open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ontologija gena

**Ontologija gena**,  ili **GO**, je značajna bioinformatička inicijativa da se ujedini reprezentacija gena i atributa genskih produkata kod svih vrsta. Projekat ontologije gena ima tri cilja:
* da održava i dalje razvija svoj kontrolisani rečnik atributa gena i genskih produkata; 
* da anotira gene i genske produkte, i da asimilira i diseminira anotacione podatke;
* da proizvede oruđa koja omogućavaju pristup svim aspektima podataka proizvedenih projektom Ontologije gena.

GO je deo deo većeg klasifikacionog poduhvata pod nazivom Otvorena biomedicinska ontologija,  (OBO).

## Literatura

## Vanjske veze
* Konzorcijum ontologije gena 
* OBO
* Projekat ontologije proteina 
* PubOnto  
* Semantika sistemske biologije 
* SAD nacionalni center za biomedicinsku ontologija
* WikiProfessional
Fosfodiestarska veza

**Fosfodiestarska veza** se obrazuje između nukleotida u polinukleotidnom lancu DNK (RNK). Ostvaruje se tako što se treći S-atom(S3’) pentoze jednog nukleotida veže za peti S-atom(S5’) pentoze narednog nukleotida u lancu. Takvim povezivanjem na jednom kraju lanca ostaje slobodna hidroksilna grupa vezana za S3’ (taj kraj se naziva 3’ kraj), a na drugom fosfatna grupa vezana za S5’ atom (to je 5’ kraj). Fosfatna grupa vezana je estarskom vezom za S5' atom pentoze.

## Povezano
* Fosfodiesteraza
* Inhibitor fosfodiesteraza
* DNK polimeraza 
* DNK 
* Adenozin-trifosfat

## Reference

## Literatura
* 

## Vanjske veze
* Phosphodiester bond
Rekombinaza

**Rekombinaze** su genetički rekombinatni enzimi. DNK rekombinaze su u širokoj upotrebi u multičelijskim organizmima za manipulaciju strukture genoma, i za kontrolu ekspresije gena. Ovi enzimi, izvedeni iz bakterija i gljiva, katalizuju direkciono senzitivne reakcije DNK razmene imeđu kratkih (30–40 nukleotida) ciljnih sekvenci koje su specifične za svaku rekombinazu. Te reakcije omogućavaju četiri osnovna funkcionalna modula, isecanje/umetanje, inverziju, translokaciju i kasetnu razmenu, koje su korištene individualno ili u kombinaciji u širokom nizu konfiguracija za kontrolu ekspresije gena.

Tipovi rekombinaza su:

## Reference

## Vanjske veze
*
Glikokonjugat

**Glikokonjugat** je generalna klasifikacija za ugljene hidrate kovalentno vezane sa drugim hemijskim jedinjenjima.

Glikokonjugati imaju važne biološke uloge. Oni se sastoje od više različitih kategorija kao što su glikoproteini, glikopeptidi, peptidoglikani, glikolipidi, i lipopolisaharidi. Oni učestvuju u interćelijskim interakcijama, što obuhvata ćelijsko prepoznavanje i interakcije ćelijskog–matriksa.

## Reference

## Literatura
Glikopeptid

**Glikopeptidi** su peptidi koji sadrže ugljeno hidratne grupe (glikane) kovalentno vezane za bočne lance aminokiselinskih ostataka peptida. Glikani na ćelijskoj površini (vezani za membranske proteine ili lipide) i oni vezani za glikoproteine imaju kritičnu ulogu u biologiji. Na primer ti konstrakti učestvuju u oplodnji, imunskom sistemu, moždanom razvoju, endokrinom sistemu i inflamaciji.

## Glikopeptidne veze
### N-vezani glikani
N-vezani glikani su vezani za ostatak asparagina (Asn, N). Oni su najzastupljeniji u prirodi. Mada većina N-vezanih glikana ima oblik GlcNAc-β-Asn, poznate su i druge manje zastupljene veze, kao što su GlcNac-α-Asn i Glc-Asn.

### O-vezani glikani
O-vezani glikani se formiraju vezivanje aminokiselinske hidroksilne grupe iz bočnog lanca (serina ili treonina) sa glikanom. Većina O-vezanih glikana ima oblik GlcNac-β-Ser/Thr ili GalNac-α-Ser/Thr.

### C-vezani glikani
Ot tri tipa veza najmanje zastupljeni i najmanje izučeni su C-vezani glikani. C-veza je kovalentana veza manoze i bočnog lanca triptofana. Primer C-vezanog glikana je α-manozil triptofan.

## Reference

## Povezano
* Glikopeptidni antibiotik
* Glikozilacija
* Sinteza peptida
Glikolipid

**Glikolipidi** su jedinjenja koja u svom sastavu sadrže šećernu komponentu (glikon), spojenu etarskom vezom, odnosno glikozidnom (pošto se radi o šećeru) sa glicerolom, dok nešećernu komponentu (aglikon) najčešće čini glicerol sa dve masne kiseline vezane estarskim vezama. Aglikonski deo može biti i sfingozidna baza (sfingozin). NJihova primarna uloga je obezbeđivanje energije. Oni takođe služe kao markeri za ćelijsko prepoznavanje.

## Metabolizam
Oni se javljaju na mestima gde se ugljeno hidratni lanci vezuju sa fosfolipidima na površini ćelijskih membrana. Ugljeni hidrati su nađeni na spoljašnjoj površini svih eukariotskih ćelijskih membrana. Ugljeno hidratna struktura glikolipida je kontrolisana glikoziltransferazama koje dodaju lipide, i glikozilhidrolazama koje modifikuju glikan nakon adicije.

Oni proširuju fosfolipidni dvosloj u vodeno okruženje izvan ćelije, gde oni deluju kao mesta prepoznavanja za specifične hemikalije. Oni isto tako pomažu u održavanju stabilnost membrane, i pomažu u međusobnom vezivanju ćelija kojim se formiraju tkiva.

Sfingolipidoze mogu da budu posledica defekata metabolizma.

## Tipovi glikolipida
Glikolipidi se prema vrsti aglikonskog dela mogu podeliti na:
# Glikoglicerolipide i
# Glikosfingolipide

## Izvori

## Vanjske veze
*
Fosfolipid

**Fosfolipidi** su klasa lipida i značajna komponenta svih ćelijskih membrana. Oni mogu da formiraju lipidne dvoslojeve. Većina fosfolipida sadrži diglicerid, fosfatnu grupu, i jednostavni organski molekul kao što je holin. Jedan izuzetak od ovog pravila je sfingomijelin, koji je formiran od sfingozina umesto glicerola. Prvi fosfolipid identifikovan u biološkim tkivima je bio lecitin, ili fosfatidilholin, u žumancetu. Otkrio ga je 1847. godine francuski hemičar i apotekar Teodor Nikolas Gobli.

## Amfipatični karakter
„Glava“ fosfolipida je hidrofilna (privlači vodu), dok njihov hidrofobni „rep“ odbija vodu. Hidrofilna glava ima negativno naelektrisanu fosfatnu grupu, a može da sadrži i druge polarne grupe. Hidrofobni rep se obično sastoji od dugačkih masno kiselinskih ugljeno vodoničnih lanaca. U vodi, fosfolipidi formiraju više različitih struktura u zavisnosti od specifičnih osobina fosfolipida. Te specifične osobine omogućavaju fosfolipidima da igraju važnu ulogu u fosfolipidnom dvosloju. U biološkim sistemima, fosfolipidi se često javljaju sa drugim molekulima (npr., proteinima, glikolipidima, i holesterolom) u dvosloju kao što je ćelijska membrana. Lipidni dvoslojevi nastaju kad se hidrofobni repovi slože jedni naspram drugih, formirajući membranu sa hidrofilnim glavama na obe strane okrenute ka vodi.

## Tipovi fosfolipida

### Diacilgliceridne strukture
* Fosfatidna kiselina (fosfatidat) (PA)
* Fosfatidiletanolamin (kefalin) (PE)
* Fosfatidilholin (lecitin) (PC)
* Fosfatidilserin (PS)
* Fosfoinozitidi:
** Fosfatidilinozitol (PI)
** Fosfatidilinozitol fosfat (PIP)
** Fosfatidilinozitol bisfosfat (PIP2) i
** Fosfatidilinozitol trifosfat (PIP3).

### [[Fosfosfingolipid]]i
* Keramid fosforilholin (Sfingomijelin) (SPH)
* Keramid fosforiletanolamin (Sfingomijelin) (Cer-PE)
* Keramid fosforilglicerol

## Sinteza fosfolipida

Sinteza fosfolipida se odvija u citozolu u okolini ER membrane koja je bogata u proteinima koji učestvuju u sintezi (GPAT i LPAAT acil transferaze, fosfataze i holin fosfotransferaze) i alokacije (flipaze i flopaze). Na kraju vezikule sa fosfolipidima se odvajaju od ER, i prenose se na membrane.

## Povezano
* Galaktolipid
* Sulfolipid

## Reference

## Literatura
* 
* 

## Vanjske veze
Le Grand Meaulnes

***Le Grand Meaulnes*** () je roman francuskog književnika Alain-Fourniera. Naslovni protagonist je Augustin Meaulnes, 17-godišnji gimnazijalac iz oblasti Sologne koji godinama pokušava pronaći tajanstvenu djevojku koju je upoznao na maskenbalu. Radnja je ispričana iz perspektive njegovog prijatelja 15-godišnjeg Françoisa Seurela. *Le Grand Meaulnes* je predstavljao jedini roman u Alain-Fournierovoj karijeri, ali je svojim elegičnim prikazom mladosti u Francuskoj prije prvog svjetskog rata postigao veliki uspjeh. Snimljene su dvije ekranizacije - 1967. godine u režiji Jean-Gabriela Albicoccoa i 2006. godine u režiji Jean-Daniela Verhaeghea.

## Vanjske veze
* Site dédié au roman et à son auteur 
* Site de la maison école du grand Meaulnes
* Site de l'association des amis de Jacques Rivière et d'Alain-Fournier
Alain-Fournier

**Alain-Fournier** () je bio pseudonim koji je koristio **Henri-Alban Fournier** (3. oktobar 1886 – 22. septembar 1914), francuski književnik, poznat po romanu *[[Le Grand Meaulnes]]* iz 1913. godine. Godinu dana nakon njegovog objavljivanja, Alain-Fournier je kao poručnik francuske vojske poginuo u prvom svjetskom ratu; iako mu je *Le Grand Meaulnes* bio jedini roman, njime je postigao toliki uspjeh da se smatra jednim od klasika francuske književnosti. Od 1986. se dodjeljuje nagrada Prix Alain-Fournier za najbolje debitantske romanopisce.

## Izvori

## Vanjske veze
* Detailed biography of Alain-Fournier with many photographs of him, his family and his environment. 
* AJRAF – Association des amis de Jacques Rivière et d'Alain-Fournier (Association of the Friends of Jacques Rivière and of Alain-Fournier) 
* A plot summary of ''Le Grand Meaulnes'' 
* 
* 
* 
*
The Road Not Taken

***The Road Not Taken*** () je pjesma američkog pisca Roberta Frosta originalno objavljena 1916. u zbirci *[[Mountain Interval]]*. Pjesma, djelomično autobiografskog karaktera, opisuje kako je autor prilikom šetnje kroz šumu vidio kako se staza račva na dvije staze, te kako je "krenuo onom kojom se manje putovalo". Inspiraciju za pjesmu je Frostu pružilo njegovo prijateljstvo s engleskim pjesnikom Edwardom Thomasom i zajedničke šetnje. Pjesmu je Frost poslao svom prijatelju dijelom kako bi na šaljiv način kritizirao njegovu neodlučnost; historičari, međutim, drže da je upravo ona uvjerila Thomasa da se za vrijeme prvog svjetskog rata priključi britanskoj vojsci što je dovelo do njegove pogibije. Usprkos toga, postala je čest predmet analiza i jednom od najpopularnijih pjesama na engleskom jeziku.

## Vanjske veze
* The Road Not Taken at Poets.org
* 3 audio readings of The Road Not Taken
* Critical essays on "The Road Not Taken"
Edward Thomas (pjesnik)

**Philip Edward Thomas** (3. mart 1878 – 9. april 1917) bio je engleski pjesnik velškog porijekla. Poezijom se počeo baviti relativno kasno u životu, a pri čemu je važnu ulogu imalo njegovo prijateljstvo s američkim pjesnikom Robertom Frostom. Djelo mu je uglavnom bilo inspirirano životom ruralne Engleske. Djelomično potaknut Frostovom pjesmom *[[The Road Not Taken]]* za vrijeme prvog svjetskog rata se 1915. godine priključio britanskoj vojsci te poginuo u bitci kod Arrasa dvije godine kasnije.

## Vanjske veze

* .
* .
* 
* .
* .
* .
* Edward Thomas Archive  at Cardiff University
*
Devaki Nandan Khatri

**Devaki Nandan Khatri** (18. jun 1861&nbsp;– 1913) bio je indijski pisac, poznat kao jedan od prvih kojih je pisao romane na hindiju. Najpoznatije djelo mu je historijsko-kriminalistički roman *[[Chandrakanta (roman)|Chandrakanta]]*, čija je popularnost značajno pomogla širenju hindija, s obzirom da su mnogi naučili taj jezik samo da bi mogli pročitati roman.

## Reference

## Vanjske veze
* Devaki Nandan Khatri in Gadya Kosh 
* **[http://www.gadyakosh.org/gk/index.php?title=%E0%A4%9A%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A4%BE_/_%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B5%E0%A4%95%E0%A5%80%E0%A4%A8%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A4%A8_%E0%A4%96%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%80 Complete Chandrakanta in Gadya Kosh] **
* http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/01glossaries/busch/chandrakanta.htm
Čandrakanta (roman)

***Čandrakanta*** (, ) je fantastični roman indijskog pisca Devaki Nandan Khatrija, originalno objavljen 1888. godine i poznat kao jedan od prvih romana na hindiju. Inspiraciju za roman je autoru pružila drevna tvrđava Čunar nedaleko od Varanasija. Protagonisti romana su princeza Čandrakanta od Vidžaygarha i princ Virendra Singh od Naugarha, koji se zaljube jedno u drugo usprkos toga što su im države ljuti suparnici. Radnja prati kako se nastoje oduprijeti spletkama od strane vijaygarhskog dvorjanina Krur Singha i Švidutta, kralja susjedne države Čunargarh. Roman u svojim žanrovskim karakteristikama također sadrži elemente trilera, kriminalističkog i špijunskog žanra. Prvi put se objavljivao u nastavcima te je doživio toliki uspjeh da su mnogi u tadašnje Indiji počeli učiti hindi samo da bi pročitali roman. Khatri je kasnije napisao i nastavak pod naslovom *Čarakanta Santati*.

Čandrakanta je ekranizirana kao istoimena televizijska serija od 1994. do 1996. godine.

## Vanjske veze
* Complete Chandrakanta in Gadya Kosh 
* Chandrakanta  at the Digital Library of India
KK Radnički Valjevo

**Košarkaški klub Radnički VA** je košarkaški klub iz Valjeva.

Od kada je izgrađen, betonski košarkaški teren na Petom Puku bio je mesto okupljanja zaljubljenika u igru pod obručima. Već decenijama "klinci iz kraja" igraju ulični basket na tim koševima, a vremenom se pojavila ideja da se sve to digne na viši nivo i oblikuje u KK Radnički. Ta ideja je realizovana i u prošlosti, a tribune su uvek bile pune kada je tadašnji KK Radnički igrao svoje mečeve. Ipak, spletom okolosti, taj klub odavno ne postoji, a prateći tradiciju, sadašnje generacije su rešile da svoj entuzijazam i ljubav prema ovom sportu osvedoče kroz sopstveni košarkaški klub. Upravo sa mesta odakle je prvi put odzvanjao zvuk odbijanja košarkaške lopte o beton, u ovom delu grada, će novoosnovani KK Radički krenuti na svoj put ka pobedama. Veoma skromno, ali sa ljubavlju i velikom željom, kreće se iz najnižeg ranga, ali sa visokim ciljevima.

Ekipa Radnički VA se osvajanjem prvog mesta u Drugoj muskoj regionalnoj ligi Zapad u sezoni 2016/2017 plasirala u viši rang, i od sezone 2017/2018 nastupa u Prvoj muškoj regionalnoj ligi Zapad.

## Vanjske veze
* Zvanična stranica KK Radnički VA
Prix Alain-Fournier

**Prix Alain-Fournier** () je francuska književna nagrada kojui službeno dodjeljuje grad Saint-Amand-Montrond romanopiscima koji se nalaze na početku karijere, odnosno za njihov prvi, drugi ili treći roman. Dodjeljuje se u počast književnika Alain-Fourniera.

## Dobitnici
* 1986 – Pierre Bergounioux, *Ce pas et le suivant* (Gallimard) 
* 1987 – Jean Lods, *Le Bleu des vitraux* (Gallimard) 
* 1988 – Richard Jorif, *Le Navire Argo* (François Bourin) 
* 1989 – Luce Tillier, *L'Ordre troublant des nénuphars* (Kupczyk) 
* 1990 – Philippe Delerm, *Autumn* (Le Rocher) 
* 1991 – Anne-Marie Garat, *Chambre noire* (Flammarion) 
* 1992 – Régine Detambel, *Le Long Séjour* (Julliard) 
* 1993 – Amélie Nothomb, *Hygiène de l'assassin* (Albin Michel) 
* 1994 – Alain Delbe, *Les Îles jumelles* (Phébus) 
* 1995 – Nicolas Kieffer, *Peau de lapin* (Seuil) 
* 1996 – Xavier Hanotte, *Manière noire* (Belfond) 
* 1997 – Dominique Sigaud, *L'Hypothèse du désert* (Gallimard) 
* 1998 – Laurent Ardenne, *Le Mal de Malifaut* (Le Temps des Cerises) 
* 1999 – Louis Maspero, *Une île au bord du désert* (L'Aube) 
* 2000 – Joël Egloff, *Edmond Ganglion & fils* (Le Rocher) 
* 2001 – Adeline Yzac, *Le Dernier de la Lune* (Le Rouergue) 
* 2002 – Véronique Olmi, *Bord de mer* (Actes Sud) 
* 2003 – Dominique Mainard, *Leur histoire* (Joëlle Losfeld) 
* 2004 – Jean-Louis Serrano, *Le Monde m'était promis* (Editions de l'Aube) 
* 2005 – Karine Mazloumian, *Tanguer* (Plon) 
* 2006 – Hélène Bonafous-Murat, *Morsures* (Editions Le Passage) 
* 2007 – Laurence Tardieu, *Puisque rien ne dure* (Editions Stock) 
* 2008 – Karima Berger, *Filiations dangereuses* (Editions Chèvre-feuille étoilée)
* 2009 – Yasmine Char, *La main de Dieu* (Gallimard)
* 2010 – Tatiana Arfel, *L'Attente du soir* (José Corti)
* 2011 – Pierre Cendors, *Engeland* (Finitude)
* 2012 – Yamen Manai, *La Sérénade d'Ibrahim Santos* (Elyzad)
* 2013 – Gaëlle Josse, *Nos vies désaccordées* (Autrement)
* 2014 – Gaël Brunet, *La Battue* (Rouergue)

## Reference
Robert Frost

**Robert Li Frost** (; San Francisko, 26. mart 1874 — Boston, 29. januar 1963) je bio jedan od najvećih američkih pesnika dvadesetog veka. Dobio je četiri Pulicerove nagrade.

Rođen je u San Francisku i živeo je u Kaliforniji do svoje jedanaeste godine. Frost je odrastao kao gradsko dete i svoju prvu pesmu je objavio u Lorensu, Masačusets. Pohađao je koledž Darmut i Univerzitet Harvard, ali nije diplomirao. Nakon što je kupio farmu u Deriju, Nju Hempšir, postao je poznat po svom iskrivljenom govoru koji je bio ruralan i ličan.

1912. je prodao farmu i preselio se u Englesku da bi se u potpunosti posvetio pisanju. Njegova prva knjiga poezije, Dečakova volja (*A Boy's Will*), je objavljena naredne godine. Vratio se u Ameriku 1915, kupio farmu u Frankoniji, Nju Hempšir, i započeo karijeru kao pisac, učitelj i predavač.

Recitovao je svoje delo, "*The Gift Outright*", na inauguraciji predsednika Džona Kenedija, 1961. godine, i predstavljao je Sjedinjene Države na nekoliko službenih misija.

Učenici u Americi često uče njegovu pesmu "*Stopping by Woods on a Snowy Evening*". Među njegovim poznatijim pesmama su: "*Mending Wall*", "*Birches*", "*After Apple Picking*", "*The Pasture*", "*Vatra i led*", *[[The Road Not Taken]]* i "*Directive*".

Nakon što je umro, 1963. godine, Robert Frost je sahranjen na groblju Old Benington, u Beningtonu, Vermont. Univerzitet Harvard mu je dodelio počasnu diplomu.

Za njegovog života Srednja škola Robert Frost u Rokvilu, Merilend je nazvana po njemu.

## Knjige poezije
* *A Boy's Will* 1913.
* *North of Boston* 1914.
* *Mountain Interval* 1916.
* *New Hampshire* 1923. (Pulicerova nagrada za poeziju) 
* *West-Running Brook* 1928.
* *The Lovely Shall Be Chooser*1929.
* *Collected Poems* 1930. (Pulicerova nagrada za poeziju)
* *The Lone Striker* 1933.
* *From Snow to Snow* 1936.
* *A Further Range* 1936. (Pulicerova nagrada za poeziju)
* *A Witness Tree* 1942. (Pulicerova nagrada za poeziju)
* *Come In, and Other Poems* 1943 .
* *Masque of Reason* 1945.
* *Steeple Bush* 1947 .
* *Hard Not to be King* 1951.
* *In the Clearing* 1962.

## Izvori

## Vanjske veze
* Citati Roberta Frosta na ''Thinkexist.com'' 
* Bibliografija Frostovih dela  
* Projekat Gutenberg e-tekstovi nekih Frostovih dela
* Nekoliko Frostovih knjiga
O Pioneers!

***O Pioneers!*** (O, pioniri!) je roman američke spisateljice Wille Cather originalno objavljen 1913. godine. Predstavlja prvi iz njene trilogije posvećene Velikim prerijama (koju također čine *[[The Song of the Lark]]* iz 1915. i *[[My Ántonia]]* iz 1918. godine). Radnja je smještena na prijelaz sa 19. u 20. vijek u okolici fiktivnog gradića Hanover u Nebraski gdje žive Bergsoni, porodica švedskih doseljenika. Protagonistica je Alexandra Bergson, koja nakon smrti oca nastoji očuvati farmu.

Roman je godine 1992. adaptiran kao istoimeni TV-film sa Jessicom Lange u glavnoj ulozi, a godine 2009. je Barbara Harbach po njemu komponirala istoimenu operu.

## Vanjske veze
* 
* ''Scholarly Edition'' at the ''Willa Cather Archive''
* ''First Edition'' at the ''Willa Cather Archive''
O Pioneers! (film)

***O Pioneers!*** je američki televizijski film snimljen u režiji Glenna Jordana i premijerno prikazan 1992. godine na programu mreže CBS kao dio antologije Hallmark Hall of Fame. Predstavlja adaptaciju istoimenog romana Wille Cather. Radnja je smještena u ruralnu Nebrasku na prijelazu iz 19. u 20. vijek, a protagonistica, koju tumači Jessica Lange je švedska doseljenica koja nakon smrti oca nastoji očuvati farmu. Lange je za svoj nastup bila nominirana za Zlatni globus.

## Izvori


## Vanjske veze
*
U potrazi za izgubljenim vremenom

***À la recherche du temps perdu*** (U Potenzial Zahl izgubljenim vremenom) je roman francuskog pisca Marcela Prousta od sedam tomova, objavljenih od 1913. do 1927. godine. Poznat je kao jedno od najdužih djela u književnosti, kao i po tome što je koristio kao motiv i tehniku nevoljno sjećanje, koje se najčešće vezuje u "epizodu sa madeleineom". Roman, koji u sebi ima brojne autobiografske elemente, opisuje kako se neimenovani autor od introvertiranog djeteta pretvara u umjetnika, te se pri tome također daje detaljan prikaz francuskog otmjenog društva na prijelazu iz 19. u 20. vijek.

## Romani
* *Du côté de chez Swann* (1913)
* *À l'ombre des jeunes filles en fleurs* (1919)
* *Le Côté de Guermantes* (1920/21)
* *Sodome et Gomorrhe* (1921/22)
* *La Prisonnière* (1923)
* *Albertine disparue* (1925)
* *Le Temps retrouvé* (1927)

## Vanjske veze

* Alarecherchedutempsperdu.com: French text
* Proust's In Search of Lost Time 
* TempsPerdu.com : a site devoted to the novel
* University of Adelaide Library: electronic versions of the original novels and the translations of C. K. Scott Moncrieff
* Project Gutenberg: Proust ebooks in French and English
* An article about one person's experience reading and re-reading Proust
Sons and Lovers

***Sinovi i ljubavnici*** (eng. *Sons and Lovers*) je naslov trećeg romana Davida Herberta Lawrencea.

To je autobiografsko djelo u kojem Lawrence priča o braku žene iz više klase s rudarom. Slikovito opisuje muke mladog bračnog para i razočaranje koje doživljava ta pristojna djevojka živeći od mizerne plaće svog muža u unajmljenoj kući. Između supružnika nestaje ljubavi, pa Walter Morel, svaki dan nakon posla završi u pivnici odajući se alkoholu.Tada se njegova žena okreće svojim sinovima, počevši od starijega, Williama koji nakon nekog vremena umire. Iako je njegova majka shrvana okreće se mlađem Paulu, koji je u isto vrijeme i njome privučen ali ga ona i odbija. Sve veze koje Paul počinje završavaju zbog majčina pritiska, utjecaja i ljubomore. Roman je bio napadan, zbog teme koja je prikazana (Edipov kompleks).

Roman je adaptiran dva puta - kao istoimeni igrani film 1960. te kao BBC-jeva TV-serija 1981. godine.

## Izvori

## Vanjske veze
* 
* Guardian article by Helen Baron on an earlier version of the novel, entitled ''Paul Morel'' 
* John E. Stoll. D.H. Lawrence's ''Sons and Lovers'': Self-Encounter and the Unknown Self, 1968.
* ''Sons and Lovers'' - General Concordances
Zaynab (roman)

***Zaynab***, u originalnom naslovu ***Zaynab: Prizori i običaji na selu*** ( ili "Zaynab: Manazir wa'akhlaq rifiyyah") je roman egipatskog pisca Muhammada Husayna Haykala originalno objavljen 1913. godine, a koji se smatra prvim modernim romanom egipatske književnosti. Naslovna protagonistica je lijepa seljanka po imenu Zaynab u koju su se zaljubila tri muškarca - Hamid, sin vlasnika plantaže; Ibrahim, siromašni predradnik u koga se sama zaljubila i Hassan, imućni seljak s kojim završava u dogovorenom braku. Zaynab je bio karakterističan po tome što je napisan na "narodnom govoru", odnosno egipatskom arapskom, kao i po tome što je za temu imao život u (tada) suvremenom Egiptu. Zaynab je poznat po tome što je 1925. poslužio kao predložak za istoimeni nijemi film.
Zemljo moja

**Zemljo moja**, je jugoslavenska domoljubna pjesma. Pjesma je napisana sredinom 1970-tih i prvi je put izvedena na Vašem Šlageru sezone 1975, festival zabavnih melodija u Sarajevu, gdje je osvojila četvrto mjesto, a jednako je popularna i danas. Ovo je jedna od najplemenitijih pjesama koja progovara o ljubavi pojedinca prema domovini. U vrijeme kad je nastala, pjesma je bila posvećena jugoslavenskim gastarbajterima koji su odlazili iz Jugoslavije u druge zemlje u potrazi za poslom. Pjesmu je izvodila popularna sarajevska grupa Ambasadori, čija je solistica bila Ismeta Krvavac, kasnija voditeljica i urednica na Radioteleviziji Sarajevo. Autor muzike i teksta je Kemal Monteno, koji je pjesmu 1985 snimio i za svoj kompilacijski album "Moje najdraze pjesme". Zemljo moja je bila jedna od najomiljenijih pjesama Josipa Broza Tita, te je kao takva često bila puštana na zvaničnim prijemima koje je organizirao Tito.

## Tekst


Vidim polja što se žitom zlate
i na brijegu vidim rodni dom
svakog trena mislim na te
zemljo moja, zemljo moja.

A u polju moja duša spava
u sred žita kao zlatna klas
postelja joj meka trava
zemljo moja, zemljo moja.

I dok ja nisam tu
pokraj nje, da skupa predamo se snu
svaku noć čujem glas
koji zove, dođi, sreća čeka nas.

Ovdje noći nisu tako plave
nigdje sunce nema takav sjaj
ovdje nisu takve trave
zemljo moja, zemljo moja.

U tvom klasju nek mi ljubav spava
nek me čeka, ja ću brzo doć'
nek je ljubi tvoja trava
zemljo moja, zemljo moja.

I dok ja nisam tu
pokraj nje, da skupa predamo se snu
svaku noć čujem glas
koji zove, dođi, sreća čeka nas.

I dok ja nisam tu
pokraj nje, da skupa predamo se snu
svaku noć čujem glas
koji zove, dođi, sreća čeka nas.

## Reference
Esencijalna aminokiselina

**Esencijalna aminokiselina** je aminokiselina koja se ne može *[[De novo sinteza|de novo]]* sintetisati u oraganizmu (obično se misli na ljudski organizam), i stoga se mora uneti putem hrane.

## Esencijalnost kod ljudi

(*) Esencijalna samo u određenim slučajevima.

(**) Neklasifikovana.

Aminokiseline koje se smatraju esencijalnim za ljude su fenilalanin, valin, treonin, triptofan, izoleucin, metionin, leucin, lizin, i histidin. Dodatno, cistein (ili aminokiseline koje sadrže sumpor), tirozin (ili aromatične aminokiseline), i arginin su neohodne za bebe i decu. Aminokiseline arginin, cistein, glicin, glutamin, histidin, prolin, serin i tirozin su *uslovno esencijalne*. One normalno nisu neohodne u hrani, ali moraju da budu dostupne delu populacije koji ne sinteše dovoljne količine ovih kiselina. Primer takvih osoba su oboleli od fenilketonurije.

## Literatura

## Povezano
* Esencijalna masna kiselina

## Vanjske veze
* Aminokiselinski sadržaj u biljnoj hrani 
* Aminokiselinska kolekcija
Proteinogena aminokiselina

**Proteinogene aminokiseline** su aminokiseline koje ulaze u sastav proteina i koje su neophodne za formiranje proteina ćelijskim mehanizmom dekodiranja genetičkog koda. Postoje 22 standardne aminokiseline. Kod eukariota je nađena 21 kiselina iz te grupe. Od 22 standardne kiseline, 20 su direktno kodirane univerzalnim genetičkim kodom. Ljudi mogu da sintetišu 11 od tih 20, jednu iz druge ili iz drugih molekula intermedijarnog metabolizma. Drugih 9 se mora uneti hranom, te se stoga nazivaju *[[esencijalna aminokiselina|esencijalnim aminokiselinama]]*. One su histidin, izoleucin, leucin, lizin, metionin, fenilalanin, treonin, triptofan, i valin. Ostale dve, selenocistein i pirolizin, se inkorporiraju u proteine putem jedinstvenih sintetičkih mehanizama.

## Strukture

image:L-alanine-skeletal.png|<small>L</small>-Alanin(Ala&nbsp;/&nbsp;A)
image:L-arginine-skeletal-(tall).png|<small>L</small>-Arginin(Arg&nbsp;/&nbsp;R)
image:L-asparagine-skeletal.png|<small>L</small>-Asparagine(Asn&nbsp;/&nbsp;N)
image:L-aspartic-acid-skeletal.png|<small>L</small>-Aspartic acid(Asp&nbsp;/&nbsp;D)
image:L-cysteine-skeletal.png|<small>L</small>-Cistein(Cys&nbsp;/&nbsp;C)
image:Kwas glutaminowy.svg|<small>L</small>-Glutaminska kiselina(Glu&nbsp;/&nbsp;E)
image:L-glutamine-skeletal.png|<small>L</small>-Glutamin(Gln&nbsp;/&nbsp;Q)
image:Glycine-skeletal.png|Glicin(Gly&nbsp;/&nbsp;G)
image:L-histidine-skeletal.png|<small>L</small>-Histidin(His&nbsp;/&nbsp;H)
image:L-isoleucine-skeletal.svg|<small>L</small>-Izoleucin(Ile&nbsp;/&nbsp;I)
image:L-leucine-skeletal.png|<small>L</small>-Leucin(Leu&nbsp;/&nbsp;L)
image:L-lysine-skeletal.svg|<small>L</small>-Lizin(Lys&nbsp;/&nbsp;K)
image:L-methionine-skeletal.png|<small>L</small>-Metionin(Met&nbsp;/&nbsp;M)
image:L-phenylalanine-skeletal.png|<small>L</small>-fenilalanin(Phe&nbsp;/&nbsp;F)
image:Amminoacido prolina formula.svg|<small>L</small>-Prolin(Pro&nbsp;/&nbsp;P)
image:L-serine-skeletal.svg|<small>L</small>-Serin(Ser&nbsp;/&nbsp;S)
image:L-threonine-skeletal.png|<small>L</small>-Treonin(Thr&nbsp;/&nbsp;T)
image:L-tryptophan-skeletal.png|<small>L</small>-Triptofan(Trp&nbsp;/&nbsp;W)
image:L-tyrosine-skeletal.png|<small>L</small>-Tirozin(Tyr&nbsp;/&nbsp;Y)
image:L-valine-skeletal.png|<small>L</small>-Valin(Val&nbsp;/&nbsp;V)


IUPAC/IUBMB takođe preporučuju standardne oznake za sledeće aminokiseline:

image:L-selenocysteine-2D-skeletal.png|<small>L</small>-Selenocistein(Sec&nbsp;/&nbsp;U)
image:Pyrrolysine.svg|<small>L</small>-Pirolizin(Pyl&nbsp;/&nbsp;O)


## Povezano
* Glukogenska aminokiselina

## Reference

## Literatura

* 
* 
*
The Soldier (pjesma)

***The Soldier*** () je pjesma koju je 1914. napisao engleski pjesnik Rupert Brooke. Napisana je nedugo nakon izbijanja prvog svjetskog rata kao dio ciklusa ratnih soneta pod naslovom *1914*. U njoj je Brooke nastojao izraziti svoje patriotske osjećaje, odnosno vlastito shvaćanje vojničke dužnosti koje uključuje žrtvovanje života za domovinu. Često se navodi da je znamenita antiratna pjesma Wilfreda Owena *[[Dulce et Decorum est]]* nastala kao reakcija na *The Soldier*.

## Vanjske veze
* Poem text: http://www.poemhunter.com/poem/1914-v-the-soldier/
Stephen Dedalus

**Stephen Dedalus** je izmišljeni lik, odnosno alter ego irskog pisca Jamesa Joycea, koji se pojavljuje kao protagonist i antiheroj njegovog polu-autobiografskog romana *[[A Portrait of the Artist as a Young Man]]* i jedan od likova u romanu *[[Ulysses (roman)|Ulysses]]*.
Rupert Brooke

**Rupert Brooke** (3. august 1887 - 23. april 1915) bio je engleski pjesnik koji je uživao popularnost neposredno pred prvi svjetski rat. Bio je blizak kružoku Bloomsbury Group, a W. B. Yeats ga je opisao kao "najljepšeg mladića u Engleskoj". Nakon izbijanja rata je napisao seriju patriotskih soneta pod naslovom 1914, među kojima se ističe *[[The Soldier (pjesma)|The Soldier]]*. Nedugo poslije toga se priključio kraljevskoj Mornarici. Tokom priprema za Dardanelsku kampanju mu se inficirala rana od komarca te je umro na francuskom bolničkom brodu.

## Vanjske veze
* Rupert Brooke Society
* Rupert Brooke on Skyros
* 
* "Rupert Brooke's Grantchester" : the full text of the poem, plus a commentary and photographs by two local residents 
* Poetry Archive: 150 poems of Rupert Brooke
* Bartleby.com – Collected Poems
* Rupert Brooke at the Commonwealth War Graves Commission database
* Elizabeth Whitcomb Houghton Collection , containing letters by Brooke
* 12 September 1915, New York Times, A Genius Whom the War Made and Killed; Rupert Brooke's Death at the Front Illustrates the Paradox of the Effect on Literature of War, Which Ended His Career and Made Him Immortal
* Lost Poets of the Great War , a hypertext document on the poetry of World War I by Harry Rusche, of the English Department, Emory University, Atlanta, Georgia. It contains a bibliography of related materials.
* Edward Winter, Rupert Brooke and Chess
* Dymock Poets Archive  University of Gloucestershire Archives and Special Collections
Blast (magazin)

***Blast*** je bio kratkotrajni britanski književni časopis koji je izlazio od 1914. do 1915. godine, i poznat po tome što su se u njemu objavljivali tekstovi vorticističkog pokreta. Osnovao ga je kanadski književnik i umjetnik Wyndham Lewis kao svojevrsnu reakciju na italijanski futurizam. Prvi broj je izdan 2. jula 1914. godine i u njemu je objavljen Vorticistički manifest. Drugi broj je izdan 15. jula 1915. U njemu su svoja djela objavili Lewis, Ezra Pound, Spencer Gore i Rebecca West. Do gašenja časopisa, ali i vorticističkog pokreta, je došlo zbog prvog svjetskog rata.

## Vanjske veze
* Vorticism Online 
* ''Blast'' 1 (1914) at the Modernist Journals Project
* Blast 1 pdf
* ''Blast'' 2 (1915) at the Modernist Journals Project
* Blast 2 pdf
* 9 August 1914, *The New York Times* VORTICISM THE LATEST CULT OF REBEL ARTISTS; It Goes a Step Further Than Cubism and Futurism, and Is Sponsored by Brzeska, Epstein and Others. Its Official Mouthpiece Is a Cerise Magazine Called Blast.
Fenilalanin

Aminokiselina **fenilalanin** se javlja u obliku dva enatiomera, D- i L-. Ime dobija od hemijske strukture koja ima fenil grupu umesto atoma vodonika u bočnom lancu alanina. Zbog fenil grupe, fenilalanin je aromatično jedinjenje. Na sobnoj temperaturi fenilalanin je beli prah. L-Fenilalanin je elektro-neutralna amino kiselina, i jedna od dvadeset amino kiselina koji se koriste u biohemiji pri formiranju proteina. Njegov enantiomer D-fenilalanin se može sintetisati, u laboratoriji.

L-fenilalanin je jedna od osnovnih (esencijalnih) amino kiselina. L-Fenilalanin se može pretvoriti u L-tirozin, koji je takođe jedna od dvadeset esencijalnih amino kiselina. L-tirozin se može pretvoriti u L-DOPA, odnosno norepinefrin i epinefrin. D-fenilalanin se može pretvoriti samo u feniletilamin.

Genetički poremećaj Fenilketonurija je nemogućnost organizma usled nedostatka enzima da metabolizuje fenilalanin.

Fenilalanin je jedan od sastojaka aspartama, zaslađivač koji se često koristi u ishrani i prehrambrenoj industriji (naročito je jedan od glavnih sastojaka gaziranih napitaka kao i glavni sastojak žvakaće gume). Usled fenilketonurije, proizvodi koji sadrže aspartam, u SAD moraju da imaju nalepnicu upozorenja kojim se potrošač obaveštava o prisustvu fenilalanina.

Fenilalanin koristi kanale aktivnog transporta kao i amino kiselina triptofan pri prelasku iz krvotoka u mozak, i u velikim količinama ima efekat na produkciju serotonina. Prevelika količina fenilalanina pretvara amino kiselinu u neurotoksin i kao takav može da dovede neurone do probuđenoh stanja, koji kao takvi mogu voditi do ćelijske smrti. Poremećaji u ponašanju kao i emotivni poremećaji mogu biti takođe uzrok akumulacije fenilalanina.

## Reference

## Literatura

* 

## Vanjske veze

* Phenylalanine MS Spectrum
* Phenylalanine at ChemSynthesis
* Food Sources of Phenylalanine
Adrenergik

**Adrenergik** je lek koji stimuliše adrenergičke nerve direktno oponašajući dejstvo norepinefrina, ili indirektno putem stimulacije oslobađanja norepinefrina. Adrenergički nervi oslobađaju norepinefrin kao neurotransmiter simpatičkog nervnog sistema. Simpatički sistem aktivira i priprema telo za energičnu mišićnu aktivnost i stres. 

Adrenergici deluju na:
* Adrenergički receptor
* Adrenergički transporter

Oni mogu da budu:
* Adrenergički agonisti
* Adrenergički antagonisti
* Inhibitori preuzimanja noradrenalina

## Reference
Dopaminergični ligand

Termin **dopaminergičan** (*dopaminergik*) se koristi za označavanje hemijskih i bioloških struktura koje utiču na dejstvo neurotransmitera dopamina. Na promer, pojedini proteini kao što su dopaminski transporter (DAT), vezikularni monoaminski transporter 2 (VMAT2), i dopaminski receptori se mogu klasifikovati kao dopaminergici. Neuroni koji sintetišu ili sadrže dopamin i sinapse sa dopaminskim receptorima se takođe nazivaju dopaminergičkim. Enzimi koji regulišu biosintezu ili metabolizam dopamina, kao što su aromatična L-aminokiselinska dekarboksilaza (AAAD), DOPA dekarboksilaza (DDC), monoaminska oksidaza (MAO), i katehol ''O''-metil transferaza (COMT) se nazivaju dopaminergičnim. Na kraju, bilo koja endogena ili eksogena hemijska supstanca čije dejstvo utiče na dopaminske receptore ili oslobađanje dopamina putem indirektnog dejstva ima dopaminergičko dejstvo. Dva prominentna primera su opioidi koji indirektno pojačavaju oslobađanje dopamina u putevima nagrađivanja, i amfetamini, koji direktno pospešuje otpuštanje dopamina vezivanjem za, i inhibiranjem VMAT<sub>2</sub>.

## Reference
Griva

**Griva** je gusta dlaka koja koja prekriva vrat i ramena nekih životinja, dok kod nekih pada i preko lica i pokriva jedan dio leđa. Između ostalih, grivu imaju konji, mužjaci lava, hijene, morski lavovi, neke vrste vukova, bizoni, gnuovi, pavijani, magarci itd. Može biti različite boje, u zavisnosti od vrste i boje životinje.

Griva uglavnom služi za regulaciju toplote i odbranu od insekata ali i za zaštitu vrata pri borbi. Ljudska kosa se takođe smatra oblikom grive.


Datoteka:Maehne.JPG|Griva konja
Datoteka:Mähnenrobben (auch Südamerikanischer Seelöwe - Otaria flavescens) (Peninsula de Valdes, Jan 1984).jpg|Griva morskog lava
Datoteka:Berlin Tierpark Friedrichsfelde 12-2015 img18 Indian lion.jpg|Griva lava
Datoteka:Warthog Face 001.jpg|Griva divlje svinje
Datoteka:Blue wildebeest.jpg|Griva gnua
Datoteka:Papio hamadryas - 02.jpg|Griva grivastog pavijana
Datoteka:Seattle-giraffe1.jpg|Griva žirafe
Datoteka:Crocuta-leipzig.jpg|Griva hijene
Datoteka:American bison k5680-1.jpg|Griva bizona
Datoteka:Chrysocyon.brachyurus.jpg|Griva grivastog vuka


## Vanjske veze
Theriaka (Nikandar)

***Thēriaká*** (, ****) naslov je jedne pesme od 958 heksametara helenističkog grčkog pesnika Nikandra, koji je živeo u drugoj polovini 2. veka pne. U pesmi se opisuje priroda otrovnih životinja, kao što su zmije, pauci i škorpioni, kao i ozlede koje njihovi ubodi i ujedi izazivaju.

Pesma počinje kratkim uvodom koji sadrži posvetu nekom Hermesijanaktu, možda svom zemljaku (stihovi 1–7) i neka opšta obaveštenja o otrovima, koji su navodno nastali iz krvi Titana; zatim se razmatraju razni lekovi protiv otrova, uz kombinaciju naučnih činjenica i narodnih verovanja, najsmrtonosnije životinje (naročito ženke zmija) i najopasnija godišnja doba (8–144). Sledi dugačak deo o reptilima (145–492) i opis protivotrova (493–714); zatim se ispituju pauci (715–768), škorpioni (769–804) i druge vrste opasne za čoveka (805–836). Na kraju se nalazi popis opštih lekova (837–956) i završni deo *([[Sfragis|sphragís]])*, u kome pesnik poziva Hermesijanakta da sačuva u svom sećanju "homerskog Nikandra, koga je othranio snežnobeli Klaros" (957–958).

Nikandar vešto koristi homerske glose, ali nema dubinskog znanja o zoologiji ili toksikologiji. Za detalje, kao i u svojoj pesmi *[[Alexipharmaka (Nikandar)|Protivotrovi]]*, Nikandar se koristio danas izgubljenim spisima *Otrovne životinje* (Περὶ Θηρίων) i *Otrovni lekovi* Apolodora iz Aleksandrije iz prve polovine 3. veka pne. 

## Etimologija
Naslov pesme je množina srednjeg roda grčkog prideva θηριακά (*thēriaká* = "ono što se tiče otrovnih životinja"), koji pak potiče od imenice θηρίον (*thērion* = "zver")

## Reference
Hej, Jugosloveni

***Hej, Jugosloveni***, pjesma pop rock grupe *[[More (grupa)|More]]* izdana 1985. na albumu *[[Tigrica (album)|Tigrica]]*. Pjesmu je vokalno izvela Doris Dragović, vokalna solistica grupe *More* (1981–86). Autor muzike i teksta je M. Popović Zahar, a aranžman je potpisao Z. Skerl. Pjesmu je, kao i ostatak albuma, snimio Ratko Ostojić u studiju Akvarius u Beogradu, a na gramofonskoj ploči i audiokaseti izdao RO Jugodisk iz Beograda.

Na OI u Seoulu 1988. pjesma *Hej, Jugosloveni* odabrana je za službenu himnu jugoslavenske reprezentacije, što je dodatno povećalo popularnost koju je pjesma dotad uživala.

## Povezano

* popularna muzika u SFRJ

## Izvori

## Vanjske veze

* 
* ''Hej, Jugosloveni'' (tekst)
Treonin

**Treonin** (**Thr** ili **T**) je polarna esencijalna aminokiselina, 2-amino-3-hidroksi-butanska kiselina, hemijske formule HO2CCH(NH2)CH(OH)CH3. Aminokiselina ima dva hiralna centra, te se može pojaviti kao četiri stereoizomera (D-treonin, L-treonin, D-alotreonin, L-alotreonin).

## Biosinteza
Treonin se sintentizuje u biljkama i mikroorganizmima iz asparaginske kiseline preko α-aspartil-semialdehida i homoserina.

## Metabolizam
Treonin se metabolizuje na dva načina:
* u piruvat, pomoću enzima treonin dehidrogenaze 
* kod čoveka; metabolizuje se u alfa-ketobutirat pomoću enzima serin dehidrataze.

## Reference

## Literatura

* 

## Vanjske veze

*
Triptamin

**Triptamin** je monoaminski alkaloid pronađen u biljkama i životinjama. Njegova struktura sadrži indolni prstena, a prirodno se sintetizuje iz aminokiseline triptofan po čemu je dobio ime triptamin. Triptamin je u tragovima pronađen u mozgu sisara i smatra se da ima ulogu neurotransmitera. Triptamin je takođe polazna osnova za grupu jedinjenja sa nazivom triptamini. U grupi triptamina se nalaze i razna biološki aktivna jedinjenja poput neurotransmitera ili halucinogena.

Koncentracija triptamina u mozgu pacova iznosi otprilike 3.5 pmol/g.

## Triptamini u biljkama
Mnoge, ili skoro sve biljke, imaju malu količinu triptamina koji učestvuje u procesu biosinteze biljnog hormona indol-3-sirćetne kiseline (heteroauksin). Veće koncentracije se mogu naći u biljkama vrste akacija. Triptamin u biljci deluje kao prirodni pesticid.

## Derivati triptamina

Najpoznatiji triptamini su serotonin, važan neurotransmiter, i melatonin. Triptaminski alkaloidi su pronađeni u gljivama, biljkama i životinjama. Čovek ih često koristi zbog njihovih psihoaktivnih delovanja. Neki od takvih primera je i psilocibin iz gljiva, i DMT nekih biljaka. Poznati su i mnogi sintetički triptamini kao što je sumatriptan, lek za migrenu.

Neki triptamini mogu biti i delovi kompleksnijih jedinjenja kao što su: LSD i Ibogain

## Reference

## Vanjske veze

* Tryptamine FAQ
* Tryptamine Hallucinogens and Consciousness
* Tryptamind Psychoactives, reference site on tryptamine and other psychoactives.
* Tryptamine (T) entry in TiHKAL • info
Serotonergik

**Serotonergik** ili **serotoninergik** je ligand koji je „srodan sa neurotransmiterom serotoninom“. Sinapsa je **serotonergička** ako koristi serotonin kao neurotransmiter. Supstanca je serotonergik, ako proizvodi efekte putem interakcija sa serotoninskim sistemom.

Serotonergik, ili serotonergički agens, svako hemijsko jedinjenje koje funkcioniše na način kojim se poboljšavaju efekti posredovani serotoninom u centralnom nervnom sistemu, i oni obuhvataju sledeće klase jedinjenja:

* Serotoninski prekursori (kao što su triptofan i 5-HTP)
* Kofaktori koji su neohodni za proizvodnju serotonina u telu
* Serotonergički enzimi
* Selektivni inhibitori preuzimanja serotonina - Poznata je klasa serotonergičkih antidepresiva
* Noradrenergički i specifični serotonergički antidepresivi - Još jedna klasa serotonergičkih antidepresiva
* Serotonergički psihodelici - Serotonergičke psihodelične droge

## Povezano
* Serotoninski agonist
* Serotoninski antagonist
* Holinergik
* Dopaminergik
* Adrenergik

## Reference
Biosinteza

**Biosinteza** (*biogeneza*) je enzimski-katalisan proces u ćelijama živih organizama kojim se supstrat konvertuje u kompleksnije proizvode. Procesi biosinteze se često sastoje od nekoliko enzimatskih stepena u kojima se proizvod jednog stepena koristi kao supstrat u sledećem stepenu. Primeri takvih multi-stepenih biosintetičkih puteva su proizvodnja aminokiselina, masnih kiselina, i prirodnih proizvoda. Biosinteza igra važnu ulogu u svim ćelijama. Skup mnogobrojnih specijalizovanih metaboličkih puteva sačinjava opšti metabolizam.

Preduslovi za biosintezu su prisustvo prekursorskih jedinjenja, hemijske energije (na primer u obliku ATP molekula), i katalitičkih enzima. U zavisnosti od tipa reakcije niz drugih preduslova može da bude neophodan, na primer redukcioni ekvivalenti (NADH, NADPH).

## Povezano
* Biosinteza pirimidina
* Biosinteza proteina
* Alkaloid

## Reference
5-Hidroksitriptofan

**5-Hidroksitriptofan** (5-HTP, oksitriptan) aminokiselina je i hemijski prekurzor koji se prirodno javlja. On je metabolički intermedijer biosinteze neurotransmitera serotonina i melatonina iz triptofana.

5-HTP je u prodaji na slobodno u znatnom broju zemalja kao prehrambeni dodatak. On se koristi kao antidepresant, supresant apetita, i sredstvo za spavanje. Neka od njegovih prodajnih imena su: Cincofarm, Levothym, Levotonine, Oxyfan, Telesol, Tript-OH, i Triptum. Nekoliko dvostruko slepih placebom kontrolisanih kliničkih ispitivanja je pokazalo da je efektivan za tretiranje depresije. Dodatne studije, većih razmera su neophodno da bi njegova efikasnost u potpunosti potvrdila.

## Reference

## Vanjske veze

* 5-Hydroxytryptophan
Svartsengi

**Svartsengi** (prevedeno sa islandskog **Crno polje**) je geotermalna elektrana koja se nalazi 4 km sjeverno od grada Grindavíka na poluotoku Reykjanesskagi.
## Karakteristike
Svartsengi je kombinirani geotermalni pogon; toplana i elektrana u jednom. Toplana opskrbljuje toplom vodom sistem kojim se grije oko 20 000 ljudi.
Ukupna instalirana snaga kombiniranih postrojenja elektrane Svartsengi je 46,4 MW električne energije i 150 MJ toplinske energije.

Geotermalna elektrana Svartsengi je izgrađena na samoj divergentnoj granici evroazijske i sjevernoameričke litosferne ploče, na polju lave koje datira iz vulkanske erupcije - 1226.

Prvi bunar izbušen je 1972, a do danas ih je izbušeno 20, od tog su njih 12 proizvodna a jedan se koristi se za reinjektiranje. Na dubini od 600 metara, temperatura vode u akumulaciji je 240 °C. Ispočetka se koristila isključivo voda, a danas se koristi više para koja ima pritisak od 17 do 24 bara iz četiri bunara dubine od 400 do 600 metara. Ostali bunari daju mješavinu slane vode i pare.

Topla slankasta voda iz elektrane Svartsengi koristi se za punjenje jezera Bláa lónið (*Plava laguna*) koje se nalazi uz elektranu. Ono je danas jedna od najvećih turističkih atrakcija zemlje koja privlači 407 000 posjetioca na godinu.
## Reference

## Vanjske veze

* Službene stranice
Kárahnjúkar

**Kárahnjúkar** je hidroelektrana na istoku Islanda izgrađena da proizvodi 4600 GWh električne energije za potrebe tvornice aluminija američke kompanije Alcoa - Fjardaál, udaljene 75&nbsp;km istočno u fjordu Reyðarfjörður.

## Karakteristike
Kárahnjúkar je elektrana instaliranog kapaciteta od 690 MW, i snagom je najveća hidroelektrana na Islandu. Projekt je nazvan po obližnjoj planini Kárahnjúkur, njime je trebalo sa pet brana pregraditi rijeke Jökulsá á Dal i Jökulsá í Fljótsdal i tako formirati tri akumulaciona jezera od kojih je najveće Halslon dugo 57 km.

Voda iz jezera se preusmjerava podzemnim tunelima dugim preko 73 km, a nakon tog vertikalnim cijevima u dubinu od 420 metara, na turbine podzemne elektrane. 
Brana Kárahnjúkastífla je centralna od pet brana koliko ih je podignuto, ona je i najveća brana takve vrste u Evropi, visoka 193 metara i duga 730 metara, iza koje se prostire akumulaciono jezero sa 8,5 milijuna prostornih metara vode.
## Historija gradnje
Radovi na projektu počeli su 2002., a akumulaciona jezera počela su se puniti 2007., tvornica aluminija - Fjardaál počela je s radom 2008. a kompletan projekt hidroelektrane dovršen je 2009.
## Reference

## Vanjske veze

* Galerija slika 2011.
Triptofan

**Triptofan** je esencijalna aminokiselina, (u ljudskoj prehrani). Jedna je od 20 uobičajenih aminokiselina u genetičkom kodu, odgovoran kodon je *UGG*. U belančevinama sisara pojavljuje se samo L-stereoizomer, dok se D-stereoizomer povremeno nalazi u prirodnim materijalima. Triptofan se od ostalih aminokiselina razlikuje po indolnom prstenu u svojoj strukturi.

## Uloga
Za mnoge organizme i ljude, triptofan je esencijalna aminokiselina. Što znači da se ne može da se sintetizuje u organizmu već je potrebno da se unese hranom. Glavna uloga aminokiselina, uključujući triptofan, je izgradnja proteina (belančevina). Osim toga, triptofan ima i dodatnu ulogu, izgrađuje:

* Serotonin (5-Hidroksitriptamin, 5-HT) (Neurotransmiter) - preko triptofan hidroksilaze.
* Melatonin (Neuro Hormon) - iz serotonina preko 5-hidroksiindol-O-metiltransferaze
* Niacin (Vitamin B3)

## Triptofan u medicini
Metabolit triptofana 5-hidroksitritpofan (5-HTP) predložen je za lečenje epilepsije.
5-HTP se u organizmu brzo raspada na 5-HT - Serotonin stoga može biti pogodan i za lečenje depresije, manjkavost tome je što serotonin kratko ostaje u organizmu jer ga brzo metabolizuje monoamina oksidaza. U Evropi se nalazi u prodaji pod trgovačkim imenom Cincofarm i Tript-OH.

## Povezano
* 5-Hidroksitriptofan
* Triptamin

## Reference

## Literatura
* 

## Vanjske veze

* 
* Tryptophan MS Spectrum
* 
* 
* 
* 
* 
*
Amidin

**Amidini** su klasa derivata oksokiselina.

Oksokiselina iz koje je amidin izveden mora da ima formu R*n*E(=O)OH, gde je R supstituent. −OH grupa je zamenjena −NH<sub>2</sub> grupom, i =O grupa je zamenjena =NR, tako da je generalna struktura amidina R*n*E(=NR)NR2.

## Karboksamidini

Kad je početna oksokiselina karboksilna kiselina, rezultirajući amidin je **karboksamidin** ili **karboksimidamid** (IUPAC ime), koji ima sledeću strukturu:

Karboksamidini se često nazivaju amidinima, jer se oni najčešći tip amidina u organskoj hemiji. Najjednostavniji amidin je formamidin, HC(=NH)NH2. Primeri amidina su DBU i diminazen.

Primarni amini se najčešće prave putem Pinerove reakcije.

## Povezano
* Gvanidin

## Literatura