Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)

**Narodni heroji Jugoslavije** je knjiga u kojoj se nalaze biografije i slike svih osoba koje su stekle zvanje **narodnog heroja**, tj. odlikovane su Ordenom narodnog heroja. Knjiga je imala tri izdanja - 1957, 1975. i 1982. godine i štampana je u ukupnom tiražu od 39.000 primeraka.

### Prvo izdanje knjige
Prvo izdanje knjige pod nazivom **Zbornik narodnih heroja Jugoslavije** izdalo je novinsko izdavačko preduzeće „Omladina“ iz Beograda 1957. godine. Štampanje knjige počelo je 1. oktobra 1957, a završeno je 1. aprila 1958. godine u „Beogradskom izdavačkom grafičkom zavodu“ (BIGZ) u tiražu od 16.000 primeraka. Knjiga ima 1.003 stranice.

Autori tekstova u ovom izdanju bili su Slobodan Petrović, Ranislav Lazarević, Aleksandar Petković i Dragan Vukobratović. Osnovna namera autora ove knjige bila je sakupiti i srediti najvažnije podatke o životu i borbi narodnih heroja. Do tada su izdavane samo publikacije o narodnim herojima po srezovima, pokrajinama i republikama, ali nije postojala jedinstvena publikacija o svima narodnim herojima Jugoslavije.

Da bi sakupili sve podatke o narodnim herojima autorima je bilo potrebno pune dve godine. U Jugoslaviji se do tada niko nije sistematski bavio prikupljanjem podacima o narodnim herojima, pa je bilo teško utvrditi i tačan broj odlikovanih. U prikupljanju podatka autori su uglavnom koristili izvore iz: istorijskih arhiva Saveza komunista Jugoslavije, arhiva muzeja i organizacija Saveza boraca NOR-a Jugoslavije, objavljenih publikacija i članaka i od porodica i preživelih drugova-boraca, kao i iz podataka Generalštaba Jugoslovenske narodne armije.

I pored velikog napora autora u knjizi je ostao veliki broj nepotpunosti i netačnosti. Stoga su autori tekstova u podgovoru knjige pozvali sve koje imaju podatke o nekom narodnom heroju, koji nisu uneti u knjigu, jave Redakciji Zbornika na adresu Moše Pijade br. 35, Beograd. Među nedostacima knjige je i to što nije ništa napisano o stranim državljanima koji su odlikovani Ordenom narodnog heroja, kao i o društveno političkim organizacijama - Savezu komunističke omladine Jugoslavije i Organizaciji saveza boraca Narodnooslobodilačkog rata Jugoslavije.

Do 1957. godine, kada je izdata knjiga, bilo je proglašeno 1.307 narodnih heroja (1.220 muškaraca i 87 žena), od kojih je tada bilo 410 živih. Pored biografija i slika narodnih heroja u knjizi se nalaze statistički podaci o narodnim herojima i Podaci o narodnooslobodilačkoj borbi (podaci o NOVJ i okupatorskim vojskama, podaci o ljudskim i materijalnim žrtvama i hronologija važnijih događaja narodnooslobodilačkog rata) koje je pripremio Slobodan Petrović. Predgovor za knjigu, pod nazivom Na dužnosti svesno i do kraja, napisao je Aleksandar Ranković Marko, tadašnji predsednik Centralnog odbora Saveza boraca Narodnooslobodilačkog rata Jugoslavije:

## Drugo izdanje
Drugo izdanje knjige pod nazivom **Narodni heroji Jugoslavije** pripremio je Institut za savremenu istoriju, a izdalo je novinsko izdavačko preduzeće „Mladost“ iz Beograda 1975. godine. Štampanje knjige izvršilo je Grafičko preduzeće „Prosveta“ iz Beograda u tiražu od 11.000 primeraka. Ovo izdanje sastoji se iz dve knjige - Prva knjiga A-M (580 strane) i druga knjiga N-Ž (463 strane).

Za razliku od prethodnog izdanja, koje je imalo svega četiri autora, ovo izdanje imalo je ukupno 110 autora. U Redakciji ovog izadanja bili su: Mihailo Apostolski, dr Nikola Babić, dr Milan Borković, dr Ali Hadri, dr. Petar Kačavenda, Zdravko Klanjšček, dr Zoran Lakić, Bogdan Lasić, Andra Milanović, Pero Morača, Žika Tadić, Fabijan Trgo, Ljiljana Matić - sekretar Redakcije i dr. Dušan Živković - odgovorni urednik Redakcije.

U međuvremenu od 1957. do 1975. godine, od prvog do drugog izdanja, proglašeno je još 15 narodnih heroja; Predsednik SFRJ Josip Broz Tito je 15. maja 1972. godine odlikovan po drugi put; odlikovano je 27 jedinica i ustanova NOVJ, 8 gradova i još dve društveno-političke organizacije (OK SKOJ-a za Drvar i Udruženje španskih boraca Jugoslavije).

## Treće izdanje
Treće izdanje knjige pod nazivom **Narodni heroji Jugoslavije** pripremio je Institut za savremenu istoriju, a izdali su udruženi izdavači - „Partizanska knjiga“ iz Ljubljane OOUR - Izdavačko publicistička delatnost, „Narodna knjiga“ iz Beograda,  „Pobjeda“ iz Titograda i Institut za suvremenu istoriju iz Beograda povodom četrdesetogodišnjice ustanka 1981. godine. Štampanje knjige izvršio je „Beogradski izdavački grafički zavod“ (BIGZ) 1982. godine u tiražu od 10.000 primeraka. Ovo izdanje sastoji se iz dve knjige - Prva knjiga A-M (604 strane) i druga knjiga N-Ž (464 strane, Pogovor 1 strana, Sadržaj 6 strana, Impresum 1 strana - sveukupno 474 numerirane i 1 nenumerirana strana).
Potpisnici (odgovorne osobe) za udružene izdavače bili su Mihailo Đelović, Vidak Perić, Mileta Radovanović i Dr Pero Damjanović, a knjige je umetnički opremio Miodrag Vartabedijan. Korektori su bili Lazar Bečajac, Gradimir Đorđević, Slobodan Kosanović, Ljubica Kovačević, Dragan Lučić, Marina Milenković, Anastasija Paić, Ljubica Stevanović i Gordana Stošić.

Treće izdanje knjige imalo je 116 autora iz Jugoslavije i dvoje iz Sovjetskog Saveza, a u Redakciji su bili: Mihailo Apostolski, Zdravko Antonić, Milan Borković, Drago Borovčanin, Danilo Bulajić, Pero Damjanović, Mihailo Đelović, Zoran Erak, Hajredin Hodža, Petar Kačavenda, Zdravko Klanjšček, Zoran Lakić, Bogdan Lasić, Andra Milanović, Snežana Mitrović, Pero Morača, Vidak Perić, Aleksandar Petković, Fabijan Trgo i Dušan Živković.

U međuvremenu od 1975. do 1982. godine, od drugog do trećeg izdanja, Ordenom narodnog heroja odlikovani su: Josip Broz Tito, treći put - 16. maja 1977. godine; Luiđi Longo, predsednik KP Italije i šest jedinica NOV i POJ (Prva i Druga lička proleterska udarna brigada, Druga slovenačka udarna brigada, Treća srpska proleterska udarna brigada, Dvanaesta slavonska proleterska udarna brigada i Radnički bataljon).

Predgovor za drugo i treće izdanje knjige napisao je Kosta Nađ, general armije i tadašnji predsednik Saveznog odbora SUBNOR-a Jugoslavije:

## Slične knjige

Pored tri izdanja knjige Narodni heroji Jugoslavije o narodnim herojima, napisan je i veliki broj knjiga o pojedinim narodnim herojima i narodnim herojima iz određene jedinice ili kraja Jugoslavije. Obimnijih knjiga o narodnim herojima je još svega nekoliko:

* **Železničari narodni heroji**
** autor: Ilija Filipović
** izdavač: „Misla“, Skoplje 1972. godina
* **Žene heroji**
** autor: Mila Beoković 
** izdavač: „Svjetlost“, Sarajevo 1967. godina
* **Narodni heroji Banije i Siska**
** autor: Vera Crnobori-Oprijan
** izdavač: „27. srpanj“, Zagreb, 1957.
* **Narodni heroji Druge proleterske dalmatinske brigade**
** izdavač: „Stvarnost“, Zagreb 1968. godine
* **Narodni heroji Kninske krajine** 
** autor: Mile Medić i Ilija Đujić
** izdavač: Opštinski odbor SUBNOR-a Knin, 1979. godina
* **Narodni heroji Kosova i Metohije** ()**
** izdavač: Oblasni odbor Saveza boraca NOR-a AKMO, Priština 1956. godina
* **Narodni heroji Makedonije** ()
** izdavač: „Naša knjiga“, Skoplje 1973. godina
* **Narodni heroji Srbije**
** izdavač: Glavni odbor Saveza boraca NOR-a Srbije, Beograd 1951. godina
* **Heroine Jugoslavije** 
** autori: Krste Bjelić, Seada Hodžić, Darko Stuparić i Radule Vasović 
** izdavač: „Spektar“, Zagreb 1980. godina
* **Heroji iz dva oslobodilačka rata 1936-1939. i 1941-1945.**
** izdavač: Inicijativni komitet za saziv Prvog kongresa španskih boraca, Beograd 1946. godina
* **Heroji s obala Neretve**
** autori: Ljubo Gordić i Refik Hamzić 
** izdavač: Informativni centar, Mostar 1971.

Biografije pojedinih narodnih heroja nalaze se takođe i u raznim publikacijama enciklopedijskog karaktera, kao i u samim [[enciklopedija]]ma, poput: [[Vojna enciklopedija|Vojne enciklopedije]], [[Enciklopedija Jugoslavije|Enciklopedije Jugoslavije]], [[Mala Enciklopedija Prosveta|Male enciklopedije Prosvete]] i dr.

== Literatura ==

* **Zbornik narodnih heroja Jugoslavije**. „Omladina“, Beograd 1957. godina.
* **Narodni heroji Jugoslavije**. „Mladost“, Beograd 1975. godina.
* **Narodni heroji Jugoslavije'''. „Partizanska knjiga“ Ljubljana, „Narodna knjiga“ Beograd i „Pobjeda“ Titograd, 1982. godina.

## Vanjske veze
* Narodni heroji Jugoslavije (cela knjiga)