Luksor

**Luksor** (arapski:الأقصر/Al-Uqṣur) je grad od 250,704 stanovnika u Egiptu u Muhafazi Luksor, u kojoj je i administrativni centar.

## Geografija

Luksor se nalazi na jugu Gornjeg Egipta, na istočnoj obali Nila, udaljen 670 km južno od Kaira i 220&nbsp;km sjeverno od Asuana.

Svoje arapsko ime - Al-Uqṣur, dobio je po ruševinama antičke Tebe, a ono znači palače, ali postoji mogućnost da je ime derivat od rimskog - kastrum.

## Historija

Luksor je nastao za Antičkog Egipta kao dio Tebe.

### Antičke ruine

Južni dio Tebe izrastao je oko veličanstvenog hrama posvećenog Amonu, kralju bogova, njegovoj ženi Mut i njihovom sinu Konsu. 
Hram je podignut po nalogu faraona s kraja Osamnaeste dinastije Amenhotepa III (vladao od 1390. pne. do 1353. pne.). Ta građevina je danas poznata kao - Luksorski hram, izgrađena je pored rijeke Nil paralelno sa obalom.

Promenadom sfingi bio je povezan sa velikim Amonovim hramom u Karnaku.

Mali paviljon je sve što je ostalo od tog hrama podignutog na mjestu na kom je vjerojatno već postojao hram podignut još na početku Osamnaeste dinastije, ako ne i prije. 
Amenhotepov hram dovršili su faraoni; Tutankhamon (vladao 1333. pne.-1323. pne.) i Horemheb 
(1319. pne.-1292. pne.).

Faraon Ramzes II (1279. pne.-1213. pne.) dogradio je još jedno dvorište, pilon i obelisk, čak su manje nadogradnje obavljene za vladavine 
Ptolemeida. Kasnije je njegova hipostilna dvorana pretvorena u kršćansku crkvu, a ostaci druge koptske crkve mogu se vidjeti 
zapadno od nje.

Orginalni dio Luksorskog hrama sastojao se od velikog peristilnog dvorišta i kompleksa dvorana i manjih prostorija. U jednoj od dvorana je granitni žrtvenik Aleksandra Velikoga.
Veliko peristilno dvorište je sa tri strane okruženo dvostrukim nizom gracioznih stupova sa kapitelima u obliku papirusovog pupoljka. 
Izgleda da je plan bio da ulaz u kompleks bude na sjeveru, sa bočnim kulama, ali je projekt izmijenjen, pa je umjesto toga, dodana je najimpresivnija karakteristika hrama, veličanstvena kolonada od 14 stup]]ova, visokih 16 metara.
I ta kolonada sa papirusovim kapitelima, možda je bila namijenjena centralnom brodu hipostilne dvorane sličnoj onoj u Karnaku, ali bočni brodovi nisu podignuti, umjesto njih sa obje strane izgrađeni su zidovi. Ramzes II dodao je vanjsko dvorište, i ukrasio ga monumentalnim skulpturama samog sebe, 
između stupova dvostruke kolonade i uzvišenog pilona na kojem su reljefi sa scenama iz festivalskih proslava i njegovih sirijskih vojnih kampanja. 
Ispred pilon nalazile su se kolosalne skulpture faraona (od kojih su neke stoje i danas) i par obeliska, od kojih je preostao samo jedan, drugi je maknut 1831. i prebačen u Pariz u kom i danas krasi Place de la Concorde.

### Kasnija historija
Kad je Teba izgubila političku važnost - Luksor je postao stambeni dio grada, zbijen oko ramzesovog pilona. Za rimskih vremena u 
hramu je sjedište imala Rimska legija, a za ranokršćanskih vremena pored hrama i u ramzesovom dvorištu podignute su 
koptske crkve.

Za vladavine Fāṭimida (909.–1171) nad temeljima crkve sagrađena je džamija, posvećena šeiku Jusufu Hadžadžu, lokalnom svecu za kog se smatra da je u Luksor uveo islam. Njegov praznik slavi se procesijom sa brodovima koja jako nalikuje Drevnoj egipatskoj procesiji za Festivala Opet. 
Taj festival se slavio devetnaestog dana u drugom mjesecu, kad je po tradiciji Amon dolazio iz Karnaka u svojoj faraonskoj barži kako bi posjetio svoj drugi hram u Luksoru, praćen procesijom svečano odjevenih Tebanaca.
Reljefi na zid]]ovima velike kolonade prikazuju pripreme za procesiju svetih barži tokom Festivala Opet.

Egipatska organizacija za starine je 1988. iskopala brojne skulpture iz Osamnaeste dinastije u Amenhotepovom dvoru.

Početkom 21. vijek započeo je projekt iskapanja na Promenadi sfingi između Luksorskog hrama i velikog Amonova hrama u Karnaku.

Današnji Luksor je grad koji se raširio sjeverno, južno i istočno od Luksorskog hrama. On je i grad brojnih džamija i crkava, jer su dobar dio njegovih stanovnika koptski kršćani. Od 1975. ima arheološki muzej, a od 1997. i muzej mumifikacije. 
Krajem 20. vijeka izgrađeni su brojni turistički objekti.

## Znamenitosti
Luksor je zajedno sa ostalim tebanskim lokalitetima; Karnakom, Dolinom kraljeva i Dolinom kraljica - 1979., proglašen UNESCO-ovom
Svjetskom kulturnom baštinom.

## Privreda i transport

Luksor je administrativni i trgovački centar poljoprivredne okolice i poznata turistička destinacija.

Kako se nalazi na magistralnoj željezničkoj pruzi Kairo - Asuan, on je odavna vrlo prometna željeznička stanica. Luka na Nilu je redovna stanica za kruzere i za trajekte preko Nila, jer grad nema nijedan most, ali ima međunarodni aerodrom.

## Pobratimski gradovi

*  Kazanlak, Bugarska
*  Baltimore (Maryland), Sjedinjene Američke Države
*  Parintins, Brazil
*  Šenžen, Kina

## Reference

## Vanjske veze

* ''Službene stranice''  
* ''Luxor, Egypt''