open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Crvena zvona II

***Crvena zvona II*** (), također poznat i pod naslovima ***Deset dana koji su potresli svijet*** () ili ***Vidio sam rođenje novog svijeta*** () je sovjetsko-meksičko-italijanski biografsko-historijski film snimljen u režiji Sergeja Bondarčuka i premijerno prikazan 1983. godine. Predstavlja nastavak filma *[[Crvena zvona]]* koji je bio paralelno sniman prethodne godine, odnosno ekranizaciju knjige *[[Deset dana koji su potresli svijet]]* američkog novinara Johna Reeda u kome je on opisao Oktobarsku revoluciju u Rusiji. Radnja prikazuje kako Reed, čiji lik tumači Franco Nero, tokom Prvog svjetskog rata dolazi u Petrograd izvještavati o tamošnjim događajima i postaje svjedokom dolaska boljševika na vlast.

Isti je predložak 1927. godine poslužio za znameniti nijemi film *[[Oktobar (film)|Oktobar]]*.

## Vanjske veze
*
Vladislav Skarić

**Vladislav Skarić** (10.6. 1869, Sarajevo-6.8. 1943, Sarajevo), historičar, bio je bosanskohercegocački i jugoslavenski istoričar.
Rođen je u srpskoj trgovačkoj porodici. Njegov otac bio je Kosta Skarić, trgovac duhanom. Osnovnu školu i dva razreda gimnazije završio je u Sarajevu, a ostatak gimnazije u Sremskim Karlovcima. Studirao je istoriju i geografiju u Gracu. Radio je kao profesor u srednjim školama u Banjoj Luci i Sarajevu. Prvi svjetski rat proveo je u zatočeništvu.

Od 1919. postao je kustos, a od 1926. do 1936. bio je direktor Zemaljskog muzeja BiH.
Jedan je od osnivača Srpskog kulturno prosvjetnog društva Prosvjeta. Bio je član SANU od 1935. god.

Bavio se svim periodima historije BiH, ali je najviše doprinio proučavanju osmanskog perioda. Sam je naučio turski jezik, koji je neophodan za razumijevanje izvora za historiju osmanskog perioda.
 
Među značajnim radovima su:
* Popis bosanskih spahija, iz god. 1711, 
* Iz trgovačkih tevtera i pisama, 
* Iz stare mahale i čaršije, 
* Mula Mustafa Bašeskija sarajevski hroničar 18. vijeka, 
* Sarajevo i njegova okolina od najstarijih vremena do austrougarske okupacije, 
* Srpski pravoslavni narod i crkva u Sarajevu u 17. i 18. Vijeku
* Staro rudarsko pravo i tehnika u Srbiji i Bosni, iz 1939.
* O geografskoj nomenklaturi Bosne i Hercegovine

## Literatura
* Hamdija Kapidžić - Vladislav Skarić (1869-1943), Godišnjak Društva istoričara Bosne i Hercegovine 1, Sarajevo 1949, 233-235.
## Reference

## Vanjske veze
* Zvanična stranica Gimnazija Banja Luka
Irena Lekapene

**Irena Lekapene** (grčki Ειρήνη Λακαπηνή, bugarski Ирина Лакапина) bila je grčka plemkinja i bugarska carica, rođena kao **Marija** (Μαρία). Roditelji su joj bili grčki plemić Kristofor Lakapen i njegova supruga, *Augusta* Sofija. Preko oca, Irena je bila nećakinja patrijarha Teofilakta Carigradskog.

Irenin djed, bizantski car Roman I Lakapin, udao je Irenu 8. studenog 927. za cara Petra I od Bugarske. Petar i Irena dobili su trojicu sinova:
*Plenimir od Bugarske
*Boris II
*Roman od Bugarske
## Izvori i bilješke
Soldier Blue

***Soldier Blue*** () je američki vestern film snimljen 1970. godine u režiji Ralpha Nelsona, koji se smatra jednim od najpoznatijih, ali i najkontroverznijih revizionističkih ostvarenja žanra.

Predstavlja adaptaciju romana *Arrow in the Sun* T. V. Olsena, koji je, pak, bio inspiriran masakrom na Sand Creeku 1864. godine, jednim od najzloglasnijih događaja Indijanskih ratova. Radnja filma se, pak, događa 1877. godine u Teritoriji Colorado kada dvoje mladih - američki vojnik Honus Gant (čiji lik tumači Peter Strauss) i djevojka Cresta Lee (čiji lik tumači Candice Bergen) - sticajem okolnosti prežive masakr od strane grupe Čejena te se nastoje vratiti u civilizaciju, pri čemu, iako između njih dvoje postoji privlačnost, među njima postoje značajajne svjetonazorske razlike, prije svega u odnosu prema Indijancima; za razliku od Honusa, koji je odlučan osvetiti svoje kolege, buntovna Cresta je bila odrasla među Čejenima i prema njima osjeća duboko razumijevanje.

*Soldier Blue* je nastao pod snažnim uticajem tada aktualnog generacijskog jaza između mladih *[[baby boomer]]a* i njihovih roditelja, ali još više vijetnamskog rata prema kojem su mlade antiestablišmentski raspoložene generacije osjećale duboku odbojnost. Film je zbog toga shvaćen kao alegorija na suvremena zbivanja, a što je posebno došlo do izražaja u završnoj sceni u kojoj američke trupe masakriraju indijansko pleme ne štedeći pri tome ni ženu ni djecu. Ta scena, velikim dijelom inspirirana aktualnom masakrom u My Laiju je izazvala izuzetne kontroverze zbog Nelsonovoj inzistiranja na naturalističkom i maksimalno uznemirujućem prikazu nasilja, zbog kojeg su kao statisti bili angažirani invalidi kako bi se što uvjerljivije prikazale scene rezanja glava, ruku, nogu i ženskih dojki. Ta scena u originalnom obliku nikada nije ušla u film, pa je film često bio predmetom rezanja i cenzure, a kasniji su kritičari Nelsona optuživali da je pretjerao, odnosno društvenu i političku angažiranost žrtvovao eksploatacijskim sadržajima. 
 
## Uloge
* Candice Bergen ... Kathy Maribel 'Cresta' Lee
* Peter Strauss ... Honus Gant
* Donald Pleasence ... Isaac Q. Cumber
* John Anderson ... Pukovnik Iverson
* Jorge Rivero ... Spotted Wolf
* Dana Elcar ... Kapetan Battles
* Bob Carraway ... Poručnik McNair
* Martin West ... Poručnik Spingarn
* James Hampton ... Redov Menzies
* Mort Mills ... Narednik O'Hearn
* Jorge Russek ... Running Fox
* Ralph Nelson (naveden kao *Alf Elson*) ... Agent Long

## Izvori

## Vanjske veze
* 
*
The Revolutionary

***The Revolutionary*** () je američki igrani film snimljen 1970. godine u režiji Paula Williamsa. Predstavlja adaptaciju istoimenog romana nizozemskog pisca Hansa Koninga koji je također sudjelovao u pisanju scenarija. Protagonist, čiji lik tumači Jon Voight, je radikalno lijevi student u jednoj neimenovanoj zemlji, a radnja prati kako se, suočen sa neuspjehom da svoje ideje provede na miran način, kao i sa represivnom reakcijom vlasti koja ga misli regrutirati da krvavo guši radničke štrajkove, okreće terorizmom. *The Revolutionary*, koji se često tumači kao alegorija na nedavne studentske proteste 1968. godine i radikalizaciju njihovih učesnika, je sniman sa relativno niskim budžetom na lokacijama u Londonu.

## Uloge

## Vanjske veze
*
Lovers and Other Strangers

***Lovers and Other Strangers*** () je američka filmska komedija snimljena 1970. godine u režiji Cya Howarda. Predstavlja adaptaciju istoimene brodvejske predstave Renée Taylor i Josephan Bologne, koji su također sudjelovali u pisanju scenarija. Radnja se događa za neposrdno prije, za vrijeme i poslije vjenčanja Mikea Vecchia (čiji lik tumači Michael Brandon) i Susan Henderson (čiji lik tumači Bonnie Bedelia), te prikazuje kako se ti događaji odražavaju na njihovu rodbinu. *Lovers and Other Strangers* je postigao izuzetan uspjeh, a *[[For All We Know]]*, pjesma iz filma je osvojila Oscar za najbolju pjesmu.

## Uloge
* Bea Arthur ... Bea Vecchio (kao Beatrice Arthur)
* Bonnie Bedelia ... Susan Henderson
* Michael Brandon ... Mike Vecchio
* Gig Young ... Hal Henderson
* Richard S. Castellano ... Frank Vecchio (kao Richard Castellano)
* Bob Dishy ... Jerry (as Robert Dishy)
* Harry Guardino ... Johnny
* Diane Keaton ... Joan Vecchio
* Jerry Stiller ... Jim (van špice)
* Sylvester Stallone ... Svat (nenaveden na špici)

## Izvori

## Vanjske veze
* 
* 
*
Lilli Marlene (film)

***Lili Marlene*** je britanski crno-bijeli igrani film snimljen 1950. godine u režiji Arthura Crabtreeja. Po žanru je drama, a inspiraciju za scenario je pružila *[[Lili Marleen]]*, pjesma koja je bila izuzetno popularna među njemačkim, ali i savezničkim vojnicima u Drugom svjetskom ratu, kada se događa radnja. Naslovna protagonistica, čiji lik tumači Lisa Daniely, je francuska pjevačica za koju se ispostavi da je poslužila kao inspiracija za pjesmu, i koju Nijemci otimaju kako bi je iskoristili u propagandne svrhe. Iako je danas relativno opskuran, bio je dovoljno uspješan da tri godine kasnije potakne snimanje nastavka pod naslovom *[[The Wedding of Lili Marlene]]*.

## Uloge

* Lisa Daniely ... Lilli Marlene  
* Hugh McDermott ... Steve
* Richard Murdoch ... Letački poručnik Murdoch
* Leslie Dwyer ... Berry
* Estelle Brody ... Estelle
* Stanley Baker ... Evans
* John Blythe ... Holt  
* Cecil Brock ... O'Riley
* Russell Hunter ... Scottie  
* Marcel Poncin ... Lestoque
* Judith Warden ... Auntie
* Michael Ward ... Wintertree
* Lawrence O'Madden ... Puk. Wharton
* Stuart Lindsell ... Major Phillips
* Olaf Olsen ... Nacistički oficir
* Irene Prador ... Bolničarka Schmidt
* Aud Johansen ... Bolničar Melke
* Carl Jaffe ... Šef propagande
* Philo Hauser ... Fratzell
* Richard Marner ... Pukovnik SS-a
* Peter Swanwick ... Glavni ispitivač
* Walter Gotell ... Direktor propagande
* Arthur Lawrence ... Lieber
* Rufus Cruikshank ... Nar. Bull
* Barbara Cummings ... Shirley
* Neil Tuson ... Producent
* Conrad Phillips ... Oficir sigurnosti
* Kenneth Cleveland ... Oficir sigurnosti
* Ben Williams ... Brownie

## Reference

## Vanjske veze
* 
*  
* 
* Full plot story for ''Lilli Marlene''
The Wedding of Lilli Marlene

***The Wedding of Lili Marlene*** () je britanski crno-bijeli igrani film snimljen 1953. godine u režiji Arthura Crabtreeja. Predstavlja nastavak filma *[[Lili Marlene (film)|Lili Marlene]]* iz 1950. godine. U njemu Lisa Daniely ponavlja naslovnu ulogu, odnosno tumači lik francuske pjevačice koja je inspirirala popularnu pjesmu *[[Lili Marleen]]*. Radnja prikazuje kako u poratnom dobu nastoji postati zvijezda prije nego što se uda za američkog novinara (čiji lik tumači Hugh McDermott).

## Uloge
* Lisa Daniely - Lilli Marlene 
* Hugh McDermott - Steve Moray 
* Sid James - Finnimore Hunt 
* Gabrielle Brune - Maggie Lennox 
* Jack Billings - Hal Marvel 
* Robert Ayres - Andrew Jackson 
* Joan Heal - Linda 
* Wally Patch - Wally 
* Irene Handl - Daisy 
* John Blythe - Holt

## Vanjske veze
*
Hello-Goodbye

***Hello-Goodbye*** () je britanska filmska komedija snimljena 1970. godine u režiji Jeana Negulescoa kome je to bio posljednji film. Protagonist, čiji lik tumači Michael Crawford, je britanski  trgovac automobilima koji, putujući Francuskom, upozna tajanstvenu ženu (čiji lik tumači Genevieve Gilles) sa kojom će imati kratku ljubavnu vezu. Radnja prikazuje kako ga posao odvede u dom bogata aristokrata (čiji lik tumači Curd Jürgens) za koga se ispostavi da je njen suprug.

*Hello-Goodbye* je nastao kao pokušaj znamenitog američkog producenta Daryla F. Zanucka da svoju tadašnju ljubavnicu Genevieve Gilles učini međunardonom filmskom zvijezdom. Njegovo agresivno miješanje u snimanje je natjeralo režisera Ronalda Neamea da nakon nekoliko dana napusti projekt, koji je kao uslugu preuzeo Zanuckov prijatelj Negulesco. Film je neslavno propao kod kritike, pri čemu se najviše zamjerao nedostatak talenta kod Gilles.

## Uloge
* Michael Crawford ... Harry England
* Genevieve Gilles ... Dany
* Curd Jürgens ... Baron De Choisis
* Princeza Ira von Fürstenberg ... Evelyne Rossan 
* Lon Satton ... Cole Strutter
* Peter Myers ... Bentley
* Mike Marshall ... Paul
* Didier Haudepin ... Raymond
* Vivian Pickles ... Joycie
* Agathe Natanson ... Monique
* Georges Bever ... hotelski portir
* Denise Grey ... concierge
* Jeffry Wickham ... Dickie

## Reference

## Vanjske veze
* 
* 
*''Hello Goodbye'' at BFI
*''Hello Goodbye'' at Letterbox DVD
Demonios en el jardín

***Demonios en el jardín*** () je španski igrani film snimljen 1982. godine u režiji Manuela Gutiérreza Aragóna. Po žanru je drama, a radnjom je smješten u jedan španski gradić u prvim decenijama Francovog režima. Protagonisti su članovi disfunkcionalne porodice vlasnice trgovine, a koja uporno pokušava održati privid građanske idile. *Demonios en el jardín* je prikazan na Filmskom festivalu u San Sebastianu gdje je osvojio Zlatnu školjku.

## Uloge
* Ángela Molina – Ángela
* Ana Belén – Ana
* Encarna Paso – Gloria
*Imanol Arias – Juan
* Eusebio Lazaro – Óscar
* Alvaro Sánchez Prieto – Juanito

## Vanjske veze
*
Ascendancy (film)

***Ascendancy*** () je britanski igrani film snimljen u režiji Edwarda Benneta i premijerno prikazan početkom 1983. godine. Po žanru je drama, a radnja je smještena u Irsku za vrijeme i neposredno nakon Prvog svjetskog rata. Protagonistica, čiji lik tumači Julie Covington, je mlada djevojka iz protestantske elite koja sticajem okolnosti shvaća koliko je bila zaštićena od posljedica katoličko-protestantskog sukoba te se sa vremenom odlučuje priključiti katoličkoj većini i irskom pokretu za nezavisnost. *Ascendancy*, koji je Bennettu, dotle poznatom po dokumentarcima, bio igrani debi, je na Berlinskom filmskom festivalu osvojio Zlatni medvjed.

## Uloge
*Julie Covington ... Connie Wintour
*Ian Charleson ... Por. Ryder
*John Phillips ... Wintour
*Susan Engel ... Bolničarka
*Philip Locke ... Dr. Strickland
*Kieran Montague ... Dr. Kelson
*Rynagh O'Grady ... Rose
*Philomena McDonagh ... Mary
*Michael McKnight ... Vesey
*Jeremy Sinden ... Darcy
* Shay Gorman ... Keir

## Reference

## Vanjske veze
* 
*
La colmena (film)

***La colmena*** () je španski igrani film snimljen 1982. godine u režiji Marija Camusa. Po žanru je drama, a predstavlja adaptaciju istoimenog romana Camila Joséa Cele. Radnja se događa u jednoj madridskoj kavani 1943. godine, u vrijeme kada se Španija još uvijek nije oporavila od razornih posljedica građanskog rata, a protagonisti su grupa likova koji se tamo sastaju iz različitih razloga. *La colmena* je prikazana na Berlinskom filmskom festivalu gdje je osvojila Zlatni medvjed.

## Uloge
* Victoria Abril (Julita)
* Francisco Algora (Ramón Maello)
* Rafael Alonso (Julián Suárez)
* Ana Belén (Victorita)
* José Bódalo (Don Roque)
* Mary Carrillo (Doña Asunción)
* Camilo José Cela (Matías)
* Queta Claver (Doña Matilde)
* Luis Escobar (Don Ibrahim)
* Fiorella Faltoyano (Filo)
* Agustín González (Mario de la Vega)
* Emilio Gutiérrez Caba (Ventura Aguado)
* Rafael Hernández (Padilla)
* Charo López (Nati Robles)
* José Luis López Vázquez (Leonardo Meléndez)
* Antonio Mingote (señor de luto)
* Mario Pardo (Rubio Antofagasta)
* Encarna Paso (madre de Victorita)
* María Luisa Ponte (doña Rosa)
* Elvira Quintillá (doña Visitación)
* Francisco Rabal (Ricardo Sorbedo)
* Antonio Resines (Pepe *El Astilla*)
* José Sazatornil (Tesifonte Ovejero)
* Elena María Tejeiro (Señorita Elvira)
* Ricardo Tundidor (Roberto)
* Concha Velasco (Purita)
* Manuel Zarzo (Consorcio)
* Imanol Arias (Tisico)
* Luis Barbero (Pepe)
* Luis Ciges (Don Casimiro)
* Marta Fernández Muro (Amparito)
* Miguel Rellán

## Reference

## Vanjske veze
*
Agata, Samuilova supruga

**Agata** (grčki: Άγάθη; bugarski: Агата; 10. vijek) bila je srednjovjekovna plemkinja i žena cara Samuila, kojeg historičari smatraju makedonskim ili bugarskim carem. Agatic je otac bio Ivan Chryselios, gospodar Drača.

Agata se udala za slavnog cara Samuila, ali nije poznato kada. Imali su sina, Gavrila Radomira, koji je postao car. Kćerka Samuila i Agate bila je princeza Miroslava Bugarska.
## U popularnoj kulturi
Agata je jedan od glavnih likova u romanu Dimitra Taleva imenom *Samuil*.
## Izvori i bilješke
*Lilie, Ralph-Johannes; Ludwig, Claudia; Pratsch, Thomas; Zielke, Beate (2013). *Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit*.
Gavril Radomir

**Gavril Radomir** (bugarski Гаврил Радомир; **Gabriel Radomir**) bio je car Bugarske (prema nekim autorima car Zapadnobugarskog Carstva ili Makedonskog Carstva) od 6. listopada 1014. do kolovoza ili rujna 1015.; sin cara Samuila (vladao 997. – 1014.) i njegove supruge Agate. Tijekom vladavine Gavrilova oca, obitelj Gavrilova strica Arona bila je osuđena na smrt, ali je Gavril uspio zagovorom spasiti svog bratića Ivana Vladislava. Gavril je opisan kao veoma dobar borac.

Otprilike u isto vrijeme kad je bizantski car Bazilije II. zarobio veći dio Samuilove vojske, Gavrilovi su vojnici pobijedili vojsku Teofilakta Botanijata. Nakon Samuilove smrti, Gavril je napao Bizantsko Carstvo, stigavši čak do Konstantinopola, ali su Grci našli saveznika u Ivanu Vladislavu, koji je dao ubiti Gavrila te je postao novim carem Bugarske.

Gavril je navodno bio povezan sa sektom bogumila, čiji je pokret cvjetao tijekom vladavine njegova oca, kao i tijekom vladavine samoga Gavrila. Bio je oženjen dvaput te je njegov sin možda bio Petar Deljan.
## Izvori i bilješke
Joe (film, 1970)

***Joe*** je američki igrani film snimljen 1970. godine u režiji Johna G. Avildsena. Po žanru je drama čiji je scenarij velikim dijelom inspiriran tada aktualnim generacijskim jazom između mladih buntovnih antiestablišmentskih *[[babyboomer]]a* i njihovih konzervativnih roditelja, koji je u kontekstu burnih društvenih promjena ponekad znao dovoditi i do tragičnih sukoba. Naslovni lik, koji tumači Peter Boyle, je tvornički radnik koji ne krije mržnju prema crncima i hipijima, i koji slučajno upozna Billa Comptona, sredovječnog direktora njujorške reklamne tvrtke (čiji lik tumači Dennis Patrick) čija je kći Melissa (ćiji lik tumači Susan Sarandon) pobjegla od kuće kako bi se priključila hipijevskoj komuni u Greenwich Villageu. Radnja prikazuje kako Joe odluči pomoći u potrazi za Melissom, prilikom koje će se koristiti nasilje i koja će na završiti krvoprolićem.

*Joe* je snimljen sa niskim budžetom, ali je nakon premijere postigao izuzetnu gledanost i producentima donio profit. To se ponekad tumačilo njegovom aktualnošću, odnosno koincidencijom za sličnim stvarnim događajem nekoliko mjeseci ranije, kada je detroitski željeznički radnik Arvin Douglas Garland, ubio svoju 17-godišnju kći i njene prijatelje zato što su bili hipiji. Kritike filma su bile uglavnom povoljne, a posebne pohvale su dobili Boyle za naslovnu ulogu, kao i Sarandon kojoj je to bio filmski debi i koja će poslije toga izgraditi karijeru kao jedna od najvećih hollywoodskih zvijezda. Za Boylea, međutim, je uspjeh filma imao neočekivano negativne posljedice po dalju karijeru; kada je doznao da publika na projekcijama plješće i kliče u scenama gdje njegov lik tuče i ubija hipije je, užasnut, odlučio da više neće glumiti u nasilnim filmovima. Zbog toga je odbio ponudu da glumi lik Popeyea Doylea u filmu *[[Francuska veza (film, 1971)|Francuska veza]]* koji će umjesto toga njegovom kolegi Geneu Hackmanu donijeti "Oscara"; Boyle je nakon toga u pravilu tumačio sporedne i karakterne uloge.

## Uloge
* Dennis Patrick ... Bill Compton
* Audrey Caire ... Joan Compton
* Susan Sarandon ... Melissa Compton
* Peter Boyle ... Joe Curran

## Izvori

## Vanjske veze
*
Diary of a Mad Housewife

***Diary of a Mad Housewife*** () je američki igrani film snimljen 1970. godine u režiji Franka Perryja. Po žanru je mješavina drame i komedije, a temelji se na istoimenom romanu Perryjeve supruge Sue Kaufman. Protagonistica, čiji lik tumači Carrie Snodgress, je supruga imućnog njujorškog advokata (čiji lik tumači Richard Benjamin) kome je rodila dvoje djece, ali koji je zanemaruje i nipodaštava, te ona pokušava pronaći utjehu u preljubničkoj vezi sa književnikom Georgeom Pragerom (čiji lik tumači Frank Langella). Radnja prikazuje kako se i za Georgea pokaže da je isprazan i da je tretira kao običan trofej, a kada se ode izjadati psihihatru ispostavi se da i on o njoj ima negativno mišljenje. *Diary of a Mad Housewife*, napravljen pod snažnim uticajem feminizma, je dobio povoljne kritike, a posebno Snodgress, kojoj je to bila prva uloga, i koja će zahvaljujući njoj biti nominirana za Oscar. Iako Snodgress nije više nikada ponovila takav uspjeh, kanadski muzičar Neil Young je njenom nastupu posvetio pjesmu *[[A Man Needs a Maid (pjesma)|A Man Needs a Maid]]*, a poslije sa njom započeo dugogodišnju ljubavnu vezu.

## Uloge
* Carrie Snodgress ... Bettina "Tina" Balser
* Richard Benjamin ... Jonathan Balser
* Frank Langella ... George Prager
* Lorraine Cullen ... Sylvie Balser
* Frannie Michel ... Liz Balser
* Lee Addoms ... Mrs. Prinz
* Peter Dohanos ... Samuel Keefer
* Katherine Meskill ... Charlotte Rady
* Leonard Eliott ... M. Henri
* Margo ... Valma
* Hilda Haynes ... Lottie
* The Alice Cooper Band ... sami sebe
* Lester Rawlins ... Dr. Linstrom (nenaveden na špici)
* Peter Boyle ... Čovjek u grupnoj terapiji (nenaveden na špici)

## Izvori

## Vanjske veze
*
*
Vojvodstvo Mantova

**Vojvodstvo Mantova** (talijanski: *Ducato di Mantova*), bila je vazalna zemlja Svetog Rimskog Carstva u Lombardiji (Sjeverna Italija), koja je egzistirala od 1530. do 1708.

## Historija
Porodica Bonacolsi vladala je Mantovom od 1276. sve do 1328. kad je vlast preuzela porodica Gonzaga, točnije Luigi (Ludovico) Gonzaga koji je u augustu 1328. svrgnuo muža svoje kćeri Rinalda Bonacolsija. Pod Gonzagama je od 14. i naročito u prvoj polovici 15. vijeka započela teritorijalna ekspanzija te dotašnje srednjovjekovne komune, što ratovanjem što kupnjom. Tako su u prvim dekadama 15. vijeka od Verone uzeli Ostigliu i Villimpentu, od Brescie Castiglione delle Stiviere, Solferino, Castel Goffredo, Redondesco i Canneto, a od Cremone Bozzolo, Ostiano, Isole Dovarese, Rivarolo, Viadanu i Sabbionetu. Te novostečene teritorije formirale su takozvanu Novu Mantovu koja se razlikovala od stare kako upravom tako i privilegijama.

Gonzage su istovremeno radili i na transformaciji vlasti od tipične signorije u grofoviju, 1404. donijeli su novi statut koji je proklamirao volju gospodnju kao temelj države. Ta faza dovršena je 1432. kad su Gonzage dobili satatus markiza. Tad je nadležnost dotadašnjih općinskih sudaca prebačena na nove organe koje je formirao markiz, kao što je *consilium domini* (božji savjet).

Od četrdesetih 16. vijeka, nakon statusnog uspona vladara Mantove od markiza do vojvoda, što se desilo 1530., te proširenja na Montferrat 1536., započela je serija administrativnih i pravosudnih reformi fokusiranih na racionalizaciju vladanja. Istovremeno su transformirani već postojećih organi, kao što je *consilium domini* (ili dvorska kancelarija), i formirani novi. Sud rota (Običajno pravo) zamijenjen je 1571. Senatom pravde, u koji je uključen i  "consilium domini". Magistrat je osnovan 1573., on je zajedno sa senatom, bio jedan od glavnih sudova vojvodstva. Formirani su i savjetodavni organi, između ostalih i državni savjet 1592., kaji je trebao koordinirati aktivnosti povećane administracije.

Ferdinando Carlo, posljednji vladar iz dinastije Gonzaga, morao je zbog optužbi za krivično djelo abdicirati 1707. i napustiti Mantovu. To je napravljeno zbog pritiska Habsburške Monarhije, koja je bila stvarni vladar te vazalne zemlje, istina ne bez osnova, jer su troje posljednjih vojvoda bili nerazumni rasipnici. Finale se desio 1708. kad je Vojvodstvo Mantova i formalno predano Habsburzima, koji su za šefa postavili svoju marionetu grofa Giovan Battistu Castelbarca sa titulom carskog administratora. Na osnovu *Plana za građansku i političku upravu [[Habsburška Monarhija|austrijske]] [[Lombardija|Lombardije]]*, Vojvodstvo Mantova je 1786. ukomponirano u Milansko Vojvodstvo kao jedna od njegovih osam provincija.

## Povezano
* Dinastija Gonzaga

## Reference

## Vanjske veze

* ''Il marchesato, poi ducato di Mantova (sec. XIV - 1530; 1530 - 1786)'' (na portalu Lombardia beni culturali)
Palazzo Dalla Torre

**Palazzo Dalla Torre** je jedino Palladijevo djelo u gradu Veroni, u Sjevernoj Italiji (Provincija Verona).

## Historija i karakteristike
Palača je fascinantna zagonetka jer se o njoj malo toga zna. Ne zna se ni kad je počela njena gradnja, pa većina stručnjaka pretpostavlja da je to bilo 1555. godine. Kako nikad nije kompletno dovršena (već samo djelomično), a usto je i teško oštećena za savezničkog bombardiranja 1945. godine, njen izgled (kako ga je zamislio Palladio) moguće je rekonstruirati samo preko crteža objavljenog u traktatu *[[I quattro libri dell'architettura|Quattro Libri dell'architettura]]*. U svakom slučaju još uvijek postoje značajni tragovi Palladijevog rada, od veličanstvenog ulaznog portala i atrij sa stupovima i trabeacijom. Isto tako nema nikakvih sumnji u identitet naručioca, to je bio Giambattista Dalla Torre za kog se zna da je bio rođak braće Thiene iz Vicenze, koji su bili naručioci vlastite Palače Thiene od Palladija i prijatelji Gian Giorgia Trissina.

## Reference

## Vanjske veze

* ''Palazzo Dalla Torre'' (na portalu Palladio museum)
Crostolo

**Crostolo** je potok (riječica) u Sjevernoj Italiji u Provinciji Reggio Emilia duga 55 km, pritoka rijeke Po.

## Karakteristike

Crostolo izvire na jugu Provincije Reggio Emilia u brdima Apenina na nadmorskoj visini od 550 metara, nedaleko od gradića Casina. 
Od izvira teče prema sjeveru do ušća u rijeku Po kod Guastalle.

Sliv Crostola velik je 550 km² i proteže se po Provinciji Reggio Emilia.

## Reference

## Vanjske veze

* ''Parco del Crostolo''
Palazzo Civena

**Palazzo Civena** je renesansna palača u Sjevernoj Italiji (Provincija Vicenza) u centru Vicenze u ulici Viale Eretenio 12,  prva koju je projektirao Andrea Palladio.

## Historija i karakteristike
To je bila prva gradska palača koju je Palladio podigao u Vicenzi, za braću Giovannija Giacoma, Pier Antonia, Vincenza i Francesca Civenu. Još i danas se u Muzeju grada Vicenze čuva kamen temeljac, s uklesanim datumom 1540. kada je počela gradnja. Palača je vjerojatno završena dvije godine kasnije, šest mjeseci prije početka gradnje Palazzo Thiene.

Historija te palače je nesretna, prvo ju je Domenico Cerato svojom rekonstrukcijom 1750. teško nagrdio, a nakon tog je za Drugog svjetskog rata djelomično razrušena bombardiranjem, iako je nakon tog obnovljena, njena loše izvedena fasada samo je blijeda slika nekadašnjeg izgleda.

Palazzo Civena nije objavljen u traktatu *[[I quattro libri dell'architettura|Quattro Libri]]*, a njen današnji izgled ne odgovara Palladijevom projektu, već je rezultat Ceratijeve intervencije kojom je proširio atrij i modificirao stepenište. Orginalni projekt može se rekonstruirati zahvaljujući jednom tlocrtu koji je objavio Ottavio Bertotti Scamozzi 1776. (prema materijalima koje je dobio od tadašnjih vlasnika). Na njemu se vidi da je Palladio grupirao prostorije u dva krila smještena na stranama atrija, s velikim lučnim prozorima prema atriju.

Pored svega, Palazzo Civena je dragocjeno svjedočanstvo o mladenačkoj aktivnosti Palladija, prije odlučujućeg putovanja u Rim 1541. nakon kojeg je odbacio arhitektonsku tradiciju Vicenze.

Palazzo Civena je 1994. uvršten na UNESCO-vu Listu mjesta svjetske baštine u Evropi kao jedan od objekata lokaliteta Historijski centar Vicenze i Palladijeve vile.

## Reference

## Vanjske veze

* ''Palazzo Civena, Vicenza'' (na portalu Palladio museum)
Irena od Larise

**Irena od Larise** (bugarski Ирина от Лариса) bila je druga supruga te carica cara Gavrila Radomira Bugarskog.

Ivan Skilica je zapisao da je Irena bila „lijepa zarobljenica iz Larise”. Gavril Radomir ju je oženio oko 999. godine, nakon što je protjerao svoju prvu ženu Margaretu, koja je tada bila trudna.

Gavril Radomir je postao car 1014., ali je njegova vladavina bila kratka. Prema Skilici, Irena i Gavril su ubijeni po naredbi njegovog bratića Ivana Vladislava, koji je preuzeo vlast 1015. On je također naredio sakaćenje Ireninog najstarijeg sina.

## Izvori i bilješke
Amok (film, 1983)

***Amok*** je marokansko-gvinejsko-senegalski igrani film snimljen na francuskom jeziku u režiji Souheila Ben-Barke. Po žanru je drama, a radnja je smještena u Južnu Afriku, koja je u to vrijeme još uvijek bila pod rasističkim režimom apartheida. Protagonist, čiji lik tumači Robert Liensol, je crni učitelj u zabačenom ruralnom bantustanu koga prijatelji zovu da ih posjeti u velikom gradu, te on odlazi na put gdje će prvi put sresti sa ugnjetavanjima i zlostavljanjem koje bjelačka manjina vrši nad crnačkom većinom, a što uključuje krvavo gušenje štrajka koga je organizirao njegov prijatelj. *Amok* je prikazan na Moskovskom filmskom festivalu gdje je zajedno sa još nekoliko filmova podijelio glavnu nagradu.

## Uloge
* Robert Liensol ... Mathieu Sempala
* Miriam Makeba ... Joséphine Sempala
* Douta Seck ... Velečasni Sikau Norje
* Richard Harrison ... Elton Horn
* Gianni Garko
* George Ardisson
* Edmund Purdom
* Claudio Gora ... M. Horn

## Reference

## Vanjske veze
*
Alsino y el cóndor

***Alsino y el Condor*** () je nikaragvansko-meksičko-kubansko-kostarikanski igrani film snimljen 1982. godine u režiji Miguela Littina. Po žanru je ratna drama, a protagonist, koga tumači Alan Esquivel, 10-godišnji je dječak iz zabačenog ruralnog dijela Nikaragve, koji je 1970-ih zahvaćen oružanim sukobom između proameričkog režima diktatora Somoze i ljevičarskih sandinističkih gerilaca. Radnja prikazuje kako Alsino upoznaje i sprijatelji se s američkim vojnim savjetnikom (čiji lik tumači Dean Stockwell) koji pomaže vladinim trupama, ali čije prijateljstvo dolazi na kušnju kad Alsino postane svjedokom zvjerstava koje su vladine trupe počinile nad civilima. *Alsino y el Condor* je 1983. bio prikazan na Moskovskom festivalu gdje je zajedno sa još nekoliko osvojio glavnu nagradu.

## Uloge
* Dean Stockwell ... Frank
* Alan Esquivel ...  Alsino
* Carmen Bunster ... Alsinova baka
* Alejandro Parodi ... Major
* Delia Casanova ... Rosaria
* Marta Lorena Pérez ... Lucia
* Reynaldo Miravalles ... Don Nazario, ptičar
* Marcelo Gaete ... Lucijina baka
* Jan Kees De Roy ... Nizozemski savjetnik

## Vanjske veze
*
Prénom Carmen

***Prénom Carmen*** () je francuski igrani film snimljen 1983. godine u režiji Jean-Luc Godarda. Po žanru je mješavina art drame i crne komedije, dijelom inspirirana znamenitom operom *[[Carmen (opera)|Carmen]]*. Naslovni lik, koji tumači Maruschka Detmers, je članica grupe radikalno lijevih terorista koja sudjeluje u pljački banke gdje će sresti mladog zaštitara (čiji lik tumači Jacques Bonnaffé). Radnja prikazuje kako se on u zaljubi te pridruži njenoj bandi, ali kako će njihova stratstvena veza imati tragičan završetak. Iako je Godard radnju presjecao scenama komornog kvarteta koji izvodi Bethoveenove kompozicije, *Prénom Carmen* se smatra jednim od konvencionalnijih i široj publici pristupačnijim naslova njegove filmografije. Premijerno je prikazan na venecijanskoj Mostri gdje je osvojio Zlatni lav. Mlada Maruschka Detmers, kojoj je to bila prva uloga i u kojoj je pažnju privukla i brojnim scenama gdje se pojavljuje gola, je nakon *Carmen* ostvarila niz zapaženih uloga u evropskim art filmovima.

## Uloge
* Maruschka Detmers : * Carmen X*
* Jacques Bonnaffé : * Joseph Bonnaffé*
* Myriem Roussel : * Claire*
* Christophe Odent : * Le chef*
* Pierre-Alain Chapuis
* Bertrand Liebert : * Le garde du corps*
* Alain Bastien-Thiry : * Le valet du grand hôtel*
* Hippolyte Girardot : * Fred*
* Odile Roire
* Valérie Dréville : * La nourrice*
* Christine Pignet
* Jean-Michel Denis
* Jacques Villeret : * L'homme qui mange des yaourts dans les toilettes de la station-service*
* Sacha Briquet : * apparition (non crédité)*
* Jean-Luc Godard : * Oncle Jeannot (nenaveden na špici)*
* Jean-Pierre Mocky : * Le malade qui crie 'Y a-t-il un Français dans la salle?' (nenaveden na špici)*

## Reference

## Vanjske veze
*
Gelegenheitsarbeit einer Sklavin

***Gelegenheitsarbeit einer Sklavin*** () je zapadnonjemački crno-bijeli igrani film snimljen 1973. godine u režiji Alexandera Klugea. Po žanru je socijalno angažirana drama, a protagonistica, čiji lik tumači Klugeova sestra Alexandra Kluge, je Roswitha, bolničarka čiji muž, uvjeren da je kemijski genije sve vrijeme provodi kod kuće i obavlja bizarne eksperimente. Radnja prikazuje kako je Roswitha prisiljena sastavljati kraj sa krajem vršeći ilegalne abortuse.

## Uloge
* Alexandra Kluge ... Roswitha Bronski
* Bion Steinborn ... Franz Bronski 
* Sylvia Gartmann ... Sylvia
* Traugott Buhre ... Dr. Genée 
* Ursula Dirichs ... Ms. Willek
* Alfred Edel ... Šef sigurnosti u tvornici

## Vanjske veze
*
In Gefahr und größter Not bringt der Mittelweg den Tod

***In Gefahr und größter Not bringt der Mittelweg den Tod*** () je zapadnonjemački igrani film snimljen 1974. godine u režiji Alexandera Klugea i Edgara Reitza. Po žanru je mješavina drame i satirične komedije, a radnja, smještena u Frankfurt na Majni paralelno prati dvije žene, od kojih je jedna promiskuitetna sitna kradljivica, a druga špijunka za komunističku Istočnu Njemačku. Film se isticao polu-dokumentarnim stilom, odnosno sadržava dokumentarne segmente koji prikazuju tadašnji Frankfurt.

## Uloge
* Dagmar Bödderich ... Inge Maier
* Jutta Winkelmann ... Rita Müller-Eisert
* Alfred Edel ... Bieringer
* Norbert Kentrup ... Max Endrich
* Jutta Thomasius ... J. Thomasius
* Hans Drawe ... Dietzlaff

## Vanjske veze
*
Stunde Null (film)

***Stunde Null*** () je zapadnonjemački crno-bijeli igrani film snimljen u režiji Edgara Reitza i premijerno prikazan početkom 1977. godine. Radnja se događa u ljeto 1945. godine, u jednom selu u blizini Leipziga, nedugo nakon što je nacistička Njemačka kapitulirala, a selo došlo pod američku okupaciju. Protagonist, kojeg tumači Kai Taschner, je tinejdžer i bivši hitlerjugendovac, koji je postao fasciniran Amerikancima, ali koji se mora suočiti s time da će Amerikance kao okupatore u skladu sa savezničkim dogovorima zamijeniti Sovjeti.

## Uloge
* Kai Taschner ... Joschi
* Anette Jünger ... Isa
* Herbert Weißbach ... Mattiske
* Klaus Dierig ... Paul
* Günter Schiemann ... Franke
* Erika Wackernagel ... Frau Unterstab
* Torsten Henties ... dječak s motociklom
* Erich Kleiber ... Motek
* Bernd Linzel ... Karl-Heinz
* Edith Kunze ... Joschijeva majka

## Izvori

## Vanjske veze
*
Francisco Serrano y Domínguez

**Don Francisco Serrano Domínguez Cuenca y Pérez de Vargas, 1. vojvoda od la Torrea** (17. decembar 1810-25. novembar 1885) bio je španski maršal i državnik. Bio je premijer Španije u periodu od 1868. do 1869. godine i regent od 1869. do 1870. godine. Rođen je u San Fernandu koji je tada nosio naziv Isla de León u španskoj provinciji Cádiz. Otac mu je bio oficir i liberal i oboje roditelja poreklom su bili iz Andaluzije. Serrano je studije započeo u Bergari u Baskiji na severu Španije. Sledio je oca u vojnoj karijeri i aktivno učestvovao u Prvom karlističkom ratu. 1839. izabran je narodnog poslanika kao kandidat iz Malage. 1840. godine imenovan je generalom i komandantom distrikta Valencije, ali se toga imenovanja odrekao kako bi postao narodni poslanik. Od 1840. postao je jedan od najvažnijih vojnih političara u Španiji koji je učestvovao u obaranju regentske vlasti Marije Kristine de Burbon. Pre nego je postao premijer služio je kao general-kapetan Kube i 139. ministar inostranih poslova Španije.

## Vanjske veze
Hakkâri'de Bir Mevsim

***Hakkâri'de Bir Mevsim*** () je tursko-zapadnonjemački igrani film snimljen u režiji Erdena Kirala i premijerno prikazan početkom 1983. godine. Po žanru je drama, a predstavlja adaptaciju istoimenog romana Ferita Edgua, originalno objavljenog pod naslovom *O*. Protagonist je nastavnik iz velikog turskog grada koji je zbog svojih "problematičnih" političkih stavova po kazni premješten u zabačeno kurdsko selo u teško pristupačnim planinama na iranskoj granici. Radnja prikazuje kako, usprkos početnog nepovjerenja, uspije osvojiti srca učenika i njihovih roditelja. *Hakkâri'de Bir Mevsim* je na Berlinskom festivalu osvojio Specijalnu nagradu žirija, a stekao je popularnost i u Turskoj, gdje je Edguov roman u svim kasnijim izdanjima nosio isto ime kao i film.

## Vanjske veze
*
Der Kandidat

***Der Kandidat*** () je zapadnonjemački dokumentarni film snimljen 1980. godine u režiji Volkera Schlöndorffa, Stefana Austa, Alexandera Klugea i Alexandera von Eschwegea. Povod za snimanje su bili izbori za zapadnonjemački Bundestag koji su se održavali iste godine, i na kojima je desničarski političar Franz Josef Strauss, vođa bavarske Kršćanske socijalne unije, bio kandidat za kancelara na listi vodeće demokršćanske i tada opozicijske koalicije CDU/CSU. Film je prikazivao dotadašnju Straussovu političku karijeru, a sa posebnim naglaskom na brojne kontroverze i skandale. Zbog toga je i sam film izazvao kontroverze, te je bio zabranjen za prikazivanje u nekoliko zapadnonjemačkih gradova. Na samim izborima su Strauss i demokršćani poraženi od strane vladajućih socijaldemokrata i umjerenog kancelara Helmuta Schmidta.

## Nastupaju
* Wolf Biermann
* Karl Carstens
* Edmund Stoiber
* Franz Josef Strauß
* Marianne Strauss

## Reference

## Vanjske veze
*
Der Angriff der Gegenwart auf die übrige Zeit

***Der Angriff der Gegenwart auf die übrige Zeit*** () je zapadnonjemačko igrano-dokumentarni omnibus film snimljen 1985. gdoine u režiji Alexandera Klugea. U njemu se Kluge kroz nekoliko segmenata - igranih i dokumentarnih - bavi fenomenom protoka vremena i njegovog uticaja na ljude.

## Vanjske veze
*
*Alexander Kluge: Der Angriff der Gegenwart auf die übrige Zeit 
*Deutsches Filmhaus: Der Angriff der Gegenwart auf die übrige Zeit
Kino Centar u Tuzli

**Kino Centar u Tuzli** nalazi u centralnom gradskom jezgru Tuzle, u zoni “Korza“. Na sjednici Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika održanoj od 4. do 6. novembra 2015. godine, kino proglašeno je za Nacionalni spomenik BiH. Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Martin Cherry, Amra Hadžimuhamedović, Dubravko Lovrenović, Ljiljana Ševo (predsjedavajuća). Do Drugog svjetskog rata, Tuzla je imala dva kina: "Bristol" i "Gradsko kino" (kasnije nazvano kino Centar). Dva kina imala su oko 800 sjedišta, a Tuzla je u tom periodu imala 17.000 stanovnika.

## Historija
Po projektu Nike Mitrovića, u periodu 1906 - 1912. godine, izgrađen je stambeno-poslovni objekat, čije prizemlje i dio sprata su korišteni za prikazivanje filmova. Kino je nosilo ime “Koloseum” i bilo je jedno od prvih u Bosni i Hercegovini. Objekat je izgrađena za potrebe imućne trgovačke porodice Jovanović, koja je bila pokretač društvenog života u Tuzli tokom XIX i tokom prve dvije dekade XX vijeka.

Kao član Mlade Bosne, vlasnik kina Mihajlo Jovanović učestvovao je u Sarajevskom atentatu i osuđen na smrt. Pogubljen je 1915. godine. Vlasti su kino zatvorile, da bi ga kasnije iznajmila porodica Dilni koja je posao vodila do 1935. godine, nakon čega je kino pretvoreno u robnu kuću “Granap”.

Godine 1949., u objektu kina, na spratu, počinje raditi Državna niža muzička škola, koja je nastavila sa radom na drugoj lokaciji od 1951. godine. Od 1953. godine, kino “Koloseum“, je preimenovano u kino “Proleter”, a od 1970. u kino “Centar“. Početkom rata u BiH 1992. godine u Tuzli je u funkciji bilo samo kino “Centar”, s tim što je ubrzo obustavilo aktivnost, a objekat je napušten.

## Opis
Objekat je približno pravougaone osnove dimenzija 29,70 m x 12,75 m, a spratnost iznosi Sut + P + 2+ potkrovlje. U njemu su poslovne, stambene i prostorije kina.

Kino je imalo parter, dvije lože i polukružni balkon. Na spratu su bila i dva petosobna stana.

Južna i zapadna fasada nose dekorativni program koji odražava duh secesije. Dekoracija je diskretna, ali značajna u urbanom kontekstu grada Tuzle. Odlike secesije uočljive su u rasporedu vizuelne težine, organizaciji otvora i floralnoj dekoraciji koja je do danas sačuvana u tragovima, a nalazi se u kasetno uvučenim poljima iznad prozora. Pravougaona polja iznad prozora prvoga sprata u cijelosti su ispunjena šestolistom, dok su polja iznad prozora drugoga sprata ispunjena prepletom vinove loze.

U periodu eksploatacije, objekat je bio izložen dugotrajnom utjecaju slijeganja zbog čega je konstruktivno teže oštećen u centralnom dijelu, a nakon toga došlo je i do značajnog slijeganja stropnih ploča prvog i drugog sprata. Objekat je napušten, okružen skelama i nije moguć pristup. Fasade, prozori, vrata i balkoni su vidno oštećeni, a na krovu objekta, kao i na balkonu prisutna je bujna samonikla vegetacija.

## Reference

## Literatura
* 

## Vanjske veze
* Nacionalni spomenici na prostoru Tuzle
* Tuzlanska kina 
* Zgrada kina opasnost za prolaznike
Gian Galeazzo Visconti

**Gian Galeazzo Visconti** (Milano, 1351. - Melegnano, 3. septembar 1402.) rođen kao *Conte Di Virtù* (Grof junak) bio je prvi Milanski vojvoda koji je vladao od 1395. do 1402.

## Biografija

Njegov otac Galeazzo Visconti, vladao je Milanom zajedno sa bratom Bernabom. Otac ga je oženio još kao dječaka 1360. sa Isabellom od Valoisa, kćerkom francuskog kralja. Kad mu je umro otac 1378.- Gian Galeazzo ga je nasljedio kao vladar zapadne polovice Milana i 
okolnog teritorija, sa sjedištem u Paviji. Kad je 1382. njegov stric Bernabò 1382. sklopio vojni savez sa francuskim princem Louisom od Anjoua i najavio planove da uda svoju kćer Luciju za prinčeva sina, Gian Galeazzo se silno uzrujao, jer je smatrao da će tim brakom Bernaba steći prednost pred njim i 
ugroziti njegov položaj. Zbog tog je 1385. na prepad zarobio i zatvorio Bernaba. Dva mjeseca kasnije Bernabina unuka Isabella Bavarska udala se za Charlesa VI i postala francuska  kraljica, tad je njegova netrpeljivost prema stricu postala toliko velika, da se o njoj razglabalo i na francuskom dvoru.
Iste godine je Bernabò umro u zatvoru, i to najvjerojatnije ootrovan. To nije nimalo smetalo Gian Galeazzu da 1387. uda svoju kćer Valentinu za brata francuskog kralja Louisa I, vojvodu od Orléana. Taj brak donio je kasnije Milanskom Vojvodstvu mnogo nevolja, jer su zbog njega Louis XII i François I polagali pravo na Vojvodstvo.

Nakon tog je Gian Galeazzo pod svojim žezlom ujedinio sve viscontijevske domene i dodatno ih vojnički ojačao. Usput je lukavom politikom Divide et impera unio razdor među milanske rivale. Sve u svemu bio je beskrupulozan, ali sposoban vladar, koji je želio od svojih domena stvoriti jedinstvenu državu. Zbog tog je svoje službenike slao na školovanje na Univerzitet u Paviji. Za druge godine njegove vladavine počela je gradnja Milanske katedrale, a 1396 . osnovao je slavni kartuzijanski 
samostan Certosa di Pavia. Na njega je snažno utjecao pjesnik Petrarca, koji je živio na njegovu dvoru i vodio biblioteku porodice Visconti.

Nakon što je srušio dinastiju Della Scala u Veroni 1387., Gian Galeazzo je stekao kontrolu nad većim dijelom teritorija sjeverno od Venecije.
U zamjenu za veliki mito njemačko-rimski car Vaclav IV Luksemburški proglasio ga je 1395.
nasljednom princem Svetog Rimskog Carstva, i dao mu titulu Milanskog vojvode, a slijedeće 1396. Grofa od Pavije. Nakon tog je 1399. natjerao Pisu i Sienu da ga priznaju za vladara, a Perugiu i ostale umbrijske gradove 1400.

Nakon aneksije Bologne 1402. preostala je jedino Firenca do kontrole nad čitavom Sjevernom Italijom. Umro je od kuge, tri mjeseca nakon zauzimanja Bologne, kad se njegova vojska okupljala da krene u napad na Firenzu.

## Povezano
* Visconti

## Reference

## Vanjske veze

* ''The Milanese Dynasty of the Visconti — Giangaleazzo (or Gian Galeazzo) Visconti, Duke of Milan''
Nacionalni spomenici u Bosanskoj Krupi

Na listi nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine za opštinu Bosanska Krupa se nalaze sljedeći spomenici:
* Filijalna crkva Blažene djevice Marije, mjesto i ostaci historijske građevine,
* Stari grad Jezerski u Jezerskom, graditeljska cjelina,
* Tvrđava u Bosanskoj Krupi, historijsko područje,
* Zavičajna zbirka Boška Karanovića, pokretno dobro
## Reference
Certosa di Pavia

**Certosa di Pavia** (prevedeno sa talijanskog: Kartuzijanski samostan u Paviji, latinski: *Gratiarum Carthusia - Monastero di Santa Maria delle Grazie*) je samostan u Lombardiji koji se nalazi u istoimenom naselju, udaljenom 8 km sjeverno od Pavije.

## Historija
Kamen temeljac 27. augusta 1396. položio je Gian Galeazzo Visconti, prvi milanski vojvoda koji je naručio gradnju kod arhitekta Marca Solarija, što je uklesano na fasadi. Mjesto je strateški odabrao na pola puta između Milana i Pavije, drugog po veličini grada u Milanskom Vojvodstvu u kom je imao dvor. Crkva je bila posljednja građevina kompleksa koja je podignuta i trebala je postati mauzolej porodice Visconti. Projektirana je kao monumentalna trobrodna bazilika, što je bilo netipično za kartuzijance. Brod u gotičkom stilu je dovršen 1465. godine, a kako se u to vrijeme po Italiji već proširila renesansa, ostatak je sagrađen u novom stilu. Redizajn je napravio Giovanni Solari i gradnju je nastavio njegov sin Guiniforte Solari, a nakon njega Giovanni Antonio Amadeo (1481–1499). Crkva je posvećena 3. maja 1497. godine, iako donji dio fasade nije dovršen sve do 1507.

Crkva ima tlocrt latinskog križa sa tri broda i transeptom, tipičnim za gotičku arhitekturu. Prezbiterij završava apsidom, natkriven je križnim svodom na gotičkim lukovima. Inspiracija za to je vjerojatno bila Milanska katedrala. Svodovi su dekorirani geometrijskim formama i zvjezdanim nebom. Transept i glavna kapela završavaju sa četvrtastim kapelama pravokutnog tlocrta i manjim polukružnim apsidama. Fasada crkve poznata je po bujnoj dekoraciji, tipičnoj za lombardsku arhitekturu, a svaki je dio ukrašen reljefima, umetnutim mramorom i skulpturama. Skulptori koji su radili na fasadi bili su Cristoforo Mantegazza i Giovanni Antonio Amadeo.

Ugovor o izgradnji obavezivao je redovnike da dio prihoda od zemlje u njihovu vlasništvu upotrebe za poboljšanje materijalnog statusa samostana, tako da je Certosa skupila veliku kolekciju umjetnina od 15. do 18. vijeka. Nakon što je car Josip II 1782. objavio Patent o vjerskoj toleranciji, kartuzijanci su ukinuti i istjerani iz samostana, pa su u njega 1784. ušli cisterciti, a nakon njih 1789. karmelićani. Za napoleonskih vremena 1810. samostan je zatvoren, sve do 1843. kad su ga ponovno dobili kartuzijanci. Nakon osnivanja Kraljevine Italije 1866. proglašen je nacionalnim spomenikom i oduzet crkvi, mada su neki benediktinci boravili u njemu sve do 1880. godine. U njemu danas žive cisterciti koji su se u njega uselili 1960-ih. U augustu 1946. u kompleksu je otkriveno ilegalno ekshumirano tijelo Benita Mussolinija, koje su sakrila dva franjevca.

## Reference

## Vanjske veze
 
* ''Benvenuti alla Certosa di Pavia''
Lambro

**Lambro** je rijeka u Sjevernoj Italiji u Lombardiji duga 130 km, lijeva pritoka rijeke Po.

## Geografija
Lambro se formira od više malih vodotoka na lokalitetu zvanom Larianski trokut, kod jezera Coma na terenu općine kod Magreglija. Od tamo teče prema jugu preko Melegnana, Monze i Milana, do ušća u rijeku Po kod Senna Lodigiana u Lodijskoj provinciji. Kod Sant'Angela Lodigiana prima vode iz umjetnog kanala Lambro Meridionale, koji iz Milana dovodi vode iz pritoke Olona. Sliv Lambra proteže se preko gusto naseljenih provincija (Como, Lecco, Monza e Brianza, Milano, Pavia i Lodi) u kojima živi 12,000.000 stanovnika, pa je silno zagađen.

## Reference

## Vanjske veze

* ''Il Lambro''
Marka Montferrat

**Marka Montferrat** (talijanski: *Marchesato del Monferrato*), bila je pogranična marka ondašnje Kraljevine Italije, koja je egzistirala od 961. do 1536. godine.

## Historija
Marka Montferrat prostirala se po prostoru sjeverozapadne Italije, najvećim dijelom po današnjim provincijama Alessandria i Asti u Pijemontu. Nastala je za srednjeg vijeka 961. sa prvim markizom Aleramom. Kao vazalna tvorevina Svetog Rimskog Carstva imala je neku autonomiju sve do 1536. kada je anektirana od dinastije Gonzage u njihovo Vojvodstvo Mantova. Takvo stanje potrajalo je sve do 1708. kada je vlast nad tim teritorijem preuzela savojska dinastija i anektirala je u svoju Kraljevinu Pijemont-Sardinija.

## Povezano
* Popis vladara Montferrata
* Vojvodstvo Mantova

## Reference

## Vanjske veze

* ''Cartografia'' (na portalu Marchesi del Monferrato)
Roma (film, 2018)

***Roma*** je meksičko-američki crno-bijeli igrani film snimljen 2018. godine u režiji Alfornsa Cuarona. Po žanru je drama, velikim dijelom autobiografskog karaktera, odnosno inspirirana Cuaronovim odrastanjem u Colonia Roma, četvrti Ciudad Mexica gdje je 1960-ih i 1970-ih živjela tadašnja srednja klasa. Protagonistica, čiji lik tumači Yalitza Aparicio, je sluškinja mištečkog porijekla zaposlena u relativnoj situiranoj bjelačkoj porodici. Radnja prati godinu dana u njenom životu, od ljeta 1970. do ljeta 1971. godine, i prati njene vlastite probleme, probleme u porodici njenih poslodavaca koja se raspada, ali i političke napetosti unutar samog Meksika koje će eskalirati do masovnog krvoprolića. *Roma* je za Cuarona bila jedan od najosobnijih i projekata za koga je, osim režije, potpisao i scenarij, fotografiju i montažu. Premijerno prikazana na venecijanskoj Mostri gdje je doživio trijumf i osvojio Zlatnog lava; zbog toga što ju je producirao Internet servis Netflix imao je ograničenu kino-distribuciju, ali je usprkos toga dobio niz pohvala, kao i niz prestižnih nagrada uključujući Oscar za najbolji film na stranom jeziku.

## Reference

## Vanjske veze

* 
* 
* *[https://www.netflix.com/title/80240715 Roma]* on Netflix