Eparhija banatska

**Eparhija banatska** je eparhija Srpske pravoslavne crkve.

Nadležni arhijerej je Nikanor Bogunović, a sedište eparhije se nalazi u Vršcu, gde se nalazi Saborna crkva i vladičanski dvor.

Eparhija banatska, iako pod današnjim nazivom relativno mlada, duhovno i prostorno se smatra naslednikom nekadašnje, viševekovne Eparhije vršačke.

## Istorijat

### Eparhije na tlu Banata
U 16. i 17. veku bilo je na prostoru današnjeg Banata puno srpskog pravoslavnog stanovništva i postojalo je nekoliko episkopija: Lipovska, Temišvarska, Bečkerečka i Karansebeška ili Vršačka. Posle Velike seobe Srba 1690., Bečkerečka eparhija je spojena sa Temišvarskom.

### Eparhija Vršačka
Eparhija vršačka osnovana je 1481. godine, u manastiru Mesić pored Vršca, u doba despotovine Jovana Brankovića, ktitora mnogih manastira u Banatu. Zabeleženo je da se prvi episkop zvao Partenije, a u Banat je stigao sa Svete gore atonske, iz Hilandara.

Jedan od slavnih episkopa jeste i sveti sveštenomučenik, vladika Teodor Vršački. On je 1594. godine poginuo posle Srpskog ustanka protiv Turaka u Banatu, jer je bio izdat. Njega je Srpska pravoslavna crkva kanonizovala 1994., a dan njemu posvećen (29. maj) proglašen je za slavu grada Vršca.

Zbog najezde Turaka, u 17. i početkom 18. veka, episkopija je premeštena u Karansebeš, (danas) grad u Rumuniji. U trećoj deceniji episkopija je vraćena u Vršac i tada je započeta izgradnja saborne crkve i vladičanskog dvora.

### Eparhija Banatska
Početkom 30-ih godina 20. veka ujedinjenjem delova Vršačke eparhije i Temišvarske eparhije u Jugoslaviji nastala je Eparhija banatska. Prvi episkop ove ujedinjene eparhije bio je Georgije Letić.

Prema podacima iz 2002. godine, eparhija ima 158 parohija, 132 sveštenika u 6 namesništava.

## Arhijerejska namesništva
Eparhija banatska podeljena na pet arhijerejskih namesništava:
* Arhijerejsko namesništvo kikindsko
* Arhijerejsko namesništvo zrenjaninsko
* Arhijerejsko namesništvo pančevačko
* Arhijerejsko namesništvo vršačko
* Arhijerejsko namesništvo čenćansko

## Crkve i manastiri

Manastiri Eparhije banatske su:
* Mesić kod Vršca,
* Manastir Vojlovica kod Pančeva,
* Manastir Svete Trojice u Kikindi,
* Manastir Svete Melanije u Zrenjaninu,
* Manastir Bavanište kod Kovina,
* Manastir Središte kod Vršca i
* Manastir Hajdučica kod Plandišta.

## Episkopi

Na ovom području, koje je nekada imalo više eparhija, poznati su bečkerečki episkopi Visarion (1609) i Mihajlo (1687) kao i episkop Teodor Nestorović koji se spominje kao vođa ustanka Srba u Banatu protiv Turaka 1594. Zatim episkopi Simeon (1619), Antonije (1622) i Teodosije (1662).

Od 1903. temišvarski episkop je Georgije Letić (1872-1935). On je 1931. postavljen za administratora Eparhije vršačke. Po stupanju na snagu novog crkvenog ustava 1932. sproveo je ujedinjenje bivše Eparhije temišvarske u jugoslovenskom delu Banata i delova Eparhije vršačke u Banatsku eparhiju.

Dosadašnji episkopi ove eparhije su: (nepotpun spisak)

**episkopi vršački**
* Teodor (1594)
* Simeon (1619)
* Antonije (1622)
* Teodosije (1662)
* Spiridon Štibica (1694-1699)
* Mojsije Stanojević (1713-1724)
* Nikolaj Dimitrijević (1726-1728)
* Maksim Nestorović (1728-1738)
* Jeftimije Damjanović (1739)
* Isaija Antonović (1741-1748)
* Jovan Đorđević (1749-1769)
* Vikentije Popović (1774-1785)
* Josif Jovanović Šakabenta (1786-1805)
* Petar Jovanović Vidak (1806-1818)
* Maksim Manuilović (1829-1833)
* Josif Rajačić (1833-1842)
* Stefan Popović (1843-1849)
* Emilijan Kengelac (1853-1885)
* Nektarije Dimitrijević (1887-1895)
* Gavrilo Zmejanović (1896-1920)
* Ilarion Radonić (1921-1929)

**episkopi banatski**
* Georgije Letić (1931-1935)
* Irinej Ćirić (1935-1936) administrator eparhije
* Vikentije Vujić (1936-1939)
* Damaskin Grdanički (1939-1947)
* patrijarh srpski Gavrilo (1947-1950) administrator eparhije
* patrijarh srpski Vikentije (1950-1951) administrator eparhije
* Visarion Kostić (1951-1979)
* Sava Vuković (1980-1985) administrator eparhije
* Amfilohije Radović (1985-1991) 
* Atanasije Jevtić (1991-1992)
* Hrizostom Stolić (1992-2003)
* Nikanor Bogunović (2003 - sada)

## Izvori
* Politika (2008). ''Vekovno sedište srpskih vladika''. 10. januar 

## Vanjske veze
* Eparhija banatska (manastiri) 
* Duhovni centar „Prepodobni Rafailo Banatski“
* Knjiga „Srbi u rumunskom Banatu“