Operacija Istra

**Operacija Istra** () je bila ofanziva Vermahta na područje Istre, koja je usledila neposredno nakon kapitulacije Italije.

Operaciju Istra preduzeo je nemački 2. SS oklopni korpus počev od 25. septembra 1943. u sklopu Operacije Ahze, po naređenju štaba Armijske grupe B, sa ciljem likvidacije partizanskih snaga u neposrednom tršćanskom zaleđu i Istri.

Nakon operacije Istra usledila je Operacija Wolkenbruch, pa su obe u narodu poznate pod nazivom **Oktobarska ofanziva** ili **[[Romelova ofanziva]]**.

## Pozadina

Gušenje ustanka u Istri Nemci su smatrali nužnim preduslovom za odbranu granica Rajha. Nemački 2. SS oklopni korpus protiv sebe je imao snage Operativnog štaba za Istru, odnosno dve brigade i dva partizanska odreda. Snage Vermahta posedovale nesrazmernu brojčanu i tehničku nadmoć (raspolagale su sa 30.000 ljudi i 95 tenkova, 41 jurišnih topova, 26 oklopnih lovaca, i 6 teških samohodnih topova). Hitlerovo naređenje za operaciju preneto trupama 24. septembra 1943. godine glasi:

## Suprotstavljene snage
### Osovina

* 1. SS divizija (delovi)
* 44. pešadijska divizija
* 71. pešadijska divizija
* 901. oklopni grenadirski puk
Ukupno 30.000 ljudi i 95 tenkova, 41 jurišnih topova, 26 oklopnih lovaca (), i 6 teških samohodnih topova.

### NOVJ
* Prva istarska brigada „Vladimir Gortan“
* Druga istarska bridada
* Sušačko-kastavski NOP odred
* 1. odred Učka
* 2. istarski NOP odred
* Istarski odred (slovenački)
Ukupno 10.000 do 15.000 boraca.

## Tok operacije

Budući da se radilo o novoformiranim partizanskim jedinicama bez borbenog iskustva, Nemci su u roku od dva dana uspeli da razbiju glavne istarske partizanske jedinice. Do 1. oktobra trajale su nemačke akcije čišćenja terena, a zatim je tižište dejstava preneto na Gorski kotar, gde se na udaru našla 13. primorsko-goranska divizija. Prema nemačkim izveštajima, partizanske snage imale su 4.096 i 6.850 zarobljenih. Prema procenama jugoslovenskih autora, snage Operativnog štaba za Istru pretrpele su veoma teške gubitke od oko 2.000 poginulih. Pored toga, Nemci su ubili i oko 2.000 civila.

Nakon ove operacije, 2. SS oklopni korpus počev od 21. oktobra izveo je operaciju protiv jedinica Sedmog korpusa NOVJ i u zahvatu komunikacija Trst - Ljubljana. Počev od 13. novembra, korpus je delom snaga otpočeo operaciju Traufe u zahvatu doline Soče protiv jedinica Devetog slovenačkog korpusa NOVJ. Ove operacije poznate su pod zajedničkim nazivom „Romelova ofanziva“, budući da je Ervin Romel u tom periodu bio komandant Armijske grupe B.

Ljudstvo razbijenih istarskih jedinica delom se probilo u Gorski kotar, gde je uključeno u jedinice Trinaeste divizije NOVJ, a delom se pasiviziralo. Tokom narednih nedelja rukovodstvo NOP-a u Istri uspelo je obnoviti borbene jedinice u manjem obimu, tako da je krajem novembra raspolagalo sa 13 četa jačine od 15 do 50 boraca. Otpor u Istri sistematski je jačao, tako da je, pored više hiljada boraca koji su pristupili jedinicama u Lici i Gorskom Kotaru, u julu 1944. Operativni štab za Istru raspolagao sa 4.864 borca pa je u avgustu 1944. formirana 43. istarska divizija sa tri brigade.

## Literatura
* Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom V (borbe u Hrvatskoj), knjiga 19 i 20,
* Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom VI (borbe u Sloveniji)
* Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjiga 3
* 
* OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE, knjiga 1 - Vojni istorijski institut, Beograd 1957
* 

## Reference

## Vanjske veze
* Operation Istrien - vojska.net
* Operation Istrien (ii) (codenames.info)
* filmski žurnal iz višijevske Francuske o borbama u Istri