Brana Cvetković

**Brana Cvetković** (Knjaževac, 20. novembar 1874 - Beograd, 20. novembar 1942) bio je srpski glumac, reditelj, upravnik pozorišta, scenograf, karikaturista, ilustrator, dečji pesnik, pripovedač i prevodilac. Sa Branislavom Nušićem osnovao je 1895. prvo dječje pozorište u Srbiji, a zatim 1899. kabaretsko pozorište „Orfeum“. Napisao je desetine orfeumskih programa i u njima bravurozno učestvovao - tako da je bio začetnik jednog novog žanra u srpskom glumištu.

Brana Cvetković smatra se vodećim srpskim satiričarem i karikaturistom u prvoj deceniji 20. vijeka i jednim od najznačajnijih pjesnika za djecu u periodu od kraja 19. veka do Drugog svjetskog rata. Sarađivao je sa mnogim beogradskim listovima i svoje pjesme objavljivao pod imenima Braca Brana, Čika Brana, samo nadimkom Brana, po kom je bio i najpoznatiji, dok je kraće forme (pouke u stihu i zagonetke) i rebuse potpisivao inicijalom B. Smatra se da je, uz Jovana Jovanovića Zmaja, Brana Cvetković decenijama bio „najvredniji i najdostojniji hvale dječji pisac”. Vasa Pavković, srpski književnik i književni kritičar, smatra da je Brana spona koja spaja klasični Zmajev rad na poeziji za djecu sa radom savremenih srpskih dječjih pjesnika, prvenstveno Duška Radovića i Ljubivoja Ršumovića.

## Biografija
Brana Cvetković je rođen 20. novembra 1874. godine u Knjaževcu. U Beogradu završava gimnaziju. Nakon toga, kao državni pitomac na Akademiji umetnosti u Minhenu studirao je slikarstvo, scenografiju i glumu. Već za vreme studija pokazao je izraziti talenat za scenografiju, karikaturu, humorističku prozu i glumu. Karijeru započinje u Narodnom pozorištu kao scenograf. Odlučio je da se okuša i u glumi kroz putujuće trupe Đure Protića, Nikole Bate Simića i drugh poznatih glumaca. Svoj „Orfeum“ osnovao je 1899. godine, koji je delovao u Beogradu u salama Pašinog Bulevara i Kolarcu, sa prekidima od 1929. godine.

Za vreme Prvog svetskog rata bio je inspektor vojničkih pozorišta, a zatim je izvesno vreme obavljao dužnosti upravnika pozorišta u Skoplju i Novom Sadu. Pokretač je časopisa „Gluma“, a uređivao je satirične časopise „Đavo“, „Cerekalo“, „Satirac“, „Vic“. Humoreske je objavljivao u svim vodećim listovima tog doba.

Napisao je desetine orfeumsih programa i u njima bravurozno učestvovao i time postao začetnik jednog novog žanra u srpskom glumištu. Nakon sve žešćih nasrtaja cenzure i zabrana nadolazeće diktature 1929. godine, Brana prekida rad „Orfeuma i povlači se u miran život u svojoj kući u Hilandarskoj br. 34 i posvećuje se stvaralaštvu i prevođenju.
Sarađivao je sa nizom beogradskih listova, a neuporedivo najviše na dečjoj strani „Politike“, objavljujući pesme i priče koje je sam ilustrovao. Smatra se da je uz čika Jovu Zmaja, **Brana Cvetković** decenijama bio "najvredniji i najdostojniji hvale dečji pisac".

Ovaj čuveni „smejač i zasmejač“, kako ga je nazivao Vinaver, umro je za vreme okupacije 20. novembra 1942. godine, u 68. godini. U Beogradu je, nekoliko meseci po smrti dobio ulicu, koja je posle oslobođenja preimenovana. Njegovo ime danas nosi jedna manja ulica u naselju Žarkovo.

## Bibliografija
Brana Cvetković ostavio je za sobom skoro 12.000 objavljenih radova i veliku rukopisnu zaostavštinu, ali je za života objavio svega nekoliko džepnih knjiga pjesama, jednočinki, solo scena, izbor iz pripovedne proze u tri knjige i samo jednu knjigu radova za djecu:

* Artiljerija rustikana : parodija na Kavaleriju Rustikanu u 1 činu (drama; 19??)
* Kroz Beograd tamo-amo (al nikoga ne vređamo), deo 1 (proza; 19??)
* Velika menažerija na malome Kalimegdanu i literarni panoptikum (poezija; 1902)
* Branine priče, knj. 1, 2 i 3 (kratka proza; 1907)
* Istra: scena sa našeg primorja (drama; 1920)
* Tamo, daleko! : ratna slika : za spomenik zahvalnosti Francuskoj, kao svoj prilog, ustupio pisac (drama; 1925)
* Brana za decu: u slici i reči (1934)

### Posthumno

* Vrlo retke pripovetke (kratka proza; 1951)
* Zunzarina palata (kratka proza; 1957)
* Srećni kepec : izabrane pesme i priče (kratka proza; 1991)
* Vrlo retka pripovetka (kratka proza; 1994)
* Zunzarina palača (kratka proza; 1994)
* Dečji bioskop (poezija, 1998)
* Pričaj striče smešne priče (kratka proza; 1999)

Od 2000-tih interesovanje za stvaralaštvo Brane Cvetkovića raste, tako da je u različitim izdanjima (od slikovnica do sabranih djela) objavljen gotovo ceo njegov stvaralački opus.

## Počasti
Ovaj čuveni „smejač i zasmejač“, kako ga je nazivao Stanislav Vinaver, u Beogradu je, nekoliko mjeseci po smrti dobio ulicu, koja je poslije oslobođenja preimenovana. Njegovo ime danas nosi jedna manja ulica u beogradskom naselju Žarkovo.

## Reference

## Vanjske veze
*