Španska gripa

**Španska groznica** ili *Španski grip* je bila jedna od najsmrtonosnijih pandemija u istoriji čovečanstva. Pojavila se pri kraju Prvog svetskog rata, a u tri talasa se širila Zemljom. Prema novijim procenama, trećina svetske populacije je bila inficirana i imala je klinički ispoljenu bolest (oko petsto miliona ljudi), a umrlo je oko pedeset miliona ljudi. Dakle, španska groznica je odnela pet puta više života nego Prvi svetski rat. Njen uzročnik bio je virus influence A (H1N1). Proučavanje španske groznice možda može doneti rezultate koji će pomoći da se izbegne pojava neke nove smrtonosne pandemije.

## Simptomi
Žrtve španske groznice uveliko su patile. Nekoliko sati nakon osećanja prvih simptoma, javljali su se ekstremni umor, groznica i glavobolja, a žrtve su pomodrile. Ponekad je plava boja postala toliko izražena da je bilo teško odrediti orginalnu boju kože pacijenta. Pacijenti bi imali tako snažan kašalj da su neki pokidali čak i svoje trbušne mišiće. Pena i krv su navirali iz usta i nosa. Neki su krvarili i iz ušiju, neki povraćali, a drugi nisu mogli kontrolisati svoje ponašanje, mokrenje ili defekaciju.
Španska groznica pogodila je svet tako naglo i teško da su mnoge od njenih žrtava umrle u roku od nekoliko sati od prvog simproma. Neki su umrli dan ili dva nakon što su shvatili da su bolestni. Ozbiljnost ove groznice bila ja alarmantna. LJudi su širom sveta bili zabrinuti da će pogoditi i njih. Neki gradovi naredili svima da nose maske. Pljuvanje i kašalj u javnosti je zabranjeno. Zatvorene su škole i pozorišta. a ograničena masovnija okupljanja.

## Historija

Prvi talas pandemije španske groznice započeo je u proleće 1918. Za njim su usledila dva talasa koja su odnela najveći broj života. Drugi pandemijski talas započeo je u jesen 1918., a treći u zimu 1919. Geografska lokacija prve pojave pandemičnog virusa nije poznata, a postoji mišljenje da je bolest nazvana „*španskom*“ zbog toga što Španija nije bila učesnik rata, te se o bolesti od samog početka otvoreno pisalo u štampi, za razliku od drugih zemalja gde je bila prisutna jaka cenzura.
Podataka o broju obolelih i umrlih u našoj zemlji tokom španske groznice ima malo, čemu su uzrok složene ratne okolnosti i stvaranje nove države upravo u vremenu kada je bolest bila prisutna. Međutim, gotovo sigurno je bolest uzela veliki danak, kao i u drugim evropskim državama. Bolest se javila kod srpskih vojnika u aprilu na Krfu, a u julu na Solunskom frontu. 
Pre početka španske groznice, a od 1890. godine, smatralo se da influencu izaziva Haemophilus influenzae (Pfajferov bacil). Pfajfer je ovu bakteriju pronašao tokom pandemije influence 1889 – 1890. godine. Tokom trajanja španske groznice javlja se sumnja u pogledu tačnosti navođenja Pfajferovog bacila kao etiološkog uzročnika influence.
Petog oktobra 2005. objavljeno je da je rekonstruisan, odnosno praktično ponovno oživljen uzročnik španske groznice. Rekonstrukciju su izveli naučnici iz Si Di Sija (Centers for Disease Control and Prevention) iz Atlante, u saradnji sa naučnicima Instituta za Patologiju američke vojske i Mount Sinai School of Medicine.
Naučnici se nadaju da će detaljnim proučavanjem virusa španske groznice u potpunosti izučiti osnovu virulencije i patogenosti virusa influence. Velika pažnja je usmerena na ova izučavanja zbog globalnog straha da bi aktuelni ptičiji grip, izazvan virusom influence A (H5N1), mogao izazvati pandemiju poput one 1918.-1919. godine. Upoređivanjem virusa španske groznice i aktuelnog virusa ptičijeg gripa nastoje se izvući zaključci o tome koliko je blizu ili daleko virus ptičijeg gripa od pandemične sposobnosti.
Naučnici smatraju da gotovo zasigurno rekonstruisani virus španske groznice ne bi izazvao bolest takvih razmera kao 1918. godine u slučaju izlaska iz laboratorije. Razlog tome je globalni imunitet koji je stvoren kontaktom sa H1N1 virusima influence.

## Literatura

* Jeffery K. Taubenberger and David M. Morens, “1918 Influenza: the Mother of All Pandemics“, Centers for Disease Control and Prevention (www.cdc.gov/eid), Vol. 12, No. 1, January 2006.
* Dr Aleksa Savić, “Influenca”, Štamparska radionica Ministarstva Vojnog, Solun, 1918.
* Krivošejev Vladimir, Epidemija španske groznice u Srbiji 1918-1919, Novi Sad: Prometej, 2020.
* The American Experience, A Letter from Camp Devens, Massachusetts, 1918,(www.pbs.org/wgbh/amex/influenza)
* Dr Jov. St. Kujačić, „Influenca ili grip“, Štamparija Glavnog Saveza Srpskih zemljoradničkih Zadruga, Beograd, 1931.
* “Reasearchers Reconstruct 1918 Pandemic Influenza Virus; Effort Designed to Advance Preparedness“, CDC, (www.cdc.gov), October 5, 2005
* Jamie Shreeve, “Why Revive a Deadly Flu Virus?“, The New York Times, January 29, 2006
* časopis „Vox medici“, Novi Sad, maj 2006
* 
* Bristow, Nancy K. *American Pandemic: The Lost Worlds of the 1918 Influenza Epidemic* (Oxford University Press, 2012)
* 
* 
* 
* Davis, Ryan A. ''The Spanish Flu: Narrative and Cultural Identity in Spain, 1918'' (New York: Palgrave Macmillan, 2013)
* 
* Ewald, Paul. *Evolution of infectious disease*, New York, Oxford University Press, 1994.
* Garrett TA (2007), Economic Effects of the 1918 Influenza Pandemic: Implications for a Modern-day Pandemic, Retrieved from http://www.stlouisfed.org/community_development/assets/pdf/pandemic_flu_report.pdf   on 11/4/2010
* Honigsbaum, Mark. *Living with Enza: The Forgotten Story of Britain and the Great Flu Pandemic of 1918*, .
* 
* Pankhurst, Richard. *An Introduction to the Medical History of Ethiopia*. Trenton: Red Sea Press, 1990
* Phillips, Howard. "The re-appearing shadow of 1918: trends in the historiography of the 1918-19 influenza pandemic." Canadian Bulletin of Medical History/Bulletin canadien d'histoire de la médecine (2010) 21#1: 121-134.
* Porras Gallo, María Isabel and Ryan A. Davis. ''The Spanish Influenza Pandemic of 1918-1919: Perspectives from the Iberian Peninsula and the Americas'' (Rochester, NY: University of Rochester Press, 2014)
* 
* Davis, Ryan A. ''The Spanish Flu: Narrative and Cultural Identity in Spain, 1918'' (New York: Palgrave Macmillan, 2013).
* Humphries, Mark Osborne. *The Last Plague: Spanish Influenza and the Politics of Public Health in Canada* (University of Toronto Press; 29013) examines  the public-policy impact of the 1918 epidemic, which killed 50,000 Canadians.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Porras Gallo, María Isabel and Ryan A. Davis. ''The Spanish Flu Pandemic of 1918-1919: Perspectives from the Iberian Peninsula and the Americas'' (Rochester, NY: University of Rochester Press, 2014)
* 
* 
* 

## Vanjske veze

* ''Nature'' "Web Focus" on 1918 flu, including new research
* Influenza Pandemic on stanford.edu
* The Great Pandemic: The U.S. in 1918–1919.  US Dept. of HHS
* The American Influenza Epidemic of 1918–1919: A Digital Encyclopedia Largest digital collection of newspapers, archival manuscripts and interpretive essays exploring the impact of the epidemic on 50 U.S. cities (Univ. of Michigan).
* Little evidence for New York City quarantine in 1918 pandemic. 27 Nov 2007 (CIDRAP News) 
* Flu by Eileen A. Lynch. The devastating effect of the Spanish flu in the city of Philadelphia, PA, USA
* Dialog: An Interview with Dr. Jeffery Taubenberger on Reconstructing the Spanish Flu
* The Deadly Virus&nbsp;– The Influenza Epidemic of 1918 US National Archives and Records Administration&nbsp;– pictures and records of the time
* The 1918 Influenza Pandemic in New Zealand&nbsp;– includes recorded recollections of people who lived through it
* PBS&nbsp;– recovery of flu samples from Alaskan flu victims 
* An Avian Connection as a Catalyst to the 1918–1919 Influenza Pandemic
* Fluwiki.com Annotated links to articles, books and scientific research on the 1918 influenza pandemic
* Alaska Science Forum&nbsp;– Permafrost Preserves Clues to Deadly 1918 Flu 
* Pathology of Influenza in France, 1920 Report
* Yesterday's News blog  1918 newspaper account on impact of flu on Minneapolis
* "Study uncovers a lethal secret of 1918 influenza virus"  University of Wisconsin&nbsp;– Madison, 17 January 2007
* Spanish Influenza in North America, 1918–1919
* 1918 Influenza Virus and memory B-cells &nbsp;– Exposure to virus generates lifelong immune response.
* Influenza Research Database&nbsp;– Database of influenza genomic sequences and related information.
* Spanish Flu with rare pictures from Otis Historical Archives
* "No Ordinary Flu"  a comic book of the 1918 flu pandemic published by Seattle & King County Public Health
* "Influenza 1918" ''The American Experience (PBS)''  
* "Closing in on a Killer: Scientists Unlock Clues to the Spanish Influenza Virus"  An online exhibit from the National Museum of Health and Medicine.
* Sources for the study of the 1918 influenza pandemic in Sheffield, UK  Produced by Sheffield City Council's Libraries and Archives
* ''Booknotes'' interview with Gina Kolata on ''Flu: The Story of the Great Influenza Pandemic of 1918 and the Search for the Virus That Caused It'', 27 February 2000.