William Stukeley

**Vilijam Stukli** (; Holbič, 7. novembar 1687 – London, 3. mart 1765) bio je engleski arheolog, koji je prvi proučavao Stounhendž i Ejvberi.

Početkom 18. vek, kada se beleži pad objektivnog naučnog duha koji je odlikovao Kraljevsko društvo i počinje preusmeravanje ukusa s antičke umetnosti i arhitekturena maštovite gotičke građevine prema srednjovekovnom uzoru, beleži se i pojava romantičarske umetnosti i književnosti, što se odražava na Stuklijevo stvaralaštvo.

Stjuart Pigot (najozbiljniji Stuklijev biograf) ukazao je na protivurečnosti u njegovom radu, sugerišući da veličinu Vilijama Stuklija kao terenskog arheologa treba tražiti u tome što je bio »arheolog koji je nastavljao visoke tradicije starinarstva svojstvene dobu restauracije, nesvestan izmenjenog intelektualnog raspoloženja prestonice«.

## Karijera

Stukli je studirao medicinu u Kembridžu i pošto je neko vreme obavljao lekarsku praksu, postao je član Koledža lekara.
Studirao je i botaniku pa je zahvaljujući tom iskustvu počeo u unutrašnjosti da proučava stare spomenike, posebno potstaknut rukopisom Obrijevih Britanskih spomenika.

Tokom dvadesetih godina usledio je terenski rad u Veseksu, uključujući tačno i detaljno proučavanje Ejvberija, Stounhendža i Silberija. Putovao je po Britaniji, od južne obale do Hadrijanovog zida, snimajući stanje i praveći skice.
Devedesetih godina medicinu je zamenio religijom i 1729. bio rukopoložen, posle čega pokušava da rezultate terenskog rada u Veseksu iskoristi za uspostavljanje teološke veze između druida i hrišćanstva.

Džon Obri je zapisivao svoja zapažanja, sklapao ih u smislen poredak i izvlačio ograničene zaključke na osnovu zdravog razuma i istorijskih podataka. Prema njegovom mišljenju Stounhendž i srodni spomenici nisu se uklapali u rimski period pa ih je pripisao prerimskim Britima. Pošto je priroda tih lokaliteta očigledno bila ritualna a ne funkcionalna, Obri ih je povezao sa kultom i sveštenstvom potvrđenim u antičkim izvorima - druidima. Stukli je prihvatio tu atribuciju, ali se potom upustio u izmišljanje složenog druidskog teološkog sistema povezujući ga sasvim neosnovanim povezivanjem s osobenostima spomenika: 

## Delo

Objavio je dve važne knjige Stounhendž (1740) i Ejvberi (1743), tvrdeći da su one deo većeg poduhvata pod naslovom Praotačko hrišćanstvo ili Hronološka istorija porekla i razvitka istinske vere i idolopoklonstva.

Stuklijev ugled ne počiva na tim knjigama već na neobjavljenom rukopisu iz 1723. iz kojeg je crpeo podatke.

Jedan od prvih istoričara arheologije ukratko je i izuzetno jasno objasnio taj Stuklijev dualizam:  
Stuklijeva osnovna građa i dalje predstavlja neprocenjivo svedočanstvoo spomenicima koji su otada pretrpeli teška oštećenja.

Stukli je zabeležio kamenu stazu koja je od Stounhendža vodila do reke Ejvon i koja je kasnije uništena. Ponovo je locirana tek 1920. uz pomoć snimaka iz vazduha.

Njegova zapažanja su jasna i logična, odaju sposobnost da zasebne skupine zemljanih objekata u jednoj oblasti poveže u koherentan obrazac. Stukli je iznosio i analitička zapažanja kao što je zaključak da je rimski put na Oukli Daunu u Dorsetu morao nastati kasnije nego druidske nadgrobne humke, zato što preseca rov jedne od tih humki.

Stukli je bio svestan uloge terenskog rada kao elementa zaštitne arheologije.

## Sećanja iz života ser Isaka Njutna
Kao savremenik Isaka Njutna, Vilijam Stukli je zabeležio razgovor u Kensingtonu, 15. aprila 1726, u kojem se razmatra čuveni problem gravitacije: 

## Povezano
* Arheologija
* Džon Obri
* Džon Liland
* Vilijam Kamden

## Vanjske veze

* historic figures
* www.mnsu.edu/emuseum