Dobroslav Jevđević

**Dobroslav Jevđević** (Prača kraj Rogatice, 1895. - Rim, listopad 1962.) je bio jugoslavenski političar, četnički vojvoda i saradnik okupatora u drugom svetskom ratu.

## Predratna biografija

Dobroslav Jevđević je rođen u svešteničkoj porodici, od oca Dimitrija i majke Anđelke, u Miloševcu kod Prače 1895. godine. Kao član Mlade Bosne učestvovao je u neuspelom atentatu na austrijskog generala Poćoreka 1908. godine, kada mu je bilo svega 13 godina, a potom i u sarajevskom atentatu 1914. godine. Tada je uhapšen i kraj Prvog svetskog rata dočekuje u zatvoru. Između dva rata bio je publicista i političar (jedan od vođa Orjune i JNS-a). Za vrijeme Kraljevine Jugoslavije biran je za narodnog zastupnika (rogatičkog i novosadskog kotara) na listi Samostalne demokratske stranke.

## Drugi svetski rat

Nakon sloma kraljevine Jugoslavije 1941. bježi u Budvu a odatle u rujnu u okupirani Split gdje pod talijanskim patronatom djeluje četnička skupina, s ciljem stvaranja srpske autonomije pod Italijom koja bi obuhvatila Dalmaciju, Liku, Bosnu i Hercegovinu. S I. Trifunovićem Birčaninom organizira suradnju četničkih postrojbi s talijanskim okupacijskim vlastima u borbi protiv partizana. Koordinira prebacivanje četničkih postrojbi iz Hercegovine u sjevernu Dalmaciju i Liku.

### Uspostava saradnje sa Talijanima

O organizacionim sposobnostima Dobroslava Jevđevića u ophođenju sa italijanskom okupacionom komandom i uopšte o njegovom radu, major Petar Baćović se veoma pohvalno izrazio u izvještaju od 16. jula 1942. poslatom generalu Dragoljubu Mihailoviću:

Dobroslav Jevđević, Mihailovićev delegat u istočnoj Bosni i Hercegovini, u svom izveštaju iz juna 1942. godine navodi da proleterske brigade imaju mnogo "Jevreja, Cigana i muslimana." Jevđević u proglasu protiv partizana jula 1942. godine iznosi prilično bizarne optužbe: "*Oni uništavaju srpske crkve i dižu džamije, sinagoge i katoličke hramove*". U lipnju 1942. Draža Mihailović šalje ga u Sloveniju da izvidi stanje i brojnost tamošnjih četnika.

Jevđević je u septembru 1942. potpisao sporazum s talijanskim generalom Mariom Roattom u kojem posebno insistira na marmeladi:

### Uspostava saradnje sa NDH

Pored Italijana, Jevđević je istodobno dolazio u dodir i s predstavnicima organa NDH. Prema navodima iz izvještaja koji je Vrhovnoj komandi JVuO poslao major Petar Baćović, Jevđević se u srpnju 1942. sastao s ustaškim ministrima Andrijom Artukovićem i Vladimirom Košakom u Dubrovniku. U studenome je Jevđević preko oružničkog pukovnika Jakovljevića u Nevesinju zatražio o pregovore s vojnim vlastima NDH »radi smirivanja i prehrane«. Kontakti su nastavljeni i tokom siječnja 1943, kada je došlo do sastanka sa županom u Mostaru Perom Zlatarom. Dobroslav Jevđević je tom prilikom isticao da »on ima pune ovlasti od svog vrhovnog zapovjedništva, da sklopi trajan sporazum sa predstavnicima hrvatske vojske i četnika«.

Nakon njegova huškačkoga govora četnici su u listopadu 1942. na području prozorskog kotara (u sklopu talijanskih operacija) ubili više od tisuću Hrvata i nekoliko stotina Muslimana (pokolj u Prozoru). Nakon tog pokolja, Vjekoslav Vrančić i David Sinčić, predstavnici NDH kod talijanske Druge armije traže smirivanje četnika i njihovo usmjeravanje prema partizanima.

### Uspostava saradnje sa Nemcima

U Dobrom Polju, 4. septembra 1942. godine u 15 časova, vođeni su razgovori predstavnika njemačke 718. pešadijske divizije s "političkim komesarom četnika u italijanskoj interesnoj zoni"  upravo — Dobroslavom Jevđevićem:

Iste godine, Dobroslav Jevđević je dobio zvanje četničkog vojvode.

### Operacija Weiss

Početkom 1943. godine, uoči četvrte neprijateljske ofanzive protiv partizana, Jevđević o postignutom sporazumu sa italijanskim okupatorima 18. januara 1943. obaveštava Mihailovića:

Njemački opunomoćeni general u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj Edmund Glaise von Horstenau piše u svom ratnom dnevniku o odnosu italijanskih okupacionih trupâ prema četnicima pod komandom generala Mihailovića, nominujući vojvodu Jevđevića ključnom osobom za održavanje konekcije između dvije strane:

Uoči talijanske kapitulacije aktivan je u Dubrovniku odakle 3. IX 1943. odlazi u Rijeku i produžuje za Rim, gdje se povezuje s njemačkom obavještajnom službom. U Trstu organizira izbjegle četnike i vraća ih u Opatiju gdje im se stavlja na čelo.

### Komandant Komande JVuO za Gornju Liku i Hrvatsko primorje

1944. postaje komandant Komande JVuO za Gornju Liku i Hrvatsko primorje, odnosno dva korpusa koja su postojala u tim krajevima: Ličko-kordunaškog i Primorskog korpusa, koje će krajem godine prebaciti u Ilirsku Bistricu. Kao izaslanik D. Mihailovića (u dogovoru s njemačkim opunomoćenikom za jugoistok H. Neubacherom) djeluje u Sloveniji na objedinjavanju svih kolaboracionista radi stvaranja fronte protiv antifašističkih snaga.

Iznimno negativnu ocjenu o Jevđevićevom radu na stvaranju četničke organizacije u Istri, Gorskom kotaru, Lici i Sloveniji, te otvorenoj kolaboraciji sa njemačkim vojnim i obavještajnim strukturama, ostavila je Jovanka Krištof (pseudonim »Mira«), Mihailovićeva obavještajka u Sloveniji. U izvještaju poslatom 29. juna 1944. Draži Mihailoviću, ona za vojvodu Jevđevića (pseudonim »Aero«) navodi:

### "Operativna zona Jadransko primorje" u Trstu

Potpukovnik Karl Novak (Jovanka Krištof je bila njegova najbliža saradnica), koji se poput vojvode Jevđevića nalazio u Trstu, glavnom gradu operativne zone Jadransko primorje, u pismu od 10. avgusta 1944. takođe obavještava Dražu Mihailovića da je Jevđević u najtješnjoj vezi sa Nemcima (»br. 11«):

Kao jedna od ličnosti od Mihailovićevog povjerenja koja se kod okupatorâ vjerovatno najviše eksponirala, vojvoda Jevđević je veoma umješno igrao političku ulogu koja mu je bila namijenjena. U depeši Mihailoviću i Vrhovnoj komandi JVuO od 10. januara 1945. Jevđević piše o vezama Momčila Đujića sa Dimitrijem Ljotićem i navodi da trupe pod njihovom komandom čine jedinstvenu vojnu formaciju:

Jevđevićeva pozicija koju je tokom rata zauzimao u odnosu na okupatora precizno je definisana u depeši generalu Mihailoviću od 23. januara 1945. godine:

Mihailović je na posleratnom suđenju govorio da je Jevđeviću dao veće sume za nabavku hrane, ali je on novac zadržavao za sebe da ga upotrebi za pripremanje izbora posle rata.

## Emigracija

U proljeće 1945. bježi u Italiju gdje ga Savezničke vojne vlasti uhićuju i zatvaraju u logor Grottaglie. Tamo je neko vrijeme zatvoren s Viktorom Gutićem koji je izručen a Jevđević se dokopao slobode. Veruje se da je izbegao izručenje tako što je, uz pomoć svojih jakih veza u Italiji, neko vreme bio sakriven u seminariji katoličke kurije. Do smrti je živio u Rimu.

Jevđević je u emigraciji je bio počasni doživotni predsednik Organizacije srpskih četnika "Ravna Gora". Objavio je knjigu četničkih novela "*Kapi krvi*" (1950), kao i knjige "*Sarajevski zaverenici*" (1953-1954) i "*Od Indije do Srbije - tri hiljade godina srpske istorije*" (1961). Osnovao je i uređivao "*Srpske novine*". Umro u Rimu 2. oktobra 1962. godine.

## Izvori

## Povezano

* Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu