Borbe za Čačak 1941.

Partizansko-četničke snage su 1. oktobra 1941. oslobodile Čačak, a potom je formirana zajednička komanda mesta. Partizanski predstavnik je bio Milenko Nikšić (komandant Ljubićkog NOP odreda) a četnički – kapetan Bogdan Marjanović.

Nakon oslobođenja Čačka, došlo je do četničko-partizanskog sukoba. U sklopu opšteg napada četnika na Užičku republiku, četničke snage napale su i partizane u Čačku.

Ubrzo potom, Čačak su ponovo okupirali Nemci.

## Oslobođenje Čačka

General Franc Beme, komandant Srbije, naredio je 28. septembra napuštanje Čačka, koje je obezbeđeno intervencijom motorizovane kolone iz Kraljeva. U samom Čačku nije bilo bitke sa Nemcima:

Neki navode da je prilikom oslobođenja Čačka zarobljeno 50 nemačkih vojnika, što drugi osporavaju:

U kasarni u Čačku jeste bio smešten logor za zarobljene nemačke vojnike na ustaničkoj teritoriji, uglavnom zarobljene kod Gornjeg Milanovca.

Nakon oslobođenja, u Čačku je uspostavljena zajednička partizansko-četnička komanda grada.

## Četnički napad na partizane

### Odbijanje naređenja za napad

U Čačku je ubrzo došlo do borbi između partizana i četnika. Četnički napad na partizane u Čačku bio je predviđen da se izvrši u isto vreme kada četničke jedinice budu napadale Užice. Noću 1/2. novembra pukovnik Dragoljub Mihailović naredio je majoru Radoslavu Đuriću, komandantu četničkih snaga u opsadi Kraljeva, da "odmah u toku noći, pod okriljem mraka" napusti položaj prema Nemcima i napadne partizanske položaje u Čačku i okolini. Trebalo je:

U to vreme, četnici i partizani su zajedno vodili borbe protiv Nemaca na frontu kod Kraljeva. Većina boraca četničkih odreda, kao i Đurić lično, bili su protiv ovakve Mihailovićeve odluke. Major Radoslav Đurić ovo naređenje nije izvršio, već je obavestio saborce iz Štaba Čačanskog partizanskog odreda o tome. Na posleratnom suđenju Draži Mihailoviću, major Đurić je govorio o tome zašto nije mogao izvršiti Mihailovićevu naredbu:

Štab Čačanskog partizanskog odreda je o ovome odmah izvestio Vrhovni štab NOPOJ, nakon čega je dogovoreno da major Đurić lično ode kod pukovnika Mihailovića i interveniše da povuče izdato naređenje. Mihailović je ostao pri svojoj odluci o napadu na Čačak. On nije bio zadovoljan ponašanjem majora Đurića, pa je u ličnoj belešci zapisao:

3. novembra 1941. usledila je nova Mihailovićeva zapovest za napad na partizane u Čačku. Komandant četničkih odreda Čačak Bogdan Marjanović tražio je noću 3. novembra od poručnika Uroša Katanića da napadnu Čačak, ali on je izjavio da mu je ljudstvo umorno. Sutradan, 4. novembra poručnik Uroš Katanić je odbio još tri naređenja da zajedno sa kapetanom Bogdanom Marjanovićem povede svoje ljude u napad na Čačak.

Konačno, pukovnik Mihailović je poverio zadatak napada na Čačak kapetanu Jovanu Deroku, komandantu artiljerije i načelniku Štaba četničkih snaga na kraljevačkom frontu.

### Partizansko preuzimanje grada

Četničke snage, povučene sa kraljevačkog fronta, su usput napadali partizanska uporišta u selima između Kraljeva i Čačka. 4. novembra kod sela Samaile četnici su napali partizanski tenkovski vod, zaplenili tenk i ubili komandira voda Srećka Nikolića. Istog dana napali su i posadu partizanskih topova kod Mrčajevaca, zaplenivši topove. Istovremeno, Trnavski bataljon Čačanskog partizanskog odreda, takođe povučen sa kraljevačkog fronta, sukobio se sa četničkim predstražama kod Čačka. Partizanske vođe su tom prilikom proglasili komandanta četničkih odreda Čačak Bogdana Marjanovića kao glavnog krivca i osudili ga na smrt (u odsustvu). U samom Čačku, partizani su razoružali četnike i preuzeli vlast (pre toga je postojala zajednička komanda mesta).

Četnička strana navodi da su 4. novembra partizani u Čačku razoružali odred od 100 četnika, neke ubivši, nakon čega su ovladali gradom. Istoga dana partizani su pohapsili porodice četnika u Čačku i 7 oficira koji su zaostali u gradu. Partizanska strana navodi da je hapšenje "desetak četničkih oficira i njihovih porodica" usledilo kao reakcija na hapšenje Momčila Radosavljevića, komandanta Čačanskog partizanskog odreda, koji je 5. novembra otišao u četnički štab na periferiji Čačka radi pregovora o smirivanju situacije. 6. novembra 1941. komandant čačanskih četnika Radoslav Đurić piše političkom komesaru čačanskih partizana Ratku Mitroviću:

U izveštaju Draži Mihailoviću od 6. novembra 1941. komandant četničkih odreda Čačak Bogdan Marjanović takođe govori o međusobnim hapšenjima u Čačku:

### Derokov napad na Čačak

Ujutru 6. novembra 1941. godine je stiglo novo naređenje Draže Mihailovića za napad na Čačak, koji bi vodio Jovan V. Deroko uz podršku artiljerije:

Partizani u Čačku su i dalje pokušavali da učine neke ustupke četnicima, sa željom da pregovaraju. Komandant četničkih odreda Čačak Bogdan Marjanović ovo je video kao znak slabosti, zaključivši da su "partizani obezglavljeni" i uplašeni pa je "*sve to odbio postavljajući im zahteve za koje sam bio siguran da neće prihvatiti, jer bi to značilo njihovu kapitulaciju i polaganje oružja*." 6. novembra, Radoslav Đurić je prosledio Ratku Mitroviću ultimatum kojim se, između ostalog, traži:

6. novembra 1941. godine u 16 časova započeo je četnički napad na Čačak. Jovan V. Deroko je poseo topovima položaj na Ljubiću u nameri da izvrši bombardovanje Čačka kojeg su držali partizani. Partizanska izvidnica otkrila je Derokov položaj, nakon čega je došlo do borbe na Ljubiću u popodnevnim časovima. U borbi je poginuo četnički komandant Jovan V. Deroko, nakon čega su partizani preoteli, odnosno povratili zaplenjene topove.

7. i 8. novembra su vođene presudne borbe za grad. Tokom dva dana partizani su odbili nekoliko četničkih juriša na grad. Posle žestokih okršaja u zoru 8. novembra, partizani su uspeli da prinude četničke snage na povlačenje prema planini Jelici i Ravnoj gori. Obe strane imale su značajne gubitke.

U toku borbi partizani su zarobili veći broj četnika (obično se navodi 400 zarobljenika). Osim oficira i žandarma, svi su pušteni kućama, dok je manji broj pristupio partizanima. Ovakva odluka bila je u skladu sa naredbom Vrhovnog štaba NOPOJ od 8. novembra 1941. o zabrani odmazdi i mučenja:

Istovremeno četničke jedinice su napale partizane u G. Milanovcu i pripremale napad na Guču od koga su odustale zbog toga što su gučki četnici odbili da učestvuju u napadu (partizane u Guči napali su 19. novembra).

## Pozadina sukoba

Dok su četničke jedinice vodile ove borbe, Draža Mihailović je ugovarao sastanak sa predstavnicima nemačkih okupacionih snaga radi sporazuma o zajedničkoj borbi protiv partizana. U nemačkom izveštaju kapetana Matla svojim pretpostavljenima od 30. oktobra 1941. godine stoji da su razgovori sa predstavnicima Draže Mihailovića u toku, i da se njegovi odredi stavljaju na raspolaganje protiv komunista:

## Izvori

## Povezano
* Ratko Mitrović
* Jovan V. Deroko
* Ustanak u Srbiji 1941.
* Čačanski partizanski odred
* Užička republika

## Vanjske veze
* NAREĐENJE ŠTABA ČETNIČKIH ODREDA OD 6. NOVEMBRA 1941. ZA NAPAD NA PARTIZANE U ČAČKU