Nebeska Srbija

## Razvoj mita

Mit o "nebeskoj Srbiji" se razvio iz kosovskog mita, koji je objašnjavao srpski vojni poraz u bitci na Kosovu 1389. i gubitak srpske državnosti, time što su Srbi navodno izabrali duhovno spasenje umesto vojne pobede. Naglašavajući posvećenost nebeskom carstvu i obećavajući eventualnu obnovu srpskog carstva, kosovski mit je pomogao Srbima da podnesu vekovnu dominacije stranih sila. Nakon što su zbacili tursku vlast i povratili državnost u 19. veku, Srbi zadržavaju ovaj mit u vidu osećanja sudbinske predodređenosti da postanu dominantna sila u Balkanu. Kosovski mit je podstican od strane srpskih političkih i verskih vođa, istoričara, pisaca i umetnika, te je široko prihvaćen u Srbji.

Opredjeljenje za “carstvo nebesko” naročito je aktuelizirano početkom 1941. godine povodom pristupanja Kraljevine Jugoslavije Trojnom paktu. Uzdizanje nacionalnog dostojanstva i patriotizma posebno je podgrijavala Srpska pravoslavna crkva. Patrijarh Gavrilo je blagoslovio Vojni puč od 27. marta 1941. kao opredeljenje za "carstvo nebesko":
 

On je ocenio da je 27. mart jedan od najvažnijih datuma u srpskoj istoriji i da je ravan Vidovdanu:

Sam termin "Nebeska Srbija" se javlja u kod episkopa Nikolaja Velimirovića, ideologa svetosavskog nacionalizma, u njegovom delu "Srpski narod kao Teodul", pisanom zime 1941/1942. godine:

Pojam nebeske Srbije je dalje razradio još jedan teoretičar svetosavlja, Velimirovićev učenik Justin Popović. On također rabi standardnu naraciju o Lazarevom navodnom opredeljenju za carstvo nebesko umesto vojne pobede:

Justin nacionalizuje hrišćanski diskurs, pa tako govori o Nebeskoj Srbiji, "srpskom Vaskrsu" i "najvećem i najsvetijem Srbinu" Svetom Savi na nebesima:

Svoj doprinos srpskoj političkoj mitologiji, također je dao sinovac episkopa Nikolaja Velimirovića, episkop Jovan Velimirović, tvrdnjom da nakon genocida u drugom svetskom ratu Nebeska Srbija postaje najveća nebeska država, a Jasenovac najveći srpski grad pod zemljom.

Psihijatar Jovan Rašković, vođa srpske zajednice u Hrvatskoj uoči rata u Hrvatskoj, smislio je sintagmu o "Srbima kao nebeskom narodu" da pokaže kako postoje samo dva stradalnička naroda, Jevreji i Srbi. Ova sintagma je tokom jugoslavenskih ratova obilato korištena.

Poslednjih godina se prizori "Nebeske Srbije" počinju javljati u ikonografiji Srpske pravoslavne crkve. Na tim ikonama se obično nalaze oni koje Crkva smatra velikim Srbima, najčešće: srpski sveci, državnici, vojskovođe, ponekad u društvu Isusa Hrista. Među likovima Nebeske Srbije je često prikazan i vođa četnika Draža Mihailović, jer se borio "protiv nemačke okupacije", "protiv bezbožničke komunističke revolucije" i zato što je "on u suštini mučenik".

## Kritike
Kulturni antropolog Branimir Anzulović smatra da postoji direktna veza između ekspanzionističkih težnji Srbije i srpske nacionalne mitologije, odnosno njenog dominantnog kosovskog mita, koji se povezuje sa "Nebeskom Srbijom." Mitologija nebeske Srbije je tokom rata u Hrvatskoj bila usko vezana za ideju Velike Srbije. Srpski nacionalistički autori su pravdali srpski "hrišćanski rat" dovodeći ga u vezu sa eshatološkom borbom za Nebesku Srbiju. Još početkom 90-ih godina srpski akademik i dramski pisac Ljubomir Simović govorio:

Antropolog Ivan Čolović kaže:

Sociolog religije Mirko Đorđević sintagmu o "Srbima kao nebeskom narodu" ocenjuje kao besmislicu, mitologemu operacionalizovanu u politici i u ratu. U proglašavanju Srba „nebeskim narodom“ neki vide koren rasizma. Svetlana Slapšak, antropolog, smatra da je "nebeska Srbija" izmišljotina 1990-ih:

Nakon promena 2000. godine, nove vlasti u Srbiji su pokušale da se distanciraju od diskursa nebeske Srbije:

Oslikavanje Draže Mihailovića na freskama SPC izaziva brojne negativne reakcije u građanskim krugovima u Srbiji, a neki crkveni analitičari tvrde i da je to suprotno kanonima.

## Izvori

## Povezano
* Političko delovanje Srpske pravoslavne crkve
* Svetosavski nacionalizam
* Kosovski mit
* Valhalla