Esztergom

**Esztergom** ([ˈɛstɛrɡom]; **Estergom**; arh. , , ), grad i pristanište na Dunavu u sjevernoj Mađarskoj, u županiji Komárom Esztergom, nasuprot slovačkom gradu Štúrovu; 28 102 st.

## Geografija

Esztergom leži na brežuljku iznad Dunava, koji na tom mjestu formira granicu sa Slovačkom, udaljen oko 50 km sjeverozapadno od glavnog grada Budimpešte.

Estergom je bio glavni grad Kraljevine Mađarske između 10 i 13. veka i bio je kraljevski grad sve dok se tadašnji mađarski kralj Bela IV. nije prvo premestio u Visegrád i posle u Budim.

Estergom je i danas sedište primasa * [[katolička crkva|katoličke crkve]] u Mađarskoj.

Grad ima poznati muzej kršćana (Keresztény Múzeum), gde je najveća umetničkih kolekcija vezanih za crkvu u [[hrišćanstvo]] u Mađarskoj. Takođe grad ima i baziliku koja je najveća u Mađarskoj. Po pesmi iz Nibelunga, Estergom je bio [[Atila|Atilino]] *(Etzel)* sedište.

Novija znamenitost grada je most Marije Valerije *(Mária Valéria híd)*, koji povezuje Estergom sa gradom Šturovo *(Štúrovo)* u [[Slovačka|Slovačkoj]]. Originalno most je bio sagrađen [[1895]]. godine, ali su ga nemačke trupe prilikom povlačenja [[1944]]. godine, porušile. Ponovo je podignut [[2001]]. godine uz pomoć priloga iz [[Evropska unija|Evropske unije]].

== Istorija grada ==

Estergom je jedan od najstarijih gradova u Mađarskoj. U bogatoj istoriji grada smenjivali su se vladari, po mađarsku značajni politički događaji, građene palate i crkve, koje su zatim uništavane u mnogim bitkama oko ovog grada, prolazak i uništavanje od strane [[Tatari|tatarskih]] i [[Turci|turskih]] hordi i na kraju završeno je sa rekonstrukcijama i obnovom.

Ostaci srednjevekovnog Estergoma se danas nalaze ispod današnjeg grada i do njih se može dopreti samo arheološkim iskopavanjima. Uzrok ovome je to da je stari grad bio uništen za vreme, 150 godišnje vladavine [[Otomansko Carstvo|Osmanlija]]. Stanovnici tadašnjeg grada su bili ubijeni ili zarobljeni ili su pobegli na druga mesta. Posle povlačenja Turaka iz regiona, došli su novi stanovnici i napravili novi grad na ruševinama starog. Po rezultatima najnovijih arheoloških iskopavanja ispod zamka na brdu *(Várhegy)* i okoline, ovi predeli su bili nastanjeni jiš od vremena Ledeno doba|ledenog doba, od pre nekih 20.000 godina. Prvi poznati ljudi, plemena, koja su naseljavala ove predele su [[Kelti]] iz [[Zapadna Evropa|zapadne Evrope]]. Kelti su naseljavali ove predele negde oko [[350. pne.]]. Keltsko prebivalište leži upravo ispod zamka i trajalo je sve do dolaska [[Antički Rim|Rimljana]]. Tokom rimske vladavine ovde se nalazila veoma važna i prometna granica rimske provincije [[Panonija|Panonije]], tada je naselje bilo poznato pod imenom [[Solva (Estergom)|Solva]]. Pod ostacima tvrđave grada takođe su nađeni tragovi pripadnika [[Nemci|nemačkih]] i [[Avari|avarskih]] plemena koji se naselili u doba slabljenja [[rimsko Carstvo|rimske imperije]] i njegovog pada.

Naselje je prvobitno bilo osnovano oko [[Velikomoravska Kneževina|Velikomoravskog]] zamka i dobilo je na značaju 960. godine, kada je [[Geza]], vladajući princ mađara, izabrao estergom za rezidenciju. Njegov sin [[Sveti Stefan Mađarski|Vajk]], je rođen ovde u palati dvorca na brdu *(Várhegy)* između [[969]]-[[975]].

Tokom [[973]], Estergom, je bio poprište važnih istorijskih događaja. Na [[Uskrs]] te godine princ Geza je poslao delegaciju na međunarodnu konferenciju o miru kod [[Oton I|Otona I]], ponudivši mir i tražeći da mu dođu misionari.

Prinčevski dvor se nalazio na severnoj strani brda a na vrhu se nalazila bazilika posvećena svetom Adalbertu, gde je po legendi kršten Sveti Stefan. Crkva svetog Adalberta je bila sedište nadbiskupa Estergoma i glavna [[katolička crkva|rimokatolička]] crkva u tadašnjoj [[Mađarska|Mađarskoj]]

Već u to vreme Estergom je postao veliki zanatski i trgovinski centar. Po nekim izvorima svoje današnje ime je dobilo po naselju Estrogin *(Esztrogin)*, koje su osnovali [[Bugari|bugarske]] zanatlije koji su pravili oklope za vitezove.

Tokom [[1000]]. godine, Stefan I je bio krunisan u Estergomu. Od tada pa sve do početka [[13. vijek|13. veka]] odavde se vladalo Mađarskom. U ovom periodu je izgrađen zamak, koji nije samo bio kraljevska rezidencija već i politički i religijski centar mađarske. Nadbiskup iz Estergoma je bio odgovoran za deset biskupija koje su osnovane od strane Svetog Stefana. Nadbiskup je takođe pored svojih svetovnih dužnosti obavljao i krunisanje mađarskih vladara tokom ovog perioda sve do [[1241]]. godine i invazije [[Mongoli|Mongola]].

Gradski savet Estergoma je bio sastavljen, uglavnom, od najbogatijih ljudi stanovnika grada. Ti građani su bili [[Francuzi|francuskog]], [[španjolci|španskog]], [[Flandrija|flamanskog]], [[Valonija|valonskog]] i [[Italijani|italijanskog]] porekla koji su se bavili trgovinom. Estergom je dobio grb u 13. veku, kada je ovaj grad postao mesto u kojem su se sastajali strani državnici, jedan od primera je i sastanak [[Konrad II, car Svetog rimskog carstva|Konrada II]] sa [[Bela III|Belom III]]. Arnold Lubek (Arnold fon Lübeck), istoričar koji je putovao sa [[Friedrich I Barbarossa|Fridrihom Barbarosom]], je nazvao ovaj grad metropolom Mađara *(quae Ungarorum est metropolis)*.

Trinaesti vek označava početak pada moći Estergoma. Prvo su Tatari postali opasnost za grad i stanovništvo, zatim u kasnijem periodu Turci, tako da je broj stanovnika i ekonomska moć grada opadala sve do sredine 18. veka. Odlaskom Turaka, ovaj grad su ponovo počeli da naseljavaju hrišćani mađarskog, nemačkog i [[slovaci|slovačkog]] porekla i gradu je polako vraćen stari sjaj.

== Demografija ==
=== Demografski podaci iz (2001) ===

*' Stanovništvo po nacionalnosti: **
[[mađari]]: 92,9%; [[romi]]: 2,4%; [[poljaci]]: 0,1%; [[nemci]]: 1,4%; [[rumuni]]: 0,1%; [[slovaci]]: 1,3%; nepoznatog porekla: 6,0%

**Veroispovest:**
[[katolička crkva|rimokatolici]]: 65,8%; [[istočne katoličke crkve|grko katolici]]: 0,9%; [[kalvinizam|reformati]]: 7,4%; [[evangelizam|evangelisti]]: 1,2%; ostale veroispovesti: 0,9%; [[ateizam|ateisti]]: 11,9%; nepoznato: 12,0%

**Broj domaćinstava:'''
* 1990. 10&nbsp;597
* 1995. 10&nbsp;739
* 2001. 11&nbsp;093
* 2005. 11&nbsp;550

### Demografija kroz istoriju

¹ 9,349 živi u kraljevskom gradu

## Reference

## Vanjske veze

* Fotografije iz vazduha: Estergom (Prvi deo) (Drugi deo)
* Foto galerija Estergom 
* Internet stranica
* Estergomska bazilika
* Keresztény Múzeum (Muzej hrišćana)
* Srednjevekovni Estergom 
* Novosti, politika i kulturno događaji u Estergomu