Španska renesansa

**Španska [[renesansa]]** odnosi se na pokret u Španiji, koji se razvio iz talijanske renesanse u Italiji tokom 14. vijeka i koji se proširio do Španije tokom 15. i 16. vijeka. 

Taj novi fokus u umjetnosti, književnosti, citiranju i nauci nadahnut od strane grčkorimske tradicije iz klasične antike, primio je velik impuls od nekoliko događaja iz 1492. godine:

* Ujedinjenje kršćanskog kraljevstva definitivnim zauzimanjem Granade, posljednjeg teritorija pod islamskom kontrolom na Iberijskom poluotoku i naknadno protjerivanje hiljada muslimanskih i jevrejskih vjernika,
* Službeno otkriće zapadne hemisfere, Amerika,
* Objavljivanje prve gramatike narodnog evropskog jezika, *[[Gramática de la lengua castellana|Gramática]]* (*Gramatika*) autora Antonija de Nebrije.

## Historijske preteče

Početak renesanse u Španiji u bliskoj je vezi sa historijsko-političkim životom monarhije katoličkih kraljeva. Njegove ličnosti bile su prve koje su napustile srednjovjekovne pristupe koji su osiguravali feudalni poredak slabog monarha nad moćnim i nespokojnim plemstvom. Katolički kraljevi ujedinili su snage novonastale države i stupili u savez sa glavnim porodicama plemstva kako bi održali svoju moć. Jedna od tih porodica, Mendoze, koristili su novi stil kao razliku vlastitog klana i u svrhu zaštite monarhije.

Malo po malo, nova estetika uvodila se u ostatak dvora i plemstvo, miješajući se sa čistim iberijskim stilovima, kao što je nasridska umjetnost umirućeg kraljevstva Granade, uzvišeni i lični gotički kastiljske kraljice, kao i flamanske sklonosti u službenom slikarstvu dvora i Crkve. Asimilacija elemenata dovela je do lične interpretacije ortodoksne renesanse, koja je dobila naziv pleterski stil. Prema tome, sekundarni umjetnici dovedeni su iz Italije, šegrti su slani u talijanske radionice, gdje su donosili dizajne, arhitektonske planove, knjige i gravure, slike itd. od čega su se kopirali portreti, teme i kompozicije.

Kralj Karlo I bio je više okrenut novoj umjetnosti, koja se paradoksalno zvala *stari način*, što se odnosilo na klasičnu antiku. Njegovo direktno pokroviteljstvo postiglo je neka od najljepših djela posebnog i jedinstvenog španskog renesansnog stila: pokroviteljstvo Almazana de Covarrubiasa, njegove narudžbe za Ticiana, koji se nikada nije složio s time da se preseli u Španiju. Slikari velikog kvaliteta bili su, daleko od jezgra dvora, Pedro Berruguete, Juan de Juanes, Paolo da San Leocadio, čija je *Djevica Caballera de Montese* naglašena, Yáñez de la Almazan i Gerardo de los Llanos.

Slikanje u španskoj renesansi uglavnom se vršilo uljanim bojama. One su dobre za oslikavanje enterijera savršeno povinovanim zakonima perspektive, sa velikim naglaskom na ljude. Likovi su svi iste veličine i anatomski ispravni.

Boje i sjenčanje primjenjuju se u tonskim opsezima, prema talijanskom učenju. Kako bi naglasili talijanski stil, uz to, često su dodavani elementi direktno kopirani od njega, kao što su ukrasi *a candelieri* (rubovi od povrća i kupidona koji okružuju okvire) ili rimske ruševine na selu, uključujući scene Kristovog života.

## Književnost

*Miguel de Cervantes Saavedra, autor djela *Ele Ingenioso Hidalgo Don Quijote de la Mancha*
*Jorge Manrique autor djela *Coplas por la muerte de su padre*
*Garcilaso de la Vega, pjesnik. 
*San Juan de la Cruz i
*Santa Teresa de Jesús, mistički pjesnik .
*Fernando de Rojas, autor djela *[[La Celestina]]*
*Fray Luis de León
*Juan Boscán
*Ausiàs March
*Alonso de Ercilla, autor djela *[[La Araucana]]*
*Lope de Rueda
*Fray Luis de Granada
*Marqués de Santillana
*Diego Hurtado de Mendoza
*Juan Latino, rođen kao Juan de Sessa, pjesnik i humanista.
*Alonzo de Santa Cruz
*Francisco de la Torre
*Juan de Valdés
*Anonimni pisci djela *[[Romancero]]* i remek djela pikarske književnosti *Vida de [[Lazarillo de Tormes]]*

## Slikarstvo i kiparstvo

### Slikari
*Pedro Berruguete
*Alonso Berruguete
*Juan de Flandes
*Fernando Gallego
*El Greco
*Luis de Morales
*Juan Pantoja de la Cruz
*Alonso Sánchez Coello
*Fernando Yáñez de la Almedina
*Bartolomé González y Serrano

#### Slike
**[[Pogreb grofa Orgaze]]* (El Greco)
**[[Laokont (El Greco)|Laocoön]]* (El Greco)
**Najava* (Pedro Berruguete)
**Pieta* (Fernando Gallego)
**Portret Isabele Clare Eugenije* (Alonso Sánchez Coello)
**Djevica mlijeka* ili *Djevica s djetetom* (Luis de Morales)

### Kipari
*Juan de Ancheta
*Gaspar Becerra
*Alonso Berruguete
*Felipe Bigarny
*Damià Forment
*Esteban Jordán
*Juan de Juni
*Bartolomé Ordóñez
*Diego Siloe

## Arhitektura

 
*Juan de Herrera
*Juan Bautista de Toledo
*Gil de Hontañón
*Diego Siloe 
*Enrique Egas
*Alonso de Covarrubias
*Pedro Machuca
*Andrés de Vandelvira
*Diego de Riaño
*Juan de Álava
*Hernán Ruiz Mlađi

## Muzika

*Arpa de dos ordenes (španska križićarna harfa)
*Juan de Anchieta
*Antonio de Cabezón (orguljaš)
*Juan del Encina (također pjesnik i dramaturg)
*Bartolomé de Escobedo
*Juan de Esquivel Barahona
*Juan Pérez de Gijón
*Francisco Guerrero
*Mateo Flecha
*Alonso Lobo
*Luis de Milán (vihuelista)
*Cristóbal de Morales
*Alonso Mudarra
*Juan Navarro
*Diego Ortiz
*Francisco de Peñalosa
*Joan Pau Pujol
*Melchior Robles
*Francisco de Salinas (teoretičar)
*Tomás de Santa María
*Francisco de la Torre
*Juan de Triana
*Juan Vásquez
*Tomás Luis de Victoria
*Sebástian de Vivanco
*Luis de Narvaez

## Nauka
*Miguel Servet
*Salamankanska škola
*Jerónimo Muñoz
*Fernán Pérez de Oliva

## Povezano
* Španska umjetnost
* Zlatni vijek španske književnosti
* Renesansa 12. vijeka
* Portugalska renesansa
* Al-Andalus
* Pleterski stil

## Reference