1849.

__NOTOC__
Godina **1849** (**[[Rimski brojevi|MDCCCXLIX]]**) bila je redovna godina koja počinje u ponedjeljak (link pokazuje kalendar) po gregorijanskom kalendaru, odn. redovna godina koja počinje u subotu po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.

## Događaji
### Januar/Siječanj
* 1. 1. - Bojkot pušenja u Milanu, protest zbog austrijskog monopola na duvan, prerasta u manje nemire.
* 2. 1. - Osujećen mađarski napad na Pančevo, omogućeno napredovanje u naredna dva meseca - srpske i carske snage u januaru zauzimaju: Veliki Bečkerek (16.), Vršac (19., posle oštre borbe), Bela Crkva i Stari Bečej (21.), Vrbas (25.), Kula (28.).
* 4. 1. - Marcello Cerruti imenovan za prvog konzula Pijemont-Sardinije u Beogradu (stiže u martu).
* 5. 1. - Mađarska revolucija 1848: Vindišgrec i Jelačić ušli u Budim i Peštu - Lajos Kossuth i mađarska vlada su pobegli u Debrecen.
* 8. 1. - Masakr Mađara u erdeljskom mestu Nagyenyed/Aiud.
* 13. 1. - Drugi anglo-sički rat: Bitka kod Chillianwale je jedna od najkrvavijih za Britansku istočnoindijsku kompaniju.
* 16. 1. (4. 1. po j.k.) - Srpski Glavni odbor kritikuje patrijarha Rajačića i poziva ga da se vrati u Karlovce iz Zemuna.

### Februar/Veljača

* 1. 2. - U Velikoj Britaniji u potpunosti ukinuti Žitni zakoni - uvećanje slobodne trgovine.
* 9. 2. -  Proglašena Rimska Republika - traje do jula, lider joj je Giuseppe Mazzini. Papa Pio IX., u napuljskom izbjeglištvu od prošlog studenog, odgovara ekskomunikacijom učesnika proglašenja.
* 10. 2. - Članovi Glavnog odbora prihvatili sve patrijarhove optužbe protiv Stratimirovića - patrijarh preuzima skoro apsolutnu kontrolu nad srpskim pokretom.
* 12. 2. - Stevan Knićanin sa juga ušao u Sombor; kasnije tokom meseca srpska vlada, na traženje Austrije i Turske, povlači Knićanina i organizovane srpske dobrovoljce iz Vojvodine.
* 14. 2. - Mađarska vojska izbačena iz Osijeka.
* 21. 2. - Bitka kod Gujrata je odlučujuća britanska pobeda nad Sikima.
* 22. 2. - Prvi rat za Šlezvig se nastavlja istekom primirja.
* 27. 2. - Bitka kod Kápolne je austrijska pobeda u Mađarskoj.
* 27. 2. - Poverljivo pismo srpskog kneza francuskom predsedniku: protestuje zbog ulaska ruske vojske u Transilvaniju.
* 28. 2. - *[[SS California (1848)|SS California]]* je prvi parobrod koji je povezao istočnu i zapadnu obalu SAD - iz New York-a stigao u San Francisco za 4 meseca i 21 dan. U toku je Kalifornijska zlatna groznica, vest o otkriću zlata je obišla svet tako da *Forty-niner*-si ("četrdesetdevetaši") pristižu na ovu teritoriju i vodom i kopnom.
* februar - Srpska vlada opozvala svoje dobrovoljce iz Vojvodine.

### Mart/Ožujak

* 3. 3. - Formirana Teritorija Minnesota u SAD (do 1858).
* 3. 3. - Kongres SAD doneo Zakon o zlatnom novcu (zlatni dolar i dupli orao).
* 4 - 7. 3. - Raspuštena austrijska Ustavotvorna skupština u češkom Kromerižu ("Kremsierski parlament"), ne završivši posao; ministar unutarnjih poslova Stadion oktroira ustav koji formalno traje do 1851;
** Hrvatska i Slavonija sa Rijekom su posebna krunovina; zastupnici iz Dalmacije će "raspraviti" o združenju sa njom.
** Vojvodina je odvojena od Ugarske, obuhvata ranije slavonski Srem (iločki i rumski kotar sremske županije) ali nije posebna krunovina; Vojna krajina ostaje zasebna.

** Od ugarske je odvojen i Erdelj.
** Kraljevina Ilirija se poslednji put pominje, deli se na Kranjsku, Korušku i Austrijsko primorje koje obuhvata Istru.
** Vojvodstvo Bukovina posebna krunska zemlja.
* 5. 3. - Zachary Taylor položio predsedničku zakletvu dan kasnije jer je 4. mart bila nedelja.
* 12. 3. - Prvi rat za italijansku nezavisnost: sardinski kralj Karlo Albert odbacuje primirje sa Austrijom.
* mart - Jovan Marinović, Matija Ban i Toma Kovačević izradili "Ustav političke propagande imajući se voditi u zemljama Slaveno-turskim" - pripremanje ustanka u susednim turskim oblastima, propaganda se vodi i u Dalmaciji i Hrvatsko-slavonskoj granici prema susednim turskim krajevima.
* 17. 3. - Willem III je novi kralj Nizozemske (Holandije) i veliki vojvoda Luksemburga (do 1890).
* 22. 3. - Ofanziva mađarskog generala Mavra Percela, zauzima Sirig, Sentivan i Sombor, ubrzo stiže do Petrovaradina.

* 22-23. 3. - Bitka kod Novare - odlučujuća pobeda maršala Radetzkog nad Sardincima, abdikacija kralja Karla Alberta, nasleđuje ga Viktor Emanuel II (do 1878, od 1861 kralj Italije).
* 23. 3. - 1. 4. - Deset dana Brescie - neuspešna pobuna u Breši protiv austrijske vlasti.
* 28. 3. - Frankfurtski parlament nemačke nacije doneo liberalan ustav (*Paulskirchenverfassung*) i izabrao pruskog kralja Friedricha Wilhelma IV. za cara, što će on 3. 4. odbiti.
* 28. 3. - Po naređenju kraljice Ranavalone I., na Madagaskaru pogubljeno 18 hrišćana, od toga četvoro živo spaljeno.

* 30. 3. - Kraj Drugog anglo-sičkog rata, Britanci anektirali Punjab, kraljica Viktorija dobila dijamant Koh-i-Noor.

### April/Travanj
* 2. 4. - Ugarska podeljena na sedam okruga pod vojnom vlašću, Vojvodina u sedmom okrugu kojim komanduje gen. Ferdinand Mayerhofer a patrijarh je carski komesar za civilne poslove (Srbima oduzeti vojni i upravni poslovi).
* 3. 4. - Percel zauzeo Srbobran, kao i Turiju i Nadalj, gde su masakrirani stanovnici - anarhija i rasulo u srpskim snagama.
* april - Knićanin se vratio u Vojvodinu, na patrijarhov poziv posle mađarskih uspeha.

* 3. 4. - Carska deputacija (*[[Kaiserdeputation]]*) nudi nemački presto pruskom kralju što on odbija.
* 5. 4. - Austrija naredila svojim poslanicima da napuste Frankfurtski parlament.
* 6. 4. - Prolećna kampanja mađarskog generala Görgeya: Bitka kod Isaszega je mađarska pobeda - Jelačićeva vojska poslata u Slavoniju, većina ostalih carskih snaga prema austrijskog granici.
* 9. 4. - Stratimirović preuzeo komandu u Titelu, gde su stigli i Blaznavčevi Srbijanci.
* 12. 4. - Annibale De Gasparis otkrio asteroid 10 Hygiea.
* 13. 4. - Bitka na Titelskoj visoravni - u teškim borbama Stratimirović i Jovan Stefanović-Vilovski odbili Percelovu vojsku kod Mošorina odn. Vilova (Percel će do poznog jula napasti još sedam puta).
* 14. 4. -  Ugarski parlament u Debrecenu, bez umjerenjaka, zbacio Habsburge i postavio Košuta za guvernera-predsednika.
* 21. 4. - Velika glad u Irskoj: u prethodnoj sedmici umrlo 96 stanara radne kuće u Ballinrobeu.
* 25. 4. - Zapaljene zgrade parlamenta u Montrealu - u gradu je došlo do nereda nakon usvajanja kontroverznog zakona o nadoknadi štete od pobune 1837-38.
* 26. 4. - Jelačić zauzeo Osijek.
* 27. 4. - Giuseppe Garibaldi ulazi u Rim, kako bi ga odbranio od francuskih trupa Charlesa Oudinota.
* 29. 4. - 3. 5. - General Kuzman Todorović gubi Vel. Bečkerek i Vršac nakon čega je smenjen.

### Maj/Svibanj
* 1. 5. - Baltalimanska konvencija između Rusije i Osmanskog carstva potvrđuje tursko sizerenstvo i ruski protektorat u Dunavskim kneževinama.
* 2. 5. - Počinje neuspešni Palatinatski ustanak u Nemačkoj u korist Frankfurtskog ustava (do 19. juna).
* 3. 5. - Zbog proboja u nasipu (*Sauvé's Crevasse*) dolazi do poplave New Orleansa.
* 3 - 9. 5. - Neuspeli Majski ustanak u Drezdenu (Kraljevina Saksonija) u kome su učestvovali i Mihail Bakunjin i Richard Wagner.
* 4. 5. - Počinje austrijsko bombardovanje Venecije (Republika Svetog Marka).
* 8. 5. - Pala Bela Crkva, ostaci srpsko-austrijskog korpusa se sutra prebacuju u Srem.
* 9. 5. - Ruski car Nikolaj I obećava, na traženje Austrije, pomoć za slamanje Mađarske revolucije.
* 10. 5. - *[[Astor Place Riot]]* - neredi u Njujorku oko reputacije dvojice glumaca dovode do pogibije 25 ljudi.
* 10. 5. - Okončana Bitka kod Tabarsija, sukob između persijske vlade i Babovih sledbenika.
* 12/13. 5. - Badenska revolucija: veliki vojvoda Leopold pobegao od revolucionara koji proglašavaju republiku (vratiće se u avgustu).
* 13. 5. - Skup predstavnika sremskih mesta i Pančeva u Zemunu, opozicije patrijarhu: traže narodnu skupštinu, ukidanje Majerhoferovog vojnog režima i obnovu narodne uprave (Jelačić je protiv njih).
* 14. 5. - Pruski poslanici napuštaju Frankfurtski parlament - narednih dana isto čine konzervativni i buržoasko-liberalni poslanici a ostali vode *Reichsverfassungskampagne*, Kampanju za carski ustav.
* 15. 5. - Burbonske trupe Kraljevine dviju Sicilija povratile Palermo, čime je nakon 16 meseci okončana Sicilijanska revolucija.
* maj - U Španiji završen Drugi karlistički rat.
* maj - U Kneževinu Srbiju iz susedstva prodrla goveđa kuga (*pestis bovina*), suzbijena do januara.
* 17. 5. - Požar uništio veći deo Saint Louisa.
* 19. 5. - Poslednji broj Marxovih novina *[[Neue Rheinische Zeitung]]*, koje je zabranila pruska vlada.
* 21. 5. - Mađarska vojska osvojila Budimski zamak posle 18 dana opsade, poginuo gen. Heinrich Hentzi sa većinom branitelja, uključujući 320 hrvatskih graničara.
* 26. 5. - Savez tri kralja Pruske, Hanovera i Saksonije s ciljem jedinstva Nemačke (→ Erfurtska unija).
* 30. 5. - Izbori za donji dom pruskog parlamenta, uvedeno troklasno biračko pravo prema poreskoj obavezi: ove godine 4,7% najbogatijih imaju isti broj elektora kao i 82,6% stanovništva iz treće klase (sistem traje do 1918).

### Jun/Juni/Lipanj
* 1. 6. - Započinje francuska opsada Rima.
* 5. 6. - Danska dobija ustav - ustavna monarhija umesto apsolutne, uveden dvodomni parlament (danas Dan ustava).
* 10. 6. - Mađarska vojska ušla u nebranjeno Pančevo, talas izbeglica u Sremu i Srbiji.
* 12. 6. - Trupe bana Jelačića ušle u Novi Sad, u mađarskom bombardovanju zatim uništen veći deo grada (Petrovaradin ostaje u mađarskim rukama do 6. septembra).
* 17. 6. - Ruski feldmaršal Ivan Paskjevič kreće na Mađarsku s istoka, a habsburški general Julius Jacob von Haynau u ovo vrijeme napada sa zapada.
* 16. 6. - Barbu Știrbei postaje knez (*hospodar*) Vlaške (vl. 1848–53 i 1854–56).
* 18. 6. - Jelačić porazio Mađare kod Sentomaša, gen. Percel izgubio 4.000 ljudi.
* 18. 6. - Württemberška vojska rasterala Krnji parlament, koji je 31. maja prešao iz Frankfurta u Stuttgart.

### Jul/Juli/Srpanj
* 2. 7. - Giuseppe Garibaldi se povlači iz Rima sa 4.000 vojnika prema Veneciji, nakratko je predahnuo u San Marinu.
* 2. 7. - Košut pobjegao iz Pešte sa vladom u Segedin (Austrijanci zauzimaju Peštu 11. 7.), poslije u Arad.
* 3. 7. - Francuske trupe zauzele Rim - kraj kratkotrajne republike, povratak papine svetovne vlasti (Pio IX. se vraća u grad sljedećeg travnja a Francuzi ga podržavaju do 1870).
* 6. 7. - Pošto je bosanski vezir naredio sakupljanje desetine, izbija pobuna muslimana u Krajini (prva puška u Vrnograču).
* 6. 7. - Prvi rat za Šlezvig okončan danskom pobedom kod Fredericije nad trupama Schleswig-Holstein-a (Pruska se povlači iz rata, do 1864).
* 11. 7. - Patrijarh Rajačić razrešen dužnosti carskog komesara i pozvan u Beč, Jelačić dobija građansku i vojnu upravu u Vojvodini.
* 21. 7. - Tokom opsade Venecije prvi put podignut balon sa austrijskog broda, kojim su želeli baciti bombu ali nisu uspeli zbog lošeg vetra.
* 28. 7. - Alexander von Bach postaje ministar unutarnjih djela Austrije.
* 28. 7. - Košutova vlada daje puna etnička prava svim manjinama u Ugarskoj.

### Avgust/August/Kolovoz

* 1. 8. - U Majdanpeku počinje gradnja prve topionice metala u Srbiji.
* 2. 8. - Abas I je novi valija Egipta i Sudana (do 1854).
* 9. 8. - Bitka kod Temišvara je definitivan mađarski poraz.
* 9. 8. - Mirovni sporazum Sardinije-Pijemonta i Austrije
* 13. 8. - Predaja kod Vilagoša ostataka mađarske vojske Rusima - slomljena Mađarska revolucija.
* 17. 8. - Košut beži u Tursku.
* 27. 8. - Radetzky ulazi u Veneciju nakon 4-mesečne opsade.

### Septembar/Rujan
* 1. 9. - Otvoren prvi segment *[[Pennsylvania Railroad]]*, buduće najjače železničke kompanije u SAD.
* 6. 9. - U Hrvatskoj, nakon oklijevanja, proglašen oktroirani Ožujski ustav.
* septembar - Tahir-paša ne uspeva pobediti pobunjenike kod Bihaća.
* 17. 9. - Privremeno prekinuti odnosi između Rusije i Osmanskog carstva, jer Turci ne žele izručiti begunce iz Mađarske, Vlaške i Poljske; Britanci i Francuzi slali flote u Dardanele u podršku sultanu.
* 27. 9. - Komarom/Komarno, poslednje mađarsko uporište, predao se Austrijancima.

### Oktobar/Listopad
* 6. 10. - Pogubljeno mađarskih 13 aradskih mučenika.
* 14. 10. - Grigore Alexandru Ghica postaje knez Moldavije.
* 17. 10. (j.k.?) - Carigradskim Bugarima dozvoljeno sultanskim fermanom da imaju molitveni dom - prvobitno je to Drvena crkva, raniji dom Stefana Bogoridija (→ Crkva Svetog Stefana (Carigrad)).

### Novembar/Studeni

* 16. 11. - Fjodor Mihajlovič Dostojevski osuđen kao jedan od "Petraševaca" na smrt zbog "antidržavnih aktivnosti", ali pogubljenje otkazano u poslednjem času 23. decembra i zamenjeno sibirskim progonstvom.

* 18. 11. - Kraljevina Hrvatska i Slavonija odvojena od Ugarske, kao zasebna krunska zemlja habsburške carevine.
* 18. 11. - Patentom cara Franje Josipa I. ustanovljeno Vojvodstvo Srbija i Tamiški Banat, sa sedištem u Temišvaru i nesrpskom većinom (traje do 1860), privremeni načelnik uprave gen. Ferdinand Majerhofer.
* 18. 11. - Josip Juraj Štrosmajer imenovan đakovačkim (bosansko-srijemskim) biskupom, ustoličen sljedeće godine.
* 20. 11. - Otvoren Lančani most između Budima i Pešte.

### Decembar/Prosinac
* 8. 12. - Papska bula *[[Nostis et nobiscum]]* osuđuje socijalizam i komunizam.
* 13. 12. - Carskom uredbom Međumurje pripojeno Hrvatskoj, do dalje odluke (Jelačić ga je proglasio hrvatskim u rujnu '48.).
* 31. 12. - Od Petrovaradinske regimente, Šajkaškog bataljona, tri banatske regimente i vojnih komuniteta osnovana Banatsko-srpska zemaljska vojnička uprava - sedište Temišvar, na čelu Johann Baptist Coronini-Cronberg.

### Kroz godinu
* 1849? - Bosna: pobuna plemstva, u krajini se pojavili muslimanski hajduci; Porta će poslati agenta Juliusa Korsaka, čiji četvrti izveštaj (jedini iskreni), navodi na slanje Omer-paše Latasa.
* Vuk Karadžić objavio "Kovčežić za istoriju, jezik i običaje Srba sva tri zakona" (napisan 1836).
* Emigracija nekih bivših revolucionara (*[[Forty-Eighters]]*) iz Evrope.
* U Srbiji osnovana Školska komisija, organizuje izdavanje školskih knjiga.
* Savez za napad i odbranu crnogorskog vladike Njegoša i miriditskog prvaka Bib Dode.

* Jedna austrijska firma dobila koncesiju na borovu šumu u blizini Mostara, gde je izgradila i pilanu (rad obustavljen 1850. dolaskom Omer-paše Latasa).
* Novi raško-prizrenski mitropolit je Grk Partenije, ostao u vrlo lošem sećanju.
* Epidemija kolere u više zemalja Evrope, John Snow odbacuje teoriju da se ova prenosi "lošim vazduhom" (miasma).
* Pojavio se danas standardni Stauntonov šahovski set.
* Oslobođeni robovi osnovali Libreville u današnjem Gabonu.
* Izgrađen Veliki kremaljski dvorac. 
* Nauka i tehnika:
** Hippolyte Fizeau izračunao brzinu svetlosti sa 5% greške.
** Walter Hunt i Charles Rowley nezavisno patentirali zihernadlu.
** Gaussova eliminacijska metoda (mada je Kinezima bila poznata znatno ranije).


Musée d'Orsay - Rosa Bonheur - Labourage nivernais - 001.jpg|"Oranje u Nivernaisu", R. Bonheur
Dante Gabriel Rossetti - The Girlhood of Mary Virgin.jpg|"Devojaštvo Device Marije", D.G. Rossetti
John Everett Millais - Isabella.jpg|"Isabella", J.E. Millais
Salon de 1849, aux Tuileries.jpg|"Salon 1849. u Tiljerijama", litografija T.J.H. Hoffbauer
Gustave Courbet 031.jpg|"Posle večere u Ornansu", Courbet
Gustave Courbet - The Stonebreakers - WGA05457.jpg|"Tucači kamena", Courbet
Anne-Arsene Charton (1827-1892), by Édouard-Louis Dubufe.jpg|"Anne-Arsene Charton", Dubufe 


## Rođenja

* 8. 1. - Stjepan Makarov, ruski admiral, polarni istraživač († 1904)
* 13. 1. - Konstantin Jovanović, arhitekta († 1923)
* 22. 1. - August Strindberg, književnik, slikar († 1912)
* 9. 2. - Pavle Jovanović, novinar, pokretač "Srbobrana", prvog srpskog političkog lista u Hrvatskoj († 1897)
* 13. 2. - Lord Randolph Churchill, Winstonov otac († 1895)
* 20. 2. - Ivan Gešov, bugarski političar († 1924)
* 2. 3. - Teodor Georgiević, hrvatski političar († 1910)
* 6. 3. - Georg Luger, projektant oružja († 1923)
* 19. 3. - Ljuba Didić, srpski političar († 1883)
* 19. 3. - Alfred von Tirpitz, nemački admiral († 1930)
* 26. 3. - Armand Peugeot, osnivač auto-kompanije († 1915)
* 8. 4. - Miloš Tenković, srpski slikar († 1890)
* 14. 4. - Sergej Mosin, konstruktor oružja († 1902)
* 24. 4. - Joseph Gallieni, maršal Francuske († 1916)
* 25. 4. - Felix Klein, matematičar († 1925)
* 3. 5. - Bernhard von Bülow, nemački kancelar († 1929)
* 8. 5. - Velimir Mihailo Teodorović, vanbračni sin kneza Mihaila († 1898)
* 23. 5. - Károly Khuen-Héderváry, hrvatski ban, ugarski političar († 1918)
* 29. 6. - Sergej Vite, ruski političar († 1915)
* 28. 7. - Vjekoslav Klaić, hrvatski povjesničar i pisac († 1928.)
* 30. 7. - Milan Lenuci, hrvatski urbanist († 1924)
* 27. 8. - Ivan Rendić, hrvatski kipar († 1932.)
* 6. 9. - Dimitrije Cincar-Marković, srpski general i predsednik vlade († 1903)
* 21. 9. - Maurice Barrymore, glumac († 1905)
* 26. 9. - Ivan Pavlov, ruski fiziolog, nobelovac († 1936.)
* 26. 10. - Ferdinand Georg Frobenius, matematičar († 1917)
* 29. 11. - John Ambrose Fleming, pronalazač prve vakuumske cevi († 1945)
* 6. 12. - August von Mackensen, nemački feldmaršal († 1945)
* 7. 12. - Božidar Janković, srpski general († 1920)
* ? - Muhammad Abduh, islamski reformator († 1905)
* ? - Petar Zambelić, pomorac († 1903)

## Smrti

* 4. 1. - Franz Xaver Gabelsberger, inovator stenografije (* 1789)
* 2. 2. - Mullá Husayn, ličnost babističkog pokreta (* 1813)
* 8. 2. - France Prešern, slovenski pjesnik i preporoditelj (* 1800.)
* 17. 3. - Willem II, kralj Nizozemske (* 1792)
* 24. 3. - Johann Wolfgang Döbereiner, hemičar (* 1780)
* 18. 4. - Carlo Rossi (arhitekta) (* 1775)
* 10. 5. - Hokusai, umetnik (* 1760)
* 11. 5. - Juliette Récamier, domaćica uglednog salona (* 1777)
* 24. 5. - Ambroz Matić, bosanski franjevac i pjesnik (* 1795)
* 28. 5. - Anne Brontë, književnica (* 1820)
* 10. 6. - Thomas-Robert Bugeaud, maršal Francuske (* 1784)
* 15. 6. - James K. Polk, bivši predsednik SAD (* 1795)
* 28. 7. - Karlo Albert, bivši kralj Sardinije-Pijemonta (* 1798)
* 31. 7. - Sándor Petőfi, pesnik, revolucionar (* 1823)
* 2. 8. - Muhamed Ali Egipatski, vladar Egipta (* 1769)
* 5. 9. - Antun Nemčić, hrvatski književnik (* 1816.)
* 25. 9. - Johann Strauss (otac), kompozitor (* 1804)
* 6. 10. - Dragutin Knezić, mađarski general (* 1808)
* 6. 10. - Jovan Damjanić, mađarski general (* 1804)
* 7. 10. - Edgar Allan Poe, američki književnik (* 1809.)
* 17. 10. - Frédéric Chopin, poljski skladatelj (* 1810.)
* 4. 12. - Jovan Pačić, srpski pesnik i slikar (* 1771)
* ? - Čučuk Stana, udovica hajduk-Veljkova (* ca. 1795)

## Reference

## Literatura
* Srpski pokret 1848. godine, Istorija srpskog naroda, Vladimir Ćorović, rastko.rs
* Rudolf Horvat (hr Wikisource): *[http://hr.wikisource.org/wiki/Najnovije_doba_hrvatske_povjesti_%28R._Horvat%29/Prelom_s_Ugarskom Najnovije doba hrvatske povjesti/Prelom s Ugarskom]*
* *Istorija srpskog naroda*, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981
** Peta knjiga prvi tom (V-1)
** Peta knjiga drugi tom (V-2)
* Šišić, Ferdo. *Povijest Hrvata Pregled povijesti hrvatskoga naroda 1526.-1918.* drugi dio. Marjan tisak 2004.