open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Druga bitka kod Tape

**Bitka kod Tape** se godine 101. odigrala za vrijeme prvog od dva pohoda rimskog cara Trajana na Daciju i u njoj je Trajan ostvario pobjedu nad dačkim kraljem Decebalom, iako je pohod, uglavnom zbog logističkih poteškoća, uspješno okončan tek sljedeće godine.

## Uvod
Iako je na kraju prethodnog rata sa Rimljanima 88/89. formalno prihvatio rimsko sizerenstvo, Decebal se, zbog više nego izdašnih mirovnih uvjeta imao razloga smatrati pobjednikom, Zbog toga se prema Rimljanima odnosio sa nedostatkom poštovanja, a izdašna financijska i tehnička sredstva koja su mu Rimljani slali kako bi Dacija kao svojevrsni tampon štitila Carstvo od barbara je trošio za utvrđivanje dačkih gradova i pripremanje novog rata sa Rimom. Zbog toga je car Trajan odmah nakon dolaska na vlast započeo pripreme za novi pohod. U tu svrhu je devet legija već stacioniranih na Dunavu pojačao s dvije dovedene s drugih dijelova Carstva - Legio XI Gemina i Legio XI Claudia - a formirao je još dvije nove Legio II Trajana Fortis i Legio XXX Ulpia Victor. Tako skupljena vojska kod Viminaciuma prešla Dunav i počela postepeno napredovati u dubinu dačke teritorije.

## Bitka
Dačani su se Rimljanima suprostavili kod Tape, istog mjesta gdje su 86/87. Rimljanima nanijeli katastrofalni poraz, odnosno vodili neodlučnu bitku godinu dana kasnije. Antički izvori navode da su Dačani tamo pružali žestok otpor, ali da je bitku odlučilo iznenadno izbijanje oluje. Dačani su to shvatili kao znak nezadovoljstva bogova, te su se povukli s bojišta.

## Posljedice
Trajan, međutim, nije mogao iskoristiti pobjedu, odnosno opsjesti dačku prijestolnicu Sarmizegetusu zbog dolaska zime i logističkih problema. Zbog toga odlučio čekati proljeće 102. To je Decebalu dalo priliku da organizira pohod na rimsku Mezija|Meziju, a što je dovelo do nove, ovaj put odlučujuće bitke kod Adamclisija.

## Vanjske veze
Trajanovi dački ratovi

**Dački ratovi** je izraz koji u užem smislu označava dva vojna pohoda koje  Rimsko Carstvo pod carem Trajanom početkom 2. vijeka izvelo protiv Dakije pod kraljem Decebalom. Uzrok tih pohoda je bio u vojnički i politički neodlučenom rezultatu ranijeg pohoda pod carem Domicijanom krajem 80-tih, odnosno nastojanje Rimljana da trajno zaštite svoju provinciju Meziju od barbarskih upada i poboljšaju financijsku i ekonomsku situaciju Carstva materijalnim i drugim resursima Dacije. Prvi pohod je izveden 101/102. i završio je vojničkom pobjedom Rimljana, iako je Decebal na mirovnim pregovorima uspio očuvati svoj status klijentskog vladara. Međutim, novi dački napadi na rimske teritorije preko Dunava su godine 105. doveli do novog Trajanovog pohoda koji je 106. završio potpunim vojničkim porazom Dačana, uništenjem njihove prijestolnice Sarmizegetuse i Decebalovom smrću. Dacija je nakon toga postala rimskom provincijom, a što je predstavljalo prvo veće teritorijalno proširenje Carstva nakon dugo vremena, odnosno posljednje trajnije proširenje u rimskoj historiji. Ratovi su osim toga za posljedicu imali romanizaciju lokalnog stanovništva, koja je vijekovima kasnije stvorila uvjete za kasnije stvaranje rumunjske nacije i države.

## Napomene i citati
Herod Atik

**Lucije Vibulije Hiparh Tiberije Klaudije Atik Herod** (*Lucius Vibullius Hipparchus Tiberius Claudius Atticus Herodes*), poznatiji kao **Herod Atik** (, 101-177) bio je ugledni grčki aristokrat koji se istakao svojim sofizmom te služio kao rimski senator u doba Pet dobrih careva.

## Izvori

## Vanjske veze

* Sleepinbuff.com 
* Vorma.org
Lucije Julije Urso Servijan

**Lucije Julije Urso Servijan** (*Lucius Julius Ursus Servianus*, 45 - 136) bio je rimski velikodostojnik koji je služio carevima Nervi, Trajanu i Hadrijanu.

Još prije dolaska Nerve na vlast se istakao kao jedan od uticajnijih senatora, a bio je i prijatelj historičara Plinija Mlađeg. Oženio se za Paulinu, stariju Hadrijanovu sestru. Usprkos tazbinstva, na početku političke karijere je bio ljuti Hadrijanov suparnik. Kada je početkom 98. Nerva umro, a Hadrijan poslan u Germaniju da o tome obavijesti njegovog nasljednika Trajana, Servijan je to pokušao spriječiti. Usprkos toga, Servijan i Hadrijan su se kasnije pomirili i postali dobri prijatelji.

Servijan je stekao naklonost Trajana te je za vrijeme njegove vladavine vršio niz važnih dužnosti. Već godine 98. je imenovan guvernerom Germanije, a poslije je služio kao guverner Panonije za vrijeme Dačkih ratova. Pod Trajanom je dva puta služio i kao konzul. Prije nego što je Trajan umro, Paulina i Servijan su svoju kćer Juliju udali za Gneja Pedanija Fuska Salinatora. 

Servijan je i pod Hadrijanom uživao uspješnu karijeru te služio kao konzul. Hadrijan je čak razmišljao o tome da svog prijatelja odredi za nasljednika, ali se predomislio zbog Servijanove poodmakle dobi i umjesto toga pažnju posvetio njegovom unuku Salinatoru. Međutim, 136. se predomislio te usvojio i za nasljednika odredio Lucija Elija, Kada je 138. Lucije umno, novi nasljednik je postao Antonin Pij. Servijan i Salinator, pak, nisu krili svoje nezadovoljstvo tom odlukom te je Hadrijan, nastojeći spriječiti eventualni puč i zavjeru, dao Servijana i njegovog unuka pogubiti. Servijan je prije pogubljenja, prema Kasiju Dionu, Hadrijana prokelo zaželjevši mu da "se moli za smrt koja nikako da dođe". Kletva se ispunila kada se Hadrijan nedugo potom razbolio i umro u najgorim mukama.

## Izvori
Lucije Licinije Sura

**Lucije Licinije Sura** (*Lucius Licinius Sura*, Hispania Citerior, cca. 40 - 110/113) bio je rimski političar i velikodostojnik iz doba cara Trajana. Političku karijeru je započeo pod Flavijevcima - pod Vespazijanom je prikupljao poreze u Ahaji, a pod Domicijanom se istakao kao pravnik, a potom i legat u belgijskoj Galiji. Sura je posebno napredovao pod carem Trajanom, kada je sudjelovao u Dačkim ratovima. Godine 102. je služio kao konzul, a potom i 107. Pod Trajanom ga se smatralo drugim najmoćnijim čovjekom Carstva, a svojim je uticajem značajano doprinio kasnijem dolasku Hadrijana na vlast.
Carica Yin (He)

**Carica Yin** (陰皇后, osobno ime nepoznato, ? - cca. 102) bila je kineska carica iz dinastije Han, odnosno prva supruga cara Hea. Bila je kćer Yin Ganga, unuka Yin Lihua, prve carice Istočne dinastije Han. Za cara se udala godine 92. Historijski izvori je opisuju kao obdarenu fizičkom ljepotom, ali nisku rastom i nespretnom, zbog čega nije mogla vršiti dvorske ceremonije. S vremenom je stvorila suparništvo sa priležnicom Deng. Godine 102. je optužena za čarobnjaštvo i svrgnuta s položaja careve supruge, a veliki broj njenih rođaka pogubljen. Ubrzo nakon toga je umrla.
Augur

**Augur** je bio naziv za svećenika u rimskoj i etrurskoj religiji koji je imao zadatak protumačiti volju bogova promatrajući let i ponašanje ptica. To se vršilo uz posebnu ceremoniju za posebne prigode - bilo privatne, bilo javne (političke, vojne ili ekonomske) prirode. 

Broj augura je u Rimu ispočetka bio ograničen, i oni su oko 500. pne. tvorili kolegij, a smjeli su ga činiti samo patriciji. Oko godine 300. pne. mjesto augura je otvoreno i za plebejce. Za vrijeme Sule je postojalo 15 augura. Prema Ciceronu su, pak, auguri predstavljali najviše službenike Republike, jer su mogli svojim tumačenjima poništiti izbor za konzula. Kasnije su došli pod nadzor kolegija pontifexa.

Od augura potiče suvremeni izraz inauguracija.

## Povezano
* Haruspex
Manije Laberije Maksim

**Manije Laberije Maksim** (*Manius Laberius Maximus*, kraj 1. i početak 2. vijeka) je bio rimski vojskovođa i velikodostojnik iz doba cara Trajana. Otac mu je bio Lucije Laberije Maksim, prefekt Egipta i pretorijanski efekt za vrijeme cara Domicijana. Sam Manije je pod Domicijanom godine 89. služio kao *suffect* konzul. Istakao se u prvom Trajanovom pohodu na Daciju kada je zarobio sestru dačkog kralja Decebala. Za to postignuće je nagrađen mjestom konzula 103. Godine 113. je došao u sukob sa Trajanom te je prognan. Poslije je caru Hadrijanu njegov pretorijanski prefekt Publije Acilije Atijan predložio Manijevo pogubljenje, ali da li je Hadrijan to poslušao nije poznato.

Maksimovi potomci su kasnije ostvarili uspješne političke karijere u 2. vijeku, a njegova unuka Brutija Krispina postala carica, odnosno supruga cara Komoda.
Silije Italik

**Silije Italik** (*Silius Italicus*), punim imenom **Tiberije Kacije Askonije Silije Italik** (*Tiberius Catius Asconius Silius Italicus*, cca. 28 - cca. 103) bio je rimski pjesnik, političar, orator i velikodostojnik iz doba Carstva, najpoznatiji kao autor monumentalnog epa *Punicus* u kome je u 17 knjiga opisao Drugi punski rat.

## Vanjske veze
* ''Punicorum Libri Septemdecim'' (Latin)
* http://books.google.com/books?id=vjk4rkpr-SAC&lpg=PA970&dq=von%20albrecht%20silius&pg=PA959#v=onepage&q&f=false von Albrecht's entry on Silius Italicus. 
* punica: parallel text
Usporedni životi

**Životi plemenitih Grka i Rimljana**, ili, kolokvijalno **Uporedni životopisi** ili ***Plutarhovi životopisi*** su bili istorijsko delo starogrčkog istoričara Plutarha. Knjiga je sačinjavala biografije znamenitih Grka i Rimljana antike, koji su bili napisani u parovima. Bilo je ukupno dvadeset i tri para biografija, kao i četiri biografije koje nisu bile napisane u paru. Smatra se jednim od najvažnijih izvora podataka ne samo o ličnostima koje opisuje nego i o antičkom svetu i starom veku uopšte.

Plutarh u knjizi, odnosno prvom odlomku *Života Aleksandra* objašnjava kako mu cilj nije bio pisati istoriju kao takvu, nego pokušati prikazati uticaj karaktera - dobrog i lošeg - na živote i sudbine slavnih ličnosti. Prvi par *Života* - Epaminonda i Scipion Afrikanac - više ne postoje, a preostale su osakaćene lakunama i lošim prepisivanjem kroz vekove.

Bez obzira na to, Životi imaju veliku vrednost, posebno u slučaju Aleksandra Velikog za koga predstavljaju izvor anegdota i podataka koji se ne pojavljuje nigde drugde. Sekcija posvećena rimskom kralju Numi Pompiliju predstavlja važan izvor podataka o ranom rimskom kalendaru.

## Vanjske veze

* A website dedicated to Plutarch's Parallel Lives and some modern updates
Baal

**Ba‛al** (biblijski hebrejski , također i kao **Baal**) je sjeverozapadna semitska titula koja odgovara riječi "gospodar" a koja se koristila za razna božanstva - zaštitnike gradova na Levantu, istovjetne ili slične akadskom *[[Bel (mitologija)|Bēluu]]*. **Baalist** ili **baalit** je riječ koja označava štovatelja Baal.

"Ba‛al" je riječ koja se može koristiti za svako božanstvo ili čak ljudske službenike; u nekim tekstovima se koristi kao zamjena za Hadada, boga kiše, groma, plodnosti i poljoprivrede te gospodara Neba. S obzirom da je samo svećenicima bilo dozvoljeno koristiti njegovo sveto ime,Hadad, kolokvijalno se koristilo ime Ba‛al. U Biblijil se međutim "Ba‛al" rijetko koristi za Hadada, gospodara nad skupštinom bogova svete planine na Nebu, i umjesto toga se koristi za brojna lokalna božanstva i duhove koji se štuju kroz kultne prikaze, od kojih se svaka naziva *ba‛al* a u hebrejskoj Bibliji koristi u kontekstu lažnog boga.

## Reference

## Vanjske veze

* ''The Catholic Encyclopedia'', entry "Baal, Baalim"
* ''Jewish Encyclopedia'', entries "Ba'al", "Ba'al-worship", "Ba'al-Ha-bayit" etc
* Article '''Baal''' (PDF format) by W. Robertson Smith and George F. Moore in *[[Encyclopædia Biblica]]*, edited T. K. Cheyne and J. Sutherland Black, MacMillan: London, 1899. (Still quite accurate.)
* Bartleby: ''American Heritage Dictionary'': Semitic roots: b<sup>c</sup>l .
* Punic images of Baal Hammon described. 
* Iconography of Baal (PDF format) 
* Rabbi Meir '''Baal''' Haneis
Alcántara

**Alcántara** je naselje i općina od 1,480 stanovnika na zapadu Španjolske u Autonomnoj pokrajini Ekstremadura (Provincija Cáceres).

## Geografija

Alcántara se prostire nedaleko portugalske granice na stjenovitom brdu iznad južne obale rijeke Tajo, udaljena sedamdesetak km sjeverozapadno od svog provincijskog centra Cáceresa.

## Historija

Tom bedemima dobro utvrđenom gradu ime **Alcántara** dali su Mauri, koji od 8. vijeka vladaju njime, jer *Al-Qanṭarah* na arapskom znači *[[most]]*, po kome je poznat još od rimskih vremena. Taj šesterolučni most preko Taja dug 204 metara, podignut je od 105. do 106. u čast cara Trajana. Mauri su ga razorili 1214., pa je obnovljen 1543. a odtad još mnogo puta, tako je stekao slavu pa je nazvan "jednim od najplemenitijih rimskih spomenika u Španjolskoj". 

Nakon što ga je za rekonkviste - 1218. konačno preoteo od Maura kralj Alfonso IX od Leona poklonio ga je kao feud Viteškom redu, koji je vremenom i dobio ime po gradu.

## Znamenitosti

Pored mosta, najveće znamenitosti su crkva *Santa María de Almocóbar* iz 13. vijeka i nekadašnja samostanska (danas u ruševinama) crkva *San Benito* iz 1576.
 
## Privreda

Ekonomija grada bazira se na poljoprivredi i stočarstvu.

Alcántara je poznata i po velikom akumulacijskom jezeru na Taju. Brana tog jezera dugog 92 km prostire se svega 600 metara 
uzvodno od Alkantarskog mosta.

## Reference
 
## Vanjske veze

* ''Ajuntament de Alcántara''
Alkantarski most

**Alkantarski most** () ili **Trajanov most** () je naziv za kameni most iznad rijeke Tajo, koga je na području današnje općine Alcantara u Španiji podignut između 104. i 106. po naređenju tadašnjeg rimskog cara Trajana, izdanog na samom početku njegove vladavine godine 98. Predstavlja jedan od najpoznatijih rimskih mostova koji se sačuvao i bio u upotrebi vijekovima nakon propasti Carstva. Više puta je rušen u ratovima - godine 1214. su ga srušili Mauri, a 1543. obnovili Španci. Kasnije je srušen u ratu Španije i Portugala, da bi 1762. ponovno bio obnovljen. Posljednji put je srušen za vrijeme rata Španije s napoleonskom Francuskom godine 1809. da bi bio opet obnovljen 1860.

## Vanjske veze

* Puente de Alcántara sobre el Tajo, en Cáceres  
* Video of the bridge
* Video of Alcántara
Gramos

**Gramos** (grčki: *Γράμος* ili *Γράμμος*, vlaški: *Gramosta*, *Gramusta*, albanski: *Gramoz* ili *Mali i Gramozit*, makedonski: *Грамуща* ili *Грамоща*) je planina na sjeverozapadu Grčke koja se prostire od Prefekture Janjine (sa sjeveroistoka) do Prefekture Kastorija na sjeverozapadu, kao i na jugoistoku Albanije.

Planina Gramos je dio Pindskog gorja, njen najviši vrh *Maja e Çukapeçit* nalazi se na albanskoj strani planine (visok je 2 523 m.)
Planina nosi ime po obližnjem vlaškom naselju *Gramos*, koje se nalazi na krajnjem zapadu prefekture Kastorija. 
Na području planine Gramos većinsko stanovništvo su Vlasi. 
Planina se prostire na dužini od oko 25–30&nbsp;km u pravcu sjeverozapad - jugozapad, njezina širina je 15–20&nbsp;km (jugozapad- jugoistok). Grčka *nacionalna cesta 20* Kozani - *Konica* - Janjina ide po južnim obroncima planine Gramos.

Dvije značajne albanske rijeke *Osum* i *Devolli* imaju izvore na sjevernim obroncima Gramosa, kao i najduža grčka rijeka Aliakmon koja izvire na istočnim padinama Gramosa. Na Gramosu se nalazi i alpsko jezero *Gizdova* (grčki: *Γκιστόβα*).

## Flora i fauna
Šume pinija i smreka dominiraju u nižim djelovima planine, viši dijelovi su prekriti travom i niskim grmolikim smrekama.
* Planina Gramos bila je posljednje utočište ELAS-a za grčkog građanskog rata, i sjedište njihove provizorne vlade. Na planini su se vodile odlučne bitke 1949 godine, posljedice tih borbi vide se i danas, ima još neočišćenih minskih polja iz tog vremena.

## Vanjske veze
Gramos flora grčkih planina
Apolodor iz Damaska

**Apolodor iz Damaska** (Apollodorus Damascus, 60. - 125.), Sirijac, podigao je Trajanu most na Dunavu 

Najveći rimski arhitekta carskog doba, pored mnogobrojnih objekata, sagradio je Trajanov forum u Rimu i čuveni Trajanov stub. Pisac je mnogih stručnih dela, među njima i monografije o građenju Trajanovog mosta na Dunavu, ali su njegovi radovi izgubljeni, kao i Trajanovi komentari o dačkim ratovima.

Prema zapisu Diona Kasija (Cassius Dio Cocceianus, 155-235), Apolodor je posle Trajana pao u nemilost cara Hadrijana i u izgnanstvu napisao Poliorketiku, kojom je preneo u Rim iskustva Istoka. Posle kritike na Hadrijanov projekat hrama boginje Rima i Venere - „naprasiti imperator je naredio da se Apolodor pogubi 125. godine" 

## Reference
Legio XXX Ulpia Victrix

**Legio trigesima ''Ulpia Victrix*** ("Trideseta *pobjednička ulpijanska* legija") bila je [[legija|rimska legija]] koju je oko godine 100. formirao car [[Trajan]] kako bi sudjelovala u [[Trajanovi dački ratovima|pohodima na Daciju]]. Amblemi su joj bili [[Neptun (mitologija)|Neptun]] i [[Jupiter (bog)|Jupiter]] te [[Jarac (znak)|jarac]]. *Ulpijanska* je naziv koji dolazi od Trajanovog *gensa* (*Ulpia*), a nadimak "*Victrix''" znači "pobjednička", i primila ga je zbog uspjeha u Daciji. Neko vrijeme je bila smještena u Daciji, a potom poslana u Germaniju, u koloniju Ulpia Traiana (današnji Xanten). Tamo je vršila garnizonske i policijske dužnosti, a neki njeni kontingenti su povremeno sudjelovali na istoku u ratovima protiv Parta i, kasnije, Sasanida. Godine 193. je podržala Septimija Severa i njegov dolazak na vlast. Od 260. do 274. je podržavala Postumovo Galsko Carstvo. Kao garnizon se održala sve do početka 5. vijeka.

## Vanjske veze

* livius.org account 
* Legio XXX Ulpia Traiana Victrix, Italian re-enactment group
* http://www.principialegionis.org/lxxxvvhistory.html, 2nd Century Roman Legion based in Ontario, Canada
Legio II Traiana Fortis

**Legio secunda ''Traiana Fortis***, (*'Druga *hrabra trajanska* legija*'), bila je [[legija|rimska legija]] koju je formirao car [[Trajan]] 105, zajedno sa [[Legio XXX Ulpia Victrix|XXX *Ulpia Victrix*]] radi [[Trajanovi dački ratovi|pohoda]] protiv [[Dakija|Dacija]]. Nakon završetka tih ratova se premjestila na istočne granice i sudjelovala u pohodima protiv Parta, prije nego što je stacionirana u [[Aegyptus|Egiptu]]. Podaci o legiji se mogu pronaći još sredinom 5. vijeka. Simbol legije je bio [[Heraklo]].

== Vanjske veze ==
* [http://www.livius.org/le-lh/legio/ii_traiana_fortis.html livius.org account of Legio II *Traiana Fortis''] 
* LEGIO II TRAIANA FORTIS, Nevada (USA) re-enactement group
Tron

**Tron** ( – "sjedalo"), **prijestolje**, **prijestol** ili **prijesto** (ijek.), odn. **prestolje**, **prestol** ili **presto** (ek.), službena stolica na kojoj sjedi monarh prilikom javnih ceremonija. "Tron" se metaforički koristi za monarhiju, odnosno za vlast koja proizlazi od kraljevskog naslova, pa "zasjesti na prijestolje" znači "doći na vlast" ili biti proglašen vladarom.

## Vanjske veze

* RoyalArk- here India
Car Shang od Hana

**Car Shang of Hana**, kin. **漢殤帝**, py. **Hàn Shāng dì**, wg. **Han Shang-ti**, (početak 105 - august/septembar 106) bio je Kina|kineski car iz dinastije Han, odnosno peti po redu vladar Istočne dinastije Han.

Bio je dijete cara Hea i konkubine čije ime historiji nije poznato. Imao je starijeg brata po imenu Liu Sheng, ali je nakon očeve smrti carica Deng Sui odlučila da Shang, usprkos toga što je imao samo tri mjeseca, bude proglašen za cara, a Deng Sui za regenticu. Carica je, međutim, za svaki slučaj u carskoj palači u Louyangu zadržala i njegovog 12-godišnjeg rođaka Liu Hua, kako bi se osigurala za slučaj da malo dijete umre. Kada se to dogodilo nakon godinu dana, Liu Hu je proglašen za novog cara po imenu An, ali je carica majka Deng zadržala vlast kao regentica.

## Reference
Vologas III od Partije

**Vologas III od Partije** (? - 147) bio je partski vladar koji je vladao istočnim dijelom Partskog Carstva od 105. do 147. Njegova duga vladavina je započela pobunom protiv kralja Pakora II, koji je nedugo nakon njenog izbijanja umro. Vologas, međutim, nije uspio to iskoristiti, jer su vlast u zapadnom dijelu Carstva zadržali Pakorovi legitimni nasljednici Hosroj I (105 - 116 i 117 - 129), Partamaspat (116 - 117) i Mitridat IV (129 - 140). Vologas se dugo održao prije svega zbog toga što su mu suparnici bili zaokupljeni opasnošću od Rimljana na svojim zapadnim granicama. Nakon smrti je njegovo područje zauzeo Mitridatov sin Vologas IV i tako ponovno ujedinio Partsko Carstvo.

## Reference
* Dio Cassius, lxix, 15.
Utopija

**Utopija** je zamisao o idealnom društvu. Utopije se uglavnom stvaraju zbog nezadovljstva stanjem društva, pa samim tim pruzaju osnovu da se kritikuje društvo. Prvi utopista bio je Thomas More ("Utopija"). Takodje važan utopista bio je Tommaso Campanella ("Grad Sunca"). U 18. vijeku najvažniji utopisti bili su Mablej, Cabet, Moreli, a u 19. vijeku Saint-Simon, Charles Fourier, Robert Owen...

U 20. vijeku pojavljuju se nove vrste utopija, anti-utopije (negativne utopije). Nastaju zbog situacije u XX veku (svetski ratovi). Najpoznatiji pisci ovakve vrste utopije su: Zamjatin ("Mi"), Haksli ("Vrli novi svet"), Orvel ("1984"). U ovim knjigama se piše o tome kako je sve kontrolisano, zabranjeno i manipulisano. One na pesimistički način oslikavaju budućnost čovečanstva.

## Povezano
* Anti-utopija
Nijmegen

**Najmegen** () je grad u Holandiji, u provinciji Gelderland. Po podacima iz 2010. godine, u gradu je živelo 163 112 stanovnika.

## Povezano
* Operacija Market garden

## Vanjske veze

* Zvanična stranica grada
Brindisi

**Brindisi** (grčki: *Brentèsion* ili *Vrindhision*, latinski: *Brundisium*) je glavni grad talijanske provincije Brindisi u regiji Apulija od 88 611 stanovnika.

*Brindisi* je još od srednjeg vijeka sjedište istoimene dijeceze.
## Geografija
Grad leži na obali Jadranskog mora, 110&nbsp;km jugoistočno od Barija.

Brindisi se nalazi na krajnjem jugoistoku Apeninskog poluotoka, točnije na malom poluotoku između Jadranskog mora i Jonskog mora. Nalazi se u blizini Otrantskih vrata, te je najbliži Albaniji i Grčkoj od svih većih talijanskih gradova. Zbog toga Brindisi ima vrlo povoljno prometno značenje. Iz grada polaze trajektne veze prema Grčkoj. To je najvažnija prometna veza Grčke s Italijom i zapadnom Evropom.

Reljef je nizinski (Salentinska nizina). U središtu grada postoji zaljev u kojem je smještena luka. Grad je poznat po vinogradarstvu i proizvodnji vina. Veći gradovi u okolici su Bari (također značajna luka), Lecce i Taranto.
## Historija
Po legendi osnivač grada je grčki mitološki junak Diomed. Postoje teorije da je prije dolaska Rimljana je na tom mjestu postojalo ilirsko naselje. Rimljani su osvojili prostor grada 267. pne. i razvili grad **Brundisium** koji je postao jedan od glavnih rimskih pomorskih i trgovačkih centara i glavna veza Rima s Grčkom. Od Rima do Brundisiuma je vodila jedna od najvažnijih rimskih cesta Via Appia. Stanovnici grada su imali rimsko građansko pravo. Smatra se da je Brundisium imao oko 100 000 stanovnika. U njemu je umro rimski pjesnik Vergilije. U Brindisiju je 40. pne. sklopljen mir između Antonija i Oktavijana.

Nakon pada Rimskog Carstva su grad osvojili Ostrogoti. U 6. vijeku ga je obnovio Bizant, a 675. god. ponovo razorili Langobardi. Od 836.-868. godine su Saraceni osnovali naselje u blizini grada. Kasnije su grad vratili Bizantinci, a 1071. su ga osvojili Normani i postao je dio Napuljskog kraljevstva. Grad je bio dio Napuljskog kraljevstva do Ujedinjenja Italije krajem 19. vijeka, iako je jedno vrijeme njim upravljala Venecija, Španjolska i Austrija.

Teško je razoren u potresu 1456. godine. Nakon otvaranja Sueskog kanala (1869.) postaje polazištem za promet s Indijom i Dalekim istokom. U I. svjetskom ratu postaje i vojna ratna baza, te je svoj vojni značaj zadržao do danas.
## Znamenitosti
Najvažnija je tvrđava (Castello Svevo ili Castello Grande) koju je sagradio njemački car Fridrik II. Postoji i tvrđava Forte a Mare koja se nalazi na malom poluotoku na ulazu u luku. Postoje rimski stupovi koji su simbol grada. Označavali su početak ceste Via Appia koja je vodila do Rima. U gradu postoje mnoge crkve.
## Gradovi prijatelji
 
## Reference

## Vanjske veze

* Službene stranice grada
Tekstil

**Tekstil** je elastični materijal sastavljen od sitnih vlakana koja čine predivo. Tekstilna industrija upotrijebljava prirodna i sintetička vlakna kako bi tkanjem ili pletenjem proizvela tkanine za odeću, namještaj ili industriju. 

## Proizvodnja tekstila
Vlakno se čisti, sortiraa, izbjeljuje, ponekad boji, a zatim se šalje u predionice gdje se pretvara u čvrst neprekidan konac. Bojenje se bira prema kemijskim karakteristikama tekstilnog vlakna. Danas su gotovo sve boje sintetičke. Tkanina može da bude bojena i pojedinačno nakon tkanja. Vlakno se potom plete ili tka. Tkanje se odvija na razboju koji je danas automatiziran. 

Leteći čunak Johna Kaya i mehanički razboj bili su dva ključna izuma za napredak tekstilne industrije. Nakon tkanja, komad tkanine se pere a ponekad se priprema za štampanje(crtež) ili za postupke koji će uticati na njegov izgled ili kvalitet. U industrijskim zemljama, fabrike tekstila se suočavaju sa konkurencijom zemalja Srednjeg istoka i ostalih područja Azije. 

## Vanjske veze

* Textilna industrija u Indiji 
* Tekstilna industrija u Salemu
Ribarska mreža

**Ribarska mreža** je mreža izrađena u svrhu ribolova, odnosno lova na jastoge, škampe i rakove. Izrađuje se od relativno tankih vlakana koja su povezana čvorovima. Niti mreže mogu biti od vune, svile ili najlona. Ribarske mreže se obično koriste u komercijalnom, a vrlo retko u sportskom, odnosno rekreativnom ribolovu.

Postoje različite vrste ribarskih mreža, koje su podeljene na osnovu razmaka između čvorova ili načina na koji se hvata određena vrsta ribe u zavisnosti od njene veličine.
Svitak

**Svitak** je naziv za valjane trake od savitljivog materijala - najčešće papirus, pergament i papir - koje se koriste za pisanje, odnosno čitanje određenog teksta. Do pronalaska suvremenih knjiga predstavljale su najčešći oblik prenošenja pisanih informacija. Danas se koriste uglavnom u ritualne, odnosno vjerske svrhe, a za što kao primjer služi judaizam.
Al-Karak

**Al-Karak** ( *Karak*) je grad u Jordanu sa 20.280 stanovnika (popis 2004), dok u širem podučju živi 68.800 ljudi. Nalazi se 124 kilometra južno od Amana. U njemu se nalaze ostaci zamka iz doba krstaša (izgrađen 1140ih) koji je pripadao Jerusalimskoj kraljevini.


Kerak BW 1.JPG|Tvrđava Al-Karak
Al-Karak-02-Restaurant-2010-gje.jpg
Al-Karak-04-Reifenhaendler-2010-gje.jpg
Al-Karak-06-Junge-2010-gje.jpg
Al-Karak-08-Frauen an Bushaltestelle-2010-gje.jpg
Al-Karak-10-Garage-2010-gje.jpg
Al-Karak-12-wachsender Neubau-2010-gje.jpg


## Reference

## Vanjske veze
Višijevska Francuska

**Višijevska Francuska** ili **Višijski režim** je bila vlada Francuske od srpnja 1940. godine do kolovoza 1944. godine. Nasljedila je Treću Republiku. *"Francuska država"* (*L'État Français*), kako je nazvana u kontrast s *"Francuskom republikom"*, je proklamirana od strane maršala Pétaina nakon vojnog poraza Francuske od Trećeg Reicha tijekom Drugog svjetskog rata. Glasovanjem Nacionalne skupštine od 10. srpnja 1940. godine, Pétain je dobio skoro sve izvršne moći, te je proglašen *"Predsjednikom skupštine"*, a ne predsjednikom Francuske. Pétain je vodio reakcionarni program zvan *[[Révolution nationale]]*, čiji je cilj bio *"regeneracija Nacije"*.

Višijska Francuska je imala legalni autoritet i nad sjevernim djelom države, koji je okupirao Wehrmacht, i nad južnim *"slobodnim dijelom"* države, gdje se nalazio Vichy, središte države. Južna zona je pod Vichyevskom upravom bila sve do 1942. godine.

Pétain i Višijski režim su dobrovoljno kolaborirali s Nijemcima. Francuska policija je organizirala uhićenja i deportaciju Židova i ostalih koje je Treći Reich smatrao nepoželjnim.

Legitimnost Pétaina i Višijske Francuske izazvao je general Charles de Gaulle, koji je vodio Slobodnu Francusku. Nakon Savezničke Operacije Overlord, de Gaulle je u lipnju 1944. godine proglasio Provizornu vladu Francuske Republike. Nakon potpunog oslobođenja, Provizorna vlada je za svoje središte uzela Pariz. Saveznici su 23. listopada 1944. godine priznali Provizornu vladu kao legitimnu vladu Francuske. 

Nakon pada Višijske Francuske, pobornici režima su uspostavili vladu u egzilu koju je do travnja 1945. godine vodio Pétain.

## Vanjske veze

* Simon Kitson 's Vichy web-page http://artsweb.bham.ac.uk/vichy/  
* ESTABLISHMENT OF THE VICHY GOVERNMENT, JULY 10, 1940
* State Collaboration  Collaboration of Vichy France with Nazi Germany.
* Map of the "free" and "occupied" zones  
*  National Geographic coverage of the armistice 
* Map
Dačke tvrđave u planinama Orăștie

**[[Dakija|Dačke]] tvrđave u planinama Orăștie** je naziv za šest utvrđenja podignutih od strane Dačana tokom 1. vijeka pne. u današnjoj Rumunjskoj u svrhu obrane od eventualnih rimskih napada. Te tvrđave - Sarmizegetusa, Blidaru, Piatra Roșie, Costești, Căpâlna i Bănița - su organizirane u obrambeni sistem od strane dačkog kralja Decebala krajem 1. vijeka. Godine 1999. je njihove ostatke UNESCO proglasio Svjetskom baštinom.

## Galerija

Datoteka:Cetatea Costesti.JPG|Dačka tvrđava *[[Orăștioara de Sus|Costești]]*
Datoteka:Cetatea Blidaru2.JPG|Tvrđava *[[Orăștioara de Sus|Blidaru]]*
Datoteka:Cetatea Blidaru.JPG|Tvrđava *Blidaru*
Datoteka:Sarmizegetusa Regia.JPG|Svetišta u *[[Sarmizegetusa Regia|Sarmizegetusi]]*
Datoteka:Sanctuarele de andezit.JPG|Andezitno svetište, *Sarmizegetusa Regia*
Datoteka:Sanctuarul mare de calcar.JPG|Veliki vapnenačko svetište, *Sarmizegetusa Regia*
Datoteka:Sanctuarul mic de calcar.JPG|Malo vapnenačko svetište, *Sarmizegetusa Regia*
Datoteka:Solar disc.JPG|Solarni disk, *Sarmizegetusa Regia*
Datoteka:Murus Dacicus.JPG|Murus dacicus, *Sarmizegetusa Regia*
Datoteka:Paved Dacian road.JPG|Popločani dački put, *Sarmizegetusa Regia*


## Vanjske veze

* = 01. 02. 2010.+08:33:25 The Dacians - pictures of the fortresses in the Orastie Mountains
* UNESCO: The Dacian Fortresses of the Orastie Mountains
* Tourist information and maps from the Museum of Dacian and Roman Civilisation
Andezit

**Andezit** (, , , ) je vulkanska stena izgrađena od natrijsko-kalcijskih plagioklasa i bojenih minerala. Ove mlađe izlivne stene dioritske grupe su mezokratne, retko melanokratne porfirske stene tamnosive, tamnozelene ili sivozelene boje. Pri raspadanju postaju žućkasti ili crvenkasti. Masivne su ili fluidalne teksture. 

Pojavljuju se uglavnom u vidu velikih masa (izliva), stubastog ili bankovitog lučenja. 

Izgrađeni su od fenokristala andezina, hornblende, augita, biotita, hiperstena, itd. koji leže u mikrokristalastoj, kriptokristalastoj ili staklastoj osnovnoj masi.
Podela na vrste izvršena je prema dominirajućem bojenom mineralu, na osnovu čega postoje augitski, biotitski, amfibolski andezit, itd.

Pojavom male količine kvarca andeziti postupno prelaze ka dacitima (dacito – andeziti). Sa druge strane, pojavom bazičnijeg plagioklasa i sa porastom sadržaja bojenih minerala, ove stene prelaze ka bazaltima (tzv. andezit – bazalti).

Andeziti mogu nastati:
* diferencijacijom bazaltoidne magme;
* reakcijom (asimilacijom) kontinentalne kore i bazalta;
* delimičnim stapanjem donjeg dela kontinentalne kore i omotača. 

## Rasprostranjenje i primena
Andeziti su u Srbiji veoma rasprostranjene stene. Najveće pojave andezita sreću se u timočkoj eruptivnoj oblasti u istočnoj Srbiji. Ovaj kompleks je zbog toga ranije nazivan timočki andezitski masiv. U njemu su zastupljeni andeziti sa veoma krupnim, idiomorfnim, fenokristalima hornblende i biotita, koji se nazivaju **timociti** (prema reci Timok).

Mogu se koristiti kao građevinski kamen, ali su i nosioci mnogih sulfidnih mineralizacija.

## Povezano
* Spisak minerala
* Spisak stena

## Reference

## Literatura

* Đorđević V., Đorđević P., Milovanović D. 1991. *Osnovi petrologije*. Beograd: Nauka
Aplit

**Aplit** je kisela magmatska stena, diašistni žični ekvivalent granitske grupe stena. Nastaje kristalizacijom kiselih magmi u Zemljinoj kori, i to unutar pukotina, nakon čega zadobijaju izgled žice.

Aplit izgrađuju:
* kvarc,
* feldspati,
* veoma male količine bojenih minerala (liskuna ili amfibola), koji ponekad i izostaju.

Struktura aplita je zrnasta. Često je panidiomorfno zrnasta, a retko može biti i porfiroidna. Tekstura je masivna.

Granice aplitskih žica prema okolnim stenama su oštre. Bele su boje, ponekad svetlostive. Uvek su svetliji od matičnog plutona, koji redovno prate.

## Povezano
* Spisak stena

## Literatura
* Đorđević V., Đorđević P., Milovanović D. 1991. *Osnovi petrologije*. Beograd: Nauka
Aleksandar I (papa)

**Aleksandar I.** je bio šesti papa, nasljednik Evaristov, od oko 106 do oko 115.

## Kronologija

Irenej Lionski, krajem 2. stoljeća, označava ga kao petog papu nakon apostola. Njegov pontifikat povjesničari različito datiraju, tako da se kao vrijeme njegova pontifikata označuju razdoblja 106.-115. (Duchesne) ili 109.-116. (Lightfoot). U kršćanskoj starini obično se držalo da mu je pontifikat trajao deset godina (Euzebije Cezarejski, *Historia Ecclesiastica* IV, i), a nalazi se i na Hegezipovu popisu rimskih biskupa (usp. Euzebije, IV, xxii 3) prije smrti pape Eleuterija (189.)

## Biografija

Prema jednoj predaji rimske Crkve koja seže do 5. stoljeća, a nalazi se u zbirci *[[Liber pontificalis]]*, rodom je bio Rimljanin, a svoju je službu obavljao u doba cara Trajana (98.-117.) Ista predaja potvrđuje da je podnio mučeništvo odrubljivanjem glave na Viji Nomentani u Rimu, 3. svibnja.

Kad je izabran za papu vjerojatno je imao manje od trideset godina, te je bio prvi papa kojega nije odredio njegov prethodnik, nego su ga izabrali biskupi koji su se nalazili u Rimu, na temelju uputa što su im ih dali prezbiteri i đakoni toga grada.

Pripisuje mu se da je u Rimski kanon unio dio *Qui pridie*, to jest riječi ustanove Euharistije. Drži se da je uveo i blagoslov vodom i solju kršćanskih domova kako bi ih se zaštitilo od zla (*constituit aquam sparsionis cum sale benedici in habitaculis hominum* - „ustanovi škropljenje vodom i solju za blagoslov ljudskih nastambi“).

Aleksandar je bio papa u doba najvećeg uspona Rimskog Carstva, kad su se često ponavljali progoni kršćana. Bilo je to osobito teško razdoblje za Crkvu.

Za njegova pontifikata odvijalo se (oko 112.) poznato dopisivanje između Plinija Mlađeg, upravitelja Bitinije, i cara Trajana povodom anonimnih objeda protiv kršćana:

Trajan je na to odgovorio:

1885., na mjestu što ga je predaja označavala kao mjesto mučeništva Aleksandrova, nađeno je polupodzemno groblje svetih mučenika Aleksandra, Eventola i Teodola. Prema nekim arheolozima, ovaj Aleksandar bio bi papa, a ovaj drevni grob bio bi mjesto njegova mučeništva. Ima, međutim, i stručnjaka koji nisu za poistovjećivanje ovog Aleksandra s papom (Duchesne), te tvrde da je do poistovjećivanja došlo tek u 4. stoljeću.

Drži se da su njegove relikvije 834. prenijete u Freising u Bavarskoj.

## Štovanje
U Rimokatoličkoj Crkvi spomendan mu je 3. svibnja, a u pravoslavlju 16. ožujka.
Granitporfir

**Granitporfir** je kisela magmatska stena, ašistni žični ekvivalent granita. Nastaje kristalizacijom kiselih magmi u pukotinama i ostalim dislokacijama u Zemljinoj kori. 

Minerali koji izgrađuju granitporfir su:
* kvarc,
* ortoklas ili mikroklin,
* kiseli plagioklas: albit,
* bojeni mineral: biotit, hornblenda.

Struktura granitporfira je porfirska. Često može biti porfiroidna, kada su krupnija idiomorfna zrna kalijski feldspat ili albit. Tekstura granitporfira je masivna.

## Literatura
* Đorđević V., Đorđević P., Milovanović D. 1991. *Osnovi petrologije*. Beograd: Nauka
Granodiorit

**Granodiorit** je kisela dubinska magmatska stena. Nastaje kristalizacijom kiselih magmi sa manjim sadržajem kvarca, u odnosu na granitske magme.

Minerali koji izgrađuju granodiorit su:
* kvarc,
* alkalni feldspat, koji može biti ortoklas ili mikroklin,
* intermedijarni plagioklas,
* bojeni minerali (najčešće iz grupe liskuna).

Struktura granodiorita je zrnasta, a tekstura masivna.

## Povezano
* Spisak stena

## Literatura

* Đorđević V., Đorđević P., Milovanović D. 1991. *Osnovi petrologije*. Beograd: Nauka
Granodioritporfirit

**Granodioritporfirit** je kisela magmatska stena, ašistni žični ekvivalent granodiorita. Nastaje kristalizacijom kiselih magmimagma u razlomima u Zemljinoj kori.

Minerali koji izgrađuju granodioritporfirit su:
* kvarc,
* alkalni feldspat: ortoklas ili mikroklin,
* intermedijarni plagioklas,
* bojeni mineral: biotit, hornblenda.

Struktura granodioritporfirita je porfiroidna do porfirska, dok je njegova tekstura masivna.

## Povezano
* Spisak stena

## Literatura
* Đorđević V., Đorđević P., Milovanović D. 1991. *Osnovi petrologije*. Beograd: Nauka
Kvarcdiorit

**Kvarcdiorit** je dubinska kisela magmatska stena. Odlikuje se manjim sadržajem kvarca u odnosu na granit, granodiorit i kvarcmonconit, kao i potpunim odsustvom alkalnog feldspata. Na taj način, kvarcdiorit predstavlja prelaz od kiselih ka intermedijarnim magmatskim stenama. Nastaje kristalizacijom magme u dubljim delovima Zemljine kore.

Minerali koji izgrađuju kvarcdiorit su:
* kvarc, 
* intermedijarni plagioklas,
* bojeni mineral, najčešće iz grupe liskuna.

Struktura kvarcdiorita je zrnasta, što predstavlja karakteristiku tipičnih dubinskih magmatskih stena. Tekstura je masivna.

## Povezano
* Spisak stena

## Literatura

* Đorđević V., Đorđević P., Milovanović D. 1991. *Osnovi petrologije*. Beograd: Nauka
Kvarcmonconit

**Kvarcmonconit** je dubinska kisela magmatska stena. Odlikuje se manjim sadržajem kvarca u odnosu na granit i granodiorit (koje su kiselije stene). Nastaje kristalizacijom kiselih magmi u Zemljinoj kori.

Minerali koji izgrađuju kvarcmonconit su:
* kvarc,
* alkalni feldspat (ortoklas ili mikroklin),
* intermedijarni plagioklas,
* bojeni minerali (najčešće iz grupe liskuna).

Kod kvarcmonconita je sadržaj ortoklasa i plagioklasa približno jednak, što čini značajnu razliku u odnosu na granodiorit. 

Struktura kvarcmonconita je porfiroidna do porfirska, dok je njegova tekstura masivna. 

## Povezano
* Spisak stena

## Literatura
* Đorđević V., Đorđević P., Milovanović D. 1991. *Osnovi petrologije*. Beograd: Nauka
Kvarckeratofir

**Kvarckeratofir** je kisela magmatska stena, submarinski izlivni ekvivalent granita. Nastaje kristalizacijom kisele lave na morskom dnu.

Za kvarckeratofir karakteristična je niskotemperaturna asocijacija minerala. Izgrađuju ga:
* kvarc,
* plagioklas: albit,
* relikti bojenih minerala (liskuna, amfibola).

Struktura kvarckeratofira je porfirska, dok je njegova tekstura masivna.

## Povezano
* Spisak stena

## Literatura
* Đorđević V., Đorđević P., Milovanović D. 1991. *Osnovi petrologije*. Beograd: Nauka
Kvarclatit

**Kvarclatiti** su izlivni ekvivalenti kvarcmonconita i dela granodiorita. Veoma su rasprostranjeni. Javljaju se u većim masama, izlivima, kupama ili konkordantnim pločama nastalim u subvulkanskom nivou. Obično su praćeni velikim količinama piroklastičnog materijala istog sastava.

Minerali koji izgrađuju kvarclatit su: sanidin, kvarc, plagioklas (oligoklas i andezin), biotit, hornblenda ili augit. Kao sporedni sastojci sreću se sfen, apatit i cirkon. 

Sive su boje. Imaju porfirsku strukturu. Kao fenokristal se obično javlja sanidin. Osnovna masa može biti holokristalasta, hipokristalasta i staklasta. 

Lučenje kvarclatita je stubasto. Tom prilikom se obrazuju stubovi različitih dimenzija, koji obično stoje upravno na površ hlađenja sliva. 

U Srbiji se kvarclatiti javljaju na Rogozni, južnom Kopaoniku, oko Trepče, Zvečana, na Kotleniku i Fruškoj gori.

Imaju ograničenu upotrebu zbog izrazito porfirske strukture. Lako podležu raspadanju, pri čemu fenokristali sanidina ispadaju iz stene, a ona se lomi u nepravilne komade. Teško se obrađuje, pa se pretežno koristi za nasipanje puteva.

## Povezano
* Spisak stena
Kvarcporfir

**Kvarcporfir** je kisela magmatska stena, paleotipni (stariji) izlivni ekvivalent granita. Nastaje kristalizacijom kisele lave na površi Zemlje. 

Minerali koji izgrađuju kvarcporfir su:
* kvarc,
* alkalni feldspat: sanidin,
* plagioklas: albit,
* bojeni mineral: biotit, augit, hornblenda.

Struktura kvarcporfira je porfirska, dok je njegova tekstura fluidalna.

## Povezano
* Spisak stena

## Literatura
* Đorđević V., Đorđević P., Milovanović D. 1991. *Osnovi petrologije*. Beograd: Nauka
Pegmatit

**Pegmatit** (=*jaka veza*, , , , ) je vrlo krupnozrna (zrna pretežno > 1&nbsp;cm u prečniku), leukokratna, diašistna stena, koja predstavlja krajnji derivat granitskih i drugih intruzija. Zrna ove magmatske stene dostižu veličine i preko 20 -{mm}-. Karakteristično pojavljivanje ovih stena je u vidu žica.

## Geneza i karakteristike
Većina pegmatita se sastoje od minerala kvarca i feldspata, a vezuju se za granitne stene u kojima se formiraju tokom završne faze nastanka, odnosno krajem faze očvršćavanja. Tokom ove faze izdvaja se frakcija mineralnog materijala koja sadrži većim delom vodu obično bogatu fluorom i litijumom. Ova frakcija biva istiskivana iz granitnog plutona koja nakon očvršćavanja formira žice. Očvršćavanje se dešava na relativno visokim temperaturama pod malim pritiscima što dovodi do kristalizacije u vidu velikih kristala. Ovako nastaju pegmatiti koji sadrže krupne primerke biotita i blokove alkalnog feldspata.

## Rasprostranjenje
Na području Srbije pegmatiti se javljaju kao žični pratioci granitoida i to: na području Bujanovca, na Kukavici, Ceru, Bukulji, Pasjači.


Datoteka:Alkaline pegmatite.jpg|Alkalni pegmatit sa površinski izmenjenim feldspatom i kristalima plavog korunda - Canaã alkalni masiv, Rio de Žaneiro, Brazil
Datoteka:Pegmatite body.JPG|Pegmatitska žica
Datoteka:Pegmatyt 3.JPG|Pegmatit - mineralna asocijacija: kvarc čađavac,ortoklas, epidot. Poljska


## Povezano
* Stene
* Spisak stena

## Reference

## Literatura
* Đorđević V., Đorđević P., Milovanović D. 1991. *Osnovi petrologije*. Beograd: Nauka

## Vanjske veze

* Pegmatite
Riolit

**Riolit** (, , , ) je vulkanska stena izgrađena od fenokristala kvarca, sanidina, zatim plagioklasa (albita i oligoklasa) i neznatne količine biotita, ređe amfibola ili piroksena. Ova kisela magmatska stena pripada grupi kenotipnih (mlađih) izlivnih ekvivalenata granita. 

## Nastanak i karakteristike
Nastaje kristalizacijom kisele lave na površi Zemlje.
Minerali koji izgrađuju riolit su:
* kvarc,
* alkalni feldspat: sanidin,
* bojeni minerali: biotit i hornblenda,
* sporedni minerali: apatit, cirkon, sfen. 

Na osnovu karaktera feldspata, prirode bojenih minerala i strukture rioliti se dele na kalkoalkalne i alkalne riolite. Poslednji pored alkalnog feldspata sadrže i alkalne amfibole i piroksene.

Struktura riolita je holokristalasto porfirska do vitrofirska, dok je njegova tekstura fluidalna.

## Povezano
* Spisak stena

## Reference

## Literatura

* Đorđević V., Đorđević P., Milovanović D. 1991. *Osnovi petrologije*. Beograd: Nauka
Gabroporfirit

**Gabroporfirit** je bazična magmatska stena, ašistni žični ekvivalent gabra. Nastaje kristalizacijom bazične magme u pukotinama u Zemljinoj kori.

Minerali koji izgrađuju gabroporfirit su:
* bazični plagioklas,
* klinopiroksen,
* ortopiroksen,
* olivin.

Struktura gabroporfirita je porfiroidna, dok je njegova tekstura masivna. Javljaju se u vidu tankih i dugih žica, koje seku ili matični pluton, ili stene neposredne okoline.

## Literatura
* Đorđević V., Đorđević P., Milovanović D. 1991. *Osnovi petrologije*. Beograd: Nauka
Dijabaz

**Dijabaz** je izlivna i žična stena gabro grupe. Ova stena nastala je najčešće u okviru spilit-keratofirskih asocijacija. 

Dijabazi su tamnozelene do crne boje, lučeni kuglasto ili pločasto. Struktura je ofitska, a tekstura masivna ili mandolasta. Javljaju se u vidu manjih masa nepravilnog oblika, u vidu ploča ili silova, i u vidu žica različite debljine. 

Izgrađeni su od bazičnog plagioklasa, koji se javlja u međusobno izukrštanim pritkama gde su međuprostori zapunjeni monokliničnim piroksenom (ofitska struktura). 

U ovim stenama mogu se još javiti: olivin (olivinski dijabaz), hornblenda, biotit i kvarc (kvarcdijabaz). Od sporednih sastojaka u ovim stenama redovan je ilmenit, sreću se magnetit i apatit. Sekundarnih minerala ima mnogo, s obzirom da ove stene uglavnom nastaju u submarinskim uslovima. Bojeni minerali su hloritisani, kalcitisani, epidotisani. Plagioklas je sosiritisan i kalcitisan, ilmenit pretvoren u leukoksen. Takva stena dobija zelenu boju, zbog čega se u literaturi dijabazi i srodne stene nazivaju zelene stene ili grinštajn. 

Vrednost dijabaza kao građevinskog materijala je promenljiva. Kada su sveži upotrebljavaju se za izradu spomenika, pa čak i kao dekorativni kamen. Međutim, izmenjeni su loš građevinski materijal. 

Najveća količina dijabaza kod nas formirana je u mezozoiku (srednja jura), a cela jedna vulkanogeno-sedimentna formacija, u kojoj su dijabazi osnovne stene, nazvana je dijabaz-rožnačka formacija (što je stari naziv, sadašnji naziv ove formacije je ofiolitski melanž). 

## Povezano
* Spisak stena

## Literatura

* Đorđević V., Đorđević P., Milovanović D. 1991. *Osnovi petrologije*. Beograd: Nauka
Spilit

**Spiliti** predstavljaju posebnu grupu stena, koja se od ostalih bazaltoidnih stena razlikuje kako po mineralnom sastavu, tako i po specifičnim uslovima postanka.

Spiliti su stene zelene boje, koje grade prostrane silove, najčešće konsolidovane kao -{pillow}- lave. Takođe se javljaju i u vidu manjih masa ili žica nastalih submarinski ili intruzijom lave u vlažne nekonsolidovane sedimente morskog dna. 

Mineralni sastav spilita je sledeći: albit, hlorit, kalcit, epidot, sfen i relikti monokliničnog piroksena.

U plitkim submarinskim uslovima ove lave daju stene sa porfirskom strukturom i mandolastom teksturom, kada su crvenomrke ili ljubičaste boje (usled brze oksidacije gvožđa), kada stene nazivamo melafirima.

Spiliti nisu pogodni za građevinski materijal zbog nepovoljnog lučenja i mineralnog sastava.

## Povezano
* Spisak stena

## Literatura
* Đorđević V., Đorđević P., Milovanović D. 1991. *Osnovi petrologije*. Beograd: Nauka
Kimberlit

**Kimberlit** je ultrabazična magmatska stena, izlivni ekvivalent peridotita. Nastaje kristalizacijom ultrabazične magme na površi Zemlje. Ova stena značajna je zbog toga što u sebi može da nosi dijamante. Naziv je dobila po oblasti Kimberli u Južnoafričkoj Republici, gde je prvi put iz nje eksploatisan dijamant. 

Minerali koji izgrađuju kimberlit su:
* olivin (delimično alterisan),
* sekundarni minerali: bronzit, diopsid, flogopit, perovskit, ilmenit, pirit,
* dijamant.

Struktura kimberlita je porfirska, dok je njegova tekstura brečasta.

## Povezano
* Spisak stena

## Literatura

* Đorđević V., Đorđević P., Milovanović D. 1991. *Osnovi petrologije*. Beograd: Nauka
Gabro

**Gabro** je bazična intruzivna magmatska stena koja se svojim većim delom sastoji od bazičnih plagioklasa i monokliničnog piroksena (klinopiroksen) i krupnozrnaste je strukture. Bazični plagioklas može biti labrador ili bitovnit, a retko anortit.

Gabro je tipična stena srednjeg stepena frakcionacije bazaltnih magmi pa se najčešće pojavljuje u obliku uslojenih intruzija, ali i debljih diferenciranih silova, pa i manjih intruzija.

To su stene zelenosive, tamnozelene, zelene a nekada i crne boje.

Najveći deo okeanske kore načinjen je upravo od gabra, proizvedenog bazaltnim magmatizmom na srednjeokeanskim grebenima.

Ima primenu kao građevinski kamen i to kao dekorativni kamen. Spomenik Neznanom junaku na Avali u Beogradu izgrađen je od jablaničkog gabra. Takođe, Knez Mihajlova ulica u Beogradu je popločana gabrom.

## Povezano
* Spisak minerala
* Spisak stena

## Literatura

* Đorđević V., Đorđević P., Milovanović D. 1991. *Osnovi petrologije*. Beograd: Nauka
Peridotit

**Peridotit** je krupnozrna magmatska stena, velike zapreminske težine, koja se sastoji od olivina i piroksena. Peridotit sadrži više od 90% bojenih minerala odnosno ne sadrži salične, svetle minerale i on je ultrabazična stena, što znači da sadrži manje od 45% SiO2. Bogat je magnezijumom (Mg), što se odražava u velikom udelu magnezijom bogatih olivina. Peridotiti se javljaju obično u vidu velikih masa nepravilnog oblika.

Peridotiti su dominantne stene u gornjem delu Zemljinog omotača.

## Povezano
* Spisak minerala
* Spisak stena