9. vijek pr. n. e.

**9. vijek pne.** je počeo prvog dana 900. pne. a završio posljednjeg dana 801. pne..

## Pregled
9. vijek pne. je bio period velikih promjena kod mnogih civilizacija. U Africi su Feničani osnovali Kartagu. U Egiptu su velike poplave poplavile pod hrama u Luxoru, a godinama kasnije je izbio građanskih rat.

U isto doba započinje Željezno doba u Centralnoj Evropi, a širi se proto-keltska Hallstattska kultura i proto-keltski jezik.

## Događaji

* 895. pne. — Smrt Xiaoa, kralja kineske dinastija Zhou.
* 894. pne. — Kralj Yi od Zhoua postaje vladar kineske dinastija Zhou.
* 892. pne. — Megaklo, kralj Atene, umire nakon vladavine od 30 godina i nasljeđuje ga sin Diognet.
* 891. pne. — Tukulti-Ninurta II nasljeđuje oca Adad-nirarija II kao kralj Asirije.
* 889. pne. — Takelot I nasljeđuje oca Osorkona I kao kralj Egipta.
* 884. pne. — Assurnasirpal II nasljeđuje oca Tukuklti-ninurtu II kao kralj Asirije.
* 879. pne. — Smrt kralja Yija od Zhoua, vladara kineske dinastija Zhou.
* 878. pne. — Kralj Li od Zhoua postaje vladar kineske dinastija Zhou.
* 874. pne. — Osorkon II nasljeđuje Takelota I kao kralj Dvadeset druge dinastije Egipta.
* 874. pne. — Ahab postaje kralj Izraela (približan datum).
* 872. pne. — Neuobičajeno visok vodostaj Nila poplavljuje pod Hrama u Luxoru.
* 865. pne. — Kar Kalmaneser je osvojen od asirskog rkralja Shalmanesera III.
* 864. pne. — Diognet, kralj Atene, umire nakon vladavine od 28 godina i nasljeđuje ga sin Fereklo. 
* 863. pne. — Osnovan grad Bath. 
* 860. pne. — Ujedinjeno je kraljevstvo Urartu.
* 858. pne. — Aramu postaje kralj Urartua.
* 858. pne. — Shalmaneser III nasljeđuje Asurnasirpala II kao kralj Asirije.
* 854. pne. — Bitka kod Karkara između asirskog kralja Shalmanesera II i saveza kralja Damaska i manjih država uključujući princa od Tira završava neodlučnim rezultatom. (ili 853. pne.)
* 853. pne. — Bitka kod Karkara između asirskog kralja Shalmanesera II i saveza kralja Damaska i manjih država uključujući princa od Tira završava neodlučnim rezultatom. (ili 854. pne.)
* 850. pne. — Takelot II nasljeđuje Osorkona II kao kralj Egipta.
* 850. pne. - Srednji period Mumun grnčarije počinje na Korejskom poluotoku.
* 845. pne. — Fereklo, kralj Atene, umire nakon vladavine od 19 godina i nasljeđuje ga sin Arifron.
* 842. pne. — Shalmaneser III pustoši teritoriju Damaska; Izrael i feničanski gradovi šalju mu danak.
* 841. pne. — Smrt Lija od Zhoua, vladara kineske dinastije Zhou.
* 841. pne. — *[[Zapisi velikog historičara]]* navode ovu godinu kao prvu otkada se redovno datira kineska historija.
* 836. pne. — Shalmaneser III od Asirije vodi pohod protiv Tabarenija.
* 836. pne. — Građanski rat izbija u Egiptu.
*  830. pne. — Hazael, kralj Aram Damaska, osvojio je i uništio filistejski grad Gat.
* 827. pne. — Kralj Xuan od Zhoua postaje vladar kineske dinastije Zhou.
* 825. pne. — Takelot II, kralj Egipta, umire. Krunski princ Osorkon III i Shoshenq III, Takelotovi sinovi, vode borbu za prijestolje.
* 825/824. pne. — Arifron, kralj Atene, umire nakon vladavine od 20 godina i nasljeđuje ga sin Tespije.
* 823. pne. — Smrt Shalmanesera III, kralja Asirije. Nasljeđuje ga sin Shamshi-Adad V.
* 820. pne. — Pigmalion dolazi na prijestolje Tira.
* 817. pne. — Pedubastis I proglašava sebe kraljem Egipta i osniva Dvadeset treću dinastiju.
* 814. pne. — Kartagu osniva Didona (tradicionalni datum).
* 813. pne. — Kartagu osnivaju Feničani.
* 811. pne. — Adad-nirari III nasljeđuje svog oca Shamshi-Adada V kao kralj Asirje.
* 804. pne. — Adad-nirari III od Asirije osvaja Damask. 
* 804. pne. — Smrt Pedubastisa I, faraona.
* 800-e pne. — Etrurska civilizacija.
* Početak Željeznog doba u Centralnoj Evropi, širenje proto-keltske Halstattske kultre i proto-keltskog jezika .
* Kultura Adena se pojavljuje na području današnjeg sjeveroistočnih SAD.

## Pronalasci, otkrića i pojave
* Prvi zapisi na epigrafskom južnom arapskom pronađeni u Akkele Guzayu
* 800-e pne. — Olmeci grade prve piramide.
* Početak perioda Brahmana u vedskom sanskritu, najvjerojatnije sastavljanje Shatapatha Brahmana, i počeci upanišadskih i vedantičkih tradicija hinduizma.

## Značajne osobe
* Shalmaneser III, kralj Asirije (858–824. pne.)

## Decenije i godine
 

## Reference