Livije Andronik

**Lucije Livije Andronik** (lat. *Lucius Livius Andronīcus*, rođen oko 284. st. e., umro 204. st. e.) smatra se prvim rimskim književnikom.

Andronik je po poreklu bio Grk iz grada Terenta u južnoj Italiji, a u Rim je došao kao ratni zarobljenik i rob nakon što je grad pao ruke Rimljana 272. st. e. Prema jednoj drugoj antičkoj tradiciji, koja je malo verovatna, u Rim je došao tek 209. st. e., nakon što su Rimljani osvojili grad tokom drugog punskog rata. Pretpostavlja se da je nedugo po dolasku u Rim postao učitelj u porodici konzula Livija Salinatora, od koga je uzeo i ime kada je bio oslobođen.

Livije Andronik se smatra začetnikom rimske književnosti. Prvo njegovo delo jeste prevod, zapravo prepev Homerove *[[Odiseja|Odiseje]]* na latinski jezik u italskom saturnijskom stihu, nazvan *Odyssia*. Delo je počinjalo stihom: *Virum mihi, Camēna, insĕce versūtum* (»Muža mi, Kameno, kazuj okretnoga«). Ovaj je prevod ostao temeljnom latinskom lektirom u rimskim školama tokom više od dva naredna veka: još je Horacije u 1. veku st. e. morao da Livijevu *Odiseju* uči napamet. Danas nam je od ovog epa sačuvano ukupno 46 stihova.

*Odyssia* je Livija učinila prilično slavnim, i kada su 240. godine st. e., po završetku prvog punskog rata, u Rimu organizivane dramske predstave tokom rimskih igara (*ludi Romāni*), naručili su edili od Livija da za njih napiše jednu tragediju i jednu komediju. Livije je to i uradio, prevevši obe drame s grčkog, ali koje su to drame bile nije nam poznato. Nesigurno je i to da li je u Rimu bilo drama i pre 240. godine st. e. Rimske igre su se održavale još od polovine 4. veka st. e., a Rimljani su se s grčkim dramskim prikazivanjima mogli i ranije upoznati u južnoitalskim i sicilijskim gradovima. Tit Livije kaže je da Andronik prvi uveo zaplet u rimske dramske predstave koje do tada nisu imale zapleta već su se sastojale uglavnom od plesanja i pevanja. Poznati su nam naslovi deset Andronikovih tragedija, od kojih su devet imena mitskih ličnosti: *Achilles*, *Aegisthus*, *Aiax*, *Andromeda*, *Antiopa*, *Danae*, *Hermiona*, *Ino*, *Tereus*, te *Equos Troiānos* (*Trojanski konj*). Znamo i dva naslova njegovih komedija: *Gladiolus* (*Mali mač*) i *Ludius* (*Komedijaš*). Od svih drama sačuvani su samo sasvim neznatni fragmenti.

Godine 207. st. e. po državnom je nalogu Livije sastavio jednu kultnu pesmu koju su u ophodu pevale mlade devojke u čast boginje Junone i koja je trebalo da od Rima odbije opasnost u tom trenutku drugog punskog rata. Od pesme nam ništa nije sačuvano, a Tit Livije tvrdi da su reči pesme »previše neprijatne i bez gracioznosti« da bi ih citirao, premda su morale biti dobre za doba u kojem su nastale, što vidimo po uspehu koji je pesma polučila, jer je nakon ophoda senat dozvolio da se u Rimu osnuje društvo pisaca i glumaca (*collegium scribārum histrionumque*), koje se otada okupljalo u Minervinom hramu na brežuljku Aventinu.

Ciceron nije cenio Livija Andronika (*Liviānae fabŭlae non satis dignae quae itĕrum legantur* = »Livijeve drame nisu dovoljno vredne da bi se dva puta pročitale«), ali ovaj književnik ima veliku istorijsku vrednost jer je iz grčke u rimsku književnost uveo ep, dramu i liriku.