Chahryar Adle

**Chahryar Adle** (; Teheran, 4. 2. 1944. – Pariz, 21. 6. 2015), iransko-francuski arheolog, historičar, iranist i profesor, ekspert za UNESCO-vu Svjetsku baštinu u Iranu.

## Biografija
Adle je rođen 1944. u Teheranu (određeni izvori prema 1322. AP kao godinu rođenja pogrešno navode 1943), u plemićkoj porodici Adl porijeklom iz grada Tabriza. Nakon što je u rodnom gradu završio osnovnu školu i gimnaziju, godine 1959. odlazi u Pariz i studira arheologiju i historiju umjetnosti na École du Louvreu i Univerzitetu Sorbonne. Godine 1973. priključio se francuskom Nacionalnom centru za naučno istraživanje (CNRS) i ostao je njegovim aktivnim članom sve do svoje smrti. Doktorat je obranio 1977. na Sorbonni, s temom o vojnim pohodima Abasa Velikog odnosno safavidsko-turkestanskim odnosima krajem 16. vijeka. Tokom 1970-ih Adle se intenzivno bavio crtanjem i fotografiranjem drevnih iranskih građevina, prije svega ahemenidske ostavštine u Farsu.

Neposredno nakon izbijanja Iranske revolucije, Adle se vratio u Iran i odigrao je važnu ulogu u lobiranju potpisivanja UNESCO-ve konvencije o Svjetskoj baštini. Njegovi napori pokazali su se uspješnim i 1979. na listu Svjetske baštine uvršteni su Perzepolis, Čoga Zanbil i isfahanski trg Nakš-e Džahan. Od 2002. godine, pažnju je preusmjerio na konzervaciju Taht-e Sulejmana, Pasargada, Sultanije, armenskih samostana (sv. Stjepana i sv. Tadeja), te zaštitu ismailitske Alamutske tvrđave. Predmetom njegovih istraživanja bili su još Togrulov toranj u Raju, Partski dvorac u Horheu, teheranska Golestanska palača, citadela u Bamu i tradicionalni sistemi kanata. Brojna navedena zdanja tokom 2000-ih i 2010-ih također su uvrštena na listu Svjetske baštine.

Adle se između ostalog bavio i proučavanjem tragova iranske civilizacije u današnjem Afganistanu i Turkmenistanu, a osim arhitekture istraživao je još opus Dust-Muhameda Heravija, istaknutog kaligrafa iz 16. vijeka. Zajedno s B. Hourcadeom pokrenuo je projekt o historijskoj baštini grada Teherana, što je naposljetku rezultiralo dvojezičnom francusko-perzijskom publikacijom (1992. i 1997) pod naslovom "Teheran: Capitale Bicentenaire". Među Adleovim brojnim dostignućima su predsjedništvo nad UNESCO-vim Međunarodnim naučnim odborom za centralnoazijsku civilizaciju od 1990. godine, uredništvo UNESCO-vog viševolumenskog projekta "History of Civilizations of Central Asia", istraživačko direktorstvo u CNRS-u, te služba ICOMOS-ovog izaslanika za Iran od 2009. godine. Dana 5. oktobra iste godine nagrađen je UNESCO-vom medaljom zbog izvanrednih doprinosa o regionalnim historijama.

Adle se ženio dva puta i imao je jednog sina (Homajuna). Umro je od srčanog udara 21. 6. 2015. u Parizu, nakon čega mu je lijes prebačen u Teheran i njegovoj porodici je ostavljen izbor mjesta pokopa. Adleov brat Kamran zatražio je da ga se sahrani uz rajski Togrulov toranj, no vlasti su odbile takvu opciju. Kao alternativa razmatrana je i mogućnost da se pokopa u Heratu, afganistanskom gradu u kojem se nalaze grobnice nekih njegovih predaka. Naposljetku je sahranjen u aleji velikana na gradskom groblju Behešt-e Zahra na jugu Teherana.

## Opus
* *Contribution à la géographie historique du Damghan* (Le Monde iranien et l'Islam I), Genève; Paris: Droz; Minard, 1971
* *Les Monuments du xie siècle du Dâmqân* (koautor: Assadullah Suren Melikian-Chirvani), Paris: Geuthner, 1972
* *Note sur le "Qabr-i Šāhruḫ" de Damghan*, Genève: Droz, 1974
* *Ecriture de l'union: reflets du temps des troubles: œuvre picturale (1083-1124/1673-1712) de Hâji Moḥammad*, Paris: Librairie de Nobele, 1980, 
* *Chefs-d'œuvre d'architecture de l'Asie centrale, XIVe-XVe siècle* (koautor: Galina A. Pougatchenkova), Paris: Presses de l'Unesco, 1981, 
* *Art et société dans le monde Iranien*, Paris: Editions Recherche sur les civilisations, 1982, 
* *Les Ottomans, les Safavides, et la Géorgie* (koautor: Jean-Louis Bacqué-Grammont), Istanbul: Isis Press, 1991, 
* *Téhéran: Capitale Bicentenaire / Tehran: Pajtaht-e devist sale-je Iran* (koautor: Bernard Hourcade), Paris; Téhéran: Institut français de recherche en Iran, 1992, 
* *Hunar va Džamija dar Džahan-e Irani*, Tehran: Entišarat-e Tus, 2000, 
* *History of Civilizations of Central Asia*, Paris: UNESCO, 1992–2005
** Vol. V: *Development in contrast: from the sixteenth to the mid-nineteenth century* (kourednici: Irfan Habib i Karl M. Baipakov), 2003, 
** Vol. VI: *Towards contemporary civilization: from the mid-nineteenth century to the present time* (kourednici: Madhavan K. Palat i Anara Tabyshalieva), 2005, 
* *Sevomin fasl kavošha-je bastanšenasi-je Horhe* (koautor: Mehdi Rahbar), Tehran: Muavanat-e Pižuhiši-je Sazman-e Miras-e Farhangi-je Kešvar, Mudirijat-e Miras-e Farhangi-je Ostan-e Markazi, 2004, 

## Reference

## Vanjske veze
*  In memoriam: Professor Chahryar Adle, UNESCO (24. 6. 2015)
*  Notice: Chahryar Adle, 1944–2015 , British Institute of Persian Studies
*  Some famous faces who left the art world over past year: Chahryar Adle, Tehran Times (16. 3. 2016)