Orao krstaš

**Orao krstaš**, **carski** ili **kraljevski orao** (*Aquila heliaca*) je veliki orao iz porodice jastrebova (Accipitridae). Nekada je naseljavao široke predjele Evroazije, a danas je broj jedinki veoma smanjen i pod prijetnjom je izumiranja.

## Opis
Orao krstaš je veoma sličan surom orlu , no nešto je manji, duljine do 83&nbsp;cm i raspona krila do 205&nbsp;cm. Španski carski orao koji se može pronaći na Iberskom poluotoku nekada je smatran za istu vrstu, ali se danas poznaju značajne morfološke razlike između dvaju ptica. Mužjaci i ženke su sličnog izgleda, samo su ženke malo krupnije. Boja perja im se mijenja sa starošću; mladunci imaju žutosmeđu boju i prošarani su tamnijim uzdužnim šarama, dok su glava i vrat odraslih jedinki žutosmeđe boje, a tijelo tamnosmeđe s karakterističnim bijelim naramenicama.

## Stanište
Glavno stanište mu je Jugoistočna i Centralna Evropa, te Zapadna i Centralna Azija. Orao krstaš naseljava uglavnom ne pretjerano pošumljene predjele (stepe, rijetke šume i polupustinje) do 1000 metara nadmorske visine. Za gnijezdo bira visoko usamljeno drvo s kojeg ima širok pregled terena. Nažalost, ovo je jedna od činjenica koja ju je učinila veoma podložnom ljudskom ometanju staništa, pljačkanju ili uništavanju gnijezda.

Nekada je ova ptica bila simbolom Austro-ugarske monarhije, ali joj to nije pomoglo da izbjegne sudbinu gotovo potpunog nestanka u Evropi. Danas ga zahvaljujući intenzivnim programima zaštite ima nešto više u Slovačkoj i Mađarskoj (ukupno oko 120 – 130 parova), kao i u Bugarskoj i Makedoniji gde se gnijezdi između 80 i 100 parova. Procjenjuje se da u cijeloj Evropi, do Urala, obitava od 850 – 1400 parova, a najveća populacija se nalazi u Rusiji (600 – 900 parova).

U očuvanom i slikovitom iločkom krajoliku jedino stanište orla krstaša u Hrvatskoj. Gnjezdište se nalazi na rubu obronaka Fruške gore, gdje ona prelazi u stepske travnjake i gustiše. Na području Kopačkog rita rijetko se i neredovito pojavljuju pojedini primjerci orla krstaša i tada nerijetko dolazi do sukoba sa štekavcima.

Društvo za zaštitu i proučavanje ptica Srbije (DZPPS) objavilo je 2016. god. podatak da u Srbiji postoji samo jedan par orlova krstaša koji krase nacionalni grb Srbije. Njihovo gnijezdo je na teritoriju u Srpskom Krsturu. Godine 2024. god. zabilježeno je 14 parova, od čega je 6 parova uspešno izvelo ukupno 7 mladih. Time su svi napori prethodnih godina ulagani u oporavak ove vrste, a koje je predvodilo DZPPS, dali rezultate. Ptice se pojavljuju na gnežđenju i izvan Banata, u Bačkoj, tamo gde ih nije bilo, dok glavni pravci njihovog širenja su dolinom rijeke Tise, kao i duž rumunske granice.

## Razmnožavanje
Orao krstaš gradi velika gnijezda od grana na vrhovima drveća, a veoma rijetko gnijezdo napravi i na električnim stubovima. Tokom ožujka i travnja ženka liježe dva do tri jajeta; od kojih prosječno preživljava 1,5 mladunac, što varira u ovisnosti o pristupu hrani. Tijekom inkubacije, koja traje 43 dana, na jajima naizmjenično leže i mužjak i ženka. Mladunci dugo ovise o roditeljima i zbog toga je prvih desetak dana ženka stalno prisutna u gnijezdu, dok mužjak lovi i donosi hranu, a kasnije ženka lovi zajedno s mužjakom. Nakon 65 – 77 dana od izlijeganja, mladunci polijeću, ali još nekoliko sedmica ostaju s roditeljima i spolnu zrelost dosežu sa 5 – 6 godina starosti.

## Ishrana
Krstaš se uglavnom hrani malim sisavcima, pticama, glodavcima i gušterima, a ukoliko nema drugog izbora i strvinama.

## Reference

## Vanjske veze
;Ostali projekti