Organizacija udruženog rada

**Organizacija udruženog rada** je bio pravni naziv za preduzeće u socijalističkoj Jugoslaviji od 1974. do njenog raspada 1990-ih. Postojale su osnovne i složene organizacija udruženog rada, odnosno mala i velika preduzeća. *Osnovna organizacija udruženog rada* (akronim: **OOUR**, u narodu **OUR**) je bila osnovni privredni subjekt. Pored osnovnih, postojale su i *složene organizacije udruženog rada* (skraćeno SOUR), podeljene na više osnovnih radi samoupravljanja.

U praksi, veliko preduzeće je bilo podeljeno na manje grupe udruženih radnika. Na primer, jedno veliko preduzeće od preko 10.000 radnika je bilo podeljeno na 50-ak velikih jedinica po 200 radnika, a svaka je imala prosek od pet radnih grupa po 40-ak radnika.

Ova samoupravna preduzeća su funkcionisala u okviru tržišta. Takmičila su se lokalno i međunarodno. Spolja je ličilo na kapitalistički sistem: firme su imale publicitet, takmičile su se i činile sve da uvećaju prihod preduzeća. Uprkos tome, i ovo je ključno, radnički saveti su bili autoritet u ovim preduzećima i njihov prihod se delio među radnicima.

## Pozadina

*OOUR* -i su počeli nicati nakon donošenja Ustava iz 1974, a nakon Kardeljevog Zakona o udruženom radu donešenog 25. novembra 1976. postali su obligatni pravni oblik, po kojem se svaka dotadašnja *radna organizacija* morala preoblikovati. Oni su idealizirano zamišljeni kao *asocijacije slobodnih proizvođača*, sredstvo da se poveća efikasnost privrede u društvenom sektoru i samoupravljanjem reintegrira već dobrano dezintegrirano jugoslavensko društvo.

Kako se navodi u samom Zakonu o udruženom radu; 
*Osnovna organizacija udruženog rada osnovni je oblik udruženog rada u kome radnici, neposredno i ravnopravno obavljajući privrednu ili drugu društvenu djelatnost i radeći sredstvima u društvenom vlasništvu, ostvaruju svoja društveno-ekonomska i druga samoupravna prava i odlučuju o drugim pitanjima svog društveno-ekonomskog položaja*.

*OOUR*-i su udruživani u Radne oganizacije ili u Složene organizacije udruženog rada - SOUR. Svaki OUR, bio je formalno pravno samostalni pravni subjekt, financijski i komercijalno nezavisan. Svi zaposleni radnici jednog OUR-a imali su pravo sudjelovati u radu zbora radnika (skupštine) i pravo da biraju i budu izabrani u formalno najviše tijelo OUR-a – radnički savjet. Radnički savjet, kao najviši organ, određivao je poslovnu politiku - cijene i planove, odlučivao o raspodjeli dohotka i nagrađivanju, odobravao ulaganja i zaduživanja, odobravao poslovne račune, te kao zadnja instanca odlučivanja, davao odobrenje za imenovanje direktora i ostalih rukovodioca.

OOUR - i kao osnovne organizacione jedinice su razvijeni za sve oblike rada, od industrije, poljoprivrede, usluga, školstva i kulture.
Prosječna radna organizacija imala bi tri do četiri OOUR-a i jednu radnu zajednicu. Četiri godine nakon donošenja *Zakona o udruženom radu* u Jugoslaviji je bilo registrirano 94.415 OOUR-a, tadašnji PTT je imao 291 OOUR. Zagrebačka INA, organizirana kao SOUR od 1974., imala je 13 radnih organizacija i 57 OOUR-a.

## Politička dimenzija OOUR-a
OOUR-i nisu imali samo proizvodnu ulogu, oni su također trebali postati baza za *samoupravno [[Demokracija|pluralističko]] društvo*, jedan jugoslavenski eksperimentalni specifikum. Za razliku od buržoaskih društava u kojima su različite političke partije – nosioci različitih pogleda na istu stvar – ovdje su *udruženi slobodni proizvođači* zbog svog različitog interesa trebali biti nosioci borbe različitih stavova, i time dovesti čitavo društvo do boljih rezultata. Njihova borba na kraju nije trebala završiti sukobom, već društvenim dogovorom. Tako su OOUR-i trebali postati integrativni stup jugoslavenskog samoupravnog socijalizma, jer se zemlja već dobrano dezintegrirala po nacionalnoj, vjerskoj, ekonomskoj i kulturnoj osnovi.

U praksi je to ipak izgledalo bitno drukčije; dešavali su se paradoksi da bi radnici iste radne organizacije ili SOUR-a radili protiv jednog (ili više) od vlastitih OOUR-a, opstruirali njihov rad i praktički tako radili protiv vlastite egzistencije.

## Izvori

## Povezano
* Zakon o udruženom radu
* Samoupravni socijalizam
* Radnički saveti u Jugoslaviji

## Vanjske veze
* Yugoslavia-Socialist Self-Management THE ECONOMIC MANAGEMENT MECHANISM 
* Stvaranje Složene organizacije udruženoga rada (SOUR-a)
* Zakon o udruženom radu