Obrazovanje starih Ilira

**Obrazovanje starih Ilira** je pojam iz područja povijesti školstva i pedagoške misli koji označava ukupnost oblika, organizacija i obrazovnih ustanova u Iliriji i kod Ilira. Ilirsko obrazovanje i školstvo u prvim je periodima bilo pod uticajem grčkog obrazovanja, dok je kasnije bilo pod uticajem rimske kulture. Na osnovu najnovijih naučnih istraživanja i otkrića u različitim aspektima ilirologije: historijskom, arheološkom, epigrafskom, lingvističkom, paleografskom itd., postalo je moguće bolje sažimati ilirski obrazovni sistem. Ilirsko obrazovanje proteže se kroz vremenski period između 8. stoljeća prije nove ere, kada je ilirska kultura počela cvjetati, i 7. stoljeća n.e., kada se Iliri posljednji put spominju u povijesnim izvorima. Općenito se može reći da se obrazovanje kod Ilira razvijalo počevši od nivoa porodičnog i neformalnog obrazovanja ka organiziranom, institucionalnom i formalnom obrazovnom sistemu. 

## Ilirski obrazovni sistem
* Porodično obrazovanje
* Osnovno obrazovanje
* Palaestra
* Gimnazija
* Ephebos

## Ilirski prosvjetitelji

### Kratillus Mahata
Kratillus Mahata, bio je gimnaziarh iz ilirskog grada Nikaje koji je živeo u 3. veku pre nove ere. Njegovo ime se spominje u natpisu pronađenom u ilirskom zamku Klos u Malakasteru.  Ovdje je identificiran ilirski grad Nikaia, a tokom arheoloških iskopavanja pronađen je natpis iz 3. vijeka prije nove ere u kojem se, pored glavnih funkcionera grada, spominje i gimnaziarh po imenu Cratillus, sin Machatas, koji je zadužen za obrazovanja i vojno-fizičke obuke omladine. Da bi se ova činjenica dodatno dokazala, pronađen je natpis iz drugog veka u grčkom gradu Oroposu, gde je mladić iz grada Nikaje prvi uvršten među pobednike festivala Amphiaraos . „Bila je to čast i za gradsku gimnaziju u kojoj se pripremao šampion.“ 

### Mark Lugari
Mark Lugari je bio učitelj iz grada Apolonije koji je živeo krajem 3. i početkom 2. veka pre nove ere. Tokom arheoloških iskopavanja u grobnici učitelja Marka Lugarija otkriveni su alati za pisanje koje su tada koristili učenici škole.  Na pojasu ovog učitelja visio je kožni držač, u čije su rupe ubačeni listovi papirusa ili pergamenta, skupljeni u cilindrični oblik. Na kraju je bila metalna udica za hvatanje lignji i držanje olovke (stylo). Na ovom nadgrobnom spomeniku klesar je uklesao i diptih (četvorougaonu ploču za pisanje). Na ovaj način su data oba načina na koja je pisana u to vrijeme. Oba oblika su bila skupa za početnike. Stoga su najpraktičniji bili voskom obojeni četvorougaoni stolovi na kojima su slova izgrebana vrhom olovke. 

### Niketa iz Remezijane
**Niketa** (oko 335–414) je bio episkop Remezijane, (današnja Bela Palanka, Srbija ), koja se tada nalazila u rimskoj provinciji Dakija Mediterana . Prema pouzdanim izvorima arheo-muzikologije, uključujući one britanske, francuske i italijanske, Niketa je napisao: "Ja sam Dardanac" (    ).

Niketa je promovisao latinsku sakralnu muziku za upotrebu tokom euharistijskog bogosluženja i navodno je komponovao niz liturgijskih himni, među kojima neki naučnici iz dvadesetog veka ubrajaju glavnu latinsku hrišćansku himnu hvale, *Te Deum*, koja se tradicionalno pripisuje Ambroziju i Avgustinu . Pretpostavlja se da je misionar barbarskog tračkog plemena Besija .

Sačuvani su dugački odlomci njegovog glavnog doktrinarnog djela, *Uputstva za kandidate za krštenje*, u šest knjiga. Oni pokazuju da je on naglašavao ortodoksnu poziciju u trinitarnoj doktrini. Oni sadrže izraz „ zajedništvo svetaca “ o vjeri u mističnu vezu koja spaja i žive i mrtve u određenoj nadi i ljubavi. Nema dokaza o prethodnoj upotrebi ovog izraza, koji je od tada igrao centralnu ulogu u formulacijama hrišćanske vere. Njegov praznik kao sveca je 22. juna.

### Jeronim od Stridona

**Jeronim** ( /dʒ ə ˈ r oʊ m / ;    ; Greek   ; c. 342 – c. 347. – 30. septembra 420.), poznat i kao **Jeronim od Stridona**, bio je kršćanski svećenik, ispovjednik, teolog i istoričar; on je opšte poznat kao **Sveti Jeronim** .

Jeronim je rođen u Stridonu ( Ilirik ), selu blizu Emone na granici Dalmacije i Panonije .   Najpoznatiji je po svom prijevodu većine Biblije na latinski (prijevod koji je postao poznat kao Vulgata ) i svojim komentarima cijele Biblije. Jeronim je pokušao da stvori prijevod Starog zavjeta zasnovan na hebrejskoj verziji, a ne na Septuaginti, kao što su se prije njega izvodili latinski prijevodi Biblije . Njegova lista spisa je opsežna, a pored biblijskih dela, pisao je polemičke i istorijske eseje, uvek iz perspektive teologa.

Jeronim je bio poznat po svojim učenjima o kršćanskom moralnom životu, posebno onima koji su živjeli u kosmopolitskim centrima kao što je Rim. U mnogim slučajevima usmjerio je svoju pažnju na živote žena i identificirao kako žena odana Isusu treba živjeti svoj život. Ovaj fokus je proizašao iz njegovih bliskih pokroviteljskih odnosa sa nekoliko istaknutih ženskih asketa koje su bile članice bogatih senatorskih porodica . 

Zbog Jeronimovog rada, Katolička crkva ga priznaje kao sveca i doktora Crkve, te kao sveca u Istočnoj pravoslavnoj crkvi, Luteranskoj crkvi i Anglikanskoj zajednici. Njegov praznik je 30. septembar ( gregorijanski kalendar ).

Sveti Jeronim dao je doprinos i na polju obrazovanja, pedagogije i kulture. Kao hrišćanski učenjak, detaljno je opisao svoju pedagogiju devojaka u brojnim pismima tokom svog života. Nije vjerovao da tijelo treba trenirati, te se stoga zalagao za post i mrtvljenje kako bi se tijelo pokorilo. Preporučuje Bibliju samo kao materijal za čitanje, sa ograničenim izlaganjem, i upozorava protiv muzičkih instrumenata. Zalaže se protiv dopuštanja djevojkama da komuniciraju s društvom i da imaju "naklonosti prema jednom od svojih pratilaca nego prema drugima". Preporučuje učenje abecede blokovima od slonovače umjesto pamćenja, tako da će "ona tako učiti igrajući se." Zagovornik je pozitivnog potkrepljenja, izjavljujući: „Nemojte je koriti zbog poteškoća koje može imati u učenju. Naprotiv, ohrabrite je pohvalom." 

## Povezano
* Ilirik
* Ilirologija
* Ilirska umjetnost
* Ilirsko kraljevstvo

## Reference