1643.

Godina **1643** (**[[rimski brojevi|MDCXLIII]]**) bila je redovna godina koja počinje u četvrtak po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u nedjelju po 10 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.

## Događaji
### Januar/Siječanj &ndash; Mart/Ožujak
* januar? - Praizvedba Monteverdijeve opere *[[L'incoronazione di Poppea]]* u Veneciji.
* 6. 1. - Abel Tasman otkrio Otoke Tri kralja, najsjeverniji dio Novog Zelanda.
* 20. 1. - Abel Tasman otkrio neka ostrva Tonge.
* 6. 2. - Tasman otkrio neka od ostrva Fidžija.
* 25. 2. - Pavonijski masakr: holandski vojnici ubili 120 Indijanaca u Novoj Holandiji, što je početak Kieftovog rata (do '45.); Indijanci sledeće jeseni uzvratili napad i ubili mnoge naseljenike.
* 23. 3. (13. 3. po j.k.) - Engleski građanski rat: Prva bitka kod Middlewicha je pobeda Parlamentaraca (*Roundheds*-a).

### April/Travanj &ndash; Jun/Lipanj
* 10. 4. - Martin Bogdan je novi zagrebački biskup (do 1647).
* 25. 4. - Erdeljski knez Đorđe I Rakoci sklopio savez sa Šveđanima i Francuzima protiv cara i kralja Ferdinanda.
* 28. 4. - Bivši portugalski šef vlade Francisco de Lucena pogubljen nakon optužbe za izdaju.
* 14. 5. - Četvorogodišnji Luj XIV započinje 72-godišnju vladavinu, najdužu u evropskoj istoriji. Za regenta se progurala njegova majka Ana a vladom upravlja kardinal Mazarin (do 1661).
* 19. 5. - Tridesetogodišnji rat: Bitka kod Rocroi je odlučna francuska pobeda nad Špancima.
* maj - Osnovana Konfederacija Nova Engleska, kratkotrajni vojni savez.
* 3. 6. - Hrvatski sabor u Zagrebu - žalbe na nepravde krajiških časnika itd..
* lipanj - Švedski general Lennart Torstensson opet u Moravskoj, četuje do Beča do kraja godine.
* 26. 6. - Veliki vezir Kemankeš Kara Mustafa-paša porazio kod Izmita pobunjenog alepskog guvernera Nasuh-pašu.
* 30. 6. - Jean-Baptiste Poquelin osnovao sa glumicom Madeleine Béjart pozorišnu trupu *[[Illustre Théâtre]]*.

### Jul/Srpanj &ndash; Septembar/Rujan
* 10. 7. - Bitka kod Adwalton Moora: engleski rojalisti učvrstili kontrolu nad Jorkširom.
* 11. 7. - Počinje s radom Westminsterski sinod za reformu Crkve Engleske.
* 23. 7. - Bitka kod Roundway Downa je ubedljiva pobeda engleskih rojalista.
* 30. 9. - Bitka kod Newburyja je ubedljiva pobeda engleskih parlamentaraca nad vojskom koju je vodio lično Čarls I.

### Oktobar/Listopad &ndash; Decembar/Prosinac
* 8. 10. - Maloletni Shunzhi je novi imperator dinastije Qing, glavni regent mu je polustric Dorgon (do 1650).
* 28. 10. - Holanđani se povlače iz Valdivije u Čileu.
* 14. 11. - Japanska carica Meishō abdicirala, dolazi njen polubrat Go-Kōmyō (do 1654).
* 24. 11. - Tridesetogodišnji rat: Bitka kod Tuttlingena je carsko-španska pobeda nad Francuzima.
* 10. 12. - Kralj Ferdinand potpisao da se Vlaški statuti ne odnose na krajišnike Hrvate i Predavce i "privatne" Vlahe (koji stanuju na posjedima vlastele) - oni imaju biti kmetovi, za razliku od krajiških Vlaha.
* 12. 12. - Počinje Torstensonov rat između Švedske i Danske (do 1645).
* 23. 12. - Prema zaključku Hrvatskoga sabora izrađena je *škrinja privilegija* za pohranu zemaljskih isprava, zakona i povlastica koja se čuvala kod Zagrebačkog kaptola (začetak državne pismohrane, utemeljitelj Ivan Zakmardi Dijankovečki).
* 25. 12. po j.k. - Engleski kapetan William Mynors otkrio Božićni otok.

### Kroz godinu

* Veliki okršaj Turaka i krajišnika kod Perjasice, među ostalim poginuli ogulinski poglavar Martin Mogorić i gomirski "vlaški" knez Dokmanović.
* Vrbovanje krajišnika za nemačko bojište.
* Legrad dobio privilegij slobodnog trgovišta.
* Patrijarh Pajsije Janjevac zbog prezaduženosti uputio poslanstvo u Rusiju ali je ono vraćeno s granice (car je 1640. dozvolio dolazak svake sedme-osme godine).
* Skadarski sandžakbeg dao ubiti 15 Crnogoraca prilikom kupljenja harača - ovi dvije godine odbijaju platiti danak.
* Evangelista Torricelli napravio živin barometar.
* Jean Bolland objavio prva dva toma *[[Acta Sanctorum]]* (ukupno 68 tomova do 1940.).
* Gian Lorenzo Bernini uradio *[[Fontana del Tritone]]* na trgu Barberini u Rimu.
* Francuzi opljačkali Baden-Baden.
* Francuski kolonisti osnovali Cayenne, ali opet će ih oterati Indijanci.

## Rođenja

* 4. 1. (25. 12. 1642. po j.k.) - Isaac Newton, engleski fizičar, matematičar, filozof i alkemičar.
* 25. 2. - Ahmed II, osmanski sultan († 1695)
* 4. 3. - Fran Krsto Frankopan, plemić i pjesnik († 1671)
* 25. 3. - Louis Moréri, svećenik i enciklopedist († 1680)
* 3. 4. - Karlo V od Lorene, habsburški zapovednik († 1690)
* 21. 8. - Afonso VI Pobednički, kralj Portugala († 1683)
* 22. 11. - René-Robert Cavelier de La Salle, istraživač Severne Amerike († 1687)
* ? - Marc-Antoine Charpentier, kompozitor († 1704)
* ? - Jelena Zrinska, hrvatska velikašica († 1703)

## Smrti

* 1. 3. - Girolamo Frescobaldi, kompozitor (* 1583)
* 1. 3. - Rostom-han Saakadze, iranski ratnik gruzijskog porekla (* ca. 1588)
* 14. 5. - Luj XIII, francuski kralj (* 1601)
* 30. 8. - Anne Hutchinson, puritanska propovednica u Americi (* 1591)
* 21. 9. - Hong Taiji, imperator dinastije Qing (* 1592)
* 3. 11. - Paul Guldin, astronom i matematičar (* 1577)
* 29. 11. - Claudio Monteverdi, kompozitor (* 1567)
* 21. 12. - Armand d'Athos, inspiracija za lik u Tri musketara (* ca. 1615)
* ? - Frang Bardi, biskup i književnik (* 1606)

## Reference

;Literatura
* Rudolf Horvat, *[https://hr.wikisource.org/wiki/Povijest_Hrvatske_I._%28R._Horvat%29/Ban_Ivan_Dra%C5%A1kovi%C4%87_II. Ban Ivan Drašković II.]* (*sic*) (hr Wikisource)
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Istorija srpskog naroda*, Treća knjiga, prvi tom, Srbi pod tuđinskom vlašću 1537-1699, SKZ Beograd 1993,