Mramor (Niš)

**Mramor** je naseljeno mesto u gradskoj opštini Palilula na području grada Niša u Nišavskom okrugu. Nalazi se na levoj obali Južne Morave, na oko 9,5&nbsp;km zapadno od centra Niša. Prema popisu iz 2002. bilo je 725 stanovnika (prema popisu iz 1991. bilo je 683 stanovnika). Ovo naselje je sa naseljima Krušce i Mramorski Potok do 31.12.1992 bilo u sastavu opštine Merošina, 1.1. 1993. godine ulazi u sastav Grada Niša, da bi od 2004. postalo deo gradske opštine Palilula.

## Historija
Mramor je staro, još u srednjem veku formirano selo. Turski popis 1444/46. godine ga zatiče kao spahiluk (timar) kadije iz Niša sa 17 domova koji se „prostiru do prelaza“ i s dažbinama u iznosu 1.555 akči. Prelaz na Južnoj Moravi kod Mramora pominje se i 1498. godine s napomenom da se tu ubire prihod od skelarine.

Nastupajuće decenije i vekovi ne daju mnogo podataka o Mramoru, ali je poznato da se u drugoj polovini 19. veka, uz podršku Turaka, verovatno s ciljem kontrole mramorskog mosta, na severnom kraju potesa Gudure zaselilo čerkesko selo zvano Čiflik. Odnose Mramorčana i Čerkeza opterećivale su razmirice. Za vreme bojeva oko Niša 1877. godine Turci su na visovima iznad Mramora uzaludno pokušavali da zaustave prodor srpske vojske u sastavu Ibarske divizije na ovom pravcu. Mramor je oslobođen 6/18. decembra 1877. godine u 9,30 časova. S povlačenjem Turaka otišli su iz Mramora i Čerkezi, a u potesu Gudure ostalo je zapuštenih njihovih 50 kuća. Krajem 19. veka (1895) Mramor je selo sa 47 domaćinstava i 292 stanovnika, a godine 1930. u njemu je živelo 65 domaćinstava i 565 stanovnika.

U ataru sela su se tokom turskog vremena i posle oslobođenja odigrala velika sukcesivna kliženja zemljišta na obalskom odseku prema Južnoj Moravi. Tim putem je nastao karakterističan izlomljen teren na potesu Gudura. Kliženja su se odigravala i u sektoru današnjeg mramorskog naselja i na pravcu prema Krušcu. Veća kliženja zabeležena su 1911. godine, a najnovija, na sektoru samih naselja Mramora i Krušca, posle Drugog svetskog rata.

Po oslobođenju od Turaka Mramor je u čitavom nizu decenija egzistirao kao manje selo na obali Južne Morave uz Mramorski most, pa je tako i dobio četvororazrednu osnovnu školu tek 1932/33. godine (prvi učitelj bio je R. Perunović). Tek posle Drugog svetskog rata u njemu su se i brojčano i strukturalno odigrale značajne promene. Najpre su u njemu, još pre rata, začela pijaca koja je tokom rata naglo ojačala, a zatim se kao stočna pijaca (četvrtkom) održala do danas. Mramorski (drveni) je od 1877. godine rušen u svim ratovima, poslednji put se sam srušio 1979. godine posle čega je, 1980. godine, izgrađen današnji betonski.

Osim bojeva decembra 1877. godine, oko Mramorskog mosta su se vodile oštre borbe i 1941. odnosno 1944. godine. U skladu sa postavkama Generalnog urbanističkog plana Niša izmeštena je iz grada i 1972/74. godine izgrađena na desnoj obali Južne Morave fabrika gumenih proizvoda „Vulkan“. Istovremeno, spontanom inicijativom znatnog broja građana Niša, područje Mramorskog brda i Gudura privuklo je vikend pažnju. Prvi je kupio parcelu i izgradio poljsku kuću iznad batušinačkog puta 1966/67. godine M. Jovanović, penzionisani službenik iz Niša. Odmah za njim, 1969. godine, ispod batušinačkog puta, kupili su parcele i započeli gradnju J. Ćirić, profesor i M. Zdravković, službenik, obojica iz Niša. Za ovim protagonistima, u narednim godinama nastupila je ekspanzija otkupa parcela i građenje poljskih kuća (vikendica), tako da je izgrađenih i nedovršenih vikend kuća u 1983. godini bilo ukupno 214 (izgrađenih 120, nedovršenih 94). Među ovima 15 kuća je bilo stalno zaseljenih. U međuvremenu izgrađena su u ovoj zoni i tri radna objekta: skladište „Krajina vino“ i skladište građevinskog materijala „Novi dom“ i „Bisernica“. Na seoskoj utrini (bivšem pijačnom prostoru) napravljeno je fudbalsko igralište, a duž glavne ulice zasađen drvored. Stočna pijaca je dislocirana u pogodnije prostore u nizvodnom delu seoskog naselja.

Odslikavajući nastale strukturalne promene Mramor je 1971. godine imao 39 poljoprivrednih, 52 mešovita i 68 nepoljoprivrednih domaćinstava.

## Demografija
U naselju Mramor živi 580 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 40,5 godina (40,3 kod muškaraca i 40,8 kod žena). U naselju ima 248 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,92.

Ovo naselje je velikim delom naseljeno Srbima (prema popisu iz 2002. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je porast u broju stanovnika.

## Reference

## Literatura
* Enciklopedija Niša: Priroda, prostor, stanovništvo; izdanje Gradina - Niš, 1995.g. pp.&nbsp;101.

## Vanjske veze

* Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain)
* Satelitska mapa (Wikimapia)
* Gugl satelitska mapa (Maplandia)
* Plan naselja na mapi (Mapquest)