Takalik Abaj

**Takalik Abaj** ili Stojeći kamen je arheološko nalazište iz ranog predklasičnog perioda (1.000-800. p.n.e.), s dugom istorijom koja se proteže i u postklasični period (900-1200. n.e.). Lokalitet je važan jer njegova istorija pokazuje prelaz iz kulture pod utjecajem Olmeka u kulturu Maja, što se vidi kroz njegove spomenike i arhitektonske stilove. Njegovo drevno ime je možda bilo Kooja.

Lokalitet se nalazi duž Pacifičke padine i bio je sastavni dio rane trgovačke mreže koja je povezivala olmečki centar La Venta na obali Meksičkog zaljeva s nalazištima na Pacifičkoj padini, Chalchuape u El Salvadoru i Gvatemalsko gorje. Postoje i dokazi o kontaktu s Teotihuacanom u centralnom Meksiku.

Pacifička padina je širok pojas izuzetno plodne zemlje koji se nalazi između Sierra Madre i Tihog okeana. Ovo je bilo jedno od glavnih područja za proizvodnju kakaoa, koji je bio tražena roba (za piće) sve do kraja 19. vijeka. Opsidijan, gotova keramika, so i kukuruz također su bili važna trgovinska roba. 

## Opis
U središtu lokaliteta se nalazi pet vještačkih terasa sa 39 struktura iz srednjeg i kasnog predklasičnog perioda izgrađenih oko centralnih trgova. To je grad srednje veličine koji se sastoji od četiri glavne arhitektonske grupe izgrađene na 9 terasa, nekih prirodnih, a nekih vještačkih. Nađeno je preko 70 građevina izgrađenih od zemlje i gline, a neke od njih su bile obložene kamenom. Postoji napredni drenažni sistem koji datira još iz predklasičnog perioda. Ovdje je otkriveno rano igralište sa loptom, orijentisano sjever/jug.

Takalik Abaj ima najveću kolekciju od 200 kamenih skulptura u olmečkom stilu izvan domovine Olmeka. Nalazi su i brojne stele, oltari i grobnice sa 6 pogrebnih maski od žada, sa mozaicima.  Oltar br.48 je važan rani primjer majanske skulpture i datira iz perioda 400-200. godine p.n.e. 

Stela br. 5 je najvažnija na lokalitetu. Na njoj su prikazana dva kralja koji vjerovatno bilježe ritual nasljeđivanja. Odvojeni su središnjom pločom koja sadrži dva datuma, po jedan povezan sa svakim vladarom. Datum na desnoj strani odnosi se na 8.2.2.10.5, 21. august 83. godine n.e., vrlo rani majanski datum i moguće datum stupanja na prijestolje ovog kralja. Datum na lijevoj strani je 8.4.5.17.11, što odgovara 6. junu 126. godine n.e., datumu mogućeg nasljeđivanja. Ako je to zaista slučaj, radi se o rijetkom, ranom primjeru majanskog rituala kraljevstva.

Struktura 7 je velika platforma koja se nalazi na istočnoj strani trga i smatra se najvažnijom i najsvetijom strukturom Centralne grupe. Na platformi se nalaze dvije manje strukture, 7A i 7B, pored tri reda spomenika koji su možda imali astronomsko značenje. Tokom kasnog klasičnog perioda ove strukture su bile obložene kamenom. Iskopavanja su otkrila temeljnu ceremonijalnu platformu poznatu kao Ružičasta struktura. Ovo se povezuje s utjecajem Olmeka na tom mjestu. Kraljevska grobnica otkrivena je unutar Strukture 7A zajedno s velikom zalihom keramičkih darova. Jedan od zanimljivijih artefakata pronađenih ovdje je zamršeno ukrašena kadionica poznata kao "La Ninja".

## Svjetska baština
Takalik Abaj 2023. god. upisan je na UNESCO-ov popis mjesta svjetske baštine u Gvatemali 

### Kriteriji
* ii - Takalik Abaj je igrao ključnu ulogu u važnoj drevnoj trgovačkoj ruti na velike udaljenosti. Kroz razmjenu ideja, materijala i robe, primao je i širio mnoge od najnaprednijih ideja urbanizma, monumentalne umjetnosti i arhitekture, kao i upravljanja vodama, koje su izražene u rasporedu, arhitekturi i skulpturalnom programu. Arhitektura i urbani raspored bili su zasnovani na kosmološkim principima predaka, a stvoreni prostori korišteni su kao ritualna okruženja za javne nastupe prvih vladara početnih kraljevstava tokom predklasičnog perioda. Osim toga, količina i raznolikost kamenih skulptura, u kombinaciji s dokazima o napretku ranog pisanja, matematike i kalendarskih sistema pronađenih na imanju, od predklasičnog perioda nadalje, odražavaju bogatstvo i raznolikost kulturnih izraza koji su rezultat kontakta s udaljenim narodima i kulturama, kao i prelaska s olmečkih na majanske kulturne izraze.
* iii - lokalitet je primjer ranog razvoja i korištenja mnogih važnih kulturnih tradicija, od kojih se neke smatraju reprezentativnim za srednju Ameriku, uključujući simboličko predstavljanje astronomskih posmatranja i njihov izraz u urbanističkom planiranju i dizajnu, kalendarskom sistemu i hijeroglifskom pismu. Osim toga, ponovna upotreba i rekombinacija skulptura iz različitih stilova i ranijih epoha, uključujući, na primjer, skulpture kultura Olmeka i Maja, izvanredan je primjer stvaranja javnih izložbi ili arhitektonskih scenarija.
## Vanjske veze
* 

## Izvori