Banija u Narodnooslobodilačkoj borbi

**[[Banija]]** je tokom Narodnooslobodilačkog rata bila jedno od većih žarišta ustanka u NHD i okupiranoj Jugoslaviji uopšte. Usled ustaškog terora veliki deo naroda je još leta 1941. godine otišao u šumu, gde su formirani prvi partizanski odredi. Kasnije su odredi formirani u brigade NOVJ, a brigade u 7. banijsku diviziju.

Banija je oslobođena početkom maja 1945. godine u Karlovačkoj operaciji.

## Ustaški teror i pripreme za ustanak

Ubrzo po dolasku ustaša na vlast počinju progoni i masakri lokalnog srpskog stanovništva u Baniji. Pokolj u glinskoj crkvi se desio 29. jula 1941. godine, u mjestu Glina, Banija, gdje su ustaše ubile nekoliko stitina Srba zatvorenih u crkvi. Zbog toga i sličnih slučajeva, narod masovno bježi u šume, što je stvorilo preduslove za ustanak.

19. jula 1941. godine održano je partijsko savjetovanje u šumi Abez, gdje je donijeta odluka o dizanju ustanka.

## Ustanak

Grupa banijskih partizana pod komandom Vasilja Gaćeše napala je ustaško uporište u Banijskom Grabovcu 23. juna 1941. godine. Uskoro je obrazovana i Banijska proleterska četa pod komandom Nikole Demonje. Krajem leta, na teritoriju Banije koju su oslobodili partizani predvođeni Vasiljem Gaćešom, stigao je Sisački partizanski odred sa svojih 60 boraca.

Krajem 1942. dobar dio Banije, osim Siska, Petrinje, Gline, Kostajnice i Sunje bio je oslobođen, čineći dio velikog slobodnog teritorija u Bosni i Hrvatskoj, znanog pod imenom Bihaćka republika. Početkom 1943. Banija je bila zahvaćena Četvrtom neprijateljskom ofanzivom. Neprijatelj je početkom avgusta bio prisiljen na povlačenje s ovih područja.

Sredinom decembra su ponovno pokrenute akcije protiv ustanka na tom području kada su se njemačke snage nagažirale u operaciji Panter s ciljem uništenja partizana kako bi se osigurao nesmetani promet između kontinentalnog dijela i obale. Sedma banijska i Osma kordunaška divizija su tijekom operacije razbile neprijateljske snage.

Kako se rat bližio kraju, dobar dio Banije bio je oslobođen, pa je u Topuskom i Glini bilo sjedište Centralnog komiteta KPH i Glavnog štaba Hrvatske. U maju 1944. u Topuskom je održano Treće zasjedanje ZAVNOH-a. Banija je konačno oslobođena u Karlovačkoj operaciji početkom maja 1945. godine.

Iz Siska i Banije potreklo je više od 15.000 partizanskih boraca, a više od trećine njih je poginulo tokom rata. Na tom je području palo i oko 15.000 žrtava fašističkog terora.

Teror ustaša nad stanovništvom Banije nastavljen je i nakon 1941. Procentualno, najviše su stradala sela Crkveni Bok, Strmen i Ivanjski Bok, pokraj Sunje, na desnoj obali Save. Stanovništvo ova tri sela je oktobra 1942. kolektivno deportovano u logor Jasenovac, ali je na insistiranje nemačkog okupatora uskoro vraćeno kućama. Međutim, ustaški teror se nastavio i u narednom razdoblju, tako da je najveće stradanje stanovništva zabeleženo 1944. Iz ova tri sela jasenovačke ustaše ubile su 716 meštana dok je u partizanima poginulo 103 pala borca. Stradanje stanovnika sela Crkveni Bok, Strmen i Ivanjski Bok predstavlja primer zločina režima Nezavisne Države Hrvatske nad srpskim civilnim stanovništvom.

## Istaknute ličnosti NOP-a i narodni heroji Banije

Petar Mećava
* Đuro Bakrač
* Milutin Baltić
* Stanko Bjelajac
* Živko Bronzić
* Vasilj Gaćeša
* Rade Grmuša

* Stevo Došen
* Simica Dragić
* Vlado Janić Capo
* Mate Jerković
* Milanka Kljajić
* Filip Kljajić Fića

* Adam petrović
* Simo Todorović
* Dušan Ćorković
* Miloš Čavić
* Ilija Španović
* Mika Špiljak
* Nikola Demonja


## Povezano
* Pokolj u glinskoj crkvi
* Banijske brigade NOVJ
* 7. banijska divizija NOVJ
* Napad NOVJ na Majur decembra 1942.
* Veliki zbjeg u operaciji Weiss

## Literatura

* *[[Enciklopedija Jugoslavije]]* (knjiga prva). „Leksikografski zavod FNRJ“, Zagreb 1960. godina.

## Reference