open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Marsi (Germani)

**Marsi** () je naziv za malo germansko pleme koje je početkom 1. vijeka n.e. živjelo u današnjoj sjeverozapadnoj Njemačkoj, u dolinama rijeka Rajne, Lippe i Ruhr. Bili su dio velikog plemenskog saveza koga je godine 9. okupio poglavica Heruska Arminije te sudjelovali u uništenju rimske vojske u Teutoburškoj šumi. Zbog toga su postali metom kaznene ekspedicije koju je godine 14. organizirao rimski vojskovođa Germanik. Rimska vojska se sastojala od 12.000 legionara, 26 kohorti pomoćnih trupa i 8 eskadrona konjice. Marsi su u trenutku napada slavili svetkovinu boginje Tanfana|Tanfane te, prema navodima Tacita, bili previše pijani da bi mogli pružiti organizirani otpor. Germanik ih je masakrirao, te potom naredio da se područje u radijusu od 50 milja potpuno opustoši, a stanovništvo pobije bez obzira na spol i dob. Germanik je kod Marsa pronašao i jedan od orlova zaplijenjenih u Teutoburškoj šumi.

Sljedeće godine je taj masakr isprovocirao Hate i druga plemena da se ponovno ujedine i pokrenu veliki rat protiv Rima, koji je završen tek dvije godine kasnije.

Nekoliko toponima u današnjoj Njemačkoj podsjeća na Marse, kao što su Marsberg i Obermarsberg na istoku Sjeverne Rajne Vestfalije i Volkmarsen u sjevernom Hessenu.
Nauport

**Nauport** (*Nauportus*, *Navport*) je bio drevni rimski grad u provinciji Gornja Panonija (*Pannonia Superior*), kasnije u okviru X italijanske regije. Bio je smješten na putu koji je spajao Akvileju s Emonom. Prema Pliniju Starijem, ime je dobio po Argonautima koji su ga prema legendi osnovali. Godine 14. je, prema Tacitu, opljačkan od pobunjenih vojnika.

Ostaci grada se danas mogu vidjeti kraj Vrhnike u Sloveniji.

## Izvori
* http://www.vrhnika.si/
* In the footsteps of Roman soldiers in Slovenia, 1993, 
* http://www.sacred-texts.com/cla/tac/a01020.htm Tacitus: Annals Book 1 [20]
* http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0137&query=head%3D%23140 Pliny the Elder, Naturalis Historia, III, 128
Državna služba

**Državna** ili **javna služba** je naziv za djelatnost koju u nekoj državi, odnosno jedinici lokalne ili regionalne uprave ili samouprave (provincija, okrug, grad) profesionalno obavljaju poslove državne, odnosno javne poslove, Osobe koje obavljaju te djelatnosti se nazivaju **državnim** ili **javnim službenicima**. U pravilu se pod time ne podrazumijevaju vojni poslovi, pa se u nekim jezicima za takvu službu koristi izraz civilna služba (kao primjer može poslužiti engleski izraz *civil service*).

Sadržaj poslova državne službe, kao i način postajanja državnim službenikom, odnosno kriteriji koji bi državni službenici morali ispunjavati prije dolaska na dužnost, razlikovali su se kroz historiju, odnosno dan-danas se razlikuju u raznim državama ovisno o političkom sistemu i zakonima. Državne službe koje se dobiju izborima - bilo neposrednim ili posrednim, odnosno imenovanjima od strane najviših tijela izvršne vlasti se nazivaju **politčkim funkcijama**, a njihovi nositelji **funkcionarima**. S druge strane, javni funkcionari koje se dobiju kao redovni plaćeni posao na temelju stručnih kriterija se nazivaju birokratima. Osobe zaposlene u organima državne uprave, ali koji obavljaju uglavnom tehničke poslove (sekretarice, čistačice, podvornici, zaštitari i sl.) se nazivaju **javnim namještenicima**.

## Povezano
* Birokracija
* Nauka o upravi
* Mandarin
* Aparatčik
* Nomenklatura (komunizam)

## Vanjske veze

* The UK Civil Service
* www.publicservice.co.uk - Public Sector news and features
* Brazilian Civil servents
Teutoburška šuma

**Teutoburška šuma** () je naziv za lanac šumovitih brda, odnosno niskih planina u njemačkim pokrajinama Donja Saksonija, odnosno Sjeverna Rajna - Vestfalija, poznatom kao poprište znamenite bitke u kojoj su Germani nanijeli odlučujući poraz Rimljanima godine 9. Do 19. vijeka je službeni naziv za to gorje bio Osning, da bi kasnije bio promijenjen zahvaljujući njemačkom nacionalizmu koji je bitku uzeo kao simbol nacionalnog identiteta i jedinstva.

## Reference
Legio XV Apollinaris

**Legio quinta decima ''Apollinaris*** (*'Petnaesta *apolonijska* legija*') je bila [[legija|rimska legija]], formirana od [[Drugi trijumvirat|trijumvira]] [[August (rimski car)|Oktavijana]] godine 41/40. pne. Posljednji put se spominje u 5. vijeku.

XV *Apollinaris* se ponekad miješa s dvije druge legije koje su imale isti broj - ranijom koju je formirao Julije Cezar, a koja je 49. pne. uništena u Sjevernoj Africi za vrijeme [[Cezarov građanski rat|Cezarovog građanskog rata]], te još jednom legijom koja se borila na strani Drugog trijumvirata u [[Bitka kod Filipa|kod Filipa]] 42. pne. te poslije bila poslana na Istok.

Legija je izazvala pažnju historičara jer je grafit s njenim imenom pronađen na području današnjeg [[Uzbekistan]]a; vjeruje se da su ga ispisali njeni pripadnici zarobljeni u ratu s Partima ili Sasanidima, te poslije poslani kao vojnici na istočnu granicu Perzijskog Carstva.

== Izvori ==
* [http://www.livius.org/le-lh/legio/xv_apollinaris.html Lendering, Jona, *Legio XV Apollinaris'', livius.org]
Lucije Sej Strabon

**Lucije Sej Strabon** (*Lucius Seius Strabo*) ili **Lucije Elije Strabon** (*Lucius Aelius Strabo*, cca. 46. pne. - 16. n.e.) bio je rimski oficir, odnosno komandant Pretorijanske garde pod carevima Augustom i Tiberijem. Na toj je dužnosti bio sve do 15. godine, kada je imenovan guvernerom Egipta, gdje je umro godinu dana kasnije.

Na mjestu komandanta Garde ga je naslijedio sin Lucije Elije Sejan.

## Napomene

## Literatura
* 
* 

## Vanjske veze
* Tacitus, *[[Anali (Tacit)|Anali]]*
Legio XXI Rapax

**Legio XXI ''Rapax*** (latinski za "Dvadeset prva *predator''" legija) bila je rimska legija koju je 31. pne. formirao Oktavijan. Godine 92. je uništena od Dačana i Sarmata. Simbol legije je bio jarac.

## Reference

## Vanjske veze

* Legio XXI Rapax --- re-enactment group
* livius.org account
Valerije Grat

**Valerije Grat** (*Valerius Gratus*, prva polovica 1. vijeka n.e.) bio je rimski velikodostojnik, poznat po tome što je za vrijeme cara Tiberija bio prefekt Judeje od 15. do 26. Mandat mu je, prema Josephus|Flaviju Josipu, bio obilježen stalnim smjenama vrhovnog svećenika Judeje. Naslijedio ga je Poncije Pilat.

U znamenitom historijskom romanu *[[Ben-Hur: A Tale of the Christ]]* Grat za dlaku izbjegava smrt nakon što mu glavu padne opeka koju je slučajno ispustio Tirzah Ben-Hur, a što služi kao pokretač zapleta.

## Literatura
* Josephus - Antiq. xviii. 6. § 5.
* Smith, ''Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology''
Vladan Kosorić

**Vladan Kosorić** (Goražde, 1963 - ) je bosanskohercegovački pisac. Godine 2007. je objavio roman IBIHINEBIH - priča sevdalinka (IK "Bosanska riječ", Tuzla). Godine 2010. je IK "Stubovi kulture" objavila je njegov roman "Što se ne javiš bratu", jula 2010. godine. Od 1994. s porodicom živi u Vancouveru.
Agripina Mlađa

**Julija Agripina** (*Julia Agrippina*), poznata i kao **Agripina Mlađa** (*Agrippina Minor*) ili **Agripinila** (*Agrippinilla*, "Mala Agripina"), a od 50. kao **Julija Augusta Agripina** (*Julia Augusta Agripina*, klasični latinski: IVLIA•AGRIPPINA; IVLIA•AVGVSTA•AGRIPPINA, 7. novembar 15. ili 6. novembar 16 – 19/23. mart 59) bila je rimska plemkinja iz Julijevsko-Klaudijevske dinastije koja je bila rimska carica, odnosno supruga cara Klaudija. Antički izvori je opisuju kao fizičku lijepu, ali beskrupuloznu intrigantnicu koja nije prezala od ničega da bi svog sina Nerona učinila carem, a koji ju je nakon toga dao ubiti.

## Reference

* Tacitus, *Annales xii.1–10, 64–69, xiv.1–9*
* Suetonius, *De vita Caesarum* – *Claudis v.44* and ''Nero vi.5.3, 28.2, 34.1–4

## Reference
Prva ljubav

**Prva ljubav** može označavati:

U **književnosti**:
* ''Prva ljubav'' (pripovijetka), koju je 1860. napisao Ivan Turgenjev
* ''Prva ljubav'' (priča), koju je 1946. napisao Samuel Beckett
* "First Love", priča Vladimira Nabokova koja se pojavljuje u zbirci *[[Nabokov's Congeries]]* i kao "Colette" u Speak, Memory
* *First Love*, strip koji je izdao Harvey Comics
* *[[First Love: A Gothic Tale]]*, pripovjetka Joyce Carol Oates
* "First Love", pjesma koju je napisao John Clare
* *[[Premier amour (audio-knjiga)|Premier amour]]*, audio-knjiga koju je izdao Michel Lonsdale 2005.

U **muzici**:
* Prva ljubav (muzička grupa)
* ''First Love'' (Emmy the Great album)
* ''First Love'' (Hikaru Utada album)
* ''First Love'' (Karina Pasian album)
* ''First Love'' (Yiruma album)
* "First Love" (Hikaru Utada song)
* "First Love" (The Maccabees song)
* "F1rst Love" (Uffie)
* "First Love", pjesma koju pjeva Billie Piper na albumu *[[The Best of Billie]]*
* "First Love", pjesma Adele, v. ''19'' (Adele album)

Na **televiziji**:
* ''First Love'' (TV serija, 1954), američka sapunska opera
* ''Prva ljubav'' (TV drama), jugoslavenska TV-drama iz 1962. 
* ''Prva ljubav'' (TV serija, 1996), južnokrejska dramska serija
* ''Prva ljubav'' (telenovela), meksička telenovela iz 2000. godine

Na **filmu**:
* ''Prva ljubav'' (1953 film), francusko-italijanski film iz 1953. koji je režćirao Lionello de Felice
* ''First Love'' (1939 film), film iz 1939. u kome glumi Deanna Durbin 
* ''First Love'' (1970 film), film iz 1970. u kome glumi Maximilian Schell
* ''Prva ljubav'' (film, 1970, Čalić), jugoslavenski film iz 1970. koga je režirao Zoran Čalić
* ''Prva ljubav'' (1974 film), film koga je 1974. režirao Krzysztof Kieslowski
* ''First Love'' (1977 film), film iz 1977. u kome glume Susan Dey i William Katt
* ''Prva ljubav'' (vijetnamski film 1977), vijetnamski film iz 1977. koji je režirao Hai Ninh
* ''Prva ljubav'' (1984 film), istočnonjemački film iz 1984. koji je režirao Konrad Weiß
* *[[Down to You]]*, američki film iz 2000. godine sa Freddiejem Prinzeom Jr. i Juliom Styles u glavnim ulogama, na prostoru bivše Jugoslavije distribuiran kao *Prva ljubav*
* ''Prva ljubav'' (2002 film), njemački film iz 2002. koji su režirali Peter Henning i Claudia Prietzel
* ''Prva ljubav'' (2006 film), turski film iz 2006. koji je režirao Nihat Durak
Fluorit

**Fluorit** je mineral čiji je hemijski sastav kalcijum fluorid, CaF2. Kristališe u kubičnom kristalnom sistemu, često gradi i srasle kristale. Naziv fluorit je izveden iz latinske riječi *fluo* što znači teći, zbog toga što se topi brže od ostalih minerala. Po njemu je hemijski element fluor dobio ime.


Datoteka:Fluorine MHNT.MIN.2010.16.1.jpg|Mineral fluorit
Datoteka:Fluorite USA.jpg|Oktaedarski kristal fluorita New Mexico, USA
Datoteka:Fluorite-unit-cell-3D-ionic.png|Jedinična ćelija fluorita
Kalcijum fluorid

**Kalcijum-fluorid** je neorgansko hemijsko jedinjenje hemijske formule CaF2.

## Nalaženje u prirodi
Ovo je čest mineral u prirodi, koji se ponekad javlja u vidu kristala utisnutih u krečnjak. Tada je ili bezbojan ili obojen zbog primesa, odnosno metalnih oksida, poput plavog fluorita („blue-john“).

## Fizička i hemijska svojstva
Ovaj nerastvorljivi mineral ima kubičnu strukturu gde je svaki jon fluora okružen sa četiri kalcijumova jona.. Na temperaturi od 1360&nbsp;°C topi se i prelazi u mutnu sivkastobelu supstancu.

## Primena
Ima višestruku primenu; topitelj je u metalurgiji, u proizvodnji stakla, emajla i glazura, a i glavni je izvor za dobijanje fluorovih jedinjenja. Takođe, obojeni varijeteti se koriste kao ukrasno kamenje za nakit. Po podacima iz devedesetih, godišnje se proizvede oko 5 miliona tona.

## Reference
Fluorovodonik

**Fluorovodonik** ili hidrogen fluorid (HF) je spoj u kojem fluor ima oksidacijsko stanje -1.

## Dobijanje
Dobiva se reakcijom između kalcijum fluorida i sulfatne kiseline:
:CaF2 (s) + H+ + HSO4- → CaSO4 (s) + 2 HF (g)

Bezvodni HF se dobija po reakciji:
:NaHF2 (s) → NaF (s) + HF (g)

## Osobine
Zbog prisustva vodikove veze, fluorovodonik je tečnost, čija je tačka ključanja +20&nbsp;°C. Miješa se s vodom i komercijalno dolazi kao 40%-tni rastvor. Vodeni rastvor fluorovodonika se naziva fluorovodonična kiselina. Ako rastvor dospije na kožu, uzrokuje gnojne rane.
Bezvodni HF nije hemijski reaktivan, ali u prisustvu tragova vode reaguje s metalima i njihovim oksidima. Fluorovodonik reaguje sa silicijum dioksidom, pri čemu se oslobađa gasoviti SiF4. Kako je silicijum dioksid glavna komponenta stakla, HF se ne smije držati u staklenom posuđu.
:SiO2 (s) + 4 HF → SiF4 (g) + 2 H2O

## Reference

## Vanjske veze
CAS registarski broj

**CAS registarski broj** je jedinstveni identifikacioni broj neke hemijske supstance (elementa, jedinjenja, DNK sekvence i sl.) koji je uvela CAS (*[[Chemical Abstract Service]]*) u svrhu jednoznačnog klasificiranja i sortiranja mnogobrojnih hemijskih supstanci. Svaki CAS broj je jedinstven i označava samo jednu supstancu. Sam broj nema nikakvo hemijsko značenje u smislu označavanja https://zh.wikipedia.org/wiki/%E4%B8%AD%E6%96%87 osobina.

*Chemical Abstracts Service* (odatle i potiče skraćenica CAS), kao deo Američkog hemijskog društva (American Chemical Society), dodeljuje ove numeričke identifikatore svakom jedinjenju koje je objavljeno u literaturi. Namera je bila da se stvori jedinstvena baza podataka i da se pretraga olakša, s obzirom da mnoga jedinjenja imaju po nekoliko imena. Skoro svaka hemijska baza podataka danas dozvoljava pretragu preko CAS broja. 

CAS takođe vodi i prodaje bazu podataka svih supstanci, poznatu kao CAS registar.

31. marta 2006. godine, u CAS registru se nalazilo 27.631.785 supstanci. Oko 50.000 novih jedinjenja se doda skoro svake nedelje.

## Historija
CAS broj je uvela **Chemical Abstract Service** (*Služba hemijskih koncepta*), kao odjeljenje Američkog hemijskog društva. Ona je locirana u gradu Columbus, Ohio (SAD). CAS registarski broj je uveden zbog poteškoća kojih se susreću hemičari u nomenklaturi, klasifikaciji i evidentiranju raznih hemijskih supstanci. Danas se u CAS bazi podataka nalazi oko 33 miliona organskih i neorganskih supstanci i oko 59 miliona DNK sekvenci., a dnevno se u bazu podataka doda novih 4000 supstanci.

## Karakteristike
Svaki CAS broj je identifikacijska oznaka za neku hemijsku supstancu u numeričkom formatu. Može biti dužine do 10 cifara, podijeljenih crticama u tri dijela. Posljednja cifra u CAS broju predstavlja kontrolnu cifru da bi se svaki registarski broj mogao validirati, te tako isključiti mogućnost zamjene. Na primjer, CAS registarski broj kafeina je 58-08-2, gdje broj 2 predstavlja kontrolnu cifru, dobivenu pomoću matematičke funkcije *mod 10*.

## Format
CAS registarski broj je razdvojen crticama u tri dela; prvi deo sadrži do šest cifara, drugi dve, a treći jednu cifru koja služi kao *proverna cifra* (check digit) koja je jednaka binarnom *provernom zbiru* (checksum). Brojevi se dodeljuju u rastućem poretku, i nemaju nikakvom bitnog značenja. 

Proverni zbir se računa množenjem poslednje cifre sa 1, sledeće cifre sa 2, naredne sa 3 itd., sabiranjem dobijenih brojeva i određivanjem dobijenoj sumi modulo 10. Kao primer, CAS broj kokaina je 50-36-2; proverni zbir se računa na sledeći način: (6&times;1 + 3&times;2 + 0&times;3 + 5&times;4) = 32; 32 mod 10 = 2.

## Izomeri, enzimi i smeše
Različitim izomerima istog molekula se dodeljuju različiti CAS brojevi: D-glukoza ima 50-99-7, L-glukoza ima 921-60-8, &alpha;-D-glukoza ima 26655-34-5 itd. Ponekad cela klasa jedinjenja dobije jedinstven CAS broj: cela grupa alkohola dehidrogenaza (koji spadaju u enzime) ima 9031-72-5. Kao primer smeše može da posluži CAS broj slačičnog ulja 8007-40-7.

## Reference

## Vanjske veze
* CAS.org
* O CAS registarskom broju
* CAS registar
Zlatni globus za najbolju režiju igranog filma

Ova stranica sadrži spisak dobitnika i dobitnica **[[Zlatni globus|Zlatnog globusa]] za najbolju režiju**. Nagrada se dodeljuje od 1943. godine. 

Sa četiri dobijene nagrade, Elia Kazan je najnagrađivaniji reditelj u ovoj kategoriji. Clint Eastwood, David Lean, Miloš Forman i Oliver Stone su na drugom mestu, sa po tri Zlatna globusa. Steven Spielberg je najčešće nominovan reditelj (deset puta), ali je dobio nagradu samo dva puta. Barbra Streisand je jedina žena koja je dobila ovu nagradu.

Na spisku koji sledi, prvi navedeni naziv filma je dobitnik nagrade. Godine označavaju kada je film objavljen, a ne godinu održavanja ceremonije dodele Zlatnog globusa, koja se uvek dešava u narednoj godini. Krstić "†" označava reditelja koji je dobio Oscar za režiju za isti film.

## 1940-e

## 1950-e

## 1960-e

## 1970-e

## 1980-e

## 1990-e

## 2000-e

## 2010-e

## Reference
Nagrada Cecil B. DeMille

**Nagrada Cecil B. DeMille** se dodeljuje za životno delo u oblasti igranog filma. Nagrada se dodeljuje na godišnjoj dodeli Zlatnog globusa. Nosi ime Cecil B. DeMillea (1881-1959), jednog od najvećih reditelja: 

::*Zbog [[2007 Writers Guild of America strike|štrajka pisaca]], HFPA je odložila uručenje nagrade za 2009.*

## Reference
16.

Godina **16** (**[[rimske brojke|XVI]]**) bila je prijestupna godina koja počinje u srijedu u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao **Godina konzulstva Taura i Libona** ili, rjeđe, **godina 769. ''[[Ab urbe condita]]***. Oznaka "16." za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je [[kalendarska era]] [[Anno Domini]] u Evropi postala glavna metoda za imenovanje godina.

__NOTOC__
== Događaji ==

* [[Rimska vojska]] od 50.000 ljudi pod [[Germanik]]a kod [[Bitka na rijeci Weser|Idistavisa]] odnosi veliku pobjedu na [[Germani|germanskim]] poglavicom [[Arminius|Arminijem]], zarobljava njegovu suprugu [[Thusnelda|Tusneldu]] i vraća izgubljene orlove [[Publius Quinctilius Varus|Varovih]] legija uništenih u [[Bitka u Teutoburškoj šumi|Teutoburškoj šumi]] (vidi [[:File:Germania 16 Germanico jpg.jpg|kartu Germanikove kampanje]]).
* Nastojeći izbjeći opasne rijeke, Germanik svoju vojsku dovodi u [[Rajna|deltu Rajne]] i ukrcava na 1000 brodova. S njima tuče germanska plemena u estuariju rijeke [[Amisius]] kao i [[Weser]], ali je pri povratku [[rimska mornarica|rimska flota]] djelomično uništena u [[oluja]]ma.
* Povodom Germanikove pobede je izgrađen [[Tiberijev slavoluk]] na rimskom forumu (danas bez traga).
* Armenski, i bivši partski, kralj [[Vonon I od Partije|Vonon]] prebačen u rimsku Siriju, jer je [[Artaban III od Partije]] tražio njegovo zbacivanje.
* Objavljene [[Ovidije]]ve *Poslanice s Crnog mora'' ("Epistulae ex Ponto").

## Rođenja
* 16. 9. – Druzila, kćer Germanika i Agripine Starije (u. 38).
* Agripina Mlađa, rimska carica (ili 15)
* Decim Junije Silan Torkvat, rimski plemić († 64)

## Smrti
* Skribonija, druga supruga rimskog cara Augusta i majka Julije Starije (mogući datum)
* Klement, rob koji se izdavao za Agripu Postuma
* Lucije Sej Strabon, guverner Egipta

## Napomene i reference
Topljivost

**Rastvorljivost** je osobina supstance koja se može rastvoriti u određenom rastvaraču pod određenim uslovima. Interakcija između molekula rastvarača i supstance koja se rastvara naziva se *solvatacija* (ako je rastvarač voda - hidratacija).

Rastvorljivost supstance se objašnjava pomoću polarnosti. Kod rastvaranja važi empirijsko pravilo: Slično se rastvara u sličnom. Polarne supstance (npr. HCl) i jonska jedinjenja se dobro rastvaraju u polarnim rastvaračima (npr. voda), a nepolarne u nepolarnim. Primer može biti rastvaranje joda (nepolarna supstanca) u hloroformu (CHCl3, nepolarni organski rastvarač). Obično se za primer rastvaranja nepolarnih supstanci uzima rastvorljivost organskih jedinjenja u organskim rastvaračima. Kod rastvorljivosti važnu ulogu ima i vodonična veza.

Rastvor koji se nalazi u ravnoteži i ne može rastvoriti više supstance naziva se *zasićeni rastvor*.
Za teško rastvorljive supstance rastvorljivost se može procijeniti na osnovu vrijednosti proizvoda rastvorljivosti.

Mnogi elementi su rastvorljivi (u različitim količinama) ali ima i onih koji uopšte nemaju ovu osobinu. Takvi su, na primer, plemeniti metali (platina, zlato, srebro, ...)

## Topljivost u vodi prema vrsti kemijske veze


Vrsta vezeTopljivost tvari u vodiPrimjer
ionskauglavnom topljive*vidi ispod*
metalnanetopljiveFe
osim ako reagiraju s vodomK
polarna kovalentnatopljive ako tvore vodikovu vezuglukoza
topljive ako reagiraju s vodomHCl
inače netopljiveeter
nepolarna kovalentnauglavnom netopljivebenzen
neke slabo topljiveO<sub>2</sub>
kovalentna u kristalunetopljivedijamant


## Topljivost spojeva s ionskom vezom u vodi


Topljive soliNetopljive soli
sve soli alkalijskih metala i NH<sub>4</sub><sup>+</sup>karbonati (osim alkalijskih metala i NH4+)
nitratisulfiti (osim alkalijskih metala i NH4+)
acetatifosfati (osim alkalijskih metala i NH4+)
kloridi, bromidi i jodidi (osim Ag<sup>+</sup>, Pb<sup>2+</sup>, Cu<sup>+</sup> i Hg<sub>2</sub><sup>2+</sup>)hidroksidi i oksidi (osim alkalijskih metala, NH4+, Ba<sup>2+</sup>, Sr<sup>2+</sup>, Ca<sup>2+</sup> i Tl<sup>+</sup>)
sulfati (osim Ag<sup>+</sup>, Pb<sup>2+</sup>, Ba<sup>2+</sup>, Sr<sup>2+</sup> i Ca<sup>2+</sup>)sulfidi (osim alkalijskih i zemnoalkalijskih metala te NH4+)


## Reference
Hlorovodonik

**Hlorovodonik** (HCl) je najvažnije jedinjenje hlora. Industrijski se dobija dejstvom koncentrovane sumporne kiseline na natrijum hlorid.

Na nižoj temperaturi dobija se natrijum−hidrogen−sulfat (NaHSO4), a na višoj temperaturi natrijum−sulfat (Na2SO4).

NaCl + H_2SO_4 \rightarrow NaHSO_4 + HCl
NaHSO_4 + NaCl \rightarrow Na_2SO_4 + HCl

Hlorovodonik je bezbojan gas, oštrog mirisa i kiselog ukusa. U vodi se dobro rastvara (jedna zapremina vode rastvara 500 zapremina HCl-a). Vodeni rastvor HCl−a se naziva hlorovodonična kiselina. To je jedna od najjačih kiselina. Soli se nazivaju hloridi.

## Povezano
* Hlor
* Vodonik
* Hlorovodonična kiselina

## Reference

## Vanjske veze
Hlorovodonična kiselina

**Hlorovodonična kiselina** ili **solna kiselina** (molekulska formula - **[[Vodonik|H]][[Hlor|Cl]]**), je kiselina koja nastaje rastvaranjem hlorovodonika u vodi. Hlorovodonična kiselina se naziva i rastvor hlorovodonika u drugim polarnim rastvaračima npr. u acetonu. Razblažena hlorovodonična kiselina se nalazi u želucu čoveka i sisara i ona omogućava varenje belančevina.

## Dobijanje

Molekul vodonika reaguje sa molekulom hlora dajući dva molekula hlorovodonika. Maksimalna koncentracija iznosi 38%

:H2 + Cl2 → 2HCl

## Fiziološka uloga hlorovodonične kiseline
# ** Aktivira neaktivan [[pepsinogen]]
# ** Pravi kiselu sredinu koja je neophodna za varenje proteina 
# ** Olakšava varenje mesa
# ** Deluje kao antiseptik, ubija mikroorganizme ili otežava njihov razvoj.
# ** Očuvava neke [[vitamin]]e koji lako gube aktivnost u alkalnoj sredini
# ** Olakšava apsorbovanje gvožđa i kalcijuma

## Osobine
Hlorovodonična kiselina je jedna od najjačih neorganskih kiselina. Ipak hlorovodonična kiselina nema oksidacione osobine i zato je nagrizajuće dejstvo naizgled slabije od kiseoničnih kiselina. 
Jače od njega su samo perhlorna kiselina, fluorovodonična kiselina i
sumporna kiselina, ipak kod ovih kiselina se ne može dobiti visoka koncentracija u vodi.

Hlorovodonk se rastvara u vodi maksimalno u količini od 36,7 % na temperaturi od 20&nbsp;°C i zato se ne može dobiti hlorovodonična kiselina veće koncentracije od 36.7%. Sa porastom temperature maksimalna koncentracija hlorovodonika dosta brzo opada i zato koncentrovana hlorovodonična kiselina pokazuje jaku tendenciju za oslobađanjem gasovitog hlorovodonika. Hlorovodonična kiselina koncentracije ispod 30% ne pokazuje ovakve tendencije.

Hlorovodonična kiselina u vodenom rastvoru je bezbojna dok je rastvor u acetonu i etrima ima oštru žutu boju.

## Primena
Hlorovodonična kiselina je jedna od najvažnijih industrijskih kiselina. Između ostalog koristi se za čišćenje površine metala i za estrakciju ruda. Sem toga zajedno sa azotnom kiselinom gradi carsku vodu - rastvor koji rastvara čak i zlato i platinu.

## Povezano
* Hlorovodonik

## Reference

## Vanjske veze

* NIST WebBook, general link 
* Hydrochloric Acid – Part One and Hydrochloric Acid – Part Two at *The Periodic Table of Videos* (University of Nottingham)
Molarna masa

**Molarna masa** jednog mola hemijskog elementa ili hemijskog jedinjenja. Jedan mol je količina supstance koja sadrži onoliko elementarnih čestica koliko ima atoma u 12 g ugljenikovog izotopa C12 što je 6,023×1023 Ovaj broj naziva se Avogadrov broj i odnosi se na elementarne čestice (molekule, atome ili jone) u 1 molu neke supstance. Molarna masa je pogodna i često upotrebljavana veličina u hemiji jer dozvoljava laku konverziju između stehiometrijskih (molarnih) odnosa predstavljenih hemijskom jednačinom i masenih odnosa, koji su značajniji u praksi.

## Izračunavanje
Preko molarne mase moguće je izračunati i broj molova supstance prisutnih u nekoj njenoj masi, po formuli:

n = \frac{m}{M}, gde je n - broj molova, m - data masa a M - molarna masa date supstance.

Molarna masa hemijskog spoja je jednaka sumi molarnih masa hemijskih elemenata od kojih je spoj građen, pomnoženih sa stehiometrijskim koeficijentima, npr za vodu:
M_{\mathrm{H_{2}O}} = 2 M_\mathrm{H} + M_\mathrm{O} = 2 \cdot 1{,}00794\,\frac{\mathrm{g}}{\mathrm{mol}} + 15{,}9994\,\frac{\mathrm{g}}{\mathrm{mol}} = 18{,}01528\,\frac{\mathrm{g}}{\mathrm{mol}}

## Reference
Weser

**Weser** je rijeka u sjeverozapadnoj Njemačkoj. Rijeka je duga 452&nbsp;km, prolazi kroz grad Bremen i ulijeva se u Sjeverno more kod grad Bremerhavena koji je ujedno i morska luka.

Rijeka nastaje spajanjem rijeka Fulda i Werra kod grada Hann. Münden.
Najveće pritoka rijeke Weser je rijeka Aller.

Ostale pritoke rijeke Weser (i Werra) od izvora prema ušću su:
* lijeve
** Ulster
** Fulda, s Eder
** Diemel
** Große Aue
** Hunte
* desne
** Nesse
** Aller
** Lesum
Bitka na Idistavisu

**Bitka na Idistavisu**, ponekad poznata i kao **bitka na rijeci Weser**, se odigrala godine 16. n.e. između rimskih snaga na čelu sa carskim prijestonasljednikom Germanikom i saveza germanskih plemena na čelu Arminijem. Iako je u vojničkom smislu završila velikom rimskom pobjedom, kojom je osvećen katastrofalan poraz Teutoburškoj šumi, označila je završetak Germanikovog pohoda na Germaniju, odnosno ambicioznijih rimskih pohoda preko Rajne.

## Vanjske veze
* ''Germanicus'' at De Imperatoribus Romanis, includes sourced information on battle
Tusnelda

**Tusnelda** (*Thusnelda*, 10-e pne.? - iza 17. maja 17.) bila je princeza germanskog plemena Herusci, poznata kao supruga znamenitog poglavice Arminija. Bila je kćer poglavice Segesta, koji je bio pro-rimski orijentiran. Arminije se u nju zaljubio, ali ju je otac namijenio drugom muškarcu. Tusnelda je zato pobjegla i udala se za Arminija protiv očeve volje, a što je bitno doprinijelo nizu događaja koji će eskalirati u bitci u Teutoburškoj šumi godine 9.

Bitka, koja je završila potpunim uništenjem tri rimske legije je Rimljane nagnala da nekoliko godina kasnije pod Germanikom poduzmu niz kaznenih ekspedicija na Germaniju. Rimljani su Germanima nanijeli teške poraze, te je Arminije jedva izbjegao zarobljavanje, ali ne i njegova trudna supruga Tusnelda, koju je otac predao Germaniku. Arminije je time bio teško pogođen te se jednom prilikom, kada je sreo svog Rimu vjernog brata Flava, raspitivao kako se Rimljani prema njoj odnose; Flav je rekao da se prema njoj odnose "strogo ali pravedno". Nakon završetka pohoda na Germaniju, Germaniku je 17. maja 17. u Rimu priređen trijumf, gdje je javnosti Tusnelda prikazivana zajedno sa malim djetetom - sinom po imenu Tumelik. Tusneldin sin je kasnije doveden u gladijatorsku školu u Ravenna|Ravennu, te se vjeruje da je vrlo mlad umro, najvjerojatnije u areni.

## Vanjske veze

* ''Thusnelda'', part of the *Encyclopædia Romana* by James Grout.
Klement (samozvanac)

**Klement** (*Clemens*, ? - 16. n.e.) je bio rimski rob, nekoć u vlasništvu i službi Agripe Postuma, unuka cara Augusta i jednog od kandidata za Augustovog nasljednika. Godine 9. Agripa je zbog zavjere protiv djeda prognan na otok Planazija gdje je nedugo nakon Augustove smrti i pogubljen. Dvije godine kasnije se, pak, Klement pojavio u Rimu i počeo tvrditi da je on Agripa Postum. Vrlo brzo je oko sebe počeo okupljati sljedbenike, koristeći nezadovoljstvo Tiberijevom vladavinom. Tiberije ga je stoga brzo dao uhapsiti, a potom pogubiti. Prema predaji je prije pogubljenja doveden pred Tiberija koji ga je upitao "na koji je način postao Agripa", a na što je Klement prkosno odgovorio "na isti način na koji si ti postao Cezar".

Robert Graves je u svom romanu *[[I, Claudius|Ja, Klaudije]]* Klementov lik opisao kao stvarnog Agripu Postuma koji je uspio izbjeći pogubljenje, ali taj detalj nije iskorišten u istoimenoj TV-seriji.

## Vanjske veze
* Book Entry
Druzila (sestra Kaligule)

:*Ovo je članak o sestri rimskog cara [[Kaligula|Kaligule]]. Za Kaligulinu istoimenu kćer v. [[Julija Druzila (kćer Kaligule)|Julia Drusilla]]. Za osobe sa sličnim imenom v. [[Drusilla (ime)]].*

**Julija Druzila** (klasični latinski: IVLIA•DRVSILLA) (16. septembar 16 – 10. jun 38) bila je rimska plemkinja iz Julijevsko-Klaudijevske dinastije, poznata kao mlađa sestra, a prema nekim antičkim izvorima i incestuozna ljubavnica, cara Kaligule.

Bila je kćer vojskovođe Germanika i njegove supruge Agripine Starije. Rodila se u Abitarvumu (današnji Koblenz u Njemačkoj). Kada joj je tri godine kasnije umro otac, brigu o njoj je, uz majku, preuzela rođaka Antonija Mlađa. Godine 33. se udala za Lucija Kasija Longina, jednog od prijatelja cara Tiberija.

Nedugo nakon što joj je brat preuzeo vlast godine 37. naredio je razvod od njenog muža. Tada se preudala za , Marka Emilija Lepida. Iste godine se Kaligula razbolio te je u svojoj oporuci nju imenovao nasljednikom, a što je predstavljalo presedan. Oporuka je predviđala da muž služi kao regent. Kaligula se oporavio, ali je sljedeće godine Druzila umrla. Kaligula joj je organizirao veličanstven pogreb, proglasivši je "Sve-božicom" (Panthea) i tugujući na način koji je suvremenicima odao dojam udovca umjesto nečijeg brata.

Neobična naklonost koju je Kaligula iskazivao Druzili je kasnije rimske historičare nagnala da počnu tvrditi kako su ona i brat bili u incestuoznoj vezi. Dio modernih historičara prema takvim tvrdnjama iskazuju skepsu, smatrajući kako je u pitanju ili pogrešno tumačenje tadašnjih običaja sa stolom, odnosno Druzilino sjedenje na mjestu rezerviranom za carsku suprugu u trenutku kada je Kaligula još uvijek bio neženja.

Druzila je umrla od groznice, odnosno najvjerojatnije uslijed epidemije neke od zaraznih bolesti koje su, prema antičkim izvorima, te godine harale Rimom. Kada se oženio za Cezoniju, Kaligula je svoju kćer nazvao Julija Druzila u čast pokojne sestre. Marko Lepid je, pak, započeo ljubavnu vezu s Druzilinom sestrom Livilom, što je Kaligulu toliko razbjesnilo da ju je dao pogubiti.

## U popularnoj kulturi
Lik Druzile se relativno često pojavljuje u književnim i drugim djelima s radnjom smještenom u Kaligulino doba, s time da se navodi o incestu uzimaju kao činjenica, odnosno kao ilustracija Kaligulinog ludila, odnosno razvrata i izopačenosti za koji se vezuje taj period rimske historije.

U romanu *[[I, Claudius|Ja Klaudije]]* Roberta Gravesa Druzila nosi Kaligulino dijete i potom umire nakon što joj je poludjeli brat, nastojeći rekonstruirati rođenje Atene, izrezao utrobu te potom izvadio i pojeo dijete. U istoimenoj TV-seriji njen lik je tumačila Beth Morris.

U kontroverznom filmu *[[Kaligula (film)|Kaligula]]* iz 1979. godine njen lik tumači Teresa Ann Savoy. U lažnom traileru za remake istog filma iz 2005. godine Druzilu je tumačila Milla Jovovich.

## Napomene

## Vanjske veze
OFMIR

**OFMIR** je kratica za **Odjel za fizikalnu medicinu i rehabilitaciju** sljedećih bolnica:
* Kantonalna bolnica Zenica
* Klinički bolnički centar Osijek, nalazi se uz Bizovačke toplice u Bizovcu
* Klinički bolnički centar Split
* Opća bolnica Karlovac
* Opća bolnica Koprivnica
* Opća bolnica Pula
* Opća bolnica Sisak
* Opća bolnica Varaždin
* Opća bolnica Virovitica
* Opća bolnica Zadar
* Opća i veteranska bolnica Knin
* Opća županijska bolnica Vinkovci
* Opća županijska bolnica Vukovar
* Sveučilišna klinička bolnica Mostar
* Županijska bolnica Čakovec
* Županijska bolnica Livno
Pentium II

**Pentium II**, 32 bitni procesor šeste generacije (P6), x86 mikroarhitekture predstavljen je 7.5. 1997. godine. Imao je 7.5 milijuna tranzistora i zapravo je poboljšana inačica procesor Pentium Pro koji je imao 5.5 miliona tranzistora. Brzina rada Pentium II procesora kretala se od 233 pa do 450 MHz.

Na temelju procesora Pentium II, 1998. Intel razvija Celeron, zapravo oslabljeni i jeftiniji Pentium II. Celeron procesor nema L2 Cachea ili je L2 naprosto onemogućen, u nekim slučajevima. 
Celeron procesor je primarno bio namijenjen manje zahtjevnim korisnicima, na primjer za uredsku obradu podataka (Microsoft Office) i slične zadaće.

## Jezgre i specifikacije
#### Klamath (80522)
* L1 cache: 16 + 16 KB (Podaci+instrukcije)
* L2 cache: 512 KB, vanjski čip CPUa pola takta CPUa
* Sučelje: Slot 1 
* MMX
* Front side bus: 66&nbsp;MHz, GTL+
* Voltaža (VCore): 2.8 V
* Proces proizvodnje: 0.35&nbsp;µm CMOS
* Razvijen: 7.5. 1997.
* Takt: 233, 266, 300&nbsp;MHz

#### Deschutes (80523)
* L1 cache: 16 + 16 KB (Podaci+Instrukcije)
* L2 cache: 512 KB, vanjski čip CPUa pola takta CPUa
* Sučelje: Slot 1 
* MMX
* Front side bus: 66, 100&nbsp;MHz, GTL+
* Voltaža(VCore): 2.0 V
* Proces proizvodnje: 0.25&nbsp;µm CMOS
* Predstavljanje: 26.1. 1998
* Takt: 266 - 450&nbsp;MHz
** 66&nbsp;MHz FSB : 266, 300, 333&nbsp;MHz
** 100&nbsp;MHz FSB: 350, 400, 450&nbsp;MHz

### Prijenosnici
#### Tonga (80523)

**Mobile Pentium II**
* L1 cache: 16 + 16 KB (Podaci+Instrukcije)
* L2 cache: 512 KB, vanjski čip CPUa pola takta CPUa
* Sučelje: MMC-1, MMC-2, Mini-Cartridge 
* MMX
* Front side bus: 66&nbsp;MHz, GTL+
* Voltaža(VCore): 1.6 V
* Proces proizvodnje: 0.25&nbsp;µm CMOS
* Predstavljanje: 7.6. 1997
* Takt: 233, 266, 300&nbsp;MHz

#### Dixon (80524)

**Mobile Pentium II PE ("Performance Enhanced")**
* L1 cache: 16 + 16 KB (Podaci+Instrukcije)
* L2 cache: 256 KB, cijeli takt.
* Sučelje: BGA1, MMC-1, MMC-2, μPGA1 
* MMX
* Front side bus: 66, 100&nbsp;MHz, GTL+
* Voltaža (VCore): 1.5, 1.55, 1.6 V, 2.0 V
* Proces proizvodnje: 0.25&nbsp;µm CMOS
* Predstavljanje: 25.1. 1999
* Takt: 266 - 400&nbsp;MHz

## Vanjske veze
* Lista PII, PIII i Celerona 
* CPU-INFO: Intel Pentium II, historija
Hangul

**Hangul** ili **korejsko pismo** () je pismo kojim se piše na Korejskom poluostrvu, odnosno u Severnoj i Južnoj Koreji.

## Historija
Pismo je nastalo sredinom 15. veka za vreme korejskog kralja Sejonga Velikoga. Do tada su Korejci koristili kinesko pismo, koje je bilo previše komplikovano za obični narod pa su čitati i pisati znali samo pripadnici plemstva, i to uglavnom muškarci. Većina Korejaca bila je gotovo nepismena pre uvođenja hangula. Pismo je osmišljeno tako da ga svi mogu lako naučiti. U dokumentu, koji je pratio nastanak hangula, pisalo je da će mudrac naučiti hangul već isto jutro, a glupom će trebati deset dana. Neki konfučijski učenjaci smatrali su da je kinesko pismo jedino pravo i gledali su na hangul kao na pretnju. Međutim, on je bio veoma dobro prihvaćen, pogotovo među ženama i piscima beletristike. Tako je dobro poslužio za širenje informacija među narodom, da ga je paranoidni korejski kralj Jeonsangzn zabranio 1504. godine. U kasnijim vekovina, hangul je ponovno zaživeo i udomaćio se. Tek 1894. postao je službeno pismo u državnim dokumentima, 1895. ušao je u škole, a 1896. počele su izlaziti prve dvojezične novine na hangulu i engleskom jeziku. Kada je Japan anektirao Koreju 1910, japanski jezik postao je službeni, a hangul se nastavio koristiti. Ortografija je delomično uređena 1912. godine, a potpuno 1946. nakon uspostavljanja nezavisnosti. Kinesko pismo se sve manje koristilo. Korejci nastoje proširiti korišćenje hangula u Aziji. Van Koreje, počeo se koristiti i na delu indonežanskog ostrva Sulavesija od 2009. godine.

## Hangul alfabet
Znakovi hangul alfabeta zovu se jamo. „Ja“ znači slovo, a „mo“ znači majka. Postoji 51 jamo, od kojih su 24 ekvivalentni slovima latiničnog pisma, a ostali su spoj dva ili više slova. Od 24 jednostavna jama, 14 su suglasnici, a 10 samoglasnici. Lingvisti hvale hangul zbog dizajna znakova. Oblik jama je u skladu sa fonemima koje predstavljaju. Oblik suglasnika je nastao na osnovu oblika usta i jezika dok se izgovara to slovo, a samoglasnici se sastoje od vodoravnih i uspravnih crta i lako se razlikuju od suglasnika.
Hong Lou Meng

**San u crvenom paviljonu** (kin. "Hong Lou Meng") je kineski roman iz 18. vijeka, jedna od najpoznatijih i najutjecajnih kineskih klasičnih knjiga. Pripada u skupinu četiri velikih klasičnih kineskih romana.

Napisan je sredinom 18. vijeka za vrijeme dinastije Qing. Autor je Cao Hsuečin, koji je roman objavio anonimno, ali se kasnije ustanovilo, da je on autor. Počeo je pisati roman "Kamen", ali ga nije dovršio. Napisao je 80 poglavlja, a nakon njegove smrti, krajem 18. vijeka, dodano je 40 novih poglavlja i promijenjeno ime romana u "San u crvenom paviljonu". Dijelom je autobiografski tekst. Postoji posebna nauka "crvenologija" koja proučava ovaj roman. U njemu je 30 glavnih i preko 400 sporednih likova, uglavnom ženskih. Bogata je psihološka karakterizacija likova. Detaljno prikazuje život i socijalnu strukturu tipičnog kineskoga plemstva 18. vijeka. Crveni paviljon je naziva za mjesta stanovanja djevojaka iz bogatih plemićkih obitelji.

## Sadržaj
U romanu je detaljno opisan porodični klan Jia (Đa) i njegova dva ogranka, kuće Rongguo i Ningguo. Smješteni su u velikim obiteljskim kućama glavnoga grada. Njihovi preci postali su vojvode. Na početku romana, obje kuće pripadaju među najpoštovanije obitelji u gradu. Opisano je njihovo bogatstvo i utjecaj sve dok ne dođe do pada i sukoba s carem. Njihove kuće su pokradene i zaplijenjene, događaju se zločini i trpe bijedu. Pri kraju romana, njihovo stanje se popravlja. Jedna od glavnih priča u romanu je i ljubavni trokut. Glavni lik Jia Baoyu (Đa Baoju) zaljubljen je u rođakinji Lin Daiyu (Lin Daiju), ali se ženi rođakinjom Xue Baochai (Šue Baoćai). Njihova ljubavna priča završava tragično.
Pokrovni sistem

**Pokrovni sustav** je sustav organa koji pokriva čitavo tijelo izvana i štiti ga od raznih vanjskih utjecaja (mikroorganizmi, isušenje, fizički štiti unutarnje organe), služi za izlučivanje tvari izvan tijela i sadrži osjetilna tjelešca za osjet boli, pritiska i temperature.

Najveći dio ovog sustava čini najveći organ ljudskog tijela koža. Unutar kože nalaze se ostali različiti organi ovog sustava kao što su žlijezde (žlijezde znojnice, žlijezde lojnice), osjetilna tjelešca i živčani završeci, razni kožni derivati (kosa, nokti, te ljuska i dlaka - kod nekih vrsta) i krvne žile.

## Funkcija

Funkcija pokrovnog sustava:
* Štiti unutarnja tkiva i organe
* Štiti od invazije zaraznih organizama
* Štiti tijelo od dehidracije
* Štiti tijelo od naglih promjena temperature (u okolini)
* Pomaže u izlučivanju tvari kroz znojenje
* Služi kao osjetilo za dodir, pritisak, bol, toplinu i hladnoću (somatosenzorni sustav)
* Štiti tijelo od opeklina (ultraljubičasto zračenje)
* Proizvodi vitamin D pomoću izlaganja UV zračenju
* Pohranjuje vodu, masti i vitamin D

Pokrovni sustav je značajan zato što omogućuje održavanje homeostaze tijela bez obzira na vanjske uvjete.

Pokrovni sustav prima oko jedne trećine minutnog srčanog volumena. Žlijezde svojim promjenama izlučivanja pomažu u održavanju normalne tjelesne temperature. Sustav služi i kao "mini" sustav za izlučivanje, izlučujući sol, vodu i razne otpadne tvari u obliku znoja. Stanice kože iskorištavaju sunčevu svjetlost kako bi stvorile vitamin D, koji je nužan za normalno funkcioniranje i rast kosti. Koža sadrži i različita osjetna tjelešca (Meissnerovo tjelešce, Paccinijevo tjelešce) i živčane zvršetke koje omogućuju osjet dodira, boli, pritiska i temperature.

Vanjski dio epidermalnog sloja kože služi kao prepreka između okoline i tijela. Keratin (roževina) prisutan u tom sloju kože čini tijelo vodonepropusnim.

Žlijezde lojnice, koje se nalaze u dermisu kože, luče loj (lat. sebum) koji je mješavima lipida, proteina i dijelova raspadnutih stanica koje proizvode masti.
Loj sprečava isušivanje kože i kose, i sadrži kemijske spojeve koji ubijajaju bakterije prisutne na površini kože.
Teorija grupa

**Teorija grupa** je grana matematike koja se bavi proučavanjem grupa. Grupe su skupovi sa operacijom. Operacija u grupi mora da zadovoljava zatvorenost, i da ima sledeća tri dodatna svojstva:
# Operacija mora da bude asocijativna.
# Mora postojati neutral.
# Svaki element mora imati odgovarajući inverzan element.

Teorija grupa se koristi širom matematike a ima i primene u fizici i hemiji. Grupe mogu biti konačne ili beskonačne. Klasifikacija konačnih prostih grupa, završena 1983, je jedno od većih matematičkih dostignuća 20. veka.

## Primene teorije grupa
U važnije primene teorije grupa spada i sledeće:

* Grupe se često koriste da uhvate unutrašnju simetriju drugih struktura. Unutrašnja simetrija strukture je obično povezana sa invarijantnim svojstvom; skup transformacija koje očuvavaju ovo invarijantno svojstvo, zajedno sa operacijom kompozicije transformacija čini grupu koju nazivamo simetričnom grupom . Vidi i automorfizam grupa.

* Teorija Galoa, koja je istorijsko izvorište koncepta grupe, koristi grupe da opiše simetrije jednačina koje zadovoljavaju nule polinoma. Rešive grupe su tako nazvane zbog njihove važne uloge u ovoj teoriji. Teorija Galoa je isprva korišćena da dokaže da polinomi petog i viših stepena ne mogu (u opštem slučaju) biti rešeni u zatvorenoj formi na način na koji polinomi nižeg stepena mogu.

* Abelove grupe, koje zahtevaju i svojstvo komutativnosti  a \cdot b = b \cdot a , leže u osnovi nekoliko drugih struktura koje se proučavaju u apstraktnoj algebri, kao što su prsteni, polja i moduli.

* U algebarskoj topologiji, grupe se koriste da opišu invarijante topoloških prostora. One se nazivaju *invarijantama* jer su definisane na takav način da se ne menjaju ako se prostor podvrgne nekoj deformaciji.

* Koncept Lijevih grupa (dobio ime po matematičaru Sofus Lie) je važan u proučavanju diferencijalnih jednačina i mnogostrukosti; one kombinuju analizu i teoriju grupa i to ih čini odgovarajućim objektima za opisivanje simetrija analitičkih struktura. Analiza na ovim i drugim grupama se zove harmonička analiza.

* Razumevanje teorije grupa je takođe važno u fizici i hemiji. U fizici, grupe su važne jer opisuju simetrije za koje izgleda da ih poštuju zakoni fizike. Fizičari su vrlo zainteresovani za reprezentacije grupa, posebno Lijevih grupa, jer ove reprezentacije često ukazuju na *moguće* fizičke teorije.

* U hemiji, grupe se koriste da klasifikuju kristalne strukture, regularne poliedre i simetrije molekula. Teorija grupa pomaže u određivanju fizičkih svojstava (kao što su polarnost i hiralnost), spektroskopskih svojstava, i u konstruisanju molekularnih orbitala.

* Teorija grupa ima široku primenu u kriptografiji. Vrlo velike grupe prostog reda se konstruišu definisanjem eliptičkih krivih nad konačnim poljima.
Pjesma

**Pjesma** (ijek.) ili **pesma** (ek.), pjevano glazbeno djelo koje je namijenjeno ili prilagođeno pjevanju. Predstavlja oblik lirike. Pjesma pruža mogućnost intenzivnog izražavanja ljudskih osjećaja i raspoloženja.

Sastoji od nekoliko posebno oblikovanih strofa ponekad i različitih melodija.

Na hrvatskom jadranu postoji tradicija pjevanja klapske glazbe koja se izvodi bez pratnje.

Opera i opereta je oblik klasične pjevane glazbe.

Pjesma može biti čisto vokalna, ili ona može imati glazbenu pratnju. Može biti otpjevana od pojedinca, u duetu, triu ili više pjevača glazbenog pjevačkog zbora.

Pjesme se osobito u današnjoj popularnoj glazbi ponekad nazivaju engleskom posuđenicom *song*. Lirska pjesma po pravilu nema svoju temu.

## Povezano
* Kantata
* Oratorij
* Opera
* Libreto
* Opereta
* Mjuzikl
Samba (muzika)

**Samba** označava brazilski stil glazbe, kojeg se uglavnom povezuje s gradom Rio de Janeirom.

Međutim, plesne predstave sambe se različitim oblicima njeguju i održavaju u gotovo svim dijelovima Brazila. Samba obuhvaća glazbu i ples.

Samba je u svijetu poznata kao simbol brazilskog karnevala.

U ostalim zemljama Južne Amerike gdje se govori španjolski jezik koriste se izrazi *[[zamba]]* i *[[zambacueca]]* koji sa brazilskom sambom nemaju ničeg zajedničkog.

## Povezano
* Samba (ples)
* Ples

## Vanjske veze
* Legran Orchestra "Aquarela do Brazil" Samba Mp3·   ISWC T-0425394804 "Latin Complete Collection" Album. *Objavljeno uz dozvolu vlasnika autorskoga prava*
Samba (ples)

**Samba** je tipičan brazilski ples koji ima izvore u starim glazbenim folklornim motivima. Brazil su u 16. stoljeću kolonizirali Portugalci koji su doveli robove iz Afrike. Slično kao i na Kubi, pomiješali su se glazbeni motivi Portugalaca, crnaca i prvobitnih Indijanaca. Razvoj brazilske glazbe i plesa bili su pod utjecajem obreda u slavu bogova, a afrički izvori su bili prigodne naravi. Na svečanostima se plesalo i po više dana. Jedan od prvih poznatih brazilskih plesova u tim prigodama bio je *batuque*, prvo zajedničko ime za plesove s tipičnim bočnim kretanjem. Batuque je bio prethodnik sambe. Ime samba je izvedenica iz afričke riječi «*semba*», što znači bočno kretanje. U Brazilu razlikujemo više oblika sambe; prva je *samba de moro* koja se pleše po ulicama za vrijeme karnevala. Druga, *samba carioca* koja je iz Rio de Janeira i predstavlja nam poznati oblik sambe. Postoji i *baiao* kao oblik sambe. Ime potječe iz brazilskog grada Bahia, koji je središte brazilske crnačke kulture. *Baiao* je više sentimentalan ples, lakši, sporiji oblik sambe u tužnom stilu. Samba se prvi put pojavila u Europi 1924. godine, ali je pravi prodor doživjela tek 1948. u svom pojednostavljenom obliku. Samba je izborila svoje mjesto na plesnom parketu svojom lakoćom i bezbrižnošću. Plesači se jednom vrstom valovitog gibanja u tijelu kreću po dvorani, a ono proizlazi iz gibanja zdjelicom. Samba je veseo ples pun ritma koji se posebno izražava u stilu koji je nešto različitiji od drugih latinoameričkih plesova.Uz Sambu u Brazilu je poznata igra Ginga. Najbolji plesači sambe potječu iz poznatih škola tog plesa.

## Povezano
* Samba (glazba)
Štamparska mašina

**Štamparska mašina** označava mašine koje se koriste za sve vidove štampanja riječi i slova kroz historiju, nasuprot njihovog pisanja rukom.

Johannes Gutenberg se smatra prvim izuiteljem mašine za štampu koja je u Evropi donijela svojevrsnu revoluciju. Gutenberg je 1440. godine došao na ideju da izliva pojedinačna slova iz metala i da od slova sastavlja redove i stranice. Konstruisao je i drvenu presu za mašinu pomoću koje se otisak dobijao pritiskom ravne ploče preko lista papira. Tako je 1455. godine objavio Gutenbergovu Bibliju, štampanu po novoj tehnici.

Ova nova tehnologija je značajna za širenje pismenosti i svih renesansnih ideja, među kojima i pisanje na maternjem jeziku ili protestantizam. Ubrzo je počelo štampanje raznih žurnala u kojima se razvijao poseban naučni žargon ovog perioda, a to je kasnije dovelo i do povećanog broja pisaca koji su svoje radove mogli objavljivati na ovaj način i učiniti ih dostupnim širokoj publici.

## Galerije

European Output of Printed Books ca. 1450–1800.png|Produkcija štampanih knjiga do 1800.
Printing towns incunabula.svg|Štamparije u 15. vijeku
Incunabula distribution by region.png|Udio štamparija u 15. vijeku po regiji
Incunabula distribution by language.png|Udio štamparija u 15. vijeku XV po jeziku


## Références