1848.

Godina **1848** (**[[Rimski brojevi|MDCCCXLVIII]]**) po gregorijanskom kalendaru, bila je prijestupna godina koja počinje u subotu (link pokazuje kalendar), odn po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru prijestupna godina koja počinje u četvrtak.

Istorijski je poznata po talasu revolucija, rasprostranjenih borbi za liberalnije vlade; mada je većina propala na kraći rok, one su značajno promenile politički i filozofski pejzaž i ostavile velike posledice za ostatak stoleća.

## Događaji
### Januar/Siječanj

* 6. 1. - Španjolska zauzima nenaseljene Čafarinske otoke uz obalu Maroka.
* 6. 1. - Enciklika pape Pija IX. *[[In suprema Petri]]* se zalaže za jedinstvo katoličke i pravoslavne crkve.
* 7. 1. - Ugarski sabor započeo raspravu o zakonu o madžarskom jeziku i narodu: predviđeno da se u "Ugarskom primorju" (Rijeci) u domaćim poslovima osim madžarskog može koristiti još samo talijanski, u Slavoniji ostaje latinski još šest godina, u užoj Hrvatskoj predviđen latinski za domaću upotrebu u sudovima itsl..
* 12. 1. -  Izbija Sicilijanska revolucija 1848. protiv burbonske vlasti Kraljevine Dve Sicilije.
* 13. 1. (1. 1. po j.k.) - Profesor beogradskog Liceja Vladimir Jakšić počeo sa redovnim meteorološkim merenjima.

* 20. 1. - Frederik VII je novi kralj Danske (do 1863).
* 24. 1. - James W. Marshall pronalazi zlato kod Sutterove pilane u Kaliforniji - sledi Kalifornijska zlatna groznica (vest stiže na istočnu obalu tek u avgustu).
* 27. 1. - Rasprava o indigenatu (udomljenju) inostranaca u Ugarskom saboru: Mađari traže znanje mađarskog jezika a hrvatski poslanici insistiraju da Hrvatska i Slavonija imaju prava da podjeljuju udomljenje - Košut i ostali uzvraćaju uvredama.
* zima - Tokom zime 1847/48 led porušio most na Moravi u Srbiji, koji će dugo ostati neobnovljen.

### Februar/Veljača

* 2. veljače - Ugovor iz Guadalupe Hidalgo okončava Američko-meksički rat - priključen skoro čitav današnji jugozapadni deo SAD (meksička vlada ratifikovala 19. maja). Kalifornija neće biti formalno organizovana kao teritorija, već 1850. postaje država.
* 9. 2. - Demonstracije konzervativaca u Bavarskoj zbog prevelikog uticaja kraljeve ljubavnice Lole Montez, koja podržava liberalizam.
* 9. 2. (kal.?) - Ministarstvo unutrašnjih dela odobrilo predlog za prvo imenovanje beogradskih ulica, i to onih u šancu.
* 17. 2. - Valdenzi dobili kraljevskim patentom slobodu vere u Pijemont-Sardiniji.
* 21. 2. - Objavljen Manifest Komunističke partije.

* 22. 2. - **[[Francuska revolucija 1848.]]**: protesti u Parizu zbog zabrane političkih banketa, podignute barikade, borbe sa gradskom gardom.
* 23. 2. - Predsednik vlade François Guizot daje ostavku na kraljevu sugestiju; ispred zgrade Ministarstva spoljnih poslova ubijeno 52 građana, izgleda slučajno započetom paljbom.
* 24. 2. - Kralj Louis Philippe I abdicira u korist 9-godišnjeg unuka Philippa, grofa od Pariza.
* 25. 2. - Na podsticaj Louisa Blanca u Francuskoj donesen dekret kojim je garantovano pravo na rad - biće organizovane Nacionalne radionice (*Ateliers nationaux*).
* 26. 2. - Proglašena Druga Francuska Republika, pesnik Alphonse de Lamartine na čelu privremene vlade.
* 27. 2. - Badenska revolucija: narodna skupština u Mannheimu, Veliko Vojvodstvo Baden, iznosi svoje zahteve - početak revolucionarnih kretanja u nemačkim zemljama.

### Mart/Ožujak

* 2. 3. - Proglašeno univerzalno muško pravo glasa u Francuskoj.
* 3. 3. - Lajos Kossuth drži govor na Ugarskom saboru u Požunu: traži odgovornu vladu za Ugarsku i za ostatak Habsburškog carstva.
* 4. 3. - Kraljevina Sardinija-Pijemont dobila ustav, *[[Statuto Albertino]]*, koji će važiti i u kasnijoj Kraljevini Italiji do 1948.
* 11. 3. - Svetovaclavski odbor u Pragu sastavio peticiju kojom se traže građanska prava, češki jezik u školama i zajednički sabor za Bohemiju, Moravsku i Šlesku.
* 11. 3. - Louis-Hippolyte Lafontaine i Robert Baldwin postaju prvi združeni premijeri Provincije Kanada po sistemu odgovorne vlade.
* 13. ožujka - Austrijska revolucija 1848.: nakon krvavih demonstracija u Beču, kancelar Klemens von Metternich podnosi ostavku pod pritiskom nadvojvode Ludwiga nakon 27 godina na čelu austrijske vlade.
* 14. 3. - Objavljen Fundamentalni statut, ustav Papinske Države - crkva zadržava odlučujući uticaj.
* 15. ožujka - Mađarska revolucija 1848.: rulja studenata i seljaka zauzima univerzitet i gradsku većnicu u Pešti, kreću i na zgradu vicekraljevskog veća - carski predstavnici prinuđeni prihvatiti 12 točaka.
* 15. 3. - Car obećava austrijskim narodima ustav na osnovi odgovorne parlamentarne vlade, ukida se cenzura štampe (izdato 18. 3. vidi faksimil proglasa).

* mart - Loši odnosi plemena stare Crne Gore i austrijskih podanika Boke Kotorske.
* 16. 3. - Mađarska deputacija u Beču, car sledeće noći imenuje Baćanjija predsjednikom ugarskog ministarstva (vlade).
* 18. 3. - Srpski Narodni odbor u Budimu (Isidor Nikolić-Džaver) doneo zaključke: autonomija crkve i škole, priznanje narodnosti i jezika, sabor itd.
* 18. 3. - Ugarski sabor ukida feudalne obaveze (desetina i tlaka), ukinuta sudačka vlast zemaljske gospode.
* 18. 3. - Počinje Pet milanskih dana - ustanak proterao austrijske trupe maršala Radetzkog iz Milana, glavnog grada habzburške Lombardije-Venecije.
* 18. 3. - Nemačka revolucija 1848.: demonstracije u Berlinu, glavnom gradu Pruske, se pretvaraju u okršaj sa vojskom, ginu stotine ljudi.
* 20. 3. - Kralj Bavarske Ludwig I. radije abdicira nego da vlada po ustavu, nasleđuje ga Maximilian II. Joseph (do 1864).
* 20. 3. - Počinje neuspešan Velikopoljski ustanak 1848. protiv pruske vlasti - ugušen u maju, Veliko Vojvodstvo Poznanjsko postaje Provincija Posen.
* 20 - 23. 3. - Burna županijska skupština Srema u Vukovaru, zasada pretežu mađaroni koji žele slobode proglašene u Pešti.
* 22. 3. - Srbi u Zemunu i Pančevu zbacili (nemačke) opštinske vlasti i obrazovali gardu.

* 22. 3. -  U Veneciji proglašena Republika Svetog Marka (*Republica de San Marco*), predsednik Daniele Manin, jedan od ministara Šibenčanin Nikola Tommaseo.
* 23. 3. - Josip Jelačić imeonovan za bana Hrvatske, Slavonije i Dalmacije.
* 24. 3. - Prvi rat za nezavisnost Italije: Pijemontska vojska ušla u austrijsku Lombardiju (Austrijanci će u ovaj rat poslati 35.000 ljudi iz Vojne krajine).
* 24. 3. - Počinje Prvi rat za Šlezvig - spor Danske i nemačkih država oko Schleswig-Holsteina (traje do 1851).
* 25. 3. - Hrvatska u Revoluciji 1848.: Velika narodna skupština Kraljevine Dalmacije, Hrvatske i Slavonije, formulirani glavni politički zahtjevi ("Zahtijevanja naroda").
* 28. 3. - Njegoš upozorava Njeguše da ne čine "zla i pogana đela" austrijskim podanicima.
* ožujak - Lajos Kossuth pridobio Ugarski sabor u Požunu (Bratislava) za "Ožujske zakone" (odn. "Travanjski zakoni") - ustavna monarhija sa parlamentom, personalna unija sa Bečom, Transilvanija i Hrvatska pripojeni jedinstvenoj Ugarskoj.
* 29 - 31. 3. - Nijagarini vodopadi privremeno presušili jer je je led začepio izvor reke Nijagare iz jezera Erie.
* 31. 3. - Car prima hrvatsku deputaciju u Beču, istog dana u tom gradu i "prva slavenska skupština" Slavena iz austrijskog carstva.

### April/Travanj
* 8. 4. - Josip Jelačić unapređen u podmaršala, vrhovnoga vojnog zapovjednika u civilnoj Hrvatskoj i Slavoniji te Vojnoj granici.
* 8. 4. - Moldavska revolucija 1848.: predstavnici raznih grupa u Jašiju sastavili Peticiju-proklamaciju za narod i kneza.
* 9. 4. - Delegacija novosadskih Srba kod Košuta: "Ukoliko mađarska vlada ne osigura Srbima autonomiju, oni će priznanje svojih prava morati da traži na drugom mestu" &mdash; "to su reči veleizdaje... sada jedino mač može rešavati spor između Srba i Mađara".
* 10. 4. - *Monster Rally* čartističkog pokreta u Londonu, Parlamentu predstavljena peticija kojom se traži šire pravo glasa.
* 10. 4. - Završen *[[Illinois and Michigan Canal]]*, veza Velikih jezera i Misisipija.
* 11. 4. - Car Ferdinand potvrdio mađarske "Ožujske zakone" - Ugarska je posebna država a ne pokrajina, predsednik vlade je Lajos Batthyány. Nije potvrđen mađarski zakon o jeziku.
* 12. 4. - Svetozar Miletić poziva u Čurugu na borbu protiv Mađara koji "nameću svoj jezik i guše slovensku narodnost" (ubeđuje graničare da ne idu u Italiju već da brane zavičaj).
* 14. 4. - U Sremskim Karlovcima postavljen program: Srpska Vojvodina (Srem, Banat, Bačka i Baranja) u savezu sa Trojednom Kraljevinom.

*  april - Seljaci zauzimaju spahijsku pa i mitropolitovu i manastirsku zemlju u Sremu i na Fruškoj gori (van vojne granice).
* 18. 4. - Incidentom kod Multana počinje Drugi anglo-sički rat (do 1849).
* 19. 4. - Okružnica bana Jelačića na sve hrvatske oblasti: sve vlasti se mogu obraćati samo na bana, ne i na ugarsku vladu - faktički raskid unije sa Ugarskom. osniva se Banska konferencija iz koje nastaje vlada.
* 19. 4. - Sastanak omladine u Novom Sadu, provaljeno u Sabornu crkvu, uzete i spaljene matrikule vođene na mađarskom jeziku; zatim primorali patrijarha Rajačića da zakaže Veliku narodnu skupštinu za 1/13. maj.
* 23. 4. - Zajednička proslava Uskrsa u Karlovcu.
* 23 - 24. 4. - Legislativni izbori u Francuskoj: 600 mesta za umerene republikance, 200 za legitimiste (burbonske monarhiste), 80 za socijaliste.
* 24. 4. (drugi dan pravosl. Uskrsa) - Đorđe Radak vodi u Kikindi agitaciju za podelu zemlje, masa zamenila mađarsku zastavu na magistratu narodnom, došlo do sukoba sa vojskom - nakon što je ova oterana dolazi do paljevina i ubistava. Narednih dana slični događaji u Potisju.
* 24. 4. - Badenska revolucija - Juriš na Freiburg: snage Nemačke konfederacije uzele Freiburg republikanskim dobrovoljcima.
* 25. 4. - Proglas bana Jelačića ukida kmetstvo (vidi faksimil proglasa; mađarski agenti su govorili kmetovima da "Ilirci" žele vratiti tlaku).
* 25. 4. - Pod pritiskom ustanka u Beču, donesen parlamentarni ustav za Austrijsku carevinu (kojim ustanici nisu zadovoljni - povučen 15. 5.).
* 26. 4. - Tamiški veliki župan grof Petar Čarnojević imenovan od mađarske vlade za izvanrednog i opunomoćenog kraljevskog komesara na jugu Ugarske.
* 28. 4. - Uveden hrvatski forint.
* 29. 4. - Papa Pio IX. odbija podržati Pijemont-Sardiniju u ratu sa Austrijom - raskid sa liberalizmom.

### Maj/Svibanj

* 7. 5. - Među carevim ustupcima Mađarima je i uključivanje Vojne granice u Ugarsku, što izaziva nezadovoljstvo graničara.
* 10. 5. - U mestu Liptovský Mikuláš na velikom okupljanju proglašen slovački nacionalni program ("Zahtevi slovačke nacije").
* 13. 5. (1. 5. po j.k.) - Majska skupština u Sremskim Karlovcima izvikala mitropolita Josifa Rajačića za patrijarha i pukovnika Stevana Šupljikca za vojvodu (Šupljikac se nalazi u Italiji).
* 15. 5. (3. 5. po j.k.) - U Sremskim Karlovcima proglašena Srpska Vojvodina; Srbi proglašeni "za narod politično slobodan i nezavisan pod domom austriskim i obštom krunom ugarskom"; objavljen politički savez sa Trojednom kraljevinom.
* 15. 5. - Ugarski palatin Stefan naredio petrovaradinskom generalu Hrabovskom da gradove pod svojim zapovedništvom stavi u stanje ratne pripravnosti i osigura od iznenadnog napada Srba.
* 15. 5. - Pariski radnici napadaju Skupštinu.
* 17. 5. - Habsburški dvor pobegao iz Beča u Innsbruck.
* 17. 5. - Rumuni u Blažu (*Blaj*) usvojili nacionalne zahteve, protive se priključenju Transilvanije Mađarskoj.

* 18. 5. - Prvi sastanak Frankfurtskog parlamenta (*Frankfurter Nationalversammlung*), nacionalne nemačke skupštine.
* 20. 5. - Njegošev proglas Boki i Dubrovniku, upućuje ih da se drže bana Jelačiću (neki su se bili obradovali proglašenju republike u Veneciji).
* 23. 5. - Ministar Semere obaveštava komesara Čarnojevića da je mađarska vlada proglasila za nezakonite Majsku skupštinu i njene odluke.
* 24. 5. - Srpski narodni odbor (na čelu Đorđe Stratimirović), pozvao narod da sluša samo njega i da ga pomaže "oružanom rukom".
* 26. 5. - Revolucionari u Beču osnovali Odbor javnog spasa.
* 29. 5. - Wisconsin je 30. američka država.
* maj, druga polovina - "Zagrebačka afera" kneza Miloša - proveo nekoliko dana u pritvoru zbog intriga beogradske vlade (→ Blaznavac) ili zbog strahovanja bana Jelačića od kneževe agitacije; u isto vreme bivši knez Mihailo boravi u Novom Sadu.
* 30. 5. - Erdeljski sabor u Koložvaru (Klužu) se izjasnio za priključenje Mađarskoj, što će car potvrditi.

### Jun/Juni/Lipanj
* 2 - 12. 6. -  Prvi sveslovenski kongres u Pragu (austrijski Slaveni sa gostima).
* 3. 6. - Banatski Rumuni u Temišvaru traže prijateljstvo sa mađarskom vladom i odvajanje od Srba, podelu manastira i crkvene imovine itd. (lider Eftimie Murgu).

* 5. 6. - Sastao se hrvatski sabor, bana Jelačića instalirao patrijarh Rajačić (biskup Haulik je van zemlje). Srpska deputacija se našla u Zagrebu na putu za Insbruk. Srbi čine tačno polovinu prisutnih (52 od 104) na Hrvatskom saboru. Ovo je prvi narodni sabor, za razliku od ranijih, staleških.
* 8. 6. - Car obavestio mađarskog ministra rata Mesaroša da na njega prenosi dotadašnju vlast Dvorskog ratnog saveta nad garnizonskom i graničarskom vojskom u Ugarskoj - ovaj odmah naređuje gen. Hrabovskom da preduzme mere protiv Srba.
* 10. 6. - Jelačić formalno smenjen s položaja hrvatskog bana (antimađarska igra?).
* 10. 6. - Petrovaradinski general Hrabovski delegaciji srpskog Glavnog odbora: "Ja ne nalazim nikakav srpski narod u Ugarskoj i Austriji". Carev manifest obaveštava graničare o potčinjavanju mađarskoj vladi.

* 12. 6. (31. 5. po j.k.) - Hrabovski poslao odred vojnika da zauzme Karlovce i rasturi Glavni odbor ali ga Đorđe Stratimirović odbio sa odredom - početak srpsko-mađarskog rata.
* 12. 6. - Izbio Duhovski ustanak u Pragu, prekinut rad slovenskog kongresa.
* 12. 6. - Američke trupe napuštaju Mexico City a Vera Cruz 2. avgusta.
* 13. 6. - Skupština gradonačelnika, seoskih glavara i drugih uglednika Boke u Prčnju - poručuju da nisu Dalmatinci već "Bokezi".
* 15. 6. - Stratimirović zauzeo garnizon u Titelu.
* 17. 6. - Austrijske trupe gen. Vindišgreca ugušile ustanak Čeha u Pragu.
* 19. 6. - Srpska deputacija kod cara Ferdinanda u Insbruku - odluke karlovačkog sabora se ne mogu potvrditi. Careva okolina je naklonjenija, nadvojvotkinja Sofija uplela u kosu trake sa srpskim bojama.
* 21. 6. -  Vlaška revolucija 1848.: usvojena Islaska proklamacija koju *domnitor* Gheorghe Bibescu prihvata dva dana kasnije, pod pritiskom masa, i zatim abdicira.

* 21. 6. - Carska vlada odgovara na srpske zahteve da se Šupljikac otpusti iz vojske u Italiji: "srpski vojvoda ne postoji, stoga je njegov čin nezakonit".
* 23. 6. - Giuseppe Garibaldi sa 62 druga se vratio u Nicu iz Urugvaja.
* 23. 6. - Zagrebačko gradsko zastupstvo odlučilo da se Harmica ubuduće zove Trg bana Jelačića.
* 23 - 26. 6. - Dani lipnja u Parizu: radnički ustanak zbog zatvaranja Nacionalnih radionica biva ugušen od strane Nacionalne garde na čelu sa Cavaignacom.
* 24. 6. - 4. 7. - Sklopljeno desetodnevno primirje u Vojvodini zbog izbora za mađarski sabor, teror nad Srbima u Novom Sadu.
* 25. 6. - U Vlaškoj oformljena privremena vlada koja proglašava razne reforme, među kojima i ukidanje ropstva za Rome.
* 27. 6. - Skupština banatskih Rumuna u Lugošu, proglašeno zbacivanje patrijarha Rajačića i srpskih episkopa u Vršcu i Temišvaru.
* 28. 6. - General Louis Eugène Cavaignac novi francuski šef vlade (do decembra).
* 30. 6. - Skupština virovitičke županije u Osijeku, mađaroni iznudili proglašenje mađarskih zakona.

### Jul/Juli/Srpanj
* 4. 7. - Hrvatski sabor traži od bana da pošalje vojsku u Slavoniju, svi okupljeni prilažu novac i dragocjenosti.
* 5. 7. - Počeo s radom mađarski revolucionarni parlament.
* 7. 7. - Ruske trupe ulaze u Moldaviju kako bi sprečile uspostavljanje revolucionarne vlade.
* 10. 7. - Rat u Vojvodini nastavljen mađarskim napadom na banatsko selo Vlajkovac.
* 11. 7. (29. 6. po j.k.) - Petrovska skupština u Kragujevcu, sazvana radi izmirenja vlade i Vučića - u varoškoj atmosferi se izjasnila za Vučića. Stevan Knićanin i još dvojica Vučićevih protivnika morali podneti ostavke; činovnicima zabranjeno bavljenje trgovinom.
* 11. 7. - Srbi napadaju Vršac ali razbijeni.
* 14. 7. - Srpska revolucija: neuspešan mađarski napad na Sentomaš/Srbobran - rat uzima zamah.
* 14 - 25. 7. - Ban Jelačić obilazi Slavoniju i Srijem, koje Mađari žele priključiti.
* 15. 7. - Snage srpskog Glavnog odbora zauzele vojni arsenal u Mitrovici, pukovnik Rastić pobegao preko Srbije u Vinkovce. Srpski uspeh u okršaju kod Ečke, ali nema dovoljno snaga za napad na Bečkerek/Zrenjanin.

* 19 - 20. 7. - Konvencija na Seneca Fallsu u SAD, posvećena ženskim pravima.
* 25. 7. - Bitka kod Kustoce: feldmaršal Radecki razbio Sardince - narednih dana povratak cele Lombardije pod austrijsku upravu. Habsburzima omogućena agresivnija politika prema Mađarima.
* 25. 7. (13. 7. po j.k.) - Zastava Rumunjske:  privremena vlada je pojasnila da su boje vertikalne (zastava ukinuta po gušenju revolucije, vraća se 1867).
* 26. 7. - "Grbaljska buna" - Grbljani u Kotoru poremetili izbor poslanika za austrijsku Konstituantu, bune se zbog visokih poreza i zloupotreba.
* 26. 7. - Mataleska pobuna na Cejlonu protiv britanske vlasti.
* 27. 7. - Raspušten štab XII nemačko-banatske regimente, oficiri uhapšeni i upućeni u Zemun.
* 28 - 29. 7. - Bakljada i povorka građana Beča u čast bana Jelačića; sutradan neuspešni razgovori o pomirenju s Mađarima (ovi ne popuštaju po srpskom pitanju).
* 29. 7. - Pobuna mladih Iraca - neuspela pobuna irskih nacionalista.
* jul, krajem - Srpske snage popalile rumunska sela Lokve i Uzdin, razoružana sela ostalih narodnosti u Banatu.

### Avgust/August/Kolovoz
* 4. 8. - Najviša dnevna temperatura u Beogradu 40,8&nbsp;°C - ovo je najtoplije leto ikad u Beogradu sa srednjom temperaturom 25,8&nbsp;°C (podaci Vladimira Jakšića).
* 6. 8. - Posada broda *[[HMS Daedalus (1826)|HMS Daedalus]]* navodno videla morsku zmiju u južnom Atlantiku.
* avgust - Car Ferdinand I se vratio u Beč, gde zaseda Ustavotvorna skupština.
* 2. 8. - Po zahtevu Mađara, habzburški dvor smenio Patrijarha Rajačića.
* 9. 8. - Salascovo primirje između Pijemonta i Austrije.
* 11. 8. - Stevan Knićanin prešao iz Srbije u Vojvodinu i stavlja se na čelo srpskih dobrovoljaca (ili 5. 8., dobrovoljci stižu od aprila, među njima je bilo i pljačkaša).
* avgust, prva polovina - Podžupan i mađarski komesar Žitvaj pokušao da mađarsku vlast iz Vukovara proširi na celu sremsku županiju, ali Glavni odbor napada Tovarnik i zatim zauzima i Vukovar.
* 13. 8. - Đorđe Stratimirović odbijen od Vrbasa.
* 14. 8. - Zemlja Oregon anektirana SAD kao Teritorija Oregon.
* 17. 8. - Republika Jukatan se nakon sedam godina vraća u okvir Meksika, potaknuta Ratom kasti sa Majama.
* 19. 8. - Mađari ponovo odbijeni od Sentomaša.
* 19. 8. - Bitka za Belu Crkvu, Srbi odbačeni kad su već bili u centru; još jedan pokušaj posle pet dana.
* 19. 8. - Na Istočnu obalu SAD stigla vest o pronalasku zlata u Kaliforniji.
* 24. 8. - Požar na barku *[[Ocean Monarch (bark)|Ocean Monarch]]* kod severnog Velsa, stradalo 178 ljudi, uglavnom iseljenika za Ameriku.
* 29. 8. - Bitka kod Boomplaatsa: Britanci uspešniji od Bura u južnoj Africi.
* 30. 8. - Srpske snage zauzimaju mađarske položaje u Sirigu, Temerinu i Jarku.
* 31. 8. - Car Ferdinand traži od Mađara opozivanje mera protiv patrijarha i bana, i vraćanje Vojne Granice pod upravu bečkog Vojnog Ministarstva (kraj popuštanja).
* 31. 8. - Hrvatska vojska zaposjela Rijeku (do 1867).
* 31. 8. - Praizvedba Marša Radeckog u Beču.

### Septembar/Rujan

* 2. 9. - Pukovnik Kiš uništio srpski logor u Perlezu.
* 3. 9. - Ban Jelačić u Virovitici, sutradan izabrano rodoljubno činovništvo u županiji, umjesto mađaronskog.
* 4. 9. - Ban Jelačić vraćen na položaj - faktički objava rata Ugarskoj.
* septembar, prva dekada - Zapaljena mađarska Debeljača, predalo se nemačko selo Jabuka.
* 7. 9. - Zakon o emancipaciji seljaštva u Habsburškoj monarhiji.
* 7. 9. - Jelačić navjestio rat ugarskoj vladi jer ova ne pristaje na "jednakost i ravnopravnost svih naroda i narodnosti što živu pod ugarskom krunom". Zatim osniva bansku vladu s pet odsjeka.
* 11. 9. - Prelaskom Drave, Jelačić započinje rat sa Ugarskom. U Čakovcu proglašava Međimurje dijelom Hrvatske.
* 12. 9. - Švajcarska dobija federalni ustav, čime postaje jedna od prvih demokratskih država u Evropi.
* 13. 9. - Amerikanac Phineas Gage preživeo gvozdenu šipku dužine 1,1 m koja mu je probila glavu.
* 16. 9. - Otkriven Hiperion, Saturnov satelit.
* 17. 9. - Nasrudin-šah Kadžar novi vladar Persije (do 1896).
* 18. 9. - Đorđe Stratimirović smenjen s čela Narodnog odbora.
 
* 21. 9. (9.9. po j.k.) - Još jedna srpska pobeda kod Sentomaša, koji se neformalno počinje nazivati Srbobran. Srpska vojska iz Alibunara opet neuspešna pred Vršcem.
* 25. 9. - Car i kralj Ferdinand uskraćuje priznanje Batthyányovoj mađarskoj vladi.
* 25. 9. - Osmanske trupe ušle u Bukurešt i vratile stari poredak u Vlaškoj, dva dana kasnije u grad stiže i ruska vojska.
* 27. 9. - Grbaljska buna - Grbljani napali Austrijsku vojsku kod manastira Podlastva, sutradan opljačkali Tivat, koji se nije želeo pridružiti pobuni.
* 28. 9. - Rulja u Pešti ubila carskog komesara von Lamberga.
* 29. 9. - Bitka kod Pákozda između Jelačićevih i mađarskih snaga, Jelačić skreće prema Beču.

### Oktobar/Listopad
* 2. 10. - Nacionalni obrambeni komitet (*Országos Honvédelmi Bizottmány*) na čelu sa Lajosem Kossuthom preuzima izvršnu vlast u Mađarskoj (do aprila '49).
* 3. 10. - Car Ferdinand objavljuje manifestom rat Mađarskoj: naređuje raspuštanje Ugarskog sabora, Jelačić postavljen za komandanta carskih snaga u Ugarskoj, u kojoj dobija svu vojnu i građansku vlast.
* 3. 10. - Austrijski general Anton von Puchner i rumunske grupe počinju borbu protiv Mađara u Erdelju.
* 6. 10. - Bečki ustanak izbija iz otpora slanju vojske na Mađare, ministar vojni Theodor Baillet von Latour obešen na banderu; car Ferdinand i većina Ustavotvorne skupštine sutradan beže u češki Olomouc.
* 6. 10. - U Karlovce iz Italije stigao vojvoda Šupljikac.
* 9 - 17. 10. (27. 9. - 5. 10. po j.k.) - Septembarska skupština u Karlovcima - Đ. Stratimirović bačen u zasenak i poslat s deputacijom u Beč, Šupljikac preuzima komandu; odlučeno da više ne uzimaju Obrenovićevci u Glavni odbor i da se Srbiji izjavi zahvalnost za usluge.
* 11. 10. - Novi Ustav Holandije uvodi parlamentarnu demokratiju.
* 13. 10. - Srpske snage zauzele Bečkerek, sutradan i Kikindu, ali se moraju povući.
* oktobar - Zastava Libanona: prvi put zabilježena maronitska zastava,  zeleni cedar na bijeloj pozadini.
* 18. 10. - U Kotoru sporazumno okončana Grbaljska buna.
* 21. 10. - Austrijska ustavotvorna skupština premeštena u Kremsier (Kroměříž /Kromnjeriš/ u Češkoj)
* 23. 10. - U "Zori dalmatinskoj" objavljena pesma Matije Bana "Radovanje nad Prizrenom" u kojoj se prvi put pominje *[[Jugoslavija]]*.

* 26. 10. - U Vukovaru ubijen grof Hugo Filip Karlo Eltz.
* 28. 10. - Barcelona-Mataró, dužine 29&nbsp;km, prva je železnička pruga u Španiji i na Iberijskom poluostrvu (11 godina nakon Kube).
* 30. 10. - Bitka kod Schwechata: Jelačić i Vindišgrec porazili mađarsku vojsku u blizini Beča.
* 31. 10. - Jelačić i Vindišgrec zauzeli pobunjeni Beč.

### Novembar/Studeni
* 4. 11. - Izglasan Ustav Francuske: apsolutna podela vlasti, Predsednik nije odgovoran Skupštini ali ne može je ni raspustiti.
* 7. 11. - Predsjednički izbori u SAD, prvi održani u svim državama istog dana; pobjedio whigovac gen. Zachary Taylor.
* 10. 11. - Gen. Friedrich von Wrangel nenasilno zauzeo Berlin i proterao okupljene skupštinare.
* 10. 11. - Umro regent i naslednik Egipta Ibrahim Paša, nasleđuje ga sinovac Abas I (stari Muhamed Ali je senilan).
* 15. 11. - U Rimu ubijen Pellegrino Rossi, papin ministar pravde.
* 17. 11. - U većem delu Evrope se vidi polarna svjetlost, uključujući Beograd.
* 21. 11. - Jonas Furrer izabran za prvog predsednika Švajcarske Konfederacije.
* 21. 11. - Knez Felix zu Schwarzenberg novi predsednik austrijske vlade (do 1852).
* 24. 11. - Suočen s liberalnom agitacijom, Papa beži iz Rima u napuljsku Gaetu.
* 30. 11. - Mađarski pokušaj prema Sirigu.

### Decembar/Prosinac

* 2. 12. - Habsburški car Ferdinand I abdicirao u korist svog mladog nećaka Franje Josipa I. (vlada do 1916; Ferdinandov brat i otac F. J, Franz Karl se prethodno odrekao nasledstva).
* 2. 12. - Hrvatski ban Jelačić imenovan gubernatorom Rijeke i Dalmacije.
* 5. 12. - Mađarski general Damjanić napada logor kod Tomaševca, Knićanin ga odbranio posle teških borbi.
* 6. 12. - Austrijski general Franz Schlik napada Ugarsku sa severa.
* 9. 12. - Mađari ne priznaju smenu na habsburškom prestolu.
* 10. 12. - Predsjednički izbori u Francuskoj: princ Luj-Napoleon Bonaparta pobjeđuje sa 74% glasova (položio zakletvu deset dana kasnije).
* 12. 12. - Damjanić zauzima Alibunar i Banatski Karlovac. Srbi kasnije privremeno zauzeli Jarkovac ali zatim izgubili i Tomaševac.
* 15. 12. - Carev patent potvrđuje odluku Majske skupštine o izboru vojvode i patrijarha, teritorija se ne pominje.
* 16. 12. - Glavne austrijske snage na čelu sa Windisch-Graetzom prelaze ugarsku granicu.
* 18. 12. - Osnovana Punta Arenas, prvo veće naselje u Magellanovom tjesnacu.
* 27. 12. (15. 12. po j.k.) - Umro vojvoda Stevan Šupljikac.
* 30. 12. - Bitka kod Móra je Jelačićeva pobeda koja navodi mađarsku vladu da se premesti u Debrecen.

### Kroz godinu

* Ideja Ilije Garašanina o srpskom vicekraljevstvu u granicama Dušanovog carstva u okviru Osmanske države, što Porta odbija.
* "Napredak" Danila Medakovića u Karlovcima je prvi list štampan Vukovom azbukom.
* Dvorsko ratno vijeće priključeno carsko-kraljevskom ministarstvu rata.
* U Osmanskom carstvu se sprovodi prva regrutacija za modernu vojsku, nizame.
* Pobuna maronitskih seljaka u Libanu protiv svojih zemljoposednika.
* 1848-49 - Epidemija kolere u Vojvodini.
* U francuskim i danskim kolonijama ukinuto ropstvo.
* Razvijena Francisova turbina.
* Grupa engleskih umetnika osniva Prerafaelitsko bratstvo


Image Germania (painting).jpg|Veit?: "Germanija"
Jean auguste dominique ingres baronne james de rothschild.jpg|Ingres: "Portret baronese de Rothschild"
Ingres Venere Anadiomene.jpg|Ingres: "Venera Anadiomena"
Alexandre Cabanel - Albayde.jpg|Cabanel: "*Albaydé*"
CarlSpitzwegGnomEisenbahnbetrachtend.jpg|Spitzweg: "Gnom gleda željeznicu"
Aufbahrung der Märzgefallenen (1848) Adolf Friedrich Erdmann von Menzel (Hamburger Kunsthalle).jpg|Menzel: "Izlaganje martovskih palih"
Pavel Fedotov - Сватовство майора - Google Art Project.jpg|Fedotov: "Majorov bračni predlog"
Hayez, Francesco – Accusa segreta – 1847 1848.jpg|Hayez: "Tajna optužba"
Lucifer Liege Luc Viatour new.jpg|Geefs: "Genij Zla"


### Karte

United States 1845-03-1845-12.png|SAD, mart 1845.
United States 1848-08-1849.png|SAD, avgust 1848.


## Rođenja

* 6. 1. - Hristo Botev, bugarski pesnik i revolucionar († 1876)
* 12. januar - Sava Rajković, pozorišni glumac, pisac i prevodilac († 1880)
* 30. 1. - Ferdinand Mannlicher, konstruktor oružja († 1904)
* 16. 2. - Hugo de Vries, botaničar, genetičar († 1935)
* 18. 2. - Louis Comfort Tiffany, umetnik († 1933)
* 19. 3. - Wyatt Earp, zamenik šerifa, revolveraš († 1929)
* 20. 3. - Friedrich Karl Henkel, osnivač preduzeća († 1930)
* 29. 3. - Aleksej Kuropatkin, ruski general († 1925)
* 20. 4. - Kurd Lasswitz, SF književnik († 1910)
* 27. 4. - Otto, kralj Bavarske († 1916)
* 23. 5. - Otto Lilienthal, pionir avijacije († 1896)
* 23. 5. - Helmuth von Moltke mlađi, načelnik nemačkog generalštaba († 1916)
* 7. lipnja - Paul Gauguin, francuski slikar i grafičar († 1903)
* 9. 7. - Robert I, poslednji vojvoda Parme († 1907)
* 15. 7. - Vilfredo Pareto, ekonomista († 1923)
* 25. 7. - Arthur Balfour, britanski premijer († 1930)
* 28. 7. - Vjekoslav Klaić, povjesničar († 1928)
* 22. 8. - Pavle Jurišić Šturm, srpski general († 1922)
* 9. 9. - Elia Millosevich, italijanski astronom († 1919)
* 1. listopada - Milan Amruš, hrvatski liječnik i političar († 1919)
* 23. listopada - Vjekoslav Spinčić, hrvatski političar († 1933)
* 8. studenog - Gottlob Frege, njemački matematičar i fizičar († 1925)
* 11. 11. - Zinovij Rožestvenski, ruski admiral († 1909)
* 13. 11. - Albert I, knez Monaka († 1922)
* 6. prosinca - Johann Palisa, austrijski astronom († 1925)

## Smrti

* 9. 1. - Caroline Herschel, astronomica (* 1750)
* 20. 1. - Christian VIII, kralj Danske (* 1786)
* 22. 1. - Gligorije Vozarović, prvi srpski izdavač (* 1790)
* 23. 2. - John Quincy Adams, bivši predsednik SAD (* 1767)
* 29. 3. - John Jacob Astor, prvi multimilioner u SAD (* 1763)
* 8. travnja - Gaetano Donizetti, talijanski skladatelj (* 1797)
* 4. 7. - François-René de Chateaubriand, književnik, političar, istoričar (* 1768)
* 7. kolovoza - Jöns Jakob Berzelius, švedski kemičar (* 1779)
* 12. 8. - George Stephenson, pionir železnice (* 1781)
* 5. 9. - Muhamed-šah Kadžar, persijski šah (* 1808)
* 24. 9. - Branwell Brontë, slikar, pisac, brat sestara Brontë (* 1817)
* 26. 10. - Hugo Filip Karlo Eltz, vukovarski grof (* 1817)
* 10. 11. - Ibrahim Paša Egipatski, vojskovođa, prestolonaslednik (* 1789)
* 19. prosinca - Emily Brontë, književnica (* 1818)
* 27. 12. - Stevan Šupljikac, prvi vojvoda Srpske Vojvodine (* 1786)

## Reference

## Literatura
* Rudolf Horvat (hr Wikisource): *[http://hr.wikisource.org/wiki/Najnovije_doba_hrvatske_povjesti_%28R._Horvat%29/Prelom_s_Ugarskom Najnovije doba hrvatske povjesti/Prelom s Ugarskom]*
* Srpski pokret 1848. godine, Istorija srpskog naroda, Vladimir Ćorović, rastko.rs
* *Istorija srpskog naroda*, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981
** Peta knjiga prvi tom (V-1)
** Peta knjiga drugi tom (V-2)
* Šišić, Ferdo. *Povijest Hrvata Pregled povijesti hrvatskoga naroda 1526.-1918.* drugi dio. Marjan tisak 2004.