Zvonimir Vučković

**Zvonimir Zvonko Vučković** (ratno ime: *Feliks*; rođen 6. jula 1916. Bijeljina, Austrougarska - umro 21. decembra 2004. Kalifornija, SAD) je bio poručnik predratne vojske Kraljevine Jugoslavije, te četnički komandant i saradnik okupatora za vreme Drugog svetskog rata.

Tokom ustanka u Srbiji 1941. godine, borio se zajedno sa partizanima za oslobođenje Gornjeg Milanovca. Nakon toga je, po naređenju vrhovne komande, napao na saborce partizane u oslobođenom gradu.

Bio je komandant 1. ravnogorskog korpusa Jugoslovenske kraljevske vojske u Otadžbini. Godine 1942. proglašen je za vojvodu takovskog. Bio je jedan od vodećih ličnosti četničkog pokreta Draže Mihailovića.

Posle rata je bio deo četničke političke emigracije.

## Drugi svetski rat

### Ustaničke borbe za Gornji Milanovac (1941)

Poručnik Zvonimir Vučković vodio je ustanički napad na Gornji Milanovac. Dogovor o napadu na Nemce u Gornjem Milanovcu postignut je na sastanku između četnika i partizana u selu Lunjevici. Na sastanku je Zvonimir Vučković, komandant Takovskog četničkog odreda, postavljen za komandanta zajedničke četničko-partizanske akcije protiv Nemaca, a partizanski vođa, učitelj Milan Rakić za njegovog zamenika.

Četnički komandant Zvonko Vučković je hteo da zaustavi partizanski napad na Gornji Milanovac, pa čak i da se postavi između ustanika i nemačkog garnizona, ali je procenio da bi to bilo veoma štetno po četnike. Zbog toga je rešio da se, bar privremeno, pridruži ustanicima: 

Početak napada na Gornji Milanovac određen je 28. septembra 1941. za tri sata ujutru. Posle par časova borbe, poručnik Vučković je ponudio opkoljenim Nemcima da se predaju, što su oni i prihvatili. Zarobljeni Nemci su kasnije sproveni na Ravnu goru.

Razloge za učešće dijela Takovskog četničkog odreda u borbama za oslobođenje G. Milanovca, te njihovo pridruživanje Čačanskom i Kragujevačkom NOP odredu, predočio je marta 1942. ravnogorski poručnik Dušan Đorić u svom izvještaju Mihailoviću: 

### Napad na partizanske saborce u ustanku

Partizani i četnici su početkom novembra 1941. zajedno branili oslobođeni Gornji Milanovac od Nemaca. U međuvremenu, došlo je do opšteg napada četnika na Užičku republiku. 4. novembra 1941. godine, dok je bio na sastanku povodom odbrane grada sa partizanskim komandantom Brankom Rakićem, Vučković je telefonom primio naređenje Načelnika Gorskog štaba potpukovnika Dragoslava Pavlovića da odmah napadne partizane i razoruža ih. Lokalni četnički komandanti su odlučili da Zvonko Vučković ode lično u Vrhovnu komandu u Brajićima i obavesti potpukovnika Pavlovića da je njegovo naređenje trenutno nemoguće izvršiti jer nije kod vojnika stvoreno potrebno raspoloženje, jer su baš tih dana u Milanovcu uspeli da uspostave relativno dobre odnose sa partizanima. Potpukovnik Pavlović je odbio ove razloge i naredio da u Milanovcu odmah postupe po izdatom naređenju.

U međuvremenu, partizani su posumnjali da se nešto sprema. Jedan deo četnika se izvukao iz grada, a drugi deo četnika su razoružali borci Takovskog bataljona Čačanskog NOP odreda u Gornjem Milanovcu. Po povratku u Milanovac, Vučković je našao četnike u Selu Brusnici pored Milanovca, kako se pripremaju za napad. Poručnik Vučković se potom vratio u Milanovac 
kako bi uverio partizane da njihovo savezništvo neće biti prekršeno. Sa partizanskim komandantom Brankom Rakićem se, dajući časnu oficirsku reč, sporazumeo da oružje vrate razoružanim četnicima, i da se ostali četnici mogu odmah vratiti u Milanovac.

Takovski partizani su mu verovali i dozvolili su da četničke snage ostanu u gradu zahvaljujući "časnoj oficirskoj reči" Zvonka Vučkovića. Noću između 6. i 7. novembra četnici Zvonka Vučkovića, koje je vodio narednik Kljajić, su iznenada su opkolili bolnicu i napali partizane u Gornjem Milanovcu. Partizani koji su bili opkoljeni u zgradi bolnice (oko 125 boraca) predali su se nakon što im je garantovana bezbednost.

Prema Vučkovićevom izveštaju, četnici su u Gornjem Milanovcu 8. novembra 1941. zarobili oko 135 partizana. Partizani zarobljeni u gradu, zajedno sa borcima zarobljenim u okolnim selima, 8. novembra su sprovedeni u Mihailovićev štab na Ravnu goru, nakon čega su zarobljeni partizani predati Nemcima. Nemci su većinu zarobljenih streljali, dok je samo manji broj uspeo da se spase.

### Latentna saradnja sa Nedićevom vladom i njemačkim okupatorom (1942)

Procesom legalizacije većine ravnogorskih odreda u Srbiji 1941/1942. nije bio obuhvaćen Takovski četnički odred pod komandom poručnika Zvonimira Vučkovića. Ipak, iz jedne depeše koju je pod pseudonimom »Feliks« poslao generalu Mihailoviću 4. maja 1942. godine, može se zaključiti da je poručnik Vučković u stalnom kontaktu sa susjednim legalizovanim komandantima. Pored toga, Vučković najavljuje da bi trebalo da preuzme komandu nad tek osnovanim četničkim odredom Koste Pećanca:

Kada je riječ o komandantima legalizovanih odredâ, poručnik Vučković je, pored kapetana Dušana Smiljanića, održavao najprisniju vezu i sa poručnikom (zatim kapetanom, potonjim majorom) Predragom Rakovićem. Zahvaljujući Rakoviću, koji se početkom decembra 1941. preko kapetana SDK Marisava Petrovića povezao sa okupatorom te legalizovao svoj odred, i Zvonimir Vučković tokom 1942. uspostavlja konekciju sa njemačkim i srpskim vlastima.

7. oktobra 1942, nakon što je uhapšen potpukovnik Milan Kalabić (otac Nikole Kalabića), okružni načelnik u Požarevcu i osoba od velikog povjerenja vođe četničkog pokreta, te jedan od ljudi najzaslužnijih za uspješnu legalizaciju ravnogorskih odreda i njihovo snabdijevanje i naoružavanje, Draža Mihailović šalje radio-depešu u kojoj poručnike Vučkovića i Rakovića, svoje komandante u Šumadiji, poziva na oprez i konspiraciju, tj. da dotadašnje kontakte s kvislinškim i okupacionim strukturama reduciraju na minimum: 

U zimu 1942/1943. godine, Prvi ravnogorski korpus JVuO pod Vučkovićevom komandom je poveo akciju protiv jednog dijela Kosmajskog partizanskog odreda, koji je u Takovskom srezu izvršio desetak atentata. Takovska brigada iz sastava Prvog ravnogorskog korpusa preduzela je gonjenje kosmajskih partizana sve do Aranđelovca, kamo je došla u vezu sa Mihailovićevim odredima pod komandom poručnika Nikole Kalabića te bataljonom valjevskih četnikâ. Tom prilikom je zarobljeno oko 20 partizana, nakon čega ih je Kalabić sve dao likvidirati. U izvještaju koji je dostavljen Vrhovnoj komandi JVuO, navedeno je da su pripadnici NOVJ prethodno bili osuđeni od strane četničkog prijekog suda.

### Saradnja sa Nemcima (1943)

Kapetan Miloš B. Marković, komandant Ariljske brigade iz sastava Požeškog korpusa JVuO, obavještava 12. februara 1943. godine generala Dragoljuba Mihailovića o vezama poručnika Vučkovića sa potporučnikom Eganom Krigerom, njemačkim komandantom Gornjeg Milanovca, uspostavljenim u cilju »gonjenja komunista«:

Četnički komandant Predrag Raković 3. marta 1943. javlja generalu Mihailoviću o sastanku sa nemačkim potporučnikom Eganom Krigerom, na kom su dogovorili uništenje odreda pod komandom Milorada Labudovića Labuda (ubijen krajem februara 1943. godine kod Lazarevca od strane pripadnika SDK):

I u depeši od 23. marta, Raković piše da se ponovo sastao sa nemačkim komandantom iz G. Milanovca, sa kojim je dogovorio zajedničke akcije protiv NOVJ:

Raković obavještava Mihailovića 29. marta 1943. da sve teče po planu dogovorenom sa okupatorom:

### Borbe pod nemačkom komandom (1944)

Tokom drugog prodora NOVJ u Srbiju, četničke se jedinice kapetana Zvonimira Vučkovića (Prvi ravnogorski korpus JVuO) bore skupa sa okupacijskim i kvislinškim trupama. U pismu koje je pomoćnik komandanta 2. dragačevske brigade kapetan Dobrica Đukić 24. marta 1944. uputio kapetanu Zvonimiru Vučkoviću stajalo je sljedeće:

U depešama od 18. i 20. aprila 1944. godine, pukovnik Jevrem Simić (pseudonimi »Drška« i »Stipe«) obavještava generala Mihailovića da se Vučković bori pod komandom njemačkih oficira:

Potporučnik Milutin Janković, komandant Dragačevske brigade iz sastava 1. ravnogorskog korpusa JVuO pod komandom kapetana Vučkovića, 17. aprila 1944. izvještava Dražu Mihailovića o situaciji u Dragačevu. Pored ostalog, Janković piše:

U proljeće 1944. godine, prilikom njemačke kontraofanzive protiv partizana u jugozapadnoj Srbiji u kojoj su učestvovale i značajne četničke snage, zabilježena je i fotografija komandanta 1. ravnogorskog korpusa JVuO sa njemačkim oficirom, vjerovatno iz Wehrmachtove divizije
''Brandenburg''.

U knjizi razgovora sa pripadnicima srpske političke emigracije, objavljenoj 1991. pod naslovom “Srbija na zapadu“, čiji je autor Milo Gligorijević, dugogodišnji glavni i odgovorni urednik NIN-a, major Zvonimir Vučković je priznao da su „neki četnici (a sve četnike mnogi pogrešno pripisuju Mihailoviću) ušli u otvorenu saradnju sa okupatorom“. Međutim, nasuprot brojnim primarnim izvorima koji svjedoče da je makar od početka 1943. godine bio u kontaktu s okupatorskim oficirima, Zvonimir Vučković tvrdi drugačije: „Ja ću vam uvek reći ovo: u gerili je sve dozvoljeno. (...) Ja nikada nisam kolaborirao do 1944. godine.“

Istoričar Miloš Timotijević, u knjizi “Zvonko Vučković — Ratna biografija (1941-1944)“,  na sljedeći način interpretira četničku kolaboraciju sa okupatorom, kao i ulogu Zvonimira Vučkovića u organizaciji JVuO:

## Izvori

## Povezano
* Ustanak u Srbiji 1941.
* Napad četnika na Užičku republiku
* Predaja zarobljenih partizana Nemcima 1941.