open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Univerzitet u Kaliforniji, Santa Barbara

**[[Univerzitet u Kaliforniji]], [[Santa Barbara County, California|Santa Barbara]]** (,  UC Santa Barbara ili UCSB) je javni istraživački univerzitet u Santa Barbari, u američkoj saveznoj državi Kaliforniji. Institucija je deo javnog univerzitetskog sistema Univerziteta Kalifornija. Univerzitet vuče korene iz učiteljske škole osnovane 1891. godine koja se nakon prvih nekoliko decenija u 1920-im pridružila kalifornijskom državnom sistem, a zatim i univerzitetskom sistemu Univerziteta u Kaliforniji 1944. godine. Treći je najstariji od deset univerzitetskih kampusa u sistemu, posle UC Berkeleyja i UCLA-e. Ukupan broj upisanih studenata za 2022. godinu bio je 26.961; 23.460 studenata preddiplomskih studija i 2.961 diplomski studenata.

Kampus UCSB-a nalazi se na obali okeana koja je pre toga bila vojna vazduhoplovna baza iz Drugog svetskog rata. UC Santa Barbara je organizovan u tri preddiplomska koledža (Književnost i nauka, Inženjerstvo, Kreativne studije) i dve postdiplomske škole (Obrazovanje i Upravljanje naukom i životnom sredinom), nudeći više od 200 diploma i programa. UCSB se svrstava u kategoriju "R1: Univerziteti za doktorska istraživanja - Vrlo visoka istraživačka aktivnost" i smatra se jednim od škola u grupi *Javnog Ivyja*. Univerzitet ima 10 nacionalnih istraživačkih centara, uključujući Kavli institut za teorijsku fiziku. Prema Nacionalnoj fondaciji za nauku, UC Santa Barbara je u fiskalnoj godini 2018. potrošio 235 miliona dolara na istraživanje i razvoj, što ga svrstava na 100. mesto u zemlji.

## Povezano
*Akreditacija institucija za visoko obrazovanje u SAD-u

## Reference
Univerzitet u Kaliforniji, San Francisco

**[[Univerzitet u Kaliforniji]], [[San Francisco]]** (,  UCSF) je javni istraživački univerzitet San Francisku u američkoj saveznoj državi Kaliforniji. Deo je javnog univerzitetskog sistema Univerziteta Kalifornija i posvećen je isključivo zdravstvenim naukama i biološkim naukama.

UCSF je osnovan kao Medicinski koledž Toland 1864. godine. 1873. godine postao je povezan sa Univerzitetom u Kaliforniji kao njegov Medicinski fakultet. Istovremeno je sastav škole inkorporisan Kalifornijski koledž farmacije, a 1881. godine osnovana je škola stomatologije. Prostorije institucije su se nalazile i u Berkeleyu i u San Francisku. 1964. godine škola je stekla potpunu administrativnu nezavisnost kao kampus sistema UC, a 1970. je dobila današnji naziv.

U.S. News & World Report rangiranje univerziteta za 2022-23. godinu uvrstio je medicinsku školu UCSF kao treću najbolju medicinsku školu za provođenje medicinskih istraživanja u SAD-u *(deli mesto sa medicinskim školama Univerziteta Kolumbija i Univerziteta Džons Hopkins)* i kao drugu najbolju medicinsku školu za primarnu zdravstvenu zaštitu. Jedina je medicinska škola koja se rangira među prve tri u obe kategorije.

Sa 25.398 zaposlenih, UCSF je drugi najveći poslodavac u javnom sektoru u području zaliva San Franciska. Fakultet UCSF-a leči pacijente i obučava lokalno stanovništvo od 1873. godine u Bolnici San Francisko General i u Medicinskom centru San Francisko VA.

## Povezano
* Akreditacija institucija za visoko obrazovanje u SAD-u

## Reference
Univerzitet u Addis Abebi

**Univerzitet u Addis Abebi** () je javni univerzitet koji se nalazi u glavnom gradu Etiopije, Addis Abebi. Univerzitet je osnovan 1950. Od 1962. univerzitet je nosio naziv etiopskog cara *Univerzitet Haile Selassija*, a od 1975. godine naziv nosi današnji naziv. Kanadski isusovac Dr. Lucien Matte, S.J. osnovao je univerzitet kao dvogodišnji koledž. Kroz naredne dvije godine razvijena je suradnja sa Univerzitetom u Londonu. 4. marta 1975. u jeku društvenih i političkih promjena, Derg-vojna hunta koja je preuzela vlast u zemlji, zatvorio je privremeno univerzitet i poslao 50,000 na selo kako bi pomogli izgraditi podršku za novi režim. Prvi magisteriji na univerzitetu počeli su da se dodjeljuju 1979. godine, a prvi doktorati 1987. Vrh univerzitetske administracije odstupio je 2002. godine sa čela institucije zbog pritisaka i uplitanja politike i rušenja akademske neoisnosti. Vlada je tada pokušala nametnuti novi model evaluacije studenata.

## Izvori

## Vanjske veze

* Univerzitet u Addis Abebi
Francuski univerzitet u Egiptu

**Francuski univerzitet u Egiptu** (francuski: *Université Française d’Égypte*; arapski: الجامعة الأهلية الفرنسية في مصر) je privatni univerzitet u Kairu osnovan 2002. godine u saradnji sa nekoliko univerziteta u Francuskoj. Nastava na fakuletu odvija se na francuskom jeziku uz određene sate na engleskom i arapskom. Univerzitet je i svečano otvoren 2006. godine od strane predsjednika Jacquesa Chiraca i Hosnija Mubaraka.
Britanski univerzitet u Egiptu

**Britanski univerzitet u Egiptu** je univerzitet u El Šerouku, u okolici Kaira u Egiptu. Osnovan je u septembru 2005. godine na temelju međudržavnog sporazuma po kojemu studenti na kraju obrazovanja dobijaju i egipatsku i diplomu nekog od britanskih partnerskih univerziteta.

## Vanjske veze

* www.bue.edu.eg
Njemački univerzitet u Kairu

**Njemački univerzitet u Kairu** je privatni univerzitet u Egiptu. Nalazi se u Novom Kairu i Kairu. Univerzitet je osnovan u oktobru 2003. godine. Njemački univerzitet u Kairu prvi je njemački univerzitet otvoren izvan teritorija Njemačke. Univerzitet pohađa oko 8500 studenata.
Univerzitet u Malaviju

**Univerzitet u Malaviju** () je univerzitet osnovan 1964. u afričkoj državi Malavi. Institucija je osnovana nekoliko mjeseci nakon proglašenja nezavisnosti. Prve godine postojanja univerzitet je upisalo 90 studenata. Danas je univerzitet podijeljen na ukupno pet kampusa u tri grada.

## Vanjske veze

* www.unima.mw
Akademija nauka i umetnosti Kosova

**Akademija nauka i umetnosti Kosova**, skraćeno **ANUK** (albanski *Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës*, skraćeno **ASHAK**), je znanosna i umjetnička institucija Kosova. Na čelu su mu predsjednik, dva potpredsjednika i tajnik. Ima redovne i izvandredne članove, a ravnopravni su albanski i srpski jezik.

## Historija
Akademija znanosti i umjetnosti Kosova je osnovana na osnovu Zakona o Akademiji nauka SAP Kosova, 1978. godine, u Prištini, koji je donela Skupština SAP Kosova („Službeni list SAP Kosovo” br. 24/78, 30/80. i 36/89). Nastala je od Naučnog društva Kosova koje je formirano 20. decembra 1975. Formirana je na osnovu Ustava SAP Kosova iz 1974. godine, u vreme kada je nastala slična institucija u Pokrajini Vojvodini (VANU). Imala je četiri odeljenja: Odeljenje za jezičke i književne nauke i umetnosti, Odeljenje za društvene nauke, Odeljenje za prirodne nauke i Odeljenje za umetnost.

ANUK je raspušten (kao i VANU), donošenjem novog Zakona o SANU u Skupštini Republike Srbije, 17. jula 1992. godine, a članovima predloženo da se sami pojedinačno prijave kao kandidati za SANU. Tako nije postupljeno s akademicima VANU, oni su (32 člana) samo „preregistrovani“ u SANU i formirano je Odeljenje SANU u Novom Sadu. Međutim, od članova ANUK-a samo je mali broj Srba "konkurisao" u SANU, a jedino je vajar Svetomir Arsić Basara primljen.

Kosovski akademici nisu prihvatili takvu odluku i svoju delatnost, u okviru ANUK-a, nastavili ilegalno. Štaviše, u Đakovici je formiraja još jedna akademija nauka i umetnosti Kosova.

Predsednici ANUK-a, do raspuštanja su bili:
* Esad Mekuli (20.12.1975 - 29.01.1979), predsednik Naučnog društva Kosova, potom i ANUK-a
* Idriz Ajeti (29.01.1979 - 11.05.1982) 
* Derviš Rožaja (11.05.1982 - 10.05.1984)
* Surja Pupovci (11.05.1984 - 09.05.1986)
* Vukašin Vuk Filipović (09.05.1986 - 24.05.1990) i 
* Musa Hadžiu (24.05.1990 - 04.06.1992).

Vuk Filipović je u periodu 1988 – 1990. obavljao i dužnost predsedavajućeg Saveta akademija nauka i umetnosti SFRJ.

Deo istoričara smatra kako je ukidanje ANUK-a je bio jedan od poticaja daljoj eskalaciji sukoba na Kosovu, s obzirom da albanski intelektualci više nisu imali poverenja u to da će moći zadržati sopstvene kulturne institucije u srpskoj državi, čak ni kada im je Miloševićev režim nudio njihovu obnovu pregovarajući sa Rugovom neposredno pred izbijanje rata krajem 1990-ih.

## Literatura
* Kako je osnovana VANU
* Jedinstvo (novine), 1974 – 1999,
* Politika (novine), 1992 – 1999.

## Povezano
* Srpska akademija nauka i umetnosti
* Vojvođanska akademija nauka i umetnosti
Jovan Deretić

**Jovan Deretić** (22. januar 1934, Orovac kod Trebinja, Kraljevina Jugoslavija – 16. mart 2002. Beograd) je bio srpski istoričar književnosti, član Udruženja književnika Srbije.

## Biografija
Osnovnu školu završio u Orovcu, gimnaziju u Trebinju i Vrbasu. Diplomirao na Filozofskom fakultetu u Beogradu 1958. godine na grupi za jugoslovensku književnost sa opštom književnosti. Doktorat književnih nauka stekao na Filozofskom fakultetu 1966. godine tezom „*Kompozicija [[Gorski vijenac|Gorskog vijenca]]*“.

Od 1981. kao redovan profesor predavao je na Filološkom fakultetu novu srpsku književnost.

Jedan je od pokretača časopisa „Književna istorija“ 1968. Odgovorni urednik ovog časopisa postaje 1972.

Autor je zapaženih studija o srpskim piscima XVIII i XIX veka i predavač na više domaćih i stranih univerziteta. Proučavao je usmeno narodno pesništvo i književnu periodiku. Od 1982. bio je član Predsedništva CK SK Srbije.

## Djela
Objavio je sledeća dela:
* *Dositej i njegovo doba* (1969),
* *Kompozicija Gorskog vijenca* (1969),
* *Poetika Dositeja Obradovića* (1974),
* *Ogledi iz narodnog pesništva* (1978),
* *Almanasi Vukovog doba* (1979),
* *Vidaković i rani srpski roman* (1980),
* *Srpski roman 1800 – 1950* (1981),
* *[[Istorija srpske književnosti]]* (1983),
* *Gorski vijenac P. P. Njegoša* (1986),
* *Put srpske književnosti*, (1996),
* *Poetika srpske književnosti* (1997)
* *Etide iz stare srpske književnosti* (2001)

## Nagrade
* Za „Istoriju srpske književnosti“ dobio je Oktobarsku nagradu grada Beograda.
* Za delo *Srpski roman 1800—1950* dobio je Nolitovu nagradu 1981. godine.
Univerzitet u Kairu

**Univerzitet u Kairu** (, ) je javni univerzitet sa centralnim kampusom u Gizi, gradu pored Kaira u Egiptu. Univerzitet je osnovan 1908. godine i kroz prošlost je nosio i nazive **Egipatski univerzitet** (1908–1940) i **Univerzitet kralja Fuada I** (1940–1952). Centralni kampus, koji se nalazi nedaleko od obale Nila, osovan je 1929. godine dok su fakulteti prije toga bili rasprostranjeni po raznim dijelovima grada.  Univerzitet u Kairu drugi je najstariji univerzitet u zemlji, nakon Univerziteta Al-Azhar. Instituciju je originalno pokrenula grupa privatnih lica koja su imala kraljevu potporu, a tek je 1925. univerzitet postao javna institucija. Po smrti kralja Fuada I univerzitet je u njegovu čast preimenovan u Univerzitet kralja Fuada I. Nakon Egipatske revolucije 1952. godine univerzitet je ponio današnji naziv. Na univerzitetu u Kairu između ostalih školovali su se i Yasser Arafat, Saddam Hussein, Taha Hussein, Muhamed Morsi, Mohamed ElBaradei, Nagib Mahfuz, Omar Sharif, Boutros Boutros-Ghali i mnogi drugi.

## Vanjske veze

* Službena stranica Univerziteta u Kairu
Egipatsko-japanski univerzitet nauka i tehnologije

**Egipatsko-japanski univerzitet nauka i tehnologije** je univerzitet koji su predstavnici egipatske vlade osnovali u saradnji sa japanskim partnerima. Univerzitet je osnovan u februaru 2010. godine kada je upisao prvih 30 poslediplomskih studenata. Univerzitet je smješten u gradu Borg El Arab, u egipatskoj Aleksandriji.
Tvrtko Prćić

Dr **Tvrtko Prćić** (Subotica, 20. maj 1959) je profesor engleskog jezika na novosadskom univerzitetu i autor rečnika za transkripciju engleskih ličnih i geografskih imena.

## Akademska karijera i naučni rad

Prćić je diplomirao na Filozofskom fakultetu u Novom Sadu 1982. godine, čime je stekao zvanje profesora engleskog jezika i književnosti. Stepen magistra lingvističkih nauka stekao je na Filološkom fakultetu u Beogradu 1991. godine odbranom teze „Adaptacija antroponima iz engleskog jezika u srpskohrvatskom“, a zvanje doktora lingvističkih nauka 1995. godine, takođe na Filološkom fakultetu u Beogradu, disertacijom „Agentivni sufiksi u savremenom engleskom jeziku: morfosintaktički i semantički aspekti“.

Prćić je svoju akademsku karijeru izgradio na Filozofskom fakultetu u Novom Sadu, na Katedri za engleski jezik i književnost, odnosno Odseku za anglistiku:
* 1988. godine – izbor za asistenta na Katedri za savremeni engleski jezik, 
* 1996. godine – izbor za docenta na Katedri za engleski jezik,
* 2001. godine – izbor za vanrednog profesora na Katedri za engleski jezik,
* 2006. godine – izbor za redovnog profesora na Katedri za engleski jezik i lingvistiku.

## Transkripcija s engleskog jezika

Prćić je formulisao važeća transkripciona pravila za engleski jezik. Objavio je rečnike ličnih i geografskih imena, a pravila nije menjao od 1998, kada je izdat *Novi transkripcioni rečnik engleskih ličnih imena*. Rečnike je primetio Odbor za standardizaciju srpskog jezika, koji je Odlukom 44 imenovao Prćića za nosioca posla transkripcije s engleskog u izmenjenom i dopunjenom izdanju Pravopisa iz 1993. U svom izveštaju povodom napretka rada na novom Pravopisu, Odbor je preporučio Prćićeva rešenja i dao im prednost u odnosu na pravila u Pravopisu iz 1993, navodeći da se „radi o mnogo boljem tekstu od onog u Pravopisu“ što je postignuto „uravnoteženim kompromisom između fonološkog i grafemskog pristupa“. Izmenjeno i dopunjeno izdanje Pravopisa objavljeno je u oktobru 2010.

## Važniji radovi
* (1992). *Transkripcioni rečnik engleskih ličnih imena*, Nolit, Beograd. (-{XXXIV}- + 169 str.).
* (1997). *Semantika i pragmatika reči*, Izdavačka knjižarnica Zorana Stojanovića, Sremski Karlovci, Novi Sad. (149 str.).
* (1998). *Novi transkripcioni rečnik engleskih ličnih imena*, Prometej, Novi Sad. (-{XXXVII}- + 173 str.).
* (2001). *-{Du yu speak [[anglosrpski]]?}- Rečnik novijih anglicizama*, Zmaj, Novi Sad. (277 str.). (u koautorstvu s V. Vasić i G. Nejgebauer).
* (2004). *Englesko-srpski rečnik geografskih imena*, Zmaj, Novi Sad. (145 str.).
* (2005). *Engleski u srpskom*, Zmaj, Novi Sad. (287 str.).

## Reference

## Vanjske veze
* Stranica na sajtu Filozofskog fakulteta u Novom Sadu . 
* Stara stranica na istom sajtu
625.

__NOTOC__
Godina **625.** (**[[rimske brojke|DCXXV]]**) bila je redovna godina koja počinje u utorak u julijanskom kalendaru. Oznaka 625. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.

## Događaji


* zima - Vizantijsko-persijski rat: Iraklije prezimljuje u Kavkaskoj Albaniji (dan. Azerbejdžan). Tri sasanidske armije ne uspevaju da ga unište. 
* proleće - Iraklijeva vojska se kreće na istok, od jezera Van prema Eufratu, progoni ga Šarbarazova vojska.
* april - Bitka na reci Sarus/Seyhan u Kilikiji: vizantijska vojska se uspešno povukla. 
* 23. 3. (7. ševal 3 AH) &ndash; Bitka kod Uhuda, blizu Medine: Kurejši na čelu sa Abu Sufjanom napadaju muslimane, iz odmazde za Bedr i napade na karavane. Mnogi muslimani su poginuli, ranjen je i Muhamed. Na kurejškoj strani se istakao Halid ibn Valid.
** Narednih dana Muhamed je sa muslimanima logoravao u Hamra al-Asadu, 13&nbsp;km od Medine, kako bi odvratio novi napad.
** Mnogo je udovica i siročadi: sura 4 An-Nisa dozvoljava više žena.
** maj? - Opsada jevrejskog plemena Banu Nadir: nakon predaje su proterani, oduzeta im je imovina.
** maj - Masakr u Bi'r Ma'uni: Amir ibn al-Tufayl i deo plemena Banu Sulaym su ubili 40, ili 70, muslimanskih misionara.
** jun? - Muslimanska ekspedicija na pleme Banu Asad ibn Khuzaymah u Qatanu, na čelu sa Abu Salamom, uzet je plen u kamilama i kozama.
** jun/jul? - Muslimanska ekspedicija Abdullaha Ibn Unaisa: ubijen je Khaled bin Sufyan Al-Hathali iz plemena Banu Lahyan.
** ekspedicija u Al Raji: pripadnici Banu Lahyana ubili šestoricu muslimanskih misionara.
* leto - Edwin od Nortumbrije se oženio Æthelburgom od Kenta, koja će ga prevesti u kršćanstvo sa biskupom Paulinom.
* 27. 10. &ndash; Honorije I nasljeđuje Bonifacija V kao 70. papa (do 638).
* zima - Nakon što je vizantijska vojska povratila Kapadokiju i Pont, prezimljava u Trapezuntu. Šarbaraz može napredovati na zapad, u opsadu sledeće godine.


## Rođenja
* Adamnan, opat Ione
* Carica Wu Zetian od Kina
* Hasan ibn Ali, unuk islamskog proroka Muhameda i šijitski imam
* Zhang Jianzhi, kineski kancelar dinastije Tang (u. 706)

## Smrti
* 25.10. &ndash; Papa Bonifacije V

## Reference
Honorije I

**Honorije I** () je bio rimski papa od 27. oktobra 625. do 12. oktobra 638. Bio je rodom iz Kampanije, odnosno sin konzula po imenu Petronije. Za papu je izabran dva dana nakon smrti prethodnika Bonifacija V. Pontifikat mu je obilježen bliskom suradnjom sa bizantskim carem Heraklijem, koga je podržavao u njegovim naporima za pomirenje službenog halkedonskog kršćanstva sa drevnoistočnim crkvama, te u tu svrhu prihvatio doktrinu monotelitizma. Njegov predstavnik Gaj je podržavao monotelitizam na crkvenom saboru na Cipru 634. na kome su se monotelitizmu suprotstavili Maksim Ispovjednik i Sofronije.

Četiri decenije nakon Honorijeve smrti je u održan Treći carigradski (Šesti vaseljenski) sabor na kome je osuđena doktrina monotelitizma, a svi njeni pobornici, uključujući Honorija, proglašeni hereticima i anatemizirani. Odluku o anatemi pape je prihvatio papa Lav II. Slučaj Honorija - jedinstven u historiji Katoličke crkve - je kasnije na Prvom vatikanskom koncilu 1870. poslužio kao glavni argument protivnicima dogme o papskoj nepogrešivosti.
Wu Zetian

**Wu Zetian** (, fonetski:ù tsɯ̯ʌ̌ tʰi̯ɛ́n; 17. februar 624 – 16. decembar 705), osobno ime **Wu Zhao** (武曌), često navođena kao **Tian Hou** (天后) za vrijeme dinastije Tang i **Carica supruga Wu** (武后) u kasnijim vremenima, je bila jedina žena u historiji Kine koja je de iure preuzela carsku titulu. Na vlasti je de facto još za vrijeme za vladavine njenog muža i sinova od 665. do 690. godine, što nije predstavljalo presedan u kineskoj historiji. Međutim, presedan je stvorila kada je godine 690. osnovala vlastitu carsku dinastiju pod imenom **Zhou** (周) (čime je na neko vrijeme prekinuta vlast dinastije Tang), te je vladala de iure kao **Sveta i božanska vladarska carica** (聖神皇帝) od 690. do 705. Njen uspon na vlast i vladavina su kasnije bili predmetom žestokih kritika od strane konfucijanskih historičara, ali su je komunistički historičari od 1950-ih počeli hvaliti.

## Napomene i reference

## Izvori
* *[[Knjiga Tanga]]*, vol. 6.http://ef.cdpa.nsysu.edu.tw/ccw/02/tan01.htm 
* *[[Nova knjiga Tanga]]*, vols. 4,http://ef.cdpa.nsysu.edu.tw/ccw/02/ntan01.htm  76.http://ef.cdpa.nsysu.edu.tw/ccw/02/ntan13.htm 
* *[[Zizhi Tongjian]]*, vols. 195, 199, 200, 201, 202, 203, 204, 205, 206, 207, 208.
* Empress of China: Wu Ze Tian, by Jiang, Cheng An, Victory Press 1998

* 

## Literatura

* 
* *Wu Zhao: China's Only Woman Emperor*, written by N. Harry Rothschild and published 2008 by Pearson Education, Inc.
* *Empress Wu Zetian in Fiction and in History: Female Defiance in Confucian China* by Dora Shu-fang Dien (Nova Publishing, 2003) explores the life of Empress Wu Zetian and the ways women found to participate in public life, despite the societal constraints of dynastic China.
* *Wu: The Chinese Empress Who Schemed, Seduced and Murdered Her Way to Become a Living God* by Jonathan Clements offers a critical appraisal of many primary sources and includes an appendix comparing fictional accounts.

|- style="text-align: center;"
Zhang Jianzhi

**Zhang Jianzhi** (張柬之) (625-706), kurtoazno ime **Mengjiang** (孟將), formalno **Princ Wenzhen od Hanyanga** (漢陽文貞王), bio je kineski službenik u doba dinastije Tang koji je služio kao kancelar carici Wu Zetian i njenom sinu caru Zhongzongu. Bio je ključna ličnost dvorskog puča kojim je svrgnuta Wu Zetian i car Zhongzong vraćen na vlast 705. Kasnije je bio prognan zbog lažnih optužbi od strane Wu Sansija, nećaka Wu Zetian, te umro u izgnanstvu.

## Napomene i reference

* *[[Knjiga Tanga]]*, vol. 91.http://ef.cdpa.nsysu.edu.tw/ccw/02/tan11.htm 
* *[[Nova knjiga Tanga]]*, vol. 120.http://ef.cdpa.nsysu.edu.tw/ccw/02/ntan16.htm 
* *[[Zizhi Tongjian]]*, vols. 202, 206, 207, 208.
626.

__NOTOC__
Godina **626.** (**[[rimske brojke|DCXXVI]]**) bila je redovna godina koja počinje u srijedu u julijanskom kalendaru. Oznaka 626. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.

## Događaji

* zima - Vizantijsko-persijski rat: vizantijska vojska zimuje u Trapezuntu.
* 29. 6. - Opsada Carigrada: počinju avarsko-slavenski napadi na zidine grada, čijom obranom upravljaju patrijarh Sergije I i patricij Bonos. Persijanci pod Šahrabarazom su na drugoj strani Bosfora, u Halkedonu.
* ljeto - Gok Turkijci, tj. Istočnoturkijski kaganat pod Ilig Kaganom napadaju Kinu. Car Gaozu odlučuje poslati Li Yuanjija, umesto Li Shimina.
* 2. 7. &ndash; Incident kod kapije Xuanwu: Rano ujutro u blizini kapije Xuanwu u kineskoj prijestolnici Chang'an princ Li Shimin organizira zasjedu u kojoj su ubijena dvojica njegove braće - Li Yuanji i krunski princ Li Jiancheng. Primorava oca da ga proglasi za krunskog princa, sinovi mrtve braće su ubijeni.
* 7. 8. &ndash; Bizantska vojska nanosi poraz Avarima i Slavenima koji su pokušali zauzeti Konstantinopolis. Persijska flota je uništena. Avari se ubrzo povlače.
** Iraklijev brat Teodor je porazio Šahinovu vojsku u Anatoliji.
** Šahrabaraz saznaje da je car Hozroje II naredio njegovo ubistvo.
** Heraklije je krajem godine u Lazici, zatim opseda Tbilisi 627-8 sa hazarskim/zapadnoturkičkim kaganom Ziebelom (Tong Jabgu Kagan, ili po novijim istraživanjima, njegov stric Sipi). Sklopljen je savez, tako da će doći do Trećeg perzijsko-turkijskog rata (627-9).
* avgust, septembar? - Muhamedova ekspedicija na Dumat al-Džandal, nadomak Sirije, protiv pljačkaških plemena.
* 3. 9. &ndash; Kineski car Gaozu, nastojeći izbjeći dalje krvoproliće i osigurati opstanak dinastije Tang, abdicira u korist Li Shimina koji preuzima prijestolje kao car Taizong (do 649).
** Samo 19 dana kasnije Turkijci Ilig Kagan i njegov nešak Ašina Šibobi prodiru nadomak Čangana - dogovoren je mir sa dankom Istočnim Turcima.
* Kralj Edwin od Nortumbrije osniva Edinburgh.
* Arioald nasljeđuje svog šurjaka Adaloalda kao kralj Langobarda (približni datum).
* Penda postaje kralj Mercije (tradicionalni datum).


## Rođenja
* Car Tenji, car Japana
* Eanfled od Deire
* Hussain ibn Ali, unuk proroka Muhameda i treći šijitski imam

## Smrti
* 2.7. &ndash; Li Yuanji, kineski krunski princ
* 2.7. &ndash; Li Jiancheng, kineski princ
* Adaloald, kralj Langobarda (približni datum)

## Reference
Xuanwumen

**Xuanwumen** ili **Kapija Xuanwu** se može odnositi na:

* Xuanwumen (stanica), stanica pekinške podzemne željeznice
* Stanica Xuanwumen, u nankinškoj podzemnoj željeznici
* Kapija Xuanwu, nekadašnja kapija u Pekingu, srušena 1965.
* Incident kod Kapije Xuanwu, puč u doba dinastije Tang u Kini.
Zanzibar

**Zanzibar** je ostrvo u Indijskom okeanu uz istočnu obalu Afrike. Samo ostrvo i Tanganjika su u vreme kraja kolonijalno razdoblja ujedinjeni u novonastalu državu imena koje je federalni deo Tanzanija. Najveći grad ovog ostrva je istoimen - Zanzibar, i nalazi se na zapadnom delu ostrva. Ostrvo Zanzibar je administrativno podeljen na tri regiona: Zanzibar sever, Zanzibar jug i Zanzibar grad.
Ostrvo ima površinu 1658&nbsp;km² sa 1.070,000 stanovnika (2004). Građen je pretežno od koralnih krečnjaka, tako da su razvijeni kraški reljefni oblici. Geografska širina, mala nadmorska visina (do 125 m i monsuni određuju klimatske prilike. Prosečna temperatura u januru je oko 28&nbsp;°C, a u julu oko 23&nbsp;°C. Velika su kolebanja dnevnih temperatura. Godišnja količina padavina iznosi 1.500 – 2.000&nbsp;mm. 
Vrlo heterogeno stanovništvo sastoji se većinom o mešanaca Arapa i Bantu crnaca i znatnog dela Indusa.

## Vanjske veze
Adomnán

Sveti **Adomnán od Ione** (627/8 &ndash; 704) je bio opat Ione od Ione do smrti, poznat kao hagiograf, državnik i crkveni pravnik. Napisao je znamenitiu *[[Hagiografija|Vitu]]* Svetog Kolumbe te promicao "Zakon o nevinima" (*lex innocentium*), znamenitu kodifikaciju ratnog prava koja je po njemu dobila ime *[[Cáin Adomnáin]]* ("Zakon Adomnána"). U Irskoj, posebno u Derryju i Grofoviji Donegal, štuje se i po angliciziranim imenom **Sveti Eunan** (*Saint Eunan*).

## Vanjske veze
* Resources for Adomnán
* Bibliography for Adomnán
* http://bill.celt.dias.ie/vol4/browseatsources.php?letter=A#ATS7714
Američki jevrejski univerzitet

**Američki jevrejski univerzitet** je jevrejski privatni univerzitet koji se nalazi u Los Angelesu, Kaliforniji. Univerzitet je osnovan 1947. godine.

## Povezano
* Univerzitet Yeshiva
* Akreditacija institucija za visoko obrazovanje u SAD-u
Adaloald

**Adaloald** (602 &ndash; 626) je bio langobardski kralj Italije od 616. do 626. Bio je sin i nasljednik kralja Agilulfa i kraljice Teodelinde, odnosno prvi langobardski vladar koji je kao katolik kršten odmah nakon rođenja 602. Oca je naslijedio kao adolescent, a majka je neko vrijeme vladala kao regentica. Adaloald je, međutim, sa vremenom, prema historijskim navodima, izgubio razum. Zbog toga se protiv njega okrenulo plemstvo. Godine 626. ga je svrgnuo Arioald, langobardski plemić iz Torina i suprug njegove polusestre Gundeberge. Adaloald je protjeran u bizantsku Ravennu gdje je nedugo potom umro.

## Reference
Kalifornijski baptistički univerzitet

**Kalifornijski baptistički univerzitet** je privatni univerzitet osnovan 1950. godine. Univerzitet pohađa oko 5 000 studenata.

## Povezano
*Akreditacija institucija za visoko obrazovanje u SAD-u
Arioald

**Arioald** (? - 636) je bio langobardski kralj Italije od 626. do 636. Bio je vojvoda od Torina i muž langobardske princeze Gundeberge, kćeri kralja Agilulfa i kraljice Teodelinde. Kada je Teodelindin sin, kralj Adaoald, izgubio razum, godine 626. je pokrenuo ustanak, djelomično motiviran željom, tada još uvijek arijanskog langobardskog plemstva, da se sa prijestolja uklone katolici. Adaolda je svrgnuo i protjerao, preuzeo prijestolje, a potom suprugu protjerao u samostan. Za vrijeme desetogodišnje vladavine je jedini važniji događaj bila uspješna obrana sjeveroistočne Italije od avarskog napada. 

## Napomene
National University

**National University** je licencirani privatni univerzitet koji se nalazi u američkoj saveznoj državi Kalifornija. Univerzitet je osnovan 1971. godine i pohađa ga oko 30 000 studenata. Programi na ovome univerztetu dizajnirani su prvenstveno za studente koji su već stekli pet ili više godina radnog iskustva iako univerzitet nudi i szudijske programe za studente na nižim razinama studija. Univerzitet nudi oko 100 programa na preddiplomskoj i diplomskoj razini studija, te 60 programa na obje razine koji se izvode u virtualnom okruženju. Uz ovih 60 programa univerzitet nudi i više od 1 300 samostalnih on-line tečajeva.

## Povezano
*Akreditacija institucija za visoko obrazovanje u SAD-u
Otis College of Art and Design

**Otis College of Art and Design** je privatni univerzitet u američkoj saveznoj državi Kalifornija. Univerzitet je osnovan 1918. godine i pohađa ga oko 1 100 studenata.

## Povezano
*Akreditacija institucija za visoko obrazovanje u SAD-u
Univerzitet Stanford

**Univerzitet Stanford** (, , službeno Univerzitet Leland Stanford Junior skraćeno **Stanford**) je privatni istraživački univerzitet u Stanfordu, Kalifornija u Sjedinjenim Državama. Kampus zauzima 3.310 hektara zemlje što ga čini jedim od najvećih u Sjedinjenim Američkim Državama, a instituciju pohađa preko 17.000 studenata. Stanford se široko smatra jednim od najprestižnijih univerziteta na svetu.

Univerzitet su 1885. osnovali bivši guverner Kalifornije i senator Liland Stanford i njegova supruga Džejn Lejtrop Stanford , kao uspomenu na njihovog sina Lilanda Stanforda mlađeg koji je umro od tifusa u Evropi nekoliko nedelja pre šesnaestog rođendana. Liland Stanford je bogatstvo stekao kao železnički tajkun. Prvi studenti upisani su 1891. godine kao sekularna institucija koja je upisivala i muške i ženske studente i studentice. Univerzitet Stanford se finansijski borio nakon smrti Lelanda Stanforda 1893. godine, a ponovo nakon što je veći deo kampusa oštećen u zemljotresu u San Francisku 1906. godine. Nakon Drugog svetskog rata, prorektor Stanforda Frederick Terman inspirisao je i podržao preduzetništvo kako bi izgradili samodovoljnu lokalnu industriju, koja će kasnije biti poznata kao Silicijska dolina.

Univerzitet je organizovan oko sedam škola na istom kampusu: tri škole koje obuhvataju 45 akademskih departmana na preddiplomskom nivou, kao i četiri profesionalne škole koje se fokusiraju na diplomske programe prava, medicine, obrazovanja i biznisa. Univerzitet takođe ima i vlastitu think tank instituciju za javnu politiku, Hoover Institut. Studenti se takmiče u 36 sportova, a univerzitet je jedna od dve privatne institucije u Diviziji I FBS Pac-12 konferencije. Do 26. maja 2022. godine, Stanford je osvojio 131 NCAA ekipno prvenstvo, više od bilo kog drugog univerziteta, i dobio je NACDA Directors' Cup 25 godina zaredom, počevši od 1994-1995. Pored toga, do 2021. godine, studenti i alumni Stanforda osvojili su najmanje 296 olimpijskih medalja, uključujući 150 zlatnih i 79 srebrnih medalja.

Do aprila 2021. godine, 58 dobitnika Nobelove nagrade, 29 dobitnika Turingove nagrade i 8 dobitnika Fieldsove medalje bilo je povezano sa Stanfordom kao studenti, alumni, fakultetsko osoblje. Pored toga, Stanford je posebno poznat po svom preduzetništvu i jedan je od najuspešnijih univerziteta u privlačenju finansiranja za startapove.

## Reference

## Povezano
*Akreditacija institucija za visoko obrazovanje u SAD-u

## Vanjske veze

* Zvanični sajt
* Stanford University Wiki
Eanflaed

**Eanflæd** (19. april 626 &ndash; 11. decembar 704) bila je kraljica Bernicije, a kasnije opatica uticajnog kršćanskog samostana Whitby u Engleskoj. Bila je kće kralja Edwina od Deire i Æthelburg, kćeri kralja Ethelberta od Kenta. Oko godine 642. Eanflæd se udala za kralja Oswiua od Bernicije. Nakon Oswiuove smrti 670, povukla se u opatiju Whitby, osnovanu od Hilde od Whitbyja. Eanflæd je postala predstojnicom samostana 680. i tamo ostala do smrti. Zahvaljujući njoj je samostan uživao snažnu podršku kraljevske porodice i imao značajnu ulogu u učvršćenju rimskog kršćanstva u tadašnjoj Engleskoj. Kasnije je kanonizirana.

## Napomene

## Izvori
* 
* Bede, *[[Historia ecclesiastica gentis Anglorum|Ecclesiastical History of the English People]].* Translated by Leo Sherley-Price, revised R. E. Latham, ed. D. H. Farmer. London: Penguin, 1990. 
* Eddius, "Life of Wilfrid" in D. H. Farmer (ed.) & J. H. Webb (trans.), *The Age of Bede.* London: Penguin, 1998. IBN 0-140-44727-X
* Higham, N. J., *The Convert Kings: Power and religious affiliation in early Anglo-Saxon England.* Manchester: Manchester University Press, 1997. 
* Higham, N. J., *The Kingdom of Northumbria AD 350-1100.* Stroud: Sutton, 1993. 
* Holdsworth, Philip, "Edwin, King of Northumbria" in M. Lapidge, et al., (eds), *The Blackwell Encyclopedia of Anglo-Saxon England*. Oxford: Blackwell, 1999. 
* Holdsworth, Philip, "Oswiu" in M. Lapidge, et al., (eds), *The Blackwell Encyclopedia of Anglo-Saxon England*. Oxford: Blackwell, 1999. 
* Lapidge, Michael, "Eanflæd" in Michael Lapidge et al., *The Blackwell Encyclopedia of Anglo-Saxon England.* Blackwell, 1999. 
* Lapidge, Michael, "Paulinus" in Michael Lapidge et al., *The Blackwell Encyclopedia of Anglo-Saxon England.* Blackwell, 1999. 
* 

## Vanjske veze
* Britannia.com profile
Car Tenji

, također poznat i kao car Tenchi, bio je 38. po redu car Japana, prema tradicionalnom popisu.

Tenji je vladao od 661. do 671.

Bio je sin cara Jomeija, ali je naslijedio majku, caricu Saimei. Prije dolaska na prijestolje bio je poznat kao 
. Kao princ, Naka no Ōe je igrao ključnu ulogu u događajima koji su doveli do pada klana Soga koji je prijašnjih decenija dominirao carskom porodicom. Kada je 644. vidio kako klan Soga jača, te kako bi mogao čak i zamijeniti carsku porodicu, zajedno sa Nakatomi no Kamatarijem je organizirao atentat na Soga no Iruku; ti i kasniji događaji, poznati kao Isshi incident, doveli su do jačanja carske vlasti.

Na vlast je došao 661. Sljedeće godine je izdao Zakonik Omi, prvi zakonik u japanskoj historiji. Njegova smrt je izazvala dinastijski sukob među četrnaestoro djece, koji je završen pobjedom princa Otomoa, koji je nastavio vladati kao car Kobun.

## Reference

## Reference
* Asakawa, Kan'ichi. (1903). ''The Early Institutional Life of Japan.'' Tokyo: Shueisha. OCLC 4427686; ''see'' online, multi-formated, full-text book at openlibrary.org
* Aston, William George. (1896). ''Nihongi: Chronicles of Japan from the Earliest Times to A.D. 697.'' London: Kegan Paul, Trench, Trubner. OCLC 448337491
* Brown, Delmer M. and Ichirō Ishida, eds. (1979). ''Gukanshō: The Future and the Past.'' Berkeley: University of California Press. ; OCLC 251325323
* MacCauley, Clay. (1900). "*[[Hyakunin-Isshu]]*: Single Songs of a Hundred Poets" in *Transactions of the Asia Society of Japan.* Tokyo: Asia Society of Japan. ...Click link for digitized, full-text copy of this book (in English)
* Nippon Gakujutsu Shinkokai (1969). *The [[Man'yōshū|Manyoshu]]: The Nippon Gakujutsu Shinkokai Translation of One Thousand Poems.* New York: Columbia University Press. 
* Ponsonby-Fane, Richard Arthur Brabazon. (1959). ''The Imperial House of Japan.'' Kyoto: Ponsonby Memorial Society. OCLC 194887
* 
* Titsingh, Isaac. (1834). *[[Nihon Odai Ichiran]]*; ou, ''Annales des empereurs du Japon.'' Paris: Royal Asiatic Society, Oriental Translation Fund of Great Britain and Ireland. OCLC 5850691
* Varley, H. Paul. (1980). ''Jinnō Shōtōki: A Chronicle of Gods and Sovereigns.'' New York: Columbia University Press. ; OCLC 59145842

## Vanjske veze

* Link to address/location of Tenji's ''misasagi'' in Kyoto
627.

__NOTOC__
Godina **627.** (**[[rimske brojke|DCXXVII]]**) bila je redovna godina koja počinje u četvrtak u julijanskom kalendaru. Oznaka 627. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.

## Događaji

* proljeće - Bitka na Hendeku u kojoj Muhamed na čelu medinskih muslimana uspješno razbija mekansku opsadu.
* Muslimani likvidiraju Banu Qurayza, jevrejsko pleme u Medini koje je bilo u savezu sa mekanskim politeistima.
* 11.4. &ndash; Rimski misionar Paulin krsti kralja Edwina od Deire.
* Treći perzijsko-turkijski rat: Tong Yabghu, kagan Zapadnih (Gok) Turaka napada Kaspijska vrata kod Derbenta.
* Paulin u Yorku osniva Školu sv. Petra, jednu od najstarijih koje danas djeluju u Engleskoj.
* 12.12. &ndash; Bizantsko-perzijski rat 602-628: Bitka kod Ninive u kojoj bizantski car Heraklije nanosi odlučujući poraz Perzijancima.


## Rođenja
* Cui Zhiwen, kineski kancelar

## Smrti
* početak maja &ndash; Bonus, bizantski patricij i regent
* 10.11. &ndash; Just, nadbiskup Canterburyja
* Feng Deyi, kineski kancelar dinastije Tang (r. 568)
* Luo Yi, kineski vojskovođa u službi dinastije Tang
* Pei Ju, kineski kancelar
* Stefan I od Iberije

## Reference
Banu Qurayza

**Banu Qurayza** ( alternativni ispisi uključuju verzije kao što su **Quraiza**, **Qurayzah**, **Quraytha** i arhaički **Koreiza**) su bili jevrejsko pleme u Arabiji, smješteno u oazi Yathrib (današnja Medina), gdje su živjeli sve do 7. vijeka i sukoba sa Muhamedom koji je, nakon invazije Banu Qurayze, doveo do njihovog uništenja u februaru ili martu 627. Pleme je bilo pod opsadom 25 dana, nakon čega je, prema većini konvencionalnih historija, svim muškim članovima odrezana glava. Muslimanski pravnik Tabari navodi kako je tada pogubljeno 600-900 being ljudi. Sunitski hadisi ne navode broj ubijen, ali navode da su ubijeni svi muškarci i jedna žena.

Jevrejska plemena su u današnji Hejaz došla poslije jevrejsko-rimskih ratova te sa sobom donijeli poljoprivrednu tehnologiju koja im je u ekonomskom, kulturnom i političkom smislu donijela prednost u odnosu na domoroce. Međutim, u 5. vijeku su izgubili hegemoniju zbog Banu Awsa i Banu Khazraja, dva arapska plemena koja su došla iz Jemena. Kada su se ta dva plemena međusobno sukobila, jevrejska plemena, tada svedena na klijente ili saveznike Arapa, su se borili na rauličitim stranama, s time da je Qurayza došla na stranu Awsa. 

Godine 622. je u Yathrib došao islamski prorok Muhamed iz Meke i navodno donio sporazum između zaraćenih strana. Kada se grad našao u ratu sa Muhamedovim plemenom Kurejša iz Meke, došlo je do napetostima između muslimana i jevrejskih zajednica. 

Kada su godine 627. Kurejši i njihovi saveznici opsjeli grad tokom bitke na Hendeku, pleme Qurayza je počelo pregovarati sa Kurejšima. Nakon toga je optuženo za izdaju i stavljeno pod opsadu od muslimanskiih snaga pod Muhamedom. Banu Qurayza su potom zarobljeni i većina muškaraca, osim onih koji su se preobratili na islam, su pogubljeni rezanjem glave, dok su žene i djeca bačeni u roblje. Neki od autora sumnjaju u točnost podataka o tom incidentu, smatrajući ih pretjerivanjem ili fikcijom.

## Izvori

## Vanjske veze

* PBS site on the Jews of Medina
Penda od Mercije

**Penda** (umro 15. novembra 655) jest bio kralj Mercije, anglosaksonkog kraljevstva u današnjem Midlandsu. Bio je jedan od posljednjih velikih paganskih vladara u vrijeme kada je kršćanstvo hvatalo korijenje među mnogim anglosaksonskim kraljevstvima. Godine 628. Penda je zauzeo odlinu Severna nakon bitke kod Cirecenstera, a 633. sudjelovao u koaliciji koja će poraziti moćnog nortumbrijskog kralja Edwina u bitci kod Hatfield Chasea.

Devet godina kasnije je Penda u bitci kod Maserfielda porazio i ubio Edwinovog nasljednika kralja Oswalda; tada je postao najmoćniji od svih anglosaksonskih vladara i postavio temelje za buduću Mercijsku hegemoniju nad anglosaksonskom Heptarhijom. Nekoliko puta je nanosio poraze Istočnim Angflima te Cenwalha, kralja Wessexa, prisilio na trogodišnje progonstvo. U Nortumbriji je nastavio rat protiv Bernicijanaca da bi u Bitka kod Winwaeda doživio katastrofalni poraz i bio ubijen od Oswaldovog nasljednika Oswiua.

## Reference

## Literatura
* *The Anglo-Saxon Chronicle*, translated and edited by M. J. Swanton (1996), paperback, .
* S. Bassett (ed.), *The Origins of Anglo-Saxon Kingdoms* (1989).
* Bede, *Ecclesiastical History of the English People* (731), Book II  and Book III. 
* A. Breeze, "The Battle of the *Uinued* and the River Went, Yorkshire", *Northern History*, Vol. 41, Issue 2 (September 2004), pages 377–83.
* D. J. V. Fisher, *The Anglo-Saxon Age* (1973), Longman, hardback, , pages 66 and 117–118.
* Filppula, M., Klemola, J., Paulasto, H., and Pitkanen, H., (2008) English and Celtic in Contact, Routledge. 
* Henry of Huntingdon, *Historia Anglorum*, translated by D. Greenway (1997), Oxford University Press.
* N. J. Higham, *The Convert Kings: Power and Religious Affiliation in Early Anglo-Saxon England* (1997), pages 219, 240 and 241.
* The *Historia Brittonum*, Chapters 60 and 65. 
* D. P. Kirby, *The Earliest English Kings* (1991), second edition (2000), Routledge, paperback, .
* J. O. Prestwich, "King Æthelhere and the battle of the Winwaed," *The English Historical Review*, Vol. 83, No. 326 (January 1968), pages 89–95.
* John Rhys, *Celtic Folklore: Welsh and Manx* (Oxford University Press 1901).
* P. Sims-Williams, *Religion and Literature [in Western England, 600–800* (Cambridge 1990).
* C. Stancliffe and E. Cambridge (ed.), *Oswald: Northumbrian King to European Saint* (1995, reprinted 1996), Paul Watkins, paperback.
* F. M. Stenton, *Anglo-Saxon England* (1943), third edition (1971), Oxford University Press, paperback (1989, reissued 1998), .
* M. Ziegler, "The Politics of Exile in Early Northumbria", *The Heroic Age*, Issue 2, Autumn/Winter 1999.
Aleksandrova vrata

**Aleksandrova vrata** je izraz kojim se opisuje legendarna barijera koju je po predaji na Kavkazu sagradio Aleksandar Veliki kako bi spriječio sjeverne barbare (za koje se često koristi izraz Gog i Magog) da napadaju civilizirane zemlje na jugu. Vrata su bila popularni motiv srednjovjekovne književnosti, pri čemu se ističe *[[Aleksandrida]]*. Vrata su se često povezivala sa **Kaspijskim vratima** u gradu Derbent (u današnjoj Rusiji) i prijevojem Dariel ili Darial.

Postoji i alternativna teorija koja Aleksandrova vrata povezuje s "Aleksandrovim zidom" (Veliki gorganski zid) na jugoistočnoj obali Kaspijskog mora, a od kojih je danas, iako u lošem stanju, očuvano oko 180&nbsp;km.

U stvarnosti su obje strukture sagradili perzijski monarsi. Derbent (na perzijskom دربند *Darband*, što znači "zatvorena kapija"), je sagrađen krajem 5. ili početkom 6. vijeku, kada je grad ponovno osnovao Kavad I iz perzijske dinastije Sasanida.

Veliki gorganski zid je sagradila Partska Monarhija otprilike u isto vrijeme kada je sagrađen Veliki kineski zid (3. vijek pne.), te je obnovljen od strane Sasanida (3-7. vijek)

## Reference

## Vanjske veze
* Chapter 29 of the ''Travels of Sir John Mandeville'', which includes the Gates of Alexander story
Stefan I od Iberije

**Stefan I** (, ***Step'anoz I***) (? -627) iz Guaramidske dinastije bio je vrhovni knez Iberije (Kartli, današnja centralna i istočna Gruzija) od oko cca. 590. do 627. Bio je sin i nasljednik Guarama I; napustio je pro-rimsku (bizantsku) politiku svog oca te se okrenuo Sasanidskom (Perzijskom) Carstvu. Koristeći sizerenstvo Hozroja II, uspio je cijelu Iberiju ujediniti pod svom vlašću te uspostavio prijestolnicu u Tiflisu. Njegovo okretanje od Bizanta se, pak, odrazilo i na vjersku situaciju; za razliku od svojih prethodnika, Stefan se odrekao halkedonskog i prihvatio mijafizitsko drevnoistočno kršćanstvo. Usprkos toga, godine 608. Gruzijska pravoslavna crkva je ponovno prihvatila halkedonstvo, što je dovelo do raskola sa susjednom Armenskom apostolskom crkvom. Pred kraj velikog bizantsko-perzijskog rata je 626. područje Gruzije napala bizantska vojska pod carem Heraklijem, kojoj su se sa sjevera pridružili Gok Turci i Hazari. Tiflis se našao pod opsadom, te je krajem 627. ili početkom 628. zauzet. Stefan je zarobljen te ga je Heraklije dao živog odrati. Za novog kneza Iberije je imenovan Adarnase I, rođak stare Hosroidske dinastije.

## Reference

## Vanjske veze

* Georgian-Sassanian coinage: obverse  and reverse of Stephanos I's drachma. Money Museum at the National Bank of Georgia.
St Peter's School (York)

**Škola sv. Petra** ( je koedukacijska dnevna škola i internat u engleskom gradu Yorku. Godine 627. ju je osnovao Paulin, kršćanski misionar i prvi nadbiskup Yorka, te se smatra jednom od najstarijih danas djelujućih škola u Engleskoj.

Među njenim učenicima su bile znamenite ličnosti kao što su Alcuin, kancelar Karla Velikog; zavjerenik Guy Fawkes; i C. Northcote Parkinson, historičar po kome je ime dobio Parkinsonov zakon.

## Izvori

## Vanjske veze
* St Peter's website 
* St Olave's website 
* Clifton Pre-prep website 
* Old Peterite Club 
* Boat Club website
Bonos (patricij)

**Bonos** ( ili **Bonus** (? - maj 627) je bio bizantski velikodostojnik u službi cara Heraklija, najpoznatiji po tome što je uspješno obranio Konstantinopol za vrijeme velike avarsko-slavenske opsade 626. Heraklije je od 622. služio kao Heraklijev zamjenik u gradu, dok je car bio zauzet dugim i iscrpljujućim ratom sa Perzijom.

## Izvori
* 
* 
* 
* 
*
Luo Yi

**Luo Yi** (羅藝) (? -627), poznat i kao **Li Yi** (李藝), kurtoazno ime **Ziyan** (子延) ili**Ziting** (子廷), je bio kineski vojskovođa iz doba kolapsa dinastije Sui. Godine 616. se pobunio protiv cara Yanga i osvojio područje oko današnjeg Pekinga. Dvije godine kasnije je prešao u službu Li Yuana, pobunjenog generala koji je osnovao dinastiju Tang. Dinastiji Tang i Li Yuanu, koji je uzeo titulu car Gaozu, je vjerno služio, ali je 623. postao upetljan u sukob između njegova dva sina - krunskog princa Li Jianchenga i generala Li Shimina - te podržao Li Jianchenogovu frakciju. Kada je 626. Li Jiancheng likvidiran, a Li Shimin postao novi car, Luo Yi se, usprkos obećane amnestije, uplašio za svoj život, te 627. podigao ustanak. Njegove snage su brzo poražene, a on je uhvaćen prilikom pokušaja bijega na teritoriju Istočnih Tujuea, te pogubljen.

## Reference

* *[[Knjiga Tanga]]*, vol. 56 .
* *[[Nova knjiga Tanga]]*, vol. 92 .
* *[[Zizhi Tongjian]]*, vols. 183, 186, 187, 188, 189, 190, 191, 192.
Cui Zhiwen

**Cui Zhiwen** (崔知溫) (627–683), kurtoazno ime **Liren** (禮仁), je bio kineski velikodostojnik u službi dinastije Tang, poznat po tome što je kao kancelar služio cara Gaozonga. Prije dolaska na carski dvor se istakao kao uspješni provincijski guverner, koji je diplomatskim putem rješavao probleme sa nomadskim plemenima.
Treći perzijsko-turkijski rat

**Treći perzijsko-turkijski rat** se od 627. do 629. vodio između Zapadnih (Gok) Turaka pod Tong Jabguom na jednoj, i Perzijskog Carstva pod dinastijom Sasanida na drugoj strani. Izbio je deset godina nakon što je Tong Jabgu u Centralnoj Aziji poražen od Perzijanaca u Drugom perzijsko-turkijskom ratu. Ovaj put je važan katalizator sukoba bio i veliki rat Bizanta i Perzije, pri čemu se sredinom 620-ih Bizant našao u nezavidnoj situaciji, a bizantski car Heraklije očajnički trebao saveznike da ga oslobode perzijskog i avarskog pritiska. U tom smislu je Tong Jabguu poslao emisare obećavši mu bogatu nagradu ako napadnu Perzijance. Tong je pristao te 627. pokrenuo pohod prilikom koga je zauzeo važnu perzijsku tvrđavu Derbent i obližnju oblast Agvaniju (današnji sjeverni Azerbejdžan) a potom napredovao u današnju Gruziju, gdje se osobno sreo sa Heraklijem i zajedno opsjedao Tiflis. Nakon Heraklijeve pobjede nad Perzijancima u bitci kod Ninive, Tifils je zauzet početkom 628. a onda se Tong vratio natrag u Centralnu Aziju, ostavivši Böri Shada da pokuša zauzeti Armeniju. U tome ga je zaustavila vijest o Tongovoj smrti.

## Reference
* Artamonov, Mikhail. *Essays on the Early History of the Khazars* (Очерки ранней истории хазар). Leningrad, 1936.
* Artamonov, Mikhail. *Istoriya Khazar*. Leningrad, 1962.
* Brook, Kevin Alan. *The Jews of Khazaria*. 3rd ed. Rowman & Littlefield Publishers, 2018. 
* Christian, David. *A History of Russia, Mongolia and Central Asia.* Volume 1. Blackwell, 1998. 
* Gibbon, Edward. *[[The History Of The Decline And Fall Of The Roman Empire]]*. London, 1845.
* Gumilev, Lev. *The ancient Türks* (Древние тюрки). Moscow: AST, 2007. .
* Movses Kagankatvatsi. История агван Моисея Каганкатваци, писателя X века (trans. and ed. by Patkanov). St. Petersburg, 1861.
* Teofan Ispovjednik. Летопись византийца Феофана от Диоклетиана… Moscow, 1890.
Bitka na Hendeku

Četvrte godine po Hidžri, u mjesecu ševalu, Jevreji koji su počeli shvatati da muslimani postaju sve jači nakon bitke kod Uhuda donesoše odluku da započnu seriju diplomatskih misija kako bi oformili koaliciju antimuslimanskih snaga sposobnu da se jednom zauvijek obračuna sa Poslanikom, s.a.v.s., i njegovim sljedbenicima. Dvadeset jevrejskih prvaka i uglednih ličnosti plemena Benu Nadir otišlo je kod Kurejšija u Meku kako bi ih nagovorili da napadnu Muhameda i muslimane. Slično su uradili i sa nekim drugim arapskim plemenima.

Nedugo zatim bila je skupljena vojska od deset hiljada vojnika koja se okupila pred Medinom. Muslimani su zbog svoje opreznosti na vrijeme primijetili dolazak neprijatelja tako da su nakon dugog savjetovanja o tome kako da dočekaju ovu vojsku koja svojim brojem premašuje brojku sveukupnog stanovništva Medine, uzimajući u obzir i žene, djecu i starce, prihvatili prijedlog časnog ashaba Selmana El-Farisija o kopanju dubokog tranšea (hendeka) sa jedine pristupačne strane. To je bilo izvodljivo s obzirom da je grad bio sa tri strane opasan vulkanskim kamenjem koje je predstavljalo prirodnu prepreku zavojevačima. 

"Ahzab" (Kur'anski termin kojima se opisuju združena plemena koja su se okupila za borbu na "Hendeku") su petnaest dana opsjedali grad ali im tranše i muslimanski borci nisu dozvolili ulazak u Medinu. Nakon petnaest dana, radi vremenskih nepogoda i spletke koju je osmislio i izveo Nu'ajm ibn Mes'ud, r.a., a koja je zavadila saveznike, vrate se sakupljena plemena odakle su i došla. Osim nekoliko manjih incidenata, bitka na "Hendeku" se zapravo nije ni desila.

Danas nisu vidljivi tragovi ovog hendeka, ali i pored toga oni koji posjete Medinu obilaze mjesto na kojem je dolazilo do povremenih okršaja između muslimana i Ahzaba preko hendeka. Na tom mjestu se danas gradi ogromna džamija i islamski centar.