciju Makedonaca”. *Makedonsko delo*, ilegalni časopis Unutrašnje makedonske revolucionarne organizacije, je neprestano pisao protiv "sistematske politike denacionalizacije i srbizacije" makedonskog stanovništva u makedonskim školama. List „Balkanska federacija“, koji je izdavala Balkanska komunistička federacija u Beču, takođe piše protiv progona bugarskog stanovništa i lingvističke politike srbizacije koju je beogradska vlada nametala u Makedoniji.. Govorni jezik makedonskih Slovena službeno je smatran dijalektom srpskohrvatskog jezika. Pritom, ovaj južni dijalekat je potiskivan obrazovanjem, vojskom i drugim sredstvima, a njegova upotreba je bila kažnjiva.
Po današnjoj  Makedoniji bilo je još i između dva rata dosta pripadnika VMRO, premda su to zapravo bili često i " pasivizirani " borci od prije, ili članovi makedonskih obitelji na školovanju ili radu u Bugarskoj. Prema izvješćima jugoslavenske žandarmerije, bila je često dovoljna nečija dojava da se u selu ili nekoj gradskoj četvrti (mahali) "kriju Bugaraši i kuju planove o atentatu" na nekog državnog službenika, uslijedili bi često pretresi čitavih sela ili mahala gdje su članovi VMRO tobože bili primjećeni, pritom bi žandarmerija često šikanirala pa i zlostavljala mještane i odnosila se prema istima gotovo bez razlike kao prema "izdajnicima". U biti, atentati su se u Makedoniji prije rata dogodili vrlo rijetko (najpoznatiji je bio ubojstvo državnog namještenika, a bivšeg sandžačkog četnika, Velimira Prelića u samom centru Skopja 1928), ali su " preventivn" racije bile vrlo česte i stvarale su nesumnjivo vrlo ružan dojam te opće nepovjerenje mjesnog stanovništva u novu državu.

Arčibald Rajs ocenjuje da je asimilacija Makedonaca nije uspela prvenstveno zbog loše i korumpirane srpske uprave, zbog čega je većina Makedonaca prestala da gaji naklonost prema Srbiji.

## Srbizacija Kosova

Po priključenju Kosova Kraljevini Srbiji (kasnije Kraljevini SHS), Kosovski Albanci su bili suočeni sa politikom prisilne srbizacije, koja se ogledala u zabrani korišćenja albanskog jezika, pokrštavanju, kolonizaciji i etničkom čišćenju. Vlasti su mislile da će asimilovati albansku decu i omladinu tako što će im dozvoliti školovanje isključivo na srpskom jeziku.

Kosta Novaković (1866-1938), srpski političar i publicista, kao vojnik srpskog ekspedicionog korpusa u Prvom balkanskom ratu svedoči o nasilnoj „kolonizaciji i srbizaciji Kosova“, koja se sprovodila po priključenju krajeva naseljenih Albancima Srbiji. U novoj državi, albanska naselja su bila preimenovana srpskim nazivima (npr. Ferizaj, odnosno Ferizović u Uroševac), a Albancima je bilo zabranjeno da se školuju na svom jeziku. U Đakovici je sprovođeno i nasilno pokrštavanje katolika u srpsku pravoslavnu veru. Istorijski institut u Prištini navodi da je Crna Gora pokrstila preko 1.700 Albanaca u srpsku pravoslavnu veru u oblasti Đakovice marta 1913. Savremeni albanski istoričar Zef Mirdita navodi podatak da je u đakovačkoj oblasti tokom 1913. godine prevedeno u pravoslavlje oko 12.000 Albanaca katolika.

Nakon rata, beogradska vlada je započela opsežan program kolonizacije Kosova, dajući prednost Srbima (i iz Srbije i iz Crne Gore), posebno bivšim vojnicima ili pripadnicima četničkih odreda. Za srpske nacionaliste, srbizacija Kosova je značila naseljavanje Srba i progon kosovskih Albanaca, kako bi se umanjila njihova demografska prednost. Dr Vaso Čubrilović, srpski akademik i političar, je 1937. godine napisao memorandum za Stojadinovićevu vladu kojim predlaže načine za posrbljavanje Kosova i rešavanje "albanskog problema". Ovaj memorandum, poznat pod nazivom „Isterivanje Arnauta“, predviđa totalno etničko čišćenje Kosova od Albanaca.

## Srbizacija Vlaha

Srpski istoričar Ilarion Ruvarac spominje posrbljene Vlahe u Srbiji krajem 19. i početkom 20. veka. Engleski novinar Noel Malkolm smatra da su tokom istorije mnogi Vlasi Bosne i Hercegovine asimilovani u srpsku populaciju putem pripadnosti srpskoj pravoslavnoj crkvi. Sličan proces se dogodio i sa delom pravoslavnog vlaškog stanovništva u Hrvatskoj.

Teorija o masovnom posrbljavanju Vlaha u BiH i Hrvatskoj je naročito popularna kod pojedinih hrvatskih i bošnjačkih nacionalista, pri čemu insistiraju na tome da prekodrinski Srbi nisu uopšte "pravi" Srbi nego nasilno posrbljeni Vlasi, niti su isti narod kao Srbi u Srbiji, često previđajući da se proces asimilacije starosjedilaca odigravao na celom Balkanu, kao i da je u prošlosti pojam Vlah imao mnogo različitih značenja Vlasi. Sa srpske strane dolaze kritike da citiranje Noel Malcolma često služi za dokazivanje te teze, iako je to teorija koje je postojala i prije njega.

U današnje vreme, pojedini predstavnici Vlaha u Srbiji, koji se na svom jeziku nazivaju *Rumâni* (Rumanji), uopšte ne prihvataju naziv Vlasi, tvrdeći da su svi oni Rumuni koji su u Timočkoj krajini izgloženi "nečuvenoj asimilaciji i srbizaciji". Međutim, drugi predstavnici Vlaha opovrgavaju ovakve tvrdnje, naglašavajući vlašku autentičnost i smatrajući da je svrstavanje Vlaha u Rumune zapravo pokušaj rumunizacije.

## Poznate asimilovane ličnosti

* Petar Ičko () (oko 1775-1808), srpski diplomata bugarskog ili cincarskog porekla.
* Cincar Janko Popović (1779-1833), požarevački vojvoda Prvog srpskog ustanka.
* Jovan Sterija Popović (1806-1856), srpski književnik aromunskog (cincarskog) porekla. 
* Branislav Nušić (aro. *Alchiviadi al Nusha* ili Alkibijad Nuša), srpski pisac aromunskog porekla.
* Nikola Pašić (1845-1926), političar bugarskog ili arumunskog porekla.
* Lazar Paču (1855–1915), srpski političar cincarskog porekla.
* Đorđe Vajfert (), srpski industrijalac nemačkog porekla.
* Josif Pančić (1814–1888), botaničar i prvi predsednik SANU, bunjevačkog porekla.
* Pavle Jurišić Šturm (), general i ratni heroj, lužičko-srpkog porekla.
* Aleksandar Cincar-Marković (1889-1952), srpski diplomata cincarskog porekla.
* Ivo Andrić (1892-1975), srpski književnik bosansko-hrvatskog porekla.
* Mehmed Meša Selimović (1910-1982), srpski pisac bošnjačkog porekla.
* Vasko Popa (1922-1991), srpski pesnik rumunskog porekla.
* Taško Načić (1934-1993), srpski glumac cincarskog porekla.
* Franko „Frenki“ Simatović, bivši šef srpske državne bezbednosti i osnivač JSO, hrvatskog porekla.

## Desrbizacija

**Desrbizacija** ili **rasrbljavanje** je proces gubljenja etničkog identiteta Srba. Tokom otomanske vladavine od 15. veka pa do 19. veka deo Srba hrišćana je, dobrovoljno ili silom, preveden na islam, čime je prihvatio tursko ime i kulturu. Turci su često birali srpske žene, kupujući ih od roditelja ili odvodeći ih silom.
Tokom otomanske vladavine dolazi do srpskih migracija prema austrijskoj i mletačkoj teritoriji.Na teritoriji Austrijskog carstva i Mletačke republike dolazi do prelazaka na katoličanstvo ili politike unijaćenja (pojedini pravoslavni mitropoliti su bili unijatski orjentisani). Nasilno pokatoličavanje je provođeno i u NDH.

Neki srpski autori vide desrbizaciju i u procesu nastajanja novih jugoslovenskih nacija (Crnogoraca, Bošnjaka i eventualno Makedonaca) nakon Drugog svetskog rata, u SFRJ.

## Napomene

## Vanjske veze
* Zoran D. Janjetović, Uloga Cincara u stvaranju srpske elite i modernizaciji srpskog društva 
*  Report of the International Commission to Inquire into the Causes and Conduct of the Balkan Wars