Nekropole stećaka u Novom Travniku

**Nekropole stećaka u Novom Travniku** sadrže nadgrobnike iz istorije Bosne i Hercegovine u srednjem vijeku. Na sjednici komisije za očuvanje nacionalnih spomenika održanoj od 26. oktobra 2010. godine, 6 nekropola proglašeno je za nacionalni spomenik BiH. Ovu odluku Komisija je donijela u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Marti Cheery, Amra Hadžimuhamedović (predsjedavajuća), Dubravko Lovrenović i Ljiljana Ševo.

## Historija
Srednjovjekovna župa Lašva obuhvatala je područje današnjih opština Busovača, Vitez, Novi Travnik i Travnik. Bila je pod upravom bosanskih banova, a od 1377. godine kraljeva, kao jedna od najvećih i najplodnijih župa srednje Bosne. Na tom području konstatovano je više od 50 nekropola stećaka iz XIV i XV vijeka kao i srednjovjekovni gradovi Toričan, Travnik, Bosnić ili Škaf i Vrbenac grad.
## Opis
Poseban oblik stećaka - krstača,  koji se susreću u okolini Travnika i Zenice, predstavljaju originalne oblike nedovoljno razvijenih krstača i nemaju svojih analogija na drugim područjima.
Spomenici u obliku krsta su mlađi spomenici i ne pripadaju više srednjem vijeku. Ma koliko izgledali slični među sobom, i kod njih se zapaža nekoliko faza evolucije. Glavna njihova osobina je gornji dio - glava, a zatim bočna ispupčenja koja treba da predstavljaju vodoravne krake krsta, koje u ovom slučaju možemo nazvati ramenima. Glava nije uvijek jednaka i pokazuje tipične razlike. U početnoj fazi razvoja oblika krstača, nisu još predstavljena ramena, a nema ni onog dijeljenja spomenika na gornji i donji dio iz koga se kasnije razvila glava križa. Cijeli spomenik više liči na jednu ovalnu ploču, koja je gore šira, a dolje uža. Kasnije se postepeno izdvaja, uobličuje glava, sužavanjem iznad ramena, tako da se dobije donekle oblik vrata. U konačnici razvoja oblika krstača, već se lijepo razlikuje formirana okrugla glava, gdje važnu ulogu imaju ramena s obzirom na njihov broj i obradu.
### Grob sa stećkom u selu Bistro
Proglašen je za nacionalni spomenik BiH. Nacionalni spomenik čini grob sa stećkom u obliku sljemenjaka s postoljem, dimenzija 145 x 60 x 90&nbsp;cm. S duže bočne strane nalazi se oštećen ukras polumjeseca i krsta, izrađen u visokom reljefu.

### Nekropola Kaurlaš u Zagrlju
Nekropola Kaurlaš smještena je neposredno uz put Novi Travnik – Gornji Vakuf.  Sastoji se od 70 vidljivih stećka, 8 krstača, i jednog nišana. Krstače su originalni oblik nedovoljno razvijenih krstača antropomorfnog oblika kod koga gornji dio predstavlja glavu, dok se bočna ispupčenja nazivaju ramenima. Proglašena je za nacionalni spomenik BiH.

### Nekropola kod sela Orašac
Nacionalni spomenik čini nekropola sa dva antropomorfna nadgrobnika koji podsjećaju na krst. Nekropola je je nacionalni spomenik BiH.

### Nekropola sa stećcima Bistro
Nacionalni spomenik čini nekropola sa 23 stećka, od čega je sa sigurnošću evidentirano 7 sljemenjaka i 9 sanduka. Preostali stećci su utonuli ili amorfni. Ukrašena su 4 sljemenjaka s postoljem, a motivi su polumjesec i rozeta. 
 
### Nekropola sa stećcima Maculje
Nekropola sa stećcima Maculje proglašena je za  nacionalni spomenik BiH.

Nekropola nalazi se i nalazi se na listi 28 srednjovjekovnih nekropola stećaka koje su 2016. godine proglašene Svjetskom baštinom UNESCO-a. Na listi su 20 nekropole u Bosni i Hercegovini, po 3 u Srbiji i Crnoj Gori, a 2 u Hrvatskoj.
  
### Nekropola sa stećcima Opara
Nekropola je smještena na brežuljku, u neposrednoj blizini puta Novi Travnik – Gornji Vakuf. Proglašena je za  nacionalni spomenik BiH. Nacionalni spomenik čini nekropola sa 48 stećaka: 12 sljemenjaka, 33 sanduka i 3 ploče.
### Nekropola Sebešić
Udaljena je tridesetak km. od Novog Travnika u pravcu jugoistoka. Smještena je na ovećem tumulu, na lokalitetu Luke. Proglašena je za  nacionalni spomenik BiH.  Nacionalni spomenik čini nekropola sa 13 stećaka (7 ploča i 3 sanduka), te 5 antropomorfnih nadgrobnika i tumulus na kome se nalazi nekropola. Zemljani tumulus u Sebešiću svjedoči da se stećci javljaju kao dio neprekidnog sepulkralnog kontinuiteta na bosansko-humskome području čiji korijeni sežu duboko u prapovijesno vrijeme.

## Literatura
* Marian Wenzel, Ukrasni motivi na stećcima, Sarajevo, 1965.

## Reference

## Vanjske veze
* Zvanični sajt komisije za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine