open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Adaptacija oka

U fiziologiji oka, **adaptacija** je sposobnost oka da se prilagodi različitim razinama tame i svjetlosti.

Ljudsko oko može funkcionirati od jako tamnih do jako svijetlih razina svjetlosti. Njegove senzorne sposobnosti dosežu devet redova magnitude. To znači da je udaljenost između najsvjetlijeg i najtamnijeg svjetlosnog signala faktor od približno tisuću milijuna. Usprkos tome, u svakom trenutku, oko može percipirati samo razliku od jedne tisuće. Ono što onemogućuje veći raspon je to da oko adaptira svoj pojam o tome što je crno. Razina svjetlosti koja se interpretira kao „crno“ može se protezati preko šest redova magnitude - faktor od jednog milijuna.

Fuzioniranje signala pomoću rasprostranjenih ganglijskih stanica, isto kao i horizontalnih i amakrinih stanica, dozvoljava kumulativni efekt. To znači da područje stimulacije varira inverzno s intenzitetom, jaki stimulus s više od 100 štapića ili manje je ekvivalentan jednome koji je slab, a iznad 1 000 štapića. Kod dovoljno svijetle svjetlosti, konvergencija je slaba, ali tokom adaptacije u tami, konvergencija signala štapića se pojačava. To se ne može pripisati strukturalnim promjenama, nego mogućem prestanku inhibicije koja zaustavlja konvergenciju podataka pri svjetlijoj svjetlosti. Ako je samo jedno oko otvoreno, zatvoreno oko mora se adaptirati posebno kod otvaranja kako bi se prilagodilo već otvorenom oku. 

Fovea je slijepa za prigušenu svjetlost (zbog samih čunjića) a štapići su više senzitivni, tako se npr. prigušena zvijezda u noći bez mjeseca mora gledati sa strane, kako bi bili stimulirani štapići. To nije vezano uz širinu zjenice pošto umjetna zjenica s fiksiranom širinom daje iste rezultate.

Oku treba prosječno 20-30 minuta kako bi se potpuno adaptiralo od izrazite svjetlosti do potpune tame i postalo deset tisuća do jednog milijuna puta senzitivnije nego u potpunoj svjetlosti. U tom procesu mijenja se također i percepcija oka za boje. Međutim, oku treba samo oko 5 minuta kako bi se adaptiralo potpunoj svjetlosti nakon tame. To se događa zato što čunjići zadržavaju jaču senzitivnost pri ulasku u tamu prvih 5 minuta, a štapići preuzimaju tek nakon pet ili više minuta.

Štapići i čunjići u oku koriste se tokom adaptacije na tamu. Štapići su osjetljiviji na svjetlost i zato im treba dulje kako bi se potpuno prilagodili promjeni u svjetlosti, Štapići, čiji se fotopigmenti sporije regeneriraju, ne dosežu svoju maksimalnu senzitivnost oko pola sata. Čunjićima treba prosječno 9 minuta za prilagodbu tami. 

Senzitivnost prema svjetlu modulira se promjenama u intracelularnim kalcijevim ionima i cikličkim gvanozin-monofosfatom. Inhibicija koju jedan neuron vrši na neki drugi jednako je bitna kao i aktivacija u sinapsama. Zajedno s bijeljenjem pigmenta jednog štapića ili čunjića, fuzioniranje signala na ganglijskim stanicama je inhibirano, smanjujući konvergenciju. Alfa-adaptacija, to jest brza fluktuacija senzitivnosti, odvija se pod živčanom kontrolom.
Eleven11

Eleven je alternativni rok bend iz Šapca, Srbija.

## Historija
Grupa je nastala krajem 2008 zajedničkim snagama četiri iskusna muzičara sa lokalne scene, uključujući bivsčg bubnjara Goblina Milana Arnautovića Fircu, Predraga Daničića (vokal, gitara), Milana Stankovića (bas gitara)i Miloša Cvetuljaca (gitara). Iako je muzika koju izvode najbliža alternativnom roku, njihove pesme odražavaju mnoge druge različite uticaje. Eleven su objavili prvi album "A Moment of Silence", krajem 2009. Pesme na albumu su pisane na srpskom i engleskom jeziku.

## Diskografija
* *[[A Moment Of Silence]]* (2009)

## Reference

* http://www.popboks.com/vest.php?ID=11776 
* http://www.mtv.rs/koncerti/najave/eleven-u-klubu-zica 
* http://www.mikrofonija.com/vijesti/1/3342.htm
* http://www.atastars.rs/muzika/849-debi-album-abake-grupe-eleven
* http://www.youtube.com/user/officialeleven

## Vanjske veze
* Official site 
* Facebook profile
* Eleven at last.fm
Bitka kod Heroneje

*Za kasniju bitku, v. [[Bitka kod Heroneje (338. pne.)]]*

**Bitka kod Heroneje** iz 338. pne. predstavljala je najveću vojnu pobedu makedonskog kralja Filipa. Filipova vojska, koja je računajući njegove saveznike iz Tesalije, Epira, Etolije, severene Fokide i iz Lokride brojala oko 22 000 vojnika, je porazila vojsku koju su činile snage helenskih polisa Atine i Tebe i njihovih saveznika. Poraz grčkih gradova-država kod beotskog grada Heroneje doveo je do uspostavljanja makedonske hegemonije u helenskom svetu.

## Početne pozicije
Bitka je bila klasična bitka atinskih i tebanskih falangi protiv makedonske falange.

Kod savezničkih snaga Atinjani su držali levo krilo, a Tebanci desno krilo, s time da je konjica bila na oba krila, a tebanska i atinska falanga prema sredini. Dotad nepobediva, Sveta četa Tebe je čuvala krajnje desno krilo.

Na makedonskoj strani Filip II Makedonski komanduje desnim krilom, a Aleksandar Makedonski levim krilom. Ipak Aleksandra nadgledaju najbolji Filipovi komandanti. Čuvena elitna teška makedonska konjica je bila postavljena u pozadinu makedonskih linija.

## Bitka
Dve strane borile su se žestoko jedno vreme. Filip namerno povlači svoju desnu stranu da bi razbio grčke linije. Atinjani kreću napred na Filipove snage u povlačenju, otvarajući međuprostor prostor za Aleksandra. Aleksandar udara i upada u oslabljenu tebansku falangu . Videći to Filip i njegove veteranske snage napadaju sa većom snagom slabo trenirane atinske trupe i izbacuju ih iz bitke.

Tebanci ostaju sami na bojištu i hrabro se bore protiv Aleksandrovog levog krila. Od čuvenog tebanskog nepobedive Svete čete od 300 vojnika, 250 je ubijeno u bici.

## Rezultat bitke
Grčki polisi se posle bitke pokoravaju Makedoncima. Aleksandar Makedonski tom bitkom pokazuje veliko ratničko umeće.

## Povezano
* Antička Grčka
Demetrije I od Makedonije

**Demetrije I Poliorket** (337. pne. - 283. pne. ) bio je kralj Makedonije (294. pne. - 288. pne. ). Sin je Antigona I Monoftalmosa. Pripadao je dinastiji Antigonida.

Aktivno učestvuje u ratovima svog oca protiv Seleuka, Ptolemeja i Lizimaha. Poražen je u bici kod Gaze 312. pne. , čime je izgubio veliki deo Sirije. Ubrzo jednom pobedom delomično vraća izgubljeno. Demetrije napada Vavilon 311. pne. , ali ne uspeva da Seleuku nanese neku ozbiljniju štetu. Uspostavlja se kratkotrajni mir 310. pne..

## Spasilac Atine i Aleksandrov naslednik
Demetrije sa flotom od 250 brodova oslobađa Atinu 307. pne. . Atina je dotad bila pod Kasandrom i Ptolemejem, a Demetrije ponovo uspostavlja demokratski poredak u Atini. Atinjani ga slave kao velikog spasioca grada . Dobija titulu soter ("spasilac").

U pomorskoj bici kod Salamine na Kipru 306. pne. potpuno uništava pomorsku moć Ptolemeja i zauzima Kipar. Na Kipru se Antigon i Demetrije proglašavaju kraljevima i naslednicima i nastavljačima Aleksandrovog carstva. Velika invazija na Egipat završava se neuspešno.

## Opsada Rodosa

Pošto je ostrvo Rodos odbilo da im pomogne u bici protiv Ptolemeja, odlučuju da kazne Rodos. Demetrije počinje 305. pne. neuspešnu opsadu Rodosa. Izmislio je nove opsadne sprave. Jedna od tih sprva je bio "ovan za razbijanje", koji je bio 60 metara dugačak i bilo je potrebno 1.000 ljudi da bi njime razbijali zidine opsednutog grada.
Zbog tih opsadnih sprava dobija naziv Poliorket, što znači "onaj koji opseda".

## Rat dijadosa protiv Antigona i Demetrija
Pošto je neuspešno opsedao Rodos preko godinu dana vraća se u Atinu, koju ponovo oslobađa. Atina ga ponovo slavi kao velikog spasioca.
Demetrije je velikom vojskom krenuo na Kasandera, tada kralja Makedonije. Kasander je molio za mir, ali Antigon i Demetrije traže da preda celu Makedoniju. Da bi spasli Kasandera Lizimah napada Antigona u Aziji. Demetrija prekida kampanju protiv Kasandera i pridružuje se ocu u Aziji. U bici kod Ipsa 301. pne. Antigon i Demetrije su poraženi od Seleuka i Lizimaha. Antigon je poginuo u toj bici, a Demetrije je pobegao do Efeza. Antigonove teritorije dele Seleuk, Lizimah i Ptolemej. Čak ni Atina više neće da pomogne Demetriju.

## Postaje kralj Makedonije 294. pne.
Ubrzo Demetrije vraća deo nekadašnje moći. Miri se sa Seleukom. Seleuku daje svoju ćerku za ženu. Atina je bila ponovo pod tiranijom i opet Demetrije posle duge blokade zauzima Atinu 294. pne. .Posle Kasanderove smrti njegovi sinovi su se pokazali slabim. Jedan od njih zove Demetrija u pomoć. Demetrije ubija Kasanderovog sina Antipatera II i sam postaje kralj Makedonije 294. pne.. Kralj Pir mu je stalno napadao teritoriju i podbunjivao podanike. Protiv njega se udružuju Lizimah, Pir i Ptolemej i konačno 288. pne. prisiljen je da napusti Makedoniju. Pir i Lizimah su podelili Makedoniju.

## Poražen umire u zarobljeništvu
Sa preostalom vojskom kreće u Aziju, gde ga Seleuk zarobljava 285. pne.. Umire u zarobljeništvu 283. pne.. Njegovi naslednici su došli na vlast u Makedoniji.

## Povezano
* Antigon
* Antigonidi
* dijadosi
* Krilata pobjeda Samotrake
336. pr. n. e.

__NOTOC__

Godina **336. pne.** bila je godina predjulijanskog rimskog kalendara. U rimskoj državi bila je poznata kao **Godina konzulstva Krasa i Duilija** (ili, rjeđe, **godina 418. ''[[Ab urbe condita]]**''). Oznaka 336. pne. za ovu godinu se koristila od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini postala glavna metoda u zapadnoj Evropi sa označavanje godina.

## Događaji
* Mladi perzijski kralj Arzes nastoji otrovati svog vezira Bagoasa kako bi od njega preuzeo vlast, ali Bagoas umjesto toga ubija njega i svu njegovu djecu. Bagoas nakon toga perzijsku krunu predaje Kodomanu, dalekom rođaku ubijenog kralja, koji uzima ime Darije III. Kada i Darije odluči preuzeti vlast, Bagoas ga pokuša otrovati, ali bez uspjeha, nakon čega je sam prisiljen popiti otrov.
* Nastojeći iskoristiti metež u Perzijskom Carstvu, Filip II Makedonski svog vjernog generala Parmeniona šalje u Malu Aziju, ali su njegove trupe poražene od Memnona sa Rodosa, grčkog najamnika u perzijskoj službi.
* Makedonska kraljica Olimpijada, nakon što se Filip II Makedonski oženio za mladu Euridiku i otjerao je s dvora, bježi u rodni Epir kako bi svog brata, tamošnjeg kralja Aleksandra nagovorila da objavi rat Filipu. Olimpijadin sin Aleksandar, nakon što ga je otac proglasio nezakonitim, odlazi u Iliriju kako bi tamo organizirao pobunu. Filip se nakon toga odlučuje pomiriti s Aleksandrom te ga ponovno proglašava svojim nasljednikom. Rat sa Epirom je spriječen vjenčanjem Filipove kćeri Kleopatre za Aleksandra Epirskog. Na velikoj proslavi vjenčanja u Vergini Filip je ubijen od strane svog tjelohranitelja Pauzanije od Orestisa koji je odmah potom i sam ubijen.
* Filipa nasljeđuje njegov sin Aleksandar pod imenom Aleksandar III, a na njegovu stranu dolazi uticajni vojskovođa Antipater. Nastojeći osigurati prijestolje svom sinu, Olimpijada daje ubiti Filipovu udovicu Kleopatru i njeno dvoje djece, kao i njenog strica Atala. Aleksandar, pak, naređuje da se pogubi bivši kralj i njegov rođak Aminta, koga je Filip bio svrgnuo kao novorođenče. Aleksandar potom uz pomoć Parmeniona brutalno likvidra prinčeve Linkestisa koje je optužio za očevo ubistvo te u zametku guši pobune u Iliriji i Makedoniji.
* Nakon što je ugušio pobunu na sjeveru, Aleksandar III Makedonski kreće s vojskom na jug i dolazi u Korint gdje saziva novo zasjedanje skupštine Korintskog saveza na kome je izabran komandantom vojske na predstojećem svegrčkom pohodu protiv Perzijskog Carstva. 
* U Ateni je uvedena regrutacija, pri čemu je mladim građanima osim vojne nametnuta i radna obaveza.
* Atenski orator Eshin započinje krivični postupak protiv govornika Ktesifona zato što je on, protivno atenskim zakonima, predložio da se Demosten okruni zbog njegovih zasluga za državu.

## Rođenja
*

## Smrti
* Filip II, kralj Makedonije (r. 382. pne.)
* Arzes, kralj Perzije
* Bagoas, vezir Perzije
* Atal, makedonski vojskovođa (r. cca. 390. pne.)
* Pauzanija iz Orestisa, lični tjelohranitelj Filipa Makedonskog
* Euridika, 5. supruga Filipa II, kralja Makedonije
* Aminta IV, uzurpator Makedonije
Shen Buhai

**Shen Buhai** (, 385. – 337. pne.) je bio kineski birokrat najpoznatiji kao kancelar države Han pod markizom Zhaoom od Hana od 351. pne. do 337. pne. Shen je rođen u Državi Zheng; vjeruje se da je tamo služio kao niži funkcionar. Nakon što je Država Han osvojila Zheng godine 375. pne. počeo je napredovati u redovima državne uprave Hana. Bio je inovator u administrativnim metodama, a često ga se povezuje s legalizmom. Pripisuje mu se autorstvo *Shenzija*. Shen Buhaieve su reforme uspješno uklonile mnoge birokratske probleme u Državi Han, a poslije su ih kopirale i druge države. Umro je prirodnom smrću na dužnosti.

## Reference

* Duyvendak, J.J.L., The Book of Lord Shang: Translated From the Chinese with Notes by J.J.L. Duyvendak.
* Creel, Herrlee G., The Origins of Statecraft in China. 
* Creel, Herrlee G., Shen Pu-hai: A Chinese Political Philosopher of the Fourth Century B.C. 
* Pan, Fuen, "Shen Buhai" . *[[Enciklopedija Kine]]* (Filozofija), 1. izd.
* Zhang, Guohua, "Shen Buhai" . *[[Enciklopedija Kine]]* (Pravo), 1. izd.
* Li, Shen, "Shenzi" . *[[Enciklopedija Kine]]* (Kineska historija), 1. izd.

## Vanjske veze
* Hong Kong University Philosophy Department, *[http://www.hku.hk/philodep/ch/Shen%20Bu%20Hai.htm Shen Buhai]*
Han (država)

**Han** (韓國, *Hánguó*) (403. pne.-230. pne.) je bilo kraljevstvo u Kini za vrijeme peridoa Zaraćenih država. Ne smije se miješati s današnjom Južnom Korejom za koju se koristi isto kinesko slovo.

Teritorija joj je direktno priječila širenje Qina u Sjevernu kinesku ravnicu, pa je zbog toga bila česta meta Qinovih vojnih pohoda. Iako je Han pokušao provesti niz sveobuhvatnih reformi vojske i uprave, uglavnom pod znamenitim legalistom Shen Buhaijem, nikada se nije mogla suprostaviti Qinu. Tako je postala prva od drugih šest kineskih kraljevstava koje je pokorio Qin.

Qinova invazija Hanove provincije Shangdang (上党郡) je godine 260. pne. dovela do bitke kod Changpinga, jedne od najkrvavijih u kineskoj i svjetskoj historiji.

## Popis vladara Hana

## Izvori
* Shiji Poglavlje 45
Audata

**Audata** je bila ilirska princeza koja se udala  za makedonskog kralja Filipa II te mu postala prva supruga. Bila je praunuka Bardilisa, ilirskog kralja Dardanije. Filipu je rodila jednu kćer - Kinanu.

## Reference

## Literatura
* *The Illyrians* by J. J. Wilkes,1992,
Fila

**Fila** ili **FILA** može označavati:
* Fila (kompanija), južnokorejski proizvođač sportske odjeće
* Fila (ostrvo), ostvro Vanuatua
* *Fédération Internationale des Luttes Associées* ili Međunarodna federacija pridruženih rvačkih stilova
* Pjesma Lil Scrappyja
* Fila (prezime)
* Fila (φυλή / *phulē*), termin za pleme u drevnoj Grčkoj

Ime nekoliko žena iz antičke historije
* Fila iz Elimeje sestra Derdina i supruga Filipa II Makedonskog
* Fila (kćer Antipatera), supruga Balakra, Kratera i Demetrija Poliorketa
* Fila (kćer Seleukova), supruga Antigona Gonate
* Fila (kćer Demetrija)
* Fila iz Tebe kurtizana

## Povezano
* Fila Brazillia
* Fila Brasileiro
* Rudolf Fila
Fila od Elimeje

*Za ostale ličnosti po imenu Fila, v. [[Fila]]*.

**Fila** (), sestra Derde i Mahate od Elimeje, je bila druga, a po nekim izvorima i prva, supruga makedonskog kralja Filipa II. Na temelju antičkih izvora većina suvremenih historičara vjeruje da nije imala potomstva.

## Izvori
* Dicaearchus ap. Aflien. xiii. p. 557, c.
* Waldemar Heckel, *Who's who in the age of Alexander the Great: Prosopography of Alexander’s empire*‎ ().
Nikesipolis

**Nikesipolis** ili **Nikasipolis** iz Fere (, 4. vijek pne.), je bila tesalijska žena rodom iz drevnog grada Fere, za koju antički izvori navode da je bila supruga ili priležnica makedonskog kralja Filipa II. Rodila mu je kći poznatu kao Tesalonika od Makedonije. O njenom životu ne postoje pouzdani podaci, pa postoje špekulacije da je pripadala tesalijskom plemstvu odnosno bila u srodstvu sa Jasonom od Fere.

## Izvori
* *Who’s Who in the Age of Alexander the Great* by Waldemar Heckel
Filina

**Filina** () ili **Filine** (, ) je bilo ime nekoliko ena iz starogrčke historije. Tako se spominje Filina iz Larise u Tesaliji, koja je bila supruga ili priležnica makedonskog kralja Filipa II kome je rodila sina Filipa III Arideja. Isto se zvala i majka pjesnika Teokrita.

## Izvori
* Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology
* Ateneje. xiii. p. 557, e ; Fotije. Bibl. p. 64. 23.
Meda od Odese

**Meda** od Odese (, ? - 336. pne.), je bila trakijska princeza, kći kralja Kotela od Geta, odnosno supruga makedonskog kralja Filipa II. Filip ju je oženio nakon Olimpijade. Nakon što je Filip ubijen, Meda je izvršila samoubistvo kako bi ga mogla pratiti u Had.

## Izvori
* Elizabeth Donnelly Carney, *Women and monarchy in Macedonia*, s. 68 ()
Kinana

**Kinana** (na grčkom **Kυνανη** ili **Kυνα**, *Kynane*; ? - 323. pne.) bila je makedonska princeza, kći kralja Filipa II i ilirske princeze Audate, odnosno polusestra Aleksandra Velikog.

Otac ju je, u skladu s ilirskim običajima, odgajao tako da bude spretna u muškim aktivnostima kao što su lov, jahanje i borba. Potom ju je dao vjenčati za svog mladog nečaka Amintu, koga je bio svrgnuo ss prijestolja. Kinana je s Amintom imala kćer po imenu Adea ili Euridika.

Godine 336. pne. je Filipovo ubistvo natjeralo njegovog sina i nasljednika Aleksandra da provede krvavu čistku među svojom rodbinom, pri čemu je kao žrtva pao i Aminta. Obudovjelu Kinanu je, pak, poslao da se vjenča za Langara, kralja Agrijana. Međutim, i njen novi muž se uskoro razbolio i umro.

Nakon Aleksandrove smrti 323. pne. se njegov nasljednik Filip III Aridej odlučio oženiti za Euridiku, pa je Kinana iz Makedonije krenula u Aziju pratiti svoju kći. Perdika i Antipater su se zabrinuli zbog Kinaninog uticaja, pa je Perdika poslao svog brata Alketu da presredne i likvidira Kinanu. Antički izvori navode kako je Kinana svoju sudbinu dočekala stoički. Njena kći je preživjela te se udala za Filipa Arideja.
Kleopatra od Makedonije

:*V. [[Kleopatra (razvrstavanje)]] za ostale ličnosti istog imena.*

**Kleopatra od Makedonije** (cca. 356. pne. - 308. pne.), bila je makedonska princeza i epirska kraljica, poznata po tome što je bila sestra Aleksandra Velikog, odnosno kći kralja Filipa II i kraljice Olimpijade.

Kada se Filip godine 338. pne. nakon ženidbe za Kleopatru Euridiku posvađao s Olimpijadom, Kleopatra je za razliku od svog brata Aleksandra ostala u Peli na očevom dvoru. Filip je stoga dvije godine kasnije mogao ponuditi njenu ruku Olimpijadinom bratu Aleksandru Molosijskom kako bi ishodio pomirenje. Raskošno vjenčanje je, pak, bila prigoda prilikom koje je Filip ubijen.

Kleopatra je nakon toga otišla živjeti u Epir gdje je Aleksandru rodila dvoje djece - sina Neoptolema II i Kadmeju. Aleksandar je godine 334. pne. prešao Jadran kako bi za račun Tarasa vodio rat protiv Lukanaca i Brutijaca. Kleopatra je za to vrijeme preuzela upravljanje državom, a nakon Aleksandrove smrti 331. pne. je postala regentica mladom Neoptolemu. Tamo se istakla kao izuzetno sposobna vladarica.

Godine 324. pne. se Olimpijada, nakon svađe s Antipaterom vratila u Epir te preuzela vlast, pa je Kleopatra otišla u Makedoniju. Nakon Aleksandrove smrti je Kleopatra postala predmetom bračnih ponuda od strane dijadoha, koji su preko njenog bliskog srodstva s Aleksandrom nastojali steći legitimitet za preuzimanje Aleksandrovog carstva. Kleopatra je odbila njihove ponude te se sklonila u Sard kod Antigona Monoftalmosa. Kada je godine 308. pne. ipak pristala na bračnu ponudu Ptolemeja, Antigon ju je dao ubiti.

## Vanjske veze
* Cleopatra  from Charles Smith, *Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology* (1867) 
* Cleopatra of Macedonia  from Livius on ancient history by Jona Lendering
AČR

**AČR** se kao kratica može odnositi na sljedeće pojmove:
*Armáda České republiky, oružane snage Češke
*Autoklub České republiky
Tesalonika od Makedonije

**Tesalonika** () (352 ili 345. pne. - 295. pne.) bila je drevna makedonska princeza, a kasnije i kraljica. Rođena je kao nezakonita kći kralja Filipa II i njegove tesalijske priležnice Nikesipolis. Otac je na dan njenog rođenja izvopjevao veliku pobjedu u Tesaliji, pa ju je zato nazvao "Tesalijska pobjeda" ("Thessaly" i "niki"). Ubrzo nakon rođenja joj je majka umrla, ali ju je pod svoje uzela kraljica Olimpijada, koja je s Nikesipolis bila dobra prijateljica. S obzirom da nije bila zakonito dijete, Tesalonika je bila uglavnom pošteđena dinastijskih spletki.

To se, međutim, promijenilo kada je 323. pne. umro njen polubrat Aleksandar Veliki, a dijadosi se počeli zanimati za njenu ruku smatrajući da će kroz brak legitmirati preuzimanje Aleksandrovog carstva. Tesalonika je sve vrijeme ostala vjerna svojoj pomajci, koju je godine 317. pne. pratila u Pidnu, gdje je poslije morala izdržati dugotrajnu opsadu od strane Kasandra. Godine 315. pne. Pidna je pala, a Olimpijada je pogubljena. Kasandar se potom oženio za Tesaloniku, te mu je rodila tri sina - Filipa, Antipatera i Aleksandra. Kasandar je svojoj supruzi odao počast tako što je novu makedonsku prijestolnicu Termu nazvao po njoj, pa se ona tako danas zove Thessaloniki ili Solun.

Nakon što je Kasandar umro 297. pne. a odmah iza njega i Filip, Tesalonika je pokušala nagovoriti Antipatera i Aleksandra da zajednički vladaju. Antipater je umjesto toga Aleksandra protjerao, a majku ubio.

U antičko vrijeme je Tesalonika bila predmetom legende prema kojoj joj je Aleksandar Veliki sa svojih putovanja u Aziji donio eliksir besmrtnosti. Kada je Tesalonika čula za Aleksandrovu smrt, bacila se u more, ali se nije mogla utopiti nego je postala morska sirena koja opsjeda brodove s pitanjem da li je njen brat živ. Ako bi čula vijest da je njen brat mrtav, pretvarala se u Gorgonu i proždirala brodove.

## Vanjske veze
* Ancient Worlds - Thessalonike The Tragic Queen
* Lysimachos Biographies - Thessalonike 
* The pedigree of Thessalonice of Macedonia 
* Smith, William (ed.); *[[Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology]]*, "Thessalonice", Boston, (1867)
Sozigen Peripatetičar

:*Za tvorca julijanskog kalendara pogledajte [[Sozigen Aleksandrijski]]*
**Sozigen Peripatetičar** ili **Sozigen Peripatetik** (; ) je bio filozof koji je živeo krajem 2. vijeka. Bio je tutor Aleksandru Afrodizijskom i napisao delo "O obrtnim sferama", čiji su neki značajni izvatci sačuvani u Simplicijevom komentaru na Aristotelovu knjigu "O nebesima".

Sozigen je kritikovao i Aristotela i Eudoksa i njihovu teoriju nebeskih sfera i epicikala, za koju je osećao da je nedosledna Aristotelovim filozofskim postulatima. Takođe je primetio da planete primetno variraju u sjaju i da su pomračenja Sunca nekada totalna a nekad prstenasta, što sugeriše da razdaljina između Sunca, Meseca i Zemlje pri različitim pomračenjima nije ista.

Sozigena zovu "Peripatetičar" možda samo zbog veze sa Aleksandrom. Neki stari dokazi kao da nagoveštavaju da je u stvari bio stoik. Kako je John Patrick Lynch napisao:
Druga dva Aleksandrova učitelja su možda bili filozofi koje stari izvori nazivaju Stoici; u oba slučaja se razlika između Herminosa/Sosigenesa "Stoika" i Herminosa/Sosigenesa "Peripatetičara" pravi samo na osnovu toga da su druga dvojica bili učitelji Aleksandra iz Afrodizije. Ali nije nemoguće da je Aleksandar učio kod dvojice stoičkih učitelja i da su ova dva para imenjaka i savremenika zapravo samo dvojica stoičkih filozofa

Ovog Sozigena često mešaju sa egipatsko-rimskim astronomom Sozigenom Aleksandrijskim. 

## Fusnote

## Reference
(na engleskom:)
* Georgia L. Irby-Massie, Paul Turquand Keyser, *Greek Science of the Hellenistic Era: A Sourcebook*, str. 80-81. Routledge.
* Leonid Zhmud, Alexander Chernoglazov (translator), *The Origin of the History of Science in Classical Antiquity*, str. 231. Walter de Gruyter.
Sozigen Aleksandrijski

:*Za učitelja Aleksandra iz Afrodizijasa videti [[Sozigen Peripatetičar]]*
**Sozigen Aleksandrijski** (, ), prema Pliniju Starijem, astronom kojeg je Julije Cezar konsultovao prilikom kreiranja julijanskog kalendara.

## Delo
O njemu se praktično ništa ne zna osim dva pomena u Plinijevoj "Prirodnoj Istoriji". Jedan od njih glasi (knjiga 18, 210-212):

:"...Bile su tri glavne škole, Haldejska, Egipatska i Grčka; ovima je četvrtu u našoj zemlji dodao Cezar tokom svoje diktature, koji je uz pomoć učenog astronoma Sozigena (*Sosigene perito scientiae eius adhibito*) vratio godine u sklad sa kretanjem Sunca."

Cezar je na osnovu Sozigenove sugestije uveo novi, solarni, kalendar, umesto starog, lunisolarnog i vremenom dezorganizovanog rimskog kalendara. Novi kalendar je stupio na snagu 1. jan/sij. 45. pne. i tekao jednoliko od, približno, početka naše ere (kada su korigovane prvobitne nedoumice u vezi učestalosti prestupnih godina) do 1582. kada je julijanski kalendar korigovan u gregorijanski, koji ima istu unutrašnju strukturu kao i prethodni. Neke pravoslavne crkve, među njima i srpska, još uvek koriste julijanski kalendar.

Presedan za ovakav oblik kalendara je mogao poticati upravo iz Egipta, gde je vladar Ptolemej III Euerget 238. pne. propisao godinu od 365 +1 dana, koja međutim nikada nije zaživela (v. egipatski kalendar). 

Sozigenova astronomska dela su izgubljena, među kojima i jedno s naslovom "Obrtne sfere". Plinije (2, 8) takođe beleži njegovo uverenje da se Merkur okreće oko Sunca.

## Reference
Ktesifon (orator)

**Ktesifon** je bio atenski političar i govornik koji je živio u doba Aleksandra Velikog. Kao pobornik protiv-makedonske stranke je godine 336. pne. predložio da se znamenitom govorniku i državniku Demostenu uruči zlatna kruna zbog njegovih zasluga za atensku državu. Šest godina kasnije je pro-makedonski političar i Demostenov suparnik Eshin predložio da se Ktesifonu zbog toga sudi jer je davanje krune bilo kršenje atenskih zakona. Demosten je u obranu Ktesifona izrekao znameniti govor *[[O kruni]]*, zahvaljujući kome je Ktesifon oslobođen. 

## Izvori
* William Smith, *A smaller history of Greece*, ch.21. Online excerpt
Linkestis

**Linkestis** ili **Linkestida** (, što znači "zemlja risova") bila je u antičko doba oblast, a neko vrijeme i nezavisna kraljevina u Gornjoj Makedoniji, smještena na južnoj granici Ilirije. Sjeverno od Linkestide se nalazila oblast Deriop, na sjeveroistoku je bila Pajonija, na istoku Pelagonija, na jugoistoku Ematija i Almopija, a na jugu Orestida, Eordeja i rijeka Halijakmon.

Linkestisom su vladali kraljevi, vojvode te nezavisni ili poluvazalni poglavice sve dok im u 4. vijeku pne. makedonski vladari iz argeadske dinastije nisu počeli oduzimati nezavisnost kroz dinastijske brakove i praksu uzimanja mladih linkestijskih prinčeva za taoce na makedonskom dvoru. Ta je praksa svoj vrhunac dobila pod Filipom II Makedonskim čijom je vojskom u bitci kod Heroneje komandirao Aerop od Linkestisa. Njegova dva sina - Arabej i Heromen - su 336. pne. osuđeni i pogubljeni zbog saučesništva u Filipovom ubistvu.

Kraljevi Linkestisa su tvrdili kako potječu od bahijadskih kraljeva drevnog Korinta koji su bili otjerani u 7. vijeku pne., iako njihova imena nisu uvijek odavala grčko porijeklo.

## Reference

## Povezano
* Heraclea Lyncestis

## Reference
* Strabon. ''Geografija'', Knjiga VII, , 4, 8 (''Geti, Makedonija, Crno more'').
* 
* .
* Errington, Robert Malcolm. *History of Macedonia*, 1986.
Atal (general)

**Atal** (na grčkom **Άτταλος**, cca. 390. pne. &ndash; 336. pne.) je makedonski dvorjanin i vojskovođa u službi kralj Filipa II.

Atal se pred kraj Filipove vladavine, uz Parmeniona, nametnuo kao jedan od najsposobnijih Filipovih komandanata. S vremenom je ojačao i Atalov uticaj na dvoru te je godine 338. pne. isposlovao brak svoje nećake Euridike za Filipa. To ga je odmah dovelo u sukob sa Filipovom četvrtom suprugom Olimpijadom i njenim sinom i prijestonasljednikom Aleksandrom. Prilikom jedne gozbe se Atal napio i javno molio da će Euridika roditi novog prijestonasljednika, na što ga je Aleksandar bijesno prekorio, a pošto je Filip stupio na Atalovu stranu, napustio je dvor i otišao u Iliriju. 

Nešto kasnije Filip pomirio s Aleksandrom, a Atal je, zajedno s Parmenionom poslan na čelu 10.000 vojnika u Malu Aziju kako bi stvorio makedonsko uporište pred veliki pohod na Perzijsko Carstvo. Atala i Parmeniona je, pak, tada porazio Memnon sa Rodosa, vođa grčkih najamnika u perzijskoj službi.

U oktobru 336. pne. je Filip ubijen od strane svog tjelohranitelja Pauzanije iz Orestisa, a, prema Diodoru, upravo je Atal dao povoda za atentat tako što je, razljućen time što je Pauzanija njegovog prijatelja javno osramotio i potakao na samoubistvo, Pauzaniju napio i podvrgao javnom silovanju. Pauzanija je kralja ubio zato što je odbio Atala kazniti za taj zločin.

Saznavši za Filipovu smrt, atenski političar Demosten mu je poslao pismo u kome nudi financijsku i drugu podršku ako se okrene protiv Aleksandra. Atal se umjesto toga vratio u Makedoniju i predao Demostenovo pismo kao dokaz svoje odanosti. Međutim, u međuvremenu je Olimpijada dala likvidirati Euridiku i njenu djecu pa je Aleksandar, zaključivši kako se Euridikinom stricu ne može vjerovati, dao Atala pogubiti.

## Fiktivni portreti
* U filmu *[[Alexander the Great (film)]]* iz 1955. je njegov lik tumačio Stanley Baker.
* U filmu *[[Alexander (film)|Alexander]]* iz 2004. je njegov lik tumačio Nick Dunning.

## Vanjske veze
* Attalus  by Jona Lendering
Mentor sa Rodosa

**Mentor sa [[Rodos (grad)|Rodosa]]** (grč. *Μέντωρ ὁ Ῥόδιος*, cca. 385. – 340. pne.) bio je starogrčki vojskovođa, najpoznatiji po tome što se kao najamnik borio protiv, a potom u službi perzijskog kralja Artakserksa III., za čiji je račun osvojio Egipat.

Mentor je karijeru počeo godine 358. pne. kada ga je, zajedno s bratom Memnonom, angažirao satrap Artabaz II. od Frigije. Mentor je na satrapa ostavio dobar dojam, s obzirom da mu je dao ruku svoje mlade kćeri Barsine. Iste je godine Artabaz II. digao pobunu protiv velikog kralja, ali je 354. pne. poražen pa su Artabaz, Memnon i Barsina bili prisiljeni bježati u Makedoniju na dvor kralja Filipa II., dok je Memnon otišao na dvor egipatskog faraona Nektaneba II.

S obzirom da je 351. pne. perzijski vladar Artakserkso III. pokrenuo veliki pohod na Egipat, faraon je odmah angažirao Memnona. Pohod je završio katastrofom, a potom je izbio cijeli niz pobuna na perzijskim teritorijama, od kojih je najvažnija bila ona u Sidonu. Mentor je tamo poslan kako bi pobunjenicima pomogao u obrani, te se grad dugo odupirao opsadi. Kada je 346. pne. grad konačno pao Mentor je zarobljen, no Artakserkso III. zadivljen njegovom vještinom ponudio mu je prelazak u njegovu službu.

Mentor je prihvatio te je godine 343. pne. sudjelovao u velikom pohodu na Egipat u kome je Nektanebo II. poražen, a bogati Egipat vraćen pod perzijsku vlast. Zahvalni kralj je Mentora 342. pne. imenovao zapovjednikom svih zapadnih perzijskih satrapija, a Mentor je taj položaj iskoristio kako bi omogućio pomilovanje za svog brata, Barsinu i Artabaza II. Umro je dvije godine kasnije, a Memnon je nakon toga oženio Barsinu.

## Veze
* Perzijska Monarhija
* Artakserkso III.
* Nektanebo II.
* Artabaz II.

## Izvori

## Vanjske veze
* Mentor s Rodosa (Livius.org) 
* Memnon i Mentor (enciklopedija Iranica)
Regrutacija

**Regrutacija**, **novačenje** ili **konskripcija** () je pojam koji u najširem smislu označava prisilni rad građana za račun državne vlasti. Najčešći oblik regrutacije jest vojna obaveza, odnosno služba u oružanim snagama, koja može biti kroz služenje vojnog roka odnosno odazivanje na mobilizacijske pozive u slučaju rata, elementarne nepogode ili drugih izvanrednih situacija. Pored toga postoji i radna obaveza tokom koje su građani dužni obavljati poslove od javnog značaja.

Izraz regrutacija ili regrutiranje se, pak, u posljednje vrijeme ponekad koristi i za aktivnosti pojedinih privatnih i drugih kompanija ili pravnih osoba koje za svrhu imaju pribavljanje najkvalitetnijih mogućih kadrova za profesionalno tj. plaćeno obavljanje određenih poslova. U medijima najčešće spominjani primjer su sportski klubovi koji regrutiraju igrače za pojedine timske sportove. Za tu aktivnost se, pod uticajem engleskog jezika, u posljednje vrijeme na srpskohrvatskom govornom području koristi izraz *draft*.
335. pr. n. e.

__NOTOC__

Godina **335. pne.** bila je godina predjulijanskog rimskog kalendara. U rimskoj državi bila je poznata kao **Godina konzulstva Kalena i Korva** (ili, rjeđe, **godina 419. ''[[Ab urbe condita]]**''). Oznaka 335. pne. za ovu godinu se koristila od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini postala glavna metoda u zapadnoj Evropi sa označavanje godina.

## Događaji
* Aleksandar III Makedonski, na povratku iz Korinta, gdje je potvrdio očev savez protiv Perzije prolazi kroz Delfe gdje ga pitijska svećenica proglašava "nepobjedivim". Potom s vojskom ide na sjever kako bi na Dunavu osigurao sjevernu granicu svog kraljevstva. Probivši se kroz prijevoj Šipka, tuče Tribale, a potom na Dunavu tuče Geti. Na kraju pohoda se okreće na zapad i tuče savez ilirskih plemena koji je namjeravao napasti Makedoniju. 
* Za vrijeme Aleksandrovog pohoda se po Grčkoj šire glasine da su ga ubili Iliri, na što Atena i Teba dižu ustanak protiv makedonske vlasti. Aleksandar se munjevito s vojskom prodire na jug te zauzima i potom razara Tebu, pri čemu je ubijeno 6.000 ljudi, a svi preživjeli stanovnici prodani u roblje. 
* Aleksandar potom dolazi pred Atenu i traži predaju pobunjeničkih vojskovođa Haresa i Haridema. Hares bježi u Troadu, a Haridem u Perziju. Aleksandra, međutim, spretni govornik i diplomat Demad uvjerava da se prema Ateni odnosi blago, pa Aleksandar čak odustaje zahtjeva da se protjera čelnik anti-makedonske stranke Demosten.
* Aristotel se iz Makedonije, gdje je poučavao Aleksandra, vraća u Atenu gdje otvara peripatetičku školu i gimnazij zvan Licej, koji sadrži prirodoslovni muzej, zoološki vrt i biblioteku.
* Marko Valerije Korvo je po četvrti put izabran za rimskog konzula.
* Kales (suvremeni Calvi) postaje prva rimska kolonija u Kampaniji, odnosno izvan matičnih rimskih teritorija u Lacijumu.
* Znameniti vajar Praksitel završava svoju aktivnu karijeru u Ateni (približan datum).

## Rođenja
*

## Smrti
* Hiketa iz Sirakuze, grčki matematičar i filozof (r. cca. 400. pne.)
* Eubul, atenski državnik (r. cca. 405. pne.)
LGBTQ prava u Sloveniji

**[[Slovenija]]** se smatra najprogresivinijom zemljom Centralne Evrope po pitanju prava lezbejki, gejeva, biseksualnih i transrodnih osoba. LGBT pokret je aktivan u Sloveniji od 1984. godine, kada je osnovana sekcija Magnus pri ŠKUC-u. Feministička grupa, Lilit, koja je podržavala lezbejska prava, osnovana je 1985., a lezbejska sekcija u okviru ŠKUC-a, LL osnovana je 1987. Godine 1990. Magnus i LL su osnovale nacionalnu gej i lezbejsku grupu, Roza klub. Slovenija priznaje istopolna partnerstva i zabranjuje diskriminaciju na osnovu seksualne orijentacije.
Zakon o bračnoj jednakosti stupa na snagu 4.3. 2015, koji je bio prepooručen od ljevičara, te parlament odobrava zakon i status se izjednačuje sa statusom heteroseksualnih parova. U februaru 2015, anketa je pokazala da 59% stanoviništva podržava istospolne brakove, a 38% usvajanje od strane istospolnih partnera. Crkva je, zajedno s koalicijom " Za otroke gre " htjela oboriti zakon referendumom, za kojeg su već bili prikupljeni potpisi. Nakon mnogobrojnih prepirki državni zbor je zabranio raspisivanje referenduma. Stranke ZL, DeSUS, SD I ZaAB su bili na strani novog zakona; jednakost za sve, bez da većina odlučuje o pravima manjina.

Konzervativci su se obratili Ustavnom sudu. Nakon par mjeseci (22. 10. 2015), Ustavni sud je uprkos zakonu u kojem se jasno navodi da većina ne može odlučivati o pravima manjine, tjesnom većinom (5 - 4) donio odluku da je referendum dopušten. Referendum je održan 20. decembra 2015., a na njemu je Zakon o bračnoj jednakosti srušen sa 36,98 % glasova za i 63,02 % protiv.

## Dekriminalizacija
Kao i u drugim državama bivše SFRJ, istopolni odnosi između muškaraca bili su kažnjavani od 1959. godine. Promenom ustava, krivični zakon dolazi u nadležnost republika i Slovenija dekriminalizuje homoseksualnost, 1976. (stupa na snagu 1977.) godine. I ako pod uticajem SFRJ-a, Slovenija je vremenom postala liberalnija zemlja.

## Istopolne zajednice

Slovenija priznaje istopolne zajednice od 23. jula, 2006. godine. Prvi zakon, koji je usvojen 2005. godine pokrivao je samo imovinska i neka nasledna pitanja, kao i pravo/obavezu na izdržavanje ekonomski slabije strane i nije garantovao pravo nasledstva, socijalno i zdravstveno osiguranje,penzija, kao ni rodbinski status. Novi zakon, koji daje sva prava koja su garantovana brakom osim usvajanja dece, donet je 2006. 

Jula, 2009. godine, ministarka Karatina Kresal je najavila da je moguće da će Slovenija usvojiti zakon o istopolnim brakovima.

## Zaštita od diskriminacije

Slovenija zabranjuje diskriminaciju na osnovu seksualne orijentacije na radnom mestu od 1998. Slovenija zabranjuje diskriminaciju i na drugim poljima i ima jedan od najširih zakona o zabrani diskriminacije u EU.

## Stav društva

Prema referendumu iz 2015 (DEC.20) ZA zakon je glasalo 36,98%, PROTIV 63,02%. U Ljubljani postoji razvijena LGBT scena, sa brojem klubova u kojima se organizuju LGBT žurke. Od 2001. godine u Ljubljani se održava parada ponosa.

## Životni uslovi

## Vidi dalje
* Ljudska prava u Sloveniji

## Reference
LGBTQ prava u Bugarskoj

Kao i druge zemlje u regionu Istočne Evrope, Bugarska je konzervativna kada su u pitanju teme vezane za LGBT osobe. Poslednjih godina primećuju se lagane promene.

## Dekriminalizacija

Bugarska je 1968. godine postala prva država sovjetskog bloka koja je dekriminalizovala istopolne seksualne odnose, mada je homoseksualnost ostala u sferi tabua i zvanično se smatrala psihološkim poremećajem. Godine 2002. Bugarska je izjednačila starosnu granicu za stupanje u seksualne odnose.

## Istopolne zajednice

Bugarska ne priznaje istopolne zajednice, niti istopolne brakove.

## Zaštita od diskriminacije

Bugarska je donela antidiskriminacioni zakon 2003. godine kojim se zabranjuje diskriminacija na osnovu seksualne orijentacije.
## Društvo i LGBT zajednica

U Bugarskoj postoji nekoliko gej klubova, koji se nalaze u Sofiji, Plovdivu i Varni. Najveća LGBT organizacija je BGO Gemini, osnovana 1992. Prva parada ponosa organizovana je 2008. godine, kada su učesnici i učesnice napadnuti od strane huligana, koji su pozivali na "nedelju netolerancije". Policija je uspela da savlada situaciju, tako da nije bilo povređenih. Drugi Sofia Gay Pride održan je 27. juna, 2009. i protekao je mirno i bez napada. Bugarska pravoslavna crkva se oštro protivila održavanju parade ponosa (BPC se, takođe, umešala u politiku i uticala na nepriznavanje istopolnih zajednica ranije ove godine). Paradu ponosa su podržale strane ambasade i partija Zelenite.

Prema istraživanju Eurobarometra iz 2006., svega 15% stanovnika Bugarske podržava istopolne brakove (prosek u EU je 44%).
## Vidi dalje
* Ljudska prava u Bugarskoj

## Vanjske veze
* BGO Gemini
* Resources on Homophobia in Bulgarian
* Bulgarian Gay Guide 

## Reference
Tupoljev

**Tupoljev** (ruski: Туполев), glavni i najstariji ruski proizvođač aviona, vojnih i onih za civilnu uporabu. Osnovao ga je Andrej Tupoljev.

## Lista Tupoljevljevih aviona

### Putnički avioni

* Tupoljev Tu-104
* Tupoljev Tu-114
* Tupoljev Tu-124
* Tupoljev Tu-134
* Tupoljev Tu-144
* Tupoljev Tu-154
* Tupoljev Tu-204
* Tupoljev Tu-214
* Tupoljev Tu-334

### Vojni avioni

* Tupoljev Tu-14
* Tupoljev Tu-16
* Tupoljev Tu-95
* Tupoljev Tu-22
* Tupoljev Tu-22M
* Tupoljev Tu-126
* Tupoljev Tu-142
* Tupoljev Tu-160

### Rani klipni avioni

* Tupoljev ANT-4
* Tupoljev ANT-20 Maxim Gorky
* Tupoljev ANT-25
* Tupoljev Tu-2
* Tupoljev Tu-4
* Tupoljev Tu-10

## Izvor

* Službene stranice Tupoljev
Klaustar

**Klaustar** (latinski) je element samostanske arhitekture nastao izravno iz rimskoga peristilnog tipa ladanjske vile; pravokutno unutarnje dvorište obično okruženo trijemovima na stupovima, naslonjeno jednom stranom na crkvu, dok ostale zatvaraju samostanske zgrade. U dvorištu se po pravilu nalazi bunar s kamenom krunom, vrt, a često i groblje za svećenike i redovnike. Klaustar je po pravilu dio samostana određen samo za redovnike (*kloštar*).

Povijest izgradnje klaustara počela je u 6. stoljeću u prvom benidiktinskom samostanu, Monte Cassino, da bi kasnije klaustar postao standardnim dijelom benediktinskih, a kasnije i drugih, samostana u srednjem vijeku, u romaničkom i gotičkom stilu.

Najveći klaustar na svijetu (12,000 m2) je u Certosa di Padula u blizini Salerna u južnoj Italiji.


Datoteka:Moissac Cloister.png|Opatija Saint-Pierre de Moissac
Datoteka:Cloister, Fontenay Abbey, Marmagne, France.JPG|Opatija Fontenay
Datoteka:Zadar Franziskaner Kloster.jpg|Samostan sv. Franje Asiškog u Zadru
Datoteka:Dubrovnic-dominican monastery-2.JPG|Dominikanski samostan i crkva u Dubrovniku


## Vanjske veze

* Fotografije klaustara u Španjolskoj, Portugalu i Engleskoj
Koloseum

**Koloseum** (Kolosej, izvorno: Colosseum), izvorno nazvan "Amfiteatar Flavijevaca", je amfiteatar u Rimu. Ime je dobio po kolosalnoj skulpturi cara Nerona koja se nalazila ispred amfiteatra. 
U Koloseumu su održavane gladijatorske borbe, koje je moglo pratiti 50 000 gledatelja. Održavale su se i borbe sa životinjama i rijetko kada borbe s brodovima. U slučaju požara Kolosej bi se ispraznio za 10 minuta. Koloseum je 2007. uvršten među novih 7 svjetskih čuda.

 Gradnja je započeta 72. za vrijeme cara Vespazijana, a dovršena desetak godina kasije za vrijeme vladavine njegova sina Domicijana.

Sagrađen u obliku velikog valjkastog tijela na eliptičnom tlocrtu, sa sjedištima koja se koso spuštaju prema borilištu – areni. Zidni plašt – omotač volumena – gotovo je nestao u otvorima arkada koje ga u tri kata raščlanjuju i kroz koje su hodnici dobivali svjetlost i zrak, a bile su ukrašene cijelim skulpturama. Čak su i uski dijelovi zida plastički naglašeni polu-stupovima, a gornji plašt pilastrima. Imao je 50 000 mjesta za sjedenje (i 10 000 mjesta za stajanje), pa čak i pokretni krov od platna. Bio je to veličanstveni kompleks graditeljstva i kiparstva koji je služio brojnim spektaklima. Održavane su i pomorske bitke s pravim brodovima; za te je prigode arena bivala potpuno ispunjena vodom, a kanal za dotok vode se još uvijek nalazi ispod crkve sv. Klementa, nedaleko Koloseja.

## Vanjske veze
Mato Nedić

**Mato Nedić** (Tolisa, 5. 1. 1971), hrvatski pjesnik, esejist, književni kritičar, putopisac, pripovjedač, romanopisac i antologičar.

Osnovnu školu pohađao je u Tolisi, a srednju u Orašju. Diplomirao je hrvatski jezik i književnost na Pedagoškome fakultetu u Osijeku. Surađivao je u ''Glasu Koncila'' (1994), u časopisima *Stećak*, *Hrvatska misao*, *Hrvatsko slovo*, *Vijenac*, *Riječ*, *Glede*, *Osvit*, *Marulić*, *Republika*, *Dubrovnik*, *Motrišta*, *Suvremena pitanja* i *Bosna franciscana*. Pjesme je objavljivao u zbornicima KLD-a Rešetari i u drugim publikacijama. Jedan je od autora monografije *Župa Tolisa 1802.-2002.*, autor je koncepcije i glavni urednik panorame *Toliška tkanica* (2007) i knjige *Posavski književni zbornik* (2008). Suautor je  (s Marijanom Damjanovićem) gramatičkoga priručnika za srednjoškolce *Slovo o jeziku* (2002. i 2012.).  Član je Društva hrvatskih književnika Herceg-Bosne (Mostar) i Društva hrvatskih književnika (Zagreb). Dopisni je član Hrvatske akademije za znanost i umjetnost u Bosni i Hercegovini.

## Djela
* *Bijeg* (pripovijetke, 1997), 
* *Godina stradanja* (roman, 2000), 
* *Slovo o jeziku* (gramatički priručnik, 2002 i 2012), 
* *Pomrčina sunca* (kratke priče, 2005), 
* *Svršetak početka* (pjesnička proza, 2006)
* *Govor gradova* (putopisne crtice, 2007),
* *Ljudske priče* (pripovijetke, 2010.),
* *Pater Martinus* (romansirana biografija fra Martina Nedića)
* *Svjetlosni nedogledi* (pjesnička proza, 2011.)
* *Okvir za mudrost* (roman o fra Iliji Starčeviću, osnivaču prve pučke škole u BiH, 2013)
* *Vrtlar riječi. Promišljanja o književnim djelima Tomislava Marijana Bilosnića* (književne kritike, 2015)
* *Antikvarijat* (novele, 2016)
* *Starinske priče* (pripovijetke, 2016)
* *Hod po oblacima* (eseji o hrvatskoj književnosti, 2017)
* *Ako hoćeš biti svjetionik* (eseji o svjetskoj književnosti, 2017).
**Epitafi Suncu* (lirske pjesme, 2018.)
**Čistina* (roman, 2018.)
**Redovnik Riječi*  (monografija o fra Martinu Nediću, prvome ilircu iz Bosne, 2019.)
**Antičke priče* (novele, 2020.)
**Utjelovljena tišina* (pjesme, 2020.)
**Glas vjere* (duhovno-religiozne pjesme, 2021.)
**Negdje iznad vjetra* (obiteljska saga, 2021.)
**Strategija forme* (književne kritike, 2022.)
**Lica poezije* (književne kritike, 2022.)
**Svjedok Svjetlosti* (Monografija o fra Iliji Starčeviću, osnivaču prve pučke škole u BiH, 2023.)
**Spomenica prve pučke škole u Bosni i Hercegovini (Tolisa, 1823. - 2023.)*
**Antologija suvremenoga hrvatskog pjesništva u Bosni i Hercegovini* (2024.)
Bono Dobroslav Nedić

**Bono Dobroslav Nedić** (Tolisa,19. 4. 1841. — 2. 1. 1903), hrvatski pisac. 

Početne škole završio je u Tolisi, u franjevački red stupio je 1857. Filozofsko-teološki studij vjerojatno je završio u Italiji. Proučavao je narodne umotvorine, pisao kraće priče, povijesne sastave, ali i upute za poljoprivrednike. 

## Djela
* *Dva zarobljenika-događaj iz sedamnaestog vijeka* (1885), 
* *Baron Josip Filipović ulazi s vojskom u Bosnu godine 1878.* (pjesma, 1887), 
* *Kratka povijest župe, crkve i samostana toliškog* (1887), 
* *Uputstvo za gajenje šljiva* (1889).
Shaolin

**Shaolin** može da bude:

* Shaolinski manastir (ili Shaolinski hram), budistički manastir u kineskoj provinciji, priznat kao glavni hram šaolinske budističke sekte te vezan uz borilačke vještine
* Shaolin Kung Fu, borilačke vještine vezane uz hram
*''Shaolin'' (film), film iz 2011.
**[[Shaolin and Wu Tang]]*, film iz 1983.
*''Shaolin Temple'' (film iz 1976)
*''Shaolin Temple'' (film iz 1982)
**[[Kids From Shaolin|Shaolin Temple 2: Kids From Shaolin]]*, film iz 1983.
**[[Martial Arts of Shaolin|Shaolin Temple 3: Martial Arts Of Shaolin]]*, film iz 1986.
Shaolinski hram

**Shaolinski samostan** ili **Shaolinski hram** (), je Chán budistički hram na Song Shanu kraj Zhengzhoua u kineskoj provinciji Henan u Dengfengu. Vodi ga Uvaženi opat Shi Yǒngxìn. Osnovan je 5. vijeku i odavno je stekao slavu zbog svoje povezanosti s kineskim borilaškim vještinama a posebno s Shaolin Kung Fuom. Zbog toga se smatra najpoznatijim Mahayana budističkim samostanom u zapadnom svijetu.

## Povezano
* Mudra
* Wudangshan
* Zhou Tong (strijelac)
* Yue Fei
* Popis fiktivnih organizacija u Wuxia fikciji

## Reference


## Vanjske veze

* Shaolin International Federation
* Shaolin Kung Fu OnLine Library - Canonical Texts of Shaolin Monastery
Bazilika Svetog Apolinarija u Classi

**Bazilika Svetog Apolinarija u Classi** () je važan spomenik bizantske umjetnosti u italijanskom gradu Ravenni. Kada je UNESCO osam ravenskih lokaliteta stavio na svoju listu svjetske baštine, ovu baziliku je naveo kao "izvrstan primjer rane kršćanske bazilike u svoj njenojh čistoći, jednostavnosti dizajna, te korištenja prostora i raskošnu prirodu njenih ukrasa".

Građevinu od opeka je podigao biskup Ursicinije (Ursicino), koristeći novac grčkog bankara Julijana Argentarija. Vjerojatno se nalazila u blizini kršćanskog groblja, a vrlo moguće i ranijeg paganskog, s obzirom da su neke nadgrobne ploče korištene u njenoj izgradnji.

Bazilika je posvećena 8. maja 549. od strane biskupa Maskimijana i posvećena je prvom biskupu Ravenne i Classe. Bazilika je tako izgrađena otprilike kada i Bazilika San Vitale u Raveni. Godine 856. ostaci Svetog Apolinarija su prebačene iz Bazilike Sant'Apollinare u Classi u Baziliku Sant' Apollinare Nuovo u Raveni.

## Vanjske veze

* photos 
* Virtual tour