open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Noćna borba

**Noćna borba**, **noćna delovanja** ili **noćna dejstva** je izraz kojim se u vojnoj terminologiji opisuju vojne operacije koje se odvijaju noću. U pravilu ih izvodi strana koja nastoji iskoristiti slabiju vidljivost u odnosu na dan ili biološki sat zahvaljujući kome će neprijatelj biti umorniji i slabije koncentriraniji za obavljanje borbenih zadataka. Zbog toga se noćne operacije obično poduzimaju od strane koja nastoji izvesti ofanzivne ili napadne operacije, pri čemu bi noćne uvjete trebala iskoristiti u svrhu neopaženog prilaženja neprijatelju, postizanja iznenađenja te izazivanja panike u neprijateljskim redovima. Rizik za napadače, s druge strane, predstavlja mogućnost zbrke u vlastitim redovima, nedolaženja na predviđene pozicije, odnosno prijateljske vatre, kao i otežanog održavanja discipline.

Noćna borbu su zbog toga tradicionalno preferirale manje jedinice, sastavljene od ljudi koji dobro poznaju bojište, pa je ona dugo vremena bila gotovo isključivo vezana uz gerilsku strategiju ili se kod konvencionalnih vojski događala sticajem specifičnih okolnostima umjesto unaprijed razrađenih planova. S vremenom se za noćnu borbu, pak, počinju trenirati posebno obučene specijalne jedinice. Mogućnost noćne borbe je isto tako dovela do inovacija u vojnoj tehnologiji, odnosno pronalaska sredstava koje bi trebale anulirati neke njene nedostatke i rizike; to se može odnositi na korištenje radara i navigacijskih uređaja u pomorskom i zračnom, odnosno termovizijskih uređaja u kopnenom ratovanju.

## Reference
Tablica množenja

**tablica množenja,** matematička tablica korištena za definiranje operacije množenja u algebarskom sistemu.

Tablica za decimalni sistem se tradicionalno poučavala kao dio osnovnog matematičkog obrazovanja širom svijeta jer daje osnov aritmetičkih operacija u decimalnom sistemu brojeva. Mnogi nastavnici vjeruju da je svakog učenika nužno naučiti napamet tablicu do 9 × 9.
83.

__NOTOC__
Godina **83.** (**[[rimske brojke|LXXXIII]]**) bila je redovna godina koja počinje u srijedu u juljanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao **Godina konzulstva Augusta i Rufa** (ili, rjeđe, **godina 836. ''[[Ab urbe condita]]**''). Oznaka 83. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini postala glavna metoda za označavanje godina u Evropi.

## Događaji
* Rimski car Domicijan služi kao rimski konzul.
* Domicijan vodi ratne operacije protiv germanskog plemena Hati i pobjeđuje ih, a što omogućava nastavak izgradnje fortifilkacije (Limes) duž rimske granice na Rajni.
* Rimska tvrđava, danas poznata kao Inchtuthil, sagrađena u današnjoj Škotskoj.
* Rim donosi nove zakone kojima je zabranjena kastracija robova.
* Bitka kod Mons Graupiusa, u kojoj Rimljani odnose veliku pobjedu, ubivši, prema Tacitu, 10.000 Brita uz vlastite gubitke od 360, te tako lome posljednji organizirani otpor domorodaca u Britaniji. (mogući datum, također 84).

## Rođenja
*

## Smrti
* Supruga Liang, supruga kineskog cara Zhanga iz dinastije Han
Supruga Liang

**Supruga Liang** (梁貴人, osobno ime nepoznato) (62(?)-83?), posthumna titula **Carica Gonghuai** (恭懷皇后, doslovno, "carica velečasnog štovanja") bila je supruga kineskog cara Zhanga iz Istočne dinastije Han. Godine 79. mu je rodila sina po imenu Liu Zhao (劉肇), ali je oin kasnije usvojen od strane careve prve supruge carice Dou te nije znao tko mu je prirodna majka sve dok sam nije došao na prijestolje kao car He.
Hati (Germani)

**Hati** () su bili germansko pleme čija je prapostojbina početkom 1. milenijuma bila dolina gornjeg Wesera. Područje gdje su živjeli je odgovaralo današnjem centralnom i sjevernom Hessenu, odnosno Donjoj Saksoniji, oko rijeka Weser, Eder i Fulda. Prema Tacitu, među Hatima su se nalazili preci Batavaca, koje su unutarplemenske svađe natjerale da se presele na zapad u današnju Nizozemsku.

Hati se u rimskim izvorima prvi put spominju 1. vijeku, a posebno dobar opis je ostavio Tacit; prema njemu su bili jedno od rijetkih germanskih plemena koje je preferiralo pješadijsku od konjičke borbe, odnosno imalo logističku infrastrukturu za dugotrajne kampanje. Hati su sudjelovali u bitci u Teutoburškoj šumi, te nakon toga žestoko branili svoju nezavisnost od Rimljana. Oko godine 50. je spriječen njihov upad u Donju Germaniju. Aktivnost Hata i njima srodnih plemena su postale jedan od razloga za izgradnju rimskog limesa.

Vjeruje se da su se Hati s vremenom stopili s većim, odnosno kasnijim germanskim narodima, među kojima se kao najbolji kandidat spominju Franci.

Također se vjeruje da naziv Hessen dolazi upravo od njihovog imena.
Inchtuthil

**Inchtuthil** je naziv za arheološki lokalitet u Škotskoj poznat po tome što se na njemu nalaze ostaci rimskog utvrđenog logora poznatog pod nazivom *Victoria*. Logor je sagrađen na prirodnoj uzvisini iznad sjeverne obale rijeke Tay jugozapadno od današnjeg Blairgowriea u oblasti Perth and Kinross.

Logor je godine 83. podigao rimski vojskovođa Gnej Julije Agrikola prilikom svog pohoda na sjever tadašnje Bitanije te je služio kao njegov štab u borbi protiv Kaledonaca. U logoru je bila smještena *[[Legio XX Valeria Victrix]]*, a vjeruje se da je izgradnja trajala dvije do tri sezone. Međutim, samo nakon nekoliko godina Agrikola je opozvan u Rim, a *[[Legio II Adiutrix]]*, koja je vršila garnizonske dužnosti u rimskoj Britaniji premještena u Meziju kako bi se borila protiv Dačana; zbog toga se *XX Valeria Victrix* morala povući na jug da zauzme njeno mjesto, te je Inchtuthil napušten.

Zahvaljujući tome, Inchtuthil je u 20. vijeku izazvao veliku pažnju arheologa s obzirom da predstavlja autentičan primjer rimske vojne arhitekture u 1. vijeku koji nije "kontaminiran" kasnijim nadogradnjama.

## Vanjske veze

* The Roman Gask Project 
* romanbritain.org Northern Campaigns 
* Britannia-The Roman army and navy in Britain 55BC -410AD
Bitka kod Mons Graupiusa

**Bitka kod Mons Graupiusa** se odigrala godine 83. ili 84. na području današnje sjeveroistočne Škotske između rimske vojske pod Gnejem Julijem Agrikolom s jedne, te kaledonskih (britskih i/li piktskih) plemena na čelu sa Kalgakom sa druge strane. Usprkos brojčane inferiornosti, Rimljani su odnijeli veliku pobjedu te je njome, prema Tacitovim navodima, prestao svaki veći otpor domorodaca u Britaniji. Međutim, samo nakon nekoliko godina Agrikola je smijenjen, a njegove trupe povučene na jug, pa dio historičara vjeruje da bitka nije imala tako veliki značaj kakav joj daje Tacit.

## Vanjske veze

* Agricola: He came, he saw, but did he conquer? 
* An essay by James Grout in ''Encyclopaedia Romana''
* Roman Scotland website  which provides a full analysis of the contending sites
84.

__NOTOC__
Godina **84.** (**[[rimske brojke|LXXXIV]]**) bila je prijestupna godina koja počinje u četvrtak u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao **Godina konzulstva Augusta i Sabina** (ili, rjeđe, **godina 837. ''[[Ab urbe condita]]***). Oznaka 84. za ovu godinu se udomaćila od ranog srednjeg vijeka, kada je [[kalendarska era]] [[Anno Domini]] u Evropi postala glavnom metodom za označavanje godina.
== Događaji ==

* [[Bitka kod Mons Graupiusa]] u kojoj [[Rimsko Carstvo|rimski]] vojskovođa [[Gnaeus Julius Agricola|Gnej Julije Agrikola]] nanosi veliki poraz [[Kaledonci]]ma (mogući datum, također [[83]]).
* Rimski car [[Domicijan]] izabran za rimskog [[rimski konzul|konzula]] na deset godina i za doživotnog [[cenzor (drevni Rim)|cenzora]] čime su dodatno brisani ostaci [[Rimska Republika|republikanskog]] uređenja u tadašnjoj rimskoj državi koja sve više postaje [[monarhija]].
* [[Kina|Kineska]] Istočna [[dinastija Han]] mijenja ime vladarske ere *Jianchu* u *Yuanhe*.
* [[Plinije Mlađi]] služi kao *sevir equitum Romanorum'' (komandant konjičkog eskadrona).
* Domicijan opoziva Agrikolu natrag u Rim, gdje je za svoje uspjehe u Britaniji nagrađen trijumfom i mjestom guvernera Afrike, koje odbija.
* Nastavak izgradnje Limesa, odnosno linije utvrđenja koja bi trebala čuvati rimsku granicu od Rajne do Dunava.
* Domicijan diže plaće legionarima za jednu trećinu, osiguravši tako njihovu vjernost.

## Rođenja
*

## Smrti
* Tit Flavije Sabin, suprug Julije Flavije (pogubljenje po naređenju Domicijana)
Quousque tandem abutere, Catilina, patientia nostra?

***Quousque tandem abutere, Catilina, patientia nostra?*** je latinska fraza kojom započinje prvi govor Marka Tulija Cicerona protiv Katiline. Prevedena glasi: *Dokle ćeš konačno, [[Katilina]], zloupotrebljavati strpljivost našu?*

Ove reči čine slavni incipit, tj. početak prvog govora protiv Katiline. Reči je izrekao Ciceron u Hramu Jupitera Statora (govor nije održan u Rimskom Senatu zbog sigurnosnih razloga) dana 8. oktobra 63. pr. Hr. radi otkrivanja i kažnjavanja druge Katilinine urote, tj. neuspešnog državnog udara protiv Rimske Republike kojeg je predvodio Katilina sa svojim pristalicama.

Fraza se prigodno koristi i danas radi razotkrivanja nečije hipokrizije. Obično se izriče žalosnim glasom. Može se pretpostaviti kako je većinom uobičajen izraz u zemljama u kojima deca moraju učiti latinski, poput Italije. Govor se nastavlja rečima *quamdiu etiam furor iste tuus nos eludet? quem ad finem sese effrenata iactabit audacia?* što prevedeno znači "Dokle će nas izigravati to tvoje ludilo? Dokle će se razmetati ta tvoja neobuzdana smelost?" tvoreći tako slavni hendiatris.

## Povezano
* O tempora, o mores!

## Vanjske veze
* Celi tekst govora protiv Katiline na latinskom Vikizvoru
O tempora, o mores!

***O tempora, o mores!*** slavna je Ciceronova rečenica u njegovom Prvom govoru protiv Katiline. Prevodi se izrazom *Čudnih li vremena, čudnih li običaja!*. Na početku svog govora protiv Katiline, koji ga je prethodno htio ubiti, Ciceron oplakuje zlobu i pokvarenost Katilinine dobi. Ciceron je frustriran što, uprkos svim dokazima koji su prikupljeni protiv Katiline koji se urotio radi svrgavanja rimske vlasti, te činjenice da je Senat doneo senatus consultum ultimum (poslednje rešenje senata), Katilina još nije osuđen. Ciceron nastavlja opisivati različita vremena u rimskoj istoriji kada su konzuli ubijali urotnike čak uz manje dokaza. Ponekad se, kao u slučaju ubistva Gaja Graha (jednog od braće Graha) koje je izvršio bivši konzul Lucije Opimije, odluka temeljila samo na "quasdam seditionum suspiciones", tj. *pouzdanim sumnjama na ustanak* (odlomak 2, lineja 3).

Ova se sentencija danas koristi kao usklik u kritikovanju trenutnih stavova i trendova, često u šali ili uz ironiju.

## Povezano
* Quousque tandem abutere, Catilina, patientia nostra?

## Vanjske veze
* Celi tekst govora protiv Katiline na latinskom Vikizvoru
Tit Flavije Sabin (konzul 82)

**Tit Flavije Sabin** (*Titus Flavius Sabinus*, ? - 82/84) bio je rimski političar i plemić rodom iz Flavijevske dinastije. Bio je sin istoimenog oca, nećaka cara Vespazijana. Oženio se za Juliju Flaviju, Vespazijanovu unuku i kćer cara Tita, nakon što je Titov brat Domicijan odbio Julijinu ruku zbog ljubavi prema Domiciji Longini. Godine 82. je služio kao rimski konzul, iste godine kada mu je pogubljen otac. Dvije godine kasnije je pogubljen i on sam, a nakon toga je Domicijan počeo živjeti sa njegovom suprugom.

## Izvori
* Tacit, *[[Histories (Tacitus)|Historije]]*
* Suetonius, *Život dvanaest Cezara*
* Cassius Dio, *Rimska historija*
* Arnold Blumberg (ed) (1995), *Great Leaders, Great Tyrants?: Contemporary Views of World Rulers Who Made History*
Tit Flavije Sabin (otac Vespazijana)

*V. također [[Titus Flavius Sabinus]] za druge ličnosti sa istim imenom.*

**Tit Flavije Sabin** (*Titus Flavius Sabinus*, (cca. 20. pne. - iza 9. n.e.) bio je rimski državnik službenik, poznat kao otac budućeg cara Vespazijana.

Bio je vitez rodom iz grada Reate (suvremeni Rieti) u Sabinskoj oblasti Italije. Rodio se kao sin Tita Flavija Petrona i njegove supruge Tertule. Služio je kao carinik, a potom kao blagajnik carinske službe u provinciji Aziji. Tamo su mu podigli statue s natpisom "Poštenom porezniku". Poslije je služio kao bankar u gradu Aventicum, među Helvetima u Galiji, gdje je i umro.

Oženio se za Vespaziju Polu, s kojom je imao dva sina - budućeg konzula Tita Flavija Sabina i Vespazijana, te kćer po imenu Flavia Vespasia, koja je umrla kao dijete.

## Izvori
* Tacit, *[[Historije (Tacit)|Historije]]*
* Svetonije, *[[O životima Cezara]]*
* Cassius Dio, *Rimska historija*
* Arnold Blumberg (ed) (1995), *Great Leaders, Great Tyrants?: Contemporary Views of World Rulers Who Made History*

## Reference
* Christian Settipani. *Continuité gentilice et continuité sénatoriale dans les familles sénatoriales romaines à l'époque impériale (Christian Settipani)|Continuité gentilice et continuité sénatoriale dans les familles sénatoriales romaines à l'époque impériale*, 2000
Tit Flavije Petron

**Tit Flavije Petron** (*Titus Flavius Petro*, 1. vijek pne.) bio je rimski vojnik i službenik, poznat kao praotac flavijevske dinastije, odnosno djed budućeg cara Vespazijana. 

Ime oca mu je nije poznato, ali se zna da je bio skromni napoličar iz Cisalpinske Galije koji je svake godine prelazio rijeku Po kako bi kod Sabinjana radio na žetvi. Pretpostavlja se da se na kraju tamo skrasio, jer je Tit Flavije Petron rođen i odrastao u gradu Reate (današnji Rieti) u sabinskoj oblasti.

Kada je godine 49. pne. u tadašnjoj Rimskoj Republici izbio građanski rat Petron se kao dobrovoljac priključio Pompejevoj vojsci i u njoj brzo napredovao do čina centuriona, te sudjelovao u bitci kod Farsala. Nakon nje je zarobljen od strane pobjedničkih cezarovaca, ali je odmah pomilovan te dobio dozvolu da se vrati u rodni grad. Tamo je s vremenom stekao dovoljno bogatstva i ugleda da mu povjere dužnost poreznika.

Oženio se izvjesnu Tertulu (*Tertulla*, cca. 40. pne. - iza 9), s kojom je imao sina Tita Flavija Sabina, Vespazijanovog oca.

## Reference
* Christian Settipani. *Continuité gentilice et continuité sénatoriale dans les familles sénatoriales romaines à l'époque impériale (Christian Settipani)|Continuité gentilice et continuité sénatoriale dans les familles sénatoriales romaines à l'époque impériale*, 2000
Tit Flavije Sabin (konzul 69)

**Tit Flavije Sabin** (*Titus Flavius Sabinus*, ? - 82?) bio je rimski političar i plemić rodom iz Flavijevske dinastije. Rodio se kao sin Tita Flavija Sabina, brata budućeg cara i osnivača dinastije Vespazijana. U Godini četiri cara je služio kao konzul, te se opredijelio kao pristaša cara Otona, ali je nakon njegove smrti iskazao vjernost novom caru Viteliju. Kada se kasnije iste godine Vespazijan u Judeji pobunio protiv Vitelijeve vlasti, otac i sin su organizirali Vespazijanove pristaše u samom Rimu. Međutim, dva dana prije Vespazijanovog ulaska u Rim u decembru 69. su se obojica našla opkoljena i napadnuta na Kapitolu od strane vitelijevaca. Tom prilikom je otac ubijen, ali je sin uspio pobjeći.

Nakon što je na vlast došao njegov rođak Domicijan, godine 82. je pogubljen zato što ga je glasnik greškom oslovio s izrazom "imperator", titulom rezerviranom za careve, a što je protumačeno kao zavjera. 

Imao je dva sina - Tita Flavija Sabina i Tita Flavija Klemensa; obojica su kasnije također pogubljena od strane Domicijana.

## Sources
* Tacit, *[[Historije (Tacit)|Historije]]*
* Suetonius, *Život dvanaest Cezara*
* Cassius Dio, *Rimska historija*
* Arnold Blumberg (ed) (1995), *Great Leaders, Great Tyrants?: Contemporary Views of World Rulers Who Made History*
Tit Flavije Sabin

**Tit Flavije Sabin** je ime nekoliko ličnosti, članova rimske porodice Flavijevaca:

* Tit Flavije Sabin (otac Vespazijana) (cca. 20. pne. - iza 9. n.e.), otac cara budućeg cara Vespazijana;
* Tit Flavije Sabin (konzul 47), (8 - 69), mlađi brat Vespazijana, rimski konzul;
* Tit Flavije Sabin (konzul 69), (? - 82), sin prethodnog Tita, rimski konzul;
* Tit Flavije Sabin (konzul 82), (? - 84?). sin prethodnog Tita, rimski konzul.
85.

__NOTOC__

Godina **85.** (**[[rimske brojke|LXXXV]]**) bila je redovna godina koja počinje u subotu u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao **Godina konzulstva Augusta i Fulva** (ili, rjeđe, **godina 838. ''[[Ab urbe condita]]**''). Oznaka 85. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.

## Događaji
* Rimski car Domicijan sebe imenuje doživotnim cenzorom, preuzevši tako pravo da imenuje i smjenjuje senatore te tako izaziva snažno neprijateljstvo tradicionalne rimske aristokracije.
* Dačani pod kraljem Decebalom napadaju rimsku provinciju Meziju; Domicijan ih odbija, a što predstavlja početak Domicijanovih dačkih ratova koji će potrajati do 88/89.
* Na Korejskom poluotoku država Baekje napada državu Silla, započevši rat koji će godine 105 biti okončan mirovnim sporazumom.

## Births
* Markion iz Sinopa, teolog i osnivač markionizma (u. 160) 
* Klaudije Ptolomej, grčki astronom (približni datum)

## Smrti
*
Decebal

**Decebal** je posljednji kralj Dačana koji je vladao u razdoblju od 87. do 106. godine. Poslije gotovo jednog stoljeća nesloge, ujedinio je dačanska plemena i dugo je uspješno odolijevao rimskoj ekspanziji. Ali, i pored sve upornosti, nije se mogao oduprijeti nadmoćnoj vojsci cara Trajana, koja je u dva navrata prodrla u zemlju Dačana. Poslije pada dačanske prijestolnice, Decebal je nastavio otpor na sjeveru zemlje. Nakon što je bio opkoljen, izvršio je samoubojstvo. Time je nestala i samostalnost Dačana, a njihova zemlja postala je rimska provincija Dacija.

Decebalovo pravo ime je bilo *Diurpaneus*, ali je nakon pobjeda u ratovima tijekom 84.-85. godine protiv Rimljana, nazvan Decebalus što vjerojatno znači "snaga Dačana" (*balus* je izvedeno iz indoeuropskog korijena **bal* čije značenje je *snaga* i *Dece* što je vjerojatno genitiv množine riječi *Daci*, a u prijevodu bi značilo *Dačana* ili *od Dačana*).

## Izvori
U suvremenoj Rumunjskoj, gdje se Dačani smatraju precima današnjih Rumunja, Decebal je zbog svoje dugotrajne, uporne i većim dijelom uspješne borbe protiv osvajača dobio status nacionalnog heroja, te mu je posvećen veliki broj književnih i umjetničkih djela. Među njima se ističe spektakularni historijski film *[[Dacii (film)|Dacii]]* (Dačani) Sergiua Nicolaescua iz 1966. gdje je Decebalov lik tumačio Amza Pellea. Decebalovo samoubistvo je također 2005. rekonstruirano i u drugoj epizodi britanske igrano-dokumentarne serije *[[Life and Death in Rome]]*.

## Izvori
* "Assorted Imperial Battle Descriptions", *De Imperatoribus Romanis*.
* Speidel, M. (1984), *Roman Army Studies*, pp. 173-187.
Domicijanov dački rat

**Domicijanov dački rat**, također poznat i pod nazivom **prve bitke kod Tape**, je naziv za pohod koji je između 87. i 88. rimski car Domicijan vodio protiv dačkih plemena na čelu sa kraljem Decebalom. Povod su mu bili dački upadi preko Dunava u tadašnju rimsku provinciju Meziju koji su se odigrali 85/86. Godine 87. su Rimljani pokrenuli pohod s ciljem da osvoje Daciju, ali je on završio katastrofom kada su Dačani u **kod Tape** iz zasjede uništili V legiju; sljedeće godine su se Rimljani pokrenuli još jednu ofanzivu te na istom mjestu osvetili prošlogodišnji poraz. Međutim, logistički i drugi problemi su Domicijana potakli da prihvati mirovnu ponudu kojom se Decebal obavezao postao rimski klijent; mir je potrajao sve do 101. godine kada je protiv Decebal car Trajan pokrenuo novi rat.
Markionstvo

**Markionstvo** je ranohrišćansko učenje čiji je osnivač Markion, poreklom iz Male Azije. Po njemu postoje dva boga: niži bog, starozavetni, koji je stvorio svet (vidi demijurg), dao je Zakon i nadahnjivao proroke, koji se ljuti i sveti (lex talionum); i bog Novoga Zaveta, Otac Isusa Hrista, bog ljubavi, milosti i praštanja. Između ova dva boga ne postoji veza; niti postoji veza između Starog i Novog zaveta, judejstva i hrišćanstva.

Markion stvara svoj sopstveni kanon: Jevanđelje po Luki, Pavlove Poslanice, bez Timoteja i Tita, iz kojih izbacuje judejske ideje. Od početka Crkva je osudila Markionove ideje (ekskomuniciran je 144. g.), jer je ona štitila kontinuitet Staroga i Novoga Zaveta. Najpoznatiji moderni tumač Markiona bio je Adolf fon Harnak (1851-1930), koji naglašava suštinsku razliku između jedinstvenog Jevanđelja Hristova i drugih religija.

## Vanjske veze
* Centar za Markionitska istraživanja
* Markion u Enciklopediji Britanika 
* Markioniti u Katoličkoj enciklopediji 
* Markionstvo  (svetosavlje.org)
Demijurg

**Demijurg** (gr. δημιουργός *demiurgos* - "običan radnik"; od *demos* - puk + *ergos* - rad) je Tvorac, graditelj sveta. Reč demijurg se prvobitno upotrebljavala u značenju majstora, koji obavlja usluge narodu i uopšte graditelja, neimara.

Pominje se u raznim sistemima mišljenja i verovanja, uvek u vezi s pretpostavkom da svet mora imati svoga Tvorca.

## Platonizam

Kod Platona, to je božanstvo koje stvara svet pomoću ideja i materije. Stoga je demijurg za Platona "otac svih stvari".

## Rano hrišćanstvo

U ranom hrišćanstvu, demijurg je bio grčki izraz za boga. U poslanici apostola Pavla 11,10 nailazimo na tu reč, gde se njome naziva stvaralačka delatnost Gospodnja. Klement Rimski opisujući red i poredak u kozmosu, kaže da se sve pokorava odredbama što ih je dao »veliki Demijurg i Gospodar (despotes) svega« .

Govoreći o euharistiji, Irenej Lionski krajem 2. veka kaže da heretici moraju priznati da je Bog Otac isti sa Demijurgom, ili moraju napustiti Euharistiju. Irinej pojašnjava da katolička Crkva jedina odaje počast Demijurgu, prinoseći mu uz iskazivanje hvale ono što je od njegova stvaranja, dok heretici to ne čine. Jedni od njih, marcionovci, tvrde da je istinski Otac različit od Demijurga, pa kad mu prinose stvorene darove, kao da tvrde da je željan tuđega. Drugi, gnostici, kažu da je svijet nastao kao posljedica otpada i neznanja, te Irinej zaključuje da oni vrijeđaju svoga Oca kad mu prinose »plodove otpada i neznanja«.

## Gnosticizam

U gnostičkim sistemima Demijurg je biće koje posreduje između Boga i sveta i koje stvara svet. Uz njegovu pomoć se svijet mogao promatrati dualistički, a moglo je se konačno i odgovoriti na pitanje: kako je jedan dobri bog mogao stvoriti jedan tako zao svijet (Teodiceja). Dakle: dok je Bog neograničeno dobar, jedan nesavršeni (zli) Demiurg je stvorio nesavršeni svijet. Za gnostike je taj zli bog identičan bogu Starog zavjeta, koji ljude ostavlja u stanju neznanja i u materijalnom svijetu, te njihove napore za sticanjen znanja i uvida kažnjava. I Demiurgov svoreni svijet kao i on sam, trebaju spasenje, jer su usidreni u nesavršenstvu (grijehu).

## Izvori

## Povezano
* Arhont (gnosticizam)
* Gnosticizam
86.

__NOTOC__
Godina **86.** (**[[rimske brojke|LXXXVI]]**) bila je redovna godina koja počinje u nedjelju u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao **Godina konzulstva Augusta i Petronijana** (ili, rjeđe, **godina 839. ''[[Ab urbe condita]]**''). Oznaka 86. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.

## Događaji

* Rimski car Domicijan obnavlja tradiciju Kapitolinskih igara.
* Rimski vojskovođa Trajan vodi pohod s ciljem gušenja ustanka u Germaniji.
* Kineski velikodostojnik Ban Gu (Pan Kou) i njegova sestra Ban Zhao (Pan Tchao) pišu kapitalno djelo posvećeno kineskoj historiji
* Domicijanov dački rat: Prva bitka kod Tape u kojoj rimske legije na čelu as pretorijanski prefekt|pretorijanskim prefektom Kornelijem Fuskom doživljavaju katastrofalni poraz nakon upada u dačku zasjedu u dolini Timi.

## Rođenja
* 19.9. – Antonin Pij, rimski car (138–161).

## Smrti
*
Kornelije Fusk

**Kornelije Fusk** (*Cornelius Fuscus*, ? - 86) bio je rimski političar i vojskovođa, poznat po ulozi koju je imao u Godini četiri cara, ali i po katastrofalnom porazu u Domicijanovom dačkom ratu.

Prema Tacitu je poticao iz aristokratske porodice, ali se u doba cara Nerona zadovoljio formalnom titulom viteza i živio "povučenim životom". Međutim, nedugo nakon što se Galba, guverner Tarakonske Hispanije, pobunio protiv cara, upravo je Kornelije Fusk postao jedna od ključnih ličnosti za njen uspjeh, s obzirom da je svojim uticajem uspio uvjeriti nekoliko dotada kolebljivih kolonija u zapadnom dijelu Carstva da mu pruže podršku. Nakon što je u junu 68. i Neronovog svrgavanja preuzeo vlast, Galba je Fuska nagradio mjestom prokuratora provincije Ilirik. Na tom je mjestu Fusk dočekao i Galbinu smrt u januaru 69. kao i smrt njegovog nasljednika Otona u aprilu iste godine. Kada je, pak, Vespazijan digao ustanak protiv novog cara Vitelija, Fusk se formalno priključio guverneru Sirije Gaju Liciniju Mucijanu koji je sa istoka vodio vespazijanske legije na Rim. On i Marko Antonije Prim iz Panonije su potom krenuli na Italiju gdje su u drugoj bitci kod Bedrijakuma porazili vitelijske snage i tako omogućili Vespazijanov dolazak na vlast i uspostavu Flavijevske dinastije.

Historija ne navodi što je bilo sa Fuskom u sljedećim godinama, ali godine 81. ga je Vespazijanov sin, car Domicijan, imenovao pretorijanskim prefektom, odnosno komandantom Pretorijanske garde. Godine 86. je Fusk od Domicijana poslan da porazi Dacija|Dačane pod kraljem Decebalom. Njegova vojska je, međutim, u prvoj bitci kod Tape upala u zajedu te je potpuno uništena, a sam Fusk poginuo.

U rumunjskom historijskom filmu *[[Dacii (film)|Dačani]]* iz 1966. njegov lik je tumačio francuski glumac Georges Marchal.

## Napomene

## Izvori
* 
* 

## Vanjske veze
### Primarni izvori
* Cassius Dio, ''Roman History'' Book 67, English translation
* Suetonius, ''The Lives of Twelve Caesars'', Life of Domitian, Latin text with English translation
* Tacit, ''Histories'', English translation
Paški sir

**Paški sir** je vrsta sira koji se proizvodi na ostrvu Pag, trenutno u Republici Hrvatskoj, od ovčijeg mleka.

Zbog čestih bura koje nanose so i minerale iz mora na zemljište na ostrvu, samo izuzetno otporne i aromatične biljke uspevaju da se održe na ostrvu. Najdragocenija i najpoznatija je paška žalfija. Posebna autohtona vrsta ovce, paška ovca je dugo zasnivala svoju ishranu na ovakvoj vegetaciji, što je imalo za rezultat da mleko i sir imaju specifičan ukus.

Postoje aktivnosti u cilju dodeljivanja statusa zaštićenog geografskog porekla, za Paški sir.

## Vanjske veze
* http://www.cp-pc.ca/english/croatia/eating.html
87.

__NOTOC__
Godina **87.** (**[[rimske brojke|LXXXVI]]**) bila je redovna godina koja počinje u ponedjeljak u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao **Godina konzulstva Augusta i Saturnina** (ili, rjeđe, **godina 840. ''[[Ab urbe condita]]**''). Oznaka 87. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.

## Events
### Događaji
* Decebal postaje kralj Dacije.
* Rimski istraživač po imenu Matern dolazi u Etiopiju. 
* Lugdunum (današnji Lyon), sjedište rimske Galije, doseže broj od 100.000 stanovnika.

## Rođenja
*

## Smrti
*
Matern

**Matern** može značiti:
* **[[Julije Matern]]** (lat. *Julius Maternus*), rimski istraživač subsaharske Afrike;
* **[[Matern iz Kölna]]**, sv. Matern, prvi kršćanski biskup Kölna;
* **[[Matern iz Milana]]**, kršćanski biskup Milana;
* **[[Max Matern]]** (1902-1935), njemački komunist;
* **[[Anik Matern]]** (1963), kanadska glumica.
88.

__NOTOC__
Godina **88.** (**[[rimske brojke|LXXXVIII]]**) bila je prijestupna godina koja počinje u utorak u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao **Godina konzulstva Augusta i Rufa** (ili, rjeđe, **godina 841. ''[[Ab urbe condita]]***). Oznaka 88. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je [[kalendarska era]] [[Anno Domini]] u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.

== Događaji ==

* Završava (4.) godina ere *yuanhe* i počinje službena era *zhanghe* [[Kina|kineske]] [[Istočna dinastija Han|Istočne dinastije Han]].
* Kineski car [[Car Zhang od Hana|Han Zhangdi]] umire u dobi od 31 godinu, nakon relativno kratke ali uspješne vladavine u kojoj je Kina, uz pomoć snažne vojske na čelu s generalom [[Pan Chao]]m te spretne diplomacije ponovno uspostavila dominaciju nad [[Unutrašnja Azija|Unutrašnjom Azijom]], ali su istovremeno dvorom i državnom upravom počeli dominirati [[eunuh|eunusi]]. Zhangdija formalno nasljeđuje njegov 9-godišnji sin Zhao, koji preuzima prijestolje kao [[Car He od Hana|car He]], ali predstavlja marionetu u rukama stvarne vladarice - svoje pomajke [[Carica Dou (Zhang)|carice Dou]] kao i splektaroških dvorjana koji uspostavljaju vlast nad [[Rana carska Kina|Kineskim Carstvom]]. 
* [[Domicijanov dački rat|Prvi dački rat]] završava mirovnim sporazumom kojim se [[Dacija|dački]] kralj [[Decebal]] proglašava [[klijentska država|klijentskim vladarom]] i obavezuju pomoći obrani granica ([[Limes]]) [[Rimsko Carstvo|Rimskog Carstva]] te u tu svrhu prima novac, [[zanatlije]] i ratne mašine. 
* [[Papa Klement I|Klement I]] nasljeđuje [[Papa Anaklet|Anakleta I]] kao četvrti po redu [[papa]].
* [[Quintilian|Kvintilijan]] se povlači iz pravne prakse i poučavanja retorike kako bi na miru napisao svoj znameniti udžbenik retorike (*Institutio Oratoria'').
* U Beneventu ispred hrama boginje Izide postavljena dva obeliska u egipatskom stilu, a u počast cara Domicijana.

## Rođenja
* Markion, maloazijski ranokršćanski teolog

## Smrti
* Valerije Flak, rimski epski pjesnik 
* Han Zhangdi, kineski car (r. 57.)
* Dou Gu, kineski vojskovođa u službi dinastije Han
Zanatlija

**Zanatlija** ili **obrtnik**, fizički radnik koji je posebno obučen za izradu funkcionalnih ili ukrasnih predmeta, a u širem smislu svaka osoba koja obavlja zanatske djelatnosti. 

Izraz zanatlija se može metaforički koristiti i za osobe koje obavljaju neki važan ili težak posao bez ikakvih osobnih motiva osim materijalne koristi, npr. pisac koji piše romane ili pjesme po narudžbi. 

## Povezano
* Zanatstvo
Zanatstvo

**Zanatstvo** (tur. *sanat* صَنْعَة [*ṣan’a*]) ili **obrtništvo**, delatnost koja se bavi proizvodnjom, popravkom ili održavanjem nečega. Zanat ili obrt je preteča industrijske – fabričke proizvodnje.

Majstori koji su "izučili" zanat su svoj proizvod pravili od početka do kraja. Na primer obućar bi od kupljene, obrađene kože i uz pomoć alata i potrošnih materijala kao što su konac, ekseri i lepak pravio cipelu za kupca, od početka do kraja.

U fabričkoj proizvodnji proces proizvodnje (npr. cipele) se deli na faze, jedni kroje, drugi šiju, treći lepe, četvrti pakuju... U fabričkoj proizvodnji radnici se najčešće obučavaju za jednu tehnološku operaciju, obuka traje brzo i može se koristiti jeftinija i manje kvalifikovana radna snaga.

Fabrička proizvodnja je svojom masovnošću, primenom sofisticiranih mašina omogućila proizvode koji su znatno jeftiniji od zanatskih i time polako odgurala zanate u zaborav.

## Stari zanati

Stari zanati su pre stotinak godina bili izvor prihoda i mogućnost snabdevanja stanovništva neophodnim potrepštinama. Mnogi od njih su izčezli pred industrijskom revolucijom. Zanatska proizvodnja se realizovala u zanatskim radnjama a posao su vodili majstori. Oni su za svoje pomoćnike imali kalfe i šegrte. Zanat se učio godinama. Na prostoru bivše Jugoslavije su mnogi nazivi za zanate ostali iz turskog doba, naročito oni koji u svom nazivu imaju slovo "**dž**".

Ponekad država, u nastojanju da radi zaštite kulturne baštine i eventualnih dodatnih prihoda od turizma očuva zanate, na njih primenjuje manje poreze ali i zahteva da budu posebno obeleženi kao "proizvod starog zanata".

## Povezano
* Zanatlija

## Povezano
* Zanatska komora

## Literatura
* Danica Đokić, Zanati u Požarevcu krajem 19. i početkom 20. veka, Narodni muzej Požarevac

## Vanjske veze

* Sećanje na kujundžije, jorgandžije i vinklere („Politika“, 25. avgust 2010)
Valerije Flak

**Valerije Flak** (*Valerius Flaccus*) je naziv za nekoliko ličnosti iz doba Starog Rima:
* Gaius Valerius Flaccus, rimski pjesnik iz doba caera Vespazijana
* nekoliko rimskih političara, uključujući:
:* Lucius Valerius Flaccus (konzul 261. pne.)
:* Lucius Valerius Flaccus (konzul 195. pne.)
:* Lucius Valerius Flaccus (princeps senatus 86. pne.), konzul 100. pne.
:* Gaius Valerius Flaccus (konzul 93. pne.), rođak prethodnog Flaka
:* Lucius Valerius Flaccus (suffect konzul 86. pne.), brat konzula iz 93. pne.
:* Lucius Valerius Flaccus (pretor 63. pne.), sin prethodnika; v. Ciceronov govor *[[Pro Flacco]]*
:* nekoliko ličnosti sa imenom Lucius Valerius Flaccus
Gaj Valerije Flak

**Gaj Valerije Flak** (*Gaius Valerius Flaccus*, ? - cca. 90) bio je rimski pjesnik, poznat po epu *Argonautica* posvećenom caru Vespazijanu, a koji je za temu imao Jasona i legendu o Zlatnom runu. Pretpostavlja se da je bio rodom iz Padua|Padue, a Kvintilijan ga opisuje kao svog prijatelja. Njegovo djelo nije u potpunosti sačuvano.

Pojavljuje se kao lik u *[[The Roman Mysteries]]*, seriji historijskih knjiga za djecu autorice Caroline Lawrence, kao i u njihovoj televizijskoj adaptaciji gdje ga je tumačio Ben Lloyd-Hughes.

## Vanjske veze
* Online text: Valerius Flaccus, Argonautica translated by J. H. Mozley
* Online text: Valerius Flaccus, Argonautica (Latin)
* Valerius Flaccus: Bibliography
Obelisk

**Obelisk** (grč. "mali ražanj") označava monolit s četiri stranice koji se sužava prema vrhu na kojem se nalazi *piramidion* prekriven pločicom *elektruma* (smesa zlata i srebra). Obelisci su se postavljali u paru ispred pilona hramova. Obelisk predstavlja simbol Sunca i podseća na istorijski kult uspravljenog kamena na kojem se "odmaralo" Sunce nakon zalaska.

Obelisk je kao i piramida u starom Egiptu predstavljao zrake boga sunca koje su postale kamen, kao i vezu ovoga i onoga sveta. Obelisci su postavljani ispred piramida i hramova. Postavljani su ispred hramova boga sunca Ra u Heliopolisu. U starome carstvu su obelisci bili bez ikakvih ukrasa, jedino je vrh bio obložen zlatom kako bi predstavljao sjaj sunca i s time moć boga sunca.
Ra je u pratnji svoje kćeri Mat, boginje dobroga reda, pravde i istine. Ra je nasledio Atuma, a smatrao se ocem faraona, koji je zbog toga imao i naziv sina Ra. Stoga su obelisci predstavljali vezu boga Ra i faraona.

Težina jednog velikog obeliska je iznosila između 200 i 500 tona. Rimski carevi su prenijeli u Rim 13 obeliska kao trofeje pobede Rima nad Egiptom. Neki su u ranom srednjem veku zbog svojih "paganskih" porekala bili uništeni.

## Vanjske veze

* Obelisk of the World (Shoji Okamoto)
* History of the Egyptian obelisks 
* Obelisks in Rome (Andrea Pollett)
* Obelisks of Rome (series of articles in Platner's Topographical Dictionary of Ancient Rome)
* Obelischi di Roma
* History of the obelisk of Arles (in French)
* Octavo Edition of Domenico Fontana's book  depicting how he erected the Vatican obelisk in 1586.
* National Geographic: "Researchers Lift Obelisk With Kite to Test Theory on Ancient Pyramids"
Carica Dou (Zhang)

**Carica Dou** (竇皇后, osobno ime nepoznato, ? - 97), formalno **Carica Zhangde** (章德皇后, doslovno "uljudna i kreposna carica"), bila je kineska carica iz dinastije Han. Suprug joj je bio car Zhang. Još za njegovog života je stekla veliki poliički uticaj, ali je još moćnije postala kao carica majak, odnosno kada je nakon muževe smrti godine 88. postala regentica svog maloljetnog posinka cara Hea. U tom periodu su članovi njene porodice, posebno brat Dou Xian (竇憲), postali jako moćni. Međutim, njih je godine 92. car He svrgnuo u dvorskom puču. Carica Dou je tada izgubila svu vlast, ali joj je posinak ipak iskazivao dužnu počast sve do smrti.
Unutarnja Azija

**Unutarnja** ili **Unutrašnja Azija** je izraz koji u modernoj geografiji ima različita značenja, ovisno o kontekstu:

* Srednja Azija, koje je najčešće značenje; 
* područja između Srednje Azije u užem smislu i istočne Azije; to obuhvaća područja kao što su Mongolija, Tibet, Xinjiang, rjeđe i Mandžurija.

## Vanjske veze
* [The China and Inner Asia Council (CIAC). [The Association for Asian Studies|The Association for Asian Studies (AAS)].] 
* [Research Institute for Inner Asian Studies (RIFIAS). [Indiana University (Bloomington)|Indiana University in Bloomington, Indiana].] 
* [Mongolia and Inner Asia Studies Unit (MIASU). [University of Cambridge|University of Cambridge, UK].]
Rana carska Kina

**Rana carska Kina** ili **Rano Kinesko Carstvo** je izraz kojim se označava historija Kine u periodu od 221. pne. do 220. n.e. a koji je karakteriziralo postojanje Kine kao unitarna unitarne, odnosno centralizirane države pod carevima iz dinastije Qin i Han, uključujući i kratki period dinastije Xin. Period je započeo nakon što je Qin Shi Huang, vladar države Qin godine 221. pne. uspio osvojiti sve sebi suparničke feudalne države području Kine i ujedinio ih kao apsolutni monarh, često koristeći brutalne mjere da standardizira mjere, pismo i jezik. Iako je njegova dinastija Qin brzo svrgnuta, vladari nove dinastije Han su brzo prihvatili Qinove tekovine u obliku novog sistema uprave poznatog kao Tri gospodara i devet ministara uspostavivši konfucijanizam kao državnu ideologiju, te je u tim okolnostima došla do perioda dugotrajnog mira i relativnog blagostanja, odnosno procvata kineske kulture, dok se Kina zahvaljujući efikasnoj vojnoj sili uspješno širila na druga područja, postavši supersilom istočne Azije. Taj je period završio kada je sama dinastija Han svrgnuta 220. a na njeno mjesto došle suparnički klanovi i vojskovođe koji su se borili za prevlast u periodu Šest dinastija, koji će biti okončan ponovnim ujedinjenjem tek usponom dinastije Sui godine 589.
Bitka kod Ikh Bayana

**Bitka kod Ikh Bayan** ( odigrala se u junu 89. na području današnje Mongolija|Mongolije između kineskih i njima savezničkih snaga na čelu s Dou Xianom s jedne, te Sjeverni Xiongnua s druge strane. Završila je velikom kineskom pobjedom. Nakon još nekoliko manjih okršaja, Sjeverni Xiongnui su se počeli povlačiti prema Džungariji, gdje su postepeno nestali iz kineskih historijskih zapisa i vjerojatno bili utopljeni u druge nomadske narode Centralne Azije. Time su završeni sukobi Xiongnua i kineske države koji su trajali više od dva vijeka.

## Napomene

## Izvori
* Fan Ye et al., *Hou Hanshu*. Beijing: Zhonghua Shuju, 1965. 
* Sima Guang, comp. *Zizhi Tongjian*. Beijing: Zhonghua Shuju, 1956. 
* An, Tian, "Dou Xian Po Beixiongnu Zhi Zhan" ("The Battle of Dou Xian's Defeating on the Northern Xiongnu"). *[[Encyclopedia of China]]*, 1st ed.
Dou Xian

**Dou Xian** (; Wade-Giles:**Tou Hsien**, ? - 92) bio je kineski vojskovođa i velikodostojnik u službi Istočne dinastije Han. Poticao je iz uticajne porodice Dou, ali je njegov otac godine 70. pao u nemilost i ubrzo nakon toga umro. Douov položaj na carskom dvoru se naglo popravio kada su mu dvije sestre 77. ušle u carski harem. Kada je jedna od njih postala carica majka Dou, Dou Xian je, poput ostalih članova klana, naglo napredovao u službi i dobio mnoge uticajne položaje. Godine 89. je na čelu kineske vojske u kod Ikh Bayna nanio veliki poraz Xiongnuima i bitno doprinio da taj nomadski narod, koji je više od dva vijeka ratovao s Kinezima, nestane s historijske pozornice. Sam Dou Xian, međutim, nije dugo uživao u plodovima te pobjede, jer je njegov klan svrgnut u dvorskom puču godine 92. kada je mladi car He preuzeo vlast od svoje majke.

## Napomene

## Izvori
* Chavannes, Édouard (1907): "Les pays d’Occident d’après le *Heou Han chou*." *T’oung pao* 8, (1907) pp. 149-244.
* de Crespigny, Rafe. (2007). *A Biographical Dictionary of Later Han to the Three Kingdoms (23-220 AD)*. Leiden: Koninklijke Brill. .
* Hill, John E. (2009) *Through the Jade Gate to Rome: A Study of the Silk Routes during the Later Han Dynasty, 1st to 2nd Centuries CE*. BookSurge, Charleston, South Carolina. .
* Yü, Ying-shih. (1967). *Trade and Expansion in Han China: A Study in the Structure of Sino-Barbarian Economic Relations*. Berkeley: University of California Press.
Obuda

**Stari Budim** ( – Obuda) je bio istorijski grad u Mađarskoj. Ujedinio se sa Budimom i Peštom 1873 i sada je deo trećeg Budimpeštanskog okruga.

Njegov centar je *Fő tér* ("Glavni trg"), povezan sa manjim trgom na kome se nalazi skulptura ljudi koji čekaju da prestane da pada kiša.

## Historija
Prve naseobine datiraju iz vremena kamenog doba. Ovde su Rimljani izgradili Akvinkum (*Aquincum*) koji je bio glavni grad Panonijske provincije.

Mađari su stigli posle 900. godine i Stari Budim je tada služio kao središte glavnim plemenskim vođama a kasnije kraljevima. Bela IV od Mađarske je na ovom mestu izgradio prestonicu odmah posle invazije Mongola na Budim 1241-1242. godine. Prvog januara 1873. ujedinio se sa Budimom i Peštom i formira Budimpeštu.

## Vanjske veze
* Sajt Starog Budima
* Šetnja kroz Stari Budim
* Fotografija skulpture ljudi koji čekaju
Akvinkum

**Akvinkum** () je drevni grad koga su osnovali Rimljani, a čiji se ostaci nalaze na području današnje mađarske prijestolnice Budimpešte, odnosno području poznatom kao Stari Budim.

Područje su prvotno nastanjivali keltsko pleme Eravisci, te se vjeruje da naziv mjesta dolazi od keltskih riječi *Ak-Ink* ("Obilata voda"), odnosno da su stanovnike privukle termalne vode. Za vrijeme cara Klaudije|Klaudija sredinom 1. vijeka je na tom području, koje se nalazilo na granici rimske provincije Panonije, bila stacionirana manja konjička jedinica, a 89. je tamo došla legija, čiji je logor (castrum) postao osnovom za budući grad. Godine 106. je postao glavni grad provincije Pannonia Inferior. Vjeruje se da je vrhunac imao sredinom 2. vijeka kada je u njemu živjelo između 30.000 i 40.000 ljudi.

## Galerija

Datoteka:Aquincum1.jpg
Datoteka:Aquincum2.jpg
Datoteka:Budapest III., Aquincum, Ancient Roman civil amphitheatre.jpg
Datoteka:Aquincum-Óbuda-01.jpg

## Vanjske veze

## Vanjske veze
Rimski martirologij

**Rimski martirologij** (lat. *Martyrologium Romanum*) popis je najprije mučenika, a potom i ostalih svetaca Rimske, a onda i čitave Katoličke crkve.

## Historija

U najstarije doba kršćanstva počela se čuvati uspomena na one koji su ubijeni radi svoje vjere, a nazivat će se „mučenici“ (grč. μάρτυς *martyr*, „svjedok“). Svaka mjesna crkva imala je svoj martirologij, to jest popis mučenika. Ubrzo je osobitu važnost dobio datum njihove smrti, koja je viđena kao *dies natalis* (dan rođenja), te se tada počeo slaviti njihov spomen i to osobito na mjestu njihova ukopa.

U 16. stoljeću odlučeno je u Katoličkoj crkvi ujediniti sve martirologije u samo jedan popis u kojem će nalaziti svi sveci i blaženici, koji je crkva priznala kao takve. Tako je kardinal Cesare Baronio sastavio Rimski martirologij, a objavio ga je 1586. papa Grgur XIII. U kasnijim su razdobljima unošene izmjene i objavljivana su nova izdanja, čime su se ponekad u izvorni tekst unosile i greške.

## Novija izdanja
Najnoviji Rimski martirologij objavljen je 2001. godine, čime je prestao vrijediti onaj iz 1956., koji je valjalo dopuniti prema odredbama Drugog vatikanskog sabora, a osobito nakon brojnih kanonizacija i beatifikacija što ih je izvršio papa Ivan Pavao II.

Iz posljednjeg izdanja isključeni su oni sveci i blaženici o kojima nema sigurnih povijesnih podataka. Sveukupno, ovaj Martirologij sadrži 6.538 natuknica. Uz ime sveca nalazi se kratka bilješka koja donosi mjesto smrti, oznaku je li svetac ili blaženik, naslov njegova crkvenog „statusa“ (apostol, mučenik, crkveni naučitelj, misionar, ispovjednik, biskup, prezbiter, đakon, djevica (sveci), redovnik, itd), njegovu naročitu djelatnost i karizmu.

## Bibliografija
* AA.VV., *Il martirologio romano. Teologia, liturgia e santità*, 2005, 
* *Martyrologium Romanum*: Ex Decreto Sacrosancti cumenici Concilii Vaticani II Instauratum Auctoritate Ioannis Pauli PP II Promulgatum, 2004, 

## Vanjske veze
* Martirologiji na službenim vatikanskim stranicama
89.

__NOTOC__

Godina **89.** (**[[rimske brojke|LXXXIX]]**) bila je redovna godina koja počinje u četvrtak u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao **Godina konzulstva Fulva i Atratina** (ili, rjeđe, **godina 842. ''[[Ab urbe condita]]***). Oznaka 89. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je [[kalendarska era]] [[Anno Domini]] u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.

== Događaji ==
* U [[Kina|Kini]] započinje prva godina *Yongyuan* ere [[dinastija Han|dinastije Han]].
* Rimska [[Legio XIII Gemina|XIII legija *Gemina'']] poslana na granicu sa Dacijom radi eventualnog pohoda na Decebala.
* jun — Bitka kod Ikh Bayana u kojoj kineska vojska pod Dou Xianom i uz pomoć saveznika, Južnih Xiongnua, tuče Sjeverne Xiongnue.
* U Siriji ili Feniciji se pojavljuju prve kopije Evanđelja po Mateju.
* Osnovano rimsko naselje Aquincum (danas poznato kao Óbuda ili stara Budimpešta).
* Na mjestu konstantinopolskog patrijarha Polikarpa zamjenjuje Plutarh.

## Rođenja
*

## Smrti
*
Polikarp I od Bizantija

**Polikarp I** (grčki: *Πολύκαρπος Α*) bio je episkop Vizantijuma. Naslijedio je episkopa Onesima godine 69. i služio sve do smrti 89. Posljednjih osam godina su obilježili progoni kršćana od strane rimskog cara Domicijana. Njegove mošti se čuvaju u sabornoj crkvi u Argiropolisu.
Plutarh od Vizantijuma

**Plutarh** (grčki: *Πλούταρχος*) je bio episkop Vizantijuma u periodu od 89. do 105. Naslijedio je Polikarpa. Nakon smrti je sahranjen u crkvi u Argriropolisu. Njegovo vrijeme je obilježio početak Trajanovih progona kršćana godine 98.
90-e

:*Napomena: Ponekad se izraz **90-e*' koristi kao skraćenica za 1990-e, 1890-e ili druge decenije u raznim vijekovima – v. Popis decenija*

*'90-e''' su decenija koja je započela 1. januara 90. godine a završila 31. decembra 99. godine. To je bila deseta decenija Anno Domini (nove ere), ako se period od 1. do 9. godine n.e. može uzeti kao "decenija".

## Događaji i trendovi

* 96 - Ubistvo rimskog cara Domicijana kojim završava Flavijevska dinastija, a na vlast dolazi Nerva čime počinje period Pet dobrih careva.
Kućanci

**Kućanci** su naselje u općini Magadenovac u Osječko-baranjskoj županiji.

## Historija
Kućanci su za vrijeme Osmanskog carstva bili srpsko selo, ali su njegovi stanovnici za vrijeme austrijsko-turskog rata (1683-1690) prebjegli u Hrvatsku, a oko 1688. su se vratili u svoje selo. Za vrijeme Turaka bilo je u Kućanicma 20 srpskih kuća, a 1702. bilo ih je svega 16. Njihovi su domaćini bili: Laza Milićev sin, Petar Ilijin sin, Grujica Marić, Mitar Marković, Vukovoj Stanković, Vukašin Ognjanović, Tatomir Šugić, Vukoman Jovanović, Mihailo Jugović, Radosav Lekić, Vukoman Dragovolić, Vukoman Radmanović, Miliša Novković, Sekula Nogić, Vukoman Vujicin sin, Marko Savić. Broj srpskih kuća je i dalje rastao, te ih je 1755. bilo 46. 
Kućanici su tada već imali svoju drvenu crkvu sv. Georgija, koja je tronosana 19. septembra 1748. godine. Drvenu crkvu je 1828. zamijenila zidana crkva sv. Petra i Pavla, u kojoj je 1888. ikonostas izradio Ilija Dimitrijević. Ova crkva minirana je u decembru 1991. godine. Na komemorativnom skupu održanom 18. novembra 2009. u Kućancima, povodom smrti patrijarha Pavla, najavljena je obnova ove crkve uz pomoć donacija Srba iz Hrvatske, te pretvaranje crkve u spomen-dom.

U parohiju kućaničku spada i selo Kravlje u koje je nakon 1918. naseljeno 35 srpskih porodica, Brezovica u kojoj je 1929. bilo 13 kuća sa 92 stanovnika i Gorica sa 122 stanovnika.

## Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2001. godine u Kućancima živi 622 stanovnika, većinom Hrvata i Srba.

* Napomena: 1971. dio podataka sadržan je u naselju Malinovac.

### Etnički sastav

## Značajne osobe
* Patrijarh srpski Pavle

## Reference
Zlatno runo

U grčkoj mitologiji **Zlatno runo** () je runo od zlatogrivog  krilatog ovna. Pojavljuje se u priči o Jasonu i njegovoj družini Argonauta koji su se po nalogu kralja Pelije otišli potražiti runo kako bi na taj način Jasona kao zakonitog nasljednika doveli na prijestolje Jolka u Tesaliji. Priča je izuzetno stara – navodila se još u vrijeme Homera (8. vijek pne.) – te je do naših dana došla u mnogo različitih verzija. U kasnijim verzijama je tako ovan bio dijete morskog boga Posejdona i Temisto (rjeđe, Nefele ili Teofane). Klasično kazivanje predstavlja *[[Argonautica]]* koju je Apolonije sa Rodosa sastavio u Aleksandriji sredinom 3. vijeka pne. te tako zamijenio ranije izvore koji nisu sačuvani. Novija, ali manje poznata *Argonautica*, koja opisuje isti mit je latinski ep koji je za vrijeme rimskog cara Vespazijana ispjevao Valerije Flak.

## Reference

## Vanjske veze
* The Project Gutenburg text of *[http://www.gutenberg.org/etext/2395 The Golden Fleece and the Heroes Who Lived Before Achilles]*
Jezična porodica

* **[[Jezične porodice i jezici: Afrazijski jezici - Indijanski jezici]]**
* **[[Jezične porodice i jezici: Indoeuropski jezici - Uralski jezici]]**

## Literatura
*
## Vanjske veze
* Ethnologue language family index (16)
* Ethnologue language family index (15)
* Ethnologue language family index (14)
* The LLOW-database 
* The Linguist List 

Jezične porodice i jezici