open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sitamun

**Sitamun** (također Sitamen, Satamun; (cca. 1370. pne. – ?) bila je drevna egipatska princeza i kraljica u periodu 18. dinastija. Ona je bila najstarija kći faraona Amenhotepa III i njegove Velike kraljevske suprughe Tiye, a Amenhotep III ju je oko 30. godine vlastite vladavine oženio, te neki egiptolozi pretpostavljaju da bi mogla biti majkom Smenkharea.

Gotovo ništa se ne zna o njoj osim da je bila najstarija kći moćne i dugovječne kraljice. U posljednjoj deceniji očeve smrti je dobila status Velike kraljevske supruge. The 

U palači Malkata je dobila vlastite prostorije, a Amenhotep, sin Hapuov je imenovan nadzornikom njene imovine. Mnogi egiptolozi pretpostavljaju da je Sitamun kao najstarija kči bila obučavana za političku funkciju, ali taj potencijal nikada nije ispunila. Kao moguća objašnjenja se spominje brak za prijestonasljednika koji nikada nije zauzeo prijestolje ili prerana smrt.

Historijski zapisi je ne spominju za vrijeme vladavine njenog brata, faraona Akhenatena. 

## Reference




Važnije knjige o Sitamun: 
* H. Schäfer's "Amarna in Religion und Kunst", Leipzig 1931. 
* E. Riefstahl "Thebes in the Time of Amenhotep III", NY 1964.
Henuttaneb

**Henuttaneb** je bila jedna od kćeri drevnog egipatskog faraona Amenhotepa III iz 18. dinastije i njegove Velike kraljevske supruge Tiye. Bila je sestra budućeg faraona Akhenatena.

Njeno ime znači *Gospa svih zemalja*, što se često koristilo kao titla za kraljice. Vjerojatno je bila treća kći (iza Sitamun i Iset). Njen lik se pojavljuje na kolosalnoj statui u Medinet Habu. 

Nije jasno je li Henuttaneb ikada bila proglašena kraljicom kao Sitamun i Iset. Jedina sugestija za to je jedan natpis u kome se njeno ime pojavljuje u kartušu, što je bila povlastica samo za kraljeve i njihove supruge.

Nakon smrti svog oca više se nije spominjala.

## Izvori
Iset (kćer Amenhotepa III)

**Iset** ili **Aset** bila je jedna od kćeri drevnog egipatskog faraona Amenhotepa III iz Osamnaeste dinastije i njegove Velike kraljevske supruge Tiye. Bila je sestra budućeg faraona Akhenatena.

Njeno ime predstavlja originalnu egipatsku verziju imena Izide. Vjerojatno je da je bila druga po redu kćer kraljevskog para (iza Sitamun). Postala je suprugom svog oca u 34. godini njegove vladavine, oko Amenhotepovog drugog sed festivala.

Nakon smrti svog oca nestaje svaki spomen na nju u službenim zapisima.

## Izvori
Nebetah

**Nebetah** je bila jedna od kćeri drevnog egipatskog faraona Amenhotepa III iz Osamnaeste dinastije i njegove Velike kraljevske supruge Tiye. Bila je mlađa sestra budućeg faraona Akhenatena.

Ime Nebetah znači *Gospa od Palače.* To ime, kao i ime starije sestre Henuttaneb bilo je često rezervirano za kraljice. Vjerojatno je bila među najmlađom djecom kraljevskog para, s obzirom da se ne pojavljuje na spomenicima poput starijih sestara. Prikazana je na kolosalnoj statui i Medinet Habu. 

Za razliku od sestara Sitamun, Iset, a možda i Henuttaneb, nikada nije proglašena kraljicom, a jedina njena titula je *Kraljeva kći koju On voli* (uobičajena titula za princeze). To, kao i da je svaki spomen o njoj nestao nakon smrti Amenhotepa III, sugerira da je umrla u ranoj dobi. Neki egiptolozi su špekulirali da je promijenila ime za vrijeme atenističkih reformi pokrenutih od strane njenog brata, te da su ona i Beketaten, koja se ne spominje prije atenističkih reformi, jedna te ista osoba. 

## Izvori
Beketaten

**Beketaten** (14. vijek pne.) bila je drevna egipatska princeza iz 18. dinastije. Bila je najmlađa kći faraona Amenhotepa III i njegove Velike kraljevske supruge Tiye, odnosno najmlađa sestra Akhenatena.

Njeno ime znači "Sluškinja Atena", što sugerira da je bila rođena za vrijeme amarnskog perioda, a na slikama odaje da je iste dobi kao i Akhenatenove kćeri, što je dokaz dugog su-vladarstva Amenhotepa III i Akhenatena.

Beketatenina jedina titula je *Kraljeva kći od njenog tijela.* Vjerojatno je umrla u ranoj dobi, jer se ne spominje u zapisima iza smrti kraljice Tiye. Neki egiptolozi su špekulirali kako je Nebetah u stvari ista osoba kao i Beketaten. However, no evidence proves that they are the same people.

## Reference
Mokro Polje

**Mokro Polje** je naselje koje se nalazi u blizini Knina u Hrvatskoj, a administrativno pripada općini Ervenik u Šibensko-kninskoj županiji

## Vanjske veze

* Srpska pravoslavna parohija Mokro Polje 
* Položaj Mokrog Polja iz satelita
Amarna

**Amarna** (današnje ime) bila je prijestolnica faraona Ekhnatona koji ju je sagradio na mjestu koje je on smatrao svetim. Svetost nove prijestolnice faraon je protumačio oblikom brda koje podsjeća na hijeroglifski znak za horizont. Svakog jutra sunce bi se pojavljivalo točno unutar hijeroglifskog oblika te je grad bio idealan za kult posvećen bogu sunca. Grad je nazvan *Akhetaton* što u prijevodu znaći Atonov horizont. Grad se sastojao od brojnih hramova i goleme kraljevske palače. Na vrhuncu prosperiteta grad je imao oko 25.000 stanovnika. Ubrzo nakon Ekhnatonove smrti Amarna je napuštena i razorena.

Grad, sagrađen u samo četiri godine, bio je dom kraljevskoj obitelji, palači birokrata, Atonovim svećenicima, kraljevskoj straži i brojnum umijetnicima. Glavne građevine u gradu bile su veliki Atonov hram i kraljevska palača. U blizini je bilo radničko selo izgrađeno kao dom radnicima koji su tada počeli sa izgradnjom grobnica za elitu na obližnjim liticama. Na vrhuncu prosperiteta grad je imao oko 25.000 stanovnika.

Ubrzo nakon Ekhnatonove smrti Amarna je napuštena i razorena.Kamen iz hramova bio je ukraden i ponovno iskorišten za lokalne građevinske projekte, grobnice su opljačkane a zgrade od blata i opeka postupno su se urušile. Amarna, koja se još uvijek iskapa, pružala nam je niz jedinstvenih arheoloških otkrića. Pisma iz Amarne, kopije diplomatske korespondencije 18. dinastije napisane klinastim pismom, otkrila je lokalna žena u kasnom 19.stoljeću. Godine 1912., uništena radionica kraljevskog kipara Tutmozisa otkrila je bistu kraljice Nefertiti, žene Ekhnatona, koja je danas izložena u Berlinskom muzeju.
Jacobus Henricus van 't Hoff

**Jacobus Henricus van 't Hoff** (Rotterdam, 30. kolovoza 1852. – Berlin, 1. ožujka 1911) je bio nizozemski fizikokemičar i organokemičar. Bio je dobitnik prve Nobelove nagrade za kemiju 1901. godine. Istraživao je kinetiku kemijskih procesa, kemijsku ravnotežu, osmotski tlak i kristalografiju.

## Počeci
Rodio se u Rotterdamu, u liječničkoj obitelji. Studirao je kemiju na Politehničkom institutu u Delftu, a kasnije na sveučilištima u Leidenu, Bonnu i Parizu. Doktorirao je na Sveučilištu u Utrechtu 1874.

## Postignuća
Godine 1874. objavio je rad u kojem je objasnio optičku rotaciju kod nekih materija. Ovu pojavu je tumačio kao posljedicu tetraedarskog rasporeda kemijskih veza ugljikovih atoma i njihovih susjeda.

U svome djelu „Kemija u prostoru“ (*La chimie dans l'éspace*) iz 1874. godine, dao je primjere koji povezuju kemiju i geometriju i tako bio jedan od pionira stereokemije. U ovo doba ovo je bila revolucionarna ideja koju su dočekale brojne kritike.

Slijedeće značajno djelo van 't Hoff je objavio 1884. godine. To su bile „Studije o kemijskoj dinamici“ (*Études de Dynamique chimique*), u kojima je opisao novu metodu za opisivanje reda kemijske reakcije koristeći grafike i primjenio zakone termodinamike na kemijske sustave u ravnoteži. U znanost je uveo pojam kemijskog afiniteta. Kasnije se bavio kemijom rastvora i teorijom disocijacije elektrolita.

Godine 1901. bio je dobitnik prve Nobelove nagrade za kemiju za svoja istraživanja rastvora i otkriće osmotskog tlaka. Utvrdio je da se veoma razređeni rastvori ponašaju po matematičkim jednadžbama koje važe za plinove.
Piranoza

**Piranoza** je zajednički naziv za ugljene hidrate koji imaju hemijsku strukturu koja poseduje šestočlani prsten koji se sastoji od pet ugljenikovih atoma, i jednog kiseonikovog. Piranozni prsten se gradi reakcijom C-5 alkoholne grupe šećera sa svojim C-1 aldehidom, formirajući intramolekulski poluacetal. Ime dolazi od sličnosti sa kiseonikovim heterociklom, piranom.

## Povezano
* Furanoza
* Mutarotacija
Pentoza

**Pentoza** je monosaharid sa pet ugljenikovih atoma. Monosaharidi (prosti šećeri,tj. ugljeni hidrati) se hidrolizom ne mogu razložiti na prostija jedinjenja.

Pentozama pripadaju dva, biološki veoma značajna jedinjenja:
* riboza, ulazi u sastav RNK i 
* dezoksiriboza koja gradi DNK.

## Reference

## Vanjske veze

* Pentose phosphate pathway Map - Homo sapiens
Riboza

**Riboza** je monosaharid (prost ugljeni hidrat) sa pet ugljenikovih atoma.

Ova pentoza ulazi u sastav nukleotida:
* sve tri vrste RNK;
* adenozin trifosfata (ATP-a).
## Vanjske veze
* BioNet škola 

## Reference
Ribuloza

**Ribuloza** je ketopentoza – monosaharid koji sadrži pet atoma ugljenika, kao i ketonsku funkcionalnu grupu. Hemijska formula mu je C5H10O5. Moguća su dva enantiomera, *D*-ribuloza (*D*-eritro-pentuloza) i *L*-ribuloza (*L*-eritro-pentuloza). *D*-ribuloza je posrednik u proizvodnji *D*-arabitola kod gljiva.

Kao 1,5-bisfosfat, kombinuje se sa *CO<sub>2</sub>* na početku fotosintetskog procesa kod zelenih biljaka; *d*-ribuloza je diastereomer *d*-ksiluloze.

Sintetički vid ribuloze, poznat kao sukroribuloza se nalazi u mnogim vrstama veštačkih zaslađivača.

## Reference

## Vanjske veze
Galaktoza

**Galaktoza** (Gal) je tip šećera koji se nalazi u mlečnim proizvodima, u šećernoj repi i ostalim gumama i sluzi. Takođe, sintetiše ga telo, u kome formira deo glikolipida i glikoproteina u nekolicini tkiva. Galaktoza se smatra nutritivnim zaslađivačem jer ima hranljivu energiju. Galaktoza je manje slatka od glukoze i nije mnogo rastvorljiva u vodi.

Galaktoza ima hemijsku formulu C6H12O6, molekularnu težinu 180.08, i tačku topljenja od 167&nbsp;°C.

**Galaktan** je polimer galaktoze. Ima ga u hemicelulozi i može da se konvertuje u galaktozu hidrolizom.

Galaktoza je monosaharid i zajedno sa glukozom gradi disaharid laktozu. Hidrolizu laktoze na glukozu i galaktozu katalizuje enzim laktaza, jedna β-galaktosidaza. U čovečjem telu, glukoza se pretvara u galaktozu kako bi mlečne žlezde mogle da luče laktozu.

## Struktura i izomeri
Prva i poslednja -OH grupa nalaze se na jednoj strani, a druga i treća na drugoj. D-galaktoza ima istu konfoguraciju na svom pretposlednjem ugljeniku kao i D-gliceraldehid. Galaktoza je optički izomer glukoze.

## Metabolički poremećaji
Postoje tri važna poremećaja koja uključuju galaktozu:
* **[[Galaktosemija]]** (nedostatak galaktokinaze) uzrokuje katarakte i mentalnu retardaciju. Ako ishrana bez galaktoze počne na vreme, katarakte će nestati bez daljih komplikacija, premda neurološko oštećenje ostaje za stalno.
* **Nedostatak UDP galaktoza-4-epimeraze** je veoma redak (samo 2 zabeležena slučaja). Uzrokuje gluvost nerava.
* **Nedostatak galaktoza-1-fosfat uridil transferaze** je najproblematičniji poremećaj, jer ishrana bez galaktoze nema značajne dugoročne posledice.

## Nesvarljivi šećeri
Laktuloza je sintetički disaharid galaktoze i fruktoze koje je otporan na intestinalnu aktivnost disaharaza.

## Izvori

## Vanjske veze
Manoza

**Manoza** je šećer monomer heksozne serije ugljenih hidrata.
Manoza ulazi u tok metabolizma ugljenih hidrata fosforilacijom i konverzijom u fruktozu-6-fosfat.

Manoza se može dobiti oksidacijom manitola. Koren obe ove reči je mana, što je u Bibliji hrana koju je bog dao Izraelitima tokom njihovog putovanja na Sinajskom poluostrvu. Mana je slatki sekret nekoliko vrsta drveđa i žbunova, kao što je *[[fraxinus ornus]]*.

Za D-manozu, koja se pojavljuje u određenom voću, kao što su blagovnjače , je pokazano da sprečava lepljenje bakterija za tkiva urinarnog trakta i bešike. Međutim, nije utvrđena količina i koncentracija soka od blagovnjače, kao ni dužina konzumacije, neophodna da se spreče infekcije urinarnog trakta. U najboljem slučaju, može se smatrati da sok od blagovnjača ima minimalan efekat, ali je neophodno da se sakupi još naučnih podataka..

## Reference

## Povezano
* Glikozilacija
* alfa-manozidaza
* Heksoza

## Vanjske veze
Idoza

**Idoza** je heksoza, monosaharid sa šest ugljenikovih atoma. Ima aldehidnu grupu, i aldoza je. Ne javlja se u prirodi, ali su njene kiseline važne. Sastojak je dermatan sulfata i heparan sulfata, koji su glikozaminoglikani. Gradi se aldolnom kondenzacijom D- i -L glicerilaldehida. L-idoza je C-5 epimer D-glukoze.

## Reference

## Vanjske veze
Hermann Emil Fischer

**Herman Emil Fišer** (9. oktobar 1852. -15. jul 1919.), nemački hemičar, dobitnik je Nobelove nagrade za hemiju 1902 za "rad na sintezi šećera i purina". Rođen je blizu Ejskirhena, kraj Kelna, kao sin biznismena. Herman je želeo da studira prirodne nauke, ali otac ga je naterao da radi u porodičnom biznisu, dok nije otkrio da mu je sin nesposoban za biznis. 

Fišer je studirao na Univerzitetu u Bonu 1872, pa se prebacio na Univerzitet u Strasburu. Doktorirao je 1874. na proučavanju ftaleina i dobija poziciju na univerzitetu. Godine 1875. zajedno sa jednim svojim učiteljem i nobelovcem Adolfom fon Bajerom premešta se u Minhen, gde postaje profesor hemije. Profesor na Univerzitetu Erlangen postaje 1881. Na Univerzitetu u Vircburgu je profesor od 1888. do 1892. Postaje šef hemije na Univerzitetu u Berlinu 1892. i tu ostaje do smrti. 

Poznat je po radovima na šećerima, posebno na organskoj sintezi glukoze i purina, uključujući i prvu sintezu kofeina. Veliki rad na šećerima je započeo još 1884. Do 1890. uspeo je da ustanovi stereohemijsku prirodu i izomernost šećera. Do 1894. pronalazi sterohemijsku konfiguraciju svih poznatih šećera i predviđa sve moguće izomere. Njegov veliki uspeh je sinteza glukoze, fruktoze i manoze od glicerola. 
Velik je i njegov doprinos sintezi proteina, na čemu je radio od 1899. do 1908. Otkrio je novi tip aminokiselina prolin i oksiprolin. Proučavao je sintezu proteina dobijajući dipeptide, tripeptide, a kasnije i polipeptide. 

Njegovo ime se još uvek može naći u imenima mnogih hemijskih jedinjenja i koncepata.
* Fišerova indolska sinteza
* Fišerove projekcione formule
* Fišerova oksazolna sinteza
* Fišerova sinteza peptida
* Fišerova redukcija
* Fišer-Špajerova esterifikacija
Glukoza

**Glukoza** (*Glc*) je najrasprostranjeniji monosaharid u prirodi, međutim samo kao izomer koji se zove **dekstroza** ili **grožđani šećer**. Može da se nađe u krvi svih sisara kao i u medu i grožđu.
Molekuli složenijih ugljenih hidrata kao što su skrob i celuloza nastaju od velikog broja molekula glukoze.

Glukoza ima vrlo sladak ukus, lako je rastvorljiva u vodi, a takođe je i neophodna za održavanje života jer kad se razgradi u citoplazmi žive ćelije oslobađa velike količine energije potrebne za mnoge životne funkcije.

## Tromerov reagens

Reagens za dokazivanje glukoze zove se Tromerov reagens. To je bazni rastvor bakar(II)-sulfata. U dodiru s glukozom nastaje crvenkasto-smeđi talog.

## Reference

## Vanjske veze
Fruktoza

**Fruktoza** je ugljeni hidrat. Spada u grupu monosaharida. Poznata je pod nazivom i **voćni šećer**. Slađa je od saharoze odnosno od belog šećera koja je najkorišćenija u korekciji ukusa u industriji ali i domaćinstvima. Ima energetsku vrednost,pa ga ne bi trebalo da koriste gojazne osobe, a zahteva znatno manju količinu insulina od količine koja je potrebna za razgradnju saharoze (šećer koji se koristi u domaćinstvu), pa se često preporučuje osobama koje su obolele od dijabetesa. Osobama koje boluju od dijabetesa se preporučuje i korišćenje i drugih zaslađivača koji ne zahtevaju insulin kao što su **sorbitol**, **manitol**, **ksilitol** i **aspartam**.

## Rasprostranjenost i osobine
To je vrlo sladak šećer koji je dobro topljiv u vodi. U prirodi se nalazi zajedno s glukozom u slatkom voću i medu. Sa glukozom čini saharozu gdje se nalazi u D-furanoznom obliku.
Slobodna fruktoza česta je u voću, a vezana na glukozu čini disaharid saharozu. Fosfatni esteri fruktoze važni su međuprodukti u procesu glikolize.

Najslađa je od svih monosaharida, iako slatkoća varira ovisno o formi. U kristalnom obliku dva puta je slađa od glukoze, a 1,73 puta od saharoze (običnog kućanskog šećera). Ukoliko se otopi u tekućini, slatkoća se smanjuje.

U tkivu se razgrađuje brže od glukoze (pa je zato i vrlo popularna u sportskim napicima ili kod ljudi oboljelih od dijabetesa).
Fruktoza uglavnom putuje prema jetri i tamo se može iskoristiti bez inzulina. U nedostatku inzulina, fruktoza ima sposobnost konvertiranja u glukozu u jetri i na taj način doprinosi rastu glukoze u krvi umjesto da se skladišti kao glikogen. Za razliku od saharoze i glukoze koji uzrokuju nagle promjene u razini glukoze u krvi, što kod dijabetičara može uzrokovati ometanje metaboličke kontrole, fruktoza se apsorbira mnogo sporije i uzrokuje samo manje promjene u razini glukoze u krvi. Dakle, fruktoza se koristi kao zaslađivač kod šećerne bolesti jer njezino uzimanje ne dovodi do naglog porasta šećera u krvi kao što je to slučaj sa glukozom. No, prema najnovijim studijama, fruktoza je povezana s rizikom od obolijevanja od šećerne bolesti tipa 2. Osim toga, upotreba fruktoznog sirupa (komercijalno proizvedenog iz kukuruza) u sveprisutnim napicima smatra se jednim od uzroka epidemije gojaznosti.

## Dobivanje
Industrijski se proizvodi u obliku zgusnutog fruktuznog sirupa izomerizacijom glukoze dobivene iz hidrolizirana kukuruznog škroba.

## Reference

## Vanjske veze

* http://www.monashscientific.com.au/Levulose.htm 
* http://www.chemie.uni-regensburg.de/Organische_Chemie/Didaktik/Keusch/D-fermentation_sugar-e.htm
* http://food.oregonstate.edu/sugar/sweet.html 
* Ferraris, R (2001). "Dietary and developmental regulation of intestinal sugar transport". Journal of Biochemistry 360 (Pt 2): 265–276. doi:10.1042/0264-6021:3600265. PMC 1222226. PMID 11716754
* What is HFI? na Boston University
* "Fructose Effects in Brain May Contribute to Overeating". Medscape Medical News. 2013-01-02.
Maltoza

**Maltoza**, je disaharid izgrađen od dve jedinice glukoze spojene α(1→4) vezom. Drugi je član važne biohemijske serije glukoznih lanaca. Dodatak još jedne jedinice glukoze daje maltotriozu, dok je lanac četiri glukoze maltotetroza, itd. Dalje dodavanje daje dekstrine, koji se takože nazivaju maltodekstrinima, i konačno skrob.

Maltoza se hidrolizom može razložiti na dva molekula glukoze. U živim organizmima, enzim maltaza ovo postiže vrlo brzo. U laboratoriji zagrevanje sa jakom kiselinom nekoliko minuta postiže isti efekat.

## Reference

## Povezano
* Šećer
* Disaharidi

## Vanjske veze

* ''Detaljan uvid'' u protein koji vezuje maltozu
Laktoza

**Laktoza** je disaharid koji se sastoji od molekula β-D-galaktoze i β-D-glukoze koji su vezani preko β1-4 glikozidne veze. Laktoza sačinjava oko 2-8% čvrste supstance u mleku. Ime dolazi od latinske reči za mleko, plus sufiks "-oza" koji označava šećere.

## Varenje laktoze
Mladunci sisara se hrane mlekom svojih majki. Kako bi ga svarili, crevne resice luče enzim nazvan laktaza (β1-4 disaharidaza) i ovaj enzim deli molekul na dve podjedinice (glukozu i galaktozu) zbog apsorpcije.

S obzirom da se laktoza pojavljuje uglavnom u mleku, kod većine vrsta, proizvodnja laktaze postepeno prestaje sa sazrevanjem i tada ona ne može više da se metaboliše. Ovaj gubitak laktaze po sazrevanju dešava se i kod većine ljudi. Međutim, mnogi ljudi poreklom iz Evrope, Srednjeg Istoka, Indije, kao i Masai narod iz istočne Afrike, imaju verziju gena za laktazu koji nije onemogućen nakon sazrevanja, i u mnogim od ovih kultura ostali sisari kao što su stoka, koze i ovce, muzu se zbog mleka.

## Rastvorljivost
8 g laktoze u 10 g.

## Reference

## Povezano
* Intolerancija na laktozu

## Vanjske veze

* Studija primećuje skori pomak u ljudskoj evoluciji (otkriće da je *tolerancija* na laktozu skorašnja promena)
Saharoza

**Saharoza** (uobičajeno ime: **šećer**) je disaharid molekulske formule C12H22O11. Sistematsko ime je β-D-fruktofuranozil α-D-glukopiranozid. Najpoznatija je kao namirnica u ljudskoj ishrani.

## Opis
Čista saharoza se najčešće dobija kao fini, kristalni prašak bez boje i mirisa, ugodnog slatkog ukusa. Krupni kristali se mogu dobiti kristalizacijom na drvenom štapiću, koncu i sl. što se prodaje kao poslastica poznata pod imenom 'kamena bombona'.

Kao i u drugim ugljenim hidratima, kod saharoze je odnos vodonika prema kiseoniku 2:1. Saharoza se sastoji od dva monosaharida α-glukoze i fruktoze spojenih glikozidnom vezom između ugljenika 1 glukozne i ugljenika 2 fruktozne jedinice.

Saharoza se topi i raspada na 186&nbsp;°C obrazujući karamel a sagorevanjem stvara ugljendioksid i vodu.

## Komercijalna proizvodnja i upotreba

Saharoza je najuobičajeniji zaslađivač namirnica u industrijskom svetu mada se često zamenjuje drugim zaslađivačima kao što je fruktozni sirup.

Saharoza je neizbežni dodatak namirnicama zbog slatkosti i zbog svojih funkcionalnih osobina; saharoza je važna za strukturu mnogih namirnica uključujući keks, kolače, sladoled, torte...

## Šećer kao namirnica

Ljudi, zapravo većina drugih sisara – osim onih iz porodice mačaka – su skloni da konzumiraju hranu zaslađenu saharozom čak i kada nisu gladni.

### U ishrani ljudi

Saharoza je namirnica koju organizam lako usvaja i koja za organizam predstavnja brzi izvor energije dovodeći do naglog porasta koncentracije glukoze u krvi. Međutim, čista saharoza se ne smatra zdravom namirnicom ali se toleriše kao dodatak drugim namirnicama da ih učini ukusnijim.

Prekomerna upotreba saharoze povezana je sa brojnim zdravstvenim problemima. Najrasprostranjeniji je zubni karijes (kvarenje zuba) u kojem bakterije u usnoj duplji pretvaraju šećere iz namirnica (naravno i saharozu) u kiseline koje napadaju zubnu gleđ. Saharoza kao čisti ugljeni hidrat ima visoku kaloričnu vrednost (4 kilokalorije po gramu ili 17 kJ/g) pa može da učini dijetu hiperkaloričnom čak i u minimalnim količinama dovodeći do gojaznosti.

Brzina kojom saharoza diže sadržaj glukoze u krvi može da izazove ozbiljne probleme kod osoba koje imaju poremećen metabolizam glukoze, recimo kod dijabetičara. Saharoza može da dovede do metaboličkog sindroma.

## Reference

## Literatura

* 

## Vanjske veze

* Computational Chemistry Wiki 
* Nomenclature of Carbohydrates
* Sugar: The Bitter Truth
Streptomicin

**Streptomicin** je prvi antibiotik iz grupe aminoglikozida koji je otkriven, i prvi je antibiotik koji je korišćen u borbi protiv tuberkuloze. Streptomicin se dobija iz mikroorganizma *Actinobacterium Streptomyces griseus*. Streptomicin deluje tako što blokira razvoj bekterije zaustavljanjem sinteze proteina bakterije. Antibiotik se veže na 23S ribozomalnu RNK bakterijskog ribozoma, i na taj način se sprečava procesiranje polipeptidnog lanca. Ljudi imaju ribozome koji se strukturno razlikuju od ribozoma bakterija, te ovaj antibiotik nema negativno dejstvo na sintezu proteina u ćelijama ljudi. Streptomicin se ne daje oralnim putem, već se daje putem inekcija.

Streptomicin je prvi put sintetički napravnjen 19. oktobra 1943. godine u laboratoriji Selman Abraham Vaksmana na Ratdžers Univerzitetu, od strane Alberta Šaca, studenta koji je u to vreme radio svoj magistarski rad. Vaksman i kolege u njegovoj laboratoriji, su sintetisali broj antibiotika, među kojima su i aktinomicin, klavicin, streptotricin, grisein, beomicin, i dr. Dva antibiotika su naišla na široku upotrebu, streptomicin i neomicin, u borbama protiv infektivnih bolesti. Vaksmanu se pripisuje da je osmislio termin antibiotik.

Detalji i dodeljivanje priznanja otkrivanju ovog antibiotika je razlog spora između Vaksmana i Šaca, koji je rezultirao u pravni spor. Spor je izbio oko toga kome da se pripiše priznanje za ovo otkriće. Naime, u to vreme Šac je bio student koji je radio na svom magistarskom radu, koji je za studiju imao mehanizam dejstva antibiotika, i bio je vođa grupe koja je radila na streptomicinu. Međutim, laboratorija, kao i laboratorijske mašine su pripadale Vaksmanu. I dalje traje debata o tome da li je trebalo uključiti i Šaca u Nobelovu nagradu koja je dodeljena 1952. godine. Komitet instituta koji dodeljuje Nobelovu nagradu je izdao saopštenje da nagrada nije dodeljena zarad samog otkrića (streptomicina), već se uzelo u obzir i razvoj metoda i tehnika koje su dovele do tog otkrića.

Pravni spor je okončan u korist Šaca i zvanična odluka je bila ta da se Šacman uključi u nagradu koja je dodeljena 1952. godine kao jedan od ko-otkrivača. Šacu je takođe dodeljena Ratdžersova medalja 1994. godine kada je napunio 74. godinu. Nažalost, ovaj spor je imao negativnog uticaja na karijere oba naučnika, Vaksmana i Šaca, i debata traje i danas.

## Reference

## Literatura

* Kingston, Vilijam (2004). Streptomycin, Schatz v. Waksman, and the Balance of Credit for Discovery. "Žurnal istorije medicine i nauke" (Journal of the History of Medicine and Allied Sciences) 59 (3), 441-462.
* Mistijen, Veronika. Time, and the great healer. The Guardian, Saturday 2. November 2002. Pozadina otkrivanja streptomicina.
* Lorenc, Piter A. (2002). The misallocation of credit is endemic in science. Naučni magazin "Priroda" 415 (6874), 835-836.

## Vanjske veze

* "Notebooks Shed Light on an Antibiotic’s Contested Discovery," New York Times, June 12, 2012, by Peter Pringle
Gentamicin

**Gentamicin** je antibiotik iz porodice aminoglikozida i deluje na veliki broj bakterijskih infekcija, naročito na infekcije izazvane Gram negativnim bakterijama. Gentamicin je mimetik prirodnih biomolekula i nadoveže se na bakterijske ribozome gde dovodi do nepravilnog čitanja genetičkog koda.

Kao i svi antibiotici iz porodice aminoglikozida, gentamicin ne ulazi, tj ne prolazi kroz membrane koje bi ga dovele u tanko i debelo crevo, tako da se može dati pacijentu samo putem infuzije, odnosno intravenski, ili topikalno.

## Nuspojave
Sporedne štetne posledice dugoročnog konzumiranja gentamicina su gubljenje sluha ili poremećaji koordinacije, naročito kod osoba koje već imaju uređene genetičke predispozicije za ispoljavanje problema u koordinaciji. Ove osobe imaju bezazlenu mutaciju DNK molekula koja se može drastično ispoljiti ukoliko se gentamicin u velikoj meri unosi u organizam i meša sa ćelijama domaćina u čitanju genetičkog koda. Ćelije uha su naročito osetljive na ovaj antibiotik. Ponekad se antibiotik namerno koristi u velikoj meri u drastičnim slučajevima Menijerove bolesti ili Menijerovog sindroma, kako bi se oslabila aktivnost vestibularnog aparata.

Gentamicin takođe može biti jako nefrotoksičan, naročito u serijskim tretmanima gde se uzima na redovnoj osnovi u velikoj dozi. Da bi se izbeglo oštećenje bubrega doza gentamicina se prepisuje na osnovu mase pacijenta.

Ešerihija Koli je pokazala određeni stepen otpornosti na gentamicin iako je sama bakterija gram negativna.

## Izvori

## Vanjske veze
Aldehid

**Aldehidi** su organska jedinjenja sa kiseonikom, koja u svom molekulu sadrže karbonilnu grupu kao funkcionalnu grupu. Kod aldehida ugljenikov atom karbonilne grupe je uvek primaran (za njega mora biti vezan jedan vodonikov atom). Ova grupa se zove **aldehidna grupa**. Četvrtu vezu atom može ostvariti sa atomom vodonika ili ugljenika iz alkil-grupe.

U mnogim granama hemijske industrije metanal i etanal imaju veliku primenu.

## Povezano
* Ketoni
Ugljikovodici

**Ugljikovodici** su organski kemijski spojevi ugljika i vodika. Sastoje se od "kostura" atoma ugljika na koje su vezani atomi vodika (i nekih drugih elemenata.

## Podjela

Glavna podjela ugljikovodika je prema obliku ugljikovog "kostura". Dalje se dijele uglavnom po zasićenosti.

* **aciklički (alifatski)** - atomi ugljika čine lančaste molekule.
** **zasićeni - [[alkani]]** - atomi ugljika su vezani samo jednostrukom kovalentnom vezom.
** **nezasićeni**
*** *[[alkeni]]* - osim jednostruke, između atoma ugljika postoji i dvostruka kovalentna veza.
*** *[[alkini]]* - osim jednostruke, između atoma ugljika postoji i trostruka kovalentna veza.
* **ciklički** - atomi ugljika čine prstenaste molekule.
** **karbociklički** - prsten je građen samo od atoma ugljika.
*** *zasićeni - [[cikloalkani]]* - atomi ugljika su vezani samo jednostrukom kovalentnom vezom.
*** *nezasićeni - [[cikloalkeni]]* - osim jednostruke, između atoma ugljika postoji i dvostruka kovalentna veza.
*** *aromatski - [[areni]]* - u prstenu su jednostruka i dvostruka kovalentna veza poredane naizmjenično.
** **heterociklički** - u prstenu postoje i drugi atomi (koji se nazivaju heteroatomima) osim atoma ugljika (npr. atom kisika, dušika, sumpora...).

## Aromatski ugljikovodici

Naziv dolazi od grčkog *[[aroma]]* (miris). U 19.st. *Kekule* otkriva strukturu benzena.
Molekulska formula benzena je C6H6, a izvori su katran kamenog ugljena, nafta.

         C
         |
         C
        / \
     H-C   C-H
       |   |
     H-C   C-H
        \ /
         C
         |
         C

Poznatiji aromatski ugljikovodici: antracen i naftalen.

## Reakcije ugljikovodika

*Supstitucija - reakcije supstitucije ili zamjene su reakcije zasićenih i aromatskih ugljikovodika pri čemu se atom vodika iz molekule zamjenjuje atomom drugog elementa ili drugom skupinom, pri veoma jakoj svjetlosti.

*Adicija (lat. *additio* - dodavanje, pribrajanje). U matematici znači pribrajanje. U organskoj kemiji, vezivanje vodikovih atoma, atoma drugih elemenata ili radikala, te odvajanje na dvostruke ili trostruke veze nezasićenih organskih spojeva.

## Vanjske veze

* Hemija ugljovodonika
Dien

**Dieni** (**alkadieni**) su nezasićeni ugljovodonici koji sadrže dve dvostruke veze. Dieni su izomerni sa alkinima. Opšta formula diena je CnH2n-2.

Dve dvostruke veze u nekom alkadienu mogu biti raspoređene na više načina.

## Podela po rasporedu dvostrukih veza
Po rasporedu dvostrukih veza dieni se dele na:
# kumulovane diene
# konjugovane diene
# izolovane diene

### Kumulovani dieni
Kumulovani dieni su oni dieni kod kojih se dvostruke veze nalaze jedna pored druge:

::CH2=C=CH-CH2CH3
::(1,2-pentadien)

Ovi dieni nemaju praktičan značaj u hemiji

### Izolovani dieni
Izolovani dieni su dieni kod kojih su dvostruke veze međusobno udaljene. Njihove dvostruke veze reaguju nezavisno jedna od druge. Oni se po hemijskom pogledu ponašaju isto kao i alkeni.

::CH2=CH-CH2-CH=CH2
::(1,4-pentadien)

### Konjugovani dieni
Konjugovani dieni su oni dieni kod kojih su dvostruke veze rastavljene jednom jednostrukom vezom. Ovakav sistem dvostrukih veza utiče na stabilnost jedinjenja.

Najprostiji konjugovani dieni su:
                                     CH3
                                     | 
 CH2=CH-CH=CH2       i        CH2=CH-C=CH2
 (1,3 butadien)        (2-metil-1,3 butadien (izopren))

Konjugovani dieni su veoma bitni u hemiji i imaju značajnu praktičnu primenu.
Takođe imaju karakterističan način reagovanja. Tako na proimer kada se na 1,3-butadien dejstvuje bromom u zavisnosti od količine reangensa dobijaju se sledeći proizvodi:
 CH2=CH-CH=CH2 + 2 mola broma → CH2-CH-CH-CH2
                                |   |  |  |
                                Br  Br Br Br

CH2=CH-CH=CH2 + 2 mola broma →
* 1)
 CH2-CH-CH=CH2
 |   |
 Br  Br

takozvana 1,2 adicija usled čega nastaje 3,4-dibrom-1-buten
* 2)
 CH2-CH=CH-CH2
 |         |
 Br        Br

takozvana 1,4 adicija usled čega nastaje 1,4-dibrom-2-buten.

## Značaj
Karakteristična reakcija koja se javlja kod konjugovanih diena je 1,4-adicija. Za konjugovane diene je takođe karakteristično što su dosta stabilniji od odgovarajućih diena sa različitim rasporedom dvostrukih veza. 1,4 adicija ima veoma veliki praktičan značaj jer se us pomoć nje dobijaju brojna organska jedinjenja od kojih je najpoznatiji veštački (sintetički) kaučuk koji nastaje polimerizaciom izoprena.

## Literatura
* Hemija za 3 razred gimnazije prirodno matematičkog smera, medicinske, veterinarske i škole za negu lepote - Aleksandra Stojiljković

## Povezano
* alkani
* alkeni
* alkini
* cikloalkani
Propen

**Propilen**, takođe poznat pod :en:IUPAC-ovim imenom kao **propen**, je organsko jedinjenje hemijske formule C3H6. To je drugo po jednostavnosti jedinjenje iz grupe alkena iz klase ugljovodonika, od kojih je etilen (eten) najjednostavniji. Pod normalnim uslovima propilen je gas bez boje i mirisa. (U komercijalni gas se dodaju tragovi merkaptana ili sličnih jedinjenja neprijatnog i prodornog mirisa da bi se gas, ako procuri lako osetio po mirisu. Propilen može da se dobije gasifikacijom uglja ali se uglavnom proizvodi krekovanjem sirove nafte. Propilen je jedna od najvažnijih sirovina u petrohemijskoj industriji. Najvažnija upotreba je kao monomera u proizvodnji polipropilena.

## Osobine

## Reference

## Literatura

* 
* 

## Vanjske veze
Hitin

**Hitin** je kompleksni polisaharid izgrađen od aminošećera. Gradi omotač zglavkara, gljiva, lišajeva i bakterija. Ima zaštitnu ulogu jer je veoma otporan prema mnogim rastvaračima.  

Hitin se razlaže:
* u smeši sumporne kiseline i nekih baza;
* u ćelijama pod dejstvom hitinaze; hitinaza je enzim koji se nalazi i u crevu puževa koji se hrane sitnim zglavkarima.

## Reference

## Vanjske veze

* Horseshoe Crab Chitin Research 
* Information about Chitin (Heppe Medical Chitosan)
* 
*
Celuloza

**Celuloza** je prirodni makromolekul koji nastaje fotosintezom. Sastoji se od anhidrida glukoze empirijske formule (C6H10O5)n
. Celuloza pripada grupi polisaharida koji predstavljaju do 80 % suve materije biljnog sveta, a među kojima je celuloza najznačajnija.

Potpunom hidrolizom celuloze dobija se D – glukoza
:(C6H10O5)n +nH2O = nC6H12O6

Osnovu celuoloze čine ustvari, dva anhidrida D – glukoze, koji su vezani glukozidnom vezom i čine molekul celobioze. Ispitivanjem se došlo do zaključka da je celuloza polisaharid izgrađen od velikog broja molekula D – glukoze, povezanih glukozidnom vezom.

Celuloza u dodiru sa vodom bubri, utoliko više ukoliko je više amfornih područja u vlaknu. Od količine apsorbovane vode zavise mehaničke osobine celuloze, tj. veće bubrenje smanjuje mehaničku otpornost. Organski rastvarači izazivaju slabije bubrenje od vode.

Polarni rastvarači (hloroform) pokazuju veću moć penetracije u vlakna celuloze, od nepolarnih rastvarača (ugljendisulfid). Sposobnost upijanja vlakna pojačana je posle tretiranja sa 20 % natrijum hidroksida.

## Reference

## Vanjske veze

* Structure and morphology of cellulose  by Serge Pérez and William Mackie, CERMAV-CNRS
* Cellulose , by Martin Chaplin, London South Bank University
* Clear description of a cellulose assay method  at the Cotton Fiber Biosciences unit of the USDA.
Dipol

**Dipol** je par jednakih ali suprotnih naboja razmaknutih na neko rastojanje. Dipol može biti električni ili magnetni zavisno od naboja koji ga obrazuju. Ako se rastojanje među nabojima ne menja onda je dipol stalni (permanentni). Ako se pak rastojanje menja pod uticajem spoljašnjeg agensa onda je dipol indukovan. Ako rastojanje među nabojima osciluje onda je dipol oscilatorni. Jačina dipola izražava se preko dipolnog momenta.

Po svojim dimenzijama dipol može biti makroskopski i mikroskopski. Maroskopski osilatorni dipol predstavnja zapravo najjednostavniju radio antenu. Mikroskopski dipoli nastaju tako što elektroni iz hemijske veze imaju težnju da se nađu bliže jednom hemijskom elementu nego drugom. Tako nastaje permanentni dipol, kao kod molekula CO, HCl, HF itd. 

Mikroskopski dipoli imaju izvanredno veliki značaj u fizičkoj hemiji jer su oni glavni izvori rotacionih i vibracionih spektara. Jedan od osnovnih zadataka molekulske spektrohemije je da praćenjem rotacije i vibracije molekulskih dipola sazna nešto o njihovoj strukturi. Na primer, koncentracije i vrste molekula u kosmosu dobijaju se analizom rotacionih i vibracionih spektara koje emituju molekulski dipoli.
Purin

**Purin** je heterociklično, aromatsko organsko jedinjenje, koje se sastoji od kondenzovanih prstena pirimidina i imidazola.

Generalni naziv ,,purini” se odnosi na supstituisane purine i njihove tautomere. Dve baze u nukleinskim kiselinama, adenin (6-aminopurin) i guanin (2-amino-6-oksipurin), spadaju u purine (purinske baze). U DNK, ove baze formiraju vodonične veze sa svojim komplementarnim pirimidinskim bazama, timinom i citozinom. U RNK, komplementarno jedinjenje adeninu je uracil, umesto timina.
 

Ostali značajni purini su ksantin (2,6'-dioksipurin), hipoksantin (6-oksipurin), teobromin (3,7-dimetilksantin), kofein (1,3,7-trimetilksantin) i mokraćna kiselina (2,6,8-trioksipurin).
: 

Metilovani ksantini (teofilin, teobromin, kofein) se nalaze u raznim pićima spravljenim od biljaka - u kafi, (crnom) čaju, guarani, mateu.

Purini su biohemijski veoma značajna jedinjenja, pre svega kao komponente DNK i RNK, ali se takođe nalaze i u nizu drugih biohemijskih jedinjenja, kao što su ATP (adenozin trifosfat), GTP (guanozin trifosfat), ciklični AMP (ciklični adenozin monofosfat), NADH (nikotinamid adenin dinukleotid) i koenzim A.

Kod svih ovih jedinjenja važnu ulogu igraju njihove tautomerne strukture.

Takođe treba pomenuti i fenoksazin i fenotiazin, kao derivate purina, koji predstavljaju osnovne supstance iz kojih se izvode neke boje i lekovi. Od derivata fenotiazina poznato je metilensko plavo.

Nemački hemičar Emil Fišer (Emil Fischer) dao je ime purinima 1884. godine. On ih je 1898. godine sintetisao i pokazao da purini predstavljaju zasebnu grupu hemijskih jedinjenja.

## Reference

## Vanjske veze
* Kompjuterska hemija
Imidazol

**Imidazol** je heterociklično, aromatično organsko jedinjenje. Kasnije je svrstan u grupu alkaloida. S obzirom da si azoli grupa jedinjenja kod kojih je makar jedan heteroatom azot, onda se imidazol može svrstati i u tu grupu jedinjenja.

Ovaj prstenasti sistem je veoma važna biološka komponenta koja ulazi u sastav histidina i histamina.

Imidazol može da ima bazna svojstva (pKb = 7.0), kao i slabo kisela (pKa = 14.5), odnosno ima amfoteran karakter.

Postoji u dva tautomerna oblika sa vodonikovim atomom na jednom ili drugom atomu azota. Zbog toga su, na primer, 4-, odnosno 5-metilimidazol u stvari jedno te isto jedinjenje.

Mnoge droge sadrže imidazolov prsten.

Heterociklični molekul diamina, zasićen sa dva atoma vodonika, koji korespondira molekulu imidazola naziva se imidazolin i ima hemijsku formulu C3H8N2.

## Osobine

## Izvori

## Literatura

* 
* 
* 

## Vanjske veze

* Kompjuterska hemija
Međunarodna unija za čistu i primenjenu hemiju

**Međunarodna unija za čistu i primenjenu hemiju** () je međunarodna, nevladina, naučna organizacija koja za cilj ima napredak hemijskih disciplina. IUPAC je najpriznatiji na polju postavljanja standarda u imenovanju jedinjenja (IUPAC nomenklatura).

Ideja o potrebi saradnje među hemičarima sveta kao i usvajanja zajedničkih standarda relativno je stara. Prvi u nizu ovakvih sastanaka (koji ujedno i predstavljaju preteču osnivanju Unije) održan je na inicijativu i u organizaciji Kekulea 1860. godine. Ovo će biti prvi u nizu sastanaka koji će za proizvod imati usvajanje Ženevske nomenklature 1892. koja predstavlja prvi pokušaj organizacije nomenklature organskih jedinjenja. Konkretnija preteča Unije, bilo je Međunarodno udruženje hemijskih društava, koje će na sastanku u Parizu 1911. jasno ukazati na zadatke i cinjeve delovanja ovakvog udruženja.

Unija je konačno osnovana 1919. godine i činili su je hemičari kako iz industrijskih tako i iz akademskih krugova. Od tada je Unija znatno porasla. Ima 45 nacionalnih tela (među kojima je i Srbija i Crna Gora) kao i 20 nacionalnih podružnih tela koja imaju status posmatrača.

Unija je unutrašnji organizovana na nekoliko odeljenja:
* fizička i biofizička hemija
* neorganska hemija
* organska i biomolekularna hemija
* polimeri
* analitička hemija
* hemija i okolina
* hemija i zdravlje ljudi
* hemijska nomenklatura i prikazivanje strukture

U ovim odeljenjima na dobrovoljnoj bazi radi oko 1.200 hemičara širom sveta.

Unija redovno objavljuje različite publikacije pretežno vezane za nomenklaturu i standarde.

## Povezano
* Hanč-Vidmanova nomenklatura

## Reference

## Vanjske veze
* Međunarodna unija za čistu i primenjenu hemiju
Pojezna

**Pojezna** je naseljeno mjesto u Bosni i Hercegovini u opštini Derventa koja pripada entitetu Republika Srpska. Na popisu stanovništva 1991. u njemu je živjelo 1,277 stanovnika.

## Geografija

## Historija

## Stanovništvo

## Privreda

## Reference

## Izvor
* Knjiga: "Nacionalni sastav stanovništva - Rezultati za Republiku po opštinama i naseljenim mjestima 1991.", statistički bilten br. 234, Izdanje Državnog zavoda za statistiku Republike Bosne i Hercegovine, Sarajevo.
* internet - izvor, "Popis po mjesnim zajednicama" - http://www.fzs.ba/Podaci/nacion%20po%20mjesnim.pdf 

## Vanjske veze
Baza

Reč **baza** može označavati:
* hemijsko jedinjenje, **[[Baza (hemija)|bazu]]**
* **[[Baza (linearna algebra)|bazu]]** vektorskog prostora u linearnoj algebri
** U posebnim slučajevima baza vektorskog prostora može biti ortonormirana ili samo ortogonalna
* **[[Baza podataka|bazu podataka]]**, pojam iz iz informatike i računarstva
* **[[Vojna baza|vojnu bazu]]**
* naseljeno mesto **[[Baza (Francuska)|Bazu]]**, u Francuskoj
IUPAC nomenklatura

**IUPAC nomenklatura** je sistem za imenovanje hemijskih jedinjenja i uopšte opisivanje hemijske nauke. Razvijen je i ažurira se pod okriljem Međunarodne unije za čistu i primenjenu hemiju (*IUPAC*).

## Podela

IUPAC nomenklatura je podeljena po knjigama zavisnosti od oblasti koju pokriva:
* *Opšte* – „Principi hemijske nomenklature“
* *Zlatna knjiga* – hemijska terminologija
* *Zelena knjiga* – fizička hemija
* *Crvena knjiga* – neorganska hemija
* *Plava knjiga* – organska hemija
* *Ljubičasta knjiga* – nomenklatura makromolekula
* *Narandžasta knjiga* – analitička nomenklatura
* *Srebrna knjiga* – terminologija i nomenklatura kliničke laboratorijske prakse
* *Bela knjiga* – biohemijska nomenklatura

## Povezano
* CAS – Chemical abstract service
* Nomenklatura neorganskih jedinjenja
* Nomenklatura organskih jedinjenja

## Izvori
* IUPAC zvanični sajt
* Spisak knjiga IUPAC-a
Solvatacija

**Solvatacija** je proces okruživanja čestice rastvorka česticama rastvarača. Pri tome su čestice rastvarača najčešće molekuli dok čestice rastvorka mogu biti molekuli, atomi ili joni.

Solvatacija je univerzalna pojava ali je najizrazitija kod veoma polarnih rastvarača, gde i rastvorak ima izražene polarne osobine ili poseduje jonsku vezu. Molekuli polarnog rastvarača tada grade dosta postojani omot (solvatacionu sferu, a kada je rasrtvarač voda, hidratacionu sferu) debljine do 4-5 molekula rastvarača oko čestice rastvorka. Kod brojnih hemijskih reakcija jona u vodenim rastvorima hidrataciona sfera predstavlja prepreku koja usporava reakciju.

Solvatacija je osnovni uzrok elektrolitičke disocijacije kod rastvora.

Prilikom solvatacije odigravaju se promene u energetskom sadržaju sistema (entalpije) kao i promene uređenosti sistema (entropije). Pre nego što je moguće da dođe do interakcije čestica rastvorka i rastvarača, potrebno je da dođe do raskidanja međumolekulskih veza između istih. Ovaj proces je endoterman ali se uravnotežuje sa stvaranjem novih intermolekulskih veza između rastvorka i rastvarača, što je egzoterman proces. Neto promena energije je u opštem slučaju mala (mada ima ekstremnih izuzetaka) i može da ima kako endo- tako i egzoterman karakter. Endotermne spontane solvatacije objašnjavaju se promanama entropije. Naime, povećanje neuređenosti sistema favorizuje rastvaranje.

## Povezano
* rastvorljivost 
* rastvor
* rastvarač
* elektrolitička disocijacija
* Ostvaldov zakon
Hidratacija

**Hidratacija** ima više značenja a sva se odnose na vodu:
* Hidratacija (reakcija) Hemijska reakcija u kojoj se rekombinovan molekul vode ugrađuje u novonastalo jedinjenje
* Hidratacija (solvatacija) Okruživanje čestice rastvorka molekulima vode.
Hidratacija (reakcija)

U organskoj hemiji **hidratacija** je hemijska reakcija u kojoj se hidroksilna grupa (OH-) i vodonik vezuju za dva atoma ugljenika koji su kovalentno vezani dvostrukom vezom:
:RRC=CH2 + H2O/kiselina &rarr; RRCH-CH2-OH

**Hidratacija** je skup hemijskih i fizičkih procesa, u kojima se voda jedini sa drugom supstancijom bez ostatka. Procesi hidratacije su posebni oblik procesa solvatacije. 

Voda u procesu hidratacije može da bude u tečnom ili gasovitom obliku. Razne forme procesa hidratacije se zasnivaju na različitom veziivanju molekula vode sa molekulima drugih supstancija ili njihovim jonima. U produktima hidratacije voda može i dalje da ostaje u obliku molekula ili da udeo u novonastalom hemijskom jedinjenju ima u obliku mešavine vodonika i kiseonika u istoj proporciji kao i u molekulu vode, to jest u odnosu 2:1.

Oblici hidratacije:
* hemijska reakcija sinteze (podjednako u neorganskoj i organskoj), npr. reakcija vode sa kiseonikom koja daje hidroksid
* nastanak koordinatne veze u kristalnoj rešetki nekih jedinjenja, usled čega iz bezvodne soli nastaje „uvodnjena“ so. 
* jedinjenje u vodenom rastvoru sa nekim katjonima, usled čega nastaju kompleksni katjoni.

## Reference
Hidratacija (solvatacija)

**Hidratacija** (od grčkog hydor - voda) - nagomilavanje molekula vode oko rastvorka. Hidratacija je specijalni slučaj solvatacije.
PH vrednost

**pH vrednost** je mera aktivnosti vodonikovih jona (H+) u lavoru i na taj način određuje da li je dati rastvor kiselog ili baznog karaktera. pH vrednost je broj bez jedinica, i za poređenje koristi se pH skala koja obuhvata vrednosti od 0 do 14. Za kisele rastvore pH vrednost je manja od 7 (pH  7,0). 
Za neutralan rastvor pH je 7. Mera analogna ovoj za koncentraciju hidroksidnih jona u rastvoru je pOH.

## Definicija
Iako pH vrijednost nema metrične jedinice, njena skala nije proizvoljna. pH vrednost se meri na osnovu aktivnosti vodonikovih jona u rastvoru.

Formula za računanje vrednosti je:

**<math>\mbox{pH} = -\log_{10} [{H^+}]</math>**

[H+] označava aktivnost H+ jona (ili preciznije napisano [H3O+], ekvivalent vodonikovih jona, izmerenih u jedinici molarnosti, odnosno broj vodonikovih jona u jednom molu jedne litre datog rastvora.

Log10 označava logaritam sa bazom od 10, tako da se pH vrednost definiše na logaritamskoj skali kiselosti. Na primer, rastvor sa pH=8,2 će imati [H+] aktivnost 10−8,2 mol/L, odnosno 6,31 × 10−9 mol/L. Dok, rastvor sa [H+] koncentracijom jona od 4,5 × 10−4 mol/L će imati pH vrednost od −log10(4,5 × 10−4) ili 3,35

 
Za čistu vodu pH vrednost od 7 označava da je rastvor neutralan, jer se u vodi nalazi isti broj H+ jona i OH− jona, sa jednakim koncetracijama od 1×10−7 mol/L.
Hidroksid

**Hidroksidi** su jedinjenja tipa M(OH)x koja disocijacijom daju hidroksidne jone.

Hidroksidi mogu da budu bazni ili amfoterni.

## Pregled hidroksida
* Hidroksidi metala 1. grupe hemijskih elemenata: LiOH, NaOH, KOH, RbOH, CsOH. Ovi hidroksidi su veoma jake baze koji odlično rastvaraju u vodi. Ova jedinjenja su hemijski veoma reaktivna. Disociraju se na jon metala i anjon OH-
* Hidroksidi metala 2. grupe hemijskih elemenata bez berilijuma: Mg(OH)<sub>2</sub>, Ca(OH)<sub>2</sub>, Sr(OH)<sub>2</sub> i Ba(OH)<sub>2</sub>. Ova jedinjenja su dosta jake baze, ali se ne rastvaraju baš najbolje u vodi.
* Amfoterni hidroksidi: Be(OH)<sub>2</sub>, Zn(OH)<sub>2</sub>, Pb(OH)<sub>2</sub>, Sn(OH)<sub>2</sub>, Al(OH)<sub>3</sub>. Ovi hidroksidi se loše rastvaraju u vodi. U kiseloj sredini disosuju na jon metala i na anjone OH-. U baznoj sredini na anjon XOnn- i na katjone H+.

Karakter hidroksida zavisi od veze. Ukoliko je jaka jonska veza dobijaju se hidroksidi koji u potpunosti disosuju na jone OH-. Ukoliko je veza više kovalentna hidroksid ima amfoterne osobine.

## Reference

## Literatura
* 
* 
* 
* 

## Vanjske veze
Emulzija

**Emulzija** je smjesa dviju nemješivih tekućina. To je nestabilna smjesa koja se brzo nakon miješanja ponovo razdvaja na svoje sastojke. Da bi ona postala stabilna potreban je **emulgator**, tvar koja raspršuje jednu supstancu u drugoj u obliku sitnih kapljica.

## Emulgator
**Emulgator** je tvar koja emulziju održava stabilnom. 
Primjeri emulzija su margarin, mlijeko, majoneza, fotografski film, itd. Kod margarina su čestice vode raspoređene u ulju, a kod mlijeka su čestice ulja raspoređene u vodi.

Od kemijskih emulgatora (koji se ne koriste u prehrani) najčešći su razni deterdženti i sapuni koji čiste tako da raspršuju masti u sitne kapljice, a one se u tom obliku miješaju s vodom i stvaraju emulziju. To je tipično svojstvo emulgatora. 
Emulgatori stvaraju homogeni sloj oko kapljica raspršene faze.

Vrste emulgatora: 
# anionaktivni (ionogeni)
# kation-aktivni
# neionogeni
# amfotermni
# kompleksni
# netopljivi
# pseudoemulgatori

## Reference

## Literatura
*