Treći prodor NOVJ u Srbiju

**Treći prodor NOVJ u Srbiju**, poznat i kao **Prodor operativne grupe divizija u južnu Srbiju**, bila je operacija NOVJ, preduzeta tokom jula i avgusta 1944. godine, u cilju povratka partizana u Srbiju i oslobođenja zemlje. Neposredni operativni cilj bio je spojiti se sa partizanima u južnoj Srbiji, protiv kojih su udružene osovinske snage vodile Topličko-jablaničku operaciju. 

Operativnu grupu divizija za proboj činile su 2. proleterska, 5. krajiška i 17. istočnobosanska divizija NOVJ. Zapovednik ove operative grupe bio je general Peko Dapčević. 

Ovom prodoru prethodila su dva neuspešna prethodna prodora. Treći i konačni prodor NOVJ deo je veće bitke za Srbiju.

## Pozadina

U vrijeme izvođenja operacije Trumpf, u kojoj se Četvrta grupa jurišnih korpusa JVuO pridružila njemačkim trupama u borbi protiv partizana, došlo je 14. jula 1944. u Kruševcu do sastanka vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa-Gustava Felbera sa kapetanom Neškom Nedićem, načelnikom štaba ove četničke formacije. Tom prilikom, Nedić je istaknuo da su „četnici u Englesku izgubili svako poverenje, pošto su ih Englezi izdali“, ponudivši svoje usluge u „borbi protiv komunizma“. General Felber je ocijenio da je riječ „o potpuno ozbiljnoj ponudi četnika koju treba prihvatiti“, s čim se složio i major Erich Weyel, oficir za vezu kod kapetana Nedića:

## Tok operacije

28. 7. 1944. Iz šireg rejona Berana, posle prikupljanja i priprema, počeo prodor Operativne grupe divizija NOVJ u Srbiju.

### Razbijanje Nemaca

29. 7. 1944. U dolini reke Lešnice, Operativna grupa divizija NOVJ, prodirući iz rejona Berana u Srbiju, slomila otpor jedinica nemačke legije "Krempler" i borbene grupe "Bendl" i izbila u istočni deo Sandžaka. U tim borbama neprijatelj je imao 12 mrtvih, 24 ranjena i 123 nestala vojnika.

4. 8. 1944. Između Raške i Kosovske Mitrovice Operativna grupa divizija NOVJ u borbi protiv delova nemačke 7. SS divizije Princ Eugen i 1. brdske divizije, forsirala reku Ibar i izbila na zapadne padine Kopaonika. U borbi je ubila 282, ranila preko 520 i zarobila 37 neprijateljskih vojnika, a iz nemačkog zarobljeništva oslobodila 12 Rusa i 80 Italijana. Zaplenjena je velika količina oružja i municije. Jedinice NOVJ su imale 52 poginula i 136 ranjenih boraca.

### Razbijanje četnika

6. avgusta 1944. godine, na planini Kopaonik (između Suvog Rudišta, Bukove glave, Brusa i Aleksandrovca), započele su četvorodnevne borbe između Operativne grupe divizija NOVJ i 4. grupe četničkih jurišnih korpusa (1, 2, 3. i 5. četnički jurišni korpus, ukupne jačine oko 10.000 boraca). U oštrim borbama jedinice NOVJ su razbile četnike i potisnule ih ka dolini reke Zapadne Morave, nanevši im gubitke od 522 poginula, 637 zarobljenih, većeg broja ranjenih, a deo četnika je dezertirao, zaplenivši pritom veću količinu ratne opreme. Istog dana, goneći razbijene četnike iz 4. grupe jurišnih korpusa u pravcu komunikacije Aleksandrovac - Jošanička Banja, jedinice NOVJ ubile su 46, ranile 84 i zarobile 292 četnika, dok su same imale 2 poginula borca.

7. avgusta 1944. godine na planini Kopaonik, jedinice Operativne grupe divizija NOVJ napale su četnički 1. ravnogorski i Valjevski korpus. U oštrim borbama četnici su pretrpeli gubitke od 404 poginula, više ranjenih i 347 zarobljenih. Gubici jedinica NOVJ iznosili su 20 poginulih i 45 ranjenih. Zaplenjeni su topovi, puške, municija i veća količina druge opreme. Goneći četnike, 2. proleterska udarna brigada, posle kraće borbe, zauzela je naselje Brus.

9/10. avgusta jedinice NOVJ ušle su u Aleksandrovac.

## Posljedice

Nakon probijanja Operativne grupe "Dapčević" preko Ibra početkom avgusta 1944. godine i teškog poraza koji je tokom narednih desetak dana nanela glavnini snaga JVuO, partizanske jedinice su masovno popunjavane novim dobrovoljcima, a slobodna teritorija je proširena.

S druge strane, povratak partizana u Srbiju doveo je do objedinjavanja svih nacionalističkih snaga pod okriljem Vermahta:

Kako prenosi Obavještajno odjeljenje Armijske grupe »F«, u jednom se izvještaju njemačkog Wehrmachta za 2. avgust 1944. godine pominje „uspješna borba protiv bandi“ na teritoriji Komande Jugoistoka:
 

## Reference

## Povezano
* Bitka za Srbiju 1944.