open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Centralne sile

**Centralne sile** (rjeđe **Centralnoevropske sile**) je neformalni naziv koji se u prvom svjetskom ratu koristio za Njemačku i države koje su u ratu sudjelovale kao njeni saveznici.

Naziv svoje porijeklo ima u tome što su se dvije države koje su u savezu bile od samog početka - Njemačka i Austro-Ugarska - predstavljale dio Centralne Evrope, odnosno nalazile su se u centru između sila Antante - Rusije s istoka te Velike Britanije i Francuske sa zapada.

Korijen tog saveza je vojni sporazum koji je 1879. sklopljen između Njemačke i Austro-Ugarske, a kojemu se 1882. priključila Italija te je dobio naziv Trojni savez.

Međutim, prilikom izbijanja rata u ljeto 1915. Italija se odlučila za neutralnost, ostavivši svoje saveznike na cjedilu. 

U oktobru 1914. se Centralnim silama priključio Otomanski imperij, a u jesen 1915. i Bugarska.

Te četiri države su bile jedine članice bloka Centralnih sila. S druge strane, Centralne sile su uživale podršku nekih paravojnih formacija u državama Antante - irskih revolucionara, a od 1917. i proturuski raspoloženih Poljaka i Ukrajinaca.

Mirom u Brest-Litovsku su 1918. formirane nezavisne države Poljska, Ukrajina, Litva, Latvija, Estonija i Finska koje su formalno bile članice Centralnih sila, ali u stvarnosti pod okupacijom njemačkih i austro-ugarskih snaga.

29.9. 1918. je Bugarska, nakon proboja solunskog fronta, potpisala primirje sa silama Antante i izašla iz Centralnih sila. 30.10. 1918. je isto učinio i Otomanski imperij.

3.11. 1918. je Austro-Ugarska, nakon raspada vojske na italijanskom frontu i serije deklaracija nezavisnosti širom Monarhije, potpisala primirje sa silama Antante.

11.11. 1918. je Njemačka kao jedina preostala članica bloka također potpisala primirje čime je završio rat, a Centralne sile prestale postojati.
Kralj Škorpion

**Kralj Škorpion** (ili kralj *Serket*), je vladar koji je živeo u Gornjem Egiptu za vreme Protodinastičkog perioda.

Jedini dokaz njegovog postojanja je Glava buzdovana kralja Škorpiona, s kraja faze Nakada III (oko 3000. pne), nađena u Horusovom hramu u Hierakonpolisu. Pretpostavlja se da je kralj Škorpion živeo za vreme Narmerove vladavine u Tanisu. Možda je kralj Škorpion bio lokalni kralj, koji nije imao mnogo veze sa vladarskom kućom iz Tanisa, a možda je bio njihov rival. Prema drugim teorijama, on je ista osoba kao i Narmer.

Kralj Škorpion je poslužio kao inspiracija za istoimeni film, koji je snimljen 2002. godine.

## Povezano
* Spisak faraona
* Narmer
* Menes
Versajski sporazum

Nakon prvog svjetskog rata, mirovni ugovori zaključeni su sa svakom pobijeđenom državom posebno. Konferencija mira održana je od 18. siječnja 1919. do 21. siječnja 1920. u Parizu, a kako su njezina glavna vječanja bila u palačama Versaillesa (Versaj), za nju se ustalio naziv: **versailleska (versajska) konferencija**. Glavnu riječ na toj konferenciji imali su državnici velikih sila Antante, a zastupano je 27 država iz Antantine koalicije. 

Mirovni ugovor s Njemačkom zaključen je 28.lipnja 1919. u Versaillesu **(Versajski ugovor)**. Ona je u skladu s tim ugovorom morala priznati da je isključivi krivac za Prvi svjetski rat, pristati da se Alsace (Alzas) i Lorraine (Loren) vrate Francuskoj, da se u sjevernom Schleswigu (Šlezvig) provede plebiscit, da se neki pogranični gradovi vrate Belgiji, da se u području Saara uspostavi 15-godišnja uprava Lige naroda i nakon toga provede plebiscit o njezinoj konačnoj pripadnosti Njemačkoj ili Francuskoj. Nadalje, Njemačka je morala priznati pripajanje poljskih područja novostvorenoj državi Poljskoj i priznati joj preko koridora izlaz na Baltičko more prema luci Gdanjsk. Njemačke kolonije i njemačka imovina u tim kolonijama pripali su najvećim djelom Velikoj Britaniji, a zatim Francuskoj, Japanu, Belgiji, Portugalu, Južnoafričkoj Uniji i Australiji. Njemačka je od početka 1929. godine morala platiti ratne odštete u iznosu od 5 milijardi dolara, a ostalo, što je trebalo naknadno utvrditi, isplatiti u 30 godina. Osim toga, zbog šteta koje je nanijela podmorničkim ratom, Njemačka je morala isporučiti pobjedničkim državama gotovu svu svoju trgovačku mornaricu i za te države svake godine proizvoditi utvrđeni broj novih brodova. Nije smijela uvoziti ni izvoziti oružje, nije smjela imati podmornice, a glede vojske mogla je držati samo 104.000 vojnika u kopnenim i 15.000 vojnika u mornaričkim jedinicama. Uz poništenje prijašnjih ugovora, Njemačka je morala priznati novonastale države u Evropi i obvezati se da neće pripojiti Austriju.
Sonthi Boonyaratkalin

General **Sonthi Boonyaratglin** (; prvo ime se također piše Sondhi; prezime se također piše Boonyaratkalin ili Boonyarakarin) (1946 -) je vrhovni komandant Kraljevske tajlandske vojske. On je prvi musliman na čelu pretežno budističke vojske. Dana 19.9. 2006, vojska ga je učinila de facto vršiocem dužnosti premijera tajlanda nakon državnog udara.

## Napomene



## Vanjske veze
* Thailand military consolidates grip
* The insider's guide to ... the Thai coup
* http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/5363068.stm
Višnja Mažuran

**Višnja Mažuran** (Varaždin, 23. rujna 1941.) je hrvatska čembalistica koja je ostvarila zavidnu karijeru na domaćem i međunarodnom planu.

Diplomantica na zagrebačkoj akademiji (klasa Ive Mačeka) usavršavala se na Hochschule für Musik u Muenchenu, a čembalo na mnogobrojnim ljetnim školama i kursevima u Njemačkoj i Austriji. Zagrebačkim solistima pristupila je 1971. kao solistica i continuo čembalistica te s njima tokom 30 godina proputovala svih pet kontinenata nastupivši na više od 2000 kocerata.Od mnogobrojnih solističkih nastupa u najjačim svjetskim središtima treba izdvojiti Paris (Salle Pleyel), Washington (Kennedy Centar), Toronto (Eaton Centar), Madrid (Teatro Real)i Salzburg (Mozarteum). Partneri u Bachovim trostrukim koncertima bili su joj među mnogima i Henryk Szering, Felix Ayo, Pavel Vernikov, James Galway, Irena Grafenauer.

Uz umjetničko djelovanje sa Zagrebačkim solistima razvija bogatu solističku karijeru priređujući mnogobrojne recitale s profiliranim stilskim sadržajima poput francuske glazbe, Scarlattijevih sonata, Bachovih djela, kojima se iznimnom upornošću posvećuje već nekoliko desetljeća.

Odsvirala je i snimila tri najveća i najzahtjevnija njegova djela: Goldberg varijacije, Umjetnost fuge i Das wohltemperierte Clavier I i II svezak. Uz mnoge orkestre, ansamble i dirigente odsvirala je preko 20 različitih čembalo koncerata, od toga sve velike koncerte 20. stoljeća ( B.Papandopulo, B.Martinu, De Falla). Nikad nije zanemarila niti dostupnu njenu instrumentu, hrvatsku glazbu (Parać, Miletić, Marković, Sorkočević i dr.). Umjetnička je voditeljica ansambla za baroknu glazbu, *[[Musica viva]]*, kojeg je i suosnivačica 1998.

1995. utemeljila je na Muzičkoj akademiji u Zagrebu katedru za čembalo i osmislila plan i program studija. Do sada je iz njene klase proizašlo više mladih zapaženih čembalista koji uporno grade svoje karijere.Sami su pokrenuli Mali festival čembala koji traje već pune četiri godine a proširio se iz Zagreba na Petrinju i Osijek.

Za svoje umjetničke domete, Višnja Mažuran višestruko je nagrađivana (Trnina, Lukačić, Orlando, Nazor, Nagrada grada Zagreba, Kantor) a 2006. godine primila je predsjedničko odlikovanje za doprinos u kulturi, Danicu hrvatsku s likom Marka Marulića.

## Vanjske veze

* Članak iz Samoborskog glasnika
Prva dinastija Egipta

Poznati vladari u historiji Egipta, u **Prvoj dinastiji**.

**Prva** i Druga **dinastija** drevnog Egipta se često navode pod zajedničkim nazivom, Rani dinastički period Egipta. Glavni grad u to vrijeme je bio Thinis.

 

Informacije o Protodinastičkom periodu Egipta se temelje na nekoliko spomenika i drugih predmeta koji sadrže imena kraljeva, a od kojih je najvažniji Narmerova paleta. Detaljni zapisi o prve dvije dinastije nisu preživjeli osim šturih popisa zabilježenih na Kamenu iz Palerma. Hijeroglifi su tada već bili u potpunosti razvijeni, te se njihov oblik neće mnogo mijenjati u slijedećih tri tisuće godina.

Velike grobnice faraona ili kraljeva u Abydosu, Naqadi i Saqqari, zajedno s grobljima na Helouanu kraj Memfisa, otkrivaju građevine sagrađene uglavnom od drva i blatnih opeka uz nešto malo korištenja kamena za zidove i podove. Kamen se, s druge strane, koristio za proizvodnju ukrasa, posuda i ponekog kipa.

## Povezano
* Faraon
Kali Yuga

**Kali Yuga** (Devnāgari: कली युग) (*lit. Doba Kali*, također poznato kao *Željezno doba*), je jedno od četiri stadija razvoja kroz koje svijet, prema hinduističkim spisima, prolazi u cikusu Yuga. Ostale Yuge su Dwapara Yuga, Treta Yuga i Satya Yuga. Prema *[[Surya Siddhanta|Suryi Siddhanti]]*, astronomskom traktatu koji čini temelj za sve hindu i budističke kalendare, Kali Yuga je počela u ponoć (00:00) 18.2. 3102. pne. u proleptičkom julijanskom kalendaru ili 23.1. 3102. pne. u proleptičkom gregorijanskom kalendaru, što mnogi hindusi također smatraju trenutkom kada je Krišna napustio svoje tijelo (prema hindu vjerovanjima avatari ne umiru).

Mnoga tumačenja hinduističkih spisa tvrde da se zemlja trenutno nalazi u Kali Yugi. Hindusi vjeruju da u Kali Yugu ljudska civilizacija duhovno degenerira. Kali Yuga se ponekad naziva Mračnim dobom (Željezno doba), jer su ljudi tada najudaljeniji od Boga.

Hindusi općenito moral uspoređuju s bikom. U Satya Yugi bik je imao sve četiri noge, a u svakom novom dobu moral se smanjuje za četvrtinu. Do početka doba Kali, moral će se smanjiti samo na četvrtinu morala u zlatnom dobu. Tako će bik imati samo jednu nogu. Ljudi će morati čekati da moral ponovno zavlada.

Kali Yuga se ne smije miješati s božicom Kali, jer je riječ o nesrodnim riječima u sanskritu. "Kali" u Kali Yugi znači "užasno," dok je boginja "Kali" ženski oblik riječi "Kala," što znači "vrijeme." S druge strane se vjeruje da je Kali ta koja upravlja u ovom dobu.
Kali yuga je vrijeme kada se ljudi počinju sve više degenerirati.

## Vanjske veze
* The Hindu concept of Time
* On the Golden period of 10,000 years in current Kali Yuga
* Future History of the World - description of the features of Kali Yuga
* Comparison of Hindu and Christian end-of-world prophecies
* Story of the Kali Yuga 'taking up residence' at beginning of the current age
31. vijek pr. n. e.

----
## Događaji

* cca. 3100. pne. – Narmer, budući faraon, je rođen.
* cva. 3100. pne. – Prvi stadij u izgradnji Stonehengea.
* cva. 3100. pne. – Skara Brae prvi put naseljen.
* cva. 3050. pne. – Narmer, faraon, je rođen (druga lista).
* 3000. pne. – Narmer ujedinjuje Gornji i Donji Egipat, a nova prijestolnica je sagrađena u Memfisu.
* 3000. pne. – Faraon Narmer umire.

## Značajne osobe

* Wazner, kralj Serket pre-dinastički faraoni Egipta
* Narmer, osnivač Prve egipatske dinastije
* Hor-Aha, Narmerov nasljednik

## Pronalasci, otkrića i pojave

* kineski ideogrami
* Sistemi za odvodnjavanje i kanalizaciju u Indiji 
* brane, kanali, kamene skulpture sagrađene uz pomoć zakošene ravni i poluga u Sumeru
* Piramide u Drevnom Egiptu
* Bakar se koristi za izradu oruđa i oružja.

----
Gornji Egipat

**Gornji Egipat** je naziv za južni dio drevnog Egipta, koji se prostirao dolinom Nila od katarakta kod današnjeg Asuana na jugu do današnjeg Kaira na sjeveru. Boginja-zaštitnica Gornjeg Egipta se zvala Nekhbet.
Donji Egipat

**Donji Egipat** je naziv za sjeverni dio drevnog Egipta koji se činili dolina Nila, od Kaira na jugu do Delte Nila i današnje Aleksandrije.

Božica-zaštitnica Donjeg Egipta se zvala Vadžet.
Memfis (Egipat)

**Memphis**, koji se nalazi na , je bila drevna prijestolnica prve nome Donjeg Egipta i Starog egipatskog kraljevstva od njegovog osnivanja pa sve do oko1300. pne.. Njegovo drevno egipatsko ime je bilo **Ineb Hedj** ("Bijele zidine"). Naziv "Memphis" je grčka deformacije naziva za piramidu *Men-nefer* koju je sagradio Pepi I iz (VI. dinastije). U blizini se nalazi suvremeni grad Mit-Rahineh, južno od Kaira, na koordinatama ().
Ruševine se nalaze 19&nbsp;km (12 milja) južno od Kaira na zapadnoj obali Nila.

Grad je osnovan oko 3100. pne. od Menesa iz Tanisa, koji je ujedinio dva egipatska kraljevstva;s oko 30.000 stanovnika je bilo jedno od najvećih naselja svog vremena. Memphis je dosegao vrhunac svog prestiža pod VI. dinastijom i razvojem kulta Ptah. Nakratko je nazadovao nakon što se pod XVIII. dinastijom uzdigla Teba, a ponovno je procvao pod perzijskim satrapima prije nego što je konačno pao na drugo mjesto nakon osnivanja Aleksandrije. Pod Rimskim imperijem Aleksandrija je postala najvažnijim gradom. Memfis je ostao drugi grad Egipta sve do uspostavljanja Al Fustata (ili Fostata) godine 641. Memfis je tada bio uglavnom napušten i ubrzo postao izvorom kamenja za obližnja naselja. U 12. vijeku je još uvijek bio prilično dojmljiva hrpa ruševina ali se ubrzo nakon toga pretvorio u nakupinu razbacanog kamenja.

Ostaci hrama bogova Ptah i Apisa su iskopani na nalazištu, isto kao i nekoliko statua, uključujući dvije visoke četiri metra i napravljene od alabestra kako bi prikazale lik Ramzesa II. Nekropola Saqqara se nalazi u blizini Memfisa.

Historičar Tertius Chandler vjerovao je da je Memfis bio najveći grad na svijetu od svog osnivanja pa sve do oko 2250. pne. te od 1557. do 1400. pne. Broj stanovnika mu je premašivao 30.000. http://geography.about.com/library/weekly/aa011201a.htm 

Egipatski historičar Maneton je za Memfis koristio naziv **Hi-Ku-P'tah** ("Mjesto boga Ptah"), koje je na grčkom pisao kao *Aί γυ πτoς (Ai-gu-ptos)*, od čega potječe latinska riječ *AEGYPTVS* i moderni izraz *Egipat*.

U Bibliji se Memfis naziva Moph ili Noph.

## Vanjske veze

* The History of the Ancient Near East – Memphis
* On the Memphis Theology
* Memphis site (Windows Live Local)
Godina 0

U zapadnom vremenskom sistemu ne postoji **godina 0**.
Prva godina nove ere bila je godina 1, tj. 1. februara 1. n.e. bilo je proteklo 0 godina i 1 mjesec u novoj eri, odnosno 31. decembra 1. pne. slijedio je 1. januar 1. n.e.

Shodno tome jedna decenija nije vremenski raspon između 0. i 9, već se definiše vremenskim rasponom između 1. januara 1. godine i 31. decembra 10. godine.

Treći melinijum znači nije nastupio 1. januara 2000, već tek 1. januara 2001.

Nasuprot ovome astronomija i ISO 8601 računaju da godinom 0, sa tom konsekvencom da 2.godina pne. odgovara astronomskoj godini -1.

Godinu nultu također koriste neki budistički i hinduistički lunarni kalendari.

----
Wazner

**Wazner** je naziv koji se koristi za pred-dinastičkog faraona u drevnog Egiptu, za koga se pretpostavlja da je vladao oko godine 3050. pne.
Hor-Aha

**Hor-Aha** je bio drugi po redu faraon I. dinastije Drevnog Egipta. Živio je oko 31. vijeka pne..

Oko 32. vijeka pne. je njegov otac Narmer ujedinio Gornji Egipat i Donji Egipat. Faraonom je postao u dobi od oko 30 godina te vladao do dobi od oko 62 godine. Legenda kaže da ga je odnio nilski konj, inkarnacija boga Setha.

Oko Hor-Ahe postoje kontroverze. Neki misle da su on i legendarni Menes jedna te ista osoba, odnosno da je Hor-Aha ujedinio Egipta. Drugi tvrde je on sin Narmerov, odnosno da je kao faraon od oca naslijedio ujedinjeni Egipat. Većina dokaza, međutim, upućuje da je Narmer ujedinio Egipat (v. Narmerova paleta), odnosno da je Hor-Aha bio njegov sin i nasljednik.

## Literatura
* Toby A. H. Wilkinson, *Early Dynastic Egypt*, Routledge, London/New York 1999, , 70-71

## Povezano
* Drevni Egipat
* Narmer
* Menes
* Historija Egipta
* Najveći faraoni
Odvodnjavanje

**Odvodnjavanje** ili **drenaža** je prirodno ili umjetno odstranjivanje suvišne površinske ili podzemne vode s određene površine. Mnoga poljoprivredna zemljišta trebaju odvodnjavanje u svrhu poboljšanja proizvodnje, kao i u svrhu boljeg upravljanja vodnim zalihama.

Prvi primjeri odvodnjavanja se bilježe u civilizaciji doline Inda oko godine 3100. pne.

## Povezano

* Navodnjavanje
* Kanalizacija
Kanalizacija

**Kanalizacija** je sistem tehničkih uređaja s mrežom nadzemnih i podzemnih vodova koji služe za odvod otpadnih i potencijalno štetnih tekućina.

## Vrste
Razlikujemo tri vrste kanalizacije:
* sanitarna kanalizacija, koja za svrhu ima odvođenje otpadnih tekućina i nečistoće iz stambenih, poslovnih i uredskih zgrada;
* industrijska kanlizacija, koja za svrhu ima odvođenje otpadnih tekućina iz industrijskih postrojenja; 
* oborinska kanalizacija, koja za svrhu ima odvođenje oborinskih voda u naseljima i na javnim površinama.
Kanalizacija se čisti sa specijalnim alatima.

## Povezano
* Odvodnjavanje
* Higijena

## Vanjske veze

* Site on the history of sewers
Grnčarsko kolo

**Grnčarski kotač**, **grnčarski točak** ili **grnčarsko kolo** je naziv za uređaj koji služi za proizvodnju keramičkih posuda okruglog oblika, boca i tanjura.

## Povezano
* Grnčarija

## Vanjske veze

* The Origins of the Potter's Wheel  multi-page article on Ceramics Today site
* Video of a potter on a potter's weel shaping clay to form a bottle
Ötztalske Alpe

**Ötztalske Alpe** (*Ötztaler Alpen* na njemačkom) je planinski masiv u centralnim Alpama u Evropi, na granici Italije i Austrije. U podnožju masiva prema jugozapadu i Innsbrucku teče rijeka Inn.

Zapadnu granicu masiva markira Reschenski prijevoj, dok ih na istoku od Stubaiskih Alpi dijeli Timmelsjoch.

Najviši vrh Ötztalskih Alpa je Wildspitze (3774 m), koji je također druga po visini planina u Austriji (nakon Großglocknera). Nalazi se na jednoj od grana koja se od glavnog lanca odvaja prema sjeveru i sjeveroistoku.

U septembru 1991. je pronađen ledeni čovjek Ötzi kod lokaliteta Hauslabjoch, između vrhova Fineilspitze i Similaun.

## Vrhovi
Glavni vrhovi Ötztalski Alpi su:

## Prijevoji
Glavni prijevoji Ötztalskih Alpi su:


Prijevojlocationtype visina (m/ft)
Gepatschjoch	Vent do Kaunertala	snijeg	3243 	10,640
Ramoljoch	Vent do Gurgla	snijeg	3194 	10,479
Langtaufererjoch	Vent do Prijevoja Resia	snijeg	3167 	10,391
Gurgler Eisjoch	Gurgl do Schnals-Senalesa	snijeg	3137 	10,292
Langthalerjoch	Gurgl do Pfelders-Plana	snijeg	3058 	10,033
Niederjoch	Vent do Schnalsa 	snijeg	3017 	9899
Pitztalerjöchl	Mittelberg (Pitztal) do Söldena	snijeg	2995 	9826
Eisjöchl am Bild	Pfelders do Schnalsa	snijeg	2908 	9541
Venter Hochjoch	Vent do Kurzras-Corterasoa	snijeg	2885 	9465
Timmelsjoch/Passo del Rombo	Sölden do Merana (Meran)	cesta2509 	8232
Prijevoj Resia	Landeck do Merana (Meran)	cesta	1494 	4902
Ubistvo

**Ubistvo** ili **ubojstvo**, u najširem smislu, svako ljudsko djelo koje za neposrednu posljedicu ima smrt drugog čovjeka. Za njega se također koristi i izraz **homicid** koji dolazi od latinskih riječi *homo* (čovjek) i *cedere* (sjeći).

U užem smislu ubistvom se smatra samo ono oduzimanje tuđeg života koje je protivno pravu, pa se kao definicija često navodi *protivpravno lišavanje* odnosno *protupravno oduzimanje života*. Gotovo sve države u svojim pravnim sistemima, odnosno krivičnom zakonodavstvu ubistvo smatraju jednim od najtežih zločina te ga u skladu s time reguliraju.

## Vrste ubistava

Ovisno o državi, o okolnostima oduzimanja života - pri čemu su najvažniji nehat i umišljaj - razlikuju se slijedeće vrste ubistva:

* obično ubistvo, odnosno ubistvo s umišljajem;
* teško ili kvalificirano ubistvo, ponekad ubistvo iz predumišljaja;
* ubistvo na mah;
* ubistvo iz nehata

Neka zakonodavstva kao poseban oblik ubistva opisuju čedomorstvo.

U anglosaksonskoj pravnoj tradiciji se ubistvo na mah i ubistvo iz nehata smješta u izraz *manslaughter*.

U hrvatskoj pravnoj terminologiji se u 19. i početkom 20. vijeka za ubistvo iz predumišljaja koristio izraz **umorstvo**, pa se ponekad i taj izraz kolokvijalno koristi kao sinonim za ubistvo.

### Vrste ubistava s obzirom na ubijenu osobu

Za ubistva u odnosu na to koja ili koliko osoba je ubijeno, odnosno u kakvoj su vezi s ubicom, se koriste posebni izrazi:

* infanticid ili ubistvo djece;
* patricid ili ubistvo vlastitog oca;
* matricid ili ubistvo vlastite majke;
* fratricid ili ubistvo vlastitog brata ili sestre;
* genocid

## Ubistva u pokušaju

Krivično djelo čiji je počinitelj umišljajno pokušao, ali nije uspio prouzročiti smrt neke osobe se u mnogim zakonodavstvima tretira kao **ubistvo u pokušaju** ili **pokušaj ubistva**.

Krivično djelo prilikom koga je počinitelj namjeravao izazvati teške tjelesne ozljede, ali kao posljedicu prouzročio smrt druge osobe se obično ne tretira kao ubistvo ili pokušaj ubistva nego kao kvalificirani oblik teške tjelesne ozljede.

## Ubistva koja ne predstavljaju zločin

Pravo u mnogim državama dozvoljava da se, pod određenim okolnostima, drugoj osobi oduzme život. To su:

* ubistvo iz samoodbrane;
* ubistvo u krajnjoj nuždi;
* pogubljenje, odnosno izvršenje smrtne kazne;
* eutanazija.

## Povezano
* Samoubistvo
Opservatorij

**Opservatorij** ili **opservatorija** (lat. *observatorium*, od *observare*: promatrati), mjesto koje se koristi za promatranje događaja. Određene znanstvene discipline kao astronomija, klimatologija, geologija, meteorologija i vulkanologija koriste opservatorije za pričvršćivanje instrumenata kojima se vrše opažanja. Opservatoriji mogu biti privremeni ili stalni, što ovisi o svrsi opservatorija i lokacije na kojoj je ustanovljen.

## Povezano
* vulkanski opservatorij
* svemirski opservatorij
* zvjezdarnica
* teleskop
* Popis opservatorija
Menes

**Menes** je bio egipatski faraon iz prve dinastije, po nekim istoričarima i osnivač te dinastije. Živeo je oko 3100-3000. pne..

Prema legendi, Menes je zaslužan za ujedinjenje Gornjeg i Donjeg Egipta u kraljevstvo. Maneton ga zove **Menes**, Herodot ga zove **Min**, a prema nekim listama kraljeva iz vremena devetnaeste dinastije njegovo ime je **Meni**.

Otkriće Narmerove palete krajem 19. veka, dovelo je do nekih neslaganja. Naime, na njoj je prikazan kralj Narmer kako drži ujedinjene simbole Gornjeg i Donjeg Egipta. Zato neki egiptolozi tvrde da su Narmer i Menes ista osoba, drugi tvrde da je Menes nasledio već ujedinjeno carstvo od Narmera, dok neki tvrde da je Narmer započeo, a Menes dovršio proces ujedinjenja. Dok postoje arheološki dokazi da je postojao faraon Narmer, nema dokaza da je postojao Menes. Zato postaje sve verovatnije da je Menes zapravo Narmer.

Prema Manetonu, Menesa je u 62. godini ubio nilski konj.

## Povezano
* Spisak faraona
Vecina ljudi,naucnika i egiptologa tvrdi da su bili razlicite osobe

## Vanjske veze

* Ko je bio Menes
Vardarska Makedonija

**Vardarska Makedonija**, poznata i kao ***Sjeverna Makedonija*** ili ***Srpska Makedonija***, ili kao ***Vardarska Srbija*** ili ***Južna Srbija***, dio je oblasti Makedonije, koji je Bukušrekim mirom iz 1913. godine pripao Kraljevini Srbiji. Danas većina teritorija Vardarske Makedonije odgovara teritoriji Republike Sjeverne Makedonije (98,09%), dok se ostatak nalazi na teritoriji Republike Srbije (1,91%) i odgovara prostoru koje zauzima manastir Prohor Pčinjski sa okolonom. U njemu je održano prvo zasjedanje ASNOM-a koje je odlučilo da se osnuje makedonska država u sastavu federativne Jugoslavije.

Ipak, na mapama Makedonije Vardarska Makedonija ima različite granice od opšteprihvaćenih. Na mapama Makedonije koje je izradio Dimitrije Čupovski u Sankt Peterburgu 1913. godine, teritoriji Vardarske Makedonije pripali su dijelovi istočne Albanije (okolina Piškopeje sjeverozapadno od Debra), dijelovi Metohije (Kačanik i okolina) i krajnje južni dijelovi središnje Srbije (Preševo). Isto tako dijelovi Metohije i središnje Srbije (bez dijelova Albanije) smješteni su na mapi Makedonije koju su izradili francuski stručnjaci 1925. godine.

Prvobitnim Bukureškim mirom oblast Strumice je pripala Kraljevini Bugarskoj, ali nakon Prvog svjetkog rata Nejskim mirovnim ugovom iz 1919. godine Bugarska je bila primorana da tu oblast prepusti Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca i ona se tako uklopila u oblast Vardaske Makedonije.

## Povezano
* Makedonija (oblast)
* Republika Makedonija
* Vardarska banovina

## Izvori
Krstionica

**Krstionica** ili **baptisterij** izvorno je krsni zdenac, to jest mali bazen u kojem su se obavljala krštenja.

Postoje ostaci takvih krstionica iz 4. stoljeća, a obično su imale križni tlocrt s dva niza stuba kojima se silazilo u krstionicu i iz nje izlazilo. Prve krstionice razvile su se iz židovskih bazena za obredno pranje, o kojima na Bliskom istoku postoje arheološki dokazi barem iz 1. stoljeća. Postoje naznake da su takve krstionice postojale već u samim počecima kršćanstva.

Kasnije, u kršćanskom graditeljstvu od 4. do 14. stoljeća naziv „krstionica“ označavat će i posebnu građevinu vezanu uz biskupsku crkvu, a namijenjenu obredu krštenja. Redovito kružna ili poligonalna tlocrta s udubljenim bazenom za uranjanje, poslije samo za polijevanje krštenika. Rani primjer pomičnog bazena krstionice je Višeslavova krstionica iz Nina, s početka 9. stoljeća.

Od 12. stoljeća i u svim župnim crkvama grade se kamene ili metalne posude, često na jednoj nozi ili postolju (školjka) koje zamjenjuju bazen; smještena u brodu, kapeli ili sakristiji crkve.

## Povezano
* Ranokršćanska arhitektura
Zastava

**Zastava (barjak, steg)** je parče tkanine, veće ili manje, obično pravougaonog oblika i višebojno, koje se nalazi okačeno na jarbolu ili drugom pogodnom držaču. Zastava služi za svrhu identifikacije ili signalizacije. Uobičajeno je da zastave imaju jednu od kraćih strana zakačenu za jarbol i da se vijore horizontalno, iako je moguće i drugačije.

Zastava kvadratnog oblika naziva se barjak.

Istorija zastava počinje od vremena Rimljana, koji su zastave (*vexillum*) koristili za identifikaciju legija. Kasniji razvoj je uglavnom vezan za grbove, pa su tako srednjevekovne zastave uglavnom bile prikazi grbova određenog vladara ili feudalca.

Danas su zastave u širokoj upotrebi, bilo kao zvanične (državne, regionalne, opštinske, vojne), nezvanične (sportski klubovi, navijači, političke stranke) ili kao sredstvo signalizacije na moru (pomorske zastave). 
Svaka država danas ima državnu zastavu. Libija je jedina zemlja na svetu koja ima potpuno jednobojnu zastavu.

Nauka koja proučava zastave naziva se veksilologija.
Državna zastava

**Državna zastava** je zvanična zastava određene države, koja je kao takva propisana ustavom, obično u prvim članovima. Mogu postojati dve varijante zastava predviđenih ustavom - državna (koju koriste zvanični organi) i narodna (dozvoljeno korišćenje od nedržavnih organa). Državne zastave se od narodnih obično razlikuju time što na sebi imaju državni grb.
Kako su državne zastave najočigledniji simboli određene države, isticanje zastava, kako domaćih tako i stranih strogo se reguliše ustavom i/ili zakonima.

Sve države sveta danas imaju državnu zastavu, bilo da imaju sopstvenu ili koriste tuđu.
Državni grb

**Državni grb** je zvanični grb određene države, i kao takav je propisan ustavom, obično u prvim članovima i uz propisivanje zastave. Državni grb može imati nekoliko varijacija, tj. biti veliki, srednji i mali, u zavisnosti od mesta i prilike primene.
Izgled državnog grba može biti uređen i zakonom koji će razraditi ustavnu odredbu.
Pod državnim grbom se ne podrazumeva samo grb u striktnom smislu reči, to može biti i amblem ili pečat.
Države koje nemaju grb su retke. Najpoznatija je Francuska, čiji je grb neformalan.
Veksilologija

**Veksilologija** je naučno proučavanje zastava. Naziv je stvorio oko 1957. godine Vitni Smit iz SAD, trenutno najistaknutiji veksilolog na svetu i autor mnogih knjiga i članaka na ovu temu. U početku je smatrana delom heraldike, a neki je smatraju i granom semiotike. Osoba koja proučava zastave je veksilolog, a neko ko ih stvara je veksilograf.

Reč veksilologija je sinteza latinske reči *vexillum* i sufiksa *–ology* koji znači proučavanje nečega, nauku o nečemu. Vexillum je bio tip zastave korišćen od strane rimskih legija tokom klasičnog perioda. Za razliku od današnjih zastava, bio je uspravno postavljen i okačen na koplje.

Veksilolozi su aktivni u nekoliko nacionalnih asocijacija pod pokroviteljstvom FIAV (Fédération internationale des associations vexillologiques). Svake druge godine, ova asocijacija organizuje Međunarodni kongres veksilologije.

## Vanjske veze

* FOTW (Zastave sveta)
* Baza svetskih zastava
* francusko Veksilološko društvo zapada
* Britanski Institut zastava)
* Srpsko veksilološko društvo 
* NAVA Severnoamerička veksilološka asocijacija
Heraldika

**Heraldika** je nauka o grbovima.

U srednjem veku kad su vitezovi nosili oklope i kacige bilo je vrlo teško da se međusobno raspoznaju. Zbog toga su počeli da nose znamenja (grbove) vladara kojima su potčinjeni. Naročito tokom krstaških ratova ova "moda" se proširila u celoj Evropi. Ubrzo je broj različitih grbova toliko narastao da kraljevi nisu više mogli da pamte koji je koji. Umesto njih su pamtili prvi *[[heraldičar]]i*. Oni su za vreme bitaka stajali pored kraljeva i pojašnjavali im koji vojnici pripadaju kom velikašu i na čijoj strani se bore.

Još tada, iz XI &ndash; XIII veka, datiraju prva pravila heraldike. Prvo i osnovno je: grb mora da bude prepoznatljiv (jasan) na daljinu&ndash;razumljivo je zašto. Iz ovog su izvučena neka praktična pravila. Boja ne sme da ide uz boju, i metal ne sme da bude uz metal. (Metali su inače srebro i zlato, tj. bela i žuta.) Zatim, koriste se samo čiste boje a ne pastelne ili nejasne, kako bi se i na velikoj daljini razlikovale.

*Punjenje* je ono što stavimo unutar grba, najčešće kakva životinja ili biljka, a može da bude i tvrđava, ili uopšte ma koji predmet.

Ako stručnim jezikom "opišemo" grb, svaki heraldičar će po tom tekstualnom opisu moći da nacrta kako grb približno izgleda. Postoje i računarski programi koji manje ili više uspešno crtaju grbove po opisima. Taj opis se naziva blazon, i prilično je jednostavan, s tim što je potrebno poznavati terminologiju, koja je mešavina francuskih, engleskih i latinskih naziva.

Neka od imena boja koje se koriste u heraldici su: žuta (zlato)—or, bela (srebro)—argent, crvena—gules, plava—azure, crna—sable, zelena—vert, ljubičasta—purpure, narandžasta—tenne, nebesko plava—bleu celeste, "krvavo" crvena—sanguine, tamno crvena—murrey...

## Pogledaj
* Značenje boja u heraldici
* Značenje životinja u heraldici
* Srpsko heraldičko društvo "Beli Orao"
* Osnovna heraldička pravila

## Vanjske veze

* Srpsko Rodoslovno Društvo i Beli Orao
* Centar za Istraživanje Pravoslavnoga Monarhizma - Odbor za Heraldičke i Genealoške Studije 
* Srpski Grbovi
* Rečnik heraldičkih pojmova
Značenje boja u heraldici

:*Ovo su [[Heraldika|heraldička]] značenja kojih bi se trebalo pridržavati prilikom pravljenja [[grb]]ova, međutim ima [[grb]]ova koji su nastali po nekoj legendi nevezano od ovih pravila.*

Ispod se nalazi spisak boja koje se najčešće pojavljuju u heraldici i njihova značenja, dok se u zagradi nalazi heraldički izraz.

* Zlatna boja (*Or*), odnosno Žuta - velikodušnost
* Srebrna boja (*Argent*), odnosno Bela - mir i čestitost
* Crna boja (*Sable*) - postojanost, ponekad žalost
* Plava boja (*Azure*) - odanost i istina
* Crvena boja (*Gules*) - hrabrost i velikodušnost
* Zelena boja (*Vert*) - nada, radost, ponekad odanost u ljubavi
* Purpurna odnosno grimizna boja (*Purpure*) - carsko dostojanstvo, nezavisnost i pravičnost
* Žutosmeđa boja (*Tenné*) - zaslužno slavoljublje
* Krvavo - crvena boja (*Sanguine*) - promišljen u borbi
Indoarijci

**Indoarijci** su etnolingvistički potomci indijske grane Indoiranaca. Najstariji zapisi o Indoarijcima su u Rigvedi, te u hetitskim i asirskim referencama na vladare naroda Mitanija. Indoarijska plemena koja su stvorila vedsku civilizaciju se ponekad nazivaju **Vedskim Arijcima**, a njihova vedska religija je preteča modernog hinduizma.

Indoiranska nadporodica u modernoj se terminologiji naziva i arijskom, a korištenje termina *arija* ovjereno je kod obje podgrupe (iranske i indoarijske). Termin se na indoarijskoj strani pojavljuje u sanskritu, a na iranskoj u avestičkom i staroperzijskom.

Danas ima otprilike milijardu ljudi koji govore indoarijskim jezicima, uglavnom na Indijskom podkontinentu, ali i na drugim kontinentima.
Rgveda

***Rgveda*** ili ***Rigveda*** (sanskrit:  **', [[tatpurusha]] složenica od **' "pohvala, stih" i ** "znanje") je zbirka himni na Vedski sanskrit koja se smatra jednim od četiri najsvjetija vjerska teksta hindusa, poznatih kao Vede. Također se smatra jednom od najstarijih zbirki ideja u historiji čovječastav. Geografske i etnološke reference u Rigvedi daju naznake da je Rigveda bila napisana oko godine 3000. pne. za vrijeme vedskog perioda u Punjabu (Sapta Sindhu), što ga čini jednim od najstarijih tekstova napisanih na jednom od indoevropskih jezika te jednim od najstarijih vjerskih tekstova na svijetu. Kroz vijekove se prenosio usmenom predajom te se vjerojatno nije zapisao sve do kasne antike ili ranog srednjeg vijeka.

## Napomene


## Vanjske veze

;Tekst
* Full text in Sanskrit with Devanagari (Wikisource)
* Rig-veda at sacred-texts.com
;Ostalo
* Index of Hymns of Rig Veda 
* Rig Veda  Sri Aurobindo Kapali Sastry Institute
* Audio download links for Rig Veda
Iberi

**Iberi** ili **Iberijci** su bili drevni, predindoevropski narodi koji su nastanjivali istočni i jugoistočni dio Iberskog poluotoka u prahistorijskim i historijskim vremena. Postoje dvije teorije o njihovom porijeklu: 
* Jedna teorija tvrdi da su u Španiju došli u 3. milenijum pne., iako je njihov dolazak datiran još u 4000. pne.. Većina naučnika priklonjena ovoj teoriji na temelju arheoloških dokaza smatra da su Iberi došli iz oblasti na istoku Mediterana, iako neki špekuliraju da su možda potekli iz sjeverne Afrike. Iberi su se po tome morali prvo naseliti na istočnoj obali Španije, a potom kasnije proširiti po Iberskom poluotoku. http://www.answers.com/topic/iberians
* Alternativna teorija smatra da su oni bili prvotni stanovnici zapadne Evrope te tvorci/nasljednici velike megalitske kulture na tom području, a tu teoriju djelomično podržavaju genetičke studije. Iberi bi stoga trebali biti slični ili istovjetni sa stanovništvom koje su pokorili Kelti u 1. milenijumu pne. u Irskoj, Britaniji i Francuskoj, te pripadati preindoevropskom stanovništvu Evrope kao što su Arkađani u Grčkoj, Pikti u Škotskoj ili Etruščani u Italiji. 1  2  3 

Iberi su živjeli u izoliranim zajednicima temeljenima na plemenima. Također su poznavali obradu metala, uključujući broncu te poljoprirvredne tehnike. U kasnijim godinama Iberi su evoluirali u složeniju civilizaciju s urbaniziranim zajednicama i društvenom stratifikacijom. Trgovali su metalima s Feničanima, Grcima i Kartašanima. 

U moderno doba se izraz **Iberijac** koristi za stanovnika Iberijskog poluotoka.
Bolívar (departman)

**Bolivar** (španjolski: *Departamento de Bolivar*) je jedan od 33 departmana na koji je Kolumbija administrativno 
podjeljena.  

Departman je osnovan 1857. kao jedan od prvih departmana.
## Karakteristike
Bolivar ima površinu od 26,719 km², na kojoj je 2020. živilo 2,180,976 stanovnika.

Bolivar je na sjeverozapadu omeđen Karipskim morem, na zapadu rijekom Cauca a na istoku rijekom Magdalena. 
Velik dio njegove površine sastoji se od vrućih, vlažnih, šumovitih nizina.

Departman sa zapada graniči sa departmanima Sucre i Córdoba, sa sjevera i sjeveroistoka sa Departmanom Atlantico i sa istoka sa Departmanom Magdalena.

Administrativni centar departmana je grad Cartagena.

## Administrativna podjela
Departman Bolivar je podjeljen na 46 općine (španjolski: *municipalities*).

## Privreda
Privreda Bolivara bazira se na poljoprivredi (žitarice, šećerna trska, kava, duhan, pamuk) i stočarstvu.

Od ruda ima zlato, ugljenu i naftu. Industrija je koncentrirana u Cartageni u kom se prerađuje nafta, proizvodi tekstil i piće. 
Transportna žila kucavica je rijeka Magdalene, uz nešto cesta.

## Izvori

## Vanjske veze

* ''Gobernación del Bolivar''
Lonnie Thompson

**Lonnie Thompson** je glaciolog i profesor na Katedri za geološke nauke na Državnom univerzitetu Ohija. Stekao je svjetska proznanja zahvaljujući bušenju ledene jezgre s planinskih ledenjaka i ledenih kapa u tropskim i subtropskim dijelovima svijeta. On i njegova supruga Ellen Mosely-Thompson, vode paleoklimatološku grupu istraživača ledenih jezgara u Byrdovom Centru za polarna istraživanja. http://www-bprc.mps.ohio-state.edu/Icecore/front-page.html 

Lonnie Thompson je dobio diplomu koledža na Univerzitetu Marshall, gdje je studirao geologiju. Nakon toga je pohađao Državni Univerzitet Ohioa gdje je dobio diplomu i magisterij.

## Vanjske veze
* Ice Core Paleoclimatology Research Group , Lonnie's and Ellen's research group at OSU.
* Lonnie's web page at Byrd Polar
* Ellen's web page at Byrd Polar
* Lonnie Thompson's Department of Geological Sciences faculty home page 
* Ellen Mosely-Thompson's Department of Geography faculty home page 
* Lonnie Thompson, biography from the Encyclopedia of World Biography
* "Deciphering the ice: scientist drills into tropical glaciers for clues to Earth's climate changes"  from CNN/Time. 
* "Tropical Glacier Retreat" s RealClimatea., 23.5.2005.
* "The 'Indiana Jones' of a Shrinking Realm", biografski profil Thompsona u Washington Postu od 29.7. 2006.
Državni univerzitet Ohaja

**Državni univerzitet Ohaja** (engleski: *The Ohio State University* (*OSU*) je spolono mješoviti javni istraživački univerzitet u američkoj državi Ohio. Univerzitet je osnovan godine 1870. kao *[[land-grant university]]* te je trenutno treći najveći univerzitet u SAD. Ohio State je trenutno od strane *[[U.S. News & World Report]]a* rangiran kao najbolji javni univerzitet u Ohaju. Iako u Ohaju postoji decentralizirani sistem visokog obrazovanja, Ohajo Stejt (Ohio State) se unutar države i van njenih granica smatra glavnom institucijom u državnom sistemu javnog visokog obrazovanja.

Glavni kampus Ohajo Stejta je smešten u Columbusu. Univerzitet takođe ima regionalne kampuse u Limi, Mansfieldu, Marionu, i Newark. Uz to Ohajo Stejt ima i mali kampus i istraživačko postrojenje na Gibraltar Islandu (Stone Lab), te poljoprivredni istraživački institut u Vusteru.

## Povezano
* Byrdov polarni istraživački centar

## Napomene

*  
* The Ohio State University Mirror Lake Hollow (1984) by John H. Herrick, Executive Director Emeritus, Campus Planning
* The Ohio State University Oval (1982) by John H. Herrick, Executive Director Emeritus, Campus Planning
* 
* 
* The Ohio State University Oral History Project
* Interactive Historical Map of The Ohio State University Campus 
* John H. Herrick Archives at the Knowlton School of Architecture 


## Vanjske veze

* The Ohio State University — Official website
* Ohio State Alumni Association
* Official Athletics website

### Pridruženi mediji
* The WOSU Stations — Public Broadcasting
* ''The Lantern'' — Student Newspaper
* Buckeye TV — Student Television 
* The Underground — Student Radio
* ''onCampus'' — Official Newspaper
* ''The Ohio State Sentinel'' – a newspaper published by students, but not sponsored by the University

## Povezano
*Akreditacija institucija za visoko obrazovanje u SAD-u

## Reference
Ljubav

**Ljubav** može opisivati snažan osećaj privrženosti. U govoru obično označava međuljudsku ljubav, međutim ona može označavati ljubav prema državi, cilju, sportu itd. Međuljudska ljubav je odnos između dve osobe veći od same naklonosti jedne prema drugoj, te je usko vezana sa međuljudskim odnosima (ljubav između članova porodice, prijatelja i sl.). Neuzvraćena ljubav se odnosi na one osećaje ljubavi koji nisu recipročni. Isto tako postoje mnogi psihološki poremećaji kao što je erotomanija.

Neki elementi koji su često prisutni u međuljudskoj ljubavi su: 
* *naklonost* – međusobno uvažavanje; 
* *privrženost* – zadovoljavanje osnovnih emocionalnih potreba; 
* *[[altruizam]]* – međusobna nesebičnost; 
* *uzvraćanje* – obostrana ljubav; 
* *vezanje* – želja za očuvanjem ljubavi; 
* *emocionalna intimnost* – deljenje emocija i osećaja; 
* *prijateljstvo* – prijateljski duh; porodična povezanost; 
* *strast* – seksualna želja; 
* *psihička intimnost* – deljenje intimnog osobnog prostora; 
* *lični interes* – želja za nekom nagradom; 
* *uslužnost* – želja za međusobnim pomaganjem.

Susane i Clyde Hendrick razvili su skalu ljubavnih odnosa baziranu na John Alan Leeovoj teoriji zvanoj *Stilovi ljubavi*, u kojoj je međuljudski ljubavni odnos podeljen u šest delova:
* **Eros** – strasna, fizička ljubav bazirana na fizičkom izgledu;
* **Ludus** – ljubav se shvata kao igra te je zabavna;
* **Storge** – nežna ljubav koja se sporo razvija bazirajući se na sličnosti;
* **Pragma** – pragmatična ljubav;
* **Manija** – visoko emocionalna, nestabilna ljubav, stereotip romantične ljubavi;
* **Agape** – nesebična, altruistična, duhovna ljubav.

Istraživači Hendrick su otkrili da su muškarci više ludični i manični, dok su žene više storgične i pragmatične.

## Misticizam i ljubav
U mnogim mističkim filozofskim, vjerskim ili teozofskim pravcima, pojam Božanske ljubavi je veoma izražen kao centralna tačka mističkog učenja i življenja, često izraženo putem repetitivnih molitvi, koreografije, i obreda.

## Relevantni članci
* Filozofija
* Psihologija
* Sufizam
* Tasavuf

## Vanjske veze

* 
* Definicija ljubavi
* The Science of Love 
* Top 150 Definitions of Love
* Love in Judaism
* ''Zaolian'' (早恋) on Chinese Wikipedia
* Diskurs o tom što je ljubav
Magdalena

**Magdalena** se može odnositi na:

## Fikcija
* Magdalena, lik iz stripa

## Toponimi
* Čile
** Otok Magdalena
* Filipini
** Magdalena (Laguna), općina
* Kolumbija
** Departman Magdalena
** Rijeka Magdalena
** Dolina Magdalena
* Meksiko
** Magdalena (Jalisco)
** Magdalena de Kino u Sonori
* Peru
** Magdalena u regiji Amazonas
** Magdalena del Mar
* SAD
** Magdalena (New Mexico)
* Španija
** Poluotok Magdalena

## Umjetnost
* Magdalena (mjuzikl)
* "Magdalena," pjesma grupe *A Perfect Circle* s njihovog albuma *[[Mer de Noms]]* iz 2000. godine

## Osoba
* Magdalena Wróbel (supermodel)
* Magdalena Rivas
Magdalena (departman)

**Magdalena** je departman Kolumbije. Predstavlja jednu od devet prvotnih država koje su činile "Sjedinjene Države Kolumbije." Nalazi se na sjeveru zamlje. Glavni grad Magdalene je Santa Marta. Ime je dobila po rijeci Magdalena.

## Općine
# Aracataca
# Ariguani
# Cerro San Antonio
# Chivolo
# Ciénaga
# El Banco
# El Piñón
# Fundación
# Guamal
# Pedraza
# Pivijay
# Plató
# Puebloviejo
# Remolino
# Salamina
# San Sebastián de Buenavista
# Santa Ana
# Santa Marta
# San Zenón
# Sitionuevo
# Tenerife

## Vladini link
*(španski)* http://www.gobmagdalena.gov.co
Ramazan (mesec u kalendaru)

**Ramazan** je deveti mjesec muslimanskog kalenadara. To je za muslimane sveti mjesec jer je u njemu počela objava Kurana, u mubarek noći Kadra. U tijeku ramazana muslimanima je zabranjeno ratovanje, a strogo naređen post.

## Veze
* Ramazanski post
Ariadne Artiles

.

**Ariadne Artiles** je španski model rodjena 18. januara 1982. godine u Velikim Kanarima (Gran Canario), jednom od Kanarskih ostrva, zapadno od Maroka. 

Ariadnin otac je španskog porekla, dok je njena majka iz Venecuele. 

## Ostali podaci
Horoskopski znak: Jarac 
Visina: 175 cm 
Broj obuce: 38 - 39 
Hobiji: Filmovi, muzika, kupanje na plazi.

## Vanjske veze
* Službena stranica  
* Web con información sobre la modelo canaria 
* Vídeo sobre Ariadne Artiles 
* Anuncio de El Corte Inglés con Ariadne Artiles, entre otras
Polarni istraživački centar Byrd

**Polarni istraživački centar Byrd** (engleski: *Byrd Polar Research Center*, BPRC) je istraživački institut osnovan godine 1960. na Državnom univerzitetu Ohio (Ohio State University) u SAD pod nazivom **Byrdov polarni centar**. Na njemu su se ispočetka provodila istraživanja iz oblasti geologije, glaciologija i biologije.

Nakon što mu se godine 1987. promijenilo ime, proširio je aktivnosti na paleoklimatologiju, teledetekciju, polarnu meteorologiju i geokemiju.

Danas se na njemu vrše istraživanja efekta klimatskih promjena na ledeni pokrov.

## Vanjske veze
* Byrd Polar Research Center 
* OSU Libraries KnowledgeBank on Byrd Polar Research Center
* The Conference Board
Ledena kapa Quelccaya

**Ledena kapa Quelccaya** je najveće zaleđeno područje u tropima. Smještena je oblasti Cordillera Oriental u Andama u Peruu, odnosno na prosječnoj visini od 5.470&nbsp;metara (18,600&nbsp;ft) te se prostire na površini od 44 kvadratna kilometra (17&nbsp;mi²). Kao što je slučaj s većinom ledenjaka na Zemlji, i Ledena kapa Quelccaya se značajno povukla otkako je prvi put proučavana, odnosno od godine 1978. ledena kapa je izgubila 20% svoje mase. Stopa povlačenja ledenog pokrova se također počela ubrzavati. Uspoređujući snimke iz 1963. i 1878. procijenjen je godišnje povlačenje od 4.7&nbsp;metra (15.4&nbsp;ft). U prvih nekoliko godina 21. vijeka, godišnje povlačenje je procijenjeno na 205&nbsp;metara (672&nbsp;ft),odnosno 40 puta brže. Najveći vanjski ledenjak Ledene kape Quelccaya je ledenjak Qori Kalis, koji se također značajno povukao od 1963.

## Proučavanje ledene jezgre

Uzorci ledene jezgre iz Quelccaya datiraju 2.000 godina u prošlost i pokazuju promjene atmosferskih prilike. U tim uzorcima razmjer izotopa kisika, kisik-18 prema kisiku-16, je naglo porastao u posljednjih 50 godina, što je jasan znak široko rasprostranjenog trenda zatopljavanja. Kako se glacijalni led povlači, tako pokazuije skoro potpuno sačuvane nefosilizirane primjerke bilja koji su datirani prije 5.600 godina, što indicira da je prije 50 vijekova ledena kapa bila daleko manja nego što je sada.

Ledene jezgre uzete iz ledenjaka Upper Fremont u američkog državi Wyoming su također pokazali preklapanje s promjenama u omjeru kisikovih itotopa pronađenih u uzorcima ledene jezgre iz Ledene kape Quelccaya. Oba seta primjeraka pokazuju da se ova promjena dogodila tokom sredine 19. vijeka, na kraju malog ledenog doba, odnbosno perioda hladnijih globalnih temperatura između 1550 i 1850. Nagle promjene u omjeru kisikovih izotipa pronađenim u uzorcima ledenih jezgara iz ova dva ledenjaka, koja su udaljena jedni od drugih, pružaju dokaze o nagloj promjeni klime na srednjim geografskim širinama planeta.

## Citirane bilješke
Jamna kultura

**Jamna** (od ruske riječi яма "jama") ili **kultura jamnog groba** ili **Kultura okernog groba** je kultura kasno bakarnog doba/ranog brončano doba smještena oko oblasti rijeka Bug/Dnjestar/Ural (Pontske stepe), koja datira između 36.–23. vijeka pne. Kultura je bila pretežno nomadska, uz nešto poljoprivrede koja se koristila uz obale rijeka te nešto utvrđenih brežuljaka.

Karakteristika kulture su pogrebi u kurganima, (grobni humak) odnosno u jamnim grobovima gdje su tijelima bila savijana koljena. Tijela su se pokrivala okerom. Više grobova je pronađeno u pojedinim kurganima, često dodatno iskopani. Značajno da su se u grobovima nalazile i ritualne žrtve (goveda, svinje, ovce, koze i konji), što je običaj koji se povezuje s Proto-Indoevropljanima ili Proto-Indoirancima.

Pretpostavlja se da je nastala u srednjem toku rijeke Volge Hvaljinska kultura odnosno srednjem toku Dnjepara kultura Srednji Stog. Na njenom zapadnom rubu ju je naslijedila Kultura katakombi; na istoku su je naslijedile kultura Poltavka i kultura Srubna.

Jamna kultura se identificira s kasnim Proto-Indoevropljanima (PIE) u kurganskoj hipotezi Marije Gimbutas. Indoeuropljani nisu narod i ovaj se termin nikako ne može koristiti kao bilo kakva etnička ili rasna odrednica, kako se to često radilo tokom posljednjeg stoljeća i nerijetko se još uvijek radi u političke svrhe, već se može koristiti isključivo kao lingvistička odrednica, za govornike indoevropskog prajezika, ili kao odrednica za populacije koje su naseljavale prostor na kojemu nalazimo kulture čiju materijalnu ostavštinu tumačimo kao indoevropsku.

Predstavlja jednog od kandidata za Urheimat (pradomovinu) proto-indoevropskog jezika, zajedno s kulturom Srednji Stog koja joj je prethodila. Najstariji ostaci kotača, odnosno kola u Istočnoj Evropi, pronađeni u "Storožovoj mohili" kurganu kraj (Dnjepra u Ukrajini i iskopani od O.I. Trenožkina, se povezuju s Jamnom kulturom.

Međutim, prema hipotezi o egzodusu iz Indije, Jamnu kulturu su stvorili Proto-anadolci koji su se kretali na zapad, prešli Kaspijsko more i stigli na Balkan oko 3000-2000. pne..

Drugu alternativnu teoriju predložio je britanski arheolog  Colin Renfrew, koji pradomovinu Indoeuropljana vidi u Anadoliji. U srži njegove anadolske teorije, jest insistiranje na što manje migracija. Vremenski, pradomovina Indoevropljana smještena je ne kasnije od 6500. godine pne, čime su Praindoevropljani izjednačeni s nosiocima neolitizacije te se prema toj teoriji indoevropski jezik u Europu širio zajedno s *neolitičkim paketom*. Renfrew proces neolitizacije vidi kao jedinu temeljnu i sveobuhvatnu kulturnu i ekonomsku promjenu u prahistoriji Evrope koja bi mogla objasniti širenje indoevropskih jezika.
## Lista eneolitskih kultura

## Literatura
J. P. Mallory, "Yamna Culture", *[[Encyclopedia of Indo-European Culture]]*, Fitzroy Dearborn, 1997.
## Reference

## Povezano
* Kurgan
* Ukrajinska kamena stela
* Kultura Cucuteni
* Vinčanska kultura
* Kultura Beaker