open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Amonovi vrhovni svećenici u Tebi (Dvadeset prva dinastija)

Iako se ne smatraju dinastijom *per se*, Visoki svećenici Amuna u Tebi su uživali ugled i vlast dostojan dinastije na području Gornjeg Egipta od 1080. do 945. pne., nakon čega je njihov utjecaj opao. U doba kada se Herihor proglasio vladajućim Visokim svećnikom Amuna godine 1080. pne.-- u 19. godini vladavine Ramzesa XI—Amunovo svećenstvo je steklo efektivni nadzor nad egipatskom ekonomijom. Amunovi svećenici su bili vlasnici sveg hramskog zemljišta u Egiptu, kao i 90 % brodovlja, uključujući brojne druge resurse. Zbog toga su Amunovi svećenici postali de facto jedanko moćni kao i faraoni, ako ne i moćniji. Jedan od sinova Visokog svećenika Pinedjema I je na pet godina postao vladar cijelog Egipta kao Psusennes I dok je tebanski Visoki svećenik Psusennes III preuzeo prijestolje kao kralj Psusennes II—posljednji vladar 21. dinastije.

## Kronologija Trećeg prijelaznog perioda

ImageSize = width:800 height:auto barincrement:12
PlotArea = top:10 bottom:30 right:130 left:20
AlignBars = justify

DateFormat = yyyy
Period = from:-1200 till:-650
TimeAxis = orientation:horizontal
ScaleMajor = unit:year increment:100 start:-1200
ScaleMinor = unit:year increment:25 start:-1200

Colors =
  id:canvas      value:rgb(0.97,0.97,0.97)
  id:PA   value:green
  id:HP   value:blue
  id:GP   value:red
  id:eon    value:rgb(1,0.7,1)   # light purple

Backgroundcolors = canvas:canvas

BarData =
  barset:Rulers
  bar:eon

PlotData=
  align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) width:25 shift:(0,-5)
  bar:eon color:eon

  from: -1080   till:    -775 color:HP  text:Visoki svećenici Amuna u Tebi

  width:5 align:left fontsize:S shift:(5,-4) anchor:till
  barset:Rulers

  from: -1080 till: -1074 color:HP text:"Herihor"  
  from: -1074 till: -1070 color:HP text:"Piankh"  
  from: -1070 till: -1032 color:HP text:"Pinedjem I"  
  from: -1054 till: -1045 color:HP text:"Masaherta"  
  from: -1045 till: -1045 color:HP text:"Djedkhonsuefankh"  
  from: -1045 till: -992 color:HP text:"Menkheperre"  
  from: -992 till: -990 color:HP text:"Smendes II"  
  from: -990 till: -969 color:HP text:"Pinedjem_II"  
  from: -969 till: -945 color:HP text:"Psusennes III"  
  from: -944 till: -924 color:HP text:"Iuput"  
  from: -924 till: -894 color:HP text:"Shoshenq C"  
  from: -894 till: -884 color:HP text:"Iuwlot"  
  from: -884 till: -874 color:HP text:"Smendes III"  
  from: -874 till: -860 color:HP text:"Harsiese"  
  from: -860 till: -855 color:HP text:"Unknown"  
  from: -855 till: -845 color:HP text:"Nimlot C"  
  from: -840 till: -835 color:HP text:"Osorkon"  
  from: -835 till: -816 color:HP text:"Harsiese II"  
  from: -800 till: -775 color:HP text:"Takelot"

  barset:skip


## Reference

## Povezano
* Porodično stablo Dvadeset prve dinastije Egipta
* Dvadeset prva dinastija Egipta
1060-e pr. n. e.

## Događaji i trendovi
* cca. 1069. pne. — Kraj Novog kraljevstva u Drevnom Egiptu.
* 1069. pne. — Ramzes XI umire, a s njime završava Dvadeseta dinastija. Nasljeđuje ga Smendes I, osnivač Dvadeset prve dinastije.
* 1068. pne. — Kodro, legendarni kralj Atene, umire u borbi protiv dorskih osvajača nakon vladavine od 21 godinu. Atenska tradicija ga smatra posljednjim kraljem koji je imao apsolutnu vlast. Moderni historičari ga smatraju posljednjim kraljem čiji je život predmet grčke mitologije. Nasljeđuje ga sin Medon.

## Značajne osobe
*
Medont

U grčkoj mitologiji su bile tri ličnosti po imenu **Medont**, s dugim *ô*.

# Itački glasnik koji je bio ljubazan prema Penelopi kada su svi drugi prosci bili neljubazni. Odisej mu je zbog toga poštedio život, a ubio sve druge prosce.
# Polubrat Ajanta Mlađeg i sin Oileja, kralja Lokrisa. U trojanskom ratzu je preuzeo Filoktetove trupe nakon što je Filokteta ujela zmija, a trupe ostavile na Lemnosu jer je rana smrdila. Medonta je ubio Eneja. (Ilijada II, 727; XV, 332)
# Medont, sin Kodra, bio je prvi arhont Atene.

Postoji također kentaur po imenu Medont, ubijen u borbi s Lapitima.
Masaherta

**Masaherta** ili **Masaharta** je bio Visoki svećnik Amuna u Tebi između 1054. pne. i 1045. pne. Bio je sin i nasljednik Pinedjema I.
Djedkhonsuefankh

**Djedkhonsuefankh** je bio Visoki svećenik Amuna u Tebi u periodu 1046-1045. one.

Bio je drugi sin Pinedjema I i Isetemjeb II. Naslijedio je brata Masahertu u vrijeme velikih nereda u gradu Tebi. Moguće je da je umro nasilnom smrću zbog vrlo kratke vladavine.

Naslijedio ga je polubrat Menkheperre
1050-e pr. n. e.

## Događaji i trendovi
* 1053. pne. – Smrt Zhou kang wanga, kralja dinastije Zhou u Drevnoj Kini.
* 1052. pne. – Zhou zhao wang postaje kralj dinastije Zhou u Drevnoj Kini.
* 1051. pne. – Saul postaje prvi kralj Drevnog Izraela.
* 1050. pne. – Filistejci zarobljavaju Zavjetni kovčeg od Izraela u bitci. (približni datum)
* cca. 1050. pne. - Dinastija Shang završava u Drevnoj Kini. Započinje dinastija Zhou.

## Značajne osobe
*
Kralj Zhao od Zhoua

**Kralj Zhao od Zhou** (ch 周昭王 zhōu zhāo wáng) ili **Kralj Chao od Choua** bio je četvrti vladar kineske dinastije Zhou. 

Zhaoova vladavina se zbila u vrijeme kada se teritorija dinastije Zhoua proširila preko Zhouyuana ili središnjih ravnica Kine, a dinastija počela obraćati pažnju na Južnu Kinu. Zhao je ubijen, a njegova vohjska na uništena na pohodu južno od rijeke Han, čime je ustanovljena granica do koje je dopirala neposredna kontrola Južne Kine u doba Zapadne dinastije Zhou.

Prema tradicionalnim, moralističkim kazivanjima o njegovom životu, Zhao je volio životne užitke i zanemarivao politiku. Zbog toga je dinastija Zhou počela slabiti pod njegovom nesposobnom vladavinom. Kralj Zhao je posebno volio rijetke biljke i životinje, te odlučio otići na putovanje u državu Chu nakon što je emisar tvrdio da je u Chu uhvaćena rijetka ptica. Nakon prijelaza rijeke Han , kralj Zhao je shvatio da je to trik. Nakon nekoliko neodlučnih bitaka sa snagama države Chu, počeo se povlačiti, a pritome je pljačkano i pustošeno područje kojim se povlačila njegova vojska. Dok je prelazio rijeku Han, čamac mu se probušio, a kralj Zhao utopio, što je označilo kraj njegove vladavine. 

## Osobne informacije

  
    Porodično ime
    Ji (姬 jī) na kineskom
  
    Osobno ime
    Xia (瑕 xía) na kineskom
  
    Ime ere
    none
  
    Otac
    Kralj Kang od Zhoua
  
    Majka
    nepoznata
  
    Supruga
    nepoznata
  
    Djeca
    Kralj Mu od Zhoua
  
    približna dužina vladavine
    996-977. pne.
  
  Grob
    nepoznat
  
    Hramsko ime
    nepoznato
  
    Kurtoazno ime
    nepoznato
  
    Posthumno ime
    Zhao 昭 (pinyin zhāo), doslovno: "sjajni"
Ašur-bel-kala

**Ashur-bel-kala** je bio kralj Asirije od 1074. do 1056. pne. Bio je sin Tiglat-Pilesera I, a na prijestolje je stupio poslije kratke vladavine svog brata Asharid-apal-Ekura. Vladao je 18 godina, a naslijedio ga je sin Eriba-Adad II.
Saul

**Saul** (שאול המלך) (ili **Sha'ul**) () (vladao 1047. pne. - 1010. pne.) je u Prvoj knjizi Samuelovoj, Prvoj knjizi ljetopisa i Kur'anu naveden kao prvi kralj Kraljevstva Izrael. Saul je vladao iz Gibeaha posljednjih desetljeća 2. milenijuma pne. Kada mu je kraljevstvo palo pod udar Filistejaca, njen dio je pao pod Filistejce, dok su se za ostatak borili njegov preživjeli sin Ish-bosheth i suparnik David. Saulova tradicionalna biografija u Knjizi Samuelovoj otkriva dva izvora, različita jedan od drugog. 

## Vanjske veze
* SAMUEL AND SAUL: A NEGATIVE SYMBIOSIS by Rabbi Moshe Reiss 
* Saul in the Biblical Encyclopedia Tanakh Profiles  . See also translations of names.
Starogradska muzika

**Starogradska muzika** je naziv za muzički stil koji je bio popularan na području današnje Srbije i Makedonije početkom 20. vijeka. Predstavljao je spoj tradicionalne narodne muzike s tih područja i uticaja tadašnje zabavne muzike koja je počela dopirati sa Zapada. Stvoren je u gradovima u kojima se od 19. vijeka počela javljati autohtona buržoazija čiji se način života i svjetonazor značajno razlikovao od tadašnjih ruralnih sredina.

## Poznati izvođači
* Dubrovka Nesovic
* Zvonko Bogdan
* Olivera Marković
* Staniša Stošić
* Sekset Skadarlija
* Grupa Legende
*Anslambl Lole

## Povezano
* Muzika u Republici Makedoniji
* Muzika u Srbiji
* Narodna muzika
Filistejci

**Filistejci** ili **Filistinci** (hebrejskli פלשתים, *plishtim*) su bili narod nastanjen na južnoj obali Kanaana, na teritoriji kasnije nazvanoj **Filistija**. Porjeklo im je predmet rasprave među naučnicima, ali moderna arheologija je sugerisala kulturne veze s mikenskim svijetom u Grčkoj. Iako su Filistejci preuzeli lokalnu kanaansku kulturu i jezik prije nego što su ostavili i jedan zapis, sugeriše se da je nekoliko filistejskih riječi bilo indoevropskog porjekla (v. filistejski jezik).

Dana 10. srpnja 2016. godine obznanjeno je veliko arheološko otkriće filistejskog groblja u blizini Aškelona.

## Izvori

## Vanjske veze

*  Corinne Mamane Museum of Philistine Culture 
* List of biblical references to Philistines or Philistia 
* Tell es-Safi/Gath Archaeological Project website 
* Tell es-Safi/Gath Archaeological Project blog
* the Sea Peoples and the Philistines. A course at Penn State University 
* Neal Bierling, ''Giving Goliath his due:new archaeological light on the Philistines'' 1992 
* The King's Calendar: The Secret of Qumran  (Chronology for Israel's Period of the Judges 1412 BC to 1039 BC)
* The Philistines: Raiders of the Ark or Cultural Goliaths?
Smendes

Hedjkheperre Setepenre **Smendes** bio je osnivač Dvadeset prve dinastije Egipta. Na prijestolje je došao sahranivši Ramzesa XI u Donjem Egiptu &ndash; teritoriji koju je kontrolirao. Egipatsko, odnosno rodno ime mu je bilo**Nesbanebdjed** meaning "On koji je od Ovna, Gospodar Mendesa" ali je na grčki preveden kao Smendes od strane kasnijih klasičnih pisaca kao što su Seksto Afrikanac i Josephus. Dok su Smendesovo točno porijeklo još uvijek misterija, pretpostavlja se da je bio moćan guverner Donjeg egipta u Eri preporoda Ramzesa XI te da mu je sjedište bilo u Tanisu. Smendes je jedan od važnih likova u Wenamunovom izvještaju, datiranom u 5. godinu Preporoda ili ere *[[Whm Mswt]]* (odnosno 23. godine Ramzesa XI). Tamo je opisan kao važna ličnost. Wenamun tvrdi da je morao posjetiti Tanis i osobno predati akreditacije Smendesu kako bi od njega dobio dozvolu da nastavi put na sjever u suvremeni Libanon i dobavi cedrovinu za velike Amunove hramove u Tebi. Smendes je odgovorio davši Wenamunu brod kojim je putovao za Siriju i Levant.

## Vladavina
Iako je vladao samo u Donjem Egiptu, tragovi Smendesove nominalne vlasti se mogu naći i u Gornjem Egiptu - to je jedna stela u kamenolomu Ed-Dibabiya, nedaleko od Gebeleina na desnoj obali Nila, kao i natpis na zidu Hrama Monthua u Karnaku. Stela u kamenolomu spominje kako je Smendes "prilikom boravka u Memfisu, čuvši za opasnost koja je prijetila hramu od poplava, dao zapovijed za opravke (i zato počeo raditi na kamenolomu), te čuo vijesti o uspjehu misije." Smendesu Manetho u svom Epitomu pripisuje vladavinu od 26 godina, kao i suprugu Tentamun. Broj vladarskih godina podržava Stela progonstva koja spominje kako je Visoki svećenik Menkheperre suzbio lokalnu pobunu u Tebi u 25. godini vladara koji može biti jedino Smendes. Nema dokaza da su Visoki svećenici bilježili vlastite vladarske godine, čak ni kada su preuzimale kraljevske titule kao Pinedjem I. Menkheperre je tada vođe pobune prognao u oaze u Zapadnoj pustinji. Te su osobe pomilovane nekoliko godina kasnije, za vladavine Smendesovog nasljednika Amenemnisua.

Smendes je prilikom svoje vladavine kontrolirao samo Donji Egipat, dok su Srednji i Gornji Egipat bili pod vlašću svećenika kao što su Pinedjem I, Masaharta i Menkheperre. Njegov prenomen ili prijestolno ime *Hedjkheperre Setepenre/Setepenamun*--što znači 'Svijetla je manifestacija Re, Izabran od Re/Amuna'-- je kasnije postala prilično popularna u 22. i 23. dinastiji. Čak pet kraljeva - Shoshenq I, Shoshenq IV, Takelot I, Takelot II i Harsiese A - su ga koristili. Nakon što je Smendes umro 1046. pne., naslijedio ga je Neferkare Amenemnisu, koji mu je mogao biti sin.

## Reference

## Literatura
* Nicolas Grimal, A History of Ancient Egypt, Blackwell Books(1992)
Amenemnisu

Neferkare **Amenemnisu**'je egipatski faraon čije je postojanje tek godine 1940. potvrdilo otkriće njegovog nasljednika Psusennesa I od strane Pierrea Monteta. Prije toga nije postojao nijedan suvremeni zapis o njemu. Međutim, spomen na njegovu kratku vladavinu je očuvana u Manethonovom Epitomu ghdje se spominje kao *Nephercheres* koji je vladao 4 ghodine. Amenemnisuovo ime na egipatskom znači "Amun je kralj". 

Dok je njegova vladavina bila opskurna, Visoki svećenik Amuna u Tebi--Menkheperre-- je poznat po tome što je pomilovao nekoliko vođa pobune protiv svećeničke vlasti, i to upravo u doba vladavine Amenemnisua. Ti su pobunjenici prethodno bili prognani u Zapadnu oazu Egipta u 25. godini Smendesa. Zlatni luk na kome se nalazi kraljevsko ime Amenemnisua - Neferkare - i ime njegovog nasljednika Psusennesa I je pronađeno u grobu Psusennesa I.
 
## Reference
Menkheperre

**Menkheperre**, sin faraona Pinedjema I i njegove supruge Henuttawy (kćeri Ramzesa XI i njegove supruge Tentamon), bio je Visoki svećenik Amuna u Tebi u Drevnom Egiptu od 1045. pne. do 992. pne. i *de facto* vladar južnog dijela zemlja.

Stariji brat mu je u Tanisu vladao kao Psusennes I, pa je Menkheperreova vlast, kao i vlast njegovog starijeg brata i prethodnika Masaherte, bila ograničena. Menkheperre je prilikom stupanja na prijestolje uzeo titulu "Prvi prorok Amuna", baš kao i njegov pradjed Herihor, ali je bio posljednji svećenik koji je koristio kartuš kao simbol kraljevske vlasti. 

Menkheperre je oženio svoju nećaku Istemkheb, kći brata Psusennesa I i njegove supruge Wiay, a naslijedio ga je sin Smendes II, također poznat kao Nesbanebdjed II. Ostala djeca su bila Henuttawy ili Henttawy II, Pinedjem II i Istemkheb. Pinedjem II i Istemkheb su se vjenčali i postali roditeljima Psusennesa II, Siamunovog nasljednika; Henuttawy se vjenčala za Smendesa II, a oni su postali roditelji druge suprughe Pinedjema II - Nesjons ili Nesikhons.

## Izvori
* *[[:fr:Référence:Nos ancêtres de l'Antiquité (Christian Settipani)|Nos ancêtres de l'Antiquité]]*, 1991, Christian Settipani, p. 168
Velji Breg

**Velji Breg** (ili ijekavska varijanta kod lokalnog stanovništva Velji Brijeg) je naselje u opštini Zubin Potok na Kosovu i Metohiji. Površina katastarske opštine Velji Breg na kojoj se nalazi atar naselja iznosi 1.675 ha. Na teritoriji ove KO se naleze i sela: Gazivode, Kobilja Glava,Padine i Štuoce. Naselje se nalazi na levoj rečnoj terasi Ibra. Dobilo je ime po *Velikom Bregu* iznad današnjeg sela. Ovo selo je izmeštano nekoliko puta, ostaci starijeg naselja su *Selište* u blizini Ibra, Razvala i Gradina na uzvišenju blizu ušća Lučke reke u Ibar. Veljem Bregu pripada i zaseok Veliko Štuoce pored Ibra. Položaj sela je dosta povoljan jer se nalazi u Radičpoljskoj kotlini na prilično ravnom terenu, blizu saobraćajne komunikacije Ribariće-Kosovska Mitrovica, koja je magistralnog karaktera, i za koju je vezan preko naselja Gazivode, i putem preko miniakumulacije *Velji Breg*. Za razvoj naselja veliki značaj ima i podatak da je u blizini Zubinog Potoka kao opštinskog i jedinog urbanizovanog naselja u opštini. Posle oslobađanja od turske vlasti mesto je u sastavu Zvečanskog okruga, u srezu mitrovičkom, u opštini radič-poljskoj i 1912. godine ima 296 stanovnika (zajedno sa zaseokom Štuoce).

## Demografija
* popis stanovništva 1948. godine: 336
* popis stanovništva 1953. godine: 302
* popis stanovništva 1961. godine: 300
* popis stanovništva 1971. godine: 240
* popis stanovništva 1981. godine: 425
* popis stanovništva 1991. godine: 462
1040-e pr. n. e.

## Događaji i trendovi
* 1048. pne. — Medon, kralj Atene, umire nakon vladavine od 20 godina, te ga nasljeđuje sin Akast.
* 1046. pne. — Nakon bitke kod Muyea velmoža Zhou Wu Wang zbacuje kineskog kralja Di Xina i ustanovljava dinastiju Zhou (1046. pne.–249. pne.).
* 1044. pne. — Poslije smrti Smendesa I, egipatskog kralja, na vlast dolaze dva ko-regenta - Psusennes I i Neferkare Amenemnisu.

## Značajne osobe
* Shu Du od Caija
Psusennes I

**Psusennes I**, ili grčki Ψουσέννης, **Psibkhanno** ili**Hor-Pasebakhaenniut I** egipatski *ḥr-p3-sb3-ḫ&#705;ỉ-<n>-nỉwt* bio je treći po redu lraj Dvadeset prve dinastije Egipta koji je vladao između 1047 &ndash; 1001. pne. Rodno ime Pseusennes znači "Zvijezda se pojavljuje u gradu" dok prenomen, **Akheperre Setepenamun**, znači "Velike su manifestacije Re, izabran od Amuna." Bio je sin Pinedjema I i Henuttawy, kćeri Ramzesa Xi i kraljevske supruge *Tentamun*.

Profesor Pierre Montet otkrio je Psusennesovu netaknutu grobnicu (Br. 3 ili NRT III u Tanisu) godine 1940.http://www.egyptologyonline.com/tanis.htm S obzirom na vlažnu klimuDonji Egipat većinu drvenih predmeta je kroz vijekove uništila voda – što se nije dogodilo u slučaju KV62, mnogo poznatije grobnice Tutankhamuna u suhoj klimi Gornjeg Egipta. Međutim, kraljeva pogrebna maska je netaknuta; ispostavilo se da je napravljena od zlata, lapis lazulija te sadržavala crno i bijelo staklo od koga su napravljene oči i obrve. Psusennesov vanjski i unutrašnji sarkofag su reciklirani od materijala u prethodnim grobnica u Dolini kraljeva, što je bila od države dozvoljena pljačka grobova karakteristična za Treći prijelazni period Egipta. Kartuš na crvenom vanjskom sarkofafu pokazuje da je on prvotno bio namijenjen faraonu Merneptahu iz Devetnaeste dinastije, nasljedniku Ramzesa II.

Dr. Douglass Derry, koji je radio kao pročelnik katedre za anatomiju Kairskog univerziteta, ispitao je kraljeve posmrtne ostatke godine 1940. Derry je ustanovio da su zubi Psusennesa I billi istrošeni i šuplji, te da je kralj bolovao od artritisa i vjerojatno bio obogaljen u posljednjim godinama svog života.

## Reference

* *[[:fr:Référence:Nos ancêtres de l'Antiquité (Christian Settipani)|Nos ancêtres de l'Antiquité]]*, 1991, Christian Settipani, p.&nbsp;168 and 173

## Literatura
* Bob Brier, *Egyptian Mummies: Unraveling the Secrets of an Ancient Art*, William Morrow & Co, (1994), pp.&nbsp;146–147.
* Jean Yoyotte, BSSFT 1(1988) 46 n.2.
Bitka kod Muyea

**Bitka kod Muyea (ili Mua)** (牧野之戰) se odigrala u Kini godine 1046. pne. Njen ishod je bio slom dinastije Shang, i početak dinastije Zhou, odnosno nove faze u kineskoj historiji.

## Pozadina
Do 13. vijeka pne. utjecaj dinastije Shang je dopro do područja današnje provincije Gansu, a gdje je živio narod koji se zove Zhou. Kralj Wen od Zhoua (Ji Chang), vladar Zhoua, bio je vazal Shanga, a kralj Di Xin od Shanga (Kralj Zhou) mu je dao titulu "Grof Zapada". Di Xin je koristio Vojvodu Wena kako bi štitio zapadne granice, dok je sam vodio pohode na jugu i istoku. 

S vremenom se, pak, Di Xin počeo plašiti Wenove sve veće moći, te ga je dao zatvoriti. Iako je Wen kasnije oslobođen, nastale su trajne napetosti između Shanga i Zhoua. Wen je počeo pripremati vojsku, a osvojio je nekoliko manjih država vazala Shanga kako bi postupno oslabio svog neprijatelja. Međutim, Wen je umro 1050. pne. prije nego što je stigao poduzeti završni pohod.

Di Xin je na te događaje obraćao malo pažnje, jer je sebe smatra zakonitim vladarom Kine koji je na položaj došao voljom neba. 

Sin Vojvode Wena, Vojvoda Wu (Ji Fa) je nekoliko godina kasnije pokrenuo opobunu Zhoua. Vojvoda Wu je čekao nekoliko godina, uvjeren da još nije stigla "nebeska zapovijed" za pobunu. 

Kada su se Ji (Zhou) pobunili, kineski narod im je uglavnom pružio podršku. Legende tvrde da je Di Xin vladavinu započeo kao dobar kralj. Ali nakon vjenčanja za Daji, postao je nemilosrdan, i mnogi podanici su snivali o kraju dinastije Shang.

## Bitka
Vokvoda Wu od Zhoua je vodio vojsku od 50.000 ljudi. Di Xinova vojska je bila na istoku u pohodu, ali je Di Xin ipak mogao skupiti oko 530.000 ljudi kako bi obranio prijestolnicu Yin. Da bi bio siguran u pobjedu, dao je naoružati 130.000 robova kako bi branio prijestolnicu. Međutim, robovi se nisu htjeli boriti za izopačenog Shang vladara, te su mnogi od njih prebjegli vojsci Zhoua. 

Ovaj je događaj bitno oslabio moral Shang trupa. Kada je došlo do borbe, mnogi Shang vojnici se nisu htjeli boriti, nego su podigli koplja naopako u znak predaje. Neki od njih su se čak priključili Zhouu.

Ipak, mnoge su trupe ostale vjerne Shangu te je svejedno došlo do krvave bitke. Trupe Zhoua su bile bolje obučene, i s višim moralom. U jednom od juriša dvokolicama, Vojvoda Wu je uspio probiti obrambenu linjju Shanga. Di Xin je nakon toga bio prisiljen bježati prema svojoj palači, a preostale Shang trupe je uhvatila panika. Zhou su pobijedili i pokazali malo milosti prema poraženim Shang trupama, prolivši toliko krvi da su u njoj "mogla plivati debla".

## Posljedice
Nakon bitke se Di Xin dao okititi draguljima te je zapalio vatru i izgorio zajedno sa svojom palačom. Nakon što je pronašao Daji, Vojvoda Wu je je osobno pogubio. Shang službenici su pušteni iz zarobljeništva, a neki su kasnije poslali službenici Zhoua. Carsko skladište riže je odmah nakon bitke otvoreno kako bi se nahranio gladni narod.

Nakon bitke je Vojvoda Wu postao gospodarom svih važnih Shang'gradova. Proglasio je dinastiju Zhou, a sebe kraljem Wuom of Zhoua.
Trojke

**Trojke**, ispunjaljka iz grupe entorki na pravokutni lik (obično dimenzija 8 x 6 polja), kod koje je dijagonalno, u svaki red, slijeva nadesno, upisan isti troslov. Takve ispunjaljke godinama je objavljivala bjelovarska Osmosmjerka (u početku po jednu, a kasnije po dvije ili tri). Troslov može, ali i ne mora imati značenje.

Po ugledu na **trojke**, u istom je listu 2007. godine Nedjeljko Nedić lansirao četvorke, dok je početkom 2008. godine Jovan Nedić u istom listu objavio i prve petorke.

 NEDIĆ, Jovan: "Trojke".
 "Osmosmjerka", XI, 252, 14 - Bjelovar, 18. V. 2000.
 -----------------------------------------------------------------
 **O K O** l n o s t i
 k **O K O** š i nja c
 s m **O K O** v a č a 
 p r v **O K O** s k a
 s v i nj**O K O** lja
 u g lje n **O K O** p
 p r e v i s **O K O**
 
 Napomena: Ovo su jedne od rijetkih trojki na lik 9 x 7 polja.
Četvorke

**Četvorke**, ispunjaljka iz grupe entorki na pravokutni lik (obično dimenzija 8 x 5 polja), kod koje je dijagonalno, u svaki red, slijeva nadesno, upisan isti četveroslov. Takva ispunjaljka nastala je po ugledu na trojke.

Prve četvorke vjerovatno je objavio Nedjeljko Nedić u bjelovarskoj Osmosmjerci (broj 421 od 3. VI. 2007. godine).

Do 1. I. 2008. godine četvorke su u tom listu objavljivali: Nikola Banda (1), Jovan Nedić (1), Nedjeljko Nedić (7) i Marko Smolčić (2). U objavljenim četvorkama iskorišteni su sljedeći četveroslovi: *anat, arka, grad, eter, mara, kvar, oran, star, stra, tona, vlak*. Svi dotadašnji četveroslovi imali su neko značenje, iako to mogu biti i četiri slova bez značenja.

 NEDIĆ, Nedjeljko: "Četvorke".
 "Osmosmjerka", XIX, 421, 14 - Bjelovar, 3. VI. 2007.
 -----------------------------------------------------------------
 **S T A R** i n a r
 i **S T A R** s k a
 m o **S T A R** a c
 p r e **S T A R** o
 k a t a **S T A R**
 
 Napomena: Umjesto pridjeva *preSTARo* mogla se uvrstiti imenica Aristarh.
Historija Egipta

**Historija Egipta** se smatra najdužom kontinuiranom historijom ujedinjene države u svijetu. Dolina Nila formira prirodnu geografsku i ekonomsku cjelinu, koju s istoka i zapada oblikuju pustinje, na sjeveru more a na jugu Katarakti Nila. Potreba za jedinstvenim autoritetom koji bi upravljao navodnavanjem uz pomoć Nila je u Egiptu doveo do stvaranje prve države u svijetu oko 3000. pne. Specifične geografske okolnosti su otežavale napade vanjskim narodima i državama, pa je faraonski Egipat dugo vremena bio nezavisna i samodostatna država. Hiksi su bili prvi strani vladari Egipta, ali su se njih drevni Egipćani uspjeli osloboditi. Novoasirsko Carstvo je također neko vrijeme kontoliralo Egipat, prije nego što su Egipćani ponovno stekli kontrolu. 

Međutim, jednom kada je Egipat potpao pod stranu vlast, pokazalo se da se nje teško riješiti, pa je 2.400 godina Egipat uglavnom bio pod vlašću stranih sila: Nubijaca, Perzijanaca, Makedonaca, Rimljana, Bizantinaca, Arapa, Osmanlija, Francuza i Britanaca. Za vrijeme tih 2.400 godina Egiptom su kao nezavisnom državom vladali Ptolomejevići, Ikhšididi, Fatimidi, Ayyubidi, Mameluci i Muhammad Ali. Osnivači tih dinastija, međutim, nisu bili rodom iz Egipta.

Kada je Gamal Abdel Nasser (predsjednik Egipta) (1954–1970) rekao da je prvi Egipćanin koji upravlja Egiptom od vremena faraona Nectaneboa II, svrgnutog od strane Perzijanaca 343. pne., samo je malo pretjerivao.

U ovoj enciklopediji je egipatska historija podijeljena u osam perioda:
* Historija Drevnog Egipta: 3100. pne. do 525. pne.
* Historija Ahemenidskog Egipta: 525, pne. do 332. pne.
* Historija Ptolemejskog Egipta: 332. pne. do 30. pne.
* Historija Rimskog Egipta: 30. pne. do 639. n.e. 
* Historija arapskog Egipta: 639. do 1517
* Historija otomanskog Egipta: 1517. do 1805.
* Historija Egipta pod dinastijom Muhammada Alija: 1805. do 1882.
* Historija modernog Egipta: od 1882.

## Povezano
* Aegyptus
* Drevni Egipat
* Egipatska mitologija
* Egipćani
* Historija Afrike
* Historija Bliskog Istoka
* Faraon
* Historija Drevnog Egipta
* LIL D ova historija

## Vanjske veze

* Ancient Egyptian Civilization - Aldokkan
* Ancient Egyptian History - A comprehensive & concise educational website focusing on the basic and the advanced in all aspects of Ancient Egypt
* Egypt.. the past and the present
* WWW-VL: History: Ancient Egypt
Srpski bog Mars

**Srpski bog Mars : Drama u dva čina**, dramsko djelo Stjepana Tomaša, objavljeno u knjizi "Drame" 1999. godine, skupa s dramama Smrtna ura : dramska kronika, Zlatousti ili tužni dom hrvatski i Lov na vješticu. Tomaš je objavio i roman Srpski bog Mars (1995), čije je ključne scene glavnog fabularnog toka pretočio u prizore drame *"Srpski bog Mars"*.

## Podaci o drami
* Tema: Potemkinova sela u porušenom Vukovaru
* Broj likova: 23 (20 muških, 3 ženska)
* Broj činova: 2
* Mjesta zbivanja: Beograd, Vukovar
* Vrijeme zbivanja: 1992.
* Godina nastanka djela: početak 1990-ih.

## Kratak sadržaj
"Po ideji 'državnog pjesnika' Crnoga, a nalogu Predsjednika, Gradonačelnica mora prirediti slavlje za prvu godišnjicu vukovarske pobjede, oslobođenja i povratka Srba u krilo 'majke', 'velike' Srbije: za domaće i strane novinare treba 'frizirati' istinu, treba sagraditi Potemkinove lažne fasade kako bi se prezentirala idila nepostojećeg života, u, sa zemljom, sravnjenog grada, a čega se dosjetio Savjetnik, inače ljubavnik Gradonačelnice. Kao i državni ideolog Crni, i Savjetnik je književnik, a njegovu priču *Bitka za [[Sevastopolj]]* režim kojemu služi prepoznaje kao alegoriju srpske pobjede u Vukovaru kao Pirove pobjede, kao izrugivanje 'pravedne borbe' srpskoga naroda: nakon što ga ucijene vukovarski veterani, u jednom prizoru Savjetnik sanja svoje suđenje na kojemu je Crni tužitelj. U zbilji, njegova je ideja o 'ušminkavanju' Vukovara za novinare i turiste propala: nestvarna slika grada s oslikanim platnima koja glume fasade i plaćenici koji za ovu prigodu glume stanovništvo, na samom kraju tog prizora, kad se 'delije' uhvate u furiozno kolo, nestaje kad odjednom zapuše olujni vjetar koji jednostavno skine tu lažnu papirnatu sliku." (Ana Lederer)
 
## Likovi (po redu javljanja)
* **Crni**, "državni pjesnik"
* **Gradonačelnica**
* **Savjetnik**
* **General**
* **Major**
* **Hercegovački kapetan**
* **Kninski kapetan**
* **Vukovarski veterani, I, II, III**
* **Vodič**
* **Pisar**
* **Branitelj**
* **Sudac**
* **Stražar**
* **Milicionar**
* **Novinari I, II, III, IV**
* **Tajnica**
* **Pjevač, Kurva, svirači, uzvanici, zbor**

## Izvođenje na sceni
Drama nije izvođena na sceni.

## Jezik drame
Iako su svi likovi Srbi i uglavnom ekavci (osim možda Hercegovačkog kapetana i Kninskog kapetana) njihovi dijalozi napisani su ne samo ijekavski nego sadrže i riječi karakteristične za hrvatski jezik (europski, kava, lipanj, listopad, mimohod, mirovina, sudionik, tajnica, tisuća, tjedan, točka, umiroviti ...). Zato poznavaocima prilika na srpsko-hrvatskim prostorima drama djeluje neuvjerljivo, pogotovo ako se zna koliko se insistiralo na jezičkim razlikama na obje sukobljene strane u ratu koji se u Hrvatskoj naziva Domovinskim.

## Izvori
* Anonim: *Biografija* (Stjepan Tomaš )
* Ana Lederer: *Četiri drame*, u: Stjepan Tomaš: *"Drame"*, Osijek, 1999, str. 239-245.
Vladimir Fijačko

Prim. dr. sc. **Vladimir Fijačko**, dr. med. (Stari Golubovec, 7. VII. 1954), liječnik, Voditelj Zavoda za pulmologiju Kliničkog bolničkog centra (KBC) Osijek.

## Biografija
Rođen je 1954. u Starom Golubovcu (Hrvatsko zagorje). Osnovnu školu završio je u Čemincu (Baranja), Gimnaziju u Belom Manastiru, a Medicinski fakultet u Zagrebu 1979. godine. Nakon pet godina rada u primarnoj zdravstvenoj zaštiti u Baranji, prešao je na Odjel za plućne bolesti tadašnje Kliničke bolnice Osijek (KBO).

Godine 1988. završio je specijalizaciju iz plućnih bolesti, 1995. godine magistrirao je na Medicinskom fakultetu u Zagrebu s temom *"Procjena aktivnosti [[tuberkuloza|tuberkuloze]] [[fiberbronhoskopija|fiberbronhoskopijom]] s transbronhalnom [[biopsija|biopsijom]] [[pluća]]"*, a 6. XI. 2012. godine doktorirao na Medicinskom fakultetu Osijek s temom *"Utjecaj različitog [[fenotip]]a bolesnika s kroničnom opstruktivnom plućnom bolešću na uspjeh liječenja"*.

Godine 2003. imenovan je za voditelja Odjela za plućne bolesti KB Osijek, a od 2004. je naslovni asistent na Katedri za internu medicinu Medicinskog fakulteta u Osijeku. Danas je voditelj zavoda za pulmologiju Kliničkog bolničkog centra Osijek. Sudjelovao je u više znanstvenih projekata i edukacija u zemlji i inozemstvu.

## Stručni radovi
Objavio je preko 20 stručnih radova, a važniji su:
* Fijačko Vladimir, Žulj I., Habjanović J.: *"Uloga transkarinalne punkcije u stupnjevanju i dijagnostici [[karcinom]]a bronha"*. 1. kongres hrvatskih pulmologa. Zbornik radova, Opatija, 1994.
* Fijačko Vladimir, Žulj I., Šegec B.: *"Klinička vrijednost određivanja [[tumor]]skih biljega u dijagnostici [[rak pluća|raka pluća]]"*. Libri onkol., Vol. 25, 1996, Suppl. 1.
* Fijačko Vladimir : *"[[Kemoprofilaksa]] [[tuberkuloza|tuberkuloze]]"*: U: Popović-Grle S.: *"Tuberkuloza"*. Zagreb, 2004.
* Fijačko Vladimir, Dobrošević B., Šegec B.: *"Bronhoalveolarna [[lavaža]], analiza protočnom [[citometrija|citometrijom]] u dijagnostici intersticijskih bolesti pluća"*. 24. stručno-znanstveni sastanak internista Slavonije i Baranje, zbornik radova, Osijek 2004.
* Fijačko Mirjana, Fijačko Vladimir, Pavela J., Cetina N.: *"Serum angiotensin-converting enzyme (s ACE) and lung function test parameters in patients with newly diagnosted sarcoidosis"*. Clinica Chimica Acta, 2005; Vol. 355/S, pp. S 349.

## Izvori
* Klinički odjel za pulmologiju KBO
* ''"Promocija doktora znanosti Sveučilišta Josipa Jurja Strossmayera" , Osijek, 2014. (pdf, str. 230-232)
1030-e pr. n. e.

## Događaji i trendovi
* 1039. pne. – Neferkare Amenemnisu, kralj Egipta, umire.
* 1031- pne.-Šalmanasar II postaje kralj Asirije.

## Značajne osobe
* 1037. pne. - rođen David
*
The Great Gatsby

***The Great Gatsby*** (na srpskohrvatskom području prevođen kao ***Veliki Gatsby*** ili ***Veliki Getsbi***) je roman američkog književnika F. Scotta Fitzgeralda. Prvi put je objavljen 10.4. 1925. Radnja je smještena na sjevernu obalu Long Islanda i New York u ljeto 1922.

Roman dopisuje doba koje je sam Fitzgerald nazvao "Doba jazza." Nakon šoka i kaosa prvog svjetskog rata, američko društvo je uživalo dotad nezapamćenu razinu prosperiteta u "Burnim" Dvadesetim dok je ekonomija cvala. Istovremeno je prohibicija, odnosno zabrana proizvodnje i distrubucije alkohola naložena Osamnaestim amandmanom, od *bootleggera* (krijumčara) napravila milionare i dovela do procvata organiziranog kriminala. Iako je Fitzgerald, poput svog junaka Nicka Carrawaya u romanu, slavio bogatstvo i sjaj svog doba, osjećao je nelagodu zbog neobuzdanog materijalizma i nedostatka morala svojih suvremenika.

Iako je godinu dana nakon objavljivanja adaptiran u brodvjeski kazališni komad i holivudski film, roman nije bio naročito popularan, te je prodano tek 25.000 primjeraka u preostalih petnaest godina Fitzgeraldovog života. Knjiga je bila gotovo zaboravljena za vrijeme Velike depresije i drugog svjetskog rata. Nakon što je ponovno izdana 1945. i 1953. godine, brzo je pronašla široku publiku i danas se smatra primjerom Velikog američkog romana. *The Great Gatsby* je otada postao dio obavezne lektire u američkim srednjim školama i tečajevima američke književnosti na univerzitetima.

## Vanjske veze

**Izvori**
* ''The Great Gatsby'', from Project Gutenberg Australia, plain text.
* *[http://etext.library.adelaide.edu.au/f/fitzgerald/f_scott/gatsby/ The Great Gatsby] * online.
* ''Three Novels'' (1953). Scanned book from Internet Archive, includes *The Great Gatsby*.
* Index to The Great Gatsby 
**Filmovi**
* 
* 
* 
* 
* 
**Ostalo**
* AP: Page Ivey: "Professor, private investigator team up in search of the real 'Great Gatsby'" 
* Washington Post - 'Gatsby': The Greatest Of Them All
* Ray C. Fair - "Where did Fitzgerald get the idea of having Clay's Economics reside in Nick Carraway's library?"
Koljeno (taksonomija)

**Koljeno** (ijek.) ili **koleno** (ek.) (*[[phylum]]*), hijerarhijska stepenica u sistematici biologije, i to u botanici, zoologiji i bakteriologiji. Ponekad se kasnije dijeli na podkoljena (*[[subphyla]]*, jednina *[[subphylum]]*). Više koljena u nekim se slučajevima obuhvaća u natkoljeno (*[[superphylum]]*) koja tada obuhvaća grupu koljena. Koljeno kao takson nalazi se između carstva i razreda.

* U nekim sistematikama životinjsko carstvo se prvo dijeli na odjeljke, koji se zatim dijele na koljena. Bilateralne životinje se tako dijelom prikazuju kao odjeljak.
* U botanici i mikologiji je uz koljeno (*phylum*) kao sinonim dozvoljen i pojam odjeljak (*divisio*).
* U bakteriologiji se dozvoljava korištenje pojma "koljeno" i za klona.
Ćelijski zid

**Ćelijski zid** je čvrsti, jedinstven omotač koji opkoljava i štiti plazmamembranu svake biljne ćelije, dok ga životinjske ćelije ne poseduju. Izgrađen je od polisaharida, ali je slojevit, vlaknast, elastičan, savitljiv i izuzetne čvrstine. Preko zidova se ćelije vezuju u složena tkiva, pri čemu je ostavljena mogućnost komunikacije među ćelijama preko kanalića nazvanih plazmodezme . Neke supstance ćelijski zid propušta, a drugima ne omogućava ulazak u ćeliju.

## Obrazovanje ćelijskog zida

Formiranje ćelijskog zida otpočinje u kasnoj anafazi. Prvi znak njegovog obrazovanja jeste pojava fragmoplasta (pregrada). On se javlja između dve kćerke ćelije u zoni ekvatorijalne ravni. U taj deo ćelije, zatim dospevaju cisterne i vezikule koje se odvajaju od endoplazmatičnog retikuluma i diktiozoma. Spajanjem tih cisterni i vezikula nastaje srednja lamela. Srednja lamela poseduje kanaliće, plazmodezme, preko kojih dve novonastale kćerke ćelije komuniciraju između sebe. Sa svake strane srednje lamele novonastale ćelije počinju da stvaraju **primarni ćelijski zid** i da rastu. Funkcija primarnog zida je da omogući rast ćelije i da joj u isto vreme obezbedi čvrstinu i potporu. Mladi, tek formirani ćelijski zid sadrži malu količinu celuloze. Kad ćelija prestane da raste, zid počinje da se uslojava, širi i ojačava. Tada se na već postojeći primarni zid dodaju novi slojevi, koji sadrže mnogo veći procenat celuloze. Takav zid se naziva **sekundarni ćelijski zid**. Onaj sloj sekundarnog zida koji je najdalji od plazma membrane, a najbliži je primarnom zidu označen je kao S1, zatim sledi S2, pa S3 uz samu plazma membranu . Često je sloj S2 najdeblji i on određuje mehaničku čvrstoću. Granica između primarnog i sekundarnog zida nije oštra tako da je teško reći gde prestaje primarni, a gde počinje sekundarni zid. Osnovne razlike između ova dva zida su u tome što je sekundarni zid višeslojan (primarni je jednoslojan) i sadrži mnogo celuloze. Sekundarni zid prilikom svog razvoja zadržava već pomenute plazmodezme , a zatim se formiraju jamice koje predstavljaju sačuvan primarni zid sa mnogo plazmod

## Vanjske veze
* Škola botanike 
* Cell wall ultrastructure
Akrozom

**Akrozom** je organela koja se nalazi u prednjem delu spermatozoida i služi za njegovu interakciju sa jajnom ćelijom prilikom oplođenja. Nastaje od Goldžijevog aparata tokom spermiogeneze kada se spermatide transformišu u spermatozoide. 

Akrozom čoveka sadrži hidrolitičke enzime kao što su:
* hijaluronidaza
* kisela fosfataza
* neuramidaza
* esteraza
* proakrozin/akrozin i dr.

Prilikom oplođenja kada spermatozoid akrozomom dodirne primarnu opnu jajne ćelije dolazi do akrozomske reakcije u toku koje se ovi enzimi izlučuju procesom egzocitoze.

Akrozomskom rekacijom postižu se važne funkcije koje određuju sposobnost spermatozoida da oplodi jajnu ćeliju:
* oslobađanje hidrolitičkih enzima pomoću kojih spermatozoid prodire u jajnu ćeliju;
* promena omotača postakrozomskog predela na kome su receptori odgovorni za interakciju spermatozoida i jajne ćelije.

## Literatura
* Ćurčić, B: Razviće životinja, Naučna knjiga, Beograd, 1990.
* Popović, S: Embriologija čoveka, Dečije novine, Beograd, 1990
* Pantić, V: Embriologija, Naučna knjiga, beograd, 1989
* Pantić, V: Biologija ćelije, Univerzitet u Beogradu, Beograd, 1997.
* Hale. W, G, Morgham, J, P: Školska enciklopedija biologije, Knjiga-komerc, Beograd
* Mariček, Magdalena, Ćurčić, B, Radović, I: Specijalna zoologija. naučna knjiga, Beograd, 1986
Mezozom

**Mezozomi** su invaginacije prokariotske ćelijske membrane kojima se znatno povećava njena površina. Za ćelijsku membranu vezan je respiratorni lanac enzima. Sem toga imaju ulogu i u obrazovanju ćelijskog zida u toku deobe i u replikaciji DNK.
Organela

**Organela** u ćelijskoj biologiji je specijalizovana podjedinica ćelije koja je funkcionalno izdvojena od ostatka ćelije vlastitom lipidnim dvoslojem.

## Istorija i terminologija
Naziv *organela* je nastao po analogiji ćelijskih struktura s telesnim organima, o čemu svedoče najraniji objavljeni radovi u kojima se spominje isključivo latinski naziv -{*organum*}-. Prvi koji je upotrebio deminutivni oblik -{„organulum“}- bio je nemački zoolog Karl August Mobijus (1884). Iz konteksta njegovog rada se može zaključiti da se pri izboru naziva ipak ograničio na reproduktivne strukture jednoćelijskih organizama.

Termin organela se uvrežio tek nekoliko godina kasnije obuhvativši i ćelijske strukture više ćelijskih organizama, o čemu svedoči delo Bengta Lidforsa iz 1915 („Organi ili organele“). Dvadesetih godina organele su zadobile razna značenja, od pokretnih ćelijskih celina (Kuhn), do vanćelijskih i unutarćelijskih skeletnih sastava (Hartmann). Unatoč prijedlogu Alberta Frej-Vislinga (1978.) da se naziv odnosi samo na strukture koje pretvaraju energiju (centrozom, ribozom, jedarce), i tvrdnjama zagovornika endosimbiontičke teorije prema kojoj organela mora sadržavati vlastita nasledna uputstva (mitohondrija, hloroplast), zadržala se danas prihvaćena definicija.

Organele su vidljive isključivo mikroskopski, putem metoda frakcionisanja ćelija. Najraznovrsnije tipove organela nalazimo kod eukariotskim ćelija viših organizama, iako su nedavno izneti dokazi o njihovu prisustvu kod prokariota. Uz navedene organele postoje i ćelijske strukture sastavljene od nakupina makromolekula koje izvršavaju određenu specifičnu funkciju, a za koje ne možemo upotrijebiti isti naziv.

## Organele eukariota
Eukariote su strukturno najsloženiji tip ćelija. One su po definiciji organizovane u manje odeljke zatvorene lipidnim membranama, koje su slične ćelijskog membrani. Veće organele (npr. jedro i vakuole) se raspoznaju već pod svetlosnim mikroskopom, pa spadaju među prva otkrića nakon izuma mikroskopa.

Ostale strukture:
* Citosol
* Endomembranski retikulum
* Nukleosom
* Mikrotubule
* Ćelijska membrana

## Organele prokariota
Prokariote ne pokazuju eukariotski stupanj složenosti, pa se ranije smatralo da odražavaju jako oskudnu unutarnju organizaciju, tj. da nemaju unutarnje membranom zatvorene strukture. Te su tvrdnje u pitanje dovela nedavna otkrića proteinskih *mikroodeljaka* i lipidnih *magnetozoma*.
 

## Galerija

Datoteka:Acrosome.jpg|Akrosom
Datoteka:Lysosome.jpg|Lizosom
Datoteka:Blausen_0644_Mitochondria.png|Mitohondrij
Datoteka:Microtubules.png|Mikrotubuli
Datoteka:Golgi apparatus (borderless version)-en.svg|Golgijev aparat


## Reference

## Literatura

## Vanjske veze

* Drvo života eurkariota
Uljene boje

**Uljene boje** nastaju kad se pigment miješa s različitim *sušivim* uljima. Uljene boje su masne, polagano se suše, donji slojevi proziru se kroz gornje namaze. Slikanje uljenom tehnikom dopušta tanak, proziran namaz (lazurni), ali i nanošenje boje u debelim slojevima *(impasto)*, miješanje boja i postavljanje boje iznad boje. Omogućuje postizanje najboljih izražajnih sredstava te omogućuje neograničeni broj tonova. Njome se također postižu vrlo jaki kontrasti *chiaro-scuro* (svijetlo-tamno), sjajna je (efekt većeg volumena)i transparentna.

Niz efekata postignutih uljem nije otkriven odjednom, niti ga je otkrio jedan jedini čovjek, oni se prepisuju sjevernjačkim majstorima rane Renesanse. Oni tehnički usavršavaju slikanje uvođenjem kombinacije boje i ulja. Tako čitav kolorit postaje topliji, svjetliji, raznolikiji i istinitiji; stare oporosti nestaje, a omogućuju se mekani prijelazi, istančane nijanse i jedinstven izričaj. Tako su izvršili tehničku reformu svjetskog značaja i promijenili slikarstvo iz korijena te uticali na sve slikare poslije njih, prije svega na svoje kolege iz renesansne Italije. Ovi majstori zaslužuju da nose ime *“očeva modernog slikarstva”* jer je ulje od tada osnovni medij slikarstva. 

Za promidžbu ovog slikarskog medija su najznačajniji redom: flamanci Majstor iz Flémallea, braća van Eyck - osobito mlađi brat Jan van Eyck, Rogier van der Weyden, Hugo van der Goes i talijan Domenico Ghirlandaio.
Slikarske tehnike

Materijali koji se koriste pri stvaranju dvodimenzionalnog likovnog djela (*slike*) neodvojivi su od samog stvaralačkog procesa. Odabirajući određeni materijal, umjetnik čini prvi korak prema ostvarenju svoje unutarnje slikarske vizije. Izražavajući se u njemu, pokazuje svoju osjetljivost prema svojstvima tog materijala. Vrste materijala direktno utječu na formalne karakteristike djela, ali ipak, neovisno o svojstvima materijala, postoji umjetnikovo htijenje koje ih može preinačiti u čak posve suprotne.

Pod tehnikama podrazumijevamo materijal i način uporabe materijala. Razlikujemo *slikarske* tehnike u užem smislu riječi, kod kojih je boja u prahu (pigment) vezana različitim vezivnim sredstvima, i druge slikarske tehnike kod kojih su nosioci boje *različiti materijali* (kamen, staklo itd.)

Za sve slikarske tehnike osim grafičkih kažemo da su direktne jer slika nastaje tako da se boja ili crtež neposredno nanosi na dvodimenzionalnu podlogu.
Pod pojmom slikarskih tehnika općenito se smatraju i crtačke, kao i grafičke tehnike, obzirom na dvodimenzionalni karakter crteža, slike i grafike, mada kod nekih tehnika poput asamblaža i kolaža, slika,poprima i treću dimenziju.
Ipak sve umjetničke škole i Akademije likovnih umjetnosti razdvajaju odsjeke slikarstva i grafike, obzirom na likovne tehnike i vrste materijala (medije) u kojima nastaju likovni radovi.

## Slikarske tehnike

* Pastel
* Akvarel
* Gvaš
* Tempera
* Akril
* Ulje
* Enkaustika
* Kazein
* Batik
* Freska
* Kolaž
* Mozaik
* Vitraj ili Vitraž
* Tapiserija

## Crtačke tehnike
* Olovka
* Srebrenka
* Ugljen
* Kreda
* Tuš

## Literatura
Prof. Emil Robert Tanay, *Valovi boja*, priručnik za likovnu kulturu, 2003.

Dr. Jadranka Damjanov, *Likovna umjetnost, I. dio*, Školska knjiga, Zagreb, 1975.

## Vanjske veze
* Likovni portal Učiteljskog fakulteta u Zagrebu
Grafičke tehnike

**Grafičke tehnike** su svi materijali i način njihovog korištenja pri oblikovanju umjetničke grafike.
Kod grafičkih tehnika najprije se izrađuju *[[matrica|matrice]]*, s kojih se slika otiskuje na papir ili na neku drugu podlogu.

Ravna štampa:
* Litografija

* Monotipija
Duboka štampa:
* Bakrorez
* Bakropis
* Akvatinta
* Mezzotinta
* Suha igla
Visoka štampa:
* Drvorez

* Linorez

* Kartonski tisak
Propusna štampa:
* Sitotisak
Digitalna štampa:
* Kompjuterska grafika
Plastid

**Plastidi** su organele prisutne isključivo u biljnim ćelijama sa vrlo raznovrsnim biohemijskim i fiziološkim funkcija. Smatra se da su nastali endosimbiozom eukariotske ćelije i fotosintetičkih bakterija.

Sadrže sopstvenu DNK koja se replikuje nezavisno od replikacije DNK jedra pa novi plastidi nastaju deobama već postojećih plastida u ćeliji. Svaki tip plastida u zavisnosti od potreba ćelije i spoljašnjih faktora može preći u neki drugi tip.

### Vrste plastida

# **Proplastidi** su mali, bezbojni nediferencirani plastidi koji se nalaze u meristemskim ćelijama izdanka i korena. Od njih nastaju različite vrste plastida. Imaju izgled malih vakuola okruženih dvojnom membranom po čemu se razlikuju od vakuola. Ako je biljka normalno osvetljena od proplastida će se razviti hloroplasti, ako je u tami onda leukoplasti.
# **[[Hloroplasti]]** (chloros =*zelen*) su fotosintetički aktivni plastidi, sadrže zeleni pigment hlorofil
# **Hromoplasti** (chromos = boja) su žuto do crveno obojeni plastidi, najčešće prisutni u cvetovima i plodovima. U njima se nalaze velike količine pigmenata iz grupe karotenoida (karoteni i ksantofili). Nastaju najčešće od hloroplasta koji se menjaju pri sazrevanju biljaka. Imaju važnu ekološku ulogu – u privlačenju oprašivača cvetova i rasejavača plodova.
# **Leukoplasti** (leucos = bezbojan) su bezbojni plastidi koji se mogu naći u različitim tkivima. Imaju ulogu u magacioniranju hranljivih materija, prisutni su u organima u kojima se čuvaju rezervne hranljive materije (krtole, lukovice, semena, plodovi itd.), a mogu se razlikovati:
#* ** proteinoplasti** (u njima se nagomilavaju proteini), 
#* **oleoplasti** (akomuliraju rezervne lipide) i 
#* **amiloplasti** (amilum =skrob) u kojima se sintetiše i akomulira skrob.

Biljka koja je od isklijavanja držana u stalnom mraku biće etiolirana (bezbojna). Plastidi biljke rasle u mraku su takođe bezbojni jer ne sadrže pigmente i nazivaju se **etioplasti**.

### Vanjske veze
* BioNet Škola