Operacija Alfa

**Operaciju Alfa** je bila združena ofanziva fašističke Italije i četničkih snaga na teritoriji BIH i Hrvatske, u prvoj polovini oktobra 1942.

Izvedena je u sklopu ofanzivnih planova italijanske 2. armije. Ovom operacijom odbačene su slabije snage NOVJ zapadno od Neretve, koje su pružile samo simboličan otpor, i ponovo je okupiran Prozor.

Tokom nastupanja četnici su izvršili pljačku, uništavanje sela i pokolj stanovništva u oblasti Prozora. Tokom ove osovinske operacije ubijeno je 1.019 civila od strane četnika.

## Planiranje operacije
**Operacija Alfa** bila je deo šire zamišljene operacije "Dinara" Ovom operacijom je komanda italijanske 2. armije nameravala ponovo ovladati prostorom između linije Mostar - Jablanica i Knin - Bosansko Grahovo. U tu svrhu vođeni su pregovori sa Komandom oružanih snaga NDH radi angažovanja snaga. Međutim, budući da su krupne snage NDH bile angažovane u operacijama vođenim od strane Nemaca (Jajce I, II i III), komanda NDH smatrala je da će biti je u stanju angažovati znatnije snage tek nakon 15. oktobra. Usled toga je komandant italijanske 2. armije, general Roata, odlučio da prvi deo plana, Operaciju Alfa, izvede samo uz upotrebu italijanskih i četničkih snaga, dok su manje snage NDH učestvovale uglavnom na zadacima obezbeđenja.

**Operacija Alfa** izvođena je u istočnom delu prostorije operacije Dinara. Njen neposredni cilj bilo je otkanjanje opasnosti od rudarske zone Mostara i pruge Mostar - Sarajevo, ponovno zaposedanje Prozora. Prozor je bio u rukama NOVJ od 14. jula 1942, kada ga je zauzela Treća proleterska brigada likvidiravši ustaški garnizon.

## Tok operacije

Operacija je počela je 5. oktobra 1942. ujutro snažnim artiljerijskim dejstvima i nastupanjem pet napadnih kolona u zahvatu između dolina Drežanke i Rame. U vreme operacije, na zahvaćenom prostoru nalazili su se samo 1, 3. i 4. bataljon Desete hercegovačke brigade NOVJ. Taktička brojčana nadmoć napadača bila je između 15:1 i 20:1. Napredovanje je vršeno sistematski, uz masovnu upotrebu artiljerije. Glavninu pešadijskih nastupajućih kolona činili su četnici iz istočne Hercegovine pod komandom Petra Baćovića. Jedan manji odred pod komandom Baćovića učestvovao je u prethodnoj italijanskoj operaciji Albia u Podbiokovlju. Za ovu operaciju izvršena je dodatna mobilizacija, tako da su samo četničke snage u operaciji, prema Baćoviću, brojale 5.500 ljudi.

S obzirom na nadmoć napadača, Mostarski bataljon Desete hercegovačke brigade NOVJ, koji se zatekao na pravcima udara, usporavao je napredovanje napadača tek manjim čarkama.

U toku 6. oktobra izvršeno je prikupljanje snaga. Sa Mostarskim bataljonom uspostavio je vezu 1. gatački bataljon, koji je doveden iz rezerve, i 4. prozorski bataljon na položajima ispred Prozora. Međutim, nije došlo do pružanja jačeg otpora. Na iznenađenje boraca i štabova bataljona, štab brigade naredio je da se bataljoni 8. oktobra u zoru izvuku iz kontakta sa neprijateljem i povuku prema severozapadu.

Odluku za povlačenje doneo je Operativni štab 5. crnogorske i 10. hercegovačke brigade usled nepoverenja u borbenu vrednost ovih bataljona. Štab je smatrao da je postojala opasnost da bi ove, po oceni štaba, slabe i neuvežbane jedinice u jačem sukobu sa nadmoćnim neprijateljem mogle doživeti teške gubitke i raspad. O odluci za povlačenje ovaj štab je izvestio Vrhovni štab, navodeći:

## Zločini nad stanovništvom

Uprkos izostanku otpora, nastupajuće četničke snage vršile su teror nad lokalnim stanovništvom. Prema posleratnoj evidenciji, za tih nekoliko dana u jablaničkom kraju ubijeno je 170, a u prozorskom 849 civila. Ovi masakri praćeni su paljenjem sela i pljačkom pokretne imovine.

O nastalom teroru major Petar Baćović izvestio je Mihailovićev štab depešama od 10. i 23. oktobra 1942. On navodi da je "popaljeno 15 katoličkih sela" i "zaklano preko 2.000 šokaca i muslimana. Većinom ustaše ili komunisti"  Dokumenti fašističke Italije uzgred pominju "ispade koje su formacije M.V.A.C. počinile za vreme operacije Alfa", navodeći da je u Aladinićima (11&nbsp;km severozapadno od Stoca) "uništeno 25—30 kuća, 18 ubijeno", nakon čega je usledio egzodus katoličkog stanovništva iz zone (oko 3000 lica).

O masakru je izvestio i italijanski kapetan Viđak () u svom izveštaju načelniku Obaveštajnog odeljenja italijanskog 6. armijskog korpusa majonu Anđelu de Mateisu od 18. oktobra 1942:

Na sastanku komandanta Više komande oružanih snaga Slovenija-Dalmacija« s komandantima 6. i 18. armijskog korpusa održanom 12. i 13. oktobra 1942. u Splitu konstatovano je da je selo Drežnica uništeno, jer je iz kuća pucano na trupe fašističke Italije i njihove pomagače:

## Razvoj nakon okončanja operacije

Ovi masakri izazvali su, pored ostalog, proteste vlasti NDH kod italijanske komande. Uprkos tome, u drugm delu operacije Dinara, operaciji Beta, italijani su uspeli ponovo da angažuju četničke, ustaške i domobranske snage u istoj operaciji. Ovaj put nije se radilo o Baćovićevoj formaciji (MVAC ( snage VI korpusa prema italijanskoj terminologiji), nego o Dinarskoj diviziji (MVAC snage XVIII korpusa)

Baćovićev odred, u nešto manjoj jačini (2.800 ljudi), prebačen je italijanskim transportom u Knin sredinom decembra 1942, pod komandu XVIII italijanskog korpusa, prema zamisli generala Roate. Ova zamisao poklapala se sa ofanzivnim planovima Mihailovića.

## Reference

## Literatura
* Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XIII (dokumenta Italije), knjiga 2 (godina 1942), Vojnoizdavački zavod, Beograd
** Izveštaj Više komande oružanih snaga »Slovenija-Dalmacija« od 27. septembra 1942. Vrhovnoj komandi o stavu Glavnog stana poglavnika NDH u vezi sa učešćem četničkih snaga u operaciji »Dinara«, dokument broj 104, strana 761
** Depeša Više komande oružanih snaga »Slovenija-Dalmacija« od septembra 1942. Glavnom stožeru domobranstva NDH o ciljevima kombinovane operacije »Dinara« i o usklađivanju dej stava ustaško-domobranskih snaga sa dejstvima italijanskih jedinica, dokument broj 105, strana 763
** Naređenje Više komande oružanih snaga »Slovenija-Dalmacija« od 9. oktobra 1942. komandantu 18. armijskog korpusa za preduzimanje druge faze operacije »Dinara« (zauzimanje Livna), dokument broj 110, strana 776
** Zapisnik sa sastanka komandanta Više komande oružanih snaga Slovenija-Dalmacija« s komandantima 6. i 18. armijskog korpusa održanog 12. i 13. oktobra 1942. u Splitu radi analize operacije »Dinara« i drugih aktuelnih pitanja, dokument broj 111, strana 778
** Uputstvo Više komande oružanih snaga »Slovenija-Dalmacija« od 16. oktobra 1942. komandantu 18. armijskog korpusa o izvođenju operacije »Beta« (zauzimanje Livna), dokument broj 113 strana 787
** Obaveštenje Više komande oružanih snaga »Slovenija-Dalmacija« od 18. oktobra 1942. o sadržaju sporazuma s poglavnikom NDH u pogledu četničkih formacija, dokument broj 114, strana 789
** Uputstvo Više komande oružanih snaga »Slovenija-Dalmacija« od 31. oktobra 1942. o potrebi čvrste saradnje sa NDH i o odnosu prema četničkim formacijama, dokument broj 115, strana 794
** Izvod iz dnevnika Više komande oružanih snaga »Slovenija-Dalmacija« za oktobar 1942. o sprovođenju operacije »Dinara«, dokument broj 116, strana 796
* Jozo Tomasevich: ČETNICI U DRUGOM SVJETSKOM RATU 1941-1945, Sveučilišna naklada Liber, Zagreb 1975.
* Nikola Milovanović: KONTRAREVOLUCIONARNI POKRET DRAŽE MIHAILOVIĆA, Beograd 1983.
* Enver Ćemalović: Mostarski bataljon, Mostar 1986.

## Povezano

* Operacija Dinara
* Pokolj u Prozoru
* Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu