1603.

Godina **1603** (**[[rimski brojevi|MDCIII]]**) bila je redovna godina koja počinje u srijedu po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u subotu po 10 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.

## Događaji
* 6. 1. - Spahijska pobuna u Carigradu zbog lošeg vođenja rata protiv Dželalijskih pobunjenika, tokom sastanka sa sultanom Mehmedom III ubijeni Gazanfer-aga i Osman-aga, vođe belih odn. crnih evnuha; bivši zamenik vezira Saatči Hasan-paša se spasio obelodanjivanjem pisma kojim je Safiye Sultan zabranila informisanje sultana.
** Zatim se pobunili janičari na zimovniku u Beogradu, krenuli na Stambol i razbili spahije.
* januar, krajem - Mlečani zauzeli dubrovačko Lastovo (do 1606).
* 25. 2. - Holandsko-portugalski rat: Holandska istočnoindijska kompanija zarobila kod Singapura portugalsku karaku *[[Santa Catarina (brod)|Santa Catarina]]* sa bogatim tovarom.
* ožujak - Anadolski pobunjenik Deli Hasan Karajazidži postavljen za beglerbega u Bosni; on kreće da ratuje u Ugarskoj a u Bosnu šalje ćehaju.
* mart - Pobuna u Baliću kod Klisa kada je Mehmed-begova pratnja napala žene - skoro sva pobijena. U buni su učestvovali i neki muslimani, ali ubrzo je ugušena a Mehmed-beg postao bosanski paša.
** U sledećih dvadesetak godina iz Dalmacije se iselilo možda 10.000 kuća, što obuhvata i Bunjevce; opusteće manastiri Dragović i Krupa.
* 24. 3. - Umrla kraljica Engleske i Irske Elizabeta I., nasleđuje je rođak i kralj Škotske James I Stuart, čime nastaje personalna Unija kruna. 

* 24. 3. - Tokugawa Ieyasu dobio od cara titulu šogun, čime počinje Tokugawa šogunat (Edo period) do 1868. 
* 31. 3. - Mellifontski ugovor okončava Devetogodišnji rat u Irskoj, Hugh O'Neill, Earl of Tyrone se potčinio engleskoj kruni.
* april - Mózes Székely digao pobunu u Erdelju protiv tiranskog habsburškog generala Giorgia Baste, u maju se proglasio za kneza (njegovi tatarski saveznici su brutalni, napada ga vlaški vojvoda Radu Șerban). 
* april - Uskoci opljačkali sela oko turskog Herceg Novog.
* 30. 4. - Tomo Erdedi na saboru prihvatio čast kapetana kraljevstva.
* maj - Uskoci opljačkali okolinu Zadra, na Murteru vratili Turcima imovinu u zamenu za 500 talira; slede napadi na okolinu Makarske, dolinu Neretve i oko Šibenika. 
* Iza 14. 5. - Umjesto Ivana Sigismunda Herbersteina novi general slavonske krajine je barun Sigismund Fridrik Trautmansdorf.
* 17. 7. - Umro erdeljski knez Mózes Székely, biće biran Gabrijel Betlen.
* 19. 7. - Walter Raleigh uhapšen zbog umešanosti u Glavnu zaveru protiv kralja Jamesa. 
* 25. 7. - James I krunisan za engleskog kralja.
* kolovoz - Brojni trgovci iz Srbije i Bosne bježe u Split usljed pljačkanja Deli Hasanovog ćehaje.
* 5. 9. - Na erdeljskom saboru u Devi Giorgio Basta proglasio sve okupljene plemiće za izdajnike za šta je kazna smrt i konfiskacija. 
* septembar - Vreme nevolja: kod Moskve razbijena ustanička vojska atamana Hlopka.
* 29. 9. - Russworm razbio Turke na velikom dunavskom otoku kod Budima (Deli Hasan izgubio većinu ljudi), ubrzo zatim osvaja tvrđavu Hatvan.
* 4. 10. - Pogubljen veliki vezir Jemišči Hasan-paša. 
* oktobar - Pobuna Sangleya (Kineza) na Filipinima brutalno ugušena.
* 21. 10. - Osmansko-safavidski rat (1603-1618): Abas Veliki povratio Tabriz posle 18 godina osmanske vlasti; zimovaće u Jerevanu.
* jesen - zima - Deli Hasan došao u Banju Luku, proganja Bosance jer su otjerali njegovog pouzdanika, na šta ovi dižu bunu i proglašavaju Sefer-bega za pašu.
* 22. 12. - Mladi Ahmed I je novi osmanski sultan - prekida s običajem bratoubistva pod uticajem majke Handan Sultan, kraj uticaja njegove bake Safiye Sultan. Njegov stariji brat Šehzade Jahja će do smrti 1649. pokušavati da se domogne prestola.

### Tokom/tijekom godine

* Uskoci napadaju turske posede od Like do Boke Kotorske. 
* Rumuni i Srbi pod vođstvom Deli Marka suzbili Mojsija Sekelja u Erdelju. 
* Dukađinci se ponovo digli protiv Turaka.
* Zbog doseljenih "Rašana" traje spor između Zrinskih i Frankopana s jedne i generala Kisela i nadvojvode Ferdinanda s druge strane; General Kisel tvrdi nadvojvodi da ima pravo na frankopanska imanja oko Ogulina jer je na njima na svoj trošak naselio "vlahe" (spor kasnije rešen u korist Frankopana).
* Šimun Bratulić imenovan za zagrebačkog biskupa (do 1611). 
* Richard Knolles objavio *Generall Historie of the Turkes*: među Srbima se još uvek pevaju pesme o despotu Đurđu kao o "opakom" despotu. 
* Johann Bayer izdao zvezdani atlas *[[Uranometria]]*, prvi koji opisuje celu nebesku sferu. 
* U Rimu osnovana *[[Accademia dei Lincei]]*, prva akademija nauka u Italiji. 
* Marin Getaldić izvodi pokuse. 
* Osmansko carstvo: sultan Mehmed III ubio najstarijeg sina Mahmuda, janičari opljačkali Damask. 
* Sasvim napušten Cesargrad, nakon izgradnje Novih Dvora Klanječkih. 
* Samuel de Champlain prvi put bio u Kanadi, u krznarskoj ekspediciji François Gravé Du Ponta. 
* Ruska glad (1601-03). 
* Zbačen etiopski car Jakob, postavljen Za Dengel. 
* Sijamsko-kambodžanski rat: sijamski car Naresuan postavio marionetu za vladara Kambodže.

## Rođenja

* 1. 1. - Sultanzade Mehmed-paša, veliki vezir († 1646)
* 10. 10. - Abel Tasman, moreplovac († 1659)
* ?pribl. - Ivan III. Drašković, hrvatski ban († 1648)
* ? - Fasilides, etiopski car († 1667)

## Smrti

* 23. 2. - Andrea Cesalpino, lekar, botaničar (* 1524-25)
* 23. 2. - François Viète, matematičar (* 1540)
* 26. 2. - Marija, bivša sveta rimska carica (* 1528)
* 24. 3. - Elizabeta I., kraljica Engleske i Irske (* 1533)
* 4. 5. - Juraj IV. Zrinski, hrvatski velikaš (* 1549)
* 14. 7. - Derviš-paša Bajezidagić, pjesnik 
* 17. 7. - Mózes Székely, erdeljski knez (* 1553)
* 25. 8. - Ahmad al-Mansur, marokanski sultan (* 1549)
* 4. 10. - Jemišči Hasan-paša, veliki vezir 
* 29. 10. - Irina Godunova, bivša ruska carica (* 1557)
* 30. 11. - William Gilbert, naučnik (* 1544)
* 22. 12. - Mehmed III, osmanski sultan (* 1566)

## Reference

;Literatura
* Vjekoslav Klaić, Svezak treći: dio prvi..... Prva knjiga: Doba kraljeva Ferdinanda I., Maksimilijana i Rudolfa (1527-1608) (archive.org)
* *Istorija srpskog naroda*, Treća knjiga, prvi tom, Srbi pod tuđinskom vlašću 1537-1699, SKZ Beograd 1993, 
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Encyclopedia of the Ottoman Empire*, Gábor Ágoston, Bruce Alan Masters (Google Books)
* *History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 1, Empire of the Ghazis*, Stanford J. Shaw (Google Books)