Juraj Najdhart

**Juraj Najdhart**, arhitekt i urbanist, rođen je u Zagrebu 15.oktobra 1901. Potiče iz ugledne porodice zanatlija i trgovaca iz njemačke pokrajine Wurtenberga. Arhitekturu je studirao na bečkoj akademiji. Nakon što je diplomirao, nastavlja rad u Berensovom berlinskom ataljeu, a zatim 1936. godine odlazi u Pariz i započinje rad u ataljeu kod čuvenog Le Corbusiera.

U tim godinama sudjeluje na mnogim urbanistickim i arhitektonskim projektima realiziranim  širom Evrope. Godine 1939. godine Juraj Najdhart dolazi u Sarajevo na poziv slovenačko-bosanskog  arhitekte Dušana Grabrijana i tu ostaje do kraja života. Kroz njihovo dugogodišnje prijateljstvo nastala je i knjiga *Arhitektura Bosne i put u savremeno*.

Njegova savremena  arhitektura se vodila načelima narodne tradicije koja je proizilazila iz kulta komšiluka, vodeći se izrekama *ništa mimo svijeta i po mjeri čovjeka*.

Od 1953. bio je profesor na Arhitektonsko-urbanističkome fakultetu, član JAZU (danas HAZU)od 1963, i ANUBiH od 1978. Juraj Najdhart umro je 13. jula 1979. godine u Sarajevu.

## Radnički stanovi
Radeći u Zenici od 1939. godine do početka Drugog svjetskog rata, Juraj Najdhart postavlja koncept nove stambene arhitekture za radničke porodice uz slogan *na malim stvarima leži svijet*. Tipovi njegovih radničkih kuća su sinteza njegovih saznanja stečenih u Korbizijevom ataljeu i samostalnom istraživanju kulture stanovanja u Bosni. Projektovao je nova naselja s karakterističnim radničkim zgradama, od kojih su možda najpoznatiji *ešovi*,  jednospratne zgrade sa  4 stana, kojih u Zenici ima 47. Uradio je Rudarsku školu 1941. i prvi Generalni urbanistički plan u istoriji Zenice 1955. godine.

Značajan dio njegovog i privatnog i radnog života vezan je za gradić Vareš. Tu je projektovao samački hotel za 250 radnika, prvi takve vrste u Jugoslaviji. To je trokatna zgrada koja se nalazi unutar industrijskog kompleksa u naselju Brezik uz glavnu cestu. Taj „hotel za bećare“, kako ga je zvao projektant, bio je komforan, sa stambenim i društvenim prostorijama, punim pansionom, svim higijenskim prostorijama, terasom na krovu, tuševima, prostorom za sunčanje radnika. Zgrada ima i prizemni aneks sa kuglanom i restoranom, čime se potiče socijalna interakcija, odmaranje i rekreacija stanara sa dvorištem i zelenilom kako bi obični čovjek mogao uživati.
 
 
Ova zgrada je jedan i od Najdhartovih ranih projekata na kojima se veoma jasno uočavaju utjecaji Le Corbusierovih oblikovanih principa, koje Najdhart svojom senzibilnošću, na veoma originalan način, kombinira sa univerzalnim principima tradicionalnog naslijeđa: kuće na stupovima, terasa na krovu, prozorske trake, konzolna arhitektura, kubične mase sa segmentnim ljuskama. Sve to kako bi se postigla potrebna duhovna pripadnost i savremena kreativnost djela. Danas je ovaj objekat u veoma lošem i zapuštenom stanju, ali vremenom je dobio i novu funkciju upravno – administrativnog objekta. Prenamjena objekta je rezultirala i izmjenu unutrašnjeg prostora objekta, kao i zadnje etaže tarase natkrivanjem cijelog objekta kosim krovom sa blagim nagibom. To je u potpunosti dovelo do uništenja osnovne ideje i oblikovnog
koncepta objekta, koji predstavlja svjedočanstvo jednog originalnog osebujnog arhitektonskog stvaralaštva u kontekstu ranih, savremenih stremljenja arhitekture za čovjeka.

Većinu radničkih kuća na području Vareša Najdhart je projektovao 1940. god. Izgrađene su 1947. godine u naselju Vareš Majdan od tri tipa zgrada, sa dva, četiri i šest stanova  Svaki stan ima poseban ulaz, kako bi stanari mogli imati potreban mir i obiteljsku slobodu. U prizemne stanove se pristupa putem trijema, a u gornje preko formiranog jednokrakog vanjskog stepeništa koje vodi do lođe, koja ujedno predstavlja i ulaz u gornje stanove.

## Zapažena djela
* Sklop Nadbiskupskoga sjemeništa na Šalati u Zagrebu, 1926.–1929. godine
* Paviljon i ljetna pozornica na Ilidži 1938. godine.
* Radničko naselje Majdan u Varešu
* Skijaška kuća na Trebeviću, 
* Filozofski fakultet u Sarajevu, 
* Hemijsko-fizikalni institut u Sarajevu, 
* Dom izvidača u Sarajevu,  
* Urbanističko rješenje jezgre Marijin dvor u Sarajevu i 
* Zgrada Parlamenta Bosne i Hercegovine koja svojom jednostavnošću i elegancijom predstavlja najveći spomenik ovom velikom čovjeku, arhitekti i kosmopliti.

## Literatura
* Nedžad Kurto, Sarajevo 1492-1992,  Oko, Sarajevo.
* Maja Pličanić, Elša Turkušić - Radničko naselje Moderne sa "kućom za neoženjene radnike" u Varešu – prilog istraživanju polivalentne arhitekture Juraja Neidhardta. Sarajevo. 2012.
* Jelica Karlić – Kapetanović - Juraj Najdhadrt – život i djelo. Sarajevo: Veselin Masleša, 1990.

## Reference

## Vanjske veze
* Juraj Najdhart