Durmitorska partizanska republika

**Durmitorska partizanska republika** bila je slobodna teritorija koja je postojala tokom Drugog svetskog rata u Crnoj Gori, na prostoru Durmitora, od avgusta 1941. do avgusta 1942. godine. Ova regija postala je simbol otpora fašističkim okupatorima i ključna baza narodnooslobodilačkog pokreta pod vođstvom KPJ.

Durmitorska republika obuhvatala je planinske oblasti Durmitora, Sinjajevine i deo Pive. Tokom njenog postojanja (1941–1942), partizanske jedinice su uspostavile lokalnu vlast i organizovale političke, socijalne i vojne strukture. Cilj ove republike bio je ne samo pružanje otpora fašističkim okupatorima, već i stvaranje uslova za revolucionarnu promenu društvenog uređenja. Tokom postojanja Durmitorske republike, regija je bila meta više ofanziva od strane okupacionih sila. 

Durmitorska partizanska republika igrala je ključnu ulogu u jačanju partizanskog pokreta u Crnoj Gori i Bosni i Hercegovini. Njena odbrana bila je od strateškog značaja, a prva saveznička vojna misija poslata je upravo u ovaj region (vidi Bill Hudson), što je pokazalo njen međunarodni značaj.

Nakon povratka partizana u Crnu Goru 1943, Durmitor je ponovo postao jako uporište ustanka.

## Pozadina

Nakon napada Sile osovine na Kraljevinu Jugoslaviju u aprilu 1941. godine, zemlja je brzo okupirana i podeljena. Ipak, u mnogim delovima zemlje otpor je rastao, a Komunistička partija Jugoslavije (KPJ), predvođena Josipom Brozom Titom, organizovala je partizanske jedinice koje su započele borbu protiv okupatora. Jedna od prvih većih slobodnih teritorija bila je Durmitorska partizanska republika.

## Hronologija
### 1941

Po izbijanju ustanka u Crnoj Gori, regionu Durmitora došlo je do organizovanja prvih oružanih formacija otpora pod rukovodstvom Komunističke partije Jugoslavije. Ove jedinice su se u avgustu 1941. godine postepeno konsolidovale i počele sa napadima na italijanske snage koje su kontrolisale teritoriju Crne Gore. U to vreme je Durmitorski region postao oslonac za brojne partizanske jedinice iz cele Crne Gore i Hercegovine.

U septembru 1941. dolazi do prve značajnije ofanzive italijanskih snaga koje su pokušale da slome partizanski otpor u ovom regionu. Iako su italijanske snage bile bolje opremljene, prirodne prepreke i poznavanje terena omogućili su partizanima da održe kontrolu nad teritorijom. Tokom ove faze, partizani su uspešno odbijali napade i konsolidovali svoju vlast.

Do oktobra, Durmitorska partizanska republika postala je deo šire strategije Narodnooslobodilačkog pokreta za širenje otpora na ostale delove Crne Gore i zapadne Srbije. Uspostavljena je civilna uprava, koja je uključivala komitete zadužene za raspodelu hrane, lekova i naoružanja, kao i organizaciju lokalnog stanovništva za podršku partizanskim snagama. Narodna vlast bila je ključna za funkcionisanje republike, naročito tokom zime 1941-1942.

### 1942

Tokom zime 1941-1942, Durmitorska republika suočavala se s velikim izazovima, uključujući oštre klimatske uslove i pojačane ofanzive okupatorskih snaga. Početkom 1942. godine, italijanske trupe započele su novu ofanzivu, koristeći tenkove i avijaciju, ali su partizani, koristeći gerilske taktike, uspeli da zadrže kontrolu nad značajnim delovima teritorije.

Tokom proleća 1942. godine, Durmitorska republika postaje strateška tačka za organizovanje partizanskih operacija širom Crne Gore i Bosne. Ova faza donosi značajan priliv novih boraca, a partizanske jedinice su formirale tri nove brigade koje su bile ključne u narednim operacijama.

Do avgusta 1942. godine, usled treće neprijateljske ofanzive, partizani su bili prinuđeni da se povuku iz većeg dela Durmitora. Iako su zadržali pojedine enklave u planinskim predelima, formalna kontrola nad većim delom teritorije bila je izgubljena.

## Literatura
* *Durmitorska partizanska republika*, zbornik radova, Beograd, 1977.

## Reference