open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Indikator

**Indikator** je pokazatelj stanja neke pojave. Indikatori se koriste u raznim oblastima:
* Indikator (društvene nauke) se sastoji od podataka. Na osnovu njega se mogu vršiti ocenjivanja, klasifikacije, procenjivanja i predviđanja. Neki od indikatora su bruto društveni proizvod, stopa nezaposlenosti, prirodni priraštaj i sl. Kombinacijom indikatora se dobijaju još složeniji pokazatelji koji se nazivaju indeksi, neki od indeksa su indeks razvoja, indeks siromaštva, indeks napretka, indeks sreće i sl.
* Indikator (hemija) - Za istraživanje kiselosti ili baznosti koristi se takozvani vodonični eksponent -{rN}- vrednost (u hemiji. Univerzalna indikatorska hartija služi za određivanje približne -{pH}- vrednosti rastvora. Kiselinsko-bazni indikatori su najčešće slabe kiseline ili baze kod kojih molekulski oblik ima drugu boju od jonizovanog. Neki kiselinsko-bazni indikatori su: timol plavo, bromefenol plavo, metil oranž, bromkrezol zeleno, metil crveno, lakmus, brom timol plavo, fenol crveno, fenolftalein.
* Indikator (biologija) (ili bioindikator) je vrsta koja ima vrlo usku ekološku valencu u odnosu na skup ekoloških faktora ili u odnosu na samo jedan faktor. NJihovo prisustvo u tačno određenim granicama ukazuje da taj ekološki faktor varira u tačno određenim granicama. Sve stenovalentne vrste se najčešće mogu uzeti kao indikatori.
* Indikator (tehnika) je sprava za beleženje dijagrama koji pokazuje promene u pritisku pare u stublinama (cilindrima) za vreme rada klipnih parnih mašina.
Lakmus

**Lakmus** (*Litmus*) je u vodi rastvorna smeša različitih boja ekstrahovanih iz lišaja, a posebno iz vrste *[[Roccella tinctoria]]*. On se često koristi na filter papirnoj osnovi, što je jedna od najstarijih formi pH indikatora (sredstva za testiranje kiselosti materijala). Plavi lakmus se pretvara u crveni pod kiselim uslovima i crveni lakmus papir prelazi u plavi pod baznim (i.e. alkalnim) uslovima. Do promene boje dolazi u pH opsegu 4.5-8.3 na 25&nbsp;°C. Neutralni lakmus papir je ljubičast. Lakmus se takođe može pripremiti kao vodeni rastvor koji funkcioniše na sličan način. Pod kiselim uslovima je crven, i pod baznim rastvor je plav.

Lakmusna smeša (CAS broj 1393-92-6) se sastoji od 10 do 15 različitih boja. Većina hemijskih komponenata lakmusa je slična sa komponentama srodne smeše poznate kao orcein. Oni se prvenstveno razlikuju u proporcijama komponenti. Za razliku od orceina, glavni sastojak lakmusa ima prosečnu molekulsku masu od 330. Kiselo-bazna indikatorska svojstva lakmusa potiču od 7-hidroksifenoksazonskog hromofora. Neke frakcije lakmusa imaju specifična imena, među kojima su eritrolitmin (ili eritrolein), azolitmin, spaniolitmin, leukurcein i leukazolitmin. Azolitmin ima skoro iti efekat kao i lakmus.

## Upotreba

Glavna upotreba lakmusa je testiranje kiselosti rastvora. Mokri lakmus papir se isto tako može koristiti za testiranje u vodi rastvornih gasova. Gas se rastvori u vodi i nastali rastvor menja boju lakmus papira. Na primer amonijak, koji je alkalan, boji crveni lakmus u plavo.

## Reference

## Povezano
* Nitrazinske trake - pH merenje oko 4.5 do 7.5
* pH indikator
* Fenolftalein
* Bromotimol plavo
* Metil oranž
* Univerzalni indikator
Disocijacija

**Disocijacija ** je reverzibilno razlaganje materije pod uticajem spoljašnjeg agensa. Može biti:
: 
* termička – povratan proces razlaganja molekula na atome i grupe atoma. Stepen disocijacije raste sa porastom temperature. Zbiva se i na nižim temperaturama u malom iznosu, a pri zagrevanju izražava se osetno ili znatno; Stepen disocijacije pokazuje koji se deo od ukupnog broja molekula razložio. Može se dešavati kod gasovitih, tečnih i čvrstih supstanci; primer: disocijacija vodene pare na vodonik i kiseonik na vrlo visokim temperaturama;
* elektrolitička – povratan proces razlaganja molekula, najčešće jonskih kristala, na pozitivno i negativno naelektrisane čestice, jone, pod uticajem molekula rastvarača; primer: disocijacija kiselina, baza i soli u vodenim rastvorima;
* fotodisocijacija;
* Stepen disocijacije je odnos broja razloženih molekula i ukupnog broja molekula.
* Disocijativni poremećaj, vrsta mentalnog poremećaja
* Neuropsihološka disocijacija
* Disocijativna amnezija, disocijativni poremećaj karakterisan nesposobnošću sećanja ličnih činjenica.
* Disocijativni simptomi, psihofizičke reakcije na stres.
Zelena salata

**Zelena salata** je jednogodišnja zeljasta biljka koja se uzgaja za ishranu.

## Literature

* 
* 
* 
* 

## Vanjske veze

* ''Lettuce Uncovered as Sexual Stimulant'' from Discovery Channel
* Lettuce - ''Lactuca sativa''- Daisy Family from selfsufficientish.com
Salata

**Salata** je vrsta hrane, koja se obično jede kao prilog uz glavno jelo ili se rjeđe jede samostalno (npr. voćna salata). Salata se najčešće radi od sirovog povrća. Može se dodati tjestenina, kuhano meso, sir, majoneza, razni preljevi i slično. U pojedine salate dodaje se i voće, npr. jabuke narezane na kockice. Voćna salata je vrsta salate u kojoj su glavni sastojci razne vrste voća.

Salata se najčešće začini s uljem i octom uz dodatak soli i papra te limunovog soka. Sezonske salate rade se od povrća koje je tipično za to doba godine. Salate imaju hranjivu vrijednost, sadrže vitamine i minerale. Većina se salata smatra dijetalnom hranom, jer sadrže malo kalorija, a veće količine vode i biljnih vlakana.

## Vrste salata

Glavna je podjela salata na ljetne i zimske. Ljetne su salate: salata od svježih krastavaca, zelena salata, salata od rajčice, paprike i luka i sl. Zimske salate su: salata od kiselog zelja, salata od cikle, turšija, kiseli krastavci i sl.

Poznate salate su: zelena salata, voćna salata, francuska salata (kiseli krastavci, krumpir, mrkva, grašak, majoneza), šopska salata (paprika, feferoni, rajčica, krastavac, luk, svježi sir), ruska salata (mrkva, korijen peršina, korijen pastrnjaka, cvjetača, krumpir, grašak i majoneza), turšija, grah salata, salata od krumpira, salata od tune i dr.

## Galerija
 
Datoteka:Fruit salad.JPG|Voćna salata
Datoteka:Colourful bean salad.jpg|Grah salata
Datoteka:Russian Olivier salad.jpg|Ruska salata
Datoteka:Flickr - cyclonebill - Græsk salat.jpg|Grčka salata
Datoteka:Chinesechickensalad.jpg|Kineska salata s piletinom
Datoteka:Shopska salad.jpg|Šopska salata
Datoteka:Tuna Salad.jpg|Salata od tune s rajčicama
Datoteka:Kartoffelsalat.jpg|Salata od krumpira


## Reference
Zimzelen

**Zimzelen** () je zeljasta biljka ljubičastih cvetova i stalno zelenih listova. Ova biljka je zbog svojih listova postala simbol besmrtnosti. Ranije je smatrana simbolom nevinosti i čednosti. Pored svega toga označava večno prijateljstvo. U ranijim periodima (Srednji vek i kasnije) tokom javnih pogubljenja, bliska rodbina ili prijatelji osuđenog nosili su cvetove zimzelena sa značenjem da će se duša pogubljenog, bez obzira na počinjeno delo, ipak preseliti u raj, da osuđeni nije kriv i da je nevin pogubljen. U hrišćanskoj religiji i ikonografiji zimzelen predstavlja nevino stradanje Isusa Hrista.

## Opis biljke
Zimzelen je zeljasta biljka koja može narasti i do 20-25 centimetara. Najbolje uspeva na vlažnom tlu, ali može se naći i na malo sušnijem zemljištu. Spada u nivo niskog rastinja. Može se naći u šumama i na livadama, obično uz žbunove i drveće. Koristi se u narodnoj medicini.

## List
Listovi su zeleni tokom cele godine. Široki su 2,5-3 i dugi 4 centimetara. Oni su tamnozelene boje i imaju pravilan oblik. Glatkih su rubova. Oni imaju najjače lekovito svojstvo i od njih se pravi sirup. Takođe, osušeni i samleveni se koriste kao začin.

## Cvet
Cvetovi zimzelena su ljubičaste ili modro-plave boje. Cvetaju krajem leta i dugi su oko jedan centimetar. Sastavljeni su od 5 latica. U retkim slučajevima može biti i bele boje. Ima prijatan miris. I cvet, kao i drugi delovi biljke, ima lekovita svojstva, pa samim tim ima i primenu u medicini.

## Stablo i koren
Stablo je koleničasto, dugo između 10 i 20 centimetara. Malog je obima i lako je savitljivo, kao i kod drugih zeljastih biljaka. Malo je svetlije boje nego listovi. Koren je nešto manji, najčešće dug oko 7 centimetara. Sličan je kao i kod drugih zeljastih biljaka.

## Plod
Plodovi su mali i nelako opažljivi. Dugi su 2-2,5 centimetara i imaju veliko seme.

## Literatura

* Flora Europaea: ''Vinca minor'' distribution
* Morphology and ecology of ''Vinca minor''  (in Spanish)
* Borealforest: ''Vinca minor'' 
* ''Vinca minor'' (from Ohio State University's Pocket Gardener)
* Common periwinkle (as an invasive species; includes photos)
* Blamey, M., & Grey-Wilson, C. (1989). *Flora of Britain and Northern Europe*. Hodder & Stoughton.
* Huxley, A., ed. (1992). *New RHS Dictionary of Gardening* 4: 665. Macmillan.

## Vanjske veze

* Traditional Medicine Uses: ''Vinca minor''
Emulgator

**Emulgatori** su supstance koje smanjuju površinski napon omogućavajući stvaranje stabilnih emulzija. Emulzije dobijene bez upotrebe emulgatora se nazivaju pseudoemulzije.

Emulgatori mogu biti prirodni (lecitin, holesterol), ili vještački.

## Reference

## Povezano
* Prehrambeni aditivi, ponekad se laički nazivaju i emulgatorima
Aldolna kondenzacija

**Aldolna kondenzacija** je organska reakcija u kojoj enol ili enolatni jon reaguje sa karbonilnim jedinjenjem da formira β-hidroksialdehid ili β-hidroksiketon, čemu sledi dehidracija koja daje konjugovani enon. 

Aldolne kondenzacije su važne u organskoj sintezi. One su dobar način formiranja ugljenik–ugljenik veza. Reakciona sekvenca Robinsonove anulacije sadrži aldolnu kondenzaciju. Vieland-Miešerov ketonski proizvod je važan početni materijal za mnoge organske sinteze. Aldolna kondenzacija u svojoj uobičajenoj formi, obuhvata nukleofilnu adiciju ketonskog enolata na aldehid da bi se formirao β-hidroksi keton, ili "**aldol**" (**ald**ehid + alkoh**ol**), koji je strukturna jedinica nađena u mnogim prirodnim molekulima i lekovima.  

Ime **aldolna kondenzacija** se takođe često koristi, posebno u biohemiji, za imenovanje aldolne reakcije katalizovane aldolazama. Međutim, aldolna reakcija nije formalno reakcija kondenzacije, jer ne obuhvata gubitak malog molekula.

Reakcije između ketona i aldehida (ukrštena aldolna kondenuacija) ili između dva aldehida su takođe poznate pod imenom *Claisen-Schmidt kondenuacija*.

## Mehanizam
Prvi deo ove reakcije je aldolna reakcija. Drugi deo je dehidracija — reakcija eliminacije. Dehidracija može da bude praćena dekarboksilacijom kad je prisutna aktivirana karboksilna grupa. Proizvod aldolne adicije može da bude dehidriran putem dva mehanizma: jakom bazom kao što je kalijum ''t''-butoksid, kalijum hidroksid ili natrijum hidrid u enolatu ,, ili putem kiselinom katalizovanog enolnog mehanizma.

: :

## Reference

## Literatura
*
Adrienne Ames

**Adrienne Ames** (3. august 1907 – 31. maj 1947) bila je američka filmska glumica, koja je uživala popularnost na početku 1930-ih. Krajem iste decenije se iz Hollywooda povukla u New York gdje je započela uspješnu karijeru radio-voditeljice.

## Filmografija

## Izvori

## Vanjske veze

* 
* 
* 
* The Private Life and Times of Adrienne Ames 
* Adrienne Ames at Virtual History
Bartolomeo Pagano

**Bartolomeo Pagano** (27. septembar 1878 - 24. jun 1947) bio je italijanski filmski glumac, koji je slavu stekao godine 1914. ulogom orijaškog roba Macistea u historijskom spektaklu *[[Cabiria]]*, te je potom ponovio u nizu nijemih filmova, postavši tako jedna od prvih italijanskih filmskih zvijezda, odnosno zaštitni znak žanra mačeva i sandala. Na samom vrhuncu slave se povukao iz filma kako bi se posvetio porodici.

## Filmografija
* *[[Cabiria]]*, rež. Giovanni Pastrone (1914)
* *[[Maciste (film)|Maciste]]*, rež. Luigi Romano Borgnetto i Vincenzo Denizot (1915)
* *[[Maciste alpino]]*, rež. Giovanni Pastrone (1916)
* *[[Cretinetti e gli stivali del Brasiliano]]*, rež. André Deed (1916)
* *[[Maciste poliziotto]]*, rež. Roberto Roberti (1918)
* *[[Maciste medium]]*, rež. Vincenzo Denizot, (1918)
* *[[Maciste atleta]]*, rež. Giovanni Pastrone (1918)
* *[[Maciste innamorato]]*, rež. Luigi Romano Borgnetto (1919)
* *[[Maciste salvato dalle acque]]*, rež. Luigi Romano Borgnetto (1920)
* *[[Maciste in vacanza]]*, rež. Luigi Romano Borgnetto (1920)
* *[[La trilogia di Maciste]]*, rež. Carlo Campogalliani (1920)
* *[[La rivincita di Maciste]]*, rež. Luigi Romano Borgnetto (1920)
* *[[Maciste e la figlia del re dell'argento]] (Maciste und die Tochter des Silberkönigs)*, rež. Luigi Romano Borgnetto (1922)
* *[[Maciste und die Japanerin]]*, rež. Uwe Jens Krafft (1922)
* *[[Maciste contro Maciste]]* (1923)
* *[[Maciste und der Sträfling Nr. 51]]*, rež. Luigi Romano Borgnetto (1923)
* *[[Maciste e il cofano cinese]] (Maciste und die chinesische Truhe)*, rež. Carl Boese (1923)
* *[[Maciste imperatore]]*, rež. Guido Brignone (1924)
* *[[Maciste e il nipote d'America]]*, rež. Eleuterio Rodolfi (1924)
* *[[Maciste all'inferno (film 1926)|Maciste all'inferno]]*, rež. Guido Brignone (1926)
* *[[Maciste contro lo sceicco (film 1926)|Maciste contro lo sceicco]]*, rež. Mario Camerini (1926)
* *[[Maciste nella gabbia dei leoni]]* regia di Guido Brignone (1926)
* *[[Il gigante delle Dolomiti]]*, rež. Guido Brignone (1926)
* *[[Il vetturale del Moncenisio (film 1927)|Il vetturale del Moncenisio]]*, rež. Baldassarre Negroni (1927)
* *[[Gli ultimi zar]]*, rež. Baldassarre Negroni (1928)
* *[[Giuditta e Oloferne (film 1929)|Giuditta e Oloferne]]*, rež. Baldassarre Negroni (1929)

## Literatura
* S. Alovisio, A. Barbera - *Cabiria & Cabiria* - Milano, Il Castoro, 2006, .
* P. Gelli - *Lo Spettacolo: enciclopedia di cinema, teatro, balletto, circo, tv, rivista* - Milano, Garzanti, 1976.
* M. Giordano - *Giganti buoni: da Ercole a Piedone (e oltre) il mito dell'uomo forte nel cinema italiano* - Roma, Gremese, 1998, .

## Vanjske veze

*
Harry Carey (glumac)

**Harry Carey** (16. januar 1878 – 21. septembar 1947) bio je američki filmski glumac, poznat kao jedna od prvih zvijezda vesterna.

Odrastao je u uglednoj pravničkoj porodici, ali se tokom studija okrenuo pisanju drama i glumi. Na film je došao zahvaljujući prijatelju Henryju B. Walthallu, koji ga je upoznao sa Davidom W. Griffithom. Njegov "grubi" izgled, ali jahačke i druge kaubojske vještine mu je omogućio nastup u filmskom serijalu o dobroćudnom odmetniku Cheyenne Harryju, koji će se snimati skoro dvije decenije, odnosno preživjeti tranziciju sa nijemog na zvučni film. Pred kraj karijere se specijalizirao za karakterne uloge.

Carey se ženio dva (a prema nekim izvorima tri puta), i imao dvoje djece, od kojih je sin Harry Carey, Jr. također postao etablirani glumac specijaliziran za vesterne.

## Reference

## Vanjske veze

* 
* 
* 
* Harry Carey at Virtual History
Leonard Smith (direktor fotografije)

**Leonard Smith** (19. april 1894 - 20. oktobar 1947) bio je američki direktor fotografije, poznat po Oscaru osvojenom za film *[[The Yearling]]*. Od 1943. do smrti je bio predsjednik Američkog društva direktora fotografije.

## Vanjske veze
*
Harry Frank

**Harry Frank** (15. oktobar 1896 - 12. decembar 1947) bio je njemački teatarski i filmski glumac. Karijeru je otpočeo relativno kasno, nakon što je u Prvom svjetskom ratu služio kao njemački oficir u Turskoj, odnosno pokušao ostvariti karijeru kao zemljoradnik i trgovac. Vrhunac popularnosti je imao 1930-ih tumačeći likove "prefriganih" i "elegantnih" likova. 

## Filmografija

## Vanjske veze
* 
* 
* 
* Biografie  bei defa-sternstunden.de
* Harry Frank bei cyranos.ch
Barry J. Marshall

**Barry James Marshall** (Kalgoorlie, 30. rujna 1951.) je australski liječnik i mikrobiolog, profesor kliničke mikrobiologije na Sveučilištu u Zapadnoj Australiji. U suradnji s Robinom Warrenom, Marshall je otkrio kako je uzročnik peptičkog ulkusa bakterija *[[Helicobacter pylori]]*, čime su pobijena desetljeća medicinske prakse koja je uzrocima ulkusa smatrala stres, začinjeun hranu i povećanu kiselinu. Njihovo je otkriće omogućilo povezivanje infekcije bakterijom *[[Helicobacter pylori]]* i raka želuca, a Marshall i Warren su 2005. godine podijelili Nobelovu nagradu za fiziologiju ili medicinu za svoje otkriće.
Victor Potel

**Victor Potel** (12. oktobar 1889 &ndash; 8. mart 1947) je bio američki filmski glumac, čija su specijalnost bile karakterne uloge u klasičnom Hollywoodu. Karijeru je započeo u nijemoj eri u Chicagu, kao zaposlenik tamošnjeg studija Essanay Film Manufacturing Company, a potom nastavio u Hollywoodu. Najpoznatija su mu ostvarenja 1940-ih, kada je nastupao kao dio "neslužbene trupe" poznatog režisera Prestona Sturgesa,

## Izabrana filmografija

;Silent
* *[[A Dog on Business]]* (1910)
* *[[Across the Plains (1911 film)|Across the Plains]]* (1911)
* *[[Alkali Ike's Auto]]* (1911)
* *[[His Regeneration]]* (1915)
* *[[Baseball Madness]]* (1917)
* *[[Captain Kidd, Jr.]]* (1919)
* *[[The Outcasts of Poker Flat (1919 film)|The Outcasts of Poker Flat]]* (1919)
* *[[The Petal on the Current]]* (1919)
* *[[In Mizzoura]]* (1919)
* *[[One a Minute]]* (1921)
* *[[I Can Explain]]* (1922)
* *[[Step on It! (film)|Step on It!]]* (1922)
* *[[The Loaded Door]]* (1922)
* *[[A Lost Lady]]* 1924
* *[[Beyond the Border (1925 film)|Beyond the Border]]* (1925)
* *[[Below the Line (film)|Below the Line]]* (1925)
* *[[Ten Years (1925 film)|Ten Years]]* (1925)
* *[[The Bar-C Mystery]]* (1926)
* *[[Morganson's Finish]]* (1926)
* *[[Special Delivery (1927 film)|Special Delivery]]* (1927)
* *[[Captain Swagger]]* (1928)
* *[[Little Shepherd of Kingdom Come]]* (1928)

;Sound

* *[[Melody of Love]]* 1928)
* *[[The Bad One]]* (1930)
* *[[Doughboys]]* (1930)
* *[[Ten Cents a Dance (1931 film)|Ten Cents a Dance]]* (1931)
* *[[King of the Wild]]* (1931)
* *[[The Squaw Man (1931 film)|The Squaw Man]]* (1931)
* *[[Partners (1932 film)|Partners]]* (1932)
* *[[The Adventures of Rex and Rinty]]* (1935)
* *[[Big Boy Rides Again]]* (1935)
* *[[The Fighting Marines]]* (1935)
* *[[The Last of the Clintons]]* (1935)
* *[[O'Malley of the Mounted]]* (1936)
* *[[The Great McGinty]]* (1940)
* *[[Christmas in July (film)|Christmas in July]]* (1940)
* *[[Sullivan's Travels]]* (1941)
* *[[The Palm Beach Story]]* (1942)
* *[[The Miracle of Morgan's Creek]]* (1944)
* *[[The Glass Alibi]]* (1946)
* *[[The Egg and I (film)|The Egg and I]]* (1947)
* *[[Relentless (1948 film)|Relentless]]* (1948)

## Reference

## Vanjske veze
* 
* 
*
Urban Gad

**Peter Urban Bruun Gad** (12. februar 1879 - 26. decembar 1947) bio je danski filmski režiser, najpoznatiji po nijemim filmovima koji su od Aste Nielsen učinili prvu evropsku filmsku zvijezdu.

Rodio se kao sin danskog kontraadmirala Urbana Gada i spisateljice Emme Gad (preko koje je bio u srodstvu sa slavnim francuskim slikarom Paulom Gauginom. Prije filma se bavio teatrom, gdje je upoznao Astu Nielsen. Prvi je shvatio da Nielsen, koja zbog kreštavog glasa nije imala uspjeha na pozornici, svojim izgledom i talentom može ostvariti uspjeh u novom mediju filma, te je 1911. sa njom snimio erotsku melodramu Afgrunden koja je postala veliki hit. Sa Nielsen se 1912. vjenčao, a oboje su otišli u Njemačku gdje su ostvarili uspješnu karijeru. Godine 1926. se vratio u domovinu i do kraja života radio kao direktor kino-dvorane.

## Vanjske veze
* 
* 
* 
*  Urban Gad på Filmportal.de
Henri Désiré Landru

**Henri Désiré Landru** (12. april 1869 &ndash; 25. februar 1922) () bio je francuski serijski ubica koji je, zahvaljujući što su mu žrtve bile imućne žene namamljene lažnim obećanjima o braku, stekao reputaciju "Plavobradog".

Landru je ubistva započeo za vrijeme Prvog svjetskog rata, kada je radio kao trgovac namještaja. Prije toga je iza sebe imao propali brak sa četvoro djece, te još dvoje djece iz vanbračne veze; od 1900. godine je nekoliko puta bio uhapšen i osuđen zbog prevare i u zatvoru odsjedio dvije godine. Motiv njegovih ubistava je bio prije svega financijske prirode; svoje je žrtve pronalazio preko oglasa za usamljena srca u novinama, predstavljajući se "kao ozbiljni i situirani gospodin od 43 godine". Žrtve bi doveo u svoju parišku vilu gdje bi ih ubio, a potom njihove leševe raskomadao i spalio u peći. Nakon toga je, koristeći njihove dokumente i krivotvorene potpise preuzimao njihov novac. Landru je otkrivanje nastojao izbjeći koristeći niz lažnih imena; međutim, godine 1919. ga je prepoznala sestra jedne od njegovih žrtava te je uhapšen. Ispočetka je optužen samo za pronevjeru, ali je policija nakon mukotrpne istrage pronašla dokumente koji ga povezuju sa 11 žrtava. Landru je na suđenju proglašen krivim za ubistva, osuđen na smrt i pogubljen giljotiniranjem.

Landru je inspirirao niz referenci u popularnoj kulturi, među kojima se ističe kontroverzni Chaplinov film *[[Monsieur Verdoux]]* iz 1947. godine, kao i Chabrolov biografski film *[[Landru (film)|Landru]]* iz 1962. godine.

## Popis žrtava
# Mme. Jeanne-Marie Cuchet (posljednji put viđena u januaru 1915)
# Mme. Cuchetin sin, André Cuchet (posljednji put viđen u januaru 1915)
# Mme. Thérèse Laborde-Line (posljednji put viđena 26. juna 1915)
# Mme. Marie-Angélique Guillin (posljednji put viđena 2. augusta 1915)
# Mme. Berthe-Anna Héon (posljednji put viđena 8. decembra 1915)
# Mme. Anne Collomb (posljednji put viđena 25. decembra 1915)
# Andrée-Anne Babelay (posljednji put viđena 12. aprila 1916)
# Mme. Célestine Buisson (posljednji put viđena 19. augusta 1916)
# Mme. Louise-Joséphine Jaume (posljednji put viđena 25. augusta 1917)
# Mme. Anne-Marie Pascal (posljednji put viđena 5. aprila 1918)
# Mme. Marie-Thérèse Marchadier (posljednji put viđena 15. januara 1919)

## Izvori

## Vanjske veze
* Biography
Sony Corp. of America protiv Universal City Studios, Inc.

Dolazak videorekordera u kućanstva diljem Amerike početkom 1980-ih doveo je do negodovanja medijske industrije: vlasnici videorekordera dobili su mogućnost snimanja sadržaja TV programa te ga gledati po volji, umjesto da ga kupe u trgovini. Britanska glazbena industrija čak je započela slogan "kućno snimanje ubija glazbu". U slučaju ***Sony Corp. of America protiv Universal City Studios, Inc.*** iz 1984., poznat i kao "slučaj Betamax", Vrhovni sud SAD-a donio je dalekosežnu odluku tijesnom većinom od pet naprema četiri da kućno snimanje filmova sa TV-a putem videorekordera ne predstavlja kršenje autorskog prava, već se radi o poštenoj upotrebi. Universal Pictures i Walt Disney Company svojedobno su tužili Sony i zahtijevali prestanak proizvodnje Betamaxa, no izgubili su spor čime je snimanje filmova sa TV-a za kućne potrebe postalo zakonito.

Općenito je mišljenje da je ova parnica dovela do blagodati industrije kućnog video tržišta, jer je postala sigurno i zakonito područje za tehnologiju. Uvela je i promjene u industriji zabave, koja je prihvatila standard prethodnog objavljivanja filmova filmskih kuća na tržištu. Početkom 21. stoljeća, ovaj je slučaj naišao na nove izazove, pošto je pokrenuta masovna kampanja dijeljenja filmova i glazbe putem piratskih web stranica.

## Izvori

## Vanjske veze
* Sony Corp. of America v. Universal City Studios, Inc., 464 U.S. 417 (1984) (puni tekst presude).
* Sažetak presude
* Betamax slučaj
Monsieur Verdoux

***Monsieur Verdoux*** je američki crno-bijeli igrani film snimljen 1947. godine u režiji Charlesa Chaplina, poznat kao jedno od najkontroverznijih ostvarenja u njegovoj filmografiji.

Po žanru predstavlja kombinaciju drame, kriminalističkog filma i crne komedije, a nastao je po zamisli Orsona Wellesa, koji je, pak, inspiraciju pronašao u stvarnim događajima vezanim uz zloglasnog francuskog serijsku ubicu Landrua. U filmu Chaplin tumači naslovnu ulogu - lik skromnog i radišnog bankovnog službenika koji u predratnoj Francuskoj nakon trideset godina službe dobija otkaz, te je prisiljen koristiti ekstremne metode kako bi prehranio porodicu. Radnja prikazuje kako krišom počinje zavoditi usamljene udovice, ženiti se sa njima te ih ubijati kako bi naslijedio njihov novac.

*Verdoux* je predstavljao važnu prekretnicu u Chaplinovoj karijeri, jer je nakon više od tri decenije tumačio lik koji nema ama baš nikakvih sličnosti niti veza sa popularnom Skitnicom. Publika je taj potez dočekala neprijateljski, a još više dio javnosti gdje je Chaplin prethodnih godina stekao negativni publicitet suđenjima za seks sa maloljetnicama. Chaplinu se zamjeralo što tumači lik ubice, ali još više završnica filma, gdje njegov lik eksplicitno izražava zgražanje nad licemjerjem društva koje je ubistvo nekoliko žena spremno kazniti smrću, dok se generali, političari i proizvođači oružja koji su u ratovima ubili milione veličaju kao heroji. Takav nonkonformistički stav nije dobro "sjeo" američkoj javnosti, koja je još uvijek bila pod uticajem patriotske euforije u Drugom svjetskom ratu, a Chaplin je nedugo potom zbog njega kao navodni ljevičar završio na crnoj listi i bio protjeran iz SAD. Usprkos toga, kasnijim generacijama gledatelja i kritičara se ta oštrina svidjela, te je Verdoux dobio status kult filma.

## Izvori


## Vanjske veze
* 
* DVD Journal article by Mark Bourne
* Monsieur Verdoux review at Charlie Chaplin info
Rivne

***Rivne*** je čest toponim u Ukrajini i na ruskom govornom području. Radi se o starom nazivu za niz istočnoeuropskih slavenskih sela. 

## Ukrajina
* Rivne ili *Rovno*, Rivnenska oblast
* Rivne, Lavovska oblast
* Rivne, Autonomna Republika Krim, Krasnogvardejskij rajon
* Rivne, Autonomna Republika Krim, Pervomajskij rajon
* Rіvne, Vinička oblast
* Rіvne, Volinska oblast, Koveljski rajon
* Rіvne, Dnjipropetrovska oblast, Novomoskovski rajon
* Rіvne, Dnjipropetrovska oblast, Sinjeljnikovski rajon
* Rіvne, Donjecka oblast, Pokrovskij rajon
* Rіvne, Donjecka oblast, Gorlivički rajon
* Rіvne, Zakarpatska oblast, Tjačivski rajon
* Rіvne, Zaporoška oblast, Vasilivski rajon
* Rіvne, Zaporoška oblast, Melitopoljski rajon
* Rіvne, Zaporoška oblast, Pološki rajon, Vozdvižіvska sіlska gromada
* Rіvne, Zaporoška oblast, Pološki rajon
* Rіvne, Kirovogradska oblast, Novoukrajinski rajon, Novomirgorodska mіska gromada
* Rіvne, Kirovogradska oblast, Novoukrajinski rajon, Rіvnjanska sіlska gromada
* Rіvne, Lavovska oblast, Drogobički rajon
* Rіvne, Mikolajivska oblast, Mikolajivski rajon
* Rіvne, Odeška oblast, Berezivski rajon
* Rіvne, Odeška oblast, Bolgradski rajon, Borodіnska selišna gromada
* Rіvne, Odeška oblast, Bolgradski rajon, Tarutinska selišna gromada
* Rіvne, Poltavska oblast, Lubenjski rajon
* Rіvne, Sumska oblast, Konotopski rajon
* Rіvne, Hersonska oblast, Geničeški rajon

## Kazahstan
* Rіvne, selo u Kazahstanu; 

## Rusija
* Rіvne, Kalinjingradska oblast, Gvardejskij rajon
* Rіvne, Kalinjingradska oblast, Pravdinskij rajon
* Rіvne, Saratovska oblast
* Rіvne, Habarovski kraj

## Slovačka
* Rіvne ili *Rovné*, okrug Svidnjik
Prokelj

**Prokelj** ili **kelj pupčar** () je povrće iz porodice kupusnjača (Brassicaceae). Izgledom podseća na minijaturne glavice kupusa. Siromašan je kalorijama a izuzetno hranljiv - bogat vitaminima C i A, biljnim proteinima i vlaknima, kao i mineralima.

U kulinarstvu se najčešće koristi kuvan u vodi ili na pari, kao prilog ili u salatama. Posebno ukusan način pripreme je „kinesko brzo prženje“. Zbog toga što brzo gubi svojstva, najbolje je upotrebiti ga do dva dana nakon kupovine. Ukoliko se prekuva ili pripremi nakon zamrzavanja, razvija gorčinu.

## Galerija

Image:Brussels sprout field 200503.jpg|Polje prokelja nakon žetve
Image:BrusselsSprouts-OnVine.jpg|Prokelj na stabljici
Image:Brussels-sprouts-on-stalk.jpg|Prokelj na stabljici


## Reference

## Vanjske veze

* PROTAbase on ''Brassica oleracea'' (Brussels sprouts) 
* Cultural information on brussels sprouts for the home garden  from the experts at Learn2Grow
* ''Brassica oleracea gemmifera'' - Plants For a Future database entry
Haloalkan

**Haloalkani** (*halogenoalkani* ili *alkil halidi*) su grupa hemijskih jedinjenja izvedenih iz alkana koji sadrže jedan ili više halogena. Oni su potskup opšte klase halougljenika, mada se razlika obično ne naglašava. Haloalkani imaju široku primenu, i konsekventno postoje brojna hemijska i komercijalna imena. Oni se koriste kao sredstva za suzbijanje plamena, u aparatima za gašenje požara, sredstvima za hlađenje, propelantima, rastvaračima, i lekovima. Mnogi halougljenici su ozbiljni zagađivači i toksini. Na primer, hlorofluorougljenici dovode do oštećenja ozonskog omotača. Metil bromid je kontroverzni fumigant. Haloalkani koji sadrže hlor, brom i jod predstavljaju opasnost za ozonski omotač, dok fluorinisani isparljivi haloalkani teorijski mogu da deluju kao gasovi staklene bašte. Metil jodid je prirodna supstanca, koja ne doprinosi osiromašenju ozonskog sloja. Haloalkani ili alkil halidi imaju opštu formulu RX, gde je R alkil ili substituisana alkil grupa, a X je halogen (F, Cl, Br, I).

Haloalkani su bili poznati vekovima. Etil hlorid je sintetički proizvođen u 15. veku. Sistematska sinteza takvih jedinjenja je razvijena u 19. veku uporedo sa razvojem organske hemije i razumevanja strukture alkana. Razvijeni su metodi za selektivno formiranje C-halogen veza. Posebno svestrane metode obuhvataju dodavanje halogena u alkene, hidrohalogenaciju alkena, i konverziju alkohola u alkil halide. Ti metodi su veoma pouzdani i lako primenljivi, te su haloalkani postali dostupni po pristupačnim cenama za upotrebu u industrijskoj hemiji, gde se halidne grupe zamenjuju drugim funkcionalnim grupama.

Mada se većina haloalkana formira sintetičkim putem, postoje prirodni izvori haloalkana, gde oni nastaju posredstvom bakterija, gljiva, a posebno morskih makroalgi (morskog korova). Više od 1600 halogenisanih organskih jedinjenja je identifikovano, pri čemu su bromoalkani najzastupljeniji. Bromirana organska jedinjenja u biologiji zastupljena u opsegu od metil bromida do nealkanskih aromatičnih i nezasićenih jedinjenja (indola, terpena, acetogenina, i fenola). Halogenisani alkani su ređe sreću u kopnenim biljkama. Primer takvog jedinjenja je fluoroacetat, koje se formira kao toksin u više od 40 biljnih vrsti. Poznati su i specifični dehalogenazni enzimi kod bakterija koji uklanjaju halogene Sa haloalkana.

## Reference

## Povezano
* Halogenacija
* Halometan
* Halogenoaren
Circulus vitiosus

**Circulus vitiosus** (doslovno prevedeno sa latinskog: *Pogrešan krug*) je termin iz logike, kojim se označava pogreška - u dokazivanju, definiranju ili zaključivanju. 

To je postupak da se neka pojava definira drugim pojmom, a on pomoću prve, i tako do beskraja.To je dakle začarani krug pogrešnih postupaka, kad se nešto dokazuje samim sobom, odnosno kad se kao dokaz uzima nešto što bi tek trebalo dokazati. U prenesenom značenju *circulus vitiosus* znači bezizlazan položaj iz kog se nemoguće iskobeljati. Primjer *circulusa* je slijedeće objašnjenje - Zakonodavna vlast je ona koja donosi zakone.

*Circulus vitiosus* postoji i kao termin u makroekonomiji, on se odnosi na složeni lanac negativnih događaja koji se pojačava kroz povratnu petlju, najpoznatiji primjer za to je hiperinflacija.
## Izvori

## Vanjske veze

* ''Circulus vitiosus'' na portalu Leksikografski zavod Miroslav Krleža
Beta hidroksilna kiselina

**Beta hidroksilna kiselina** je organsko jedinjenje koje sadrži karboksilnu i hidroksilnu funkcionalnu grupu koje su razdvojene sa dva ugljenikova atoma. Beta hidroksilne kiseline su usko povezane sa alfa hidroksilnim kiselinama, u kojima su dve funkcionalne grupe razdvojene jednim ugljenikovim atomom.

Naziv *beta hidroksilna kiselina* u kozmetici se odnosi na salicilnu kiselinu, koja se koristi u kremama protiv akni i drugih kožnih poremećaja.

## Osobine
U poređenju sa kiselinama bez hidroksilnih grupa, ove kiseline su jače. One su slabije od alfa hidroksi kiselina. Usled većeg rastojanja, intramolekulski vodonični most se teže formira u odnosu na alfa hidroksi kiseline.

## Povezano
* Beta-hidroksibuterna kiselina
* Beta-hidroksi beta-metilbutirat
* Karnitin

## Reference
Kolbe–Šmitova reakcija

**Kolbe–Šmitova reakcija** (*Kolbeov proces*) je hemijska reakcija karboksilacije. Ime je dobila po Adolfu Vilijamu Hermanu Kolbeu i Rudolfu Šmitu. Reakcija se odvija putem zagrevanja natrijum fenolata (natrijumove soli fenola) sa ugljen dioksidom pod pritiskom od 100 atm na 125&nbsp;°C, i naknadno se proizvod tretira sumpornom kiselinom. Krajnji proizvod je aromatična hidroksi kiselina, koja je takođe poznata kao salicilna kiselina. Ona je prekurzor aspirina.

Upotrebom kalijumove soli formira se 4-hidroksibenzojeva kiselina koja je prekurzor niza molekula parabenske klase biocida. Oni se na primer koriste u proizvodima za ličnu zaštitu.

## Mehanizam reakcije
Kolbe–Šmitova reakcija se odvija mehanizmom nukleofilne adicije fenolata na ugljen dioksid, čime se formira salicilat. Krajnji korak je reakcija salicilata sa kiselinom pri nastaje formira salicilna kiselina.

## Reference
Selenit (jon)

**Selenitni** anjon je selenski oksoanjon sa hemijskom formulom SeO32−. **Selenit** je isto tako i jedinjenje koje sadrži ovaj jon.

U blago kiselim uslovima se formira jon *hidrogenselenita*, HSeO3−. U kiselijim uslovima se javlja selenasta kiselina, H2SeO3.

Većina selenitnih soli se može formirati zagrevanjem relevantnih metalnih oksida sa selen dioksidom, e.g.:
:Na2O + SeO2 → Na2SeO3.

## Reference

## Vanjske veze
Redoks-potencijal

**Redoks-potencijal** je mera sposobnosti neke supstance u rastvoru da prima elektrone:
* jako redukujuće sredstvo koje lako otpušta elektrone ima visok negativni redoks-potencijal,
* jako oksidujuće sredstvo koje lako prima elektrone ima visok pozitivni redoks-potencijal.

Redoks-potencijal je isto što i elektrodni potencijal.

## Reference

## Vanjske veze
* Standardni redukcioni potentijal
6-Koordinatno jedinjenje

**6-Koordinatno jedinjenje** (*heksakoordinatno jedinjenje*) je molekul sa šest liganda. Ovakva jedinjenja su najčešće atomi metala okruženi ligandima. Većina heksakoordinatnih molekula ima oktaedralnu molekulsku geometriju, pri čemu su četiri u ekvatorijalnoj poziciji, a dva su u aksijalnoj.

Nedavna istraživanje sugeriraju da ugljenik u određenim okolnostima može da poprimi heksakoordinatnu strukturu.

## Reference

## Vanjske veze
* Penta- i heksakoordinatni silicijum
Rivne (Rivnenska oblast)

**Rivne** (ukrajinski: *Рівне*, ruski: *Ровно*, njemački: *Röwne*, poljski: *Równe*) je glavni i najveći grad Rivnenske oblasti od 250.333 stanovnika. Ime grada do 1991. je bio *Rovno* (Ровно).

## Geografija
Rivne leže na sjeverozapadu Ukrajine, na obalama riječice Ustja, na posljednjim obroncima planinskog masiva Karpati. Od Kijeva je udaljen 327 km u smjeru zapada.

## Historija
Prvi dokumentirani zapis o mjestu potiče iz 1282. tad je bio malo poljsko mjesto. Sve do 1795. Rivne su bile u sastavu Poljsko-Litavske unije, a od onda Carske Rusije. Od 1797. Rovno ima status grada.

Grad je naglo uznapredovao od kraja 19. vijeka, kad je postao željezničko čvorište. Nakon Prvog svjetskog rata (od 1920. - 1938.) podpada pod Poljsku. Za vrijeme Drugog svjetskog rata bio je administrativni centar - njemačkog okupacionog Reichskommissariata Ukrajina.

## Obrazovanje i kultura
Rivne imaju brojne obrazovne institucije i institute, a u njemu djeluje i podružnica kijevskog univerziteta.

## Privreda
Rivne su jako narasle 1960-ih kad su izgrađeni pogoni strojarske i kemijske industrije.
## Gradovi prijatelji
*  Zabrze
*  Vidin
*  Zvolen

## Reference

## Vanjske veze

* Službene stranice grada  
* ''Rivne'' na portalu Encyclopædia Britannica
Petrohemija

**Petrohemija** ili **petrokemija**, grana hemije koja proučava trasformaciju sirove nafte i prirodnog gasa u neke druge korisne supstance, kao na primer plastične mase, veštački kaučuk, lekove, kozmetičke preparate, eksploziv itd.

## Povezano
* Krekovanje
* Polimerizacija
* Rafinerija nafte

## Vanjske veze

* Petrochemistry in Europe
* The Emerging Oil Refinery Capacity Crunch 
* Oil Refinery Processes - Ronald(Ron)F.Colwell
* Educational resource on petrochemistry
Krekovanje (hemija)

**Krekovanje** ( - cepanje) je razlaganje molekula na više molekula sa manjim brojem atoma ugljenika u molekulu. Pri reakciji krekovanja dobijaju se zasićeni i nezasićeni ugljovodonici. Frakcije nafte koje imaju višu temperaturu ključanja se podrvrgavaju krekovanju, da bi se povećao prinos benzina.

## Metodi
Krekovanjem se razlažu veliki molekuli u manje putem termičkog ili katalitičkog metoda.

Proces termičkog krekovanja sledi homolitički mehanizam u kome se hemijske veze simetrično raskidaju i formiraju se slobodni radikali.

Proces katalitičkog krekovanja se odvija u prisustvu kiselih katalizatora (obično čvrstih kiselina kao što su silika-alumina i zeoliti) koji promovišu heterolitičko (asimetrično) razlaganje veza proizvodeći parove jona suprotnog naelektrisanja, obično karbokatjon i veoma nestabilni hidridni anijon. Slobodni radikali i katjoni su veoma nestabilni i podležu procesu preuređenja lanca, kao i intra- i intermolekulskom transferu vodonika, ili hibridnom transferu. Kod oba tipa procesa, odgovarajući reaktivni intermedijari (radikali, joni) se permanentno regenerišu, i proces teče putem samo-propagirajućeg lančanog mehanizma. Lančana reakcija se konačno završava rekombinacijom radikala ili jona.

## Reference

## Vanjske veze
* Krekovanje u preradi nafte
* Krekovanje ugljovodonika
Apijole

**Apijole** ( ili *Appiolae*, ) bio je grad u drevnom Laciju u Italiji. Prema nekim ispitivačima, nalazio se oko 17 kilometara od Rima, jednu milju južno od Apijevog puta, gde postoje neki ostaci koji ukazuju na postojanje nekog drevnog naselja, blizu potoka koji se danas zove *Fosso delle Fratocche*. Međutim, kako je grad razoren tako davno i kako ga nijedan antički geograf ne spominje, nije ga moguće definitivno locirati.

U doba najstarije istorije Rima, tokom vladavine Tarkvinija Priska, petog rimskog kralja (prema predanju, vladao 616‒579. pne.), izbio je rat između Rima i Latina. Prema Titu Liviju, u tom ratu Tarkvinije je osvojio Apijole i iz tog se pohoda s velikim plenom vratio u Rim; nakon toga posvetio je Jupiteru prve Rimske igre *(ludi Romani)*.

Apijole su u ratu koji je izbio između Latina i Rima, na čelu s Tarkvinijem Priskom, imale vodeću ulogu na strani Latina, pa su stoga najviše i stradale u rimskoj pobedi. Tom su prilikom Apijole sravnjene sa zemljom, a stanovnici su bili prodati u ropstvo. Nakon toga Apijole se više ne spominju u istorijskim izvorima. Međutim, taj je grad, kako se čini, pre razaranja bio značajan, kako se zaključuje po tome što Livije kaže da je plen dovučen iz Apijola omogućio da se prvi put održe Rimske ili Velike igre. Prema Valeriju Ancijatu, iz tog je plena finansiran i početak izgradnje Kapitola.

## Reference
Organska kiselina

**Organska kiselina** je organsko jedinjenje sa svojstvima kiseline. Najzastupljenije organske kiseline su karboksilne kiseline, čija kiselost potiče od njihove karboksilne grupe&nbsp;–COOH. Sulfonske kiseline sadrže –SO2OH grupu, i relativno su jake kiseline. Alkoholi mogu da deluju kao kiseline, ali su te kiseline veoma slabe. Relativna stabilnost konjugovane baze kiseline određuje njenu kiselost. Druge grupe takođe mogu da imaju svojstva kiselina, obično slabih, npr: tiolna grupa&nbsp;–SH, enolna grupa, i fenolna grupa. U biološkim sistemima, organska jedinjenja koja sadrže te grupe se generalno smatraju organskim kiselinama.

Primeri organskih kiselina:

## Karakteristike
Organske kiseline je generalno slaba kiselina i delimično se disociraju u vodi,za razliku od jakih mineralnih kiselina. Organske kiseline nižih molekulskih masa kao što je mravlja kiselina i limunske kiseline se mešaju sa vodom, dok su organske kiseline većih molekulskih masa, poput benzojeve kiseline, nerastvorne u molekulskoj (neutralnoj) formi.

Večina organskih kiselina je veoma rastvorna u organskim rastvaračima. ''p''-Toluensulfonska kiselina je relativno jaka kiselina koja se često koristi u organskoj hemiji jer se rastvara u organskim reakcionim rastvaračima.

## Literatura

* 
* 
* 

## Povezano
* Kiselo-bazna ekstrakcija
* Organska baza
Sulfonska kiselina

**Sulfonska kiselina** je naziv za članove klase organosumpornih jedinjenja sa opštom formulom *R*S(=O)2-OH, gde je *R* organska alkil ili aril grupa, a S(=O)2-OH grupa je sulfonil hidroksid. Sulfonska kiselina se može smatrati sumpornom kiselinom sa jednom hidroksilnom grupom zamenjenom organskim supstituentom. Početno jedinjenje u kome je organski supstituent zamenjen vodonikom je hipotetična sumporasta kiselina. Soli ili estri sulfonskih kiselina se nazivaju sulfonatima.

## Priprema
Sulfonska kiseline se proizvodi procesom sulfonacije. Obično je sulfonirajuči agens sumpor trioksid. Ovaj metod se u velikim razmerama koristi za produkciju alkilbenzensulfonskih kiselina:
:RC6H5 + SO3 → RC6H4SO3H
U ovoj reakciji, sumpor trioksid je elektrofil a aren podleže elektrofilnoj aromatičnoj supstituciji.

Tioli se mogu oksidovati do sulfonskih kiselina:
:RSH + 3/2 O2 → RSO3H

Pojedine sulfonske kiseline, kao što je perfluorooktansulfonska kiselina se pripremaju elektrofilnom fluorinacijom priformiranih sulfonskih kiselina. Neto konverzija se može pojednostavljeno prikazati reakcijom:
:C8H17SO3H + 17 F2 → C8F17SO3H + 17 HF

## Reference

## Literatura
* J.A. Titus, R. Haugland, S.O. Sharrow and D.M. Segal, Texas red, a hydrophilic, red-emitting fluorophore for use with fluorescein in dual parameter flow microfluorometric and fluorescence microscopic studies. J. Immunol. Methods 50 (1982), pp.&nbsp;193–204.  
* C. Lefevre, H.C. Kang, R.P. Haugland, N. Malekzadeh, S. Arttamangkul, and R. P. Haugland, Texas Red-X and Rhodamine Red-X, New Derivatives of Sulforhodamine 101 and Lissamine Rhodamine B with Improved Labeling and Fluorescence Properties, Bioconj Chem 1996, 7(4):482-9
Keten

Termin **Keten** ima više značenja.

* Keten (grad), grad u Nemačkoj
* Keten (hemija), tip hemijskih jedinjenja
SPG

Termin **SPG** ima više značenja.

* Sizofiran, ugljeni hidrat
* Albert Vajtid aerodrom, IATA oznaka aerodroma u Floridi
Fišer-Špajerova esterifikacija

**Fišerova esterifikacija** ili **Fišer-Špajerova esterifikacija** je specijalni tip esterifikacije, koja se odvija putem refluksa karboksilne kiseline i alkohola u prisustvu kiselinskog katalizatora. Tu reakciju su prvo opisali Emil Fišer i Artur Špajer 1895. Većina karboksilnih kiselina je podesna za ovu reakciju, dok alkohol treba da bude primarni ili sekundarni alkil. Tercijarni alkoholi su skloni eliminaciji, a fenoli su obično suviše nereaktivni da bi dali zadovoljavajuće prinose. Često korišteni katalizatori za Fišerovu esterifikaciju su sumporna kiselina, p-Toluensulfonska kiseline, i Luisove kiseline poput skandijum(III) triflata. Za vrednije ili senzitivnije supstrate (npr. biomaterijale), dicikloheksilkarbodiimid se često koristi. Reakcija se često izvodi bez rastvarača (posebno kad se koristi znatan višak reagensa, e.g. MeOH), ili u ne-polarnom rastvaraču (e.g. toluenu). Tipično trajanje reakcije varira od 1–10 sati na temperaturama od 60-110°C.

Direktne acilacije alkohola karboksilnim kiselinama su poželjnije od acilacija sa anhidridima (loša ekonomiju atoma) ili acil hloridima (senzitivnost na vlagu). Glavni nedostatak direktne acilacije je nepovoljni hemijski ekvilibrijum, što se mora kompenzovati npr. putem znatnog viška jednog reagensa, ili odstranjivanjem vode (npr. Dean-Stark destilacijom, korištenjem molekulskih sita, ili upotrebom stehiometrijske količine concentrovane sumporne kiseline). U jednoj studiji je utvrđeno da je tetrabutilamonijum tribromid (TBATB) veoma efektivan katalizator. Na primer, acilacija 3-fenilpropanola sa glacijalnom sirćetnom kiselinom i TBATB na refluksu proizvodi ester u toku 15 minuta sa 95% hemijskog prinosa bez potrebe za uklanjanjem vode.

## Pregled

Fišerova esterifikacija je primer nukleofilne acilne supstitucije bazirane na elektrofilnosti karbonilnog ugljenika i nukleofilnosti alkohola. Karboksilne kiseline su kao elektrofili manje reaktivne od estera. Osim toga, u razređenim neutralnim rastvorima one su često deprotonisani anjoni (i stoga nereaktivne kao elektrofili). 

Mehanizam ove reakcije ima nekoliko stepena:
# Proton transfer sa kiselog katalizatora na karbonilni kiseonik povećava elektrofilnost karbonilnog ugljenika.
# Karbonilni ugljenik zatim napada nukleofilni atom kiseonika alkohola
# Proton transfer sa oksonijum jona na drugi molekul alkohola daje aktivirani kompleks
# Protonacija jedne od hidroksilnih grupa aktiviranog kompleksa proizvodi novi oksonijum jon.
# Gubitak vode sa tog oksonijum jona i naknadna deprotonacija daje estar.

Opšti mehanizam Fišerove esterifikacije je prikazan ispod.

## Reference
Keten (hemija)

**Keten** je organsko jedinjenje oblika R'RC=C=O. Termin se takođe koristi specifično za etenon, najmanji keten, gde su R' i R atomi vodonika.

Herman Staudinger je prvi studirao ketene kao hemijsku klasu.

## Formiranje
Keteni se mogu pripremiti iz acil hlorida reakcijom eliminacije u kojoj se HCl gubi:
:
U ovoj reakciji baza, obično trietilamin, uklanja kiselinski proton alfa karbonilne grupe, čime se indukuje formiranje ugljenik-ugljenik dvostruke veze i gubitak jona hlora.

Keteni isto tako mogu da se formiraju iz α-diazoketona putem Volfovog preuređenja.

Fenilacetatna kiselina u prisustvu baze gubi vodu i formira se fenilketen usled visoke kiselost alfa protona.

Keteni se mogu formirati pirolizom (termičkim krakingom) acetona:
:CH3−CO−CH3 + &Delta;T → CH2=C=O + CH4
Ova reakcija se naziva Šmidlinova sinteza ketena.

## Reference

## Povezano
* Inolat
* Tioketen
Metilindol

Termin **metilindol** ima više značenja:
* 1-Metilindol
* 2-Metilindol
* Skatol (3-metilindol)
* 4-Metilindol
* 5-Metilindol
* 6-Metilindol
* 7-Metilindol
Titanat

**Titanati** su neorganska jedinjenja koja se sastoje od titan oksida. U nekim slučajevima, termin se koristi u širem smislu za označavanje anjona titana, e.g. [TiCl6]2- i [Ti(CO)7]2-. 

Znatan broj vrsta oksida titana je poznat. Neki od njih imaju komercijalni značaj. Ti materijali su tipično beli, dijamagnetični, teško-topljivi, i nerastvorni u vodi. Oni se pripremaju na visokim temperaturama iz titan dioksida. U skoro svim slučajevima, titan ima oktaedralnu koordinatnu geometriju.

## Ortotitanati
Ortotitanati imaju formule M2TiO4 gde je M divalentan. Primer takvog materijala je magnezijum titanat (Mg2TiO4), koji poprima spinelnu strukturu. Li2TiO3 se ne smatra titanatom pošto ima strukturu kamene soli, i nema jon titana. Ortotitanati skoro nikad nemaju TiO44- centre. Izuzetak je Ba2TiO4.

### Titanska kiselina i estri
Titanska kiselina (*ortotitanska kiselina* ili *titan hidroksid*) je supstanca sa formulom H4TiO4 (CASNo 20338-08-3). Ovaj materijal, koji nije dobro definisan, se dobija hidrolizom TiCl4. Titanska kiselina je nestabilna u čvrstom stanju. Dolazi do gubitka vode i formiranja titan dioksida. Estri ortotitanske kiseline su poznati, npr. titan izopropoksid. Estri izvedeni iz manjih alkohola imaju kompleksne strukture u kojima titan nema oktaedralnu koordinaciju, e.g. Ti4(OCH3)16.

## Reference
Magnezij-aluminat

**Magnezijum aluminat**, -{MgAl2O4}-, je oksid magnezijuma i aluminijuma.

Takođe nosi naziv i **magnezijum aluminijum oksid**.

Njegov mineral je spinel.

## Literatura
* Deer, Howie and Zussman (1966). *An Introduction to the Rock-Forming Minerals*, Longman, pp.&nbsp;424–433, .
* Shumann, Walter (2006). *Gemstones of the World* 3rd edition, Sterling, pp.&nbsp;116–117.

## Vanjske veze