open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ahrensbourgijenski šiljak

**Arensburgijenski šiljak** (, ) je oruđe sa trnom koji je oblikovan od strane dva simetrično postavljena, strmo retuširana, jamičasta udubljenja. Vrh šiljka ponekad podseća na oruđe sa veoma kosim i retuširanim prelomom. Pojavljuje se u arensburgijenu, kao i u kulturi federmeser.

## Povezano
* Arensburgijen

## Reference

## Literatura
* Aleksandrina Cermanović Kuzmanović, Dragoslav Srejović, Jovan Ćirilov, Arheološki leksikon. Praistorija Evrope, Afrike i Bliskog istoka, grčka, etrurska i rimska civilizacija, Beograd, 1997.
Dordogne

**Dordonja** () je departman u zapadnoj Francuskoj. Pripada regionu Nova Akvitanija, a glavni grad departmana (prefektura) je Perige. Departman Dordonja je označen rednim brojem 24. NJegova površina iznosi 9.060&nbsp;km². Po podacima iz 2010. godine u departmanu Dordonja je živelo 414.149 stanovnika, a gustina naseljenosti je iznosila 46 stanovnika po km²

Ovaj departman je administrativno podeljen na:
* 4 okruga
* 50 kantona i
* 557 opština.

## Demografija

## Reference

## Literatura

* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Povezano
* Spisak departmana Francuske po gustini naseljenosti
* Spisak departmana Francuske po površini
* Spisak departmana Francuske po broju stanovnika

## Vanjske veze

* Discovering the departments of France
Šiljak

**Šiljak** je praistorijsko oruđe karakteristično za paleolit. U starijem paleolitu javlja se tajasijenski, mali, asimetričan šiljak formiran na debelom odbitku. Retuš je uzdignut, grubo nazupčeni, tipičan za tajasijenske (premusterijenske) industrije južne Francuske.

Karakteristični šiljci srednjeg paleolita su Musterijenski (formiran na običnom ili Levaloazijenskom odbitku ili sečivu, trouglaste forme, retuš uglavnom dubok, uzdignut nekada i stepenasti, totalno ili samo na vrhu, na jednoj ili obe ivice) i listoliki šiljci (dvojni šiljci, unifacijalno ili bifacijalno retuširani, listoliki, tanki i fine izrade).

Tokom gornjeg paleolita javlja se veliki broj različitih šiljaka kao što su:
* šatelperonijenski je šiljak sa lučnim, strmo retuširanim hrptom formiranim na sečivu, solitrejski je facijalno i bifacijalno okresani šiljak listolike forme, kao i ostali koji karakterišu soliterijsku kulturu. Mladečki šiljak je od kosti, roga jelena, slonovače. Izduženog romboidnog oblika je, većih dimenzija, pljosnat, može biti ovalnog ili kvadratnog preseka.
* Šiljak tipa Font Iv je oruđe formirano na uskom sečivu, retuširano lateralnim ili bilateralnim polustrmim retušem, a šiljak tipa Krems koji je formiran na lameli, ređe retuširan lateralno, češće bilateralno, polustrmim i marginalnim retušem.
* Gravetijenski šiljak je sa pravilnim ili blago lučnim strmo retuširanim hrptom, formirano na dugom i uskom sečivu ili lameli.

* Arenijenski je jednostrano retuširan u celini ili delimično, formiran na debelom sečivu ili laminarnom odbitku, ponekad je i listolike forme.
* Tardigravetijenski šiljak je na donjem kraju sužen pomoću lateralno izvedenog jamičastog udubljenja, retuširano najčešće dubokim i direktnim polustrmim ili strmim retušem. Tako formiran trn služio je za usađivanje.

U finalnom paleolitu i mezolitu karakteristični su: sviderijenski – izduženi šiljak sa trnom, zatim tipa Lingbi (kratak, širok šiljak, sa bilatelarnim uglavno strmo retuširanim trnom za usađivanje). Vrh može biti retuširan i tipa Ruanda (dvostruki šiljak sa vrhom u osi oruđa, listolike ili romboidne forme, retuširan na oba kraja inverznim, plitkim (površinskim ili polustranim retušem).

Tardenuazijenski šiljak je trouglasto, unilateralno ili bilateralno (polustrmo ili strmo) retuširan šiljak, mikrolitskih dimenzija, sa retuširanom ravnom ili konkavnom bazom.

Sovterijenski šiljak je bilateralno, strmo retuširan jednostrki ili dvostruki šiljak sa lučnim hrptom mikrolitskih dimenzija.

Azilijenski šiljak je šiljak sa naglašenim lučnim, strmo retuširanim hrptom, uglavnom mikrolitskih dimenzija.

Arensburgijenski šiljak je oruđe sa trnom koji je formiran pomoću 2 simetrično postavljena, strmo retuširana, jamičasta udubljenja.

## Povezano
* Okresivanje
* Retuš
## Literatura

* Iaan Shaw, Robert Jameson, Dictionary of Archaeology, Wiley-Blackwell, 2002.
* J. Žujović, Kameno doba, Srpska književna zadruga, Beograd, 1893.
Lavaluazijenska tehnika

**Levaluazijenska tehnika okresivanja** je paleolitska, najstarija osmišljena tehnika okresivanja praistorijskih kamenih alatki, koja je zasnovana na prethodnoj pripremi kamenog jezgra radi dobijanja odbitka standardne forme i veličine. Ovakav odbitak se kasnije ponovo obrađivao (sekundarna obrada). Forma alatke je unapred osmišljena i dobija se po okončanju pripreme jezgra.
Tehnika je bila pogodna za dobijanje šiljaka i strugača. Javlja se tokom paleolita (ašelska kultura, bohunicijen, musterijen itd.)

Levaluazijenskom tehnikom se od jezgra odbijao veći broj odbitaka, tako da su fasete ostajale povezane. Od faseta se vršilo dalje odbijanje prema središtu jezgra.

## Povezano
* Musterijenska tehnika

## Literatura
* Ian Shaw, Robert Jameson, Dictionary of Archaeology, Wiley-Blackwell, 2002.
Komadna palica

**Komadna palica** ili perforirana palica je praistorijska alatka od roga za koju se jedno vreme mislilo da je skiptar.

Duži kraj je služio za držanje, dok je suprotni širi kraj, koji se najčešće nalazi na kraju gde se rog račva, perforiran. Na perforiranim delu vide se tragovi upotrebe, pa se smata da je ovo oruđe imalo utilitarni karakter.

Jedna od mogućih upotreba je bila i zaispravljanje i glačanje projektila kao što su drvena koplja. 
Javljaju se u orinjaku, gravetijenu, solitreju, magdalijenu, iz koga potiču najreprezentativniji primerci koji su bogato ukrašeni izgraviranim predstavama.
Musterijen

**Musterijen** () je industrija kamenog oruđa i vodeća srednjopaleolitska kultura, koja je nazvana po eponimnom nalazižtu, pećini Mustije () u Francuskoj. Definisao ju je Gabrijel de Mortije 1869. godine, koji je predložio relativnu hronologiju artefakata. Nosilac musterijena je Homo sapiens neanderthalensis. Javlja se u gornjem pleistocenu, pre otprilike 130.000 godina. Traje od interglacijala Riss-Würm-a, tj. od izotopske etape 5e do otprilike 30.000, tačnije do oscilacije Stilfrid B (izotopska etapa 3).

Ova kultura bila je rasprostranjena po celoj Evropi i delovima Afrike i Azije, a proširila se i u oblastima gde je za vreme glacijalnih razdoblja preovlađivala veoma gladna klima. Odlikuju je razne varijante postruški (konveksne, konkavne, konvergentne, ugaone, trasverzalne), musterijenski šiljci, jamičasto i nazupčano oruđe i bifacijalno okresani ručni klinovi. Tehnika koja je karakteristična za ovo doba je okresivanje sa diskoidnih jezgara, a u nekim industrijama zastupljena je i levaluazijenska tehnika okresivanja.

## Nalazišta
U Evropi, osim eponimnog nalazišta, musterijenski lokaliteti su:
* Krapina
* Vindija 
* Velika pećina
* Veternica (pećina)
* Ferasi
* Spaj (pećina)

Musterijenski lokaliteti u Aziji:
* Tabun
* Kebara
* Amud
* Šanidar
* Tešik Taš
* Bisotunska pećina

## Tipologija
Prema učestalosti pojedinih tipova alatki, musterijen se može podeliti na:
* musterijen sa ašelskom tradicijom
* tipični
* zupčasti
* šarentijen

## Povezano
* Neandertalac
* Gravetijen
* Paleolit
## Reference

## Literatura
* Aleksandrina Cermanović Kuzmanović, Dragoslav Srejović, Jovan Ćirilov, *Arheološki Leksikon. Praistorija Evrope, Afrike i Bliskog istoka, grčka, etrurska i rimska civilizacija*, Beograd, 1997.
* Musterijen na http://anthropology.si.edu
* www.britannica.com/Mousterian-industry
* J.C. Whittaker, Flintknapping: Making and Understanding Stone Tools, University of Texas Press, 2003. 30-33

## Vanjske veze

* Musterijenska industrija kamenih alatki
Musterijenski šiljak

**Musterijenski šiljak** (, ) je šiljak formiran na običnom ili levaluazijenskom odbitku ili sečivu, karakterističan za period srednjeg paleolita. Trougaonog je oblika i retuširan najčešće dubokim uzdignutim, a ponekad i stepenastim retušem: parcijalno (samo na vrhu) ili skroz, na jednoj od obe ivice. Iako se javlja i u ostalim musterijenskim facijesima, ono što je bitno za njega jeste da je karakterističan za tipični musterijen. Korišćen je kao projektil za koplje, a u nekim slučajevima i kao postruška. Teško je napraviti razliku između pojedinih musterijenskih šiljaka i konvergentnih postruški.
## Povezano
* Musterijen
## Reference

## Literatura
* Aleksandrina Cermanović Kuzmanović, Dragoslav Srejović, Jovan Ćirilov, Arheološki leksikon. Praistorija Evrope, Afrike i Bliskog istoka, grčka, etrurska i rimska civilizacija, Beograd, 1997.
Odbitak (arheologija)

**Odbitak** je proizvod okresivanja kamena ili nekog drugog minerala silicijum dioksida, prilikom stvaranja praistorijskih oruđa i oružja. Dobija se udarom ili pritiskom na platformu jezgra. Retuširanjem je pretvaran u oruđe potrebne namene.

Talon je deo platforme koji se odvaja usled okresivanja kamena. Razlikujemo dorsalnu (vidljivi negativi odbitka) i ventralnu stranu (vidljiv bulbus perkusije).

## Tehnike odbijanja
Odbijanje je postupak dobijanja upotrebljivih odbitaka od komada sirovine, oblutaka ili već pripremljenog jezgra. Tehnike odbijanja se mogu podeliti u dve osnovne grupe:
* tehnika odbijanja udarom, direktno, tvrdim ili mekim perkuterom, indirektno ili pomoću nakovanja
* tehnika odbijanja pritiskom.

## Povezano
* Okresivanje
* Retuš
## Literatura
* Ian Shaw, Robert Jameson, Dictionary of Archaeology, Aurignacian, Wiley-Blackwell, 2002.
* Timothy Darvill, The concise Oxford dictionary of archaeology, Oxford University Press, 2003.
Orinjasijenski retuš

**Orinjasijenski retuš** () je stilski prepoznatljiv dubok i uzdignut retuš, s negativima koji su najčešće ljuspičasti po obliku i stepenasto postavljeni (delimično prekrivaju jedni druge). Takođe, negativi retuša mogu imati i izduženu formu poznatu kao lameralnu. Orinjasijenski retuš duboko zahvata površinu artefakata na kome je izveden, a po pravilu se i pruža duž cele njegove ivice, odnosno kontinuiran je i totalan. Pomoću ovog tipa sečiva vršena su retuširanja sečiva, i to na jednoj ili obe ivice.

## Povezano
* Orinjasijen

## Reference

## Literatura
* Aleksandrina Cermanović Kuzmanović, Dragoslav Srejović, Jovan Ćirilov, Arheološki leksikon. Praistorija Evrope, Afrike i Bliskog istoka, grčka, etrurska i rimska civilizacija, Beograd, 1997.
Aurignačka kultura

**Orinjačka kultura** () je kultura mlađeg paleolita (pre oko 40.000 do 20.000 godina) koja je obuhvatala prostor sadašnje Evrope, Bliskog Istoka i severne Afrike. Invazivnog je porekla iz centralne Evrope. Naziv je dobila po toponimnom lokalitetu Orinjak u Francuskoj, u predelu gornje Garone. Odgovara kromanjonskim ljudima. Oruđa su vrlo brižljivo i kvalitetno obrađena oštrim okresivanjem sa uskim paralelnim brazdama. Karakteristični oblici su čunasti strugači i povijeno dleto u dugačka sečiva sa dve sečice, a od predmeta od kosti – šila napravljena od roga, koplja (kratka, robusnog oblika i zasečena pri dnu), igle i šiljci. Pravljene su komandne palice od roga.

U orinjačkoj kulturi se javljaju rani primerci apstraktne figuralne umetnosti (plastika, crteži, gravure u kostima, kamenu itd). Najstariji primerak je Venera iz Hole Felsa.

Značajni lokaliteti su: 
* Altamira (Španija), 
* Orinjak (Francuska), 
* Fon de Gom (Francuska), 
* Losel (Francuska),
* Pećina Lasko (Francuska), 
* Kostjenki (Rusija).

Lokaliteti na kojima je su otrkiveni nalazi orinjačke kulture na Balkanu :
* Šandalja II, Crvena Stijena, Bukovac pećina, Potočka zijalka, Vindija...

## Povezano
* Orinjasijenski retuš

## Izvori
Gravetijen

**Gravetijen** je industrija kamenog oruđa i kultura mlađeg paleolita, koja se vezuje za homo sapijens sapijensa. Naziv je dobila po La Gravetu u Dordonji. Datuje se u period od pre oko 28.000. godine do pre oko 22.000 godina.

Karakteristična artefakta ove kulture su mala sečiva i šiljci, korišćeni uglavnom za lov na krupnu divljač, poput bizona, irvasa, mamuta. Takođe su karakteristične figurine venera od kamena, slonovače, gline... Čuveni lokalitet je Vilendorf u Austriji gde je pronađena Vilendorfska Venera.

Pretpostavlja se da je jedinstvo kulture razbijeno oko 15 000. godine pne. Tokom poznog glacijala sva područja na područjima grevetijena obrazuju se lokalne kulture. Tako se formira tardegravetijen (mediteranski gravetijen), srednjoevropski gravetijen koji je pod uticajem magdalenijenske kulture, a samo severoistočni deo Karpatskog basena je istočnoevropski gravetijen. 
## Povezano
* Praistorija
* Paleolit
* Vilendorfska Venera

## Literatura
* D. Srejović, Kulture starijeg i srednjeg kamenog doba na tlu Srbije
* -{Chester G. Starr, A History of The Ancient World, Oxford University Press, 1991. 6-14}-
## Vanjske veze

* Nalazi u pećinama Francuske
Postruška

**Postruška** () je praistorijsko oružje i oruđe napravljeno od odbitka koji je najčešće lateralno retuširan dubokim, uzdignutim retušem.

Ugao retuša u odnosu na donji deo nije veći od 55° odnosno 60°. Ravne ivica je konveksna, konkavna, prava ili sinusoidna.

Postruške su se koristile za odvajanje krzna od mesa i tetiva ulovljenih životinja. Javljaju se u starijem i srednjem paleolitu, ali i u poznijim periodima. Ovo su artefakti koji nisu kulturno i hronološki osetljivi.

Razlikujemo dva tipa postruške:
* tip kina i
* tip tata

## Povezano
* Praistorija
* Paleolit
## Literatura
* -{SCRAPERS}-
Retuš

**Retuš** su negativi na ivici kamenog odbitka koji nastaju naknadnom obradom artefakta pomoću retušera (od kamena, kosti, roga ili sl.) radi stvaranja oruđa ili oružja željene forma. Ovim postupkom se ojačavala ivica odbitka i ugao pogodan za korišćenje alatke. Namerna obrada se razlikuje od slučajnih oštećenja. Laplas je klasifikovao retuš prema:
* načinu izvođenja (ugao u odnosu na vertikalnu stranu odbitka)
* širini retuša (dubok ili na margini)
* pravcu retuša (direktan, inverzan, naizmeničan, bifacijalan, normalan)
* kontinuitetu (kontinuinari, diskontinuirani, jamičast, nazupčen)
* lokalizaciji (proksimalan, medijalan, distalan)
* orijentaciji (lateralan, transferzalan)
* i formi (prav, konveksan, konkavan, sinusoidan).

## Povezano
* Okresivanje

## Literatura
* Ian Shaw, Robert Jameson, Dictionary of Archaeology, Wiley-Blackwell, 2002.
Oruđe sa retuširanim prelomom

**Oruđe s retuširanim prelomom** (, ) je sečivo koje je na jednom, ređe i na oba kraja prelomljeno, a zatim retuširano najčešće strmim i dubokim retušem. Retuširani prelom može biti ravan ili kos, prave, konkavne ili nepravilne forme. Ovakvi tipovi oruđa manje se javljaju u srednjem paleolitu, za razliku od mlađeg paleolita (posebno za njegovu finalnu fazu, kao i poznije periode) po kojem je on i okarakterisan.

Lamele koje su, osim po prelomu, strmo retuširane i na jednoj od ivica (fr. *-{lamelle a dos tronquée}-*, eng. *-{truncated}-*) tipične su za tardigravetijen i magdalenijen u zapadnoj i južnoj Evropi.

## Reference

## Literatura
* Aleksandrina Cermanović Kuzmanović, Dragoslav Srejović, Jovan Ćirilov, Arheološki leksikon. Praistorija Evrope, Afrike i Bliskog istoka, grčka, etrurska i rimska civilizacija, Beograd, 1997.
Ručni klin

**Ručni klin** (bifas ili bifacijalno oruđe odnosno oružje) je artefakt koji je korišćen od praistorijskog perioda. Dobijao se dvostranim (bifacijalnim) okrasivanjem oblutaka ili komada sirovine.

Tipičan je prvenstvno za stariji paleolit – za ašelsku kulturu ali se javlja i kasnije u srednje paleolitskim industrijama (u musterijenu).

Stariji ašel (preašel ili abvilijen) obeležavaju masivni ručni klinovi sa bazom koja je često pod korteksom i sa nepravilnom cik-cak sečicom.

U mlađem ašelu, zahvaljujući upotrebi mekog perkutera u finalnoj fazi dorade, tipični fino izrađeni simetrični ručni klin ovalne, srcolike, kopljaste i trougaone forme sa stanjenom bazom bez korteksa i pravom radnom ivicom.

Ručni klinovi su verovatno bile višenamenske alatke za kopanje korenja i lukovica ali i da služe kao noževi i postruške za sečenje mesa, kasapljenje ulovljenog plena i za druge aktivnosti.

## Bifacijalni nož

Bifacijalni nož sa heptom je asimetrični, bifacijalno okresani nož ili postruška, formiran na debelom odbitku ili pljosnatom oblutku. Jedna od dužih ivica predstavlja sečivo, dok ivica naspram nje nije retuširana. Javlja se u mikokijenu u centralnoj i istočnoj Evropi. Poznati su noževi tipa Bokštajn i Pradnik.

## Povezano
* Cepač
* Lamela
* Šiljak
* Dleto
* Strugač
Hunski luk

**Hunski luk** je vrsta kompozitnog luka.

## Drugi o hunskom luku
Poštovanje, koje su Goti imali prema ovom oružju, se iskazuje u činjenici da su vekovima spominjali hunski luk u narodnim pričama a takođe je predmet usmenih predanja među germanskim plemenima. Isto tako njegove legendarne osobine se spominju u skandinavskoj sagi Hervarar.

Gotski kralj Gizur koji je predvodio Gotske snage u borbi protiv Huna, da bi ohrabrio svoje ratnike, je rekao: 
Mi se ne plašimo ni Huna, niti njihovih lukova (*Eigi gera Húnar oss felmtraða né hornbogar yðrir*).

## Izrada i način korištenja
Svoju snagu luk dobija po načinu na koji je savijen i po načinu izrade, a napravljen je od više tankih slojeva različitih materijala zalepljenih jedni za druge. Luk ima jak otpor prema unutrašnjem naponu, što mu povećava domet i daje veliku probojnu moć. Ova vrsta luka nije simetrična, donji deo je nešto kraći od gornjeg, razlog je praktične prirode. Kada su Huni napadali na konjima u trku i odapinjali strele, dugački donji deo im je samo smetao i pokazao se nepraktičim za takvu vrstu borbe. Huni su to rešili sa jednostavnim skraćivanjem donjeg dela luka.

Koristiti ovakvo oružje bez uvežbanosti je nemoguće, isto tako je potrebna i snaga da bi se strela odapela. Huni, koji su odrastali sa konjima i strelom, su za to bili sposobni i zato su postali čuveni i strah za okolne narode.

Poboljšanje ovog oružja su napravili Mađari, taj luk je poznat kao Mađarski luk.

## Povezano
* Spisak oružja u srednjem veku

### Vanjske veze
* Stranica o lukovima i strelama 
* Dugi i kratki lukovi: Efekat u streljaštvu 
* PDF:Studija o tradicionalnom streljaštvu
* Streljaštvo u SAD  
* Sve o tradicionalnom streljaštvu u Aziji  
* Kolekcija
Mađarski luk

**Mađarski luk** je simetričan, iz jednog dela i unazad savijeni (podvijen) luk. Koristio se u centralnoj Aziji, odakle je prenet u Evropu.

Mađarski luk je poboljšana verzija hunskog luka. Mađari su produžili donji deo luka i napravili ga simetričnim. Ovo je doprinelo povećanju dometa i preciznosti. Poboljšanje je postalo moguće jer su Mađari koristili, za razliku od Huna, sedlo i uzengije prilikom jahanja konja. Tako da, kada je trebalo luk i strelu koristiti, ratnik je mogao da se ispravi na konju i tako odapne strelu.

## Povezano
* Spisak oružja u srednjem veku

## Vanjske veze
* Stranica o lukovima i strelama 
* Dugi i kratki lukovi: Efekat u streljaštvu 
* PDF:Studija o tradicionalnom streljaštvu
* Streljaštvo u SAD 
* Sve o tradicionalnom streljaštvu u Aziji 
* Kolekcija 
* Video, za pogledati ili presnimiti
Boken

**Bokken**, jap. (*boku* - drvo; *ken* - mač), poznat još i pod nazivom *bokuto*, je drveni mač za vježbanje, obično duljine 90-120 cm. Izrađuje se od tvrdih vrsta drveta. Oblikom i dimenzijama odgovara tradicionalnoj japanskom maču (katana). Pruža razmjerno sigurno uvježbavanje tehnika mačem u mnogim borilačkim vještinama u kojima se koristi, kao što su kenjutsu, kendo, iaido, ninjutsu i aikido.

Postoji varijanta sa štitnikom za ruku (*tsuba*) i bez nje. Poznati su i znatno kraći oblici koji predstavljaju tradicionalni japanski kratki mač *[[wakizashi]]*, duljine oko 60 cm i bodež *[[tanto]]* duljine oko 30 cm. Potonji se često koristi i kod drugih vještina za uvježbavanje samoobrane od napada nožem.
Sekira od okresanog kamena

**Sekira od okresanog kamena** je praistorijsko oružje nastalo jednostranim ili dvostranim okresivanjem komada sirovine ili odbitaka. 

Sečivo je lateralno ili transferzalno u odnosu na osu oruđa. 

Tipično za starije srednjopaleolitske kulture (Ašelsku kulturu severne Afrike). 

Izrađivane su finalnopaleolitskim i mezolitskim kulturama severne Evrope. Pretpostavlja se da su korišćene za seču šuma i obradu drveta. Tipološki i hronološki mezolitske skire su prototip za kasniju produkciju neolitskih uglačanih sekira. U neolitu postoje 2 osnovna tipa:
*	ravne, pljosnate sekire, vezivane za držalje kanapom ili uglavljivane u rasečeno drvo, 
*	sekire sa usadnikom, tj. rupom u sredini kroz koju je provlačena držalja.
Cepač

**Cepač** ili čoper (od ) je kamena praistorijska alatka, jedno od najprimitivnijih oruđa.

Sečica je dobijena ili jednostranim (chopper) ili dvostranim () okresivanjem jednog kraja oblutka.

Čoper je masivna alatka koja je mogla da služi u razne svrhe, a verovatno najčešće za drobljenje i cepanje tvrdih materijala (kost i drvo).

Čoperi se javljaju još pre 2.500.000 – 1.400.000 godina u ranim preašelskim ili olduvajskim industrijama u istočnoj Africi na arheološkim nalazištima Omo i Kadar u Etiopiji i Olduvaj u Tanzaniji i Kobi Fora u Keniji.

U starijem i srednjem paleolitu česti su i u severnoj Evropi, kao i u centralnoj i jugoistočnoj Aziji.

## Povezano
* Praistorija
* Paleolit
* Bifas

## Izvori
* Odluvajsko kameno oruđe
* Artifacts:choppers
Tesen

**Tessen** je samurajska ratna lepeza. Tessen znači "željezna lepeza".

## Korištenje
#### U ratu

U ratu su tesseni korišteni za signaliziranje, odbijanje strijela, kao bacačko oružje ili pak kao pomoć pri plivanju. Nisu se mogle sklopiti.

Zapovjednik bi podigao ili spustio lepezu i tessenom pokazao prema smjeru gdje bi se trupe trebale kretati. Naredba bi se prenosila dok sve trupe ne prime i izvrše zapovjed. 

#### U svakodnevnici

Tesseni su obično bili zataknuti o pojas (Obi) ili virili iz kimona. Kada bi samuraj otišao u posjetu ili obavljao kućanske poslove ne bi imao mačeve. Mačevi se također nisu smjeli nositi kod posjete feudalnom gospodaru (Daimyu) no tesseni jesu. Korišteni su za napad iako češće za obranu.
Bojna kosa

**Bojna kosa** (poljski *kosa bojowa* ), je vrsta oružja na motki slično glejvu. U dosta slučajeva ovo oružje se pravilo samo tako što bi se preradila kosa. Uglavnom su je koristili seljaci, na primer u 18. i 19. veku bojna kosa je bila široko rasprostranjena među poljskim radnicima i seljacima, ali koristila se i van Poljske u Evropi i u drevnim vremenima. Kosa kao alatka za košenje je u 19. veku bila jako popularna među seljacima, jer je vrlo lako mogla da se pretvori u smrtonosno oružje.

Kao oružje na motki bojnu kosu karakteriše *veliki domet* (u bliskoj borbi ), i velika sila proboja pomoću snage poluge. Ima zabeleženih podataka kako je kosa probijala metalne šlemove. Kose su se mogle koristiti u zavisnosti od taktike za sečenje ili za probadanje, a svojim izgledom su imale psihološki uticaj na neprijatelja.

## Povezano
* Spisak oružja u srednjem veku
Naginata

**Naginata** (*なぎなた, 長刀 or 薙刀*), je oružje na motki koje su koristili japanski ratnici samuraji. Sastoji se od drvenog štapa na čijem vrhu je zakrivljena oštrica, naginata je slična evropskom oružju zvanom glejv.
Veština rukovanja naginatom se naziva naginata-džicu (*naginata-jutsu*).

Naginata, kao i mnoga druga oružja, može biti pravljena u različitim veličinama kako bi korisniku najviše odgovarala. Generalno naginata je bila dugačka do 1,5 do 2,1 m. Oštrica je uglavnom bila iskrivljena. Kao i japanski mačevi naginata je imala izuzetno kvalitetnu oštricu, čak su neke naginate bile reciklirane od čuvenih katana. Naginata je takođe na suprotnom kraju od oštrice imala metalno ojačanje (uglavnom u vidu koplja), što je naginatu činilo efektivnim oružjem sa koje god strane se okrene.

## Povezano
* Spisak oružja u srednjem veku
Dugi mač

**Dugi mač** je definicija mača koji je bio duži od do tada obinih mačeva njihovog vremena.

## Historija
Kao dugi mač prvo se naziva antička takozvana spata, koji su razvili Kelti i posle njih Rimljani i Germani. Spata je sa nekih 75-110 cm bila duža od tada uobičajnog gladiusa ili saksa i vodila se uglavnom jednom rukom. U kasnom antičkom dobu pa sve do ranog srednjeg veka ovaj tip mača dominira među ondašnjim vrstama mačeva. Sečivo je bilo oštro sa obe strane, kasnije, pak, radi smanjivanja težine kovano i sa jednom brazdom.

U kasnom srednjem veku, od sredine XIV veka, dugi mač evoluira iz klasičnih jednoručnih u takozvane jednoiporučne i dvoručne mačeve. Nove vrste dugog mača nastale su iz borba sa teškim čeličnim oklopima u kojima su se retko koristili štitovi, pri čemu su bili potrebni modifikovani mačevi i nove, razvijenije mačevalačke tehnike. Jednoiporučni mačevi (dužina sečiva 75-110 cm, obično oko 105 cm) bili su duži od jednoručnih (40-80 cm, ponekad i metar), ali kraći i lakši od teških dvoručnih mačeva (120-150 cm, neki i po dva metra, mada su ovo bili više mačevi za pokazivanje nego za borbu). Jednoiporučni mačevi mogli su se voditi jednom i obema rukama zbog čega su nazvani isto *[[bastard]]om* ili *bastardnim mačem*. Izvori govore da su se tehnike izvodile obično obema rukama. Dvoručni mačevi vodili su se isključivo obema rukama. Borci koji su znali rukovoditi dvoručnim mačem bili su veoma cenjeni i obično u sastavu sa teškom pešadijom XV i XVI veka čije je glavno oružje bilo dugo koplje.

Sa razvijanjem vatrenog oružja gde se, kao posledicom, iz potrebe gube oklopi (mada dobar oklop mogao je da izdrži ispaljeni metak još u XVI veku), nestaju isto teški i dugački mačevi kao i buzdovani, ratne sekire itd., a na njihovo mesto stupile su sablje, floreti i drugi laki mačevi. Time se izgubila i tradicija starih evropskih borilačkih tehnika, dok su u ponekim krajevima razne tehnike adaptirane u narodnjačke borbe sa štapom kao npr. u hogo do pau.

## Novije vreme
U novije vreme sa pojačanim interesovanjem za evropske borilačke veštine raste i popularnost dugih mačeva, čemu su doprinule isto literatura i filmovi iz oblika fantastike.

## Povezano
* Jednoručni mač
* Jednoiporučni mač
* Dvoručni mač
* Skijavoneska
Kratki mač

**Kratki mač**, isto **jednoručni mač**, je definicija za mača sa dužinom sečiva od 40 do 80 cm, ponekad i metar.

Mada se u jednoručne mačeve ponekad broje i dugi mačevi sa sečivom dužim od gore navedene klasifikacije, jer se vode jednom rukom, na primer sablja ili spata, naziv je ipak postao sinonim za kratke mačeve kao što su rimski gladius ili japanski vakizaši. 

Prednost kratkog mača je u štednji materijala pošto je manje gvožđa i čelika potrebno za kovanje mača, i u tesnom i uskom terenu kao npr. u jednoj sobi ili gustoj šumi u vezi baratanjem mača. Na otvorenom polju kratki mačevi bili su u jasnom nedostatku u odnosu na duge mačeve, pre svega zbog dometa sa mačem.
Skijavoneska

**Skijavoneska** ili **spada skijavoneska** (, *slovenski mač*) je mač, obično vrste jednoiporučnih mačeva, koji se prvi put javljaju u jugoistočnoj Evropi kasnog XIV veka.

Jednoiporučni mačevi nastaju u kasnijem srednjem veku kao nova forma dugačkih mačeva, adaptirani iz borba sa teškim čeličnim oklopima u kojima su se retko koristili štitovi, pri čemu su bili potrebni modifikovani mačevi i nove, razvijenije mačevalačke tehnike. Jednoiporučni mačevi (dužina sečiva 75-110 cm, obično oko 105 cm) bili su duži od jednoručnih (40-80 cm, ponekad i metar), ali kraći i lakši od teških dvoručnih mačeva (120-150 cm, neki i po dva metra, mada su ovo bili više mačevi za pokazivanje nego za borbu), i mogli su se voditi jednom i obema rukama. Izvori pak govore da su se tehnike izvodile obično obema rukama, zbog čega se često klasifikuju kao dvoručni mačevi, a sa obe ruke bile su izvodljive bolje tehnike u odnosu na ranije jednoručne ili teške dvoručne mačeve.

Osobina mača skijavoneske bila je u nakrsnici u obliku latiničkog slova *S*. Uloga takve nakrsnice mogla je da se sastoji u tome da se sečivo protivnikovog oružja na trenutak otkloni u stranu ili uglavi u povijenom kraku nakrsnice i time omogući dovoljno vremena da se uzda kontratehnika ili udarac. Takav manevar bilo je moguće izvesti pre svega protiv sečiva sablje, posebno turskog tipa sablje zvane kilidž. Tehnika je navodno adaptirana iz borba sa Osmanlijama i njihovim sabljama.

Najstariji danas poznati oblici mačeva sa *S* nakrsnicom kovani su u Srbiji u razdoblju između maričkog (1371) i kosovskog (1389) boja, šta je dovelo do teze da je skijavoneska nastala u Srbiji krajem XIV veka, pri čemu pojedini arheolozi govore i o *[[Srbi|srpskom]] maču*. Ova teorija međutim nije utvrđena, jer se mačevi sa *S* nakrsnicom javljaju isto u Vizantiji i Ugarskoj, kao i kasnije u drugim susednim zemljama, tako da se poreklo skijavoneske ne može tačno odrediti. U XV veku albanski, grčki kao i slovenski najamnici iz *Dalmacije* donose mačeve sa *S* nakrsnicom u Veneciju, gde su, između ostalog, činili gardu mletačkih duždova. U Veneciji mač dobija svoj današnji naziv kao slovenski mač odnosno spada skijavoneska.

## Vanjske veze
* Skijavoneska na ''myarmoury.com''
* Fotografija srednjevekovne skijavoneske
* Srednjovekovni mačevi u jugoistočnoj Evropi
Daisho

**Daisho** je naziv za dva samurajska mača: katanu i wakizashija. Daisho dolazi od riječi "daito" (što znači veliki, i odnosilo se na katanu) i "shoto" (jap. "mali", odnosilo se na wakizashi). Daisho se uvijek nosio u javnosti. Za samuraja je bila sramota pojaviti se bez njega. Samuraji su daisho mijenjali ako bi se istrošio unatoč tome da su mač smatrali dušom samuraja. Daisho se prenosio s generacije na generaciju kao obiteljsko nasljeđe. 

## Nošenje
Daisho se uvijek nosio na lijevoj strani s oštricama prema gore. Ako su mačevi u višem položaju znači da je samuraj također višeg položaja. Wakizashi se nosio ispod katane i često u gotovo vodoravnom položaju dok je katana išla više prema dolje, ukoso. Daisho je stavljen iza obija koji ga donekle drži i zavezan užetom koji u potpunosti spriječava mačeve da ispadnu. Uže se ponekad koristi da se zasuču rukavi. Kada se ulazi u kuću samuraja višeg čina mačevi se daju slugi da ih odnese, a u nekim slučajevima se stavljaju na pod (iako će samuraj češće zadržati wakizashi ili barem tessen).

## Dijelovi
Oba mača imaju slijedeće dijelove (uz neke iznimke):
* Menuki
* Tsuka (drška)
* Tsuba (štitnik mača)
* Kashira (vrh mača)
Mačeta

**Mačeta** je dugački nož širokog lista, dužine sječiva od 30 do 65 cm.

Širom svijeta je rasprostranjena kao ručni poljoprivredni alat i priručno oružje, a služi za sječenje trave (trske) i tanjeg raslinja. S obzirom da je namijenjena za učestale udarce izrađuje se uglavnom od ugljičnog čelika, oznake po AISI-u 1045 do 1095 koji je elastičan i prilično lako se brusi, iako podložan koroziji. Kako se izrađuje iskucavanjem iz materijala, oštrica nema osnovnu kosinu - kao sjekira npr., te nije pogodna za zahtjevnije sječenje. Jeftin i dostupan alat često je zloupotrebljavan za krvave obračne kao u Ruandi ili Južnoj Americi. Standardni dio opreme mnogih vojski, osobito u tropima.

## Poveznice
* barong
* bolo
* golok
* parang
* panga
Jednoiporučni mač

**Jednoiporučni mač** (poznat pod nazivom *[[bastard]]ni mač* jer se mogao voditi jednom i obema rukama, odatle bastard, mešanac) je vrsta dugog mača koja je nastala u kasnom srednjem veku. Istorijski ispravan naziv je samo dugački mač, šta ponekad dovodi do nedoumica pošto se u dugačke mačeve broje i teški dvoručni mačevi. Međutim, dugački mač je definicija za mačeve koji su bili duži od uobičajnih mačeva tog vremena, tj. jednoručnih. 

Jednoiporučni mačevi nastaju u kasnijem srednjem veku kao nov oblik dugačkih mačeva, prilagođeni iz borbi sa teškim čeličnim oklopima u kojima su se retko koristili štitovi, pri čemu su bili potrebni izmenjeni mačevi i nove, razvijenije mačevalačke tehnike. Do tad najčešći oblik mačeva bio je jednoručni mač, koji se vodio jednom rukom, dok se drugom rukom držao štit ili uzda na konju itd. Jednoiporučni mačevi (dužina sečiva 75-110 cm}-, obično oko 105 cm}-) bili su duži od jednoručnih (40-80 cm}-, ponekad i metar), ali kraći i lakši od teških dvoručnih mačeva (120-150 cm}-, neki i po dva metra, mada su ovo bili više mačevi za pokazivanje nego za borbu), i mogli su se voditi jednom i obema rukama. Izvori govore da su se tehnike izvodile obično obema rukama, zbog čega se često klasifikuju kao dvoručni mačevi, a sa obe ruke bile su izvodljive bolje tehnike u odnosu na ranije jednoručne ili teške dvoručne mačeve.

U isto vreme nastaju mačevalačke škole širom hrišćanske Evrope, takozvane *gladiatores*, od kojih se u najbolje broji takozvana nemačka škola. Nemačka škola imala je prilično srodne tehnike sa japanskim kendžucu stilovima *karori* i *kašima*, a pored mačevalačkih tehnika vežbalo se i rvanje ili borba sa jednim dugačkim i jednim kraćim mačem ili nožem, npr. jednoiporučni i dusak ili sablja. Legendarna viteška škola Stefana Lazarevića koja se pominje u pojedinim izvorima možda je bila jedna takva mačevalačka škola. U to vreme, pak, u Srbiji javlja se jednoiporučni *slovenski mač* ili skijavoneska.
 
Sa razvijanjem vatrenog oružja gde se, kao posledicom, iz upotrebe gube oklopi (mada je dobar oklop mogao da izdrži ispaljeni metak još u XVI veku), nestaju i teški i dugački mačevi kao i buzdovani, ratne sekire itd., a na njihovo mesto stupile su sablje, floreti i drugi laki mačevi. Time se izgubila i tradicija starih evropskih borilačkih tehnika, dok su u ponekim krajevima razne tehnike adaptirane u narodne borbe sa štapom kao npr. u hogo do pau.
Jogo do pau

**Hogo do pau** (pt. *jogo do pau*, igra štapom ili palicom) je jedna portugalska borilačka veština i tradicionalni običaj, i upražnjava se sa štapom.

Poreklo ove borilačke veštine je u srednjovekovnom mačevanju, mada su mogući uticaji raznih azijskih i dalekoistočnih borilačkih veština koje su portugalski moreplovci doneli sa sobom. Hogo do pau je srodan sa kanarskim huego del palo (palo kanarijo).

Za vreme fašističke diktature u Portugalu bio je zabranjen i izvodio se tajno ili u toku folklorističkih igara, te malo je falilo da se ova stara tradicija zaboravi. Posle revolucije 1974. i demokratizacije Portugala nastala je renesansa ove borilačke veštine i danas je cenjena ne samo u Portugalu. Danas se hogo do pau trenira sa aspektom samoodbrane, a postoje i sportska nadmetanja. Borbe se vode sa zaštitnom opremom slično onom u kan de komba ili kendo.

## Vanjske veze

* Jogo do Pau - film 1
* Jogo do Pau - film 2
* Jogo do Pau - film 3
* Jogo do Pau - film 4
* Jogo do Pau
Srp

**Srp** je poljoprivredna alatka, sačinjena od čelika, kojom se žanje žito i druge žitarice i trave. Polukružnog je oblika i oštra je sa unutrašnje strane. Ima drvenu dršku.

## Istorijski razvoj
Srp je jedna od najstarijih i najednostavnijih poljoprivrednih alatki. Razvio se iz lučno savijenih kamenova, rogova, kostiju (životinjskih vilica u Egiptu) i sličnih oruđa koje je čovek koristio u neolitu. U bronzano doba javljaju su liveni plitki srpovi, a u gvozdeno doba železni. Kasnije se diferenciraju srp i kosa i mnoga slična oruđa (na primer, kosir za sečenje trnja). U arheološkim nalazima iz praslovenske ere srp je čest, a kosa retka. Tanak je i manje savijen nego današnji, obično unazad povijenog vrha. Postepeno se sve više zaokružuje, ima drvenu dršku, a sa unutrašnje strane oštricu, često i nazubljenu. Služio je i kao oružje. U starom veku njime su se oružali Srbi, po čemu je i dobio ime, zatim Kartaginjani i Dačani, a u doba feudalizma kmetovi.

## Upotreba
Žanje se tako što se jednom rukom zahvata busen, a drugom se odseca srpom. Položaj tela kosača pri tome je pognut i veoma naporan, a sam rad ovom alatkom se u moderno vreme smatra prevaziđenim.

## Simbolika
Srp predstavlja simbol seljaštva. Komunistički simbol srpa i čekića predstavlja dve pokretačke snage ovog pokreta: seljaka i radnika. U antičko doba srp je uz kosu atribut različitih božanstava (Saturna, Demetre), a u srednjovekovnim narodnim prikazima simbol smrti. U grčkoj mitologiji srp je oružje koje je koristio Hron kada se pobunio protiv svog oca Urana koga je zbacio s prestola i preuzeo vlast među bogovima. Mač u obliku srpa dobio je i Persej od boga Hermesa, kako bi ubio strašnu Gorgonu.

## Povezano
* Srp i čekić

## Reference
Srp i čekić

**Srp i čekić** je komunistički simbol. Ova dva oruđa su simboli industrijskog proletarijata i seljaštva, a njihova zajednička upotreba simboliše savez industrijskih i poljoprivrednih radnika. Ovaj simbol je načinjen tokom Oktobarske revolucije.

Najpoznatija upotreba srpa i čekića bila je na crvenoj zastavi Sovjetskog Saveza, uz crvenu zvezdu. Takođe su se koristili i na drugim zastavama i grbovima.

## Historija
Prvobitni simbol saveza radnika i seljaka je bio čekić koji se ukrštao sa plugom. Srp i čekić, ako su se koristili od 1917/18. nisu bili zvaničan simbol sve do 1922, a do tada čekić i plug su se koristili Crvena armija i Crvena garda na svojim uniformama, medaljama, kapama, itd.

Kasnije je simbol postavljen na državnu zastavu Sovjetskog Saveza, usvojenu 1923. i uobličenu 1924, i na zastave republika Sovjetskog Saveza. Pre toga, zastave sovjetskih republika su obično bile obična crvena polja, sa zlatnim tekstom imena republike koje su predstavljale.

Srp i čekić je bio obavezan simbol na svim zastavama Komunističkih partija širom sveta uz poznatu Marksovu parolu "Proleteri svih zemelja ujedinite se".

Srp i čekić su na petokraki imale elitne partizanske jedinice - Proleterske brigade, kako na kapama tako i na brigadnim zastavama.

Srp i čekić je takođe bio i na svim članskim kartama - "partijskim knjižicama" članova komunističkih partija.

U nekim postkomunističkim zemljama kao što su Mađarska, Latvija i Litva, javno isticanje srpa i čekića je zabranjeno i tretira se kao krivično djelo.
Šuriken

**Šuriken** (jap. 手裏剣;, rukom skrivena oštrica) je tradicionalno skriveno japansko oružje koje se bacalo, u retkim slučajevima moglo je poslužiti i za ubadanje. To je malo ali dosta naoštreno oružje zvezdastog oblika, koje je moglo da stane u šaku. Materijal od koga su se pravili je varirao, pravili su se od šiljaka, eksera, noževa, kovanog novca, kao i od raznih metalnih ploča. Šuriken je najčešće bio dopunsko oružje katani ili jariju. Veština rukovanja šurikenom zove se šuriken-džicu (en. shuriken-jutsu )

**Šuriken** je na zapadu poznat kao “leteća zvezda” ili “zvezda nindži”.

## Povezano

* Spisak oružja u srednjem veku
Trozubac

**Trozubac** je oružje nalik koplju koje na vrhu ima tri velika metalna zuba, poznat je iz grčke mitologije jer ga je imao bog Posejdon odnosno Neptun kod starih Rimljana, ali i dr. bogovi. Trozubac je simbol tri najveća ostrva Atlantide. 

Najpre je služio samo za ribolov. U vreme Rimskog carstva trozubac (tridens) je bilo često oružje gladijatora (-{retiari}-) u areni. 

Trozubac je otisnut na novcu nekih antičkih gradova.

Zlatni trozubac, koji vodi poreklo od vizantijske heraldike, danas je motiv grba Ukrajine. Trozubac je prikazan i na zastavi Barbadosa. 

## Galerija

Datoteka:Poseidon Penteskouphia Louvre CA452.jpg|Posejdon sa trozupcem (ploča iz Korinta, 550–525 p. n. e, Muzej Luvr).
Datoteka:Statueofshiva.JPG|Statua boga Šive sa trozupcem (Delhi u Indiji)
Datoteka:Coat of arms of Ukraine.svg|Grb Ukrajine
Datoteka:Flag of Barbados.svg|Zastava Barbadosa


## Povezano
* Spisak oružja u srednjem veku
Handžar

**Handžar** je dvosekli orijentalni nož sa valovito zavinutom oštricom. Ima bogato ukrašenu ručku. U pojednostavljenom značenju handžar je zakrivljena bojna sablja.

Na području bivše Jugoslavije, osim kao hladno oružje handžar je deo folklora u muslimanskim kućama (kod Bošnjaka i kod Albanaca) kao deo turskog nasleđa.

## Povezano
* Spisak oružja u srednjem veku
Grafitna bomba

**Grafitna bomba** (takođe poznata i kao zamračujuća bomba ili na eng. Blackout Bomb) je nesmrtonosno oružje koje se upotrebljava za onesposobljavanje protivničkog elektro-energetskog sistema.

Grafitna bomba funkcioniše tako što iznad električnih vodova raspršuje oblak izuzetno finih grafitnih vlakana koji u dodiru sa naponskim kablovima izazivaju kratak spoj i prekid u snabdevanju električnom energijom. Ona ne uništava elektro-instalacije, već samo privremeno onesposobljava napajanje električnom energijom zbog čega je idelna za vazdušne operacije nakon kojih sledi kopnena kampanja zato što oslobađa okupacione snage složenih radova na rekonstrukciji elektro-energetskog sistema.

Prvi put je upotrebljena za vreme Operacije Pustinjska oluja 1990-1991, tokom koje je privremeno onesposobljeno oko 85% iračkog elektro-energetskog sistema. Grafitna bomba BLU-114/B je takođe korišćena tokom NATO bombardovanja SR Jugoslavije u maju 1999. god. i tom prilikom je privremeno onesposobljeno oko 70% ukupnog elektro-energetskog sistema. Međutim, zahvaljujući efikasnoj reakciji službi za održavanje, snabdevanje električnom energijom je, u pojedinim delovima zemlje, uspostavljeno za manje od 24 časa od trenutka napada. U daljem toku Operacije Saveznička sila (na eng. Operation Allied Force) NATO avijacija je za napad na dalekovode i trafo-stanice koristila konvencionalna borbena sredstva koja su izazivala trajna oštećenja instalacija.

Grafitne bombe proizvode dejstvo samo na naponskim kablovima koji nemaju izolaciju.

## Vanjske veze
*
Detektor metala

**Detektor metala** je uređaj koji koristi elektromagnetnu indikciju za otkrivanje metalnih predmeta. Glavna primena ovakvog uređaja je pri razminiranju (detekciji nagaznih mina), za pronalaženje oružja kao što su noževi i pištolji, zatim u vazduhoplovstvu, geofizici, arheologiji. Detektori metala se isto tako koriste za otkrivanje stranih tela u hrani, kao i u građevinarstvu i pronalaženju žica unutar zidova.

Detektori metala su razvijeni u Drugom svetskom ratu kao minoistraživači koji rade na principu elektromagnetske detekcije metala i kojima se pronalaze mine zakopane u zemljištu. Razvijeni su u vreme kada je većina mina imala telo i upaljač od metala, pa su se lako pronalazile. Vremenom su se razvijale plastične mine sa vrlo malo metalnih delova, pa
ih ovom vrstom minoistraživača nije moguće pronaći. Razvojem hemijskih upaljača, ni najmanji delovi upaljača nisu morali da budu metalni.

## Princip rada
Većina detektora metala sadrži predajni i prijemni kalem. Predajni kalem formira primarno magnetno polje koje se prostire kroz zemlju i metalan objekat zakopan u njoj. Vremenski promenljivo primarno magnetsko polje indukuje vrtložne struje u metalnom objektu u zemlji, i te struje formiraju sekundarno magnetsko polje koje detektuje prijemni kalem. Operater se obaveštava o prisustvu metalnog objekta zvučnim signalom koji se dobija konverzijom napona na prijemnom kalemu. Detektori metala otkrivaju i veliki broj drugih metalnih predmeta, kojih ima naročito u zoni borbenih dejstva i zemljištu koje je bilo izloženo streljačkoj i artiljerijskoj vatri (zrna, metalna parčad eksplodiranih projektila, čaure, ali i konzerve, metalni čepovi, vijci). Broj lažnih signala uvek je vrlo veliki. Prilikom operacija razminiranja puteva u Mozambiku (januar 1993 – mart 1994. godine), na 180&nbsp;km pregledanih puteva pronađeno je samo šest mina i 60 000 drugih metalnih predmeta koji su morali da budu izvađeni iz zemlje i ispitani. Uopšte, uzima seda na svaku nađenu minu dolazi 100 – 200 lažnih signala. I pored toga detektori metala se koriste, posebno u otkrivanju početka minskih prepreka. Takođe, oni nisu podložni greškama od uticaja vlažnog zemljišta i drugih vremenom uzrokovanih promenljivih uticaja.

## Povezano
* Mina
* Razminiranje

## Izvori
Razminiranje

**Razminiranje** je proces uklanjanja nagaznih ili pomorskih mina sa neke oblasti. Proces razminiranja je veoma značajan jer se primenom različitih sredstava obezbeđuje normalan život i rad civilnom stanovništvu u miniranim regionima sveta. Sredstva koja se projektuju, proizvode i primenjuju u operacijama razminiranja su raznolika, i po tehničkim karakteristikama i po efikasnosti razminiranja. Generalno, prisutna su sredstva čija su osnova mehanička sistemi – valjci, udarači, ralice, kao i sredstva sa elektromagnetskim, hemijskim, akustičkim, eksplozivnim i drugim sistemima za neutralisanje mina.

Postoje dva posbna tipa otkrivanja ili detekcije mina () i njihovog uklanjanja: vojno u ratnim uslovima i humanitarno razminiranje u uslovima relativnog mira.

## Povezano
* Mina
* Protivpešadijska mina
* Protivtenkovska mina
Avion-bomba

**Avion-bomba** je bojni vođeni projektil u vidu aviona sa posadom ili bez nje. U Drugom svetskom ratu kao avioni-bombe upotrebljavani su zastareli i dotrajali avioni, pošto bi im bila skinuta sva nepotrebna oprema. Lansirani su sa aerodroma, nosača aviona ili s aviona, a njima se upravljalo obično iz matičnog aviona, koji je leteo za njima. Ponekad je pilot upravljao avionom, pa je pred ciljem ili iskakao ili s avionom udarao u cilj i ginuo (japanske kamikaze).

## Veze
* Jedrilica-bomba
* Leteća bomba

## Literatura
* Vojna enciklopedija, Beograd, 1970., knjiga prva, strana 405.
Ključalo ulje

**Ključalo ulje** u uslovima rata, podrazumeva veliku količinu ulja zagrejanu na veliku temperaturu, koja se zatim izlivala na neprijatelja. Često se opisivalo kao dobra odbrana od opsadnog stanja.

Sa obzirom da je ulje relativno skup resurs, i da je teško održavati veliku količinu ulja tokom opsade, ključalo ulje tokom istorije i nije bilo toliko uobičajeno. Ostale vrele supstance kao što su ključala voda, ključali katran ili vruć pesak pružali su značajno ekonomičniji vid odbrane, naravno bilo je i dosta hladnog oruđa kao što je obično kamenje koje je bacano. I pored svega toga, i ključalo ulje se moglo videti na bedemima zidina.

U događajima kada je korišćeno ključalo ulje, spoljni delovi bedema kao što su terase sa rupama za ulje bili su od velikog značaja za odbranu. Ključalo ulje se najčešće koristilo protiv napada pešadije sa merdevinama, jer su izložene trupe imale velike poteškoće da se od ulja odbrane. Međutim, napadač je uvek imao prednost jer je branitelj imao ograničene količine ulja na bedemu.

Prvo zapisano korišćenje ključalog ulja je za vreme opsade Jerusalima tokom Prvog jevrejsko-rimskog rata.

## Povezano
* Spisak oružja u srednjem veku
Resurs

** Resurs** (fr. „la ressource“ , „sredstvo, izvor“, lat. resurgere, „izvirati“) je sredstvo, koje je potrebno za provođenje ili dovršavanje jedne radnje.

Resurs može biti materijalno dobro ili nematerijalna imovina.

Uglavnom se podrazumjeva oprema za proizvodnju, novac, tlo, sirovine, energija ili djelatnici.

Na području psihologije se ubrajaju sposobnosti, karakter, ili mentalni stav.

U sociologiji ubraja se obrazovanje, zdravlje i prestiž.
 
## Gospodarstvo
U ekonomiji kao resursi ili sredstva obično se navodi djelo, tlo, okoliš i kapital kao čimbenici.
Harpun

**Harpun** je dugo koplje koji se koristi za ribolov ili za lov na morske životinje kao što su kitovi. Harpun se ispaljuje u životinju, a zatim se konopcem ili lancem vezanim za kraj harpuna lovina privlači na brod.

## Historija
Harpun se u prošlosti izrađivao od od kosti, roga, slonovače za lov i ribolov. Najčešće se sastoji od jednog ili dva reda lateralnih zubaca, a može imati i perforiranu bazu. Javlja se od mlađeg magdalijena.

Zastupljen je u mnogim epipaleolitskim i mezolitskim, a tipičan je i za neke neolitske i kulture kasnijih perioda.

Oruđe ovog tipa konstatovano je na nalazištima Đerdapa, kao i na nalazištima vinčanske i starčevačke kulture.

Funkciju harpuna mogli su imati i neki delovi kompozitnog oruđa.

Harpun se pominje kod grčkog istoričara Polibija (203 - 120. godine pne.), gde je u njegovor „Istoriji“ opisan kao lovački mač za ribolov, sa nazubčenom ili razdvojenom glavom.

Bakarni harpuni su bili poznati tokom antike, a takođe i u ranim kulturama Indije i među Aboridžinima koji su naseljavali Andamanska i Nikobarska ostrva i koji su ga koristili za ribolov.

Danas je harpun poznat kao dugogodišnje oruđe za lov na kitove.

## Povezano
* Harpun (hijeroglif)
* Harpun (raketa)
Drveni top

**Drveni top** je improvizovano oruđe. Koristio se, uglavnom, u bunama i odbrani ugroženih naroda, kada nije bilo uslova za izgradnju metalnih topovskih cevi. Efikasnost ovog oruđa bila je mala, jer se obično rasprskivalo pri prvom metku, ali im je moralni učinak bio od značaja.

## Izgled
Drveni topovi su izdubljeni u trešnjevom stablu, ređe brestovom, divljem bademu, kruškovom, u orahu i lipi, a okovani su gvozdenim obručima.

## Literatura
* *Vojna enciklopedija, Beograd 1959, Glavni urednik — general-potpukovnik: Boško Šiljegović*