Crkva brvnara u Gornjim Palačkovcima

**Crkva brvnara u Palačkovcima** je pravoslavna crkva Eparhije banjalučke, posvećena Svetim apostolima Petru i Pavlu. Nalazi se u Gornjim Palačkovcima, 12 kilometara od Prnjavora, na putu ka Derventi, u opštini Prnjavor u Republici Srpskoj. 
## Opis
U vrhu sjevernog dovratnika urezana je 1843. godina, za koju se pretpostavlja da bi mogla biti godina izgradnje, mada bi zbog stila gradnje, malih dimenzija crkve, starijih slikanih slojeva, kao i podnih obloga, upisana godina mogla predstavljati godinu obonove, umjesto izgradnje, te da bi prvobitna crkva mogla biti i starija, Glavni majstor je bio Pejo Kljunić, sa pomoćnicima Ratkovcima iz Detlaka. Crkva je pravougaonog oblika, bez oltarske apside, širine 9,82 metara i dužine 4,8. Visina običnih zidova iznosi 3,2 metara, dok je visina sljeme veća od 7 metara. Nalazi se na parceli dimenzija 20,35 m (sjeverna strana) k 23,30 (zapadna) h 21,45 (južna) h 21,00 m (istočna strana). Sa istočne strane crkve nalazi se aktivno pravoslavno groblje od koga je lokalitet crkve ograđen. Građena je od savršeno tesanog hrastovog brvna. Temeljna debla i jednostavna brvna počivaju na grubo pritesanom kamenju. Brvna su na uglovima povezana na dvostruki preklop, a zidna brvna su uža od temeljača. Na sve četiri strane crkve prosječeni su pravougaoni prozorski otvori sa željeznim demirima. Crkva ima dva ulaza, jedan na zapadnoj, a drugi na južnoj. Krov crkve je visok i strm. Pri donjem kraju se cijela konstrukcija krova izvija i na taj način formira strehu širine oko 1,60 m. U enterijeru crkva je podijeljena, kao i većina objekata ovog tipa, na: pripratu, naos i oltarski prostor.

## Istorija i predanja
Prema predanju, crkva je veoma stara. Na mjesto na kojem se danas nalazi crkva, prenešeni su dijelovi stare kamene crkvice, koja je bila smještena u obližnjoj šumi „Crkvištu“. Ova starija crkva, prema predanju, potiče iz doba Svetih apostola Petra i Pavla, koji su na putu za Rim prolazili kroz ove krajeve i propovijedali hrišćanstvo.

Pravoslavni narod je pod turskom okupacijom utjehu nalazio u vjeri. Međutim, crkvu nije bilo lako izgraditi, a za to je bila potrebna dozvola iz Carigrada, koja se plaćala zlatom. Postoje razne legende o tome kako je dobijena dozvola, kao i objašnjenja zašto je crkva tako malih dimenzija. U svakom slučaju, izradom krova sa širokim strehama, pod koje je za vrijeme bogosluženja moglo stati dva puta više vjernika, nego u unutrašnji prostor, hram je dobio svoju potpunu funkcionalnost. Jedna od specifičnosti crkve je i poseban dio u tavanu gdje su tokom bogosluženja, zbog bojazni od turske odmazde, bile smještene žene, Takođe, vrata napravljena preniska, tako da Turci ne bi mogli ući sa konjima.

Po dolasku austrougarskih vlasti, crkva je dobila mogućnost izgradnje zvonika, koji je u vrijeme Otomanskog carstva bio zabranjen. Iz tog perioda crkva ima u posjedu Jevanđelje, napisano na crkvenoslovenskom. Zanimljivo je da je na njemu zapisano kako potiče iz vremena Franje Josifa, „imperatora austrougarskog i velikog vojvode srpskog“. Međutim, u vrijeme Prvog svjetskog rata, već 1914. godine, zvona su istopljena i korištena u austrougarskoj vojsci, za pravljenje topovske đuladi i granatiranje srpskih položaja. Godine 1926. ponovo su nabavljena nova zvona, koja se i danas nalaze u upotrebi.

Slava crkve je Petrovdan i tog dana se organizuje veliko slavlje. Zbog malog prostora i velike posjećenosti, 1970. godine, pored crkve brvnare, započela je gradnja i nove veće crkve. Pošto u vrijeme komunizma, nije bilo moguće dobiti građevinsku dozvolu, sagrađena je na mjestu kuće u kojoj je živio sveštenik Vinko. Građena je 17 godina, po uzoru na crkvu u Krnjevu, u Srbiji. Nosi ime sv. Vasilija Ostroškog.

## Obnova
Skladnošću i preciznošću svog arhitektonskog sklopa i bogatstvom i raznovrsnošću dekorativnih elemenata, crkva u Palačkovcima se izdvaja kao posebno ostvarenje u krajiškoj porodici brvnara. Spojevi i preklopi su urađeni vrlo precizno. Većinu radova na objektu vršili su i vrše mještani sela Palačkovci. Prilikom posljednjih intervencija 1997. i 1998. godine, crkva je podignuta hidrauličnim dizalicama i nakon izvršenih intervencija, vraćena na svoje mjesto. Prilikom radova na promjeni krovnog pokrivača bila je urađena privremena konstrukcija, koja je imala zadatak da spriječi eventualni prodor oborinske vode. Radove na cijepanju klisa obavili su majstori sa planine Vlašić.

## Spomenik kulture
U crkvi se nalazi oko sedamdesetak ikona iz 19. vijeka, među kojima je jedna serija ruskih radova, jedan broj srpskih ikona nastao u vojvođanskim radionicama i nekoliko rukom islikanih litijskih barjaka. Zbog svoje graditeljske i estetske vrijednosti, crkva je proglašena spomenikom kulture nulte kategorije i stavljena pod zaštitu države, rješenjem Zavoda za zaštitu spomenika kulture BiH iz Sarajeva, od 27. marta 1970. godine. Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj u maju 2005. godine donijela je odluku da se ova pravoslavna svetinja proglasi nacionalnim spomenikom.

Crkva se danas nalazi u dobrom građevinskom stanju.

## Reference

## Vanjske veze
* Palačkovci blog: „Crkva brvnara u Palačkovcima - Opširnije“, 1. 3. 2012., Pristupljeno 23. 3. 2013.