Gimnazija Bora Stanković Vranje

**Gimnazija ''Bora Stanković*** je jedina [[gimnazija]] u [[Vranje|Vranju]] i jedna od najstarijih gimnazija u [[Srbija|Srbiji]].

Gimnazija „Bora Stanković“ u Vranju osnovana je 1881. godine, samo tri godine nakon oslobođenja grada od Osmanskog carstva, što je čini jednom od najstarijih gimnazija u Srbiji.

Tokom svoje duge istorije, škola je pretrpela brojne promene. Prvobitno je radila u Delibašinom konaku, gde je funkcionisala skoro pola veka. Tokom Prvog svetskog rata, za vreme bugarske okupacije, škola nije radila, a u Drugom svetskom ratu pretvorena je u policijski zatvor. Nakon Prvog svetskog rata, zbog povećanja broja učenika i neadekvatnih uslova, pokrenuta je inicijativa za izgradnju nove školske zgrade. Izgradnja je započeta 1931. godine, a učenici su prvi put ušli u nove učionice u septembru 1933. godine.

Danas, Gimnazija „Bora Stanković“ nudi četiri smera obrazovanja: Prirodno-Matematički, Društveno-Jezički, Smer za učenike sa specijalnim sposobnostima za Informativne Tehnologije i Smer za učenike sa specijalnim sposobnostima za Audio-Vizuelne Umetnosi. Učenici su uključeni u brojne sekcije, kao što su dramska, sportska, ekološka i besedništvo, a škola ima i svoj hor koji učestvuje u obeležavanju važnih događaja. Kroz Đački parlament, učenici imaju mogućnost da predlažu i organizuju različite aktivnosti, uključujući sportsko-humanitarne turnire, predstave i književne večeri.

[[Bora Stanković|Borisav „Bora“ Stanković]], jedan od najznačajnijih srpskih pisaca, bio je učenik Gimnazije „Bora Stanković“ u Vranju, koja danas nosi njegovo ime. Tokom školovanja, pokazivao je izuzetan talenat za književnost i interesovanje za opisivanje života svog rodnog kraja. Njegova iskustva iz gimnazijskih dana i život u Vranju duboko su uticali na njegov književni rad, obogaćujući njegova dela autentičnim slikama patrijarhalnog društva i tradicije juga Srbije.

== Historija ==

Gimnazija je osnovana aktom ministarstva [[Kneževina Srbija|kneževine Srbije]] [[8. avgust]]a [[1881.]] godine, četiri godine nakon što je Vranje oslobođeno od [[Osmansko carstvo|Turaka]]. Cilj je bio da Vranje dobije osmorazrednu gimnaziju, ali nije odmah bio ostvaren. U početku gimnazija je imala dva razreda i bila je smeštena u zgradi Haremluka (danas gradski muzej). Kasnije je proširena na četiri razreda, da bi školske 1892/93 otvoren peti i 1893/94. šesti razred. Prvi direktor gimnazije je bio [[Đorđe Ničić]] koji je u Vranju došao iz [[Negotin]]a. Gimnazija se prvobitno zvala „Nemanjina gimnazija,“ ali su je svi đaci zvali „Vranjska gimnazija.“ Granica gimnazijske oblasti sezala je do [[Gnjilane|Gnjilana]], [[Kumanovo|Kumanova]], [[Skoplje|Skoplja]], a među učenicima je bilo i učenika iz [[Knjaževina Crna Gora|Crne Gore]], [[Bosna|Bosne]] i [[Austro-ugarska|Austo-Ugarske]].

Pri prelsku u dvadeseti vek škola je imala jaku kadrovsku strukturu, jer su mnogi učeni ljudi iz Srbije po kazni slati u Vranje. Neki od njih su bili: [[Jaša Prodanović]], [[Radoje Domanović]], [[Milivoje Simić]], [[Ljuba Davidović]], [[Ilija Vukićević]], [[Svetislav Simić]] idr. Najpoznatiji đaci koji su pohađali gimnaziju su [[Bora Stanković]], [[Đorđe Tasić]], [[Jovan Hadživasiljević]], [[Kosta Todorović]], [[Miodrag Ibrovac]] idr. U ovom periodu vranjski gimnazijalci su obavezno bili uključeni u proslavama Dana oslobođenja Vranja od Turaka (običaj koji je ostao i dan danas) i u svečanostima povodom berbe [[vinograd]]a, kada nisu imali nastavu, a kao školska slava izabrana je [[Sretenje]] (ukinuta za vreme [[komunizam|komunizma]], ali danas opet obnovljena).

Posle bugarske okupacije za vreme [[Prvi svetski rat|Prvog svetskog rata]] gimnazija nije radila. Školske 1921/1922. godine gimnazija dobija i svoj osmi razred, čime je završen prvobitni plan. Usled nedostatka kadra, posle Prvog svetskog rata, u gimnaziji se zapošljavaju ruski emigranti, koji su bežeći od [[Oktobarska revolucija|Oktobarske revolucije]] došli u [[Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca|Kraljevinu SHS]]. Na [[Vidovdan]] [[28. jun]]a [[1931.]] godine osvešten je temelj sadašnje zgrade gimnazije. Zidanje zgrade trajalo je dve godine, a useljenje u nju trajalo je od [[25. novembar|25. novembra]] do [[10. decembar|10. decembra]] [[1933.]] godine. Sredinom [[jun]]a [[1933.]] godine na drugom spartu gimnazijske zgrade urađeno je sedam reljefa jugoslovenskih velikana: [[Vuk Karadžić|Vuka Karadžića]], [[Bora Stanković|Bore Stankovića]], [[Ivan Gundulić|Ivana Gundulića]], [[Sveti Sava|Svetog Save]], [[Ivan Mažuranić|Ivana Mažuranića]], [[Franc Prešern|Franca Prešerna]] i [[Petar Petrović Njegoš|Petra Petrovića Njegoša]].

Na [[Vojni puč od 27. marta 1941.|dan puča]] [[27. mart]]a [[1941.]] godine tadašnji direktor [[Mostar]]ac Bruno Maričić u školskoj sali održao je patriotski govor, a zatim je sa đacima izašao na ulice grada da [[protest]]vuje. Kada je Vranje opet bilo okupirano u [[Drugi svetski rat|Drugom svetskom ratu]], Vranjska gimnazija je bila jedina gimnazija u Srbiji koja je prestala sa radom. Ona je pod bugarskom okupacijom pretvorena u policijski [[kazamat]], a reljefi su potpuno uništeni kako bi se simbolično učinio još jedan pokušaj poništavanja identiteta ljudi na ovom prostoru.

Njen rad je obnovljen [[19. mart]]a [[1945.]] godine. Gimnazija je prve četiri godine posle rata imala istu strukturu i zvala se „Viša mešovita gimnazija“. Do prve promene došlo je krajem školske 1948/49. godine kada je Odlukom [[Ministarstvo prosvete|Ministarstva prosvete]] [[Narodna Republika Srbija|NR Srbije]] podeljena [[27. jun]]a [[1949.]] godine na potpunu mušku i potpunu žensku gimnaziju.

Samo dve školske godine radila je ovako formirana, kada je izvršeno spajanje u jednu - *Državnu potpunu mešovitu gimnaziju*, koja je kao takva počela sa radom školske 1951/52. godine. „Viša mešovita gimnazija“ u Vranju [[1958.]] godine menja naziv u „Gimnazija“, a peti, šesti, sedmi i osmi razred su preimenovani u prvi, drugi, treći i četvrti razred. Godine [[1959.]] Gimnazija dobija novi naziv *Gimnazija „Bora Stanković“'' koji je zadržala sve do 18. februara 1980. godine, kada je izvršena preregistracija u Obrazovni centar „Bora Stanković“ na osnovu Programa obrazovno-vaspitnog rada zajedničke osnove srednjeg usmerenog obrazovanja, kada je gimnazija ugašena.

Zakonom o srednjem obrazovanju i vaspitanju otvara se 1990. godine ponovo kao Gimnazija „Bora Stanković“.

Radovi na rekonstrukciji škole su počeli krajem 2011. godine, povodom 130. godina od njenog osnivanja. Učenici prvog i trećeg razreda su bili privremeno premešteni u Poljoprivreduj školu u Vranju, dok su učenici drugog i trećeg razreda bili premešteni u školu Branko Radičević takođe u Vranju.

Posle završetka rekonstrukcije, koja je trajala skoro dve godine, gimnazija je opet zvanično otvorena 23. marta 2013. godine. Na otvaranju su se prisutnima u svečanoj sali obratili direktor gimnazije Dragan Ilić, gradonačelnik Vranja Zoran Antić i ministar prosvete Žarko Obradović. Rekonstrukcija je koštala oko 100 miliona dinara, od kojih je Ministarstvo regionalnog razvoja republike Srbije izdvojilo 75 miliona dinara, a lokalna samouprava 25 miliona.

## Reference

## Reference
* Vranjski arhiv
* Vranje pres
* cvetanovic.com