João I od Portugala

**João od Portugala** (hrvatskosrpski: *Žoao I. Portugalski*) (Lisabon, 11. april 1357. - Lisabon, 13. august 1433.) bio je deseti Portugalski kralj, od 1385. do 1433. i osnivač *[[Dinastija Aviz|Dinastije Aviz]]*.

Za svoje duge vladavine uspio je očuvati nezavisnost Portugala od Kastilje i omogućiti prekomorsku teritorijalnu ekspanziju.
## Biografija
## Mladost

*João* je bio vanbračno dijete portugalskog kralja Pedra I i njegove ljubavnice Terese Lourenço, za koju neki tvrde da je bila galicijska princeza, kćer Lourenço Martinsa (ili Lourenço iz Praçe). Mladost je 
proveo školujući se u Viteškom redu Avis u Avisu. Nakon školovanja - 1364. postao je Veliki majstor tog reda, 
Kad mu je umro otac 1367., naslijedio ga je njegov polubrat Fernando I čija je vladavina protekla u stalnom rivalitetu sa kastiljskim rivalom Juanom I..

### Vladavina
Nakon smrti svog polubrata Fernanda I., koji je umro bez muških nasljednika u oktobru 1383., njegovi pristaše poduzeli su sve da osiguraju tron njegovoj kćeri jedinici infanti Beatriz. Nju je otac pod silnim pritiskom udao za kastiljskog kralja Juana I. no većina Portugalaca bila je protiv tog ujedinjenja sa Španjolskom, zatim je uslijedio krizni i anarhični period od dvije godine (1383.-1385.) bez monarha na čelu zemlje.

Nakon te dvije krizne godine, konačno se sastao portugalski *Cortes* (kraljevsko vijeće) u Coimbri 6. aprila 1385. i odabrao *Joãoa* za kralja. Taj čin bio je istovremena objava rata Kastilji, koja je ionako polagala pravo na portugalski tron. Ubrzo nakon toga Juan I napao je Portugal u ljeto sa ciljem da zauzme Lisabon i zbaci *Joãoa* sa trona.

Juanovi saveznici bili su Francuzi, a *Joãovi* Englezi (vidi Stogodišnji rat). uz snage portugalskih nacionalista Nuno Álvares Pereira. Nakon *Bitke kod Atoleirosa*, a naročito nakon odlučne *Bitke kod Aljubarrota* (14. august 1385.), u kojoj su Portugalci i njihovi saveznici do nogu potukli kastilijansku vojsku, *Juan I.* se povukao. Time je stabilnost portugalskog kraljevstva bila za par vjekova osigurana.

Da trajno potvrdi svoje savezništvo sa Englezima, *João* je zaprosio sestru engleskog kralja Henrya IV - Philippu Lancastersku, sa kojom se 11. februara 1387. oženio u Portu.

Nakon smrti Juana I 1390., *João* je praktički ostao bez ikakvih vanjskih pritisaka na svoju zemlju (problem sa Beatrize se sam od sebe smirio) i posvetio se ekonomskom i kulturnom razvoju zemlje. Jedina značajna vojna akcija koju je on poduzeo bila je opsada i osvajanje maurske luke i utvrde Ceute - 1415. To je poduzeo kao prvi korak do buduće kontrole plovidbe uz afričku obalu. No u široj perspektivi, to je bio prvi korak otvaranja arapskog svijeta prema srednjovjekovnoj Evropi, koji je doveo do doba velikih geografskih otkrića sa portugalskim jedrenjacima po svim morima svijeta.

Suvremenici su *João* opisivali kao lucidnog čovjeka, koji se mogao jako koncentrirati na problem, ali je istovremeno bio ljubazna i dobrohotna osoba. Njegovo solidno obrazovanje, koje je stekao u mladosti - bilo je u ono doba prilično neobična stvar za srednjovjekovnog vladara.

On je svoju mladenačku ljubav prema znanju i kulturi, prenio na svoju djecu; Duarte budući kralj, bio je pjesnik i pisac, Pedro, knez Coimbre, bio je jedan od najučenijih ljudi svoga vremena, a princ Henrik Moreplovac, vojvoda od Visea, uložio je cijeli svoj život u razvoj nautike pomorskih istraživanja. Jedinu preživjelu kćer Isabelu, udao za Filipa Dobrog, vojvodu od Burgundije, i ona je sretno provela svoj život.

### Brakovi i nasljednici
Sa prvom ženom *Philippom Lancasterskom*, *João* je imao 9 djece, koju su nazvali *Slavna generacija* (portugalski: *Ínclita Geração*), to su bili; infanta Branca (1388. -1389.), infante Afonso (1390. - 1400.), kralj Duarte I (1391. -1438.), infante Pedro (1392. - 1449.), infante Henrik (1394. -1460.), infanta Isabela (1397. - 1471.), infanta Branca (1398. - 1398.), infante João (1400. - 1442.), infante Fernando (1402. - 1443.)

Sa ljubavnicom *Inês Peres* (oko 1350–1400?) imao je dvoje djece; Afonso (1377. - 1461.) i Beatriz (oko 1382. -1439.)

## Napomene

## Vanjske veze

* John I sa portala Encyclopædia Britannica