Oton Krstanović

**Oton Krstanović** (ćirilica: Отон Крстановић; Gornji Vakuf, 22. oktobra 1899. – Beograd, 29. jula 1941.) bio je istaknuti jugoslovenski revolucionar i novinar, osnivač SKOJ-a i dugogodišnji član Komunističke partije Jugoslavije. Bio je novinar Politike i jedan od osnivača NIN-a. Streljan je u Beogradu od strane okupatorskih vlasti u leto 1941. godine.

## Biografija

Oton Krstanović rođen je u Gornjem Vakufu u centralnoj Bosni, a odrastao je u Bugarskoj. 1920. godine učestvovao je kao delegat na Osnivačkom kongresu Saveza komunističke omladine Jugoslavije u Beogradu. Rodom iz siromašne porodice, u Beogradu je mogao da upiše samo studije tehničkih nauka, a nakon Obznane odlazi u Frankfurt na studije ekonomije. Narednih godina, živeće naizmenično na relaciji između Frankfurta, Beograda i Beča. Već početkom 1921. godine pominje se kao aktivan član jugoslovenskog Kluba studenata marksista u Beču.

Bio je član komunističke jugoslovenske grupe u Frankfurtu zajedno sa Milanom Volnerom i Momčilom Đorđevićem. Pored studija, mladi jugoslovenski komunisti uspostavili su veze sa jugoslovenskim imigrantima rudarima u Rurskoj oblasti, pomagali im u sindikalnom organizovanju i pisali članke o njihovom položaju za novine Organizovani radnik. U Frankfurtu se druži i sa par godina mlađim Veselinom Maslešom, koji takođe dolazi u Frankfurt na studije ekonomije 1925. godine. Krstanović je doktorirao 1926. godine sa disertacijom pod naslovom "Ekonomska struktura Jugoslavije. Ekonomska studija strukture i razvoja Jugoslavije sa posebnim osvrtom na Srbiju, Bosnu i Hercegovinu".

Tokom studija, Krstanović u Beogradu uređuje partijske novine *Naši dani* i *Istina*. Obe novine su trajale svega oko mesec dana krajem 1924. i početkom 1925. godine, da bi ih policija potom zabranila. Posle završenih doktorskih studija ekonomije, Krstanović se na neko vreme nastanio u Beču. Postao je ponovo aktivan u jugoslovenskom Klubu studenata marksista i pokrenuo je novine Srp i čekić. 

U Beogradu, Krstanović je bio blizak sa vođom zemljoradničke levice Dragoljubom Jovanovićem i pisao, kao predstavnik komunista, za novine *Rad*, koje je izdavala Jovanovićeva Grupa za socijalnu i kulturnu akciju. U grupi se zbližio sa Otokarom Keršovanijem, jednim od najistaknutijih intelektualaca zemljoradničke levice, koji će od 1927. godine i sam postati komunista. Navodno je jedno kratko vreme radio u sovjetskoj ambasadi u Berlinu.

Tridesetih godina, Krstanović postaje novinar "Politike", jednog od najuglednijih dnevnih listova u državi. "Politika" ga uzima jer je bio "vrstan ekonomski komentator i publicista" sa dugogodišnjim novinarskim iskustvom. Piše i za nedeljni list "Narodno blagostanje", za "Trgovinski glasnik" i za "Novu literaturu" Pavla Bihalija, pod pseudonimom "M. Kuzmić". Krstanović postaje aktivni član Udruženja novinara Srbije. Od 1934. godine, bio je član njegovog Upravnog odbora, kao i Izvršnog odbora za izgradnju novinarskog doma, čija izgradnja na Vračaru je završena godinu dana kasnije.

Sa grupom prijatelja komunista, 26. januara 1935. godine pokreće novi nedeljnik, nazvan "Nedeljne informativne novine". NIN će biti zabranjen već u septembru, a nastaviće da izlazi tek nakon rata. Krstanović je, zajedno sa Božidarom Adžijom, bio autor većine uvodnika NIN-a. U NIN-u sa Krstanovićem sarađuju još i Masleša, Jovan Popović, Vojislav Vučković, Đorđe Andrejević Kun, Aleksandar Vučo i Oto Bihalji Merin.

Iste godine, Krstanović je radio za Komunističku partiju polulegalno, po liniji Narodnog fronta, sa ciljem ostvarenja akcionog jedinstva komunista, socijalista, demokrata i levice Zemljoradničke stranke. Kako je zemljoradničku levicu već predvodio njegov blizak saradnik Dragoljub Jovanović, zemljoradnici su bili prijemčiviji za ideju saveza s komunistima, te su zajedno organizovali Prvu konferenciju Narodnog fronta u junu 1936. godine. Tokom narednih par meseci, pod rukovodstvom Jovanovića i Krstanovića, u drugoj polovini 1936. godine održaće se ukupno još tri konferencije sa ciljem formiranja Narodnog fronta, kojima će prisustvovati još i Socijalistička partija Jugoslavije, predstavljena od strane Živka Topalovića, Demokratska stranka koju je predstavljao dr Ivan Ribar, te Samostalna demokratska stranka. Komuniste su, pored Krstanovića, predstavljali Masleša i Pavle Pavlović. Na kraju nije došlo do formiranja široke antifašističke koalicije, ali je postavljena osnova za dalju političku saradnju.

Krstanović je bio izrazito aktivan i u akcijama podrške Španskoj Republici za vreme Španskog građanskog rata. Bio je potpisnik "Pozdrava intelektualaca Jugoslavije španskom narodu". Pored toga, pisao je afirmativne članke o Republici u "Politici" i u humorističkim novinama "Ošišani jež". Zbog pozitivnog pisanja o Španiji, Krstanović je, po nalogu jugoslovenske vlade, otpušten iz "Politike" 1. maja 1937. godine. Krstanović je bio i sindikalno aktivan u Savezu bankovnih osiguravajućih, trgovačkih i industrijskih činovnika Jugoslavije (SBOTIČJ). Od maja 1939. godine, kada su komunisti i antifašisti ostvarili uverljivu kontrolu nad sindikatom, Krstanović je izabran za zameničkog člana Upravnog odbora SBOTIČ-a.

Okupacija Jugoslavije dočekala je Krstanovića teško bolesnog nakon operacije žučne kese. Uprkos tome, u njegov stan u Ulici Vojvode Šupljikca 6 u maju 1941. godine upadaju agenti Specijalne policije predvođeni Đorđem Kosmajcem i odvode ga u zatvor. Streljan je u Beogradu, u Banjičkom logoru, 29. jula 1941. godine, zajedno sa Mustafom Golubićem, kojeg je poznavao i s kojim je sarađivao još u Beču. Po sećanju preživelog logoraša dr Ljubomira Živkovića, Golubić je pred streljanje potapšao Krstanovića po ramenu i rekao mu "Samo hrabro i hladnokrvno".

## Porodica

Oton Krstanović bio je oženjen Božanom Ružičić (rođ. 25. decembra 1905. godine u Beogradu), aktivistkinjom Antifašističkog fronta žena. Oton i Božana imali su sina Slobodana, rođenog 16. avgusta 1930. godine. Slobodan Krstanović krenuo je očevima stopama, te postao novinar i komunista. Već od 1944. godine bio je član SKOJ-a, kojeg je njegov otac osnovao. Bio je novinar Borbe i Televizije Beograd. Preminuo je mlad, 13. decembra 1964. godine, u 35. godini života.

## Reference