Vlado Dapčević

**Vladimir – Vlado Dapčević** (1917 — 2001), revolucionar, učesnik Narodnooslobodilačke borbe, potpukovnik NOVJ, a nakon rata pristalica Rezolucije Informbiroa i politički zatvorenik u SFRJ.

Bio je mlađi brat narodnog heroja Peka Dapčevića.

## Biografija

Rođen je 14. juna 1917. godine u selu Ljubotinju, kod Cetinja. Potiče iz činovničke porodice. Gimnaziju je pohađao na Cetinju, ali je zbog organizovanja štrajka učenika, isključen iz škole.

### Partijski rad

1933. godine, sa šesnaest godina, postaje član SKOJ-a, a iste godine je, zbog širenja komunističkih ideja, prvi put uhapšen. U KPJ je primljen 1934. godine.

Godine 1935. učestvuje u velikim partijskim demonstracijama i tuči sa policijom, zbog čega biva uhapšen. U zatvoru je proveo mesec dana. Školovanje nastavlja u Podgorici, Nikšiću i Prizrenu, ali svuda biva isključen iz škole. Na kraju je, zbog komunističke aktivnosti, isključen iz svih škola u Kraljevini Jugoslaviji. Zbog zasluga na organizovanju partijskih ćelija izabran je za organizacionog sekretara Pokrajinskog komiteta SKOJ-a za Crnu Goru, Boku, Sandžak, Kosovo i Metohiju.

Usled policijske provale u KPJ, tokom 1936. godine, dolazi do masovnog hapšenja članova partije. Pokrajinski komitet u Crnoj Gori na to uzvraća organizovanjem demonstracija, gde dolazi do ozbiljnih sukoba s policijom. U tim sukobima gine 12 demonstranata, dok ih je pedesetak ranjeno, a skoro 400 pohapšeno. Posle direktive partije da se obustave sukobi, Vlado se predao policiji. U zatvoru u Sarajevu provodi skoro četiri meseca kada su, zbog pritiska međunarodne javnosti, skoro svi pušteni na slobodu.

Početkom 1937. godine postavljen je za organizacionog sekretara MK KPJ za Cetinje. Prijavljuje se, kao dobrovoljac, za odlazak u Španiju, ali policija otkriva i hapsi veliku grupu dobrovoljaca.

### Studije u Beogradu

Vlado tek 1939. godine dobija dozvolu da polaže maturu u Kotoru. Te godine upisuje se na Tehnološki fakultet u Beogradu.

Na Univerzitetu se uključuje u borbu za odbranu autonomije Univerziteta, kao i na organizovanju partijskih ćelija među studentima i radnicima. U jednoj od borbi sa ljotićevcima na Fakultetu je ranjen u glavu vatrenim oružjem. Učestvovao je na velikim studentskim demonstracijama decembra 1939. godine, kada je četrnaest drugova poginulo. Sutradan je govorio na komemorativnom skupu na fakultetu, tokom kojeg je ponovo došlo do tuče sa ljotićevcima.

Tokom 1940. godine učestvuje u radu plenuma Pokrajinskog komiteta KPJ za Crnu Goru. Prema Vladovoj oceni, već tada su "*počele neke intrige, karijerizam, neke svinjarije koje
su mene prosto zaprepašćivale*." Zatim po zadatku odlazi u Boku kotorsku, gde radi na stvaranju novih partijskih organizacija. Zbog frakcijskih borbi unutar KPJ, dolazi do raspuštanja Okružnog komiteta KPJ za Cetinje, čiji je Vlado bio član.

### Drugi svetski rat

Za vreme bombardovanja 6. aprila 1941. godine Vlado se nalazio u Beogradu. Odatle se prebacuje u Crnu Goru, gde učestvuje u partijskom radu na organizovanju ustanka. Aktivno učestvuje Trinaestojulskom ustanku naroda Crne Gore. Kao borac Lovćenskog bataljona učestvovao je u napadu na Pljevlja.

U jesen 1941. godine, Vlado se usprotivio direktivi Partije o vraćanju određenog broja boraca kućama, zbog čega je isključen iz KPJ. Zajedno sa borcima Lovćenskog bataljona učestvuje u formiranju Prve proleterske brigade, kada postaje borac njenog Prvog (lovćenskog) bataljona. Posle Igmanskog marša i dolaska u Foču, početkom 1942. godine, ponovo je primljen u Partiju i postavljen za političkog komesara Drinskog dobrovoljačkog odreda.

Sredinom 1942. godine postavljen je za komandanta Prve čete Prvog (lovćenskog) bataljona Prve proleterske. Zbog kritičkih istupa ponovo je isključen iz Partije. Kao komandir desetine bombaša učestvuje u nizu akcija, sve do ranjavanja krajem 1942. godine.

Učestvuje u borbama na Neretvi i Sutjesci, nakon kojih je ponovo primljen u KPJ i postavljen za političkog komesara Sedme krajiške brigade. U prvoj polovini 1944. godine postavljen je za političkog komesara Oficirske škole pri Vrhovnom štabu, a zatim za komesara Desete krajiške divizije NOVJ. Iz rata izlazi u činu potpukovnika.

### Informbiro i robija

Posle rata je postavljen za nastavnika na Višoj partijskoj školi, a potom 1947. godine za načelnika Uprave Jugoslovenske armije za agitaciju i propagandu.

Učestvuje na Petom kongresu KPJ, jula 1948. godine, u Beogradu. Prihvatajući Rezoluciju Informbiroa, pokušao je da pobegne iz zemlje, sa generalima Arsom Jovanovićem i Brankom Petričevićem. Bekstvo je osujećeno i, tom prilikom na granici sa Rumunijom, gine načelik Generalštaba JA general Arso Jovanović. Vlado uspeva da pobegne i jedno kratko vreme se krije u Beogradu, da bi, pri ponovnom pokušaju bekstva preko mađarske granice, bio uhapšen.

U istražnom zatvoru u Glavnjači i Banjici je proveo 22 meseca, a 1950. godine je osuđen na dvadesetogodišnju robiju. Od juna 1950. do 6. decembra 1956. godine nalazio su u logorima Stara Gradiška, Bileća i Goli otok. U zatvoru su prema Dapčeviću i drugim pristalicama Informbiroa primenjivane najteže metode mučenja, uključujući "špalir", linč i zloglasno "špansko plivanje". U Gradiški, na prinudnom radu, šefovi su im bili zarobljene i osuđene ustaše. Medu njima i koljači osuđeni na po dvadeset godina zatvora.

Po izlasku sa robije, zbog pretnje novim hapšenjem, 1958. godine, beži s grupom drugova u NR Albaniju. U Albaniji među emigrantima izbija sukob oko puteva dalje borbe. Vlado je želeo da borbu nastavi u Jugoslaviji, dok se većina odlučila za odlazak u SSSR. Posle nekoliko meseci neizvesnosti, albanske vlasti ih upućuju u SSSR.

### Emigracija

Po dolasku u Sovjetski Savez emigrantima je ponuđeno da nastave školovanje ili da prihvate odgovarajući posao, što je Vlado odbio i nastavlja sa političkim radom. Organizuje snažnu propagandu uoči Konferencije komunističkih partija u Moskvi, 1961. godine. Konferencija usvaja Rezoluciju kojom se Savez komunista Jugoslavije, osuđuje kao revizionistička i antimarksistička partija.

Prilikom izbijanja Kubanske krize, 1962. godine, Vlado je među organizacijom organizovao dobrovoljce za odlazak na Kubu. Iako su Kubanci odobrili vize, sovjetske vlasti nisu dozvolile dolazak dobrovoljaca. Posle 22. Kongresa Komunističke partije Sovjetskog Saveza (KPSS), Vlado je podržao stav albanskih i kineskih komunista u sukobu s KPSS-om, zbog čega je ozbiljno ugrozio svoj dalji opstanak u SSSR-u.

Živeći u Odesi tokom 1964. i 1965. godine radio je na doktorskoj tezi o istoriji jugoslovenskog radničkog pokreta. Početkom 1965. godine pokušava da ode kao dobrovoljac u Vijetnam, ali ga sovjetske vlasti sprečavaju. SSSR napušta 1965. godine i odlazi u zapadnu Evropu.

Da bi preživeo, boraveći u Belgiji, Švajcarskoj i Holandiji, radi najteže fizičke poslove. Istovremeno pokušava da među jugoslovenskom ekonomskom emigracijom razvije politički rad, ali ne postiže neki uspeh. Policija ovih zemalja ga više puta hapsi proteruje iz jedne zemlje u drugu. Tek mu 1969. godine Belgija odobrava stalni boravak. Iz Belgije se povezuje sa marksističko-lenjinističkim partijama zapadne Evrope i učestvuje u njihovom radu.

### Ponovo robija

Saradnjom jugoslovenske i rumunske policije, uhapšen je 1975. godine u Bukureštu. U Jugoslaviji je osuđen na smrt, ali mu je kazna zamenjena za 20 godina zatvora. Držan je u potpunoj izolaciji.

Juna 1988. godine pušten je iz Požarevačkog zatvora i proteran iz Jugoslavije. Po ukidanju zabrane povratka, Vlado se septembra 1990. godine vratio u SFRJ. U brojnim intervjuima i javnim nastupima ukazivao je na opasnost izbijanja rata i raspada Jugoslavije.

### Osnivanje Partije rada

Nepunu godinu dana nalazio se na čelu novoformirane KPJ, ali se zbog njegove odlučne borbe protiv nacionalizma u Partiji, ova partija raspala. Vlado je 27. marta 1992. godine osnovao Partiju rada. Za vreme ratnih zbivanja na području bivše Jugoslavije, aktivno se angažovao na jačanju antinacionalističke svesti u pravcu zaustavljanja rata, pri čemu oštricu svoje borbe usmerava prozivanjem Miloševićevog režima.

Umro je 12. jula 2001. godine u Beogradu.

## Porodica

Čitava Vladina porodica je učestvovala u NOB-u, braća Peko i Milutin, kao i sestra Danica. Brat Milutin i sestra Danica, su se kao i Vlado, 1948. godine, izjasnili za Informbiro, te doživeli sličnu sudbinu.

## U medijima, umetnosti i književnosti

Radio Televizija Beograd je aprila 1987. godine sa njim snimila intervju u KP domu Požarevac. Emisija je neko vreme bila zabranjena za prikazivanje. https://www.youtube.com/watch?v=L1QFSaMWu5M

Njegov lik se pojavljuje u televizijskoj seriji Save Mrmaka Četrdeset osma - Zavera i izdaja snimljenoj 1988. godine u kojoj ga je igrao glumac Ivan Šebalj. https://www.youtube.com/watch?v=z9FLBwFEFJU

Svoj životni put je u Briselu 1989. godine ispričao novinaru Borbe Slavku Ćuruviji koji je na osnovu tih iskaza objavio knjigu Ibeovac - Ja, Vlado Dapčević.

1991. godine gostovao je u emisiji Klub 91 Televizije Sarajevo kao predsednik Komunističke partije Jugoslavije. https://vimeo.com/22802882

1998. godine dao je intervju za podgoričku televizijsku stanicu Blue Moon. https://www.youtube.com/watch?v=YJXqS6nSfLM

## Izvori

## Vanjske veze
* Slavko Ćuruvija: Ja, Vlado Dapčević 
* Mltranslations.org: Vlado Dapčević, pristupljeno 20. aprila 2012. 
* Novosti.rs: Odiseja Vlada Dapčevića, pristupljeno 20. aprila 2012.
* Espressostalinist.com: Vlado Dapčević (1917-2001), pristupljeno 20. aprila 2012. 
* TVSA: Vlado Dapčević predsednik Komunističke partije Jugoslavije (intervju u emisiji Klub 91), 9. juli 1991.
* RTB: „Robijaš Vlado Dapčević - sužanj jugoslovenskih tamnica“ (intervju sa Vladom Dapčevićem u KP domu Požarevac), Božidar Kalezić i Slavko Ćuruvija, april 1987. (emisija je bila zabranjena)
* Četrdeset osma - Zavera i Izdaja (1988)