open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Humanizovano antitelo

**Humanizovana antitela** su antitela životinjskog porekla čije proteinske sekvence su bile modifikovane da bi se povećala njihova sličnost sa prirodnim ljudskim varijantama antitela. Proces „humanizacije“ se obično primenjuje na monoklonalnim antitelima koja su razvijena za ljudsku upotebu (na primer, antitela razvijena kao antikancerni lekovi). Potreba za humanizacijom se javlja kad proces razvoja specifičnog antitela obuhvata stupanj generisanja u imunskom sistemu koji nije ljudski (kao što je imunski sistem miša). Proteinske sekvence antitela proizvedenih na taj način su znatno različite od homolognih ljuskih antitela, i stoga su potencijalno imunogena kad se administriraju u ljude. Nije neophodno humanizovati sva monoklonalna antitela namenjena za ljudsku upotrebu, pošto su mnoge terapije samo kratkotrajne intervencije. 

Humanizovana antitela se razlikuju od himernih antitela, čije sekvence su takođe slične ljudskim, ali sadrže duže segmente proteina koji nise ljudskog porekla.

## Reference
MAB

**MAB** se može odnositi na:
* Čovek i biosfera
* MAB korporacija, australijska kompanija

## Povezano
* Monoklonalno antitelo (*mAb*)
MOAB

**MOAB** ima više značenja.
* Moav, istorijski region u zapadnom delu današnje države Jordan
* Monoklonalno antitelo, *moAb*
BBB

**BBB** ima više značenja.

* Krvno-moždana barijera (), struktura koja štiti mozak od hemikalija iz krvi
* Bioscience, Biotechnology, and Biochemistry, naučni žurnal
Prekurzor (hemija)

U hemiji, **prekurzor** je jedinjenje koji učestvuje u hemijskoj reakciji kojom se proizvodi neko drugo jedinjenje. U biohemiji se termin prekurzor specifično koristi za hemijsko jedinjenje koje prethodi drugom jedinjenju u metaboličkom putu.

## Literatura

* 
* 

## Povezano
* Hemijska sinteza
* Derivat (hemija)
* Metabolizam
Proteinski prekurzor

**Proteinski prekurzor** (*proprotein*, *propeptid*) je neaktivni protein (ili peptid) koji se može pretvoriti u aktivnu formu putem posttranslacione modifikacije. Ime prekurzora proteina često sadrži prefiks *pro*. Primeri su proinsulin i proopiomelanokortin.

Proteinski prekurzori se često koriste u organizmu kad su kasniji oblici proteina potencijalno štetni, ali je neophodno da budu brzo dostupni i/ili u velikim količinama. Enzimski prekurzori se nazivaju zimogenima ili proenzimima. Primeri su enzimi digestivnog trakta kod ljudi.

Neki proteinski prekurzori se izlučuju iz ćelije. Mnogi od njih se sintetišu sa N-terminalnim signalnim peptidom koji ih predispozira za sekreciju. Poput drugih proteina koji sadrže signalni peptid, njihova imena imaju prefikse *pre*. Oni se stoga nazivaju **pre-pro-proteini** ili **pre-pro-peptidi**. Signalni peptid se odvaja u endoplazmatičnom retikulumu. Primer je preproinsulin.

## Reference

## Literatura
*
Signalni peptid

**Signalni peptid** (*signalna sekvenca*, *vodeća sekvenca*, *vodeći peptid*) je kratak (5-30 aminokiselina dugačak) peptid prisutan na N-terminusu većine novo sintetisanih proteina koji su namenjeni prolazu kroz sekretorne puteve. U ovu grupu proteina se ubrajaju oni: koji borave unutar pojedinih organela (endoplazmatični retikulum, Goldžijev aparat, endozomi), koji se izlučuju iz ćelije, ili se umeću u ćelijske membrane. Većina transmembranskih proteina tipa I sadrže signalne peptide, dok se većina proteina tipa II i višeprolaznih membranskih proteina sortira u sekretornim putemima na osnovu njihovog prvog transmembranskog domena, koji biohemijski podseća na signalnu sekvencu, mada se ne dolazi do odsecanja.

## Translokacija
Kod prokariota, signalni peptidi usmeravaju novo sintetisani protein u SecYEG kanal za provođenje proteina, koji se nalazi u ćelijskoj membrani. Kod eukariota postoji homologni sistem, koji usmerava novo sintetisane proteine u Sec61 kanal, koji je sličan sa SecYEG po sekvenci i strukturi, ali je prisutan u endoplazmatičnom retikulumu. Oba kanala, SecYEG i Sec61, nose zajedničko ime translokon, dok se prenos kroz ove kanale naziva translokacija. Dok se proteini izlučuju kroz kanal, može doći do difuzije transmembranskih domena kroz bočnu stranu translokona u okolnu membranu.

## Struktura signalnog peptida
Osnova signalnog peptida sadrži dugačak segment hidrofobnih aminokiselina koje imaju tendenciju da formiraju jedan alfa heliks. Mnogi signalni peptidi počinju sa kratkim pozitivno naelektrisanim segmentom aminokiselina, koji može da pomogne u uspostavljanju korektne topologije polipeptida tokom translokacije, što je poznato kao pozitivno unutrašnje pravilo. Na kraju signalnog peptida tipično postoji segment aminokiselina koji prepoznaju i presecaju signalne peptidaze. Ovo mesto presecanja je odsutno kod transmembranskih domena koji služe kao signalni peptidi. Signalne peptidaze mogu da deluju tokom, ili nakon završetka translokacije. One formiraju slobodne signalne peptide i maturisani protein. Slobodni signalni peptidi se dalje razgrađuju specifičnim proteazama.

## Reference

## Povezano
* Proteinsko sortiranje

## Vanjske veze
* 
* SPdb (Signal Peptide DataBase) 
* SignalP
Proteinsko sortiranje

**Proteinsko sortiranje** je mehanizam kojim ćelija transportuje proteine do odgovarajućih pozicija u ćeliji ili van ćelije. Sortiranje ciljeva se može odvijati u unutrašnjosti organela, na nekoj od unutrašnjih membrana, ćelijskoj spoljašnjoj membrani, ili u spoljašnjem prostoru putem sekrecije. Ovaj proces isporuke se izvodi na bazi informacija sadržanih u proteinu. Korektno sortiranje je presudno za ćeliju. Greške u sortiranju dovode do bolesti.

## Signali sortiranja
Signali sortiranja su informacije koje omogućavaju mašineriji ćelijskog transporta da korektno postavi protein unutar ili izvan ćelije. Te informacije su sadržane u polipeptidnom lancu ili savijenom proteinu. Neprekidni segmenti aminokiselinskih ostataka koji omogućavaju sortiranje se naziva signalni peptidi ili sortirajući peptidi. Postoje dva tipa sortirajućih peptida, presekvence i unutrašnji sortirajući peptidi. Presekvence sortirajućih peptida se često nalaze na N-terminalnom kraju, i sastoje se od 6-136 baznih i hidrofobnih aminokiselina. U slučaju peroksizoma, sortirajuće sekvence su uglavnom na C-terminusu. Drugi signali se sastoje od delova koji su razdvojeni u primarnoj sekvenci. Da bi funkcionisale, te komponente moraju da zajedno izađu na površinu proteina prilikom savijanja. One se nazivaju signalnim oblastima. Osim toga, proteinske modifikacije, poput glikozilacije, mogu da indukuju sortiranje.

## Povezano
* COPI
* COPII
* Klatrin
* LocDB

## Reference

## Vanjske veze
*
Transmembranski domen

**Transmembranski domen** najčešće označava transmembranski alfa heliks transmembranskog proteina. On se naziva *domenom* zato što alfa-heliks u membrani može biti savijen nezavisno od ostatka proteina, slično domenima u vodi rastvornih proteina. U širem smislu, **transmembranski domen** je svaka tri-dimenziona proteinska struktura koja je termodinamički stabilna u membrani. To može da bude jedan alfa heliks, stabilni kompleks nekoliko transmembranskih alfa heliksa, transmembranski beta barel, beta-heliks gramicidina A, ili neka druga struktura. 
  
Transmembranski heliksi najčešće sadrže 20 aminokiselina, mada oni mogu biti mnogo duži ili kraći.

## Identifikacija transmembranskih heliksa

Transmembranski heliksi su vidljivi u strukturama membranskih proteina određenih difrakcijom X-zraka. Oni se mogu predvideti na osnovu skala hidrofobnosti. Zato što su unutrašnjost dvosloja i većine transmembranskih proteina poznatih struktura hidrofobne, smatra se je preduslov za amino kiseline koje premoštavaju membrane da su takođe hidrofobne. Međutim, membranske pumpe i jonski kanali takođe sadrže brojne naelektrisane i polarne ostatke sa generalno nepolarnim transmembranskim segmentima.

## Reference

## Literatura

* 
* 

## Povezano
* G protein spregnuti receptori

## Vanjske veze
* Expasy
Derivat (hemija)

U hemiji, **derivat** je jedinjenje koje je izvedeno iz nekog polaznog jedinjenja. Nekad su se derivatima smatrala jedinjenja za koja se *može zamisliti da* nastaju iz drugog jedinjenja, ako se jedan atom zameni drugim atomom ili grupom atoma, međutim moderna hemijska terminologija koristi termin strukturni analog za to značenje. Termin „strukturni analog“ se često sreće u organskoj hemiji.

U biohemiji, ovaj termin se koristi za jedinjenja koja se bar teoretski mogu formirati iz prekursorskog jedinjenja.

## Povezano
* Derivatizacija

## Reference

## Literatura
*
Derivat

Termin **Derivat** ima više značenja.

* **[[Derivat (hemija)]]**, jedinjenje koje je izvedeno iz nekog polaznog jedinjenja.
* **[[Izvod]]**, mera kako (koliko brzo) funkcija menja svoje vrednosti
Izvod

U matematičkoj analizi, grani matematike, **izvod** je mera kako (koliko brzo) funkcija menja svoje vrednosti kada joj se ulazne vrednosti menjaju. Izvod krive u nekoj tački predstavlja koeficijent pravca tangente date krive u toj tački.

Izvod funkcije f(x) u tački a se definiše kao:

f'(x)|_{x=a}=\lim_{\Delta x \to 0} \frac{f(a+\Delta x)-f(a)}{\Delta x}

ukoliko limes postoji. Inače, izvod možemo shvatiti i kao linearni operator.

Postupak pronalaženja izvoda funkcije se naziva diferencijacijom. Diferencijacija proces obratan u odnosu na integraljenje.

## Korišćenje izvoda za crtanje grafika funkcija

Izvodi su koristan alat za ispitivanje grafika funkcija. Sve tačke unutar domena realnih funkcija koje predstavljaju lokalne ekstremume imaju za prvi izvod nulu. Međutim, nisu sve kritične tačke lokalni ekstremumi; na primer *f*&nbsp;(*x*)&nbsp;=&nbsp;*x*3 ima kritičnu tačku u *x*&nbsp;=&nbsp;0, ali nema ni lokalni maksimum, ni lokalni minimum u ovoj tački.

Drugi izvod funkcije se može koristiti za ispitivanje konveksnosti funkcije. Prevojne tačke (tačke u kojima funkcija prelazi iz konveksnog u konkavni oblik) imaju za drugi izvod nulu.

## Geometrijska interpretacija izvoda
Ako je funkcija *f* diferencijabilna u tački *x*0, onda će koeficijent pravca tangente krive *y*&nbsp;=&nbsp;*f*&nbsp;(*x*) u tački *T*&nbsp;(&nbsp;*x*0,&nbsp;*f*&nbsp;(*x*0)&nbsp;), biti jednaka tg&nbsp;&alpha;&nbsp;=&nbsp;*f* '&nbsp;(*x*0), gde je &alpha; ugao koji tangenta zaklapa sa pozitivnim delom *x*-ose, a jednačina iste tangente će glasiti:

:*y*&nbsp;-&nbsp;*y*0&nbsp;=&nbsp;*f* '&nbsp;(*x*0)&nbsp;&middot;&nbsp;(&nbsp;*x*&nbsp;&minus;&nbsp;*x*0&nbsp;),
gde je *y*0&nbsp;=&nbsp;*f*&nbsp;(*x*0).

Jednačina normale u datoj tački T će biti:

:*x*&nbsp;&minus;*x*0&nbsp;=&nbsp;&minus;1/*f* '&nbsp;(*x*0)&nbsp;&middot;&nbsp;(&nbsp;*y*&minus;*y*0&nbsp;)

## Drugi izvod i izvodi višeg reda
Drugi izvod se definiše kao izvod prvog izvoda:
:f*(x)|_{x=a}= (f'(x)|_{x=a})'\, </math>

Slično važi i za svaki sledeći izvod:
:<math>f*'(x)|_{x=a}= (f''(x)|_{x=a})'\, 
:f^{(n)} (x)|_{x=a}= (f^{(n-1)} (x)|_{x=a})'\, 

## Povezano
* Tablica izvoda
* Izvod složene funkcije

## Literatura
* Dušan Adnađević, Zoran Kadelburg: Matematička analiza 1, Studentski trg, Beograd, 1995.
Strukturni analog

U hemiji, **strukturni analog**, takođe poznat kao *hemijski analog* ili jednostavno *analog*, je jedinjenje koje ima sličnu strukturu sa nekim drugim jedinjenjem, ali se razlikuje od njega u pogledu pojedinih komponenti. Ono se može razlikovati u jednom ili više atoma, funkcionalnih grupa, ili podstruktura, koji su zamenjeni sa drugim atomima, grupama, podstrukturama. Strukturni analog se može smatrati da je formiran, bar teorijski, od drugog jedinjenja.

Uprkos visoke hemijske sličnosti, strukturni analozi ne moraju da budu funkcijski analozi i mogu da imaju veoma različita fizička, hemijska, biohemijska, ili farmakološka svojstva.

U razvoju lekova velike serije strukturnih analoga početnog vodećeg jedinjenja se kreiraju i testiraju kao deo studija odnosa strukture i aktivnosti (SAR).

## Povezano
* Derivat (hemija)
* Homolog, jedinjenje iz hemijske serije
* Funkcijski analog, jedinjenja sa sličnim fizičkim, hemijskim, biohemijskim, ili farmakološkim osobinama
* Analog prelaznog stanja

## Reference

## Literatura
*
Funkcijski analog

**Funkcijski analozi** (**funkcionalni analozi**), su jedinjenja koja imaju slične fizičke, hemijske, biohemijske, ili farmakolološke osobine. Primer funkcijskih analoga (i strukturnih analoga) su morfin i heroin. Funkcijski analozi ne moraju da imaju slične hemijske strukture, drugim rečima oni ne moraju da budu strukturni analozi. Primeri su klase lekova koji imaju sličan mehanizam akcije.

## Povezano
* Strukturni analog, jedinjenja sa sličnom hemijskom strukturom

## Reference

## Literatura
*
Antipruritik

**Antipruritici** (*lekovi protiv svraba*) lekovi za inhibiciju svraba (Latin: pruritus), koji je često posledica opekotina od sunca, alergijske reakcije, ekzema, psorijaze, ovčijih boginja, gljivične infekcije, uboda insekata kao što su komarci, buve, i gnjide, i kontaktnog dermatitisa i urtikarija uzrokovanih biljkama poput otrovnog bršljena ili koprive.

Topikalni antipruritici u obliku kremova i sprejeva su često dostupni na slobodno. Oralni lekovi protiv svraba takođe postoje i većinom su dustupni na recepat. Aktivni ingredijenti obično pripadaju sledećim klasama:

* Antihistamini, kao što je difenhidramin (*Benadryl*)
* Kortikosteroidi, kao što je hidrokortizonska topička krema
* Lokalni anestetici, kao što je benzokainska topička krema (Lanakain)
* Kontrairitanti, kao što je mintino ulje, mentol, ili kamfor

## Reference

## Vanjske veze
* Frontiers in pruritus research: scratching the brain for more effective itch therapy *J. Clin. Invest.* 116:1174-1185 (2006). DOI 10.1172/JCI28553
ATC kod D04

## D04A [[Antipruritik|Antipruritici]], uključujući [[antihistamin]]e, [[anestetik]]e, etc.
### D04AA Antihistamini za [[Topički lek|topičku]] upotrebu
:D04AA01 Tonzilamin
:D04AA02 Mepiramin
:D04AA03 Tenalidin
:D04AA04 Tripelenamin
:D04AA09 Hloropiramin
:D04AA10 Prometazin
:D04AA12 Tolpropamin
:D04AA13 Dimetinden
:D04AA14 Klemastin
:D04AA15 Bamipin
:D04AA22 Izotipendil
:D04AA32 Difenhidramin
:D04AA33 Difenhidramin metilbromid
:D04AA34 Hlorfenoksamin

### D04AB Anestetici za topičku upotrebu
:D04AB01 Lidokain
:D04AB02 Cinhokain
:D04AB03 Oksibuprokain
:D04AB04 Benzokain
:D04AB05 Hinisokain
:D04AB06 Tetrakain
:D04AB07 Pramokain
:QD04AB51 Lidokain, kombinacije

### D04AX Drugi antipruritici

## References
Manija

**Manija** je mentalni poremećaj koji se sastoji u nekontrolisanim i neodoljivim impulsima ka izvesnoj vrsti društveno zabranjenog ponašanja, kao npr. kleptomanija, piromanija, erotomanija, dipsomanija i sl. Psihičko stanje u kojem je upadljiva motorička i mentalna hiperaktivnost, a u emotivnoj sferi izvršenja radnje dominira doživljaj pune radosti, snažne ali neosnovane euforije i samozadovoljstva.

## Literatura
*
Šećerni alkohol

**Šećerni alkohol** (***poliol***, *polihidroksilni alkohol*, *polialkohol*, *glicitol*) je hidrogenisana forma ugljenog hidrata, čija karbonilna grupa (aldehid ili keton, redukujući šećer) je redukovana do primarne ili sekundarne hidroksilne grupe (otuda *alkohol*). Šećerni alkoholi imaju opštu formulu H(HCHO)n+1H, dok šećeri imaju formulu H(HCHO)nHCO. U hrani se šećerni alkoholi obično koriste kao zamena stonog šećera (saharoze), često u kombinaciji sa veštačkim zaslađivačima visokog intenziteta da bi se kompenzovala manja sladkost. Među njima, ksilitol je verovatno najpopularniji usled sličnosti sa saharozom po izgledu i slatkoći. Šećerni alkoholi ne doprinose propadanju zuba.
 
Konzumiranje šećernih alkohola utiče na nivoe šećera u krvi. Šećerni alkoholi mogu da uzrokuju nadimanje i dijareju kad se konzumiraju u eksesivnim količinama.

Neki od često korištenih šećernih alkohola su:

* Metanol (1 ugljenik)
* Glikol (2 ugljenika)
* Glicerol (3 ugljenika)
* Eritritol (4 ugljenika)
* Treitol (4 ugljenika)

* Arabitol (5 ugljenika)
* Ksilitol (5 ugljenika)
* Ribitol (5 ugljenika)

* Manitol (6 ugljenika)
* Sorbitol (6 ugljenika)
* Galaktitol (6 ugljenika)
* Fucitol (6 ugljenika)
* Iditol (6 ugljenika)
* Inozitol (6 ugljenika; ciklični šećerni alkohol)

* Volemitol (7 ugljenika)
* Izomalt (12 ugljenika)
* Maltitol (12 ugljenika)
* Laktitol (12 ugljenika)
* Poliglicitol

Disaharidi i monosaharidi mogu da formiraju šećerne alkohole. Kada su izvedeni iz disaharida (e.g. maltitol i laktitol), oni nisu potpuno hidrogenisani, već je jedna aldehidna grupa dostupna za redukciju.

Najjednostavniji šećerni alkoholi, etilen glikol i metanol, su slatki, ali su notorno toksični. Oni su hemikalije koje se koriste u antifrizu. Kompleksniji šećerni alkoholi uglavnom nisu toksični.

## Šećerni alkoholi kao prehrambeni aditivi

## Reference

## Povezano
* Zaslađivači

## Vanjske veze

* Sugar Alcohol Fact Sheet
Zlatni krug (razvrstavanje)

Zlatni krug je TV-igra koja se emitira na programu stanice B92. Također može označavati:

* Zlatni krug (Island), turistička ruta
* Zlatni krug (predložena zemlja), projekt američkih južnjačkih robovlasnika sredinom 19. vijeka za proširenje SAD na područje Centralne Amerike i Kariba kako bi se stekla ravnoteža sa abolicionističkim Sjeverom
* naziv za grupu poslovnih ljudi upetljanih u kontroverzu oko skrivenih zajmova Anglo Irish bank

## Povezano
* Zlatni prsten Rusije
Osamu Dezaki

bio je jašpanski anime redatelj, scenarist i animator. Najpoznatija anima ostvarenja su mu *[[The Rose of Versailles]]*, *[[Astro Boy]]*, *[[Ashita no Joe]]*, *[[Aim for the Ace!]]*, *[[Mighty Orbots]]*, *[[Dororo]]*, *[[Cobra (manga)|Cobra]]*, *[[Ultraviolet: Code 044]]* i *[[Golgo 13]]*.

## Izvori

## Vanjske veze

* 
* ''Osamu Dezaki'' na Animenews Network Encayclopedia
* "Interview: Osamu Dezaki"  -(*[[Animerica]]*, 1998.)
Bradikardija

**Bradikardija** je simptom koji predstavlja smanjanje broja otkucaja srca (srčane frekvencije) odraslog čoveka na manje od 60 otkucaja u minutu. Fiziološki opseg srčane frekvencije odraslog čoveka je do 60-90 otkucaja u minuti. Kod odojčeta, bradikardija se definiše kao frekvencija manja od 100 otkucaja srca u minuti (fiziološki opseg od 100-160 otkucaja u minuti).

Bradikardija je najčešće bez drugih simptoma, dok frekvencija srce ne padne ispod 50 otkucaja u minuti, iako kod treniranih zdravih sportista može biti i manja od 50 otkucaja i bez simptoma. Simptomi bradikardija mogu biti omaglice, umor, slabost, palpitacije, nelagodnost u grudima.

Bradikardija može biti uzrokovana bolestima srca ili poremećajima koji ne zahvataju primarno srce, kao što su npr endokrini poremećaji, poremećaji ravnoteže elektrolita i dr.

## Reference
Richard Nelson Frye

**Richard Nelson Frye** (Birmingham, Alabama, SAD, 10. 1. 1920. – Boston, Massachusetts, SAD, 27. 3. 2014.), američki historičar iranskih studija. Rođen je u Birminghamu u porodici švedskih imigranata izvornog prezimena Freij, a školovao se na Univerzitetu u Illinoisu i Harvardu. Oženio se iransko-asirskom profesoricom Eden Nabi s Univerziteta Columbia i ima četvero djece. Tokom života radio je kao predavač na Univerzitetu u Frankfurtu, Hamburgu, Širazu, Dušanbeu i Harvardu. Govorio je perzijski, ruski, njemački, arapski, paštunski, francuski, uzbečki i turski jezik, a opsežno je poznavao i avestički, pahlavijski, sogdijski i niz drugih iranskih jezika i dijelekata, izumrlih i postojećih. Zbog velikih zasluga na proučavanju iranske historije, od iranskih vlasti nagrađen je 2010. vilom u Isfahanu. Umro je 27. 3. 2014. u Bostonu u 94. godini života, a sukladno osobnim željama biti će pokopan u iranskom gradu Isfahanu uz rijeku Zajande-Rud (kao A. U. Pope).

## Opus
*  *The Near East and the Great Powers*, Harvard University Press, 1951.
*  *Iran*, George Allen and Unwin, London, 1960.
*  *The Heritage of Persia: The pre-Islamic History of One of the World's Great Civilizations*, World Publishing Company, New York, 1963.
*  *Bukhara: The Medieval Achievement*, University of Oklahoma Press, 1965.
*  *The Histories of Nishapur*, Harvard University Press, 1965.
*  *Corpus Inscriptionum Iranicarum, vol. III*, Dura-Europos, London, 1968.
*  *Persia* (3. izdanje) Allen and Unwin, London, 1969.
*  *The United States and Turkey and Iran*, Archon Books, 1971.
*  *Sasanian Remains from Qasr-i Abu Nasr. Seals, Sealings, and Coins*, Harvard University Press, 1973.
*  *Neue Methodologie in der Iranistik*, Wiesbaden, 1974.
*  *The Golden Age Of Persia: The Arabs in the East*, Weidenfeld & Nicolson, London, 1988.
*  *The heritage of Central Asia from antiquity to the Turkish expansion* Markus Wiener, Princeton, 1996.
*  *Notes on the Early Coinage of Transoxania; Numismatic Notes, 113*, American Numismatic Association, New York
*  *Greater Iran*, Mazda Publishers, 2005., 
*  *Ibn Fadlan's Journey To Russia*, 2005., Markus Wiener Publisher, 

## Vanjske veze

*  Richard Nelson Frye
Jack Brabham

**Sir John Arthur "Jack" Brabham** (Hurtsville, 2. travnja 1926. - Gold Coast, 19. svibnja 2014.) je bio australski vozač Formule 1 te trostuki svjetski prvak u tom sportu. Ujedno je bio i osnivač tima i konstruktora Brabham, koji je nazvan po njemu.

Prije nego se 1948. počeo baviti utrkama automobila, Brabham je bio mehaničar u Australskom kraljevskom zrakoplovstvu te je bio vlasnik malenog obrta. Njegov inicijalni uspjeh u Australiji i Novom Zelandu odveo ga je do Ujedinjenog Kraljevstva, gdje je usavršavao svoje vozačke tehnike. Tamo je postao dio kompanije Cooper Car Company, za koju je i vozio i pravio automobile. Brabham je dao svoj obol dizajnu automobila koje je Cooper tokom 50-ih uveo u F1 i Indianapolis 500, a godine 1959. i 1960. odnio je svoja prva dva naslova svjetskog F1 prvaka. Godine 1962. osnovao je, zajedno s Ronom Tauranacom, kompaniju Brabham, koja je tokom 60-ih bila na samom vrhu u proizvodnji trkačih automobila. Godine 1966. godine Brabham je po treći put postao svjetski prvak, ali je ujedno postao prvi (i jedini) vozač Formule 1 koji je titulu svjetskog prvaka osvojio u vlastitom automobilu.

Brabham se umirovio 1970. godine nakon čega se povukao u Australiju i nastavio život na farmi. Umro je 19. svibnja 2014. od posljedica oboljenja jetre.

## Poveznice
*Formula 1
*Juan Manuel Fangio
Alan Jones

**Alan Stanley Jones**, MBE (Melbourne, 2. studenog 1946) je bivši australski vozač Formule 1 i svjetski prvak iz 1980. godine. Jones je bio drugi Australac koji je postao svjetski prvak u Formuli 1, nakon Jacka Brabhama te prvi svjetski prvak iz momčadi Williamsa. 

Jones je ujedno i posljednji Australac koji je osvojio Veliku nagradu Australije. Sa svojim Williams FW07B bolidom, Jones je 1980. godine pomeo konkurenciju koju su uglavnom sačinjavali Formula 5000 bolidi.
Velika nagrada Australije

**Velika nagrada Australije** utrka je Formule 1.
## Pobjednici
### Po godinama

## Višestruki pobjednici

### Vozači

### Konstruktori
Jack Metcalfe

**John "Jack" Patrick Metcalfe** (Bellingen, 3. veljače 1912. - Tura Beach, 16. siječnja 1994.) je bio australski atletičar, najpoznatiji po nastupima u troskoku, mada se natjecao i u skoku u dalj i bacanju koplja.

Metcalfe je rođen u Bellingenu, ali se školovao u Sydneyju. Svoj prvi nastup na velikom međunarodnom natjecanju imao je na Igrama Commonwealtha 1934. u Londonu. Tamo je osvojio zlato u troskoku i broncu u skoku u dalj, dok je u skoku u vis osvojio četvrto mjesto. Sljedeće godine, na natjecanju u Sydneyju, Metcalfe je s preskočenih 15.78 metara postavio novi svjetski rekord u troskoku.

Sljedeći veliki nastup Metcalfe ima na Olimpijadi 1936. godine u Berlinu gdje osvaja broncu u troskoku. Osvajač zlatne medalje, Japanac Naoto Tajima, oborio je Metcalfeov rekord na tim igrama, skočivši točno 16 metara. Kasnije se otkrilo kako je Metcalfe, koji je bio bez trenera, pomagao i trenirao s japanskim atletičarima tokom Igara na što su se Nijemci žalili, ali bez uspjeha. Metcalfe je sudjelovao i u skoku u vis, ali je osvojio tek 12. mjesto. Metcalfe je ušao u povijest kao jedini Australac s osvojenom medaljom na berlinskoj Olimpijadi.

Svoj posljednji međunarodni nastup imao je na Igrama Commonwealtha 1938. u Sydneyju, gdje je uspješno obranio zlato u troskoku. Osvojio je i broncu u bacanju koplja, dok je u skoku dalj bio peti, a u skoku u vis sedmi.

Jack Metcalfe je umro 16. siječnja 1994. godine.
ISO 4217

**ISO 4217** je međunarodni standard koji definira oznake za valute koje su važeće prema standardima Međunarodne organizacije za standardizaciju (ISO). Svaka valuta se označava troslovnim kodom i trocifrenim numeričkim kodom.

ISO 4217 je se najviše koristi u bankarstvu i uopšte u poslovanju, te se u većini slučajeva kursna lista objavljuje upravo sa tim kodovima, jer su oni poznati širokom krugu ljudi.

Prva dva slova predstavljaju naziv zemlje prema standardu ISO&nbsp;3166, dok treće slovo u većini slučajeva predstavlja prvo slovo naziva valute.

; Primjeri:
***HRK** &rarr; HR - Hrvatska; K - kuna. Numerički kod za hrvatsku kunu je **191**.
***RSD** &rarr; RS - Srbija; D - dinar. Numerički kod za srpski dinar je **941**.
***BAM** &rarr; BA - Bosna i Hercegovina; M - marka. Numerički kod za konvertibilnu marku je **977**.
***USD** &rarr; US - Sjedinjene Američke Države; D - dolar. Numerički kod za američki dolar je **840**.
***JPY** &rarr; JP - Japan; Y - jen. Numerički kod za japanski jen je **392**.

## Oznake valuta

* Belgijski franak (konvertibilni), BEC
* Evropska valutna jedinica, XEU
* Istočno-njemačka marka, DDM
* Jugoslavenski dinar, YUM
* Novi jugoslovenski dinar, YUD
* Poljski zlot, PLZ
* Sovjetska rublja, SUR
* Tonganski dolar, TOD
* Čehoslovačka kruna, CSK
* Španska pezeta (account A), ESA
* Španska pezeta (account B), ESB

## Veze
* Popis valuta u opticaju
* Popis valuta

## Vanjske veze
* Popis svih aktivnih ISO 4217 kodova , Međunarodna organizacija za standardizaciju
Tupuxuara

***Tupuxuara*** je bio rod velikih, bezubih pterosaura pterodaktiloida sa krestama.

## Vrste i klasifikacija
Alexander Kellner i Diógenes de Almeida Campos su opisali taj rod 1988. godine. Tipična vrsta je *Tupuxuara longicristatus*. Naziv roda odnosi se na duha-životinju vodiča iz mitologije naroda Tupi. Naziv vrste na latinskom jeziku znači "sa dugom krestom".

Holotipni primjerak, MN 6591-V, pronađen je u kredskim stijenama formacije Santana u Brazilu. Sastoji se od njuške i nepotpunih kostiju krila. Zrele jedinke *T. longicristatus* imale su krestu koja se uzdizala od njuške prema nazad. Kasnije je pronađeno još fosilnog materijala, u kojem je prisutna znatna varijabilnost u pogledu morfologije. Neki istraživači to pripisuju varijabilnosti unutar vrste, kojoj su uzrok razlike u starosti i spolu. Međutim, drugi smatraju da su u pitanju ostaci dvije različite vrste.

Kellner je 1994. dao naziv drugoj vrsti: *Tupuxuara leonardii*. Naziv vrste dat joj je u čast Giuseppea Leonardija. Holotip je MN 6592-V, nepotpuna lubanja sa krestom više kružnog oblika. Ostali slični ostaci također su priključeni vrsti *T. leonardii*. Dužina najvećih lubanja iznosila je 130&nbsp;cm, što ukazuje na raspon krila od 5,5 m.

Mark Paul Witton je 2009. dao naziv trećoj vrsti: *Tupuxuara deliridamus*. Holotip je SMNK PAL 6410 - lubanja. Jedna druga lubanja predstavlja paratip: KPMNH DL 84. Naziv vrste izveden je iz latinskih riječi *delirus* ("lud" ili "bezuman") i *adamas* ("nepobjediv"); iz posljednje je također izvedena riječ "dijamant". Ta vrsta ima karakterističan otvor na lubanji u obliku dijamanta i niske očne duplje, pa je njen naziv zapravo priznanje pjesmi "Shine On You Crazy Diamond" Pink Floyda, jednog od Wittonovih omiljenih bendova.

*Tupuxuara* je pripadnik grupe Azhdarchoidea. Kellner ju je priključio porodici Tapejaridae unutar Azhdarchoidea. Međutim, prema nekim analizama, *Tupuxuara* je bliža aždarkidima (grupi u koju spada i divovska vrsta iz Texasa, *[[Quetzalcoatlus]]*) nego rodu *[[Tapejara]]* i njezinim srodnicima. Predloženo je da je *Tupuxuara* bila ribojed i nastanjivala obale Južne Amerike. Među ostalim hipotezama je i mogućnost prehrane voćem.

Neodrasla jedinka koju su David Martill i Darren Naish sa Univerziteta u Portsmouthu opisali 2006. godine nije imala potpuno razvijenu krestu, što podržava mišljenje da je kresta bila znak spolne zrelosti.

Usporedbe među koštanim prstenima u očima kod roda *Tupuxuara* i današnjih ptica i gmazova ukazuje na to da je bila dnevna životinja.

## Reference

## Vanjske veze
* BBC News, "Misterija letećih gmazova 'riješena'", 27. 7. 2006.
* Rekonstrukcija
Preferentno IUPAC ime

U hemijskoj nomenklaturi, **preferentno IUPAC ime** ( - *PIN*) je jedinstveno ime, dato hemijskoj supstanci i preferentno među mogućim imenima definisanim na bazi IUPAC nomenklature. „Preferentna IUPAC nomenklatura“ pruža grupu pravila za izbor imena u situacijama gde je važno da se koristi jedistveno ime. Ona je namenjena za upotrebu u pravnim i regulatornim situacijama.

Trenutno su preferentna IUPAC imena napisana samo za deo organskih jedinjenja. Pravila za ostala organska i neorganska jedinjenja su još uvek u razvoju. *„Preferentna imena u nomenklaturi organskih jedinjenja“* (Nacrt od 7. oktobra 2004.) zamenjuje dve ranije publikacije: *„Nomenklatura organske hemije“*, 1979. (*Plava knjiga*) i *„Vodič za IUPAC nomenklaturu organskih jedinjenja, preporuke 1993“*.

## Reference
Epimer

**Epimeri** su dijastereoizomeri koji se razlikuju u konfiguraciji samo jednog stereogenog centra. Diastereomeri su klasa stereoizomera koji nisu preklopljivi, koji se ne odnose kao predmet i lik u ogledalu. 
U hemijskoj nomenklaturi, jednom izomeru epimerskog para se daje prefiks **epi-**, npr. kinin i *epi-kinin*. Kad su dva izomera enantiomeri, prefiks postaje **ent-**.

## Primeri

Šećeri α-glukoza i β-glukoza su epimeri. U α-glukozi, -OH grupa na prvom (anomernom) ugljeniku je u pravcu suprotnom metilenskoj grupi ugljenika C-6 (u aksijalnoj poziciji). U β-glukozi, -OH grupa je orijentisana u istom pravcu kao i metilenska grupa (u ekvatorijalnoj poziciji). Ova dva molekula su epimeri i anomeri.

β-D-glukopiranoza i β-D-manopiranoza su epimeri zato što se razlikuju samo u stereohemiji u C-2 poziciji. Hidroksilna grupa β-D-glukopiranoze je ekvatorijalna (u "ravni" prstena) dok je kod β-D-manopiranoze C-2 hidroksilna grupa aksijalna (iznad "ravni" prstena). Ta dva molekula su epimeri ali nisu anomeri.

Doksorubicin i epirubicin su dva blisko srodna leka i epimera. 

Primeri drugih srodnih jedinjenja su epi-inozitol i inozitol, i lipoksin i epilipoksin.

## Reference

## Literatura
*
Fišerova projekcija

**Fišerova projekcija** u hemiji (posebno organskoj hemiji i biohemiji) je dvodimenziono predstavljanje trodimenzionih organskih molekula, putem projekcije. Sve veze se prikazuju kao horizontalne ili vertikalne linije. Ugljenikovi lanci se crtaju vertikalno, a ugljenikovi atomi se nalaze na presecima linija. Orijentacija ugljenikovog lanca je takva da se *C1* ugljenik nalazi na vrhu.

U Fišerovoj projekciji, sve horizontalne veze se projektuju napred (ispred papira ili ekrana). Stoga se Fišerova projekcija ne može rotirati za (2n+1)×90° u ravni papira ili ekrana, jer se međusobna orijentacija veza može promeniti, pretvorivši molekul u svoj enantiomer.

Fišerove projekcije se najčešće koriste u biohemiji za predstavljanje monosaharida, ali se takođe mogu koristiti za aminokiseline ili druge organske molekule. Kako Fišerove projekcije predstavljaju prostornu konformaciju (trodimenzionu strukturu) molekula, veoma su pogodne za razlikovanje enantiomera optički aktivnih jedinjenja. Dakle, kod Fišerovih stereoformula, molekul se posmatra pod uglom koji je za crtača najpogodniji. Ova projekcija daje podatke o prostornom rasporedu supstituenata oko jednog asimetričnog C atoma. Računski pristup određivanju hiralnosti molekula baziran na izračunavanju znaka determinante su razvili Cieplak i Višnjevski.

Fišerovu projekciju je razvio Emil Fišer.

## Povezano
* Havortova projekcija
* Njumanova projekcija
* Dijagonalna projekcija
* Nata projekcija

## Reference

## Literatura

* 
* 
* 
* 

## Vanjske veze
Njumanova projekcija

**Njumanova projekcija** je korisna u stereohemiji alkana za vizuelizaciju hemijskih konformacija ugljenik-ugljenik hemijskih veza gledano spreda. Bliži ugljenik se predstavlja tačkom, a udaljeniji krugom. Prednji ugljenik se naziva *proksimalnim*, a udaljeniji je *distalni*. Ovaj tip reprezentacije je koristan pri prikazivanju torzionog ugla između veza.

**Bočna reprezentacija** prikazuje ugljenik-ugljenik vezu iz kosog ugla. Ovaj tip reprezentacije olakšava vizuelizaciju molekula kao celine u 3D.

## Reference
* Newman, M. S. *Record. Chem. Progr. (Kresge-Hooker Sci. Lib.) *'1952**, ''13'', 111.
* Newman, M. S. A notation for the study of certain stereochemical problems. ''J. Chem. Educ.'' **1955*', *32'', 344-347.

## Povezano

* Hauortova projekcija
* Fišerova projekcija
* Nata projekcija
Produkt (hemija)

**Produkti** se formiraju tokom hemijskih reakcija konzumiranjem reagenasa. Produkti imaju nižu energiju nego reagensi i nastaju tokom reakcije u skladu sa drugim zakonom termodinamike. Oslobođena energija potiče od promena hemijskih veza između atoma u molekulima reagenasa i može da bude otpuštena u obliku toplote ili svetlosti. Produkti se formiraju dok hemijska reakcija napreduje ka hemijskoj ravnoteži sa određenom brzinom reakcije, što je zavisno od reagenasa i uslova okruženja.

U zavisnosti od relativnih količina reagenasa i ravnoteže reakcije, termini „reagens“ i „product“ se mogu preklopiti.

## Literatura
* 

## Povezano
* Reagensi
* Hemijska reakcija
* Hemijska ravnoteža
* Drugi zakon termodinamike
Reagens

**Reagens** je supstanca ili jedinjenje koje se dodaje to sistem da bi se izazvala hemijska reakcija." Termini reaktant i reagens se često koriste kao sinonimi. Rastvarači i katalizatori učestvuju u reakciji, ali se ne nazivaju reaktantima.

U organskoj hemiji, reagensi su jedinjenja ili smese, koje se obično sastoje od neorganskih ili malih organskih molekula, koja se koriste za transformisanje organskih supstrata. Primeri organskih reagenasa su Kolinsov reagens, Fentonov reagens, i Grignardov reagens. Takođe postoje *analitički reagensi* koji se koriste za potvrđivanje prisustva druge supstance. Primeri takvih reagenasa su Felingov reagens, Milonov reagens i Tolensov reagens.

## Literatura

## Povezano
* Produkt
* Analit
Konformacioni izomerizam

**Konformaciona izomerija** je forma stereoizomerije u kojoj izomeri mogu preći jedan u drugi ekskluzivno putem rotacije oko jednostrukih veza. Takvi izomeri se generalno nazivaju *konformacionim izomerima* ili *konformerima*, i specifično *rotamerima* kad se razlikuju po rotaciji oko samo jedne veze. Konformacioni izomeri su razlikuju od drugih klasa stereoizomera kod kojih je za interkonverziju neohodno raskidanje i ponovno formiranje hemijskih veza. Rotaciona barijera je energija aktivacije koja je neohodna za interkonverziju rotamera.

## Tipovi konformacionog izomerizma
Postojanje više od jedne konformacije, obično sa različitim energijama, je posledica rotacije oko hemijskih veza. Butan ima tri rotamera: dva *gauche* konformera, koji su enantiomerni i jedan *anti* konformer, kod koga su četiri ugljenična centra koplanarna. Tri konformacije sa diedralnim uglovima od 0°, 120° i 240° se ne smatraju rotamerima, nego tranzicionim sta++njima. 

Primeri konformacionog izomerizma su:
# Linearna konformacija alkana 
# Konformacija prstena
#* Konformacije cikloheksana sa konformerima stolice i kade.
#* Konformacije ugljenih hidrata
# Atropizomerizam - usled ograničene rotacije oko veze, molekul može da bude hiralan.
# Uvijanje molekula, pri čemu su neki oblici stabilni i funkcionalni, a drugi nisu.

## Ravnotežna populacija konformera

Populacija različitih konformera sledi Bolcmanovu distribuciju: 
: \frac{N_i}{N_{total}} 
= 
\frac 
  {e^{-E_{rel}/RT}}
  {\sum_{k=1}^{N_{total}} e^{-E_k/RT}   }



Na levoj strani je ravnotežni odnos broja konformera *i* i totalnog broja konformera. E_{rel} je relativna energija *i*-tog konformera u odnosu na konformer minimalne energije. E_k je relativna energija *k*-tog konformera u odnosu na konformer minimalne energije. *R* je molarna konstanta idealnog gasa (8.31&nbsp;J/(mol·K)), i *T* je temperature u Kelvinima (K). Delilac na desnoj strani je particiona funkcija.

## Reference
Bemit

**Bemit** je beli mineral iz grupe hidroksidi aluminijuma **(γ-AlOOH)** hidroksid aluminijum oksida. Nastaje kao produkt raspada nefelina. Jedan je od najvažnijih sastojaka boksita u kome se javlja u vidu kristala. NJegova specifična težina je γ = 3,1.

## Izvori

## Vanjske veze
Ballarat

**Ballarat** je treći po veličini grad u australskoj državi Victoria od 85.936 stanovnika.

## Geografija
Ballarat leži na zapadnim obroncima Velikog razvodnog masiva, u kotlini rijeke Yarrowee. Udaljen je oko 105 km sjeverozapadno od Melbournea.

## Historija
Prvi naseljenici toga kraja bili su ovčari, koji su se tu počeli naseljavati 1838., oni su ga i nazvali *Ballarat* po aboridžinskom imenu za taj lokalitet *balla arat*, što znači mjesto za odmor.

Pravi boom naselje je doživjelo 1851. kad je počela Zlatna groznica, tad su naime otkrivene aluvijalne naslage zlata, pa je u svega par mjeseci broj stanovnika narastao na 20.000 ljudi. Dvije godine nakon osnivanja 1854. Ballarat je postao mjesto jedinog australskog oružanog ustanka Eureka, tad se pobunilo nekih 25 rudara, oni su uz zahtjeve za političkim reformama, tražili ukidanje prodaje licenci koje je prodavala regionalna vlada. Njihov ustanak u krvi je ugušila vojska, koja ih je sve pobila. Danas se čitava ta stvar oko kopanja zlata, i ustanka toliko iskomercijalizirala, da je komemoracija njihove pogibije jedna od najvećih atrakcija grada. Ballarat je postao općina 1855., a 1863. postao je dministrativni centar grofovije, a 1870. dobio je status grada.

Kako su vrlo brzo iscrpljeni svi površinski kopovi zlata, ono se nastavilo iskapati u klasičnom rudniku sve do 1918. kad je i on iscrpljen do kraja. U to vrijeme grad je bio jedan od najrazvijenijih australskih gradova, sa tramvajem i svim ostalim atributima razvijenog grada.

## Znamenitosti i obrazovanje

Historijski centar grada ima brojne zgrade podignute krajem 19. vijeka, tu su smještene i dvije katedrale, katolička i anglikanska i botanički vrt, koji je poznat po svom godišnjem festivalu begonija.

Jedna od atrakcija grada je Avenija premijera u botaničkom vrtu uz koju se nižu biste svih dosadašnjih australskih premijera, i Slavoluk pobjede na ulazu u Aveniju časti (Avenue of Honour), podignut u čast svih poginulih vojnika iz tog grada. 
Na brdu Sovereign, koje je uz jezero Wendouree, rekreaciona zona grada, izgrađena je replika nekadašnjeg orginalnog rudarskog naselja iz vremena zlatne groznice kad su grad zvali Zlatni grad. Umjetnička galerija u Ballaratu je najveća i najstarija regionalna galerija u Australiji.

U gradu od 1976. djeluje Univerzitet Ballarat, izrastao iz Rudarske škole osnovane još 1870. Pored tog u Ballaratu se nalazi i Kampus Aquinas koji je podružnica Australskog katoličkog univerziteta.

## Privreda i transport
Ballarat je danas prije svega centar poljoprivredno-stočarskog kraja, ali je još uvijek i industrijski grad sa predionicama vune, ciglanom i tvornicama namještaja i industrijsko-poljoprivrednih strojeva.

Ballarat je danas važni centar željezničkog i cestovnog transporta, i jedan od najvažnijih urbanih centara australske unutrašnjosti.

## Izvori

## Vanjske veze

* ''Službene stranice grada'' 
* ''Ballarat'' na portalu Encyclopædia Britannica
Ilija Engel

**Ilija Engel** (Jajce, 19. 3. 1912 - Gornji Mikleuš, 29. 5. 1944), jugoslavenski komunist, učesnik Narodnooslobodilačke borbe i Narodni heroj Jugoslavije.

## Biografija
Ilija Engel je rođen u Jajcu, 19. 3. 1912 godine u židovskoj obitelji Aleksandra Engela. Potječe iz obitelji sarajevskih intelektualaca. U Sarajevu je završio srednju tehničku školu, a po završetku školovanja otišao je u Prag gdje se upisao na Češko tehničko sveučilište u Pragu. Naprednom studentskom pokretu pristupio je u srednjoj školi, a 1936 godine u Pragu je primljen za člana Saveza komunista Jugoslavije (SKJ). U Pragu je bio sekretar, a zatim potpredsjednik naprednog studentskog jugoslavenskog društva "Matija Gubec" i član odbora "Društva jugoslavenskih tehničara". U veljači 1937 priključio se španjolskoj republikanskoj armiji gdje je bio zapovjednik protutenkovske baterije. Po povlačenju internacionalnih brigada iz Španjolske, završio je u logoru u Francuskoj, odakle je pobjegao i vratio se u Kraljevinu Jugoslaviju. U Jugoslaviji se aktivno uključio u pripreme za organizirani ustanak protiv okupatora. U kolovozu 1941 upućen je od centralnog komiteta Saveza komunista Hrvatske (CK SKH) u Žumberak, gdje je sudjelovao u organiziranju "Žumberačkog partizanskog odreda". Poslije se vratio u Zagreb, gdje je do prosinca 1941. rukovodio ilegalnom tehnikom CK SKH-a. S obzirom da je postojala opasnost da ga ustaše uhapse, Engela je CK SKH-a priključio partizanima. Bio je zapovjednik bataljuna "Grupe kordunaških odreda", a poslije operativni oficir "Primorskogoranskog partizanskog odreda", načelnik 2. odjeljenja Glavnog štaba NOV i PO Hrvatske (GŠ NOV I PO Hrvatske) i pomoćnik zapovjednika za pozadinu GŠ NOV I PO Hrvatske. Engel je poginuo je 20. 5. 1944 u selu Gornji Mikleuš prilikom neprijateljskog zrakoplovnog napada. U vrijeme pogibije imao je čin pukovnika. 1953 godine Engel je proglašen za Narodnog heroja Jugoslavije.

## Reference

## Literatura

*
Bolest kostiju

**Bolest kostiju** se odnosi na medicinske uslove koji utiču na kosti.

## Terminologija

Bolest kostiju se takođe naziva „osteopatija“, ali pošto se termin osteopatija često koristi za alternativnu zdravstvenu filozofiju, upotreba tog termima može da uzrokuje zabunu.

## Poremećaji kostiju i hrskavice

Osteohondrodisplazija je opšti pojam za poremećaje razvoja kostiju i hrskavice.

## Reference
* 

## Povezano
* Osteoimunologija

## Vanjske veze
* Bone Diseases
* Skeleteal System Diseases
Fosfonat

**Fosfonati** ili *fosfonske kiseline* su organofosforna jedinjenja koja sadrže C-PO(OH)2 ili C-PO(OR)2 grupe (gde je R=alkil, aril). Fosfonske kiseline ili fosfonatne soli su tipično bele, neisparljive čvrste materije, koje su slabo rastvorne u organskim rastvaračima, ali su nerastvorne u vodi i većini allohola. Mnoga industrijski važna jedinjenja su fosfonati, uključujući glifosat, herbicid *Roundup*, i etefon, široko korišteni regulator biljnog rasta. Bisfosfonati su popularni lekovi za tretman osteoporoze.

## Osobine
Fofonati sadrže tetraedralne fosforne centre. Oni su strukturno srodni sa (i često se pripremaju iz) fosforne kiseline.

Fosfonatne soli su proizvod deprotonacije fosfonskih kiselina, koje su diprotične kiseline:
:RPO(OH)2 + NaOH → H2O + RPO(OH)(ONa) (mononatrijum fofonat)
:RPO(OH)(ONa) + NaOH → H2O + RPO(ONa)2 (mononatrijum fofonat)

Fosfonatni estri su proizvod kondenzacije fosfonskih kiselina sa alkoholima.

## Reference

## Literatura
 
* Newman, R.H., and K.R. Tate. 1980. Soil characterized by 31P nuclear magnetic resonance* Communications in Soil Science and Plant Analysis11:835-842.
* 
* 
 

## Povezano
* Organofosforna jedinjenja
* Fosfinski oksid - OPR3
* Fosfinit - P(OR)R2
* Fosfonit - P(OR)2R
* Fosfit - P(OR)3
* Fosfinat - OP(OR)R2
* Fosfat - OP(OR)3
Organofosfor

**Organofosforna jedinjenja** su razgradiva organska jedinjenja koja sadrže ugljenik–fosfornu veza. Ova grupa jedinjenja ne obuhvata fosfatne i fosfitne estre. Oni se prvenstveno koriste za kontrolu štetočina kao alternativa hlorisanim uglovodonicima, koji su postojani toko dugog vremenskog perioda. Organofosforna hemija se bavi svojstvima i reaktivnošću organofosfornih jedinjenja. Fosfor i azot su u istoj grupi periodnog sistema, i stoga fosforna i azotna jedinjenja imaju slična svojstva.

Ova jedinjenja su veoma efektivni insekticidi. Neka od njih jednako otrovna za ljude u malim dozama (nervni gas). U ovu grupu jedinjenja spadaju neka od najtoksičnijih supstanci ikad kreiranih.

Definicija organofosfornih jedinjenja je varijabilna, što može da dovede do zabune. U industrijskoj i ekološkoj hemiji, organofosforna jedinjenja moraju jedino da sadrže jedan organski supstituent, i ne moraju da imaju direktnu vezu između fosfora i ugljenika. Stoga je veliki deo pesticida (e.g., malation), obuhvaćen ovom klasom jedinjenja.

Fosfor može da poprimi niz oksidativnih stanja, te se organofosforna jedinjenja mogu klasifikovati po valentnom stanju forsfora, i.e. fosfor(V) vs fosfor(III), koji su predominantne klase jedinjenja.

## Povezano
* Organofosfati
* Organotiofosfati

## Reference

## Literatura
* 
## Vanjske veze
* organophosphorus chemistry @ users.ox.ac.uk ; @ www.chem.wisc.edu
* NMR predictor for organophosphorus compound chemical shifts from Alan Brisdon's Research Group Link
ATC kod A02

## A02A Antacidi
### A02AA [[Magnezijum]]ova jedinjenja
:A02AA01 Magnezijum karbonat
:A02AA02 Magnezijum oksid
:A02AA03 Magnezijum peroksid
:A02AA04 Magnezijum hidroksid
:A02AA05 Magnezijum silikat
:A02AA10 Kombinacije

### A02AB [[Aluminijum]]ova jedinjenja
:A02AB01 Aluminijum hidroksid
:A02AB02 Algeldrat
:A02AB03 Aluminijum fosfat
:A02AB04 Dihidroksialumini natrijum karbonat
:A02AB05 Aluminijum acetoacetat
:A02AB06 Aloglutamol
:A02AB07 Aluminijum glocinat
:A02AB10 Kombinacije

### A02AC [[Kalcijum]]ova jedinjenja
:A02AC01 Kalcijum karbonat
:A02AC02 Kalcijum silikat
:A02AC10 Kombinacije

### A02AD Kombinacije i kompleksi jedinjenja aluminijuma, kalcijuma i magnezijuma
:A02AD01 Kombinacije običnih soli
:A02AD02 Magaldrat
:A02AD03 Almagat
:A02AD04 Hidrotalcit
:A02AD05 Almasilat

### A02AF Antacidi sa antiflatulentima
:A02AF01 Magaldrat i antiflatulenti
:A02AF02 Kombinacije običnih soli i antiflatulenti

### A02AG Antacidi sa antispasmodicima
### A02AH Antacidi sa natrijum bikarbonatom
### A02AX Antacidi, druge kombinacije
## A02B Lekovi za [[Čir na dvanaestopalačnom crevu|peptički čir]] i [[bolest gastroezofagealnog refluksa|oboljenje gastroezofagealnog refluksa]] (GORD)
### A02BA [[H2 blokatori|Antagonisti H2 receptora]]
:A02BA01 Cimetidin
:A02BA02 Ranitidin
:A02BA03 Famotidin
:A02BA04 Nizatidin
:A02BA05 Niperotidin
:A02BA06 Roksatidin
:A02BA07 Ranitidin bizmut citrat
:A02BA08 Lafutidin
:A02BA51 Cimetidin, kombinacije
:A02BA53 Famotidin, kombinacije

### A02BB [[Prostaglandin]]i
:A02BB01 Misoprostol
:A02BB02 Enprostil

### A02BC [[Inhibitori protonske pumpe]]
:A02BC01 Omeprazol
:A02BC02 Pantoprazol
:A02BC03 Lansoprazol
:A02BC04 Rabeprazol
:A02BC05 Esomeprazol
:A02BC06 Dekslansoprazol

### A02BD Kombinacije za eradikaciju ''[[Helikobakter pilori]]''
:A02BD01 Omeprazol, amoksicilin i metronidazol
:A02BD02 Lansoprazol, tetraciklin i metronidazol
:A02BD03 Lansoprazol, amoksicilin i metronidazol
:A02BD04 Pantoprazol, amoksicilin i klaritromicin
:A02BD05 Omeprazol, amoksicilin i klaritromicin
:A02BD06 Esomeprazol, amoksicilin i klaritromicin
:A02BD07 Lansoprazol, amoksicilin i klaritromicin
:A02BD08 Bizmut subcitrat, tetraciklin i metronidazol

### A02BX Drugi lekovi za peptički čir i oboljenje gastroezofagealnog refluksa (GORD)
:A02BX01 Karbenoxolon
:A02BX02 Sucralfat
:A02BX03 Pirenzepin
:A02BX04 Metiosulfonijum hlorid
:A02BX05 Bizmuth subcitrat
:A02BX06 Proglumid
:A02BX07 Gefarnat
:A02BX08 Sulglikotid
:A02BX09 Acetoksolon
:A02BX10 Zolimidin
:A02BX11 Troksipid
:A02BX12 Bizmut subnitrat
:A02BX13 Algininska kiselina
:A02BX51 Karbenoksolon, kombinacije bez psiholeptika
:A02BX71 Karbenoksolon, kombinacije sa psiholepticima
:A02BX77 Gefarnat, kombinacije sa psiholepticima

## A02X Drugi lekovi za poremećaje vezane za kiselinu
:*Prazna*

## Reference
Sorud-e meli-je džomhuri-je islami-je Iran

***Sorud-e meli-je džomhuri-je islami-je Iran*** (perz. سرود ملی جمهوری اسلامی ایران) je državna himna Irana. Tekst potpisuje više autora, a kompozitor joj je Hasan Rijahi. Himna je usvojena 1990. godine, zamjenivši dotadašnju himnu *[[Pajande Bada Iran]]* (dosl. Vječni Iran) koja je bila na snazi nakon Iranske revolucije.

## Tekst

## Note
Note iranske himne:

## Izvori

## Vanjske veze

*  National Anthems: Iran