Zagros

**Zagros** (perz. رشته كوههاى زاگرس; akad. ܛܘܪ ܙܪܓܣ; kurd. زنجیره‌چیاکانی زاگرۆس; lur. کو یه لی زاگروس; arap. زاجروس الجبال) je planinski masiv koji se proteže zapadnim Iranom, sjeveroistokom Iraka i jugoistokom Turske. Proteže se 1500 km od sjeverozapadnog Irana duž njegove zapadne granice sve do tjesnaca Hormuz. U geološkom smislu, Zagros čini zapadnu i jugozapadnu granicu Iranske visoravni. Najviši vrhovi Zagrosa su Zard-Kuh (4548 m) i Dena (4359 m). Planinski masivi Hazaran u Kermanskoj pokrajini i Džabal-Bariz u Sistanu smatraju se ograncima Zagrosa.

## Etimologija
Naziv „Zagros“ potječe od iranskog naroda Zagartijanaca (Sagartijanaca) koji su naseljavali planinski masiv od jezera Van do obala Makrana. Druga objašnjenja kako termin potječe od grčke riječi „Zagreus“ (*Olujno*) ili avestanske riječi „Za-g'r'“ (*Velika planina*) smatraju se pogrešnima. Prije opisa starih Grka Zagros je nazivan „Planinom sa željeznim vrhovima“ (perz. اوپاریگی سهنه).

## Geologija

Planinski masiv Zagros je orogen, ulančano gorje nastalo endogenim procesima boranja uslijed djelovanja euroazijske i arapske litosferne ploče. Nedavna istraživanja u pomoću GPS-a u Iranu pokazala su kako je sudar dviju litosfernih ploča i dalje aktivan što dovodi do deformacije, posebno u gorjima Zagrosa i Alborza. Relativno gusta iranska GPS mreža u planinama Zagrosa pokazala je velike rezultate deformacije; oko 10&nbsp;mm godišnje u jugoistočnom dijelu, te oko 5&nbsp;mm godišnje u sjeverozapadnom dijelu masiva. Prema navedenim istraživanjima da se zaključiti kako je sudar ploča neravnomjeran, odnosno kako postoje dvije različite zone sudara litosfernih ploča čija se granica nalazi u blizini grada Kazeruna. Pritisci na zemljinu koru uslijed sudara ploča izazivaju često prelamanje slojeva sedimentnih stijena. Naknadne erozije odstranile su mekše stijene dok su ostavile tvrđe stijene poput vapnenca i dolomita (stijene slične vapnencu koja sadrži kalcij i magnezij). Ova različita erozija stvorila je paralelne oblike obronaka Zagrosa. Okolica i tektonska historija stijena su bile pogodne za prikupljanje fosilnih goriva pa područje Zagrosa ima važnost za naftnu industriju Perzijskog zaljeva.

### Vrsta i starost stijena

Planinski masiv Zagros podijeljen je na brojne planinske lance koji se pružaju usporedno na razmacima od 10 do 250&nbsp;km, a nastali su u isto doba kao i Alpe u Europi. Glavna nalazišta nafte u Iranu nalaze se po sredini zapadnog prigorja. Na južnim djelovima masiva uz pokrajinu Fars nalaze se nešto niži vrhovi koji dosežu nadmorske visine do 4000 m, a sadrže vapnenačke stijene bogate morskim fosilima.

Masiv Kuhrud proteže se oko 300&nbsp;km na istoku paralelno uz Zagros, a između dva planinska lanca nalazi se gusto naseljeno područje relativno velike nadmorske visine gdje vlada umjerena klima. Rijeke u tom području ulijevaju se u slana jezera, a doline kroz koje protječu čine plodne poljoprivredne površine. Slane kupole i slani ledenjaci su česti u planinama Zagros. Slane kupole su važne za eksploataciju nafte, jer neprobojna sol često vezuje petrolej ispod naslaga stijena.

## Historijski značaj
Najstariji tragovi poljoprivrede koji datiraju iz 9000. pne. nađeni su nižim dijelovima Zagrosa oko gradova Suze i Anšana. Pod planinama Zagrosa postoje brojna arheološka nalazišta; u pećini Šanidar pronađeni su kosturi neandertalaca, dok se neolitičko naselje Jarmo uz Jerihon i Çatal Höyük smatra jednim od najstarih u historiji.

Podno Zagrosa pronađene su i neki od najstarijih tragova proizvodnje. Primjeri su naselja Hadži Firuz Tape i Godin-Tape u kojem su pronađena najstarija skladišta vina koja datiraju između 5400. i 3500. pne.

U ranom starom vijeku Zagros je bio naseljen Kasitima, Gutejcima, Asircima, Elamitima i Mitancima, koji su povremeno provaljivali u sumerske i akadske gradove u Mezopotamiji. Planinsko gorje tvori geografsku granicu između mezopotamskih ravnica u današnjem Iraku i Iranske visoravni u Iranu.

## Povezano
* Iranska visoravan
* Alborz
* Taursko gorje

## Reference

## Vanjske veze
* Zagros (Livius.org) 
* ''The genus Dionysia'' 
* Iran, vremenska skala historije umjetnosti (Metmuseum.org) 
* Mezopotamija od 9000. do 500. pne. (Usfca.edu/) 
* Glavni vrhovi gorja Zagros
;Ostali projekti