open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Opština Vasilevo

**Opština Vasilevo** (makedonski: *Општина Василево*) je jedna od 84 opština Republike Makedonije koja se prostire na jugoistoku Republike Makedonije.

Upravno sjedište ove opštine je selo *Vasilevo*, sa 2 174 stanovnika.

## Geografija
Opština Vasilevo prostire se najvećim dijelom na sjeverostočnom dijelu *Strumičke doline*. Sjeverni planinski dio opštine penje se po obroncima planine Maleševske planine.

Opština Vasilevo graniči s Opštinom Berovo na sjeveru, s Opštinom Bosilovo na istoku, s Opštinom Strumica na jugu, s Opštinom Konče na jugozapadu, te s Opštinom Radoviš na zapadu.

Ukupna površina *Opštine Vasilevo* je 230,4&nbsp;km².

## Stanovništvo
*Opština Vasilevo * ima 12 122 stanovnika. Po zadnjem popisu stanovnika iz 2002 nacionalni sastav stanovnika u opštini bio je slijedeći;

## Naselja u Opštini Vasilevo
Ukupni broj naselja u opštini je 18, od kojih su svih 18 sela.

## Povezano
* Maleševska planina
* Republika Makedonija
* Opštine Republike Makedonije

## Reference

## Vanjske veze
* Opština Vasilevo na stranicama Discover Macedonia
Opština Zrnovci

**Opština Zrnovci** (makedonski: *Општина Зрновци*) je jedna od 84 
opština Republike Makedonije koja se prostire na istoku 
Republike Makedonije.

Upravno sjedište ove opštine je selo *Zrnovci*.

## Geografija
Opština Zrnovci graniči s opštinom Kočani na sjeveru, te sa opštinama Vinica na istok, sa opštinom Karbinci na jug, te sa opštinom Češinovo-Obleševo na zapadu.

Ukupna površina *Opštine Zrnovci * je 55,82&nbsp;km².

## Stanovništvo
*Opština Zrnovci * ima 3 264 stanovnika. Po zadnjem popisu stanovnika iz 2002 nacionalni sastav stanovnika u opštini bio je slijedeći;

## Naselja u Opštini Zrnovci
Ukupni broj naselja u opštini je 3, od njih su sva 3 sela.

## Povezano
* Republika Makedonija
* Opštine Republike Makedonije

## Reference

## Vanjske veze
* Službene stranice opštine Zrnovci
Opština Aerodrom (Skoplje)

**Općina Aerodrom** (makedonski: *Општина Аеродром*) je jedna od 10 općina koje formiraju glavni grad Republike Makedonije Skoplje.

Na mjestu današnje *Općine Aerodrom*, bio je nekad prvi aerodrom grada Skoplja.

## Geografija
Opština Aerodrom graniči sa:
* Opštinom Kisela Voda na jugozapadu,
* Opštinom Centar na sjeverozapadu,
* Opštinom Gazi Baba na sjeveroistoku, i
* Opštinom Studeničani na jugu.

## Historija

## Stanovništvo
Po posljednjem službenom popisu iz 2002  opština *Aerodrom* imala je 72.009 stanovnika čiji je nacionalni sastav bio:

## Reference

## Vanjske veze
* [Stari skopski aerodrom iz [1928].]
* Opština Aerodrom , , , , , 
* Opštine Republike Makedonije
Vid Došen

**Vid Došen** je katolički književnik srpskog jezika rođen u selu Tribnju (primorsko mesto na sredini puta od Obrovca prema Karlobagu) 1720. godine, a umro 6. aprila 1778. u Duboviku kod Slavonskog Broda.

## Biografija

Školovao se u Zagrebu i Gracu. Nakon završene teologije, 1744. postao je glagoljaški sveštenik u Senjskoj biskupiji. Služio je kao kapelan u Zagrebačkoj biskupiji, gde je postao kućni kapelan grofovske porodice Pejačević.

Biskup Galjuf imenovao ga je za duhovnog pomoćnika u Požegi, a od 1756. pa do smrti radi kao župnik u Duboviku kraj Slavonskog Broda, osim između 1773. i 1776., kada je bio profesor etike ("moralke") na požeškoj Akademiji. Boraveći u Slavoniji, učestvuje u mnogobrojnim raspravama o delu *Satir iliti divji čovik* Matije Antuna Reljkovića, 1761. godine.

## Delo

Odlučno je ustao protiv onih koji su napadali Reljkovića pa je napisao i pamflet-pesmu u osmercu *Jeka planine, koja na pisme satyra i tamburasha slavonskoga odjekuje i odgovara* koju je objavio u Zagrebu 1767. U njoj se obračunava sa autorom pesme *Tamburaš slavonski* (anonimnim sveštenikom potpisanim kao Nesmir Kudilović), u kojoj je oštro napadnut Reljkovićev *Satir.* Tekst je jedan od ključnih izvora u istraživanju polemika i rasprava oko* Satira.* U Reljkovićevom duhu, ali još snažnije, Došen je nastavio u svojoj čuvenoj pesmi *Aždaja sedmoglava bojnim kopljem udarena i nagrđena, iliti sablast griha na sedam glavni griha razdiljenoga oštrom istinom pokarana i prikorena* objavljenoj 1768. u Zagrebu. U *Aždaji sedmoglavoj* moralističkim tonom, lepim narodnim jezikom, govori o sedam glavnih grehova. Manje je poznata Došenova kontroverzna pesma *Sličnorični odgovor... Popu Jovanu*. Sve pesme je pisao štokavskim narečjem.

## Poreklo

Došeni su poreklom Bunjevci koji su u vreme velikih bunjevačkih seoba naselili Podgorje, Smiljan, Lovinac, Bilaj i Gospić. Jovan Erdeljanović u knjizi "O poreklu Bunjevaca", piše o Došenima da ih, i katolika i pravoslavnih, ima u Podgorju i Lici, da su pravoslavni oko 1683. primili katoličanstvo. Lopašić pak tvrdi da su Došeni poreklom iz severne Dalmacije i navodi pravoslavne Došene i Došenoviće u zapadnoj Bosni. Etnograf Vaso Banović u knjizi „Gacka dolina s okolnim poljima“, u izdanju Glavnog saveza srpskih zemljoradničkih zadruga, (Zagreb 1932), utvrdio je da su pravoslavnog i srpskog porekla Tribanjske porodice Došen, Uzelac, Pejnović, Babić, Anić, Biondić i Vukelić. Zanimljivo je da su meštani Tribnja govorili ikavskim izgovorom srpskog jezika.

## Reference

## Literatura

* 
* 
*  ( potpunom bibliografijom i literaturom)

## Vanjske veze

* Aždaja sedmoglava, Budim 1803. (slavenoserbsko izdanje)
* Pravoslavlje na severnom Jadranu 
* Đuro Šurmin, Povjest književnosti hrvatske i srpske
130.

__NOTOC__
Godina **130.** (**[[rimske brojke|CXXX]]**) bila je redovna godina koja počinje u subotu u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao **Godina konzulstva Katulina i Apera** (ili, rjeđe, **godina 883. ''[[Ab urbe condita]]***). Oznaka 130. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je [[kalendarska era]] [[Anno Domini]] u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.

== Događaji ==

* U [[Drevni Rim|Rimu]] donesen [[zakon]] kojim je zabranjeno pogubljenje [[ropstvo|robova]] bez prethodnog suđenja. 
* [[Huviska]] postaje vladar [[Kušansko Carstvo|Kušanskog Carstva]] u [[Indija|Indiji]]. 
* [[Rimsko carstvo|Rimski]] car [[Hadrijan]] posjeđuje gradove [[Petra]] i [[Gerasa]] (Jerash). U Gerasi je za cara podignut slavoluk.
* U [[Atena|Ateni]] je dovršen velebni [[Hram Olimpskog Zeusa (Atena)|Hram Olimpskog Zeusa]]. 
* [[Klaudije Ptolemej]] izračunava kuteve refrakcije.
* [[Skiti|Skitski]] kralj [[Rudradaman I]] ponovno osvaja područja koja je Skitima bila preotela [[Andhra]] pod [[Gautamiputra|Gautamiputrom]]. 
* U [[Antalija|Antaliji]] (današnja [[Turska]]) prilikom posjete sagrađene [[Hadrijanove dveri]] povodom posjete cara.
* U [[Hadrijanova vila|Hadrijanovoj]] vili u [[Tivoli]]ju se počinje graditi znameniti bazen poznat pod imenom *Canopus*.
* Napravljena statua poznata kao *Antinoj Mondragonski*.
* cca. 130–[[138]] – Napravljen reljef *Hadrijan lovi vepra i žrtvuje ga Apolonu'', koji se nalazi na Konstantinovom luku u Rimu.
* cca. 130–138 – U Hadrijanovoj vili u Tivoliju napravljen kip Antinoja, koji se danas čuva u Museo Gregoriano Egizio, u Rimu.

## Rođenja
* 15.12.—Lucije Ver, rimski ko-car (u. 169)
* Aulo Gelije, latinski pisac i gramatičar 
* Sv. Irenej (približni datum)
* Avidije Kasije, rimski vojskovođa i uzurpator (u. 175)

## Smrti
* Juvenal, rimski satiričar 
* Karpokrat, vjerski filozof
* Antinoj, ljubavnik rimskog cara Hadrijana
* Marin iz Tira, kartograf
Antinoj Mondragonski

**Antinoj Mondragonski** (*Antinous Mondragone*) je 95&nbsp;cm visoka statua od bijelog mramora koja prikazuje lik Antinoja, ljubavnika rimskog cara Hadrijana. Vjeruje se da je izrađena neposredno nakon njegove smrti 130. kao dio Hadrijanovih nastojanja da se Antinoj deificira.

Pronađen je u Frascatiju između 1713. i 1729. i bila je dio znamenite zbirke Borghese prije nego što ju je 1807. otkupio Napoleon i doveo u Louvre gdje je danas izložen.

## Vanjske veze
*  Louvre database entry
*  Photo repertory of Antinous types, for comparison
* Vout, "Antinous: Face of the Antique" (exhibition catalogue, 2006), p.&nbsp;80-81.
Općina Vinica (Sjeverna Makedonija)

**Općina Vinica ** (makedonski: *Општина Виница*) je jedna od 84 općina Republike Makedonije koja se prostire na istoku Republike Makedonije. 
Upravno sjedište ove općine je grad *[[Vinica]]*.

## Geografija
Općina Vinica prostire se najvećim dijelom po Kočanskom polju, dolini koju tvori rijeka Bregalnica, na južnom dijelu općine uzdiže se planina Plačkovica.

Općina Vinica graniči s općinama:
* Makedonska Kamenica na sjeveru,
* Delčevo na istoku,
* Berovo na jugo-istoku,
* Radoviš na jugu,
* Karbinci na jugo-zapadu,
* Zrnovci na zapadu, te
* Kočani na sjevero-zapadu.

Ukupna površina *Općine Vinica* je 432,67&nbsp;km².

## Stanovništvo
*Općina Vinica * ima 19.938 stanovnika. Po zadnjem popisu stanovnika iz 2002 nacionalni sastav stanovnika u općini bio je slijedeći:

## Naselja u Opštini Vinica
Ukupni broj naselja u opštini je 16, od kojih su 15 sela i jedan grad Vinica.

## Povezano
* Vinica (Severna Makedonija)
* Republika Makedonija
* Opštine Republike Makedonije

## Reference

## Vanjske veze
* Služene stranice Opštine Vinica 
* Opština Vinica na stranicama Discover Macedonia
Opština Zelenikovo

**Opština Zelenikovo** (makedonski: *Општина Зелениково* ) je jedna od 84 opština Republike Makedonije koja se prostire na sjeveru Republike Makedonije.

Upravno sjedište ove opštine je selo *Zelenikovo*, sa 1 906 stanovnika.

## Geografija
Opština Zelenikovo je prigradska skopska opština koja se prostire se po južnom dijelu *Skopskog polja* i obroncima planine Brazde.

Opština Zelenikovo graniči s Opštinom Petrovec na sjeveroistoku, s Opštinom Veles na istoku, s Opštinom Čaška na jugu, te s Opštinom Studeničani na zapadu.

Ukupna površina *Opštine Zelenikovo* je 176,95&nbsp;km².

## Stanovništvo

*Opština Zelenikovo * ima 4 077 stanovnika. Po zadnjem popisu stanovnika iz 2002 nacionalni sastav stanovnika u opštini bio je slijedeći;

## Naselja u Opštini Zelenikovo
Ukupni broj naselja u opštini je 14, od kojih su svih 14 sela.

## Povezano
* Republika Makedonija
* Opštine Republike Makedonije

## Reference

## Vanjske veze
* Opština Zelenikovo na stranicama Discover Macedonia
Hadrijanova kapija

**Hadrijanova kapija** ili **Üçkapılar** (što znači "Tri kapije" na turskom) je slavoluk u gradu Antalya, podignut u počast rimskog cara Hadrijana prilikom njegovog posjeta godine 130. Sastoji se od tri međusobno spojena slavoluka. Originalno je iznad kapija postojao još jedan kat, ali se on nije očuvao iz doba antike.

S obje strane kapije se nalaze dva tornja, od kojih je južni nadograđen u doba Seldžuka.

## Vanjske veze

* http://www.turkishclass.com/turkey_pictures_gallery_211  Pictures of the gate.
Hram Olimpskog Zeusa (Atena)

**Hram Olimpskog Zeusa** (), poznat i kao **Olimpijejon** ili **kolone Olimpskog Zeusa**, kolosalni hram posvećen Zeusu, kralju olimpskih bogova, čiji se ostaci nalaze u središtu Atene, glavnog grada Grčke. Njegova izgradnja je započela još u 6. vijeku pr. n. e. za vrijeme vladavine atenskih tirana koji su ga zamislili kao najveći hram u tadašnjem svijetu. Međutim, nije bio dovršen sve do vladavine rimskog cara Hadrijana početkom 2. vijeka n. e. U rimsko doba je uživao veliki ugled kao najveći hram u Grčku, a u njemu se nalazila jedna od najvećih statua antike.

Slava tog hrama je, međutim, bila kratkotrajna, s obzirom da se prestao koristiti u religijske svrhe nedugo nakon što je opljačkan i oksvrnut za vrijeme najezde barbara u 3. vijeku. Nakon toga se više nije održavao ni popravljao, te se postepeno pretvorio u ruševine. Vjeruje se da je u vijekovima nakon rimskog perioda bio često korišten kao izvor građevinskog materijala. Usprkos toga, do modernog doba se očuvalo dovoljno ruševina da posluži kao jedna od glavnih turističkih atrakcija u Ateni.

## Vanjske veze

* Hellenic Ministry of Culture: Temple of Olympian Zeus website 
* Temple of Zeus: photo album and description
Džeraš

**Džeraš** (*Jerash*, u antici poznat kao **Gerasa**) je sjedište i najveći grad gubernije Džeraš (**محافظة جرش**) u sjevernom dijelu Jordana, smješten oko 48&nbsp;km sjeverno od prijestolnice Amman, u blizini granice sa Sirijom. Gubernija Džeraš je poznata po vrlo raznolikom reljefu, odnosno mikroklima od vrlo hladnih planina do plodnih dolina na 250–300 m nadmorske visine, što je stvorilo uvjete za uzgajanje različitih poljoprivrednih kultura.

Džeraš ima nadimak **[[Pompeji]] Istoka**, koga je stekao zahvaljujući brojnim ruševinama i artefaktima iz vremena rimske vlasti, kada je uživao u viševjekovnom prosperitetu te predstavljao jedno od najvažnijih trgovačkih i kulturnih središta Bliskog Istoka. Od 1920-ih u njemu traje gotovo neprestana arheološka iskopavanja, te se smatra jednim od najbolje očuvanih antičkih gradova, a turizam predstavlja jednu od glavnih ekonomskih grana.


Jerash-Hadriansbogen-06-2010-gje.jpg|Arch of Hadrian
Jerash-06-Reliefstein-2010-gje.jpg|Relief
Jerash-Cardo maximus-08-2010-gje.jpg|Cardo maximus
Jerash-Ovales Forum-10-2010-gje.jpg|Oval Forum
Jerash-Artemistempel-06-2010-gje.jpg|Temple of Artemis
Jerash-Zeustempel-12-Saeulen-2010-gje.jpg|Temple of Zeus
Jerash-Suedtheater-12-2010-gje.jpg|South Theater
Jerash-Hippodrom-06-Roemer im Rennwagen-2010-gje.jpg|Hippodrome


## Povezano
* Ajlun
* Amman

## Reference

## Vanjske veze

*
* BiblePlaces.com 
* Jordan Tourism Board 
* A brief history and some photographs
* Photos of Jerash 
* 360 degrees panorama of Jerash 
* Jerash on Jordanian Postage Stamps 
* The Mosaics of Jerash
* Photos Jerash at Pasaporteblog.com
Rudradaman I

**Rudradaman I** (vl. 130-150) bio je vladar Malwe, odnosno član dinastije Zapadnih satrapa. Bio je unuk slavnog sahskog (Sah)  kralja Chastane. Rudradaman I je igrao važnu ulogu u širenju kraljevstva Ror i slabljenju Carstva Satavahana.

## Izvori

## Vanjske veze
* Coins of the Western Satraps
Antalya

**Antalya** je grad smješten na jugozapadnoj mediteranskoj obali Turske. Glavni je grad pokrajine Antalya. Antalya je prema zadnjem popisu iz 2007. imala 775.157 stanovnika. Ima mediteransku klimu i poznata je kao turističko odredište.

## Gradovi prijatelji
*  Bat Yam, Izrael
*  Čeboksari, Rusija
*  Famagusta, Cipar
*  Kazanj, Rusija
*  Nürnberg, Njemačka
*  Rostov na Donu, Rusija
*  Taldykorgan, Kazahstan

## Poznati ljudi iz Antalije
* Cafercan Aksu, nogometaš
* Coşkun Göğen, glumac
* Deniz Baykal, političar
* Deniz Seki, glazbenik
* Levent Yüksel, glazbenik
* Michael Attaliates, pisac i povjesničar
* Onat Kutlar, pisac
* Özgürcan Özcan, nogometaš
* Rüştü Reçber, nogometaš
* Sveti Nikola, svetac
* Sümer Tilmaç, glumac
* Tarık Akıltopu, arhitekt, pisac i povjesničar

## Vanjske veze

* Antalya - službene stranice
* Hotel Mardan Palace
Rimski uzurpator

Pod **[[uzurpator]]ima** se u **historiji [[Drevni Rim|Drevnog Rima]]** prvenstveno smatraju ličnosti iz perioda Carstva koje su silom preuzimale ili pokušavale preuzeti titulu i ovlasti cara, bez da su za to imale pravne, odnosno ustavne osnove. Iako su i raniji periodi bilježili određene pokušaje uzurpacije, ona je postala endemska pojava, odnosno stalni izvor političke nestablinosti u Rimu u vremenu koje je kasnije postalo poznato kao kriza 3. vijeka, te se smatra jednim od simptoma ili uzroka koji će na kraju dovesti do propasti Carstva.

## Povezano
* Popis rimskih uzurpatora
* Uzurpator
Avidije Kasije

**Gaj Avidije Kasije** (*Gaius Avidius Cassius*, cca. 130 - jul 175) bio je rimski vojskovođa i velikodostojnik, poznat kao jedini uzurpator u periodu Pet dobrih careva. 

Rodio se u Kirosu u Siriji kao sin Gaja Avidija Heliodora, proslavljenog oratora i guvernera Egipta. Preko čukunbake Junije Lepide bio je direktni potomak prvog cara Augusta.

Istakao se u službi cara Marka Aurelija, kome je bio osobni prijatelj. Kao komandant III galske legije je sudjelovao u ratu protiv Parta, prilikom čega je zauzeo Seleukiju i Ktesifon, odnosno dopro sve do Medije. Godine 160. je služio kao *suffect* konzul, od 161. do 163. kao guverner Sirije, da bi 166. bio imenovan za guvernera Egipta.

Na tom mjestu su ga mjestu godine 175. zatekle vijesti da je Marko Aurelije, koji je u to vrijeme vodio pohod protiv Markomana, bolestan, odnosno lažne vijesti o tome da je umro. Historičari špekuliraju kako je njih namjerno širila Markova supruga Faustina kako bi osigurala da Kasije odmah preuzme vlast i tako zaštiti svog 13-godišnjeg sina Komoda. Kasije se 3. maja proglasio carem, a tu je titulu nastavio koristiti čak i nakon što je doznao da je Marko Aurelije živ.

Marko Aurelije je ispočetka nastojao sakriti vijesti o pobuni od svojih trupa, a kada je to postalo nemoguće, Senat je Kasija proglasio narodnim neprijateljem. Marko Aurelije je poslije javno izrazio želju da se Kasije uhvati živ, odnosno nadu da neće izvršiti samoubistvo, kako bi mogao iskazati milost svom nekadašnjem prijatelju. 

Kasije se - iako je kao guverner Egipta raspolagao sa strateškim resursima žita nužnog za prehranu Rima - ubrzo našao u nepovoljnom položaju, jer je Marcije Ver, guverner Kapadokije, iskazao odanost caru, a njegov primjer ubrzo slijedili i drugi guverneri i važniji komandanti. Svijest o tome je doprla i do Kasijevih pristaša, te je on ubijen od vlastitog centuriona. Kasijeva glava je poslana Marku Aureliju u Rim; on ju je, zgađen, odbio pogledati te umjesto toga naredio da se sahrani.

Bio je oženjen za Volusija Vetiju ili Volusiju Mecijanu s kojom je imao četvoro djece.

## Vanjske veze
* Relief at Ephesus, including a possible rendering of Avidius Cassius, now headless (third photo on page)
131.

__NOTOC__
Godina **131.** (**[[rimske brojke|CXXXI]]**) bila je redovna godina koja počinje u nedjelju u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao **Godina konzulstva Lenata i Rufina** (ili, rjeđe, **godina 884. ''[[Ab urbe condita]]***). Oznaka 131. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je [[kalendarska era]] [[Anno Domini]] u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.

== Događaji ==

* [[Salvius Julianus|Salvije Julijan]] po naređenju [[Rimsko Carstvo|rimskog]] cara [[Hadrijan]]a kodificira [[Pretorov edikt]] čime nekadašnji senatski ukazi umjesto nezavisnog izvora rimskog prava postaju tek potvrda carskog govora (*oratio principis'') koji su ih pokrenuli.
* Hadrijan, po uzoru na svoje prethodnike Klaudija i Domicijana, provodi opsežne administrativne reforme monarhističkog usmjerenja; ojačan je položaj Carskog savjeta kao i viteškog staleža čiji će pripadnici, temeljem stroge hijerarhije, dobivati niz važnih upravnih položaja. Italija je, pak, podijeljena na distrikte kojima će upravljati konzuli koji su dosada sudjelovali u upravljanju cijelim Carstvom; time je značajno oslabljen položaj i umanjen prestiž Senata.
* Hadrijan donosi cijeli niz mjera usmjerenih protiv Jevreja: zabranjeno je obrezivanje, a pod prijetnjom smrtne kazne je zabranjeno javno čitanje Tore, isto kao i slavljenje jevrejskih svetkovina i Sabata, poučavanje "jevrejskog prava" te zaređivanje rabina.
* Po Hadrijanovom naređenju započinje gradnja rimskog grada Aelia Capitolina na mjestu dotadašnjeg Jeruzalema.

## Rođenja
*

## Smrti
*
Pretorski ukaz

**Pretorski ukaz** () je u drevnom Rimu, odnosno u rimskom pravu označavala deklaraciju kojom bi pretor na početku svog jednogodišnjeg mandata objavljivao osnovna načela pravne prakse, odnosno primjenjivanja rimskih zakona. On je u većini slučajeva predstavljao običnu formalnost, s obzirom da su pretori često bili političari bez nekog značajnijeg pravnog obrazovanja i pravničkog iskustva; u pravilu bi njihovi ukazi predstavljali tek potvrdu ukaza svog prethodnika. U nekim slučajevima bi se pretori prije objavljivanja ukaza konzultirali sa vodećim rimskim pravnicima, odnosno pružali su prilike za uvođenje određenih inovacija. Tako je dokument s vremenom dobivao sve veći sadržaj, odnosno značaj kao izvor prava, a njegovi komentari kao važan izvor rimske jurisprudencije.

Godine 129. rimski car Hadrijan je naredio pravniku Salviju Julijanu da kodificira dotadašnje pretorske ukaze, nakon čega su oni postali permanentni, odnosno novi ih pretori više nisu mogli mijenjati. Otada se ukaz nazivao **stalnim ukazom** (*edictum perpetuum*).
Salvije Julijan

**Salvije Julijan** ( lat. *Salvius Iulianus* ) je bio poznati rimski pravnik poreklom iz Afrike.
Za vreme careva Hadrijana i Marka Aurelija obavljao je visoke državne funkcije među kojima su bile i funkcije člana vladarevog saveta ( *consionsilium principis*), prokonzula Afrike, konzula , i pretora.

Od njega vodi poreklo rimski car Didije Julijan.
Najpoznatije delo mu je Digesta koju čini 90 knjiga.
Njegov najveći značaj jeste taj što je 131. godine po nalogu cara Hadrijana izvršio kodifikaciju pretorovog edikta *[[Edictum perpetuum]]* ( u prevodu Večiti edikt) kojim su ius honorarium i ius gentium ostali delovi sistema rimskog prava, ali pretorovo pravo od tada prestaje da se menja i od dinamičnog postaje statičan sistem normi.
Lucije Ver

**Lucije Cejonije Komod Ver Jermenijak** (rođen 15. decembra 130. godine, umro 169. godine - 169) poznat je kao Lucije Ver. Bio je rimski car sa Markom Aurelijem od 161. godine, pa do svoje smrti. 

Lucije Ver je bio sin Avidije i Lucija Elija, koji je bio predviđen da nasledi cara Hadrijana. Ali, Lucije Elije je umro 138. godine, pa je Hadrijan izabrao Antonina Pija za svog naslednika, pod uslovom da Antonin adoptira Lucija Vera i Marka Aurelija, Hadrijanovog nećaka. Lucije Ver je bio učenik čuvenog onovremenog naučnika Marka Kornelija Frontona. 

Karijera Lucija Vera je počela 153. godine, kada je postao kvestor, a iduće godine je bio konzul. 161. zajedno sa Markom Aurelijem ponovo je postao konzul. Antonin Pije je umro 7. marta 161. godine i nasledio ga je Marko Aurelije. Lucije Ver je postao savladar, što se prvi put dogodilo u istoriji Rimskog carstva. Zvanično su oba cara imala jednaku vlast, ali je Marko Aurelije u stvarnosti imao veću vlast. Lucije Ver je vršio kontrolu nad vojskama. Marko Aurelije je dao Veru svoju kćer Luciju za ženu. Zajedno su imali troje dece.

Između 162. i 166. godine Lucije Ver je bio na Istoku, komandujući u ratu protiv Parćana. U ovom ratu bila je uništena Seleukija na Tigru, a palata parćanskih kraljeva u Ktesifonu je bila spaljena 164. godine. Rimske legije su prodrle sve do Medije te godine. Vologez IV parćanski kralj je morao da prepusti zapadnu Mesopotamiju Rimljanima. Lucije Ver je bio odličan komandant. Prilikom povratka u Rim, Lucije Ver je dobio pravo na trijumf, kao i nadimak "Jermenski". 

Sledeće dve godine je proveo u Rimu. Živeo je prepuštajući se raznim uživanjima, raznim svetkovinama. Naročito se okrenuo igrama u cirku. Marko Aurelije nije odobravao ovakvo ponašanje, ali Lucije Ver je i dalje efikasno obavljao svoje dužnosti. 

U proleće 166. godine došlo je do rata na Dunavu sa Alemanima i Markomanima. Rat je trajao sve do 180. godine, ali Lucije Ver nije doživeo njegov kraj. 169. godine, kada su se Lucije Ver i Marko Aurelije vratili sa bojišta, kod Vera su se pojavili simptomi trovanja hranom. Umro je posle nekoliko dana. Ipak, možda je uzrok njegove smrti kuga. 

Marko Aurelije je ožalio svog adoptivnog brata, bez obzira što se nije uvek sa njim dobro slagao. Posle sahrane, senat je proglasio Lucija Vera za boga.
Marinos iz Tira

**Marinos iz Tira** (, 60. - 130.) bio je grčki geograf i kartograf poreklom iz Tira, koji je živeo na Rodosu. Osim toga što je njegova dela kao izvore iskoristio Klaudije Ptolomej u svom delu *[[Geografija (Ptolomej)|Geographia]]*, praktično ništa se ne zna o Marinosu. Pored Ptolomeja, Marinosa citira i arapski geograf Al-Masudi.

Marinos je bio prvi koji je koristio "Meridijan Kanarskih ostrva" kao nulti meridijan i paralelu Rodosa za merenje geografske širine. Dela koja je Ptolomej koristio uključuju Marinosovu *Geografiju*, kao i njegove "Ispravljene geografske tabele" iz 114. godine. Marinos je procenio da je paralela Rodosa dugačka 32.400&nbsp;km, iz čega je obim Zemlje 39.500&nbsp;km, što je 2% u okviru stvarne vrednosti.

Nekoliko Marinosovih mišljenja navodi i Ptolomej. Marinos je bio mišljenja da je "Okeanos" razdvojen na istočni i zapadni deo kontinentima (Evropom, Azijom i Afrikom). On je mislio da se nastanjeni svet prostire od Tule (moguće Islanda ili Šetlanda) do Agisimbe (Etiopije) i od Ostrva blagosiljanih (Kanarska ostrva) do Šere (Kine).

Marinos je takođe izmislio termin Antarktik, koji je bio suprotan arktičkom krugu.

## Vanjske veze
* http://www.tmth.edu.gr/en/aet/3/66.html
Šabat

**Šabat** (hebrejski: שבת, *shabbāt*) blagdan je Jahvinog saveza sa Židovima. On je sedmi dan u tjednu, dan veselja i odmora. Prema biblijskom izvještaju, Bog je šest dana stvarao svijet, a sedmi se dan odmarao.

Šabat počinje petkom uvečer, a traje do subote uvečer. Petkom se uređuje dom i spravljaju jela. Nakon službe u sinagogi gdje se čita iz svitka Tore, pale se svijeće i priprema svečani ručak. Taj dan svi provode u krugu obitelji.

  ( '''Pnz''' 5, 12)

Uz šabat postoji i subotnja godina, jer po židovskom zakonu i zemlja ima pravo na počinak. Te se godine svako polje ostavlja na ugaru, a ono što raste na njemu (poput maslina i grožđa) namijenjeno je siromasima.

## Povezano
* Židovske svetkovine

## Vanjske veze

* Online sabat vodič
* ČPP o sabatu  shamash.org
* ČPP o sabatu askmoses.com
Elija Kapitolina

**Elija Kapitolina** (, punim imenom *Colonia Aelia Capitolina*) je bio rimski grad podignut na ruševinama Jeruzalema.

Jeruzalem je razoren nakon opsade grada 70. godine. Šest decenija nakon tog događaja je nekadašnji glavni grad Judeje ostao nenastanjen, a što je Hadrijanu upalo u oči tokom njegovih putovanja po Istoku. Stoga je odlučio tamo sagraditi novi grad; kada je oko 130. izgradnja Jevreji su se nadali da će se moći vratiti i obnoviti svoje i vjerske druge institucije. Međutim, kada se doznalo da Hadrijan tamo namjerava naseliti svoje veterane, to je dovelo do provale nezadovoljstva i znatno pomoglo izbijanju Bar Kohbinog ustanka.

Eusebije opisuje razaranja nakon gušenja jevrejskog ustanka: 

Nakon što je ustanak ugušen, Hadrijan je izričito - pod prijetnjom smrtne kazne - zabranio Jevrejima povratak u grad, s izuzetkom svetkovine Tiša beav. Grad je umjesto toga sagrađen po rimskom planu i u njemu su podignuti hramovi grčkim i rimskim božanstvima. Nije bio utvrđen, ali je u njemu bio stalni garnizon X legije. Naziv Elija Kapitolina se održao nekoliko vijekova, tako da su Arapi na početku islamskog perioda za grad koristili naziv Iliyā' (إلياء).

## Izvori

## Vanjske veze
* Detailed description (including map) of the city of Aelia Capitolina 
* Pictures of the cave where it is believed by Christians that Jesus was buried and from which it is believed he resurrected and a picture of the remains of the walls of the Temple of Venus previously constructed on that site by the Emperor Hadrian
Leslie Nielsen

**Leslie William Nielsen, [[Red Kanade|OC]]** (Regina, Saskatchewan, 11. veljače 1926. - 28. studenog 2010.) bio je kanadsko-američki komičar i glumac. Najpoznatiji je po ulogama u filmovima *"[[Ima li pilota u avionu?]]"* i trilogiji *"[[Goli pištolj]]"*.

Rodio se u mjestu Regina, kanadska pokrajina Saskatchewan. Otac Ingvard bio je Danac i Kanađanin, a majka Maybelle, bila je Velšanka. Njegov brat Erik bio je zamjenik kanadskog premijera tijekom 1980-ih, a Leslie je nećak pokojnog glumca Jeana Hersholta. Nakon što je završio srednju školu, priključio se Kanadskom zrakoplovstvu gdje je jednu godinu služio kao repni strijelac, ali nije vidio borbe u Drugom svjetskom ratu.

Nakon rata, našao je posao kao disc jockey na jednoj radio postaji u Calgaryu. Tamo je radio jedno vrijeme, a zbog talenta primjećen je, te je dobivao uloge pripovjedanja u dokumentarcima i reklamama. Sam se osvrnuo na to razdoblje rekavši da *"tu nije bilo mnogo zlata, dobivali smo od 75 do 100 dolara po emisiji"*.

Već 1950. godine imao je 50 nastupa u raznim oblicima glumačkog posla. Pojavio se i u jednoj seriji imena *"[[Forbidden Planet|Zabranjeni planet]]"*, znanstvenoj fantastici gdje je glumio kapetana svemirskog broda.

Tijekom karijere snimio je mnogo filmova, sa različitim uspjesima i kod kritike i kod publike. Jedan je kritičar rekao da oni koji ga vole ne gledaju filmove nakon *"[[Ima li pilota u avionu?]]"* i trilogije *"Goli pištolj"*.

Ipak istakao se velikim talentom. Snimio je jedan film koji je režirao Mel Brooks, u kojem je glumio potomka grofa Drakule. U jednoj sceni Mel glumi ubojicu vampira imenom Van Helsing.

Nielsen je odlikovan Redom Kanade, a ženio se 4 puta. Iz drugog braka ima dvoje djece. U jednom, nedavnom, intervjuu izjavio da ima poteškoća sa sluhom. Obožava igrati golf, te je o tome snimio i 4 videokasete.
Ipak, još je jako vitalan i glumački aktivan. Po humoru mu je sličan i George Gaynes.

## Filmografija
* Repossessed (1990)

## Vanjske veze

* 
* Leslie Nielsen at Northern Stars 
* All Movie Guide entry for Leslie Nielsen
* Canada's Walk of Fame entry for Leslie Nielsen
Fluoroantimonska kiselina

**Fluoroantimonska kiselina** (HSbF6) predstavlja mješavinu fluorovodonika i antimon-pentafluorida u različitim omjerima. Kombinacija 1:1 formira najjaču poznatu superkiselinu, koja može da protonizuje i ugljovodonike pri čemu se dobiju karbokatjoni i H2.

Reakcija između vodonikfluorida (HF) i SbF5 je egzotermna. HF oslobađa svoj proton (H+) i njegova konjugovana baza (F−) je uzeta od strane SbF5 pri čemu se dobije oktaedarni SbF6−. Ovaj anjon je klasifikovan kao nekoordinirajući, zato što je veoma slab nukleofil i veoma slaba baza. Proton efektivno postaje "go" što doprinosi velikoj kiselosti. Fluorantimonska kiselina je 2×1019 puta jača od 100% sumporne kiseline.

:

## Struktura
Iz mješavine HF-SbF5 su kristalizovana dva produkta, i oba su bila analizirana uz pomoć rentgenske analize kristala. Ove soli imaju formule [H2F+][Sb2F11−] i [H3F2+][Sb2F11−]. U obe soli postoji anjon Sb2F11−. Kao što je već rečeno SbF6− spada u slabe baze, a veći anjon Sb2F11− je još slabija baza.

## Primjena
Ova jaka kiselina protonizuje skoro sva organska jedinjenja. 1967. je pokazano da će HF-SbF5 ukloniti H2 iz izobutana i metan iz neopentana:
:(CH3)3CH + H+ → (CH3)3C+ + H2
:(CH3)4C + H+ → (CH3)3C+ + CH4

## Mjere opreza
HF-SbF5 se razlaže sa vodom brzo i eksplozivno. Reaguje sa skoro svim rastvaračima. Rastvarač koji je kompatibilan sa HF-SbF5 je SO2ClF i tečni sumpor dioksid. Freoni su takođe koriste kao rastvarači. Posude za HF-SbF5 se prave od politetrafluoretilena.

## Reference

## Vanjske veze
Prokleta avlija (TV drama)

***Prokleta avlija*** je jugoslavenska TV-drama koja je originalno prikazana na programu mreže JRT 1984. godine, a koju je producirala Radiotelevizija Beograd. Temelji se na istoimenoj pripovjetci Ive Andrića, koju je scenaristički obradio i režirao Milenko Maričić. U njoj su glavne uloge tumačili Petar Kralj, Dubravko Jovanović, Zoran Radmilović, Miloš Žutić , Zijah Sokolović i Laza Ristovski. Radnja je smještena u zloglasni carigradski zatvor u doba Otomanskog Carstva gdje bosanski franjevac fra Petar Ostojić upoznaje još jednog zatvorenika - Ćamil-efendiju, mladog turskog intelektualca opsjednutog historijom i sudbinom Džem sultana.

## Vanjske veze

*
Prokleta avlija (razvrstavanje)

**Prokleta avlija** može značiti:

* *[[Prokleta avlija]]*, pripovjetka Ivo Andrić|Ive Andrića iz 1954.
** Prokleta avlija (TV drama), njena ekranizacija iz 1984.
* *Prokleta avlija*, kontroverzna kolumna Dragana Rosandića u podgoričkom listu *[[Dan (Podgorica)|Dan]]* iz 2006.
Meri Štajduhar

**Meri Štajduhar** (Prvić Luka (Šibenik), 16. septembar 1950 - Zagreb, 30. januar 2008) bila je hrvatska novinarka, poznata kao urednice kulturne rubrike tjednika Danas 1990-ih koji je tih godina važio za predvodnika demokratizacije na jugoslavenskim prostorima.

## Biografija
Meri je rođena je u Prvić Luci, kod Šibenika, Filozofski fakultet (komparativnu književnost i filozofiju) završila je u Zagrebu 1975. Nakon toga pohađala je Vjesnikovu internu novinarsku školu "Otokar Keršovani" i upisala studij novinarstva na Fakultetu političkih znanosti u Zagrebu.
Prvi posao bio joj je gradska rubrika Vjesnika 1977., ubrzo je postala urednica tjednog priloga Sedam dana. Od 1982. počinje pisati komentare za časopis Danas, a nakon toga postaje urednica kulturne rubrike tjednika Danas.
Objavila je mnoge tekstove iz kulture s kraja turbulentnih devedesetih, koji su uvijek bili vrlo analitični i često puta vrlo kritični, ali nikad nekonstruktivni, niti puko razmetanje. Meri Štajduhar bila je među pionirima demokratizacije ondašnjeg društva, ali kako to uobičajeno biva **revolucija jede vlastitu djecu** - tako je i Meri Štajduhar nakon tih procesa postala žrtva vlastitih napora - ostala je bez posla. Ono što je još paradoksalnije - bila je proskribirana kao - ako ne baš čisti neprijatelj, a ono kao nesklona novoj hrvatskoj demokraciji.

I u tim izuzetno teškim trenucima, nije klonula duhom, pisala je za fanzin magazin Arkzin, i nastavila misliti svojom glavom. Pisala je bilo gdje su joj dali prostora, za Feral Tribune, Novi list. Ali taj život krajnjeg osiromašenog proletera koji živi od mrvica, nije bio za krhku i nježnu Meri moguć na dulje staze - dobila je rak i umrla u bolnici u Jordanovcu.

## Bibliografija
* Zanos pohranjen u stihove, Zbornik radova o Dobriši Cesariću / priredio Dubravko Jelčić: 1930-1980, Zagreb : Mladost, 1992. (Članak) 
* Politički procesi Vladi Gotovcu (dokumenti), Institut "Vlado Gotovac"/ urednik Mirko kKatofil, Zagreb (Članak), 
On line tekstovi Meri Štajduhar;
* Mefisto iz Mrduše Donje (Feral Tribune, br.892, str.62, 19/10/2002)
* Čast bez remintende (Feral Tribune, br.459, str.10, 04/07/1994 na portalu Digitalni arhiv INFOBIRO)

## Reference

## Vanjske veze
* Meri ST (Tajne Marije Bistrice - tekst i fotografija Meri Štajduhar
132.

__NOTOC__
Godina **132.** (**[[rimske brojke|CXXXII]]**) bila je prijestupna godina koja počinje u ponedjeljak u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao **Godina konzulstva Serija i Sergijana** (ili, rjeđe, **godina 885. ''[[Ab urbe condita]]***). Oznaka 132. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je [[kalendarska era]] [[Anno Domini]] u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.

== Događaji ==

* Kineska [[dinastija Han]] službeno mijenja ime eru *Yongjian* (7. godina) u *Yangjia*.
* U [[Judeja|Judeji]] karizmatski [[mesija]]nski vođa [[Jevreji|Jevreja]] po imenu [[Simon bar Kokhba]] započinje veliki ustanak protiv [[Rimsko Carstvo|rimske]] vlasti i cara Hadrijana, poznat kao [[Bar Kohbin ustanak]]. Ustanicima svoju podršku pruža i vjerski autoritet [[rabin Akiva]].
* U [[Atena|Ateni]] nakon više vjekova gradnje, po Kosucijevom projektu, dovršen [[Hram Olimpskog Zeusa (Atena)|Hram Olimpskog Zeusa]].
* Kineski naučnik [[Zhang Heng]] pronalazi prvi [[seizmometar]] zahvlajujući kome može odrediti [[strane svijeta|smjer]] [[zemljotres]]a udaljenog stotinama kilometara; uređaj se sastoji od niza zupčanika postavljenih oko [[klatno|klatna]].
* U [[Rim]]u započela izgradnja [[Hadrijanov mauzolej|Hadrijanovog mauzoleja]], danas poznatog kao [[Castel Sant'Angelo|Anđeoska tvrđava]].
* U [[Britanija (otok)|Britaniji]] [[trgovac|trgovci]] počinju intenzivno graditi kuće i druge objekte u blizini [[castra|tvrđava]] [[Hadrijanov zid|Hadrijanovog zida]] te nude [[roba|robe]] i usluge (uključujući i one u [[bordel]]ima) rimskim [[rimski legionar|vojnicima]], koji primaju [[plata|plaću]] u [[region|regiji]] gdje ne postoji [[novac]].
* [[Bar-Kohbin ustanak]]: Rimska [[Legio X Fretensis|X *Fretensis* legija]] je zbog napada ustanika prisiljena evaukirati [[Jeruzalem]] i povući se prema [[Caesarea|Cezareji]]. Jevreji ulaze u grad gdje će ponovno ustanoviti svoje vjerske institucije i običaje, te počinju kovati novac u čast novoizvojevane nezavisnosti. Rimska [[Legio XXII Deiotariana|XXII *Deiotariana'' legija]], koja je pokušala intervenirati iz Egipta, je u potpunosti uništena.

## Rođenja
* Cai Yong, kineski kaligraf i muzičar (u. 192)
* Han Huandi, kineski car iz dinastije Han (u. 168)
* Tao Qian, guverner Xuzhoua (u. 194)

## Smrti
* Sun Cheng, kineski dvorski eunuh
Šavkat Mirzijajev

**Šavkat Mirzijajev** (Džizaška regija, 24. 7. 1957. – ), predsjednik Uzbekistana od 14. decembra 2016. godine. Od 12. decembra 2003. do 14. decembra 2016. bio je premijer Uzbekistana, a od 8. septembra do 14. decembra 2016. prijelazni predsjednik nakon smrti Islama Karimova.

## Karijera
Prije stupanja na položaj uzbekistanskog premijera Mirzijojev je bio prvo guverner granične pokrajine, a potom Samarkanda između 2001. i 2003. godine. U svojoj političkoj, premijerskoj aktivnosti Šavkat je postao najpoznatiji po zahlađenju državnih odnosa s SAD nakon pokušaja državnog udara 2005. godine i jačanju političko-ekonomskih aktivnosti s Južnom Korejom što je dovelo do ugovora o prodaji uranija i povećanju trgovine među državama od 40% između 2005. i 2006. godine. Nakon smrti dugogodišnjeg uzbekistanskog predsjednika Islama Karimova 2. septembra 2016. godine, Mirzijojev je imenovan prijelaznim predsjednikom. Na predsjedničkim izborima 4. decembra uvjerljivo je pobijedio s osvojenih 88,6% glasova. Dužnost je preuzeo na inauguraciji 14. decembra. Pobjeda Mirzijojeva je bila očekivana jer je od početka slovio kao favorit. Iako je obećao nasljedovati politiku svog prethodnika, početak njegove vladavine obilježavaju reforme društva, a posebno su vidljive promjene u vanjskoj politici. Pokrenuo je proces obnove odnosa s Kirgistanom i Tadžikistanom koji su u vrijeme Karimova bili ozbiljno narušeni. Mnogo medijske pozornosti izazvao je posjet turskog predsjednika Recepa Tayyipa Erdogana Uzbekistanu u novembru 2016. gdje je dogovorena obnova također narušenih odnosa između dvije zemlje. Prvi je to posjet Erdogana Uzbekistanu nakon više od 13 godina. Uzbekistan je prvi put nakon 1994. posjetio i bjeloruski predsjednik Aleksandar Lukašenko.

## Reference
Udovica

**Udovica** je naziv za ženu čiji je suprug umro. Za muškarca čija je supruga umrla se koristi izraz **udovac**. Za stanje u kome se udovica ili udovac nalaze se koristi izraz **udovištvo**.

Običaji i općedruštveni pogledi na udovištvo se razlikuju od kulture do kulture, odnosno u odnosu na različite historijske periode i specifične ekonomske okolnosti, ali je za većinu slučajeva karakteristično da su žene-udovice u težem položaju od muškaraca-udovaca. Kao glavni razlog se obično navodi da su u većini društavama muškarci glavni izvor prihoda za porodicu, odnosno da žene imaju prosječno duži životni vijek od muškaraca, a obično su mlađe od svojih bračnih drugova.

Postoji i **Bijela udovica** što je naziv za ženu čiji je bračni drug jako dugo vremena odsutan (zbog posla ili zbog raznih životnih prilika-ne prilika), te za bračnog druga koji je nestao (ne zna mu se trenutačna lokacija, niti životni status). Inačica naziva za mušku osobu je naziv **Bijeli udovac**.

## Povezano
* Siroče

## Vanjske veze

* to Go Back To: The Fate of the Widows of Vrindavan, India"  – Women News Network, November 5, 2007
* Dating site for Widows and Widowers
* Grief's Journey (focuses on spousal loss)
* A story about Indian widows from CNN.com
* Ill-treatment of Widows in India
* American Widow Project
* Sixteen widows share their stories
General Motors

**General Motors Corporation**, poznat i pod skraćenicom **GM**, je američki automobilistički koncern sa sjedištem u Detroitu, savezna država Michigan.

Koncern je osnovan 1908., a već iste godine stekao je vlasništvo nad markama Buick i Oldsmobile. Nakon drugog svjetskog rata General Motors i Ford su stvorili reputaciju arsenala demokracije zbog zasluga u vojnoj proizvodnji za saveznike, ali zbog svoje proizvodnje za Hitlerovu Njemačku oni su također mogli dobiti titulu arsenala fašizma  General Motors je danas najveći svjetski proizvođač motornih vozila, a 2002. godine 15% svih automobila i gospodarskih vozila prodanih diljem svijeta nosilo je značku nekog od proizvođača pod okriljem koncerna. General Motorsova vozila danas se proizvode u 30 saveznih država SAD-a i 32 države diljem svijeta, a koncern zapošljava 340.000 ljudi.

Koncern ima puno vlasništvo nad markama Alpheon, Buick, Cadillac, Chevrolet, Daewoo, GMC, Holden, Hummer, Opel, Pontiac, Saturn, Saab i Vauxhall, a drži i udjele u japanskim markama Isuzu, Subaru i Suzuki, te ruskoj Ladi i italijanskom Fiatu.

## Reference
Vanbračna zajednica

**Vanbračna zajednica** je naziv za međusobni odnos dviju ili (u rijetkim slučajevima) više osoba, najčešće različitog spola, čija je svrha zajednički život i odgajanje potomstva. On svojim sadržajem u svemu odgovara braku, s izuzetkom njegovog formalnog sklapanja. Pravni sistemi raznih zemalja je različito tretiraju, iako se u zapadnim zemljama 20. vijeka može zabilježiti trend prema kome se prava i obaveze članova vanbračne zajednice nastoje izjednačiti s pravim i obavezama bračnih drugova. Razni pravni sistemi koriste razne izraze za vanbračnu zajednicu, pa se tako koriste izrazi **domaće partnerstvo** () ili faktički brak.

U posljednje vrijeme su, dijelom zahvaljujući naporima pokreta za prava LGBT osoba, u zakonodavstvima mnogih zemalja uvedene institucije registriranog partnerstva ili građanske zajednice kao svojevrstan hibridni oblik vanbračne zajednice i braka; u slučajevima kada se sklapaju između osoba istog spola oni služe kao svojevrsan nadomjestak za istospolni brak.

## Vanjske veze
* Same-Sex Marriage, Civil Unions, and Domestic Partnerships topic page from The New York Times
* Domestic Partnership, ''Encyclopaedia Britannica''
* Know Your Rights: Legal Advice for Same-Sex Couples where Marriage and/or Domestic Partnership is Illegal
Siroče

**Siroče** ili **siročić** je naziv za dijete kome su preminuli roditelji. Najčešće se izraz koristi za djecu kojoj su umrla oba roditelja; vrlo rijetko se koristi za odrasle osobe.

U današnjem vrijeme su siročad relativno rijetka pojava u razvijenim zemljama, s obzirom da se zbog razvoja medicine i tehnologije može očekivati kako će oba roditelja uspjeti doživjeti djetetovu punoljetnost. S druge strane, u zemljama Trećeg svijeta siročad nisu rijetkost, pogotovo u zemljama koje je pogodio rat.

Ljudska društva i države su kroz historiju razvile niz mehanizama i običaja za rješavanje problema koje bi predstavljala siročad. Najjednostavniji metod je bila prihvat, odnosno skrb od strane preživjelih članova rodbine, potom od specijaliziranih ustanova kao što su sirotišta te usvajanje.

## Reference
Fermion

**Fermioni** su čestice sa polovnim spinom i tvore antisimetrična sastavljena kvantna stanja. Zato za fermione važi Paulijev princip isključenja. Fermioni se djele na kvarke i leptone. 
Ime su dobili po Enriku Fermiju (Enrico Fermi).

U standardnom modelu slabe i jake interakcije (sile), fermioni su tvorci materije.

Sve elementarne čestice su ili fermioni ili bozoni. Za fermione važi Fermi-Dirakova statistika.

Fermioni su :
* elektroni
* protoni
* neutroni
* kvarkovi

## Povezano
* Elementarne čestice
* Subatomske čestice
* Fermijev gas
* Boze-Ajnštajnova statistika
* Maksvelova statistika
* Fermi-Dirakova statistika
Rodbina

**Rodbina** je grupa ljudi koji su međusobno povezani krvnim srodstvom ili bračnim zajednicama. Osoba s koja se s nekim nalazi u rodbinskom odnosu se naziva **[[rođak]]om**.

## Tipovi srodstva

### [[Porodica]]

Najbliži rod su: otac, majka, sin, kćerka, brat, sestra, zena

### Bliža rodbina

Bliža rodbina su: djed (deda, đed, dedo), baka (baba), stric (amidža), ujak (daidža), tetka. Nešto dalja rodbina su: bratići, sestrići, nećaci (amidžići, admidžina djeca, daidžići, tetići). Nekada se kaže da nisu rodbina: tetak, strina (amidžinca), ujna (daidžinica).

### Ostala rodbina

U ostalu "rodbinu" spadaju: svekar, svekrva, punac, punica, šura, svastika, badžo, djever, zaova, jetrva. Za nju se također koristi izraz tazbina.

## Primjer rodbine
Roditelj

**Roditelj**, svaka jedinka koja ima potomstvo. *Biološki roditelj* je ona jedinka čija gameta rezultira potomkom; mužjak to postaje putem spermija, ženka putem jajašca. Roditelji su potomku srodnici u prvom stupnju srodstva i dijele s njime 50 % gena. Ženka može postati roditelj i surogatstvom (*[[surogat-majka]]*). Roditelj može biti i *adoptivni roditelj* (*[[posvojitelj]]*) ako odgaja i podiže potomka koji nije biološki vezan s njime. Siročad bez adoptivnih roditelja mogu podizati djedovi i bake ili drugi članovi porodice.

U čovjeka, roditeljem se naziva i otac i mati. U botanici, roditeljem se naziva biljka koja se s drugom križa radi dobivanja nove vrste. U prenesenom značenju roditelj može označavati osnivača, pokretača, začetnika, npr. *[[otac domovine]]*.

## Vanjske veze

* Biološki roditelji u enciklopediji usvojenja
Maćeha

**Maćeha** ili **očeva druga žena** je osoba ženskog pola, koja deci zamenjuje majku u slučaju da se otac ponovo oženi posle razvoda ili nakon što je njegova supruga umrla.

Reč maćeha često ima negativnu konotaciju.

U Bajkama i pričama za decu, na primer Pepeljuga, maćeha je obično zla žena, više voli svoju decu i više im pruža, a decu kojima je maćeha zlostavlja, zapostavlja i čini im zla i nepravde.

**Očuh** ili **majčin drugi muž** je muški pandan maćehi. To je majčin muž koji nije u krvnom srodstvu sa njenom decom (on nije njihov otac).

## Povezano
* Rodbina

## Vanjske veze
*
Sin

**Sin** je muški potomak roditelja.

Osim nekoliko nacija (npr Jevreji) sin se smatra naslednikom porodičnog imena, kao i imetka. Porodične veze su definisane pre svega po muškoj liniji. Većina prezimena na području bivše Jugoslavije je nastala po muškom a ne ženskom pretku.

Sin kao muško dete se kod većine naroda smatra kao veći dobitak u odnosu na ćerku. Kod nekih naroda čak se ženska deca ubijaju.

Kod nekih naroda, postoji običaj da se prave deca do god se ne dobije barem jedan sin.

Kod naroda gde postoji krvna osveta, ista se odnosi samo na muške potomke.

Postoji i običaj da je prvom muškom detetu namenjena kruna tj. nasledstvo carevine, kraljevine, kneževine... No i pored toga u Evropi postoji više kraljevina gde su žene nosioci vlasti. Dobar primer je Kraljica Velike Britanije Elizabeta II.

Tendencija "što više sinova" je izražena i kod ratničkih naroda, jer se time dobijaju novi, budući vojnici.

Čak i u religijama prednost se daje muškom potomku. U hrišćanstvu to je npr. Božiji sin Isus Hristos. Postoji u gotovo svim religijama neravnopravnost žena u odnosu na muškarce. Zabranjen im je pristup u određene bogomolje ili određene delove bogomolja, ili čak na određene teritorije npr. Sveta gora u Grčkoj.

## Povezano

* Rodbina
Kćer

**Kći** je naziv za ženskog potomka roditelja. 

U većini svjetskih kultura se kćeri tretiraju inferiorno u odnosu na sinove. Jedan od izuzetaka je moderni Japan gdje zbog drastičnog pada nataliteta i velike prosječne starosti stanovnika roditelji smatraju kako će se ženska djeca bolje brinuti za njih kada postanu stari i nemoćni.

Pod izrazom "kći" se ponekad metaforički nazivaju institucije koje su se razvile od matične organizacije ("majke"). 

## Izvori

* Rodbina
Brat

**Brat** je muška osoba koja dijeli iste roditelje sa drugom osobom. U množini se za njih koristi izraz **braća**.

## Povezano
* Polubrat
* Pobratimstvo
* Sestra
Sestra

**Sestra** je ženska osoba koja dijeli iste roditelje sa drugom osobom. Riječ sestra ponekad ima i druga značenja kao naprimjer medicinska sestra.

## Povezano
* Brat
* Sestre
* Medicinska sestra
* Polu sestra
* Tetka, strica, ujaka
Significant other

***Significant other*** je rodno neutralni izraz koji se u posljednje vrijeme kolokvijalno upotrebljava za nečijeg ljubavnika/ljubavnicu ili osobu s kojom se netko nalazi u intimnom odnosu, najčešće u nastojanju da se njen identitet ili prava priroda odnosa sakrije od trećih osoba. U tom smislu, pod *significant other* može se podrazumijevati momak ili djevojka (bez obzira na seksualnu orijentaciju), vjerenik ili vjerenica, partner ili partnerica u vanbračnoj zajednici, ali i bračni drug. U širem smislu, pod *significant other* mogu se podrazumijevati objekti nečije zaljubljenosti ili žudnje, ali i životni partner, tj. osoba koju s nekim vezuje osjećaj prijateljstva bez ljubavne ili seksualne komponente.

## Napomene

## Reference
*