open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Otto Dix

**Oto Diks** () bio je nemački slikar i grafičar, rođen je u Untermhausu 2. decembra 1891. godine. Značajni predstavnik društveno-kritičkog verizma. Diks je apsolvirao kao slikar dekoracija (dekorativno slikarstvo) i u periodu između 1919. i 1925. godine studirao je slikarstvo na Akademiji u Drezdenu i Diseldorfu. Od 1927. pa sve dok ga 1933. nacisti nisu oterali iz službe predavao je na Drezdenskoj akademiji. Diks je u svome stvaranju u presudnoj meri ekspresionizmom i dadaizmom ali je ipak slikao verističke slike u stilu starih majstora. Svoje vojničke doživljaje iz Prvog svetskog rata pokušao je da razradi na slikama kao što su *[[Streljački rov]]* (naslikana 1920. a nestala 1923) ili *[[Rat (slika)|Rat]]* (naslikana 1929. a nestala 1933) kao i istoimenom serijom bakropisa. Suočen sa problemima sa kojima su se suočavale socijalne grupe na rubu društva (invalidi rata, prosjaci, prostitutke), oštro je kritikovao ondašnje društvo. Njegovi portreti (među kojima i autoportret) na upečatljiv način kroz surovi realizam razotkrivaju bedu i siromaštvo. U svojim delima od 1936. posvetio se u većoj meri religioznoj tematici (npr. slike na staklu 1959, litografije za Jevanđelje po Mateji oko 1960), daleko umerenijim portretima i pejzažima.

Umro je 25. jula 1969. u Zingenu u Nemačkoj.

## Vanjske veze

* Rodna kuća Ota Diksa  
* Oto Diks u Drezdenu 
* Galerija deset snova
* Izabrana dela
Čikaška škola (arhitektura)

*<big>*'Čikaška škola*' ili čikaški stil je obeleženje za grupu arhitekata koji su radili u [[Čikago|Čikagu]] i u Njujorku krajem [[19. vek]]a i prve četvrtine [[20. vek]]a najme u godinama [[1883.]] – [[1893.]]</big>* 

*<big>Nastanak ovoga arhitektonskog pravca uzrokovalo je nekoliko stvarnosti. Prva je bila pravilna segregacija parcela u Čikagu iz razloga pravilnog iskorištavanja površine grada. To je izazvalo nastanak gradskih blokova koje karakterišu Čikago i težnju da se koristi zemljište što više u visini. Jednim od uslova bilo je da se koristi bezbednost i odolnost od strane požara. Konkretno dva velika požara godina [[1871.]] i [[1874.]] u velikoj su meri devastirali grad i zahtevali su tako promenu materijala i stvaranje sloja oko konstrukcije koja bi bila bezbednija od zahvatanja požarima.</big>*

## Predstavnici
* Viljam Le Baron Dženi („William LeBaron Jenney“)
* Luis Saliven („Louis Sullivan“)
* Burnham & Rut („Burnham & Root“)
* Viljam Holabird („William Holabird“)
* Martin Roh („[Martin Roche“)
* Žorž H Viman („George H. Wyman“)

## Građevine

* *„Flatiron“(Pegla)*, Njujork, 1902. Daniel H. Burnham
* *Wainwright Building*, St. Luis, Misuri, 1890. L. H. Saliven
* *Guaranty Building, Buffalo*, Njujork, 1895. L. H. Saliven
* *Schlesinger & Mayer Department Store*, Čikago, 1904. L. H. Saliven
* *Leiter Building, Čicago*, Čikago, 1879. W. L.Jenney
* *Home Insurance Building*, Čikago, 1885. V. L. Dženei
* *Reliance Building*, Čikago, 1895. Burnham & Rut
* *Tacoma Building*, Čikago, 1889. W. Holabird & M. Rh

## Literatura

* Udo Kuterman, Savremena arhitektura, Novi Sad, 1971.
Čikaška škola

**Čikaška škola** podrazumeva određena gledišta i filozofije u vezi sa nekim programom ili katedrom na Univerzitetu u Čikagu, iako su se pojedini članovi tih katedri istorijski razilazili u svojim intelektualnim orijentacijama.

O Čikaškoj školi se može govoriti u različitim oblastima, kao na primer:
* Čikaška škola (arhitektura)
* Čikaška škola (ekonomija)
* Čikaška škola (književna kritika)
* Čikaška škola (matematička analiza)
* Čikaška škola (sociologija)
Orfizam (religija)

**Orfizam** ili **Orficizam** (starogrčki: Ὀρφικά) je naziv za niz religioznih vjerovanja i običaja u antičkom grčkom i helenističkom svijetu, kao i kod Tračana, koji se povezuju s književnošću koja se pripisuje mitskom pjesniku Orfeju, koji je bio u Hadu i vratio se. Orfičari su takođe poštovali Persefonu (koja je provodila jedno godišnje doba u Hadu, a zatim se vraćala) i Dionisa (koji je takođe bio u Hadu i vratio se). Smatra se da je Orfej ustanovio Dionizijske misterije. Poezija koja sadrži čisto orfička vjerovanja datira iz šestog vijeka prije nove ere, ili bar iz kasnog petog.

Klasični izvori, kao što je Platon, spominjali su „orfičke inicijacije“ (Ὀρφεοτελεσταί) i povezane običaje, mada nije sigurno koliko je orfička literatura uopšte povezana s tim običajima. Kao i u eulesinskim misterijama, inicijacija u orfičke misterije obećavala je pogodnosti u zagrobnom životu.

## Reference
Orfizam

**Orfizam** može biti:
* Orfizam (umetnost) (umetnička škola, poznata i kao "orfički kubizam")
* Orfizam (religija) (religiozni pokret u antici, za koga se pretpostavlja da ga je osnovao Orfej)
Orfički kubizam

**Orfizam** (poznat i pod nazivom **orfički [[kubizam]]**) je naziv za poseban oblik analitičkog kubizma koji je 1912. razvio Rober Delone i kome je zboh poetskog karaktera po mitskom pevaču naziv dao Gijom Apoliner. Boja je glavno sredstvo oblikovanja. Postavljanjem jednih do drugih kontrastnih bojenih površina postiže se utisak ritma i pokreta. Pored Delonea predstavnici ovog pravca bili su i njegova žena Sonja Delone-Terk, Kupka, Pikabija i Vijon. Imao je veliki uticaj na slikare Plavog jahača.
Robert Delaunay

**Rober Delone** (Pariz, 1885— Monpelje, 1941) je bio francuski slikar i utemeljivač orfizma. Od 1907. priklonjen je kubizmu. Godine 1910. otpočinje seriju slika Ajfelove kule koju je u nizu varijacija razložio u prizmatične forme. Učestvovao je na prvoj izložbi Plavog jahača. Bio je prijatelj Franca Marka i Paula Klea. Naredne 1911. godine otpočeo je ciklus *Prozori* na kojima je prikazivao otvorene prozore obasjane sunčevom svetlošću. Nakon toga slikao je potpuno apstraktne serijske slike koje se zasnivaju na kontrakstu boja. U poslednjim godinama života posvetio se monumentalnoj dekorativnoj umetnosti. Ove radove izlagao je na svetskoj izložbi u Parizu 1937. godine. Bio je oženjen umetnicom apstraktnog sliakrstva Sonjom Terk koja je zajedno sa njim bila jedan od začetnika apstraktnog slikarstva. 

Njegov sin sa Sonjom Terk je Šarl Delone, stručnjak za džez.
Sonia Delaunay

**Sonia Delaunay** (djevojačko **Štern**; Hradyzk, 14. novembra 1885. – Pariz, 5. decembra 1979) je bila ukrajinsko-francuska umjetnica. Bila je udata za francuskog slikara Roberta Delaunayja s kojim je osnovala orfizam, umjetnički pokret koji se zasnivao na upotrebi snažnih boja i geometrijskih oblika. Njen rad obuhvaća slikarske radove, dizajn tekstila i scenografiju. Dobila je francusku Legiju časti. Njen sin je bio Charles Delaunay, stručnjak za džez.

## Literatura

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (English translation by Thames and Hudson Ltd, London, 1991)
* 
* 
* 
*  The interview took place Spring 1978 in Paris.
* 

## Vanjske veze

* 
* Art Deco Online video by The New York Public Library which includes Sonia Delaunay's artistic works.
* 
* Sonia Delaunay Tate Modern Retrospective  Sonia Delaunay – Revolutionary Mother of Abstraction
* Sonia Delaunay by David Seidner *[[Bomb (časopis)|Bomb]]*
* 
* Sonia Delaunay theartstory.org
Charles Delaunay

**Charles Delaunay** (Vineuil-Saint-Firmin, 18. siječnja 1911. – Pariz, 16. veljače 1988.) bio je francuski pisac i publicist, muzički kritičar, stručnjak za jazz muziku te osnivač i dugogodišnji voditelj organizacije Hot Club de France.

Rođen je u mjestu Vineuil-Saint-Firmin kao sin slikara Roberta i Sonije Delaunay. Krajem 20-ih godina, Delaunay se sa srednjoškolskim kolegama zainteresirao za jazz te je već 1931. godine s istima osnovao Hot Club de France. Zajedno s Huguesom Panassiéom, inicirao je osnivanje jazz benda Quintette du Hot Club de France, u kojem su sudjelovali Django Reinhardt i Stéphane Grappelli. Kasnije se bavio i organizacijom koncerata, među kojima je bio i onaj Bennyja Cartera, ali i drughi jazzista.

Godine 1935., s Panassiéom je osnovao časopis *Le Jazz Hot*, jedan od najstarijih časopisa o jazzu. Dvije godine kasnije, osnovao je diskografsku kuću Disques Swing, koja je bila prva koja je radila isključivo s jazz izvođačima. Tokom Drugog svjetskog rata, Delaunay je nastavio voditi Hot Club, dok je paralelno sudjelovao u pokretu otpora. Nakon rata, 1948. godine, osnovao je kuću Disques Vogue te se posvatio spisateljskom, odnosno diskografskom radu; godine 1985. izdao je autobiografiju naslova *De la peinture au jazz*.

Umro je 1988. godine u Parizu, od posljedica Parkinsonove bolesti.

## Bibliografija

* *Django Reinhardt - Souvenirs*, Pariz, 1954.
* *Hot Discography*, izdanja: 1936., 1938., 1943., 1948., 1951.
* *Jazz 47* (koautor: Robert Goffin)
* *Django mon frère*, Pariz, 1968.
**Jazz Iconographie*, zbirka litografija
* *De la peinture au jazz*, Pariz, 1985.
* *Noirs au blanc, images de jazzmen*, Pariz, 1986.
George Grosz

**Georg Gros** (; * 26. jul 1893, Berlin – † 6. jul 1959, Berlin) je bio nemački grafičar i slikar.

U Parizu je nakon dodira s futurizmom i dadaističkim ekscesima prešao na političku i socijalnu karikaturu u satiričkim časopisima. Njegov likovni izraz je nemilosrdna kritika nemačkog militarizma i buržoaske klase. Od nemačkog haosa posle Prvog svetskog rata do prvih simptoma nacističkog terora svoju likovnu dokumentaciju objavljivao je u ciklusima grafike: „Bog je s nama“, „Lice vladajuće klase“, „Evo čoveka“ Od slika itiču se „Pomrčina sunca“ i „Nemačka, jedna zimska bajka“. 1932. iselio se u SAD, gde je radio crteže za knjige. Uspomene svog života objavio je 1931. u Nemačkoj, a 1946. u Njujorku pod nazivom "Malo da i veliko ne".

Gros je učestvovao u Spartakističkom ustanku 1919. nakon koga je kraće vreme bio član KP Nemačke; nju je napustio posle posete Sovjetskoj Rusiji 1922. gde ga je razočarao totalitarni karakter komunističke vlasti. Nemačku je napustio pred nacističkim progonima i utočište našao u SAD čiji je državljanin postao 1938. Posle drugog svetskog rata se vratio u Nemačku i živeo u Berlinu. Tamo je i umro od posledica pada niz stepenice nakon jedne noćne pijanke.

Pojavljuje se kao lik u filmu ''Maks'' iz 2002. godine, gde ga tumači škotski glumac Kevin MekKid.

## Vanjske veze
* http://www.tendreams.org/grosz.htm - Ten Dreams Galleries
* http://www.tate.org.uk/tateetc/issue9/younourishwithhate.htm  - Mario Vargas Llosa on George Grosz in *TATE ETC.* magazine Spring 
2007
Plavi jahač

**Plavi jahač** () je nemačko udruženje umetnika ekspresionizma.

Grupa je proizašla iz Novog udruženja umetnika, a osnovali su ga 1911. u Minhenu Vasilij Kandinski i Franc Mark. Kandinski je opisao kako je grupa dobila ime: 

Ovo ime se pojavilo i na drvorezu Kandinskog iz 1911. koji je on upotrebio za ilustraciju istoimenog almanaha o modernoj umetnosti.

Značajni članovi su bili još: Aleksej fon Javlenski, Paul Kle, Alfred Kubin, August Make i Gabrijela Minter. Čak su i kompozitori, kao Arnold Šenberg, koji se bavio i slikarstvom, pripadali Plavom jahaču. Zajednički im je bio interes za srednjevekovnu i primitivnu umetnost, kao i za savremene pokrete: Kubizam i Fovizam.

Osnovna zamisao bila je slobodno prijateljsko povezivanje istomišljenika bez određenog programa. Tako su umetnici zadržali mogućnost da izgrade i dalje usavršavaju sopstvene stilove. Make i Mark su smatrali da ljudski spoljni i unutrašnji svetovi treba da se susreću kroz umetnost. Uporište za ovu teoriju su im davale teorije Kandinskog. Suprotno drugoj velikoj nemačkoj grupi ekspresionista Mostu, intencije Plavog jahača bile su daleko od kritičke stvarnosti i išle su do slikarskog, više intelektualnog i spiritualnog shvatanja umetnosti. Pod uticajima teorije umetnosti Kandinskog (*O duhovnom u umetnosti*, 1912. godine) članovi su tragali za novim sredstvima izražavanja i isticanjem samostalnosti boja i oblika težili apstrakciji. Umetnost Plavog jahača karakteriše, takođe, velika otvorenost prema drugim umetničkim strujama (pre svega prema orfizmu Robera Delonea) i narodnoj umetnosti. Tako su prema programu prve izložbe Plavog jahača bili predstavljeni i umetici kao Anri Matis, Rober Delone i Anri Ruso sa svojim delima.

Po izbijanju Prvog svetskog rata grupa je raspuštena. Njihove ideje su i dalje vršile uticaj kroz obrazovnu delatnost, jer je veliki broj članova predavao kasnije na Bauhausu, a njihove ideje imale su veliki uticaj na apstraktno slikarstvo.

## Umetnici koji su pripadali grupi Plavi jahač

* Vasilij Kandinski(*Wassily Kandinsky*)
* Franc Mark (*Franz Marc*)
* Marijane fon Verefkin (*Marianne von Werefkin*)
* Gabrijela Minter (*Gabriele Münter*)
* Hajnrih Kampendonk (*Heinrich Campendonk*)
* Aleksej fon Javlenski (*Alexej von Jawlensky*)
* August Make (*August Macke*)
* Alfred Kubin (*Alfred Kubin*)
* Arnold Šenberg (*Arnold Schönberg*)
* Paul Kle (*Paul Klee*)
* Rober Delone (*Robert Delaunay*)

## Galerija


Datoteka:Franz Marc 003.jpg|Franc&nbsp;Mark: „Plavi&nbsp;konj&nbsp;I“ iz 1911.
Datoteka:Macke Russisches Ballett 1.jpg|August&nbsp;Make: „Ruski&nbsp;balet“ iz 1912.
Datoteka:Fugue.JPG|Vasilij&nbsp;Kandinski: „Fuga“ iz 1914.
Datoteka:August Macke 019.jpg|August&nbsp;Make: „Sveta&nbsp;kuća“ iz 1914.
Franz Marc

**Franz Marc** (München, 8. veljače 1880. - Verdun, 4. ožujka 1916.) jedan je od najvažnijih predstavnika njemačkog ekspresionističkog slikarstva.

## Karijera
Studirao na minhenskoj Akademiji likovnih umjetnosti. Godine 1903. i 1907. proveo je određeno vrijeme u Parizu, gdje je otkrio veliku bliskost s radom Vincenta van Gogha.
Marc je razvio važno prijateljstvo s umjetnikom Augustom Mackeom tijekom 1910.godine.
1911.godine je zajedno s Mackeom, Vasilijem Kandinskim i drugima, osnovao umjetničku grupu «Plavi jahač»("Der Blaue Reiter").
F.Marc je neke od svojih radova prikazao na prvoj izložbi Plavog jahača na izložbi u Minhenu tijekom prosinca 1911./siječnja 1912.godine.
Izložba je predstavljala vrhunac njemačkog ekspresionizma a također je prikazana i u Berlinu, Kelnu, Hagenu i Frankfurtu.

Godine 1912. Franz Marc je susreo R. Delaunaya, čiji su kolorizam i futurizam bili vrlo bitni za rad F. Marca. Uslijed ovih utjecaja, njegovo je slikarstvo postalo pročišćenije i apstraktnije.

Franz Marc bio je na popisu važnih umjetnika koji su trebali biti povučeni iz borbe u I. svjetskom ratu. No prije negoli je naređenje stiglo, umjetnik je poginuo od granate dok je patrolirao na konju, tijekom bitke kod Verduna 1916.godine.

## Stil i ostavština
Velik dio sačuvanih radova F.Marca tematski je vezan uz životinje, najčešće su to portreti životinja u prirodnom okruženju.
Njegov rad općenito karakteriziraju jarke čiste boje i skoro kubistički oblici, uz vrhunsku jednostavnost i pročišćenost prikaza. Pritom njegovi radovi odaju duboku emotivnost, zapaženu već u njegovo vrijeme.

Možda najpopularnija slika F.Marka jest "Sudbina životinja" (Tierschicksale), nastala 1913.godine a koja se danas nalazi u Muzeju Umjetnosti u Bazelu.

1998. godine, neke od slika F.Marca prodale su se pri aukcijskoj kući Christie's u Londonu, pri čemu je njegov «Crveni jelen» postigao sumu od 3,30 milijuna funti. Uskoro zatim njegov je «Vodopad» prodan u Sotheby'su za čak 5,06 milijuna, što je dosad najveća cijena postignuta za njegov rad kao i uopće za djelo nekog njemačkog ekspresionista.

## Vanjske veze

* Slike Franza Marca 
* Galerija radova F.Marca  
* Retrospektiva Franza Marca u Minhenu 2005., Lenbachhaus/Kunstbau
Marianne von Werefkin

**Marijane fon Verefkin** (, , 10. septembar 1860, Tula—6. februar 1938. Askona) bila je rusko-švajcarska slikarka. Pripadala je umetničkom pravcu Ekspresionizam.

Slikarstvu se učila na privatnim časovima kod čuvenog ruskog slikara Ilje Rjepina, počev od 1880. Tokom lova 1888. nesrećnim slučajem pogođena je u desnu, slikarsku, ruku. Alekseja Javlenskog je upoznala 1892. On je odlučio da postane njen mentor, tako da su 1896. zajedno otišli u Minhen. 

Svoja prva ekspresionistička dela izradila je 1907. Po stilu, njena dela su slična delima Pola Gogena, a po motivima su bliska motivima Edvarda Munka. 

U Minhenu je 1909. osnovano Novo umetničko udruženje kome se pridružuju Javlenski i Fon Verefkin. Kasnije će 1912. zajedno preći u umetničku grupu Plavi jahač. 

Po izbijanju Prvog svetskog rata, Javlenski i Fon Verefkin se sele u Švajcarsku, u blizinu Ženeve. Do 1918. su se rastali, tako da je prešla da živi u mesto Askona. Tu je osnovala umetničku grupu i bavila se izradom postera.
Guillaume Apollinaire

**Gijom Apoliner** (), (Rim 26. avgust 1880. – Pariz 9. novembar 1918), legendarni i kontroverzni francusko-italijanski pisac i dramaturg, poljskog porekla. Pravo ime mu je **Vilhelm Apolinaris de Kostrovicki**, ali je promenio ime.

Majka mu je poljska grofica i avanturistkinja Agnes de Kostrovicki, a otac mu je navodno italijansko-švajcarski diplomata koji ga nikad nije priznao.

Išao je u najbolje škole na Azurnoj obali i na drugim mestima. Učesnik je svih pokreta avangarde, jer se nakon završetka školovanja uputio u Pariz, gde postaje ugledni član zajednice boema na Monparnasu. Učestvovao je u Prvom svetskom ratu, gde je pogođen u glavu. Poslat je na oporavak, ali je neprestano stvarao, postavivši svoju dramu „Sisa Tiresijina“. Pisao je pesme i prozu.

Najpoznatiji je kao pesnik (zbirke „Alkohol“ i posthumno objavljeni „Kaligrami“ gde tekst pravi sliku onog što je tema pesme), a takođe i kao autor erotskih romana „Jedanaest hiljada buzdovana“ (Les onzes milles verges) u kojem se nekoliko puta pojavljuju Srbi–oba pola–kao sporedni karakteri sa kojima junak ima seks i „Iskustva mladog Don Žuana“.

Prvom do smrti nije hteo da prizna autorstvo. Voleo je da se elegantno oblači. Bio je optužen za krađu Mona Lize, ali je oslobođen optužbi. Umro je dva dana pre kraja Prvog svetskog rata, sa 38 godina, u svom pariskom stanu, od napada španske groznice.

Naslednici su mu Dejvid Herbert Lorens i Henri Miler.

## Vanjske veze
* 
* Zvanični sajt
Jacques Villon

**Žak Vijon** (Damvij, 1875—Pito kod Pariza, 1963) je bio francuski slikar i grafičar. Bio je brat Marsela Dišana. Pred kraj 19. veka radio je kao karikaturista i litograf. Njegov rani stil pokazuje da je bio po duticajem Anrija Tuluz-Lotreka i Edgara Dege. Upoznao se 1911. sa analitičkim kubizmom i postao suosnivač grupe -{Section d'Or}-. Njegove kubističke kompozicije karakterišu nežno šarena, pastelna polja.
August Macke

**August Make** (, Mešede, Vestfalija 1887 – Perte-le-Irlu, Marna, 1914) bio je nemački slikar, pripadnik pokreta Ekspresionizma. 

Make je studirao između 1904. i 1906. u Diseldorfu i posle toga kod L. Korinta u Berlinu. Godine 1907. putovao je prvi put u Pariz gde je došao u dodir sa impresionizmom i fovizmom. Bio je veoma impresioniran čistim bojama koje se nanose na platno nezavisno od predmeta koji se slika. Njegov početni impresionistički stil evoluirao je pod uticajem Anrija Matisa u površinski nanos boja slobodnim potezom četke. Uz pomoć Franca Marka dospeo je i do Plavog jahača i učestvovao je 1911/12. na izložbama grupe. Pod tim uticajem, ali i pod uticajem orfizma Roberta Delonea pokazivali su njegovi radovi privremeno kubističke i futurističke elemente. Do potpune apstrakcije, međutim, Make nije išao. U tematskom pogledu bavio se uglavnom prikazima ljudi i njihove okoline, slikanjem parkova i prizora na ulici ali i predstavama arhitekture gradova i pejzaža. Godine 1914. krenuo je zajedno sa Paulom Kleom i L. Moajeom u Tunis. Njegovi akvareli koji su nastali tom prilikom su jasnog, svetlećeg kolorita i vesele prozračnosti. Iste godine mobilisan je i poginuo je na frontu. 

## Odabrana dela

Datoteka:August Macke 027.jpg|Devojke ispod drveća, 1914
Datoteka:August Macke 023.jpg|Keruan (III), 1914
Datoteka:August_Macke_009.jpg|Stenoviti pejzaž, 1914
Datoteka:August_Macke_024.jpg|Pejzaž kod Hamameta, 1914


## Vanjske veze

* Kuća Avgusta Makea u Bonu
* Biografija
* Privatna internet prezentacija o Makeu 
* Avgust Make u kolekciji Frider Burda
* 54 dela Avgusta Makea 
* Biografija, dela, literatura
* Virtuelna galerija
Alexej von Jawlensky

**Aleksej fon Javlenski** (, , 25. mart 1864. ili 1865, Toršok, Rusija—15. mart 1941, Visbaden) bio je ruski slikar i jedan od predvodnika pokreta Ekspresionizma. 

Bio je aktivan u Nemačkoj od 1896. gde se pridružio Novom umetničkom udruženju u Minhenu (-{*Neue Künstlervereinigung München*}-) i kasnije grupi Plavi jahač (-{*Der Blaue Reiter*}-). 

## Biografija
Javlenski je rođen kao peto dete Georgija Nikiforoviča Javlenskog i Aleksandre Petrove Medvedeve. Sa svojih šesnaest godina on je živeo sa familijom u Moskvi sa ciljem da postane oficir i otkrio je ljubav prema slikarstvu i na svetskoj izložbi 1880. prvi put se susreo sa modernom umetnošću i počeo je kao autodidakt svoje slikarske i crtačke sposobnosti razvijati redovnim posetama u Galeriji Tretjakov.

Kao oficir u ruskoj gardi u početko u rangu štabskog kapetana bio je premešten u Sankt Peterburg i postao učenik Ilje Rjepina na petersburškoj akademiji koju je posećivao od 1889. – 1896. 1896./97. ostavlja vojničko zvanje i posvećuje se slikarstvu i upoznaje Marijanu fon Verefkin i ženi se sa njom 1922. godine i odlazi u Minhen gde u slikarskoj školi Antona Ažbea upoznaje Vasilija Kandinskog.

1902. dobio je sina koji je kasnije takođe postao slikar. Posle realizma koji je gajio u prvo vreme u Minhenu slikao je u stilu Vinsenta van Goga dok nije počeo da radi pod uticajem francuskih ekspresionista kako je radio sve do izbijanja Prvog svetskog rata.

1909. osnovao je među ostalima i sa Vasilij Kandinskim, Adolfom Erbslohom, Gabrijelom Minter, Marijanom von Verefkin i drugih „Novo umetničko udruženje Minhen“ koje je prethodilo kasnijem „Plavom jahaču“ koji su osnovali Vasilij Kandinski i Franc Mark i kojem je Javlenski vrlo brzo pristupio.

1914. morao je Javlenski da napusti Nemačku i nastanio se u Švajcarskoj. Tu je radio „Varijacije za temu za pejsaže“. 1924. Osnovao je sa Vasilij Kandinskim, Paulom Kleom i Lionelom Fajnigerom grupu „Plave četvorice“ koja je izlagala u Nemačkoj i SAD. 1937. godine je 72 njegova dela proglašeno za „degenerisanu umetnost“ od strane nacista koja su posthumno izlagana u Dokumenta Kasel 1955. godine u Kaselu. 1934. godine je izgubio nemačko državljanstvo.

Umro je 1941. godine u Visbadenu i sahranjen je na ruskopravoslavnom groblju u Visbadenu. Posmrtni govor je održao njegov dugogodišnji prijatelj Adolf Erbsloh.

## Vanjske veze

* Internet prezentacija posvećena Alekseju Javlenskom
* Informacije o umetniku i njegovom delu
* Biografija i dela
Neue Künstlervereinigung München

**Novo umetničko udruženje Minhen** je slikarska grupa nastala 1909. godine u koju su od početka spadali: Vasilij Kandinski, Aleksej fon Javlenski, Gabrijela Minter, A. Kanolt i Alfred Kubin. Ta zajednica je podržavala postimpresionističke struje i preuzimala je ideje fovizma. Već dve godine nakon osnivanja došlo je unutar udruženja do neslaganja po pitanju potpunog odvajanja od predmetnog slikarstva. To neslaganje dovelo je do izlaska iz udruženja jedne grupe oko Kandinskog i F. Marka koji su posle toga prišli Plavom jahaču i do raspada samog umetničkog udruženja.
Fetišizam

**Fetiš** (fr. *fétiche*; od port. *feitiço*; od lat. *facticius*, umjetan) u etnologiji jest predmet za koji se vjeruje da ima nadnaravne moći.

## Povijest pojma
Termin je nastao u 18. st. i rabio se u primjeni teorije evolucije na religiju. Skovao ga je 1757. francuski spisatelj, političar i učenjak Charles de Brosses, uspoređujući zapadnoafričku religiju s magijskim aspektima staroegipatske religije. Prema de Brossesu, fetišizam je najranija (najprimitivnija) faza evolucije religije, nakon koje slijede faze totemizma, politeizma i monoteizma. U osnovi, fetišizam predmetu pridaje neku vrst inherentne vrijednosti ili moći: tko u materijalnom predmetu vidi magijsko ili božansko značenje, pogrešno mu pripisuje inherentnu vrijednost koju on ne posjeduje (odatle i Marxov pojam fetišizma robe: to je vjerovanje da predmeti kontroliraju nas, tj. utječu na naše djelovanje, a ne obratno).

U 19. st., engleski etnolog Edward Burnett Tylor i škotski etnolog John Ferguson McLennan smatrali su da koncept fetišizma omogućuje povjesničarima religije da preusmjere pažnju s odnosa ljudi prema bogu na odnos ljudi prema materijalnim predmetima. Također su smatrali da je fetišizam uspostavio modele uzročnog objašnjenja prirodnih fenomena.

## Fetiši
Krv se obično smatra naročito moćnim fetišem ili sastojkom fetiša. U nekim dijelovima Afrike, kosa bijelaca također se smatrala moćnom.
U tradicijama kultura širom svijeta uobičajeni su fetiši i drugi su predmeti i tvari, poput kostiju, krzna, pandži, perja, vode s određenih mjesta, nekih vrsta biljaka i drva.

## Fetišizam u Marxa i Freuda
U 19. st., Karl Marx je usvojio taj pojam kako bi opisao važnu komponentu kapitalizma, fetišizam robe. Danas je fetišizam robe i kapitala središnji pojam marksizma.

Sigmund Freud je tim pojmom nazvao oblik parafilije kod koje je predmet žudnje određeni dio tijela ili određeni neživi predmet.

## Povezano
* Animizam
* Totemizam
* Tabu
* Seksualni fetišizam
Totemizam

**Totemizam** (nastalo od totem) je skup vjerovanja vezanih uz totem, koja se po najistaknutijem teoretičaru totemizma, W. H. R. Riversu, sastoje od društvenog, psihološkog i obrednog elementa vjerovanja i poštovanja totema. E. B. Tyler se protivi pridavanju tako velike važnosti totemizma, držeći ga nusproizvodom teorije prava, proisteklom iz širokog konteksta primitivne religije. Rivers smatra da je totemizam vezivanje nekog društva (društveni element) uz neku životinju, biljku ili neživu materiju, to društvo je u pravilu neka egzogamna grupa ili klan. Psihološki element, nadalje, predstavlja vjerovanje u rodbinsku vezu iz koje je potekao takav klan, i na koncu obredni element se izražava kroz poštovanje ukazano životinji, biljci ili predmetu. Ovoj se Riversovoj definiciji suprotstavljaju neki suvremeni etnolozi. Sigurno je pak da se totemska biljka ili životinja ne smiju koristiti za hranu, niti pripadnici totema nekog predmeta smiju da se koriste tim predmetom.

Totemizam je raširen širom svijeta, posebno u Australiji, Sjevernoj i Južnoj Americi i Africi.

**Prvotni oblici** totemizma susreću se u starim centralno-australijskim plemenima.
Tamo je totem kao životinjski simbol mitski predak čovjeka i njegove skupine, tajnovita manifestacija unutarnjih odnosa u generacijama, a ti odnosi imaju u isto vrijeme zaštitnu dimenziju.

Obzirom da totem ima zaštitnu funkciju, on je nerijetko tabuiziran. Tako se životinje totemi ne smiju uvijek jesti, ili se to smije dogoditi u određeno vrijeme i to ritualno.

Totemske zajednice posjeduju zakone, kao što je npr. zabrana ženidbe izvan skupine (egzogamija). Tu se javljaju i komplicirana religiozna pravila, kao što je i štovanje zaštitnika koji se umjetnički pokazuje, kao što je to slučaj s indijanskim totemskim stupovima.
Ima slučajeva i **individualnog totemizma** gdje čovjek pojedinac stupa u bliski odnos sa zaštitnikom (nagual, nagualizam) i to na ekstatično-vizionarski način.

**Totemizam** nije jedinstven fenomen, pogotovo što se on u novim okolnostima mijenja. Njegovi tragovi nalaze se i u visokim kulturama, iako je najizraženiji u prirodnim narodima. 

## Relevantni članci
* tabu
* totem
Akt (umjetnost)

**Akt** je estetski shvaćena zabeležka nekog ljudskog tela. Može to da bude slikarsko delo, delo fotografije ili vajarsko delo. Za razliku od pornografije ova dela nisu namenjena da utiču na seksualne nagone i imaju za cilj da govore o čistim likovnim vrednostima. Granice između akta i pornografije nije stalna i zavisi od kulturnih i religioznih uticaja u društvu i ličnih iskustava kod posmatrača.

## Umetnici
Među najznačajnije umetnike koji su radili aktove, spadaju;
* Slikari: Mikelanđelo Bonaroti, Albreht Direr, Pjer Ogist Renoar, Anri Matis, Gustav Klimt, ...
* Vajari: Ogist Roden,...
* Fotografi: Man Rej,...

## Galerija

Datoteka:Nude_self-portrait_by_Albrecht_Dürer.jpg| Albreht Direr, Autoportret kao akt 1503. 
Datoteka:Poseuse debout, de face, étude pour Les Poseuses (ca. 1887) Georges Seurat (Musée d'Orsay).jpg|Žorž Sera, Stojeći model 1887. 
Datoteka:Swimming hole.jpg|Tomas Akins Plivanje 1885.
Datoteka:Reclining_Nude.jpg|Frans Kopelar, Ležeći akt 2004.
Datoteka:David von Michelangelo.jpg|Mikelanđelo, David (Skulptura)
Datoteka:Chloé, par Jules Joseph Lefebvre.jpg|Jules-Joseph Lefebvr, Akt 1875.


## Povezano
* Akt (fotografija)

## Vanjske veze

* Fotografické akty na českém magazínu
* "NU" Symphony by Leonid Petrushin
Maintirano

**Maintirano** je grad na zapadu Madagaskara od 16 000 stanovnika, administrativni centar Regije Melaki i Distrinkta Maintirano u Provinciji Mahajanga.

*Maintirano* na malagaškom znači - *crna voda* ili *mrtva voda*, a to ime doista i odgovara mjestu, jer se ono nalazi usred močvarne lagune na obali Mozambičkog kanala.
U *Maintiranu* su većinsko stanovništvo Sakalave jedan od malagaških naroda.

## Historija
Na početku 17. vijeka do *Maintirana* su doplovili portugalski moreplovci, ali od njihova boravka ništa nije ostalo. *Maintirano* se počeo oblikovati kao grad za vrijeme francuske kolonijalne uprave, kad su u mjesto došli živjeti prvi Francuzi početkom 20. vijeka.

*Maintirano* je prometno vrlo izoliran, jer je magistralna cesta br.1 (u izgradnji) od Tsiroanomandidija nadalje teško prohodna, čak i za terenska vozila u sušnom razdoblju, a sa lokalnog aerodroma ne postoje redovne linije.

*Maintirano* je vrlo siromašan grad, koji ima bolnicu, sud i stalnu meteorološku stanicu.

Pored *Maintirana* leži Masiv Antsingi (70&nbsp;km istočno prema Morafenobeu) tu je moguće vidjeti formacije neobičnih kraških stijena koje Malgašani zovu - *tsingi* (ali nešto manje od onih u Rezervatu prirode Tsingi de Bemaraha). Odmah pored grada pored sela Ambereni nalazi se Jezero Bemamba, veliki rezervat ptica močvarica, od 50&nbsp;km².

## Geografske i klimatske karakteristike
*Maintirano* leži u močvarnoj laguni Mozambičkog kanala između ušća dviju rijeka. Južno pored grada, svoje ušće ima rijeka Namela, na kojoj je i gradska luka, a sjeverno od grada rijeka Manomba. *Maintirano* je udaljen 500&nbsp;km od glavnog grada Antananarivo ali je dionica od 380&nbsp;km do Tsiroanomandidija teško prohodna, tako da je ta cesta praktički neupotrebljiva. 
*Maintirano* ima vruću i suhu tropsku klimu sa prosječnom dnevnom temperaturom od preko 30 °C.

## Transport, Privreda
Do *Maintirana* treba doći nacionalni magistralni put br. 1 preko kojeg bi grad bio povezan sa Antananarivom, i ostatkom zemlje, ali on je dovršen samo do Tsiroanomandidija. Od grada vodi regionalna cesta 8a prema mjestu - Anatsalova i rezervatu prirode Rezervatu prirode Tsingi de Bemaraha, duga 116&nbsp;km. *Maintirano* ima malu skromnu luku u estuariju rijeke Namela, do koje mogu doći samo brodovi manje tonaže.
*Maintirano* ima i mali *[[Aerodrom]] Maintirano* (IATA: MXT ICAO: FMMO)  iz kojeg nema redovnih linija, već se leti jedino po narudžbi.

Većina stanovnika *Maintirana* njih - 55%, bavi se ribarstvom, a 34% poljoprivredom. Najviše se uzgajaju banane, kukuruz, krumpir i riža. U industriji radi 0.8% a u administraciji i uslugama 10.2% stanovnika.

## Povezano
* Popis gradova na Madagaskaru

## Reference

## Vanjske veze
* Localités Maintirana   
* Fotografije luke na rijeci Namela
Manastirski kongres

**Manastirski kongres** () je naučna konferencija održana u gradu Manastir (danas Bitolj), tadašnjem središtu Manastirskog vilajeta Osmanskog carstva, između 14. i 22. novembra 1908. godine sa ciljem postizanja dogovora o standardizaciji albanske abecede.
Petro Nini Luarasi

**Petro Nini Luarasi** (Luaras, Oblast Kolonja, Osmansko Carstvo, 22. april 1864 – Erseka, Oblast Kolonja, Osmansko carstvo, 17. avgust 1911) je bio sveštenik hrišćanske pravoslavne crkve, učitelj, novinar i aktista raznih organizacija u okviru pokreta Albanskog narodnog preporoda.

Njegov otac, Petro Nini Kostallari, je bio također veliki patriota i borio se za albanski narodni preporod.

Poslije studija na seminaru u Qestoratu, blizu Đirokastre, počeo je predavati kao učitelj po selima u okolici Kolonjë, danas na grčko–albanskoj granici. Tom prilikom je uporno radio – skriveno, jer je osmanska vlast zabranila predavanje albanskog jezika – da bi njegovi đaci naučili svoj jezik i običaje. Između 1887. i 1893. Nini je pokrenuo mnoge male škole albanskog jezika u selu Erseku i u drugim selima oko Kolonjë.

1892. je osnovao sa Gjerasimom Qiriazijom reformirano društvo *Bratstvo Albanije* (alb. *Vëllazëria e Shqipërisë*).

1904. je odselio u Sjedinjene Države gdje je ostao do 1908. i sudjelovao u patrioskim udrugama u diaspori.

Poslije povratka u Osmansko carstvo, bio je jedan od poslanika u Manastirskom kongresu, gdje je se odvila rasprava o albanskoj abecedi.

Od 1907. do 1911. surađivao je sa mnogim časopisima (*Bashkimi i kombit* iz Monastira/Bitolja, *Drita* iz Sofije, *Kombi* iz Bostona, *Liria* iz Soluna). U njima je objavio pjesme, kolumne i poučna razmišljanja.
U Monastiru je 1911. godine tiskao svoj glavni polički rad, knjigu koja sadrži tekstove *Prokletstvo albanskog slova* (alb. *Mallkimi i shkronjave shqipe*, 1911) i *Klevetanje Albanaca* (alb. *Çpërfolja e shqiptarit*, 1911). U njima Nini brani albansko pravo na svoju narodnu kulturu.

Njegov aktivizam u albanskom pokretu mu je uzrokovao prognanstvo od strane Kostantinopoljske patriaršije, tada pod vodstvom Joakima III. Carigradskog, i od strane Mladih Turaka. Umro je u augustu 1911. a mnogi smatraju da je bio otrovan.

Pravoslavna crkva u kojoj je on bio sveštenik je do 1922. godine, kada je deklarisala autokefalnost i formirala se kao Albanska pravoslavna crkva, pripadala Carigradskoj patrijaršiji.
John Constable

**Džon Konstebl** (negde se pominje kao **Konstabl**, , 11. jun 1776 – 31. mart 1837) je bio britanski umetnik. Rođen je u Ist Bergholtu (East Bergholt), selu kraj reke Stur u Safoku, Engleska. Otac mu je bio bogati trgovac i Konstebl je radio sa njim posle završetka škole. Međutim, uskoro je uvideo da nije za taj posao i odlazi na studije u London. Prvu svoju sliku izložio je 1802. godine.

Konstebl je poznat po svojim pejzažima, iako je za vreme života prodao samo 20 slika i nije izabran za člana Kraljevske akademije sve do 52. godine života.

Konstebl je bio zaljubljen u Mariju Biknel, ali ga njen otac nije smatrao dovoljno dobrim za njegovu ćerku. Ipak, odobrava brak 1816, posle pet godina. Sa Marijom Biknel Konstebl je imao sedmoro dece. Ona je umrla od tuberkuloze 1829. godine.

## Život i djelo
Glavni izvor njegove inspiracije bila je priroda i odbacuje akademski način slikanja. Imao je veliki utjecaj na francuske pejzažiste (barbizonska škola) i slikare prirode romantizma. Po shvatanju i metodi rada Constable nagovještava dolazak impresionizma.

## Galerija

Datoteka:Constable DeadhamVale.jpg|*Dedham Vale*, 1802., ulje na platnu 
Datoteka:John Constable - Wivenhoe Park, Essex, 1816.jpg|*Wivenhoe park*, 1816., ulje na platnu 
Datoteka:John Constable - Maria Bicknell, Mrs John Constable.jpg|*Maria Bicknell*, 1816., ulje na platnu 
Datoteka:John Constable - Weymouth Bay, c. 1816.jpg|*Weymouth Bay*, 1816., ulje na platnu 
Datoteka:John Constable The Hay Wain.jpg|*Hay Wain*, 1821., ulje na platnu 
Datoteka:Salisbury Cathedral from the Bishop's Garden John Constable.jpeg|*Katedrala u Salisbury*, 1825., ulje na platnu 
Datoteka:John Constable - The Cornfield.jpg|*Žitno polje*, 1826., ulje na platnu
Diego Rivera

**Dijego Marija de la Konsepsion Huan Nepomuseno Estanislao de la Rivera i Barijentos Akosta i Rodrigez** (), rođen je 8. decembra 1886. u Gvanahuatou. Umro je 25. novembra 1957 u gradu Meksiku. Bio je veoma značajan meksički muralista. Njegovi murali sa socijalnim temama se mogu videti u istorijskom centru grada Meksiko.

Od 1916. naizmenično boravi u Meksiku i Španiji, gde je imao prilike da se upozna sa ličnostima kao što su bili Ramon Marija del Valje-Inklan, Alfonso Rejes ili Pablo Pikaso. Postaje član Komunističke partije Meksika od 1922. i od tada počinje da slika murale sa socijalnim temama u javnim zgradama grada Meksika, koji će izvršiti veliki uticaj na muralistički pokret u Meksiku i uopšte u Latinskoj Americi. Godine 1929. po treći put se ženi, ovog puta sa isto tako poznatom meksičkom slikarkom, Fridom Kalo. U toku sledeća četiri godine biće vrlo aktivan u SAD, gde će njegove komunističke teme izazvati velike polemike, naročito Čovek na raskršću (), mural sa Lenjinovim portretom na Rokfelerovom centru u Njujorku iz 1933, koji će na kraju biti uklonjen. 

Godine 1934. ponovo će oslikati isti mural na Palati lepih umetnosti () u gradu Meksiku. Ova verzija je nazvana „Čovek, kontrolor univerzuma“. 

## Fiktivni portreti
Diego Rivera se pojavljuje kao lik u dva igrana filma. Godine 1999. ga je u filmu *[[Cradle Will Rock]]* tumačio Ruben Blades, a godine 2001. u filmu *[[Frida (film)|Frida]]* tumačio Alfred Molina.

## Vanjske veze
* Kubizam Dijega Rivere: Sećanja, Politika, Mesto u Nacionalnoj galeriji umetnosti u Vašingtonu 
* Artcyclopedia - Linkovi ka radovima Dijega Rivere
* Artchive  - Biografija i fotografije Riverinih dela
* Kratka biografija sa fotografijama
* Biografska nota (sa autoportretima i fotografije sa Fridom Kalo i Trockim)
* Autoportret iz 1941. i druge slike
* Marela Trejo Zacarías: "Visual Biography of Diego Rivera"
* Dijego Rivera u Detroitskom Institutu za umetnost 
* Dijegor Rivera: Muralni projekat 
* Kuća muzej Dijega Rivere 
* Virtualni muzej sa delima Dijega Rivere 
* Dijego Rivera: Majstor kubizma
* Život i umetnost Fride Kalo 
* Život i slike Dijega Rivere
Niški sporazum (1914)

**Niški sporazum** ili **Sporazum Toptani-Pašić** predstavlja tajni ugovor o savezništvu između Albanije i Kraljevine Srbije, potpisan od strane Esad-paše, albanskog političara, i Nikole Pašića, srpskog premijera, na dan 17. septembra 1914. godine u Nišu u Kraljevini Srbiji.

Nakon izbijanja Prvog svetskog rata, Esad-paša je morao da obavi razne diplomatske poslove. Jedan od tih poslova je bilo i unapređenje diplomatskih odnosa sa Srbijom. Pašiću je slao poruke u kojima je govorio da je od velike važnosti po njih da zaključe poseban sporazum pre svog odlaska za Albaniju.

Zato Esad-paša dolazi u Niš, u kome je predsedavala srpska vlada i narodna skupština, gde se sastaje sa srpskim premijerom Nikolom Pašićem. Njih dvojica na dan 17. septembra 1914. godine potpisuju tajni ugovor o savezništvu.

Taj ugovor je obuhvatao 15 tačaka koje su predviđale zajedničko osnivanje vojnih i političkih institucija, ali najvažnije odredbe su se usređivale na vojni savez, izgradnju Jadranske pruge od Srbije do Drača, kao i garancije da će Srbija podržati Esad-pašu na izborima za vladara Albanije.

Esad-paša je bio za potvrđivanje sporazuma tek nakon što bude izabran za vladara Albanije, uz saglasnost narodne skupštine. To je ostavilo prostora za manevrisanje za preispitivanje pojedinačnih odredba.

Sporazum je ostavljao mogućnost da Srbija, na poziv Esad-paše, vojno interviše radi zaštite njegovog režima. Razgraničenje između dve države trebalo je da utvrdi posebna srpsko-albanska komisija. Srbija se obavezala da će finansirati Pašinu žandarmeriju i snabdevanje neophodnom vojnom opremom, plaćajući 50.000 dinara mesečno.

## Izvori
* Dušan T. Bataković:'' The Kosovo Chronicles'', PART TWO: THEOCRACY, NATIONALISM, IMPERIALISM, SERBIAN GOVERNMENT AND ESSAD PASHA TOPTANI (III)

## Povezano
* Niška deklaracija
* Esad-paša Toptani 
* Republika Centralna Albanija
Republika Centralna Albanija

**Republika Centralna Albanija** () je bila država sa sedištem u Draču koja je osnovana 16. oktobra 1913. godine. Osnivač ove, međunarodno nepriznate, države je bio Esad-paša Toptani zajedno sa većim brojem islamista zemljoposednika.

Uprkos odluci velikih sila donetoj na Londonskoj ambasadorskoj konferenciji kojom je formirana Kneževina Albanija i imenovan Vilhelm od Vida za kneza, Esad-paša je 16. oktobra 1913. godine osnovao Republiku Centralnu Albaniju sa prestonicom u Draču. On je imao pod svojom kontrolom više hiljada naoružanih vojnika i žandarma sa kojima je uspešno odolevao višemesečnoj crnogorskoj opsadi Skadra. Esad-paša je u periodu posle završetka balkanskih ratova i povlačenja vojske Kraljevine Srbije u avgustu 1913. godine jedini u Albaniji imao naoružane vojne i policijske odrede uz čiju pomoć je obezbeđivao red i mir u Albaniji. On je oko sebe okupio veliki broj islamista i zemljoposednika koji su bili uplašeni da bi vlada pod kontrolom velikih evropskih sila, predviđena odredbama Londonskog ugovora o miru, mogla da ih liši njihovih privilegija i uz njihovu podršku proglasio Republiku Centralnu Albaniju.

Esad-pašu i Republiku Centralnu Albaniju je finansijski podržavala Kraljevina Srbija koja je zauzvrat očekivala određene teritorijalne kompenzacije kod Crnog Drima i da se Esad-paša obračuna sa kačacima Ise Boljetinca i ostalih koji su bili okupljeni oko Ismailja Ćemalija. Za Srbiju je bilo veoma važno da neutrališe oko 20.000 naoružanih kačaka pod komandom Ise Boljetinca, Hasana Prištine i ostalih vođa kačaka, pre očekivanog napada Bugara u Drugom balkanskom ratu.

Osim podrške koju je ovoj državi pružila Kraljevina Srbija, Republika Centralna Albanija nije doživela međunarodno priznanje i prestala je da postoji kada je princ Vilhelm od Vida 7. marta 1914. godine došao u Albaniju i konsituisao vlast Kneževine Albanije prve međunarodno priznate albanske države, suštinski protektorata ondašnjih velikih sila. Da bi lakše uspostavio kontrolu nad Albanijom, Esad-paši Toptaniju su prepuštena dva najvažnija ministarstva u novoj vladi, tako da je Esad-paša Toptani bio i ministar odbrane i ministar unutrašnjih poslova.

## Reference

## Povezano
* Esad-paša Toptani 
* Sporazum Toptani-Pašić
* Muslimanski ustanak u Albaniji
Francesco Hayez

**Frančesko Ajez** (Francesco Hayez; Venecija, 10. februar 1791. –  Milano, 21. decembar 1882) bio je jedan od glavnih slikara romantizma sredinom 19. veka. Poznat je po svojim slikkama istorije, političke alegorije, kao i finim portretima.

Ajez dolazi iz relativno siromašne porodice. Njegov otac je bio Francuskog porekla, a majka mu je bila Italijanka. Frančesko, je najmađi od petoro sinova koliko ih je ukupno imala njegova majka. 
Od detinjstva pokazuje dar za crtanje, što njegov ujak najviše podstiče. Kasnije postaje student umetnosti i uči od slikara Franciska Magiota sa kojim ostaje tokom tri godine studiranja. Kasnije biva primljen u novu akademiju finih umetnosti godine 1806, gde studira pod učiteljen Teodoro Mateinijem. Godine 1809 pobeđuje na takmičenju i osvaja nagradu koja finansira jednu godinu studiranja u Akademiji Svetog Luke u Rimu. U Rimu ostaje do 1814, a onda se seli u Napulj gde slika veliko delo "Ulysses at the court of Alcinous". Godine 1850 postaje direktor Akademije Brera.

Godine 1882. umire u Milanu i ostavlja iza sebe brojne radove.

Poznati radovi:

* *Petro Rosso Imprisoned by the Scaligeri* (c1820)
* *The [[Sicillian Vespers]]* (1822)
* *Uništenje [[jeruzalem|jerusalimskog]] hrama* (c1867)
* *Portret Marin Faliero* (1867)
* *Vaza sa cvećem na prozoru harema* (c1881)
* * [[The Kiss (Hayez painting)|Poljubac]] (1859)

== Galerija slika ==
<gallery>
El Beso (Pinacoteca de Brera, Milán, 1859).jpg|*Poljubac* od Frančeska Ajeza
(Venice) La distruzione del tempio di Gerusalemme -Francesco Hayez - gallerie Accademia Venice.jpg|*Uništenje jerusalimskog hrama*
Francesco Hayez 023.jpg|*The Sicilian Vespers'' (Roma,Gall.Naz.d'Arte Moderna)



## Vanjske veze
* More information
William-Adolphe Bouguereau

**William-Adolphe Bouguereau** (30. studenog 1825. – 19. kolovoza 1905.) je bio francuski slikar. U svoje je vrijeme bio slavan, ali danas su njegove slike zasjenjene djelima impresionista. 
## Biografija
William je rođen u Francuskoj, u La Rochelleu, 30. 11. 1825., u obitelji trgovaca vinom i maslinovim uljem. Činilo se da će i on biti osuđen na takav način života, ali je to izmijenio njegov stric Eugène Bouguereau (kojeg će kasnije nećak William naslikati), svećenik, intervenirajući i učeći ga Bibliji, te ga šaljući u srednju školu. Mladi je William bio pokazao svoj umjetnički talent u vrlo ranoj dobi, i njegov ga je otac, nakon što ga je savjetovao klijent, poslao u školu *École des Beaux-Arts*, u Bordeauxu. Tamo je William osvojio prvu nagradu za figuru koja prikazuje Sv. Roka. U studiju slikara Françoisa-Édouarda Picota, poznatog po slikama s religijskim i mitološkim temama, je naučio akademski stil. Najomiljeniji slikar Williamu je bio Rafael, i William je slijedio njegova djela. 1856. William je oženio Marie-Nelly Monchablon, te su imali petero djece. Stvorio je snažnu povezanost s prodavačima slika, te je, kad mu je slava porasla i ad je stekao mnogo novaca, kupio veliku kuću i studio u Montparnassu. 1877. mu se dogodio tragičan događaj – njegova žena i jedno dijete su umrli. Ipak, William se ponovno oženio 1896., svojom učenicom Elizabeth Jane Gardner, koju je naslikao 1879., 2 godine nakon smrti prve žene. U proljeće 1905., Williamova kuća u Parizu je opljačkana. Iste godine, u kolovozu, William umire u La Rochellu, od srčane bolesti. Njegova žena je umrla 1922. 
## Ime
Izvori o njegovom punom imenu su različiti. Obično se smatra da mu je ime bilo *William-Adolphe Bouguereau* ili *William Adolphe Bouguereau*. Ipak, sam se umjetnik potpisivao kao *William Bouguereau* (bez srednjeg imena). Njegovi uobičajeni potpisi izgledaju ovako: *W. Bougereau* (zatim slijedi datum djela).
## Djela
Williamova djela često prikazuju religijske teme, ili teme iz grčke mitologije. Prikazuju idealni svijet, vrlo realistično, te se neprestano ponavljaju slike lijepih golih božica, nimfi, kupačica. Volumen je na slikama stvoren tonskom modulacijom. Najčešći su likovi žene i djeca. Većina je slika tako realistična da nalikuju na fotografije. Četiri vrlo slične slike prikazuju četiri grčke božice: Eju (Zora), Hemeru (Dan), Selenu (Večernje raspoloženje) i Niktu (Noć). 
### Neka djela
* Dante i Vergilije u paklu, Amelina Dufaud Bouguereau, Eugène Bouguereau, Geneviève Bouguereau, Léonie Bouguereau (1850.)
* Arion na morskom konju (1855.)
* La Danse (1856.)
* Orestovo grizodušje (1862.)
* Nimfe i satir (1873.)
* Homer i njegov vodič (1874.)
* Kupidon, Flora i Zefir, Djevica, Isus i Sv. Ivan Krstitelj (1875.)
* Rođenje Venere, Mademoiselle Elizabeth Gardner (1879.)
* Zora, Dan, Večernje raspoloženje (1881.)
* Domovina, Noć (1883.)
* Izgubljena Plejada (1884.)
* Les murmures de l'Amour (1889.)
* Bakhantica (1894.)
* Otmica Psihe (1895.)
* Djevica s anđelima (1900.)
* Mlada svećenica (1902.)
## Vanjske veze
Ibe Palikuća

**Ibe Palikuća** (1927—1944), učesnica Narodnooslobodilačke borbe i narodni heroj Jugoslavije.

## Biografija
Rođena je 1927. godine u Debru. Posle završene osnovne škole, ostala je u kući i bila učena za domaćicu.

Godine 1941. okupaciju zapadne Makedonije izvršili su italijanski fašisti i pripojili ju Velikoj Albaniji. Njezin brat već je radio za oslobodilački pokret. Ona se takođe priključila pokretu i dobivala zadatke da kao kurir prenosi pisma i provodi ilegalce.

Sa petnaest godina primljena je u Savez komunističke omladine Jugoslavije (SKOJ). Nije imala problema sa vlastima, jer joj je otac bio hodža, pa nisu slutili da pripada Narodnooslobodilačkom pokretu. U njihovoj kući često su se održavali sastanci i svraćali ilegalci. U julu 1943. godine primljena je u Komunističku partiju Jugoslavije.

Kada je u septembru 1943. godine kapitulirala fašistička Italija, u Debru je organizovana narodna vlast. Ibe je učestovoala na svim sastancima i konferencijama. Za vreme Šeste neprijateljske ofanzive, partizanske snage povukle su se iz Debra, a Ibe odlazi s njima i stupa u jedinicu. Uskoro je partijska organizacija vraća u Debar na pozadinski rad u svojstvu člana Mesnog komiteta KPJ za Debar.

Za vreme svog ilegalnog rada Debru radila je naročito sa ženskom omladinom. Okupacione vlasti su pokušavale da je onemoguće. Da ne bi pala u ruke neprijatelja ili bila ubijena, Mesni komitet je odobrio njen odlazak u partizanske jedinice. 26. avgusta 1944. godine postala je zamenik komesara Čete u Šestoj brigadi narodnooslobodilačke vojske Albanije.

Od formiranja, brigada je stalno bila u borbama s balistima, koje su nemački okupatori pomagali i snabdevali teškim naoružanjem. 20. septembra 1944. godine, u jednoj borbi protiv balista na periferiji Kičeva, dok je štitila odstupnice borcima iz bataljona, Ibe je bila teško ranjena. Posle dva dana podlegla je ranama u selu Šutovu kod Kičeva.

Ukazom predsednika Federativne Narodne Republike Jugoslavije Josipa Broza Tita, 8. oktobra 1953. godine, proglašena je za narodnog heroja.

## Literatura
* **[[Narodni heroji Jugoslavije (knjiga)|Narodni heroji Jugoslavije]]**. „Mladost“, Beograd 1975. godina.