open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Karibi

**Karibi** su grupa ostrva koja se nalaze u Karipskom moru. Ova ostrva se prostiru od Floride na severu do Venecuele u Južnoj Americi na jugu. Karibi se sastoje od preko 7000 ostrva. Podeljeni su u 25 teritorija koje predstavljaju nezavisne države, kolonije i protektorate.

Karibe su se nazivali i "Zapadnoindijska ostrva" jer je Kristifor Kolumbo mislio da je došao do Indije kada je otkrio Ameriku. Kolumbovo prvo iskrcavanje na američko kopno je bilo upravo na Karibima. Karibi se sastoje od Velikih i Malih Antila i deo su Severne Amerike.

Karibi su u istoriji poznati i po piratima.

## Teritorije na Karibima
* Angilja (britanska kolonija)
* Antigva i Barbuda
** Antigva
** Barbuda
* Aruba (deo Holandije)
* Barbados
* Bahami
** Andros
** Veliki Bahami
** Eljutera
** Ostrvo mačaka
* Gvadelup (prekomorski deo Francuske)
** Bas Ter
** Gran Ter
** Ostrva svetaca 
*** Gornje ostrvo 
*** Donje ostrvo 
** Mari Galant
** Ostrva Male Zemlje 
** La Dezirad
** Sveti Bartolomej, takođe *Sveti Bart*
** Sveti Martin (deo ovog ostrva se deli sa Holandskim Antilima)
* Grenada
* Devičanska ostrva (Velika Britanija) 
* Devičanska ostrva (SAD) (teritorija SAD-a, deli Devičanska ostrva sa Britanskim 
Devičanskim ostrvima)
* Dominika
* Jamajka
* Kajmanska ostrva (britanska kolonija)
* Kuba
* Martinik (prekomorski deo Francuske)
* Meksiko nije karipska zemlja, ali ima neka ostrva u Karipskom moru:
** Kankun
** Ostrvo Žena
** Ostrvo Kozumel
* Monserat (Britanska teritorija)
* Navasa (Američka izolovana teritorija)
* Portoriko (članica komonvelta povezana sa SAD)
* Sveta Lucija
* Sveti Vinsent i Grenadini (dele Grenadine sa Grenadom)
** Bekvija
** Kanuansko ostrvo
** Mlado ostrvo
** Mustik
** Ostrvo Palmi
** Sveti Vinsent
** Union ostrvo
* Sveti Kristofer i Nevis
** Nevis
** Sveti Kristofer
* Trinidad i Tobago
** Tobago
** Trinidad
* Terks i Kejkas ostrva (Britanska teritorija)
** Veliki Terk
** Providencijale
* Hispaniola 
** Dominikanska Republika
** Haiti
* Holandski Antili (deo Kraljevine Holandije)
** Boner
** Kurasao
** Saba
** Sveti Eustasijus
** Sveti Martin (deo ostrva se deli sa ostrvom Gvadalupe)

Nacije Belizea i Gvajane, iako su na kontinentalnom delu Srednje Amerike, odnosno Južne Amerike, su bivše britanske kolonije i održavaju mnoge kulturne veze sa Karibima i članice su KARIKOM-a. Ostrva Turnef (i mnoga druga ostrva i grebeni) su deo Belizea i nalaze se u Karipskom moru.
КК

## [[Indijanci|Indijanska]] plemena
* Aravak
* Garifuna
* Karib
* Lusian
* Siboni
* Taino
Centralna Amerika

**Centralna Amerika** je region Severne Amerike koji se nalazi između južne granice Meksika i severozapadne granice Kolumbije, u Južnoj Americi. Neki geografi klasifikuju Centralnu Ameriku kao veliki zemljouz, i u ovom pogledu ona ponekad uključuje deo Meksika istočno od Zemljouza Tehuantepek, tj. meksičke države Čijapas, Tabasko, Kampeče, Jukatan i Kvintana Ro.
Centralna Amerika ima povoljan geografski polozaj zbog okena (Atlantski i Tihi), i povezana je gotovo sa celim svetom. Jedina nepovoljnost jeste klima jer se nalazi u zakom toplotnom pojasu (preseca je ekvator).
Razudjenost obala-velika. Ima puno ostrva (Mali i Veliki Antili) kao i poluostrvo Kalifonija. Prirodne zone koje postoje u Centralnoj Americi su: savana, pustinja, polupustinjska vegetacija...

Nabiranje venacnih planina Srednje Amerike prati veoma intezivna vulkanska aktivnost. Najveci vulkani su Orizaba(5700m) i Popokatepetl (5452m)

Geologija Centralne Amerike je aktivna, sa vulkanskim erupcijama i zemljotresima koji se dešavaju s vremena na vreme. 1931. i 1972. godine, zemljotresi su opustošili Managvu, glavni grad Nikaragve. Plodna zemljišta zbog vulkanske lave su omogućila da se održi velika gustina stanovništva u poljoprivredno produktivnim predelima na visokim nadmorskim visinama.

Kao najuži deo Amerike, Centralna Amerika je mesto gde se nalazi Panamski kanal kao i predloženi, ali nikada završeni Kanal Nikaragve.

Postojala je nacija **Centralne Amerike** u ranom 19. veku, koja se sastojala od sadašnjih nacija Gvatemale, Hondurasa, El Salvadora, Nikaragve i Kostarike (i dela moderne meksičke države Čijapas). Ovo je ponekad poznato kao **Ujedinjene Provincije Centralne Amerike** ili **Sjedinjene Države Centralne Amerike**.

## Povezano
* Istorija Centralne Amerike
Martinique

**Martinik** je otok u Antilima, smješten u Karipskom moru, 450&nbsp;km sjeveroistočno od obale Južne Amerike i 700&nbsp;km jugoistočno od Dominikanske Republike. Prekomorski je departman Francuske.

## Historija
Kristofor Kolumbo otkrio je Martinik 17. lipnja 1502. na svom četvrtom putovanju.
1635. Pierre Belain d'Esnambuc osnovao je na otoku prvo naselje Saint-Pierre.
Na otok su dovođeni afrički robovi kako bi radili na plantažama kave i šećerne trstike.
Na Martiniku se rodila Jozefina (Joséphine de Beauharnais), žena Napoleona Bonapartea.
8. svibnja 1902. erumpirao je vulkan Mount Pelée i uništio grad Saint-Pierre ubivši preko 30.000 ljudi. Jedini čovjek koji je preživio nesreću bio je zatvorenik Ludger Sylbaris kojeg su spasili zatvorski zidovi.

Martinik je postao prekomorski departman Francuske 19. ožujka 1946.

## Administracija
Martinik je samostalna administrativna regija i prekomorski departman Francuske (DOM-département d'outre-mer), sa sjedištem u Fort-de-Franceu. Zajedno sa Gvadalupom koja je udaljena otprilike 150&nbsp;km prema sjeveru i Francuskom Gvajanom u Južnoj Americi čini Francuske Departmane Amerike (départements français d'Amérique-DFA).
Martinik je jedna od sedam ultraperifernih regija Europske Unije.

## Geografija

Površina Martinika je 1.128&nbsp;km². Najviša točka je planina Pelée (1.397 m). Martinik je otok u arhipelagu Malih Antila između Dominike na sjeveru i Svete Lucije na jugu. Prosječna godišnja temperatura je 26&nbsp;°C.

## Gradovi
Glavni grad: Fort-de-France
* Na sjevernom Atlantiku
** Grand'Rivière
** Macouba
** Basse-Pointe
** Le Lorrain
** Marigot
** Sainte-Marie
** La Trinité
** Le Robert
** Le François
** Le Gros-Morne
** Saint-Joseph
** Morne-des-Esses
** Le Morne-Rouge
** Ajoupa-Bouillon
* Na sjevernom Karipskom moru
** Le Prêcheur
** Saint-Pierre
** Le Carbet
** Bellefontaine
** Case-Pilote
** Schœlcher
** Fonds-Saint-Denis
** Le Morne-Vert
* Jug
** Les Anses d'Arlet
** Le Diamant
** Sainte-Luce
** Le Marin
** Sainte-Anne
** Les Trois-Ilets
** Le Vauclin
** Ducos
** Rivière-Pilote
** Le Saint-Esprit
* Unutrašnjost
** Rivière-Salée
** Petit-Bourg
** Le Lamentin

## Gospodarstvo
Ekonomija se temelji na proizvodnji banana, šećera i ruma. Turizam je dosta razvijen kao i laka industrija.

## Kultura
Martinik se smatra intelektualnim otokom u Antilima, jer je na njemu rođeno ili živi mnoštvo pisaca i umjetnika.
Poznati ljudi sa Martinika:
* Le père Labat
* Lafcadio Hearn
* Saint-John Perse
* André Breton
* René Maran
* Aimé Césaire
* Edouard Glissant
* Raphaël Confiant
* Patrick Chamoiseau
* Frantz Fanon
* Mathias Lessort

## Demografija

## Reference

## Literatura

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Vanjske veze

* Vodič kroz Martinik
* Fotografije Martinika 
* Fotografije Martinika
Kockanje

**Kockanje** ili **kocka**, zajednički je naziv za sve igre na sreću ili klađenje u kladionicama koje uključuju ulaganje novca. 

## Pregled
Rezultati igre zavise o sreći, a malo ili nikako o sposobnosti igrača. Kockanje uključuje klađenje na lutriju, Loto i sportske kladionice. Kockanje može dovesti igrača kockara do zavisnosti. 

U nekim zemljama je kockanje i organiziranje kockanja zakonski zabranjeno ili dozvoljeno samo u mjestima koja posjeduju koncesiju. 

U nekim igrama igrač računa na utjecaj svoje sposobnosti. To su, primjerice, Blackjack i sportsko klađenje. Sve igre znače dugoročno svakako gubitak za igrača ali dobitak za kasino, kao što je Roulette. Neke se igre, poput pokera, smatraju igrama na sreću, ali u njima kasino ne sudjeluje u pobjedama ili gubicima igrača, tj. nema elementa croupiera.
Postoje i igre koje se temelje na uticaju bacanja kockica, ali obično se ne igraju u kockarnicama, poput backgammona.

Najveća sjedišta kockarskog života su Las Vegas i Monte Carlo.

## Povezano
* Igre
Igra

**Igra** je aktivnost jedne ili više osoba koja služi za razonodu i zabavu. Bit igre je postići neki cilj pridržavajući se zadanih pravila.

## Opis
Igra se, najopćenitije, razlikuje od manualnog ili intelektualnog plaćenog rada, iako se te dvije aktivnosti u nekim aspektima prepleću. Dobar primjer za izrečenu tvrdnju je šport, koji po svim značajkama spada u kategoriju igara, međutim u profesionalnim okvirima poprima karakteristike koje se obično vežu za tradicionalno shvaćanje rada.

Ključne komponente igre su motivacija za dostizanje nekog cilja, pravila, te interakcija, odnosno kontakt između sudionika. Mnoge igre, upravo poradi pobrojanih elemenata, su korisne, edukacijske, jer aktere tjeraju na usvajanje novih znanja i vještina.

## Povijest igre
Kako je igra praktično stara koliko i čovječanstvo, možemo slobodno kazati da je nezaobilazna komponenta ljudskog kolektivnog iskustva. Ipak, prve znanstvene, filozofske, etnološke studije vezane za teorijsko promišljanje igre kao fenomena, pojavljuju se relativno kasno, koncem devetnaestog i početkom dvadesetog stoljeća. 

Jedan od prvih teoretičara igre je austrijski filozof Ludwig Wittgenstein, koji je u svojim Filozofskim istraživanjima zaključio da igru nije moguće definirati jednom sveobuhvatnom definicijom tog pojma, već da je za potpuno razumijevanje biti igre potrebno imati na umu cijeli niz definicija pojedinih segmenata tog pojma.

## Razne igre
Igre se mogu podijeliti na više načina, a ovo je podjela predmetima koji se koriste u igri.
* Igra na ploči
* Igra s kartama
* Igra s loptom
* Govorna igra
* Igra s olovkom i papirom
* Igranje uloga, RPG
* Računalna igra
* Igra s kockama
* Enigmatika
Guadeloupe

**Gvadalupa** je mali arhipelag na Antilima u Karipskom moru. Nalazi se otprilike 600 km sjeverno od obale Južne Amerike i 600&nbsp;km istočno od Dominikanske republike. Nekada se zvao *Karukera* što znači "otok sa lijepim vodama". Prekomorski je departman Francuske.

## Historija
Prvi ljudi koji su došli na Gvadalupu su bili američki indijanci iz plemena Arawak, koji su naselili otok 300 godina prije naše ere i bavili se pretežito ribolovom i poljoprivredom. Otok su "otkrili" Europljani 14. studenog 1493. od strane Kristofora Kolumba koji ga je otkrio na svom drugom putovanju. Francuzi su kolonizirali otok 1635., na njega naselili afričke crnce koji su radili na velikim plantažama šećerne trstike koja je postala glavni ekonomski resurs na Gvadalupi. Otok su mnogo puta tijekom stoljeća otimali Britanci i ponovno osvajali Francuzi, da bi napokon 1815. Bečkim ugovorom otok pripao Francuskoj. Ropstvo je na otoku ukinuto 1848. Otok je postao prekomorski departman Francuske 19. ožujka 1946.

## Administracija

Gvadalupa je samostalna administrativna regija i prekomorski departman Francuske (DOM- département d'outre-mer) sa prefekturom u Basse-Terre. Zajedno sa Martinikom koji se nalazi oko 150&nbsp;km na jugu i Francuskom Gvajanom koja se nalazi na sjeveru Južne Amerike čini Francuske Departmane Amerike (départements français d'Amérique-DFA). Gvadalupa je jedna od sedam ultraperifernih regija Europske Unije.

## Geografija

Gvadalupa se sastoji od pet otoka: Basse-Terre, Grande-Terre, La Désirade, Les Saintes i Marie-Galante. 
Basse-Terre je velik 848&nbsp;km² i ima vulkanski reljef, dok Grande-Terre je velik 588&nbsp;km² i ima brežuljkasti i nizinski reljef. Otoci su odvojeni malim kanalom kojeg zovu Rivière Salée tj. Slana Rijeka. 
Les Saintes se sastoje od 9 otočića od kojih su samo dva naseljena: Terre de Haut i Terre de Bas.

Od 2007. Saint Barthelemy i Saint Martin je postao zasebni prekomorski kolektiv.

## Ekonomija

Ekonomija Gvadalupe ovisi o poljoprivredi, turizmu i laganoj industriji. Više od 50% izvoza čine banane. Industrija se većinom bavi proizvodnjom šećera i ruma.

## Demografija

Većina vjernika su katolici (95%), hinduisti (4%) i protestanti (1%). Francuskim se koristi 99% stanovništva.
1. siječnja 2003. na Gvadalupi je živjelo više od 440 000 stanovnika.
Etničke grupe: crnci ili mulati 90%, bijelci 5%. Značajne etničke grupe su i indijanci, lebanonci i kinezi koji čine sveukupno manje od 5% populacije.
Prosječni rast populacije je 1.11%.

## Kultura
Gvadalupska kultura je mješavina europske, indijske, afričke, južnoameričke i sirijsko-libanonske kulture.

## Vanjske veze

* Conseil régional de la Gouadeloupe 
* Indijanci na Gvadalupi
* Lista spomenika na Gvadalupi 
* Poštanske markice sa Gvadalupe.
Mancala

**Mancala** je zajednički naziv za srodne igre na ploči koje se igraju širom svijeta. Ponekad se nazivaju **šivaćim igrama**, odnosno **igrama brojanja i hvatanja** - imenima koja opisuju način igranja.

Na Zapadu su najpoznatije igre iz ove porodice su Oware, Kalah, Omweso i Bao.

Mancala u mnogim afričkim i nekim azijskim državama igra ulogu dosta sličnu onoj koju šah igra na Zapadu.

## Vanjske veze
Muzički instrumenti

**Muzički istrumenti** su sprave na kojima se izvode muzička dela.

Oni koji se danas upotrebljavaju u umetničkoj muzici dele se na tri glavne grupe: 
* **[[Žičani instrumenti|Žičani]]** - prema načinu proizvođenja tona, dele se na **[[Gudački instrumenti|gudačke]]** (violina, viola, violončelo, kontrabas) i na instrumente za **[[Trzalački instrumenti|okidanje]]** (harfa, klavsen, gitara, mandolina i dr.). 
* **[[Puhački instrumenti|Duvački (puhački)]]** - dele se na **[[drveni duvački instrumenti|drvene]]** (pikolo, flauta, klarinet, oboa, fagot i dr.) i **[[Limeni duvački instrumenti|limene]]** (horna, truba, trombon, tuba i dr.).
* **[[Udaraljke]]** - mogu biti određene visine tona (timpan, ksilofon, zvoničići, zvona i dr.) ili neodređene (veliki bubanj, doboš, činele, tam-tam, gongi dr.) 
* **Specijalne kombinovane vrste** - pripadaju klavir, orgulje, čembalo, harmonijumi dr. Mehanički instrumenti reprodukuju muzičko delo bez neposrednog učešća umjetnika-izvođača; obično su to sprave koje se stavlja u pokret bilo mehaničkim putem ili električnim pogonom (vergl, piavola, muzička kutija, gramofon, orkestrion i drugo).

## Povezano

* Lista glazbenih instrumenata
* Podela muzičkih instrumenata
Go

**Go** je drevna dalekoistočna misaona igra. Prema legendi, Go je nastao u Kini prije 4000 godina, ali među povjesničarima ne postoji konsenzus oko starosti. U svakom slučaju, činjenica je da je to najastarija igra na tabli koja se igra s više-manje nepromijenjenim pravilima. Zanimljivo je da je Pula bila jedan od prvih evropskih gradova u kojemu se je igralo Go - tokom XIX stoljeća u mornaričkom klubu. Naime, moreplovci su igru donijeli iz Japana i aktivno igrali nekoliko godina.

Go se igra na drvenoj tabli ("goban") na kojoj se nalazi mreža 19 vodoravnih i 19 vertikalnih crta. Figure se zovu "kamenovi", a sve sve se jednake i ponašaju se prema istim pravilima. Za razliku od dame i šaha gdje su figure na početku postavljene i tokom partije se pomiču po tabli - partija Go-a počinje s praznom tablom. Svaki potez se sastoji u tome da se figura stavi na određeno mjesto i nakon toga ona ostaje na tom mjestu do kraja partije ili biva zarobljena ("pojedena") tokom partije od suigrača. Prosječna partija traje oko 250 poteza. Vremenski može trajati od 15minuta pa do više mjeseci.

Go je danas najpopularniji u Kini pod imenom "weiqi", Koreji ("baduk") i Japanu ("igo"). Na dalekom istoku postoji i razvijena liga profesionalnih Go igrača koji se kategoriziraju prema jačini od 1dan (najslabiji) do 9dan. Amaterski igrači imaju svoju izdvojenu kategorizaciju: igrač koji je tek upoznao pravila igre je 25kyu (u nekim kategorizacijama počinje se s 30kyu), nakon njega je 24kyu i dalje (silaznim brojevima) do 1kyu (najjači kyu). Nakon 1kyu po snazi dolazi 1dan (najniža amaterska majstorska kategorija), 2dan, itd. do 7dan-a.

Budući da u prosječnoj poziciji u jednoj partiji igrač ima vrlo velik broj mogućih poteza - igrači nemaju dovoljno vremena razmišljati o svakome od njih i zato se često igra intuitivno - "na osjećaj". Zbog toga je Go izuzetno težak problem programerima koji pokušavaju isprogramirati program koji dobro igra Go. Najjači računalni programi danas po snazi igranja imaju kategoriju od oko 7kyu.

## Vanjske veze

* Gobooks  contains an sophisticated database of Go books including sample pages, reviews, blurb, contents and availability.
* GoDiscussions.com  Large Go community with an active forum
* Learn to play interactively
* Go Base
* Sensei's Library
* Go4Go database Large collection of Go game records, daily updates, commentaries by A.Dinerchtein and Go forum
Flauta

**Flauta** je drveni duvački instrument srednjeg i visokog registra. Zvuk proizvodi dejstvom vazdušnog jezička. Razlikuju se, po držanju, **uzdužna** ili **blok-flauta** i savremena **poprečna flauta**. Na poprečnim flautama, ulazni otvor nije na vrhu cevi, već nešto niže, na bočnoj strani i u njega se duva iskosa da bi se obrazovao jezičak, pošto ga ovaj tip nema (za razliku od uzdužnih flauti), i duva se kroz *glasnicu* (popularno *prozorče*), sa usnom ispod piska. Izvođačka tehnika je vrlo razvijena i proizvodnja tona je na celom rasponu laka, pa je ovo jedan od najpokretnjivijih i najvirtuoznijih instrumenata. Takođe, flauta je i izražajan instrument, blagog i svetlog, idiličnog zvuka. 

Iako pripada grupi drvenih duvačkih instrumenata, flauta se izrađuje od metala. Raspon flaute je znatan, i kreće se od **c<sup>1</sup>** do **c<sup>4</sup>**, dok su još neki tonovi (na slici u zagradama) mogući, ali zavise od vrste i kvaliteta instrumenta kao i od sposobnosti izvođača.

*Obim flaute* 

### '''Pikolo flauta'''
*it.* flauto piccolo
*nem.* kleine Flöte
*fr.* petite flûte
*en.* piccolo
*rus.* malaя fleйta

Skraćeno **Picc.**. Mala flauta, duplo kraća od velike, po zvuku najviši duvački instrument sa rasponom od **d<sup>1</sup>** do **c<sup>4</sup>** (pisano **d** do **c<sup>3</sup>**). Spada u transponujuće instrumente, odnosno, one koje zvuče više ili niže od zapisanog. Pikolo se zapisuje oktavu niže od zvučanja. U trojnom sastavu orkestra, koji je i najčešći simfonijski sastav, jedan svirač svira pikolo, ili, ako se ne preklapaju deonice, flautista koji je treća flauta (III Flauta) uzima i pikolo, što se zapisuje *III fl. muta in picc.*.

*Pisani obim pikolo flaute*

### '''Ostale flaute'''
Osim ove dve flaute, u upotrebi se može naći i **alt-flauta** (*it.* flauto contralto, *nem.* Alt-Flöte, *fr.* flûte en sol (fa), *en.* alto flute, *rus.* alьtovaя fleйta) koja se gradi u dva registarska oblika *u G (Sol)* i *u F (Fa)* i čiji je pisani raspon od **c** do **f<sup>3</sup>** (*u G* zvuči kvartu više, a *u F* kvintu niže). 
Mocart je pisao i za **flažolet flautu** (pisanog obima **d<sup>1</sup>**-**d<sup>3</sup>**, koja zvuči undecimu više), a takođe su poznate i *velika flauta* *u F (Fa)* i **mala** i **velika** *u Es (Eb)*, kao i *u Des (Db)*. Na kraju pomenućemo i **bas-flautu** (pisanog obima **c<sup>1</sup>**-**f<sup>3</sup>**, koja zvuči oktavu niže), ali se ona više ne koristi.

Vidi: Orkestar
Žičani instrumenti

**Glazbala sa žicama**, **žičani muzički instrumenti** ili **kordofoni**, naziv je za sva glazbala kod kojih se zvuk proizvodi okidanjem, odnosno trzanjem žica ili gudanjem po žicama. Tako se unutar te skupine razlikuju trzalačka glazbala (, gitara; harfa; mandolina; šargija; ) i gudačka glazbala (gusle; kontrabas; lirica; viola; violina; violončelo).

## Historija
### Stari vijek
Spominje se lira koju je svirao kralj David. Kasnije se pojavljuje i harfa.

### Srednji vijek
U srednjem vijeku je bila popularna lutnja, koju su svirali putujući zabavljači i mnogi vladari. Primjerice, i kraljica Elizabeta I. je svirala lutnju.

### Novi vijek
U novom vijeku graditelji razvijaju nova glazbala sa žicama: gitare, violine, violončela, kontrabase ...

### Najnovije doba
U najnovijem se vrijeme pojavljuju bas-gitare i druge vrste gitara. električne gitare spajaju se na pojačala kako bi glazbala imala jači zvuk.
Klavir

Osnovu građe **klavira** ili **glasovira** čine: 
# okvir sa razapetim žicama, 
# rezonantna daska, 
# klavijatura sa mehanizmom pokretnih čekića, 
# i pedale.
Zbog prevelikog opterećenja, okvir za žice se gradi od livenog gvožđa ili od čelika. Zato se žice ukrštaju, a samim tim se smanjuje njihova dimenzija.

Oko čeličnog jezgra se žice (pošto su najdublje) obmotavaju bakarnim nitima, da bi se postigla savršena zvučnost i da bi se debljinom, kao i težinom nadoknadila smanjena dužina.

Tonski raspon klavira (u proseku) je od 2A do c5. Da bi se zvučnost ujednačila, obično je deset tonova najdubljeg registra zastupljeno samo jednom žicom, a sledećih šesnaest tonova sa po dve žice, dok svi tonovi gornjeg registra imaju po tri.

Postoje metalni klinovi (zavrtnji), koji su pričvršćeni za okvir i prednjim, kao i zadnjim delom. Njihovim okretanjem pomoću specijalnog ključa, podešava se zategnutost žice, odn. štimuje se instrument.

Na prednjoj strani se nalazi klavijatura. Unutrašnji mehanizam s kojim su dirke povezane, najsloženiji je i najprecizniji deo klavirske konstrukcije. On se završava nizom drvenih čekića, koji pri udaru na žicu proizvode zvuk. Glava ovih čekića je obložena filcom.

Važnu ulogu unutrašnjeg mehanizma čine prigušivači, koji sa otpuštanjem dirke padaju na žicu i prekidaju njen eho.
Pored prigušivača postoje desni, levi i srednji pedal.

Desni pedal omogućuje jači zvuk, zbog otpuštanja prigušivača. Tako da, kada svirač prestane da svira (pusti dirku), žice rezoniraju, jer ne postoje prigušivači ni na jednoj od žica.

Levi pedal stišava, odn. umekšava zvuk. To se postiže tako što se ceo mehanizam pomera malo udesno, pa čekići udaraju samo o jednu žicu, ili o dve (zavisi da li postoje dve ili tri žice).

Srednji pedal služi za prigušeni zvuk. Može da postoji, ali i ne mora.

Notacija se vrši u dva ključa. U violinskom ključu se zapisuje ono što svira desna ruka, a u bas ključu se notira ono što svira leva.

Primer: 
* Mesečeva sonata (Ludvig Van Betoven)
* Fantazija za klavir - c-moll (Volfgang Amadeus Mocart)
* Koncert u c-mollu i d-molu (Sergej Rahmanjinov)

## Vanjske veze
* Klavir 
* Grand-Pianos.org 
* pianoforte - photoarchive

## Povezano
* Podela muzičkih instrumenata
Truba

**Truba**, skraćeno **Trb.** (može se još i sresti (često u rukopisnim primerima) skraćenica **Trp.** prema engleskom nazivu), je registarski najviši limeni duvački instrument, svetlog i prodornog zvuka, koji je od davnina korišten za vojničke signale i svečane fanfare, pa je to ostavilo bitan trag na njegovom osnovnom karakteru i tipičnim načinima upotrebe u muzici. Ipak, truba je i izražajni melodijski instrument, a zahvaljujući usavršenom mehanizmu ventila i u izvođačkoj tehnici dostiže zavidan virtuozitet, koja se posebno ističe u džez-muzici. Tu je naročito česta, iako i drugde uobičajena, upotreba **sordine** (vidi: limeni duvački instrumenti).

U svojoj veoma dugoj istoriji, koja zalazi daleko u antičko doba, instrumenti tipa trube zadugo su mogli da izvode tonovo samo jednog alikvotnog niza (tzv. *prirodna truba*), pa su građene u različitim registarskim varijantama i veličinama. Tek izum i primena ventilnog mehanizma, početkom 19. veka, omogućila je slobodno i lako izvođenje svih tonova i bitno unapredila izvođačku tehniku, kao i upotrebne mogućnosti trube.

Truba koja se u 18. veku označavala kao truba *in S* imala je stvarni zvučni obim (zavisno od veličine) za oktavu dublji od obima današnje trube *in S*, odnosno isti obim kao današnja horna *in S* (*corno alto*). S obzirom da se pedalni ton nije mogao dobiti, a da je drugi ton alikvotnog niza bio intonativno nesiguran, praktični obim trube iz *klasičnog perioda* svodio sa uglavnom na dobijanje tonova od 3. do 12. alikvotnog niza.

*Obim trube*

Ovaj pisani obim je dat prema mogućnostima savremene trube sa ventilima (odnosno pistonima). Truba *in S* zvuči kako je napisano, a **najčešće upotrebljavana** truba *in B* zvuči veliku sekundu niže nego što je zapisano, pa je prema tome njen realni zvučni obim od ** e** do **c<sup>3</sup>**.

## Druge vrste truba
Truba se javlja i u još nekim registarskim varijantama, i to su dve najčešće registarske varijante **male trube** (*it.* trombetta ili tromba piccola *nem.* kleine Trompete, *fr.* petite trompette, *en.* small trumpet, *rus.* malaя truba), koja se retko nalazi u orkestru, ali se koristi pri izvođenju *klarino partije* (tehnika izvođenja vrlo visokih tonova alikvotnog niza, čak do 21. tona) u delima npr. J. S. Baha. Obim zvučnosti joj je od **f** do **s<sup>3</sup>**, a javlja se u dve registarske varijante *in D* (zvuči veliku sekundu više) i *in E<sup><small>b</sup></small>* (zvuči malu tercu više).

Postoje još i **visoke trube** u registarskim varijantama *in F*, *in G* i *in B* (tzv. *sopranino*) koja je najviša. Osim toga, postoje i **alt-truba** *in F*, koja zvuči kvintu niže od obima trube i **bas-truba** *in E<sup><small>b</sup></small>* (zvuči veliku sekstu niže), *in D* (zvuči malu septimu niže), *in C* (zvuči oktavu niže) i *in B* (zvuči nonu niže).
Teatar

**Teatar** (lat. *theatrum* < grč. *θέατρον*: gledalište), **pozorište** ili **kazalište**, institucija gdje se održavaju predstave koje spadaju u scensku umjetnost.

Neophodni elementi bez kojih ne može postojati teatarska predstava su:
* glumci
* scenska radnja
* publika

Klasična podjela na teatarske forme bila je podjela na:
* dramu (komedija, tragedija i drama u užem smislu)
* operu 
* balet

Modernije podjele su nešto fleksibilnije, pa se pod glavnim teatarskim formama obično podrazumijevaju:

* dramski teatar (zasnovano na dramskom tekstu)
* plesni teatar (plesni teatar, moderni ples; također balet)
* muzički teatar (musical; također opera i opereta)
* lutkarski teatar (animacija lutaka ili drugih predmeta)

Naravno, bogatstvo i raznolikost teatarskih formi i tradicija, kako evropskih tako i vanevropskih, današnjem gledaocu nudi ogroman broj formi, stilova i vrsta raznih teatarskih oblika, njihovih mješavina i hibrida.

## Veze
* Komad (teatar)
* Teatar po državama
* Popis glumaca
* Popis redatelja
* Historija teatra
* Korepeticija
Gitara

**Gitara** je trzalački instrument. Najčešće ima 6 žica [e - a - d¹ - g¹ - h¹ - e²], koje zvuče oktavu niže. Zvuk se postiže okidanjem žica prstima ili trzalicom (plektronom, plektrumom).

Gitara može biti:
* Klasična gitara
* Akustična gitara
* Poluakustična gitara
* Akustična gitara sa dvanaest žica
* Električna gitara
* Električni bas

Svaka gitara ima sledeće delove:
* Čivije - nalaze se na glavi gitare i ima ih onoliko koliko ima žica. Čivijom se štimuje žica.
* Glava - Na njoj se nalaze čivije, a ima i reklamnu ulogu
* Vrat - Vrat je srednji deo gitare, na njemu se nalaze pragovi i na njemu se stiskaju žice nakon čijeg se okidanja dobija zvuk. 
* Pragovi
* žice

Smatra se da gitara vodi poreklo sa Bliskog istoka (Persija). Reč gitara i potiče iz Persije. Git znači muzika, a tar žica. Gitara je postala popularna u 14 veku, kada je dospela u Španiju. Kompozicije na gitari pisali su Garsija, Šubert, Paganini itd. Sada se gitara najviše koristi u rok muzici i metal muzici.

## Vanjske veze

* Naš sajt o gitari 
* on-line časovi gitare 
* Metal tablature
* Program koji pomaže pri sviranju
* Tablature gp3 formata
* Guitarbuild.com 
* www.guitar.ch
Noh

**Noh** ili **No** (japanski 能, nō) je osnovni oblik klasične japanske muzičke drame koji se izvodi od 14. vijeka.

Zajedno sa srodnom kyogen farsom, evoluirao je od popularnih i aristokratskih oblika umjetnosti kao što su Dengaku, Shirabyoshi i Gagaku.

Kan'ami i njegov sin Zeami doveli su Noh u svoj sadašnji oblik tokom perioda Muromachi. Kasnije će dati temelj drugim dramskim oblicima kao što je Kabuki. Za vrijeme ere Meiji, iako su izgubili vladinu potporu, Noh i kyogen su proznati kao dva od tri nacionalna oblika drame.
## Vanjske veze
Tradicijska muzika

**Tradicijska**, **tradicionalna** ili **narodna muzika** ili **glazba** nazivi su koji se u najširem smislu primjenjuju za svaku vrstu muzike koja je nastala u običnom narodu i koju sluša obični narod. U pravilu je izvode svi članovi određene zajednice, a ne samo profesionalni muzičari, a prenosi se usmenom predajom.

Narodna muzika je obično čvrsto vezana uz točno određenu regiju ili kulturu, a u posljednje vrijeme se pod tim pojmom podrazumijeva muzika na koju nisu imali nikakav utjecaj masovni mediji.

Time se nastoji narodnu muziku razlikovati od zabavne muzike, iako je zbog pojave masovnih medija i kulturnih trendova globalizacije došlo do profesionalizacije narodne muzike, odnosno stvaranja popularnih muzičkih tradicija koje nisu direktno vezane uz određenu regiju ili kulturu. 

Tradicijska ili tradicionalna muzika naroda je u stvari narodna muzika. To je izvorna muzika, muzika specifična za neki kraj, u čemu je poseban svaki dio na zemljinoj planeti koji se očituje različitošću svog vokalnog i instrumentalnog muziciranja. Tako narodi Afrike, se razlikuju od naroda Amerike, ili Azije tj. Orijenta (orijentalni instrumenti, arapska kultura, muslimanska muzika), egipatska muzika, židovska muzika, indijska muzika (sitar), kineska muzika, japanska muzika), Evrope (antička muzika, grčka muzika, bizantska muzika, rimska muzika) ili naših seoskih vokala (bečarac, ojkača, ganga, ili sviranje (tambura, gusle, diple, frula, dvojnice, gajde, šargija, saz, itd.). Ta muzika dakle nije nametnuta, već tu stvorena, ili ako je i prenesena to nije onaj nivo kojim nas zasipa današnja zabavna muzika. Tradicijska muzika varira od primitivnog muziciranja, do razvijenih kompozicija. 

Vezano za tradicionalnu ili narodnu muziku, često je u pratnji i igranje u vidu kola, plesa, itd.

U tradicijsku muziku možemo ubrojiti i muziku starih naroda, antike, muziku Sumera, Mezopotamija, itd.

## Povezano
* Popis jugoslavenskih pjevača narodnih pjesama
Gamelan

**Gamelan** (javanski jezik - gamel: pjesma koja se pjeva uz gamelan) je muzički ansambl indonezijskog porijekla. Danas se sastoji prvenstveno od kitnjastih udaraljki napravljenih od ručno kovanog metala, ksilofona, gongova, gong zvona, bubnjeva, činele, žičanih instrumenata i bambusove flaute, te pjevačica i muška vokalna grupa.

Gamelan se razvio rano u istoriji današnje Indonezije. Bio je karakteristika dvorskog života tokom 8. do 11. vijeka, među hinduističkim i budističkim kraljevinama Java, Sumatra i Bali. Najstarija slika muzičkog ansambla pronađena je na reljefu budističkog spomenika Boroboduru iz 8. vijeka u centralnoj Javi. Borobodurovi muzičari sviraju gudačke instrumente poput laute, kendang bubnjeve, suling flaute, male činele i zvona. Iako su metalni instrumenti skupi za izradu, u poređenju sa instrumentima od drveta ili bambusa, oni se nisu kvarili u vrućoj klimi u Indoneziji. Naučnici smatraju da je to jedan od razloga zašto se gamelan razvio, sa svojim prepoznatljivim metalnim zvukom.

Tokom 15. vijeka, narod Jave i mnogih drugih indonezijskih ostrva postepeno je prešao na islam, pod uticajem muslimanskih trgovaca sa arapskog poluostrva i južne Azije. Najutjecajnija vrsta islama u Indoneziji bio je sufizam, mistična grana koja cijeni muziku kao jedan od puteva do doživljaja božanskog.

Bali, drugi veliki centar gamelana, ostao je pretežno hinduistički. Ovaj vjerski raskol je oslabio kulturne veze između Balija i Jave, iako se trgovina između ostrva nastavila tokom 15. do 17. stoljeća. Kao rezultat toga, ostrva su razvila različite oblike gamelana.
Gamelan sa Balija počeo je naglašavati virtuoznost i brz tempo, trend koji su kasnije poticali nizozemski kolonisti. U skladu sa sufijskim učenjima, Java gamelan je imao tendenciju da bude sporiji u tempu i više meditativni ili nalik transu.

= Nematerijalna svjetska baština =
Iako je popularnost gamelana opala od uvođenja pop muzike, gamelan se još uvek svira u formalnim prilikama i na mnogim tradicionalnim indonezijskim ceremonijama i sastavni je dio indonezijske kulture.

Gamelan je upisan na UNESCO-vu Reprezentativnu listu nematerijalnog kulturnog naslijeđa čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa Indonezije.

Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na 16. zasjedanju koje je održano od 13. do 18. decembra 2021. god. u Ori Lanki.
## Izvori
Broadway

**Broadway** (*Široki put* na engleskom jeziku) je, kao što ime govori, široka avenija u New Yorku. 

Predstavlja najstariju prometnu arteriju u gradu, koja datira još iz vremena kada se grad zvao Novi Amsterdam. Ime mu predstavlja engleski prijevod starog holandskog izraza *Breede weg*.

Broadway predstavlja jednu od najpoznatijih ulica na svijetu, zahvaljujući tome što su tamo smještena neke od najprestižnijih teatarskih kuća u Sjedinjenim Državama. Zbog svega toga Broadway se često koristi kao sinonim za američki elitni teatar.
Indijska klasična muzika

Korijeni **indijske klasične muzike** (*marga*) se mogu pronaći u Vedama, drevnim spisima koji predstavljaju dio hinduističke tradicije. Samaveda, jedna od četiri veda, pruža detaljan opis muzike. Na temelju njih je stvoren indijski ekvivalent klasične muzike.

Dvije glavne struje u indijskoj klasičnoj muzici su Hindustanska muzika u sjevernoj Indiji i Karnatska muzika iz Južne Indije.
Gospel

**Gospel** (koji na engleskom jeziku znači *evanđelje*) je naziv za stil religiozne muzike koja je nastala u crnačkim crkvama SAD 1930-ih, a u širem smislu se primjenjuje i na religioznu muziku koju su komponirali i izvodili i bijelci s američkog Juga.

Crnački i bjelački gospel dijele zajednički izvor u metodističkim himnama, a povremeno su crnci i bijelci pjevali iste pjesme - ali je stroga podjela na crnačke i bjelačke crkve dovela do oštre podjele na crni i bijeli gospel, koja postoji i danas usprkos velikih napora za integracijom.

Gospel muzika - u obje tradicije - se odlikuje izvođačima koji je izvode isključivo u vjerske svrhe. No, s vremenom su se pojavili gospel umjetnici koji ga koriste u svjetovnom kontekstu, ponekad čak i u noćnim klubovima. Zahvaljajući tome, gospel je s vremenom stekao značajan uticaj na američku zabavnu muziku i doprinio stvaranju novih muzičkih stilova kao je npr. soul.
Aretha Franklin

**Aretha Franklin** (Memphis, TN, 25. ožujka 1942. – Bloomfield Hills, MI, 16. kolovoza 2018.) bila je američka pjevačica i kantautorica, jedno od najvećih imena soul i R&B muzike.

Rođena je kao kćer poznatog baptističkog propovjednika, a od rane dobi poučavale su je zvijezde gospela kao što su Mahalia Jackson i Clara Ward. Koncem šezdesetih Aretha je bila na vrhuncu svoje stvaralačke moći. Pjesme poput "Respect" i "Chain Of Fools" preko noći su postale klasika. Unatoč osobnim problemima, 1968. snimila je jedan od najimpresivnijih soul albuma tog razdoblja - "Lady Soul". 

Arethina karijera počela je gubiti sjaj krajem sedamdesetih, sve dok joj počasna uloga u filmu " Braća Blues " nije vratila prijašnju slavu. Osamdesete su godine bile bogate hitovima kao što su "Freeway Of Love" i "Who's Zooming Who", a pjevala je i u duetu s Georgeom Michaelom i grupom Eurythmics.
Poznata je po tome što je zovu "Kraljica Soula", a glasine govore da joj glas ima raspon od četiri oktave. S njom uspoređuju i mladu englesku pjevačicu Joss Stone. Njeno kumče je Whitney Houston, bila je udana i ima 4 sina, te je dosad osvojila čak 19 Grammya.Na njenim rođendanima kao glazbena gošća nastupa Chaka Khan.
Jazz

**Jazz** ili **džez** je glazbeni stil nastao početkom 20. vijeka u Sjedinjenim Američkim Državama, te se drži za jedini autohtono američki žanr.

## Porijeklo
O porijeklu samog naziva postoji više tumačenja, ali se ni jedno ne može smatrati potpuno autentičnim. Uglavnom se radi o raznim izvedenicama iz slenga američkih crnaca.

## Elementi razlikovanja od ostalih formi
Osnovne muzičke karakteristike su: sinkopa, vibrato i stalna ritmička pulsacija u taktu 4/4 koja nema odgovarajuću paralelu u klasičnoj glazbi. 

Uobičajena forma je tema sa varijacijama koje se improviziraju na stalni harmonijski kostur originalne teme. Stoga su stvaraoci jazza izvođači, a ne kompozitori kao u klasičnoj muzici.

## Muzički instrumenti
Centralni instrument jazz ansambla je bubanj sa pomoćnim udaraljkama. 

Sa:
* klavirom 
* gitarom
* kontrabasom
on čini ritam sekciju.

Osobito se koriste duvački instrumenti:
* saksofon 
* klarinet
* truba 
* trombon 
* flauta
* oboa
* rog
* vibrafon

## Formacije
Veličina sastava varira od trija do punog 
simfonijskog orkestra koji onda dobije pridjev "Jazz".
U Jazz orkestru svaki instrument može imati ulogu solista, služi se pisanim aranžmanima, a improviziraju samo pojedini solisti.

U malim sastavima improviziraju svi instrumenti na zadanu temu.

## Veliki izvođači
Velikoj popularnosti i univerzalnosti jazz muzike doprinijeli su ne samo heterogeni elementi njenog umjetničkog izraza, nego i sami njeni propagatori, izvođači koji su po nomenklaturi veliki virtuozi na svojim instrumentima.
* Louis Armstrong
* Duke Ellington
* Charlie Parker
* Dizzy Gillespie
* Benny Goodman
* Miles Davis
* John Coltrane
* Oscar Peterson
* Chet Baker
* Django Rheinhart
* Thelosious Monk
* Wes Montgomery

## Podvrste (struje) jazza
* Swing
* Dixieland
* Be-bop
* Hard-bop
* Cool
* Free jazz
* Fusion
Pop (razvrstavanje)

**Pop** je riječ koja se najčešće koristi kao:

* opisivanje popularne muzike ; 
* kolokvijalni, i ponekad pejorativni, izraz za kršćanskog/hrišćanskog svećenika/sveštenika (nastao vulgarizacijom latinske riječi za oca).
Kompaktni disk

***CD*** je skraćenica za **''C**ompact **D**isc'' (kompaktni disk). CD je optički zapis koji je razvijen u kasnim 1970-tim godinama i prvotno je služio samo kao medij za muziku, kasnije se medij razvio za spremanje podataka na računaru, tako da je danas standardni dio računara. Pojavom DVD-a 1996. dobili smo novi standard koji na mediju iste veličine (120 mm) čuva sadržaj 6 ili više CD-ova, pa se s padom cijena uređaja i medija može očekivati zamjena CD-a s DVD-ovima u svijetu računara.

## Historija razvoja i upotrebe
CD kao proizvod razvili su zajedno Philips i Sony, Philips je osmislio proizvodni proces (idejno baziran na Laserdisc-u, koji se nije proslavio s medijima promjera 18-30 cm), a Sony je usavršio korekciju grešaka pri čitanju CD medija, čime je proizvod bio spreman za tržište. Masovna proizvodnja je krenula 1982. godine.

## Principi
CD je okrugli plastični disk promjera 120 mm i debljine 1.2 mm. Osim tog uobičajenog formata koji po standardu čuva 650 MB podataka ili* mp3  74 minute glazbe ("produžena" verzija je 700 MB i 80 minuta), postoji i manji format promjera 80 mm (mini-CD). Ponekad se može vidjeti mini-CD izrezan u formatu posjetnice, izrađen u prezentacijske svrhe.

## Vrste medija
* CD-DA 
* CD-ROM (Compact Disk Read Only Memory) CD-ROM koristimo za čitanje podataka (podaci se snimaju u tvornici)
* CD-ROM/XA 
* CD-I 
* CD-R (Compact Disk Recordable) CD-R koristimo za čitanje i pisanje podataka (svaki korisnik koji ima CD-R uređaj i odgovarajući medij može i zapisati podatke na njega - jednokratno)
* CD-RW (Compact Disk ReWritable) CD-RW koristimo za čitanje i pisanje podataka - višekratno

## Standardi
Organizacija koja proglašava i usaglašava standarde za optički zapis je Optical Storage Technology Association (OSTA).

Standardi zapisa 
* ISO 9660
* HFS - Hierarchical File System
* Joliet File System
* UDF - Universal Disk Format 
* VCD - Video CD Format
* CD+G - Compact Disc + Graphics 
* CD TEXT Format
Poezija

**Poezija**, **pjesništvo** (ijek.) ili **pesništvo** (ek.), žanr u književnosti u kome je autorova poruka izrečena kroz stihove. Smatra se da je poezija najstarija vrsta književnosti. Rani primjeri su npr. sumerski "Ep o Gilgamešu" (3000. pne), dijelovi Biblije i Homerovi epovi.

Pjesma, književno djelo napisano u stihovima, obično sadrži niz stilskih figura, uključujući rimu, metaforu, poređenje, gradaciju, hiperbolu itd.

Kod predstavnika različitih nacija nalazimo različite vrste poezije. U grčkoj poeziji stihovi se rijetko rimuju, dok je u talijanskoj i francuskoj poeziji suprotan slučaj. Generalno gledajući, u britanskoj i njemačkoj poeziji rima je podjednako i prisutna i odsutna. Neke jezike karakteriše prirodni afinitet za duži stih, dok je kod drugih izražena tendencija ka kraćim stihovima. Neke od ovih karakteristika su uvjetovane razlikama leksika i gramatika samih jezika. Neki jezici primjerice imaju veći fond riječ koje se rimuju, ili više sinonima od drugih.

Poezija je također ukomponovana u neke vrste drame, poput opere.
Gilgameš

**Gilgameš** je, po Sumerskoj listi kraljeva, bio peti po redu kralj Uruka, sin Lugalbande. Predaja drži da mu je majka bila boginja Ninsun.

Najpoznatiji je kao junak Epa o Gilgamešu.
1001 noć

**Knjiga tisuću i jedne noći** (كتاب ألف ليلة وليلة na arapskom ili هزار و یک شب na perzijskom), predstavlja zbirku od preko 300 bajki, šaljivih pripovijesti, legendi i anegdota.

Zbirka je povezana okvirnom pričom o Šahrijaru, nesmiljenom vladaru koji je, zgađen nevjernošću svoje supruge, zapovijedio da mu se svake noći druga žena dovodi u postelju kako bi je slijedećeg jutra pogubili. Šeherezada, dovitljiva vezirova kći, tu sudbinu izbjegava tako što Šahrijaru svake noći počne pričat neku zanimljivu priču te je prekinuvši je na najzanimljivijem dijelu.

Zbirka se sastoji od niza priča, prilično različitih po sadržaju, od kojih su neke, poput legendi o Sinbadovim putovanjima, Aladinovoj lampi i Ali Babi i 40 hajduka, i samostalno postale dio svjetske kulture. Nastanak zbirke se obično vezuje za Bagdad u doba kalifa Haruna al-Rashida, koji je tada bio najkozmopolitskiji grad na svijetu i na čijim ulicama su se mogle čuti raznolike priče porijeklom iz Perzije, Kine, Indije, Afrike i Evrope. Jezgra priče se, s druge strane, vezuje uz drevnu perzijsku knjigu *Hazar Afsana* (Tisuću mitova).

Prva arapska kodifikacija *Alf Layla* spominje već u 9. vijeku, a zapadno čitateljstvo je knjigu upoznalo tek početkom 18. vijeka zahvaljujući prijevodu Antoinea Gallanda na francuski. Ipak, najpoznatiji zapadni prijevod je onaj britanskog istraživača Sir Richarda Burtona, koji je u svojoj verziji zadržao mnoge erotske i lascivne dijelove izbačene iz Gallandove i mnogih drugih izdanja, i zahvaljujući kojoj su mnogi Orijent dugo vremena shvaćali kao mjesto u kome, za razliku od uštogljenog Zapada, vladaju tjelesni užici.

*1001 noć* je služila kao vrelo inspiracije likovnim umjetnicima i filmašima, uključujući neka od klasičnih djela Starog Hollywooda i nešto modernijih djela poput Pasolinijevog *[[Il fiore delle mille e una notte|Cvijeta 1001 noći]]*.
Glumac

**Glumac** ili **glumica** je osoba koja glumi ili igra ulogu u nekoj umjetničkoj izvedbi. Taj se izraz obično odnosi na ljude koji glume u filmskoj industriji, na televiziji, u kazalištu ili na radiju, a ponekad se koristi i za ulične zabavljače. Osim igranja dramskih uloga, glumci mogu i pjevati, plesati, raditi samo, na radiju ili "posuđivati glas".

Vidi: *[[Popis filmskih glumaca]]*, *[[Popis kazališnih glumaca]]*.

## Historija
Prvim zabeleženim glumcem se smatra Grk Tespis, koji je 530. pne. izašao na scenu Dionisovog Teatra i postao prva osoba koja je izgovorila tekst kao lik u predstavi. Zbog Tespisa, glumci su u to doba nazivani *tespijanci*.

Do 17. veka samo su se muškarci bavili glumom. U starom i srednjem veku, smatralo se nedostojnim i sramotnim da žena izađe na pozornicu. Prva žena je glumila u predstavi u Veneciji u 17. veku.

## Glumačke nagrade u svetu

* Oskar (nagrada)
* Zlatni globus
* Emi (nagrada)
* BAFTA
Režiser

**Režiser** (redatelj, reditelj), za ženu **režiserka** (rediteljka, rediteljica, redateljica, redateljka), umetničko je, autorsko zanimanje u oblastima izvođačke umetnosti, filma, teatra, radija i televizije. Režiser je osoba koja na autorski način vodi, usmerava, koordinira i kontroliše procese nazvane pretprodukcija (pripreme), produkcija (realizacija, izvođenje) i postprodukcija (sklapanje, uređivanje, montaža) audiovizuelnog ili scenskog dela. Posao koji režiser obavlja naziva se **režija**.

## Rad režisera

Režiser koordinira rad na pripremi umetničkog dela za javno prikazivanje ili izvođenje te glumcima daje uputstva o željenom načinu glume u pojedinim scenama, kao i ostalim autorima ili šefovima sektora o npr. načinu osvetljavanja i snimanja, stilu i vrsti muzike i uopšte audiovizuelnom karakteru koji želi postići...

Režiser takođe može učestvovati, i najčešće učestvuje, u procesima biranja glumaca za uloge (*[[casting]]*), uređivanju ili zameni pojedinih delova scenarija te u uređivanju - montaži radiofonskog, televizijskog dela ili filma za njegovu konačnu verziju.

Različiti režiseri, u skladu sa svojim karakterom, autorskim stilom i dogovorom s producentom, učestvuju potpuno, delimično ili ne učustvuju u potpunosti u određenim aspektima stvaranja dela. U većim filmskim produkcijama dešava se da režiser manje važne scene prepušta pomoćnoj ekipi i drugom režiseru.

## Vrste režisera
* Filmski režiser je osoba koja vodi proces snimanja filma (odn. režiju filma), koordinira rad na filmu te glumcima daje upute o željenom načinu glume u pojedinim scenama.

* Teatarski režiser je osoba koja idejno i organizacijski postavlja teatarski komad na scenu. Takođe učestvuje u osmišljavanju scenskog aranžmana predstava te je *odgovoran* za sve aspekte scenskog čina i rad s glumcima.

* Radijski režiser se naziva radiofonski režiser. Zajedno s glumcima, muzičkim saradnicima, stručnjacima za zvučne efekte i ton-majstorima stvara "zvučnu sliku" radio-drame. 

* U slučaju da se radi o živom televizijskom programu, za režisera se koristi i termin realizator. Taj termin označava i manji autorski uticaj režisera na delo. Režiser kao realizator manje autorski kreira, a više beleži šta se dešava.

## Napomene
Walt Disney

**Walter Elias (Walt) Disney** ˈwɔːltər ˈɛːlijas wɔːlt ˈdɪzni (Chicago, 5. decembra 1901. - Burbank, 15. decembra 1966.), američki crtač animiranog filma i producent.

Nesumnjivo najzaslužniji za popularizaciju crtanog filma u svetu, naročito onog za decu. Ujedno, bio je jedna od najprosperitetnijih i najmoćnijih ličnosti svetskog filma uopšte. Da bi povećao svoje prihode, Disney je osnovao vlastitu distributersku kompaniju, a takođe je 1954. počeo proizvoditi TV seriju koja je njegovu popularnost prenela i u domove njegovih ljubitelja.

Konačno, 1955. godine Disney je izgradio zabavni park "Disneyland" u Kaliforniji, jednu od najvećih turističkih atrakcija Sjedinjenih Država. Kasnije, 1971., njegovi su naslednici sagradili još veći park u Orlandu na Floridi.

## Vanjske veze
CSU

**Hrišćansko-socijalna unija Bavarske** (*Christlich-Soziale Union in Bayern*,CSU) je konzervativna politička stranka desnog centra u Nemačkoj, koja deluje isključivo u saveznoj državi Bavarskoj.

Nastala kao svojevrsna naslednica Bavarske narodne stranke u Vajmarskom periodu, vrlo brzo se nametnula kao saveznik Hrišćanskoj demokratskoj uniji koja je delovala u ostatku Nemačke. Jedino za vreme pokrajinskih izbora u Saarlandu godine 1957. su se kandidati CSU takmičili protiv CDU. Nakon tog vremena CDU i CSU deluju kao sestrinske stranke i imaju zajednički klub u Bundestagu poznat kao *Unija-CDU/CSU* (*Union-CDU/CSU*).

CSU je, s obzirom na verski sastav stanovništva u Bavarskoj, daleko je bliža Rimokatoličkoj crkvi od CDU i često se smatra daleko konzervativnijom u mnogim društvenim pitanjima. S druge strane, to je delimično i razlogom zašto ima daleko vernije glasačko telo.

CSU je članica Evropske narodne partije i Internacionalne demokratske unije.

### Povezano
* Hrišćansko-demokratska unija Nemačke
* Bavarska

## Sajt CSU
* Službena stranica
Moto-utrke

**Moto-utrke** je naziv koji u širem smislu označava svaki sport koji uključuje korištenje motornih vozila.

U užem smislu se odnosi na sport koji uključuje korištenje motocikla.

## Vanjske veze
* Auto moto
Hrvanje

**Hrvanje** ili **rvanje** u užem smislu označava naziv za sportsku borbu između dvojice takmičara s ciljem da se protivnik obori s pomoću zahvata ruku i uopće snagom mišića, a bez udaranja.

Rvanje je jedan od najstarijih i najpopularnijih sportova. Od godine 708. pne. postalo je dijelom drevnih Olimpijskih igara. Stari Grci su fuzijom rvanja i boksa stvorili posebnu disciplinu zvanu pankration.

Rvanje se najčešće dijeli po stilovima:
* grčko-rimski, u kome su zabranjeni zahvati ispod pojasa i;
* slobodni, u kome su zahvati ispod pojasa dopušteni.

Danas su dosta popularne forme rvanja japanski sumo i američki *[[catch wrestling]]*.

## Povezano
* pankration
Mačevanje

**Mačevanje** u užem smislu predstavlja naziv za sportsku borbu dvoje takmičara naoružanih hladnim oružjem za borbu prsa u prsa, najčešće mačem floretom i sabljom.

Od davnina se prakticiralo kao dio obuke za rat ili sredstvo rješavanja osobnih sporova, da bi s vremenom postalo sport. Ušao je u program prvih modernih Olimpijskih igara 1896. godine, ali su pravila kodificirana tek sa stvaranjem *Fédération Internationale d'Escrime* (FIE) u Parizu godine 1913.

## Vanjske veze