Pleistocenska naselja Južne Afrike

**Pleistocenska naselja Južne Afrike** su skupina tri široko rasprostranjena arheološka nalazišta u provincijama Zapadni Kejp i KwaZulu-Natal u Južnoj Africi. Nalazišta pružaju najraznovrsniji i najbolje očuvani poznati zapis o porijeklu modernih ljudi, njihovih kognitivnih sposobnosti i kultura, kao i klimatskih prelaza koje su preživjeli 162.000 godina unazad. Artefakti su: obrađeni oker, gravirani uzorci, ukrasne perle, ukrašene ljuske jaja noja, napredna oružja, oruđa i ostaci mikrolita.

Lokaliteti su: kameno sklonište Dipkluf, kompleks lokaliteta Pinakl Point i pećina Sibudu.  

## Kameno sklonište Dipkluf
Nalazi se u Zapadnom Kejpu, 150 km. sjeverno od Kejptauna, uz obalu Atlantskog okeana u polusušnom području. Sklonište je široko 25 m, i duboko 15 m. Prva iskopavanja obavljena su 1973. god. U njemu su pronađeni neki od najranijih dokaza o ljudskoj upotrebi simbola, u obliku geometrijskih šara ugraviranih na posudama za vodu od ljuske nojevog jajeta, koje su obično prosječne zapremine od 1 litra. Pronađeni fragmenti posuda najvećim dijelom su veličine od 20–30 mm, mada je jedan broj dimenzija 80 × 40 mm. Simbolični obrasci se sastoje od linija ukrštenih pod pravim ili kosim uglom šrafiranjem. Smatra se da su ponavljanjem ovog motiva, rani ljudi pokušavali nešto da saopšte. Artefakti datiraju iz oko 60.000 god. p.n.e. 

U skloništu se nalaze i tačkaste skice ljudskog lika od prije 70 do 74 hiljada godina, dok se manje složeni oblici, poput artefakata sa podlogom, javljaju od 70 do 60 hiljada godina, a potom se zamenjuju unifacijalnim tačkama.

Kvarc i kvarcit su dijelovi nalaza u skloništu, uz manju pojavu silkreta. 

## Pinakl Point
Pinakl Point je naziv grupe praistorijskih lokaliteta (pećina) koji se nalaze u blizini grada Mosel Bej, na južnoj obali Južne Afrike, u provinciji Zapadni Kejp. Od 2000. godine, istraživanja na Pinakl Pointu radio je međunarodni tim, na čelu s paleoantropologom Curtisom Mareanom iz Instituta za ljudsko porijeklo Državnog univerziteta Arizone (USA). Intenzivna iskopavanja niza pećina potvrdila su postojanje nivoa naseljenosti koji datiraju još iz srednjeg paleolita, tokom vremenskog perioda od prije približno 170.000 do prije 50.000 godina. Iskopavanja su dala brojne litičke alate i arheološke ostatke koji pripadaju srednjem paleolitu (srednje kameno doba), kao i neke fosile koji se pripisuju Homo sapiensu.

Nakon decenija rasprave, paleoantropolozi se sada slažu da postoji dovoljno genetskih i fosilnih dokaza koji ukazuju na to da se Homo sapiens razvio u Africi prije otprilike 200.000 – oko 160.000 godina. U to vrijeme, svijet je bio u ledenom dobu, a Afrika je bila suha i neplodna. Budući da su arheološka nalazišta iz tog perioda rijetka u Africi, paleontolog Curtis Marean analizirao je geološke formacije, morske struje i klimatske podatke kako bi odredio vjerojatna arheološka nalazišta među kojima se nalazio i Pinnacle Point.

Na lokalitetu PP13B (jedna od pećina), dokazi simboličkog ponašanja dolaze u obliku strugane i mljevenog okera (obično se naziva prah koji sadrži limonit) koji je korišten za formiranje pigmenta za oslikavanje tijela. Ovo je slično složenijoj upotrebi okera poznatoj iz pećine Blombos nešto dalje na zapad prije otprilike 70.000 godina.

Ova otkrića protivrječe klasičnoj hipotezi da se moderno ljudsko ponašanje pojavilo prije samo 40.000 godina i da je postignuto "velikim kulturnim skokom". Surova klima i smanjeni resursi hrane možda su bili razlog zašto su se ljudi preselili na obalu Pinnacle Pointa, gdje su mogli jesti morska stvorenja poput školjki i morskih sisara (kitova i tuljana).

Također na PP13B nalazi se anomalna količina dikotiledonih fitolita listova drveća u sedimentima koji su stari otprilike 90.000 godina. Iako promjene fitolita uvode nesigurnost u ove nalaze, ovaj nalaz sugeriše da količina fitolita drveća u odnosu na fitolite trave ukazuje na istoriju sagorijevanja drveta u ognjištima.

## Pećina Sibudu
Pećina Sibudu je smještena u pješčanoj litici, otprilike 40 km sjeverno od grada Durbana i oko 15 km u unutrašnjosti, na sjeveru provincije Kvazulu-Natalu. Važno je nalazište iz srednjeg paleolita koje je, sa nekim prazninama, bila naseljena od prije 77.000 do 38.000 god. p.n.e. Duga je 55 m. i široka oko 18 m. Prva iskopavanja obavljena su 1983. god. Ima veliku kolekciju naslaga iz srednjeg paleolita koje su dobro očuvane, organski su i precizno datirane korišćenjem optički stimulisane luminescencije. 

Kulturni period u Sibuduu je podijljen na faze srednjeg kamenog doba: prije Stil Beja, Stil Bej (prije 72.000–71.000 godina), Hauisons Port (prije 61.000 godina), poslije Hauisons Porta (prije 58.500 godina), kasno srednje kameno doba (prije 47.700 godina) i završno srednje kameno doba (prijee 38.600 godina). Navedeni periodi nazive su dobili prema juđnoafričkim arheološkim lokalitetima sa nalazima iz srednjeg paleolita.

### Nalazi
* Koštani vrh, mogući vrh strele koji pomjera porijeklo tehnologije luka i koštanih strijela na prije 61.000 godina, najmanje 20.000 godina nakon prethodnog najranijeg primerka.
* Najranija poznata koštana igla, datirana pre 61.000 godina, sa sličnim tragom kao koštane igle koje se koriste za probadanje životinjske kože
* Najraniji primjer složenog lijepka (biljna guma i crveni oker), koji se koristi za ugrađivanje kamenih vrhova u drvene drške za izradu koplja - datira najkasnije od prije 71.000 godina.
* Perle od školjki, iako novijeg datuma od onih pronađenih u pećini Blombos.
* Primjer upotrebe posteljine, koji datira još od prije oko 77.000 godina, sa lovorovim drvetom korišćenim preko njega, vjerovatno zbog njegovih insekticidnih svojstava.
* Najranija upotreba mlijeka (kazeina) kao veziva za boje u smješi mlijeka i okera (prije 49.000 godina). Oker je prirodni anorganski pigment.
* Sušeno voće, karbonizovano i nekarbonizovano sjeme (nekarbonizovano sjeme se sastoji od Antidesma venosum, Croton sylvaticus, Bridelia micrantha i mnogih drugih) i orasi pronađeni u pećini Sibudu koji pripadaju srednjem paleolitu, od prije više od 60 hiljada do prije oko 37 hiljada godina.

Biljna podloga se sastojala od šaša i drugih monokotiledona, prekrivenih aromatičnim listovima koji sadrže prirodne insekticidne i larvicidne hemikalije.

Tokom kulture Hauisons Port proizvodili su se alati sa sječivima, oblikovana kao kriška pomorandže, sa oštrom oštricom na ravnoj bočnoj strani i namerno zatupljenim i zakrivljenim zadnjim dijelom.

## Svjetska baština
Pleistocenska naselja Južne Afrike su 2024. god. upisana su na UNESCO-ov popis mjesta svjetske baštine u Južnoj Africi jer nude neke od najvažnijih dokaza poznatih za doslednu eksploataciju priobalnih resursa tokom srednjeg i kasnog pleistocena. 

## Izvori