Kliconoša

**Kliconoša**, je osoba ili životinja koja nakon preležane zarazne bolesti (npr. stafilokokne infekcije) u svom organizmu nosi i dalje patogene klice, pa je stalni (potencijalni) izvor zaraze, za svoju okolinu. Kliconoša zarazu najčešće prenosi kapljičnim putem, zatim direktnim ili indirektnim kontaktomi preko vektora zaraznih bolesti.

## Oblici kliconoštva
Kliconoše mogu biti: zdrave/asimptomatske kliconoše, inkubacione kliconoše, akutne (rekonvalescentne) kliconoše i hronične kliconoše.

### Aktivne kliconoše
Aktivne kliconoše, ili pacijenti koji nemaju simptome bolesti,  mogu biti:
* osobe koje su preležale zarazne bolesti
* osobe koje rade sa životnim namirnicama 
* osobe koje rade sa vodom 
* osobe koje rade sa malom i školskom decom (jaslice, vrtići, škole) 
* zdravstveni radnici i drugo osoblje koje radi sa pacijentima.

### Kliconoše prema dužini trajanja kliconoštva
Prema dužini trajanja kliconoštva, potencijalni kliconoša kao rezervoar/izvor zaraze ili otpuštanja mikroorganizma u okolinu može biti;
* **Akutni (rekonvalescentni) kliconoša** - do 3 meseca od preležane bolesti se izlučuje iz organizma domaćina određeni infektivni agens (zaraženi: stafilokokom, streptokokom, meningokokom, šigelom i salmonelama u užem smislu). Kliconoštvo kod ovih osoba traje nekoliko dana do nekoliko nedelja. Akutno kliconoštvo otkriva se brisom nosa i ždrela najkasnije 5 dana nakon utvrđivanja simptoma; pregled se nastavlja dok se ne dobiju dva uzastopna negativna nalaza.
* **Hronični kliconoša** - duže 3 meseca od preležane bolesti (nekad čak i više godina ili doživotno) se izlučuje iz organizma domaćina određeni infektivni agens(zaražen: tifusnom salmonelom, trbušnim tifusom ili paratifusom, virusnom žuticom tipa B ili AIDS). Kliconoštvo kod ovih osoba traje više meseci ili godina. Hronično kliconoštvo započinje godinu dana nakon ozdravljenja od zarazne bolesti i često traje doživotno.
* **Hronično kliconoštvo može biti povremeno (intermitentno) i trajno (permanetno).**

## Epidemiologija
Statistički podaci iz literature navode da je u proseku svaka deseta osoba potencijalni kliconoša (a da ona sama to ne zna).

U brisevima radnika (kliconoša) koji profesionalno rade sa hranom najčešće se izoluju stafilokoke, ešerihija koli, ali ponekad i paraziti, poput glista. Zbog toga se npr. samo u Beogradu svakoga meseca, zbog neispravnih briseva, pošalje na privremeno lečenje između 200 i 300 radnika kliconoša zaposlenih u gradskim pekarama, restoranima, ćevabdžinicama, sendvičarama.

## Putevi prenošenja zaraze sa kliconoše na zdravu osobu
Kliconoša zarazu prenosi 
* **kapljičnim putem** (preko kapljica tokom iskašljavanja, kijanja, govora ili poljupca kliconoša sitnim kapljicama ili aerosolom prenosi zarazu na zdravu osobu na rastojanju do 1 metra)
* **direktnim kontaktom** ( rukama tokom rukovanja, polnim odnosom, izlučevinama kao što su izmet, mokraća, krv, ispljuvak, ugrizom čoveka ili besne životinje)
* **indirektnim kontaktom** (preko raznih predmeta kao što su igračke, pribor za jelo i piće, medicinskih instrumenata u medicini i stomatologiji.)
* **preko vektora** (insekti, krpelji, grinje, buve).
* **preko posteljice (placente)** (u trudnoći sa majke na plod)

## Mere prevencije
U cilju sprečavanja daljeg širenja zaraznih bolesti kntrola na kliconoštvo sprovodi se prvenstveno:
* Kod svih osoba pre stupanja u radni odnos
* Kod osoba koje rade sa hranom i vodom svakih šest meseci 
* Kod ostalih osoba kao što su npr zdravstveni radnici, svake godine 
* Kod dece pre polaska u školu ili vrtić, kao i nakon preležanih zaraznih bolesti.
* Kod osoba koje dolaze iz endemičnih područja (gde ima zabeleženih slučajeva obolelih od malarija, kolera i drugih bolesti) na graničnim prelazima.
* Po završenom lečenju bolesnika obolelih od zaraznih bolesti.
;Kontrola bolesnika na kliconoštvo nakon završenog lečenja pojedinih zaraznih bolesti
1. Kontrola kliconoša nakon preležanog tifusa i paratifusa sprovodi se:
* Sedam dana nakon prestanka lečenja (prvi pregled)
* Zatim u razmacima me manjim od 24 časa 
* Zatim jednom mesečno dok tri uzastopna nalaza stolice i mokraće ne budu negativna. Tada se osoba proglašava za hroničnog kliconoša. 
* Kontrola se nadalje sprovodi svakih 6 meseci. Da bi se takva osoba proglasila negativnom na kliconoštvo potrebno je da 6 uzastopnih nalaza stolice i mokraće budu negativni, a u zadnjem nalazu u žuči ubrazmazila uzetim ne kraćim od mesec dana.
2. Kontrola kliconoša nakon preležane dizenterije i trovanje hranom
* Nakon prestanka simptoma, tri dana se uzastopno pregledava stolica na kliconoštvo
* Ako je nalaz i dalje pozitivan nakon 14 ponovo se pregledava stolica i tako svaka tri meseca do dva uzastopna negativna nalaza.

**NAPOMENA**: Za vreme kliconoštva takve osobe ne smeju raditi u: proizvodnji i distribuciji životnih namirnica, sa vodom, u jaslicama, vrtićima, školama i zdravstvenim ustanovama.

## Kliconoštvo prema Međunarodnoj klasifikaciji bolesti (MKB-10)
* **Z22**   -  Kliconoša zaraznih bolesti
* **Z22.0** - Kliconoše trbušnog tifusa
* **Z22.1** - Kliconoša drugih crevnih zaraznih bolesti
* **Z22.2**  - Kliconoša difterije
* **Z22.3** - Kliconoša drugih označenih bakterijskih bolesti
* **Z22.4** - Kliconoša uzročnika koji se pretežno prenose polnim putem
* **Z22.5** - Kliconoša hepatitisa uzrokovanog virusom
* **Z22.6** - Kliconoša humanog T-limfotropnog virusa tip 1 (HTLV-1)
* **Z22.8** - Kliconoša drugih zaraznih bolesti
* **Z22.9** - Kliconoša zarazne bolesti, neoznačene

## Reference

## Povezano
* Vektorske zarazne bolesti

## Vanjske veze
* Svaki deseti kliconoša, Politika on lajn