open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Robin Warren

**John Robin Warren** (Adelaide, 11. lipnja 1937.) je australski liječnik i patolog, zaposlenik Kraljevske bolnice u Perthu. Godine 1979., radeći na Sveučilištu u Zapadnoj Australiji, Warren je s kolegom Barryjem J. Marshallom otkrio kako je uzročnik peptičkog ulkusa bakterija. Daljnjim radom, njih su dvojica razvili dijagnostički test za otkrivanje bakterije *[[Helicobacter pylori]]* kod ulkoznih pacijenata. Za to im je otkriće 2005. godine uručena Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu.
Laokont

**Laokont** ili **Laokoont** (starogrčki: *Λαοκόων*, latinski: *Laocoon*) je lik iz grčke mitologije, prorok i svećenik boga Apolona, sin Agenora iz Troje i prema nekim legendama, brat Anhiza (oca trojanskog junaka Eneje).
## Biografija
Po jednoj od legendi - Laokont je uvrijedio Apolona prekršivši zakletvu o celibatu, jer je imao sinove, po drugoj razljutio je Apolona oskvrnuvši svetost njegova hrama, obljubivši pred njegovim kipom svoju ženu. Zbog tog mu se Apolon osvetio poslavši dvije morske zmije Porku i Karibeju da mu udave sinove blizance Antifanta i Timbreja, i to u vrijeme dok se on pripremao žrtvovati bika, na oltaru boga Posejdona, nakon što je žrijebom određen da to obavi.

Po drugoj i puno poznatijoj verziji legende o njemu, on je udavljen zajedno sa sinovima, zato da ne odvrati Trojance od namjere da unesu Trojanskog konja u grad, kog su im ostavili Grci. Po toj verziji zmije je poslala božica Atena, a ne Apolon koji je ionako više simpatizirao Trojance.

Legendu o Laokonu opjevao je Vergilije u II knjizi svog epa Eneida a fizički najbolje oslikala kiparska grupa - *[[Laokont sa sinovima]]* koja se danas nalazi u Vatikanskim muzejima. Ta grupa, bila je neko vrijeme na dvoru cara Tita (79. - 81.) za nju je Plinije Stariji rekao da su je isklesali tri kipara sa Rodosa; Agesandar, Polidor i Atenodor. Ona je ponovno izazvala pravu senzaciju kad je ponovno iskopana u Rimu u doba renesanse.

Ta grupa nadahnula je 1766. Gottholda Lessinga da napiše svoj slavni esej o umjetnosti; **Laokon ili o granicama slikarstva i pjesništva**. I brojni drugi umjetnici našli su inspiraciju u priči o Laokonu.
## Reference

## Vanjske veze

* ''Laocoön'' na portalu Encyclopædia Britannica
The World Factbook

**The World Factbook** (ISSN 1553-8133, također poznat kao CIA World Factbook) je izvor podataka o zemljama svijeta koji svake godine objavljuje CIA u stilu almanaha. *Factbook* je dostupan na internetu u obliku web stranice, koja se djelomično osvježava svaki tjedan. Također je dostupan za preuzimanje za čitanje s vašeg računala. *Factbook* pruža dvije do tri stranice pregleda demografije, geografije, komunikacije, državnih tijela, ekonomije i vojnih osoba 267 od SAD-a priznatih država i nesamostalnih područja širom svijeta.

*Factbook* je namijenjen za uporabu američkim vladinim dužnosnicima, te su njegov stil, format, pokrivenost i sadržaj su prvenstveno namijenjeni ispunjavanju njihovih zahtjeva. Međutim, ovaj izvor informacija se često koristi kao izvor za akademske istraživačke radove. *Factbook* je djelo američke vlade, i kao takve je u javnom vlasništvu u Sjedinjenim Američkim Državama po američkom zakonu.

## Vanjske veze

* The World Factbook
Hemijsko razlaganje

**Hemijsko razlaganje** (*analiza*, *dekompozicija*) je separacija hemijskog jedinjenja u elemente ili jednostavnija jedinjenja. Ono se u nekim slučajevima definiše kao proces koji je suprotan hemijskoj sintezi. Hemijska dekompozicija je često neželjena hemijska reakcija. Stabilnost, koju hemijsko jedinjenje ima pod normalnim uslovima, je ograničena pri izlaganju jedinjenja ekstremnim uslovima, kao što su toplota, radijacija, vlažnost ili kiselost rastvarača. Detalji procesa delompozicije generalno nisu dobro definisani, jer se molekul može razložiti u mnoštvo manjih fragmenata. Hemijsku dekompoziciju koristi više analitičkih tehnika, kao što su masena spektrometrija, tradicionalna gravimetrijska analiza, i termogravimetrijska analiza.

Šira definicija termina *dekompozicija* takođe obuhvata razlaganje jedne faze u dve ili više faza.

## Reakcije
Opšta reakcija hemijske dekompozicije je: 
: AB → A + B

Specifičan primer je elektroliza vode do gasovitog vodonika i kiseonika:

: 2 H2O(*I*) → 2 H2 + O2

### Dodatni primeri
Primer spontane dekompozicije je vodonik peroksid, koji se sporo razlaže u vodu i kiseonik:
: 2 H2O2 → 2 H2O + O2

Karbonati se razlažu pri zagrevanju. Primetan izuzetak je ugljena kiselina, H2CO3. Ona je sastojak gaziranih pića, koji se spontano razlaže tokom vremena u ugljen dioksid i vodu
: H2CO3 → H2O + CO2

Drugi karbonati se razlažu pri zagrevanju i proizvode odgovarajuće metalne okside i ugljen dioksid. U sledećoj jednačini *M* označava metal:
: MCO3 → MO + CO2

Specifični primer je razlaganje kalcijum karbonata:
: CaCO3 → CaO + CO2

Metalni hlorati se takođe razlažu pri zagrevanju. Metalni hlorid i gasoviti kiseonik su produkti.
: 2 MClO3 → 2 MCl + 3 O2

Jedna od uobičajenih dekompozicija hlorata je razlaganje kalijum hlorata:
: 2 KClO3 → 2 KCl + 3 O2

## Reference

## Povezano
* Analitička hemija
* Termalna dekompozicija

## Vanjske veze
* Baza podataka biodegradacije
Solvejev postupak

**Solvejev postupak** (*amonijačno karbonatni proces*) je industrijski proces za proizvodnju natrijum karbonata iz natrijum hlorida, amonijaka i ugljen dioksida. Proces je razvijen u modernu formu tokom 1860-tih. Svedska proizvodnja natrijum karbonata je 2005. bila oko 42 miliona tona.

## Hemija
U zasićen rastvor natrijum hlorida uvodi se amonijak i ugljen(IV) oksid. Reakcijom u vodenom rastvoru nastaju amonijačni, natrijumovi, bikarbonatni i hloridni joni, koji mogu da daju četiri različite soli: amonijum hlorid (NH4Cl), amonijum bikarbonat (NH4HCO3), natrijum hlorid (NaCl) i natrijum bikarbonat (NaHCO3). Hlađenjem rastvora istaloži se najmanje rastvorna so - NaHCO3, a u rastoru ostaju joni amonijaka i hlora. Istaloženi NaHCO3 se odvaja od rastvora filtracijom, a zatim se zagrevanjem u rotacionoj peći dobije natrijum karbonat (soda).
: NH3 + CO2 → NH4HCO3
: NH4HCO3 + NaCl → NaHCO3 + NH4Cl (NaHCO3 u vidu taloga na dnu)
: 2NaHCO3 → Na2CO3 + CO2 + H2O (uz pomoć temperature natrijum hidrogenkarbonat (soda bikarbona) se razlaže na natrijum karbonat (obična soda), ugljen dioksid i vodu)

## Reference

## Vanjske veze
* Solvay Process Collection, Solvay (New York) Public Library. 
* Salt and the Chemical Revolution
Formion (Terencije)

***Formion*** () je komedija rimskog književnika Publija Terencija Afera, sastavljena po uzoru na komad *Tužitelj* (Ἐπιδικαζόμενος) grčkog komediografa Apolodora iz Karista, jednog od istaknutih pesnika nove atičke komedije. *Formion* je premijerno prikazan 161. pne. na Rimskim igrama.

## Zaplet

Demifon, atinski starac, nalazi se van zemlje, u Kilikiji, a za to vreme njegov mladi sin Antifon zaljubi se u jednu devojku, koju je slučajno zatekao kako plače za svojom tek umrlom majkom, čiju sahranu mora pripremiti i nakon čije je smrti ostala posve sama na svetu. Formion, lukavi parazit, kosristeći odredbe jednog zakona ― prema kojem se devojke koje su ostale bez roditelja moraju udati za svog najbližeg rođaka (u okviru dopuštenog stupnja srodnosti) ― u dogovoru s Antifonom izmisli da je ovaj mladić njen najbliži rođak i isposluje sudsku odluku da se Antifon mora oženiti njome i naposletku, nakon čega zaista i usledi venčanje. U međuvremenu, Antifonov rođak Fedrija očajnički je zaljubljen u jednu heteru, ali nema novca da od svodnika Doriona otkupi njenu slobodu. Njegov otac Hremet, Demifonov brat, takođe je bio van Atiine na Lemnosu. U tom trenutku vraćaju se u Atinu oba oca (Demifon i Hremet). Demifon je besan zbog braka koji je sklopio njegov sin i odlučan je da ga razvrgne. Formion ponudi da, za određenu svotu novca, odvede iz kuće svoju nevestu i oženi je za nekoga drugog. Pošto je tako došao do novca, preda ga Fedriji, koji njime otkupi od svodnika heteru. U međuvremenu, otkrije se uz pomoć dadilje Sofrone da je devojka kojom se Antifon bio oženio zapravo kći Hremeta, koji je na Lemnosu imaju još jednu ženu, koja mu je rodila tu devojku; ta je žena sa svojom ćerkom i njenom dadiljom bila došla u Atinu u potrazi za Hremetom, ali je tu umrla. Hremet iznad svega želi da od Nausistrate, svoje zakonite žene u Atini, sačuva tajnu o svojoj bigamiji. Kako bi izbegli nevolju, dva se oca dogovore da priznaju Antifonov brak za valjan, ali njihov pokušaj da povrate novac koji je Demifon isplatio Formionu završava se tako što Nausistrata sazna za Demifonovo nepočinstvo. Međutim, naposletku mu oprosti i sve se srećno završi.

## Reference
Apsorpcija (farmakokinetika)

U farmakologiji (specifičnije farmakokinetici), **apsorpcija** je kretanje leka u krvotok.

Absorpcija obuhvata nekoliko faza. Prvo, lek mora da se unese purem jednog od načina administracije (oralno, topikalno-dermalno, *etc*.) i u specifičnoj formi doziranja, kao što su tablete, kapsule, rastvor, itd.

U drugim situacijama, kao što su intravenozna terapija, intramuskularna injekcija, i drugi, apsorpcija je jednostavnija, ima manje varijabilnosti u apsorpciji, te je bioraspoloživost je često skoro 100%. Smatra se da intravaskularna administracija (e.g. IV) ne obuhvata apsorpciju, i da nema gubitaka leka. The fastest route of absorption is inhalation, and not as mistakenly considered the intravenous administration.

Apsorpcije je u primarnom fokusu u razvoja lekova i medicinske hemije, pošto se lek mora apsorbovati pre nego što može da ispolji svoje medicinskog dejstvo. Farmakokinetički profil leka se može lako i znatno promeniti podešavanjem faktora koji utiču na apsorpciju.

## Reference

## Literatura

* 

## Vanjske veze
* Absorption of Drugs
Fagocit

**Fagociti** su bela krvna zrnca koja štite telo putem konzumiranja (fagocitoze) štetnih stranih čestica, bakterija, i mrtvih ili umirućih ćelija. Njihovo ime potiče od  - "da jede", i "-cit", biološkog sufiksa koji označava „ćeliju“. Oni su esencijalni za borbu protiv infekcija i zanaknadni imunitet. Fagociti su važni širom životinjskog carstva i visoko su razvijeni kod kičmenjaka. Jedan litar ljudske krvi sadrži oko šest milijardi fagocita. Fagocite je otkrio 1882 Ilja Iljič Mečnikov dok je studirao larve morske zvezde. Mečnikov je nagrađen za ovo otkriće Nobelovom nagradom za fiziologiju ili medicinu 1908. godine. Fagociti su prisutni kod mnogih vrsta. Neke amebe se ponašaju kao makrofagni fagociti, što sugestira da su se fagociti pojavili rano tokom evolucije živih bića.

Fagociti ljudi i životinja se nazivaju „profesionalnim“ ili „neprofesionalnim“ u zavisnosti od toga koliko su efektivi u izvođenju fagocitoze. U profesionalne fagocite se uvrštavaju neutrofili, monociti, makrofage, dendritske ćelije, i mastociti. Glavna razlika između profesionalnih i neprofesionalnih fagocita je da profesionalni fagociti imaju molekulske receptore na njihovoj površini koji mogu da detektuju štetne objekte, kao što su bakterije, koji se normalno ne nalaze u telu. Fagociti su presudni u borbi protiv infekcija, kao i za održavanje zdravog tkiva, jer uklanjaju mrtve i umiruće ćelije koje su dosegle kraj njihovog životnog veka.

Tokom infekcije, hemijski signali privlače fagocite do mesta gde su patogeni napali telo. Te hemikalije mogu da potiču od bakterija ili od drugih fagocita koji su već prisutni. Fagociti se kreću putem metoda zvanog hemotaksa. Kad fagociti dođu u kontakt sa bakterijama, receptori na površini fagocita se vežu za njih. To vezivanje dovodi fagocitnog „gutanja“ bakterija. Neki fagociti ubijaju progutane patogene putem oksidanasa ili azot oksida. Nakon fagocitoze, makrofage i dendritske ćelije mogu isto tako da učestvuju u prezentaciji antigena. To je proces kojim fagociti premeštaju delove razgrađenog materijala na svoju površinu. Taj materijal se tim putem prikazuje drugim ćelijama imunskog sistema. Neki fagociti zatim putuju u telesne limfne čvorove i prikazuju materijal belim krvnim zrncima zvanim limfociti. Ovaj proces je važan za formiranje imunosti. Međutim, mnogi patogeni su evoluirali metode za izbegavanje napada fagocita.

## Reference

## Literatura

* 
* 
*  Website
* 
* 
* 
* 
* 

## Vanjske veze

*
Antikodon

**Antikodon** je triplet nukleotida tRNK koji je komplementaran kodonu iRNK. Za svaki od kodona i-RNK, osim stop kodona, postoji odgovarajući, komplementaran antikodon tRNK. Pošto se kodoni iRNK prepisuju sa DNK po principu komplementarnosti i komplementarni su antikodonima, proizlazi da antikodoni sadrže isti redosled baza kao odgovarajući triplet DNK, samo što umesto timina imaju uracil. Ukupan broj antikodona iznosi 61. Prilikom translacije antikodon tRNK se vezuje vodoničnim vezama za komplementaran kodon iRNK.

## Reference

## Povezano
* genetički kod
* kodon
* translacija
* RNK

## Vanjske veze
* tRNA could be the cause of heart attack
* Sprinzl tRNA compilation
* Collection of tRNAs identified from complete genomes 
* Molecule of the Month  © RCSB Protein Data Bank :
** Transfer RNA 
** Aminoacyl-tRNA Synthetases 
** Elongation Factors
Laokont sa sinovima

**Laokont sa sinovima** je ime helenističke kiparske grupe, koja se danas nalazi u Vatikanskim muzejima, točnije u dijelu koji se zove Muzej Pio Clementino.

Grupa prikazuje trojanskog svećenika Laokonta i njegova dva sina blizanca u bezuspješnoj borbi sa morskim zmijama koje ih dave.

To je skulptura od paroskog mramora visoka 208 cm; široka 163&nbsp;cm i duboka 112&nbsp;cm.
## Opis
Prema legendi iz grčke mitologije Laokont je bacio koplje na Trojanskog konja kad su ga zaluđeni Trojanci uvukli u grad, i izrekao čuvenu rečenicu - *Timeo Danaos et dona ferentes* (Bojim se Danajaca i kad darove donose). 
On je naime uzalud pokušao uvjeriti svoje sugrađane da ne uvuku Trojanskog konja u grad. Zbog tog je božica Atena protivnica Trojanaca, poslala divovske zmije Porku i Karibeju da udave njegove sinove, Laokont je dotrčao i bezuspješno pokušao spasiti sinove.
Prema drugoj verziji, te dvije zmije poslao je Posejdon da ga kazni zbog kršenja celibata, pa su to Trojanci shvatili kao znak božje volje i upravo zbog toga uvukli Trojanskog konja unutar svojih zidina . Postoji i treća verzija mita po kojoj je zmije poslao Apolon jer je Laokon oskvrnuo njegov hram, obljubivši pred njegovom skulpturom svoju ženu.

## Historija ponovnog otkrića
Grupa je pronađena 14. januara 1506. za vrijeme oranja u vinogradu Felice de Fredisa, na brdu Oppio, nedaleko od Neronove vile Domus Aurea. Prema kronikama iz tog vremena, kod iskapanja te grupe monumentalnih razmjera, sudjelovali su Michelangelo i arhitekt Giuliano da Sangallo, koje je poslao sam papa da procjene vrijednost otkrića. Sangallo je samo djelomično iskopanu grupu, uspio ispravno identificirati, jer je znao za Plinijev tekst u kom je naveo da je vidio tu grupu u palači cara Tita (79. - 81.). Plinije je i naveo da je ta grupa djelo troje kipara sa Rodosa; Agesandara, Polidora i Atenodora. Po najnovijim saznanjima Agesandar je krajem 1. vijeka pne. zajedno sa svojim sinovima Polidorom i Atenodorom vodio uspješnu radionicu, u kojoj su se uglavnom radile kopije tadašnjih slavnih djela (u to vrijeme kopije nisu bile na tako lošem glasu, i nije ih se smatralo nečim lošim i jeftinim) za bogate naručioce. Pa se pretpostavlja da je i ta grupa, samo kopija starijeg djela, neki pretpostavljaju da je orginal bio odljev od bronce.
## Izvori

## Vanjske veze

* ''Il Gruppo del Laocoonte'' na portalu Tutt'ART
Trojanski konj (razvrstavanje)

Sintagma **Trojanski konj** danas ima više značenja;
* Trojanski konj, veliki, šuplji drveni konj, lukavstvo kojim su Ahejci konačno savladali Troju
* Trojanski konj (informatika), vrsta malware softvera
Gaj Meliso

**Gaj Meliso** (, 1. vek n.e.) bio je jedan od oslobođenika Gaja Cilnija Mecenata, Oktavijanovog prijatelja i pokrovitelja umetnosti i književnosti. Rođen je u Spoletu od slobodnih roditelja, no oni su ga kao bebu izložili, a osoba koja ga je pronašla darovala ga je kao roba Mecenatu. Tom je prilikom, kako je bio običaj s robovima, pored latinskog imena *(Gaius)*, dobio i jedno grčko ime *(Melissus)*. Premda je Melisova majka kasnije želela da uzme natrag svog sina, on je odbio napustiti Mecenata. Ovaj ga je ubrzo oslobodio, a naklonost premda mladiću pokazao je i sam Oktavijan Avgust, koji mu je poverio da sredi biblioteku u Portiku Oktavije. Svetonije ga, na navedenom mestu u delu *O gramatičarima*, zove "Gaj Meliso" *(Gaius Melissus)*, ali ga na drugom mestu u istom delu zove "Levije Meliso" *(Laevius Melissus)*, što prema nekim ispitivačima treba ispraviti u "Cilnije Meliso" *(Cilnius Melissus)*. Plinije Stariji zove ga "Mecenat Meliso" *(Maecenas Melissus)*.

Meliso je najpoznatiji kao kreator nove vrste rimske komedije. On je, zapravo, stvorio novu vrstu togate koja je opisivala život rimskih vitezova, čija se svečana odeća zvala *[[trabea]]*, pa je ova varijanta komedije prema kostimu i dobila ime trabeata *(fabula trabeata)*.

Prema Svetoniju, Meliso je, kad mu je već bilo šezdeset godina, počeo da radi na zborniku "ludorija" *(ineptiae)*, odnosno "šala" *(ioci)*, i naposletku je taj zbornik imao ukupno 150 knjiga. Možda se bavio i izučavanjem gramatike i Vergilijevog dela.

Meliso nije našao sledbenike u rimskoj književnosti i celokupno njegovo delo izgubljeno je bez traga.

Po njemu je 1880. nazvan *[[Teatro Caio Melisso|Teatar Gaja Melisa]]*, podignut u 17. veku na katedralnom trgu u Spoletu.

## Reference
Trabeata

**Trabeata** () bila je vrsta rimske komedije sa tematikom iz života rimskih vitezova, čija se svečana odeća (vrsta toge) zvala *[[trabea]]*. Trabeata se javila pred kraj principata Oktavijana Avgusta u 1. veku n. e. i predstavljala je pokušaj obnove togate, komedije koja se razvila za vreme Sule u 2. veku pne. i obrađivala teme iz italskoga i rimskoga života. Tvorac trabeate i njen jedini predstavnik (koliko se danas zna) bio je Mecenatov oslobođenik Gaj Meliso, no on nije našao sledbenike u rimskoj književnosti, a samo Melisovo delo u potpunosti je izgubljeno.

## Reference
Brucit

**Brucit** je mineral magnezijum hidroksida, sa molekulskom formulom Mg(OH)2, što znači da pripada grupi hidrata.

## Svojstva
Javlja se u obliku masa, u vidu manje-više širokih tabličastih kristala ili u vidu vlakna. Uglavnom je bele ili zelene boje, ali može biti plav, roz ili čak bez boje. Ima staklast ili sedefast sjaj, a ogreb mu je beo. Rastvara se u hlorovodoničnoj kiselini, ali ne ispušta mehuriće. NJegova tvrdoća po Mosovoj skali je 2,5.

## Značaj
Upotrebljava se za dobijanje magnezijuma i njegovih soli, kao i za proivodnju vatrostalnih materijala.

## Ležišta
Ležišta sa najboljim primercima ovog minerala se nalaze u SAD-u.

## Reference

## Literatura

* 
* 
* 
* 

## Vanjske veze
Melasa

**Melasa** (reč portugalskog porekla: melaço (pt.) , Hittite 𒈠𒀀𒄴𒆷𒀸 (*māḫlaš*, “grapevine”).) predstavlja poslednji sirup iz kojeg više nije moguće dobiti kristalni šećer jednostavnim sredstvima. 

To je gusta tečnost, tamnosive boje, otušno slatkog ukusa. Najviše se koristi u industriji vrenja, naročito za proizvodnju špiritusa i kvasca. Koristi se i za stočnu hranu.

## Reference

## Vanjske veze
Bombona

**Bombona** (, *bon* – "nešto dobro") je tvrdi slatkiš napravljen od šećera sa dodatkom boja i aroma. Dolazi od francuske reči ***bon*** što označava nešto dobro. Bombona je tvrda da bi duže trajala jer se konzumira tako što se otapa u ustima i teško može da se pregrize.

Zanatlija koji pravi bombone se zove bombondžija.

Nekada su se prodavale iz velike staklene posude na gram a danas se uglavnom proizvode fabrički i prodaju upakovane u kesice od 100 grama.

U Beogradu (2008. god) još uvek ima zanatlija bombondžija.

## Izrada
Sirup od mešavine šećera i vode (mleka itd) se kuva do određene koncentracije, ili dok se počne karamelizovati. Zavisno o sastojcima i dužini vrenja, dobijaju se različite vrste bombona.

Pre nego što su termometri postali široko dostupni, koncentracija šećera u rastvoru određivala se jednostavnom metodom: kašičica smeše se spušta u hladnu vodu i na osnovu njenih svojstava određuje se faza rastvora:

## Reference

## Vanjske veze

* National Confectioners Association – Information on a variety of candies
* Science of Candy  – Descriptions and videos of hardness stages
* Candy Wrapper Museum – Extensive photo archive
Palačinka

**Palačinka** (, ) je poslastica pržena u ulju ili bez ulja. Palačinke su okrugle, mogu biti debele ili tanke, a prave se od smese umešene od brašna i mleka ili vode, i 1—6 jaja. Palačinka je verovatno najstariji oblik hleba i poznata je širom planete, spremana na različite načine.

Palačinka se nakon prženja premaže slatkim ili slanim nadevom. Od slatkih, najčešće se koriste pekmez, džem, razni industrijski kremovi, med ili slično. Od slanih nadeva, koriste se sir, kajmak, razna već gotova jela, kao ruska salata, ili slično. Po premazivanju, palačinka se umotava u cilindričan oblik, ili se premota u trouglasti oblik. Po želji, na već umotanu palačinku se mogu stavljati drugi dodaci.

Etimološki, reč „palačinka“ nastala je od latinske reči „placenta“ koja znači „kolač“.

## Reference

## Vanjske veze
Esencijalni nutrijent

**Esencijalni nutrijent** je nutrient koji je neophodan za normalno funkcionisanje tela. To je materijal koji telo ne može da sintetiše, ili ne može da sintetiše adekvatne količine (npr. niacin, holin), i stoga se mora unositi putem ishrane. Esencijalni nutrijenti se takođe definišu putem kolektivne fiziološke evidencije za njihovu važnost u ishrani.

Neke od kategorija esencijalnih nutrijenata su vitamini, dijetetski minerali, esencijalne masne kiseline, i esencijalne aminokiseline. Različite vrste imaju veoma različite esencijalne nutrijente. Na primer, većina sisara sintetiše sopstvenu askorbinsku kiselinu, i stoga se ona ne smatra esencijalnim nutrijentom za te vrste. Ona je međutim esencijalni nutrijent za ljude, kojima su neophodni spoljašnji izvori askorbnske kiseline (vitamina C). Mnogi esencijalni nutrijenti su toksični u velikim dozama (i.e. hipervitaminoza). Neki se mogu koristiti u količinama većim od neophodnih bez očevidnih štetnih efekata.

## Masne kiseline
Esencijalne masne kiseline su masne kiseline koje ljudi ne mogu da sintetišu, jer im nedostaju enzimi desaturaze.

* α-Linoleinska kiselina (ALA, 18:3), omega-3 masna kiselina)
* Linolna kiselina (LA, 18:2), an omega-6 masna kiselina)

α-Linoleinska kiselina se ne koristi u telu u svojoj originalnoj formi. Ona se razlaže u dugolančane polinezasićene masne kiseline eikozapentanoinsku kiselinu (EPA, 20:5) i dokozaheksaenoinsku kiselinu (DHA, 22:6). EPA i DHA se takođe mogu konzumirati kao prehrambeni izvor iz ribe ili ribljeg ulja.

Linolna kiselina se takođe ne koristi u originalnom obliku. Ona se razlaže u dugolančane polinezasićene masne kiseline gama-linolnu kiselinu (GLA, 18:3), dihomo-gama-linolnu kiselinu (DGLA, 20:3) i arahidonsku kiselinu (AA, 20:4).

Omega-9 masne kiseline nisu esencijalne za ljude. Ljudi generalno poseduju sve enzime neophodne za njihovu sintezu.

## Aminokiseline
Esencijalne aminokiseline su:

* Esencijalne aminokiseline neophodne za prevremeno rođenu decu, ali ne za zdrave osobe:
** Arginin

## Vitamin

## Dijetarni minerali

Neophodne količine znatno variraju među nutrijentima. Na primer, 70&nbsp;kg težak čovek sadrži 1.0&nbsp;kg kalcijuma, i samo 3&nbsp;mg kobalta.

## Reference

## Literatura

* 
* Hausman, P, 1987, *The Right Dose*. Rodale Press, Emaus, Pennsylvania. 

## Povezano
* Avitaminoza
* Dijetarni suplement
Polinezasićena mast

**Polinezasićeni lipidi** su triacilgliceroli u kojima se ugljovodonični rep estra sastoji od polinezasićenih masnih kiselina (masnih kiseline koje poseduju više od jedne dvostruke veze između ugljenika). Termin „nezasićeni“ se odnosi na činjenicu da molekuli sadrže manje od maksimalne količine vodonika. Ti materijali postoje kao *[[Geometrijski izomerizam|cis]]* ili *[[Konformacioni izomerizam|transizomeri]]* u zavisnosti od geometrije dvostruke veze.

Zasićene masti imaju ugljovodonične lance koji se veoma lako mogu složiti. Ugljovodonični lanci transmasti se mogu lakše složiti od cis masti, a teže od zasićenih masti. Stoga generalno tačke topljenja masti se povećavaju od cis do transnezasićenih i zatim do zasićenih.

## Reference

## Povezano
* Mononezasićena mast
* Esencijalna masna kiselina
* Nezasićena mast

## Vanjske veze
* „Polyunsaturated Fats And Health“
* The Chemistry of Unsaturated Fats
Mononezasićena mast

U biohemiji i ishrani, **mononezasićene masti** (mononezasićene masne kiseline) su masne kiseline koje imaju jednu dvostruku vezu u lancu masne kiseline, dok je ostatak lanca vezan jednostrukim vezama. U kontrastu s tim, polinezasičene masne kiseline imaju više od jedne dvostruke veze.

Masne kiseline su molekuli sa dugim lancem. One imaju alkil grupu na jednom kraju i karboksilnu grupu na drugom kraju. Viskozitet i tačka topljenja masnih kiselina se smanjuju sa povećanjem broja dvostrukih veze. Stoga, mononezasićene masne kiseline imaju višu tačku topljenja od polinezasićenih masnih kiselina i nižu od zasićenih masnih kiselina. Mononezasićene masne kiseline su tečne na sobnoj temperaturi i polučvrste ili čvrste pri stajanju u frižideru.




## Literatura

* 
* 

## Povezano
* Zasićena mast
* Nezasićena mast

## Vanjske veze
* Fats (Mayo Clinic)
* Types of Fats (Cardiovascular Consultants) 
* The Chemistry of Unsaturated Fats
Alva

**Halva** ili **alva** (arap. حلوى‎‎, *ḥalwā*, od حلاوة, *ḥalāwā*: slatkoća; usp. tur. *helva*), slatko jelo od pšeničnog brašna, masti i meda ili od susama, brašna, meda ili šećera. Postoje različite vrste: ćeten-alva, tahan-alva, kos-alva itd. Prave ga i prodaju alvadžije u svojim alvadžinicama. Potiče sa Bliskog istoka i najviše je raširena po arapskim zemljama i na Balkanu. Do 1908. u Sarajevu su imali posebnu čaršiju alvadžiluk. Tim poslom su se najviše bavili Makedonci, Albanci i Goranci.

## Reference

## Vanjske veze
Šestougao

U geometriji, **šestougao** je mnogougao sa šest temena i šest stranica.

### Pravilni šestougao
Pravilni šestougao je šestougao kod koga su sve stranice jednake dužine i svi unutrašnji uglovi jednaki.
Svaki unutrašnji ugao pravilnog šestougla ima po 120° (stepeni), a zbir svih unutrašnjih uglova bilo kog šestougla iznosi 720°. Kao što je moguće pokriti ravan jednakostraničnim trouglovima ili kvadratima, i pravilni šestougao ima tu osobinu, pa se može upotrebiti za konstruisanje teselacija.
Pčelinje saće ima osnovne elemente u formi šestougla upravo zato što takav oblik omogućava efikasnu i ekonomičnu upotrebu prostora i materijala od koga je sagrađeno.

Ako primetimo da je pravilni šestougao sastavljen od 6 jednakostraničnih trouglova, njegova površina biće šest puta veća od površine jednakostraničnog trougla i, ako mu je osnovna stranica dužine a\,\!, biće data formulom
P =6\cdot\frac{a^2\sqrt{3}}{4}= \frac{3 \sqrt{3}}{2}a^2.

Obim šestougla kome je stranica dužine a\,\! biće jednak 6a\,\!, dužina veće dijagonale je 2a\,\!, a dužina kraće dijagonale je a\sqrt{3}\,\!.
 
Ne postoji Platonovo telo koje čine pravilni šestouglovi. Arhimedova tela koja su sastavljena i od šestouglova su zarubljeni tetraedar, zarubljeni oktaedar, zarubljeni ikosaedar (poznatiji kao fudbalska lopta), zarubljeni kuboktaedar i zarubljeni ikosidodeakedar.

### Konstrukcija
Pravilni šestougao se može konstruisati uz pomoć lenjira i šestara. Sledeća animacija ilustruje korak po korak, konstrukciju pravilnog šestougla koju je dao Euklid, knjizi IV, svojih ''„Elemenata“''.

## Gde se može videti šestougao
* U francuskom jeziku, termin *l'hexagone* (šestougao) se često koristi da označi Francusku, jer njen oblik podseća na šestougao.


Image:Fort-Jefferson Dry-Tortugas.jpg|Pogled iz vazduha na Fort DŽeferson u nacionalnom parku Dry Tortugas
Image:Honey_comb.jpg|Pčelinje saće
Image:Snowflake 300um LTSEM, 13368.jpg|Mikrofotografija snežne pahuljice


## Reference

## Povezano
* Heksagonalni broj

## Vanjske veze

* Šestougao na Mathworld
* Definicija i osobine šestougla sa interaktivnom animacijom
Eozinofil

**Eozinofilni granulociti** (*Eozinofili*, *acidofili*) su bela krvna zrnca. Oni su jedna od komponenti imunskog sistema odgovornih za borbu protiv multićelijskih parazita i određenih infekcija kod kičmenjaka. Zajedno sa mast ćelijama, eozinofili takođe kontrolišu mehanizme vezane za alergiju i astmu. Oni su granulociti koji se razvijaju tokom hematopoeze u kičmenoj moždini pre migracije u krv.

On najčešće ima jedro sa dva segmenta u obliku bisaga, a u protoplazmi sadrži gusto raspoređene krupnije crvenkastonarandžaste granulacije.

Ove ćelije su eozinofilne, ili 'vole kiselinu', što pokazuje njihov afinitet za ugljene i katranske boje. On su normalno transparentni, dok nakon bojenja eozinom poprimaju crvenu boju cigle. Obojenje je koncentrisano u malim granulama unutar ćelijske citoplazme, koje sadrže mnoštvo hemijskih posrednika, kao što su histamini i proteini poput eozinofilne peroksidaze, ribonukleaze (*RNase*), dezoksiribonukleaze, lipaze, plazminogeni, i glavni bazni protein. Ti posrednici se oslobađaju procesom degranulacije nakon aktivacije eozinofila, i oni su toksični za parazite, ali i za tkivo domaćina.

## Reference

## Vanjske veze

* Histologija 
* Šta je eozinofil
Omega-6 masna kiselina

**''n''−6 masne kiseline** (*ω−6 masne kiseline*, *omega-6 masne kiseline*) su familija nezasićenih masnih kiselina koja ima zajedničku terminalnu ugljenik–ugljenik dvostruku vezu u *n*−6 poziciji, koja je šesta veza sa metil kraja.

Biološki efekti *n*−6 masnih kiselina su uglavnom posredovani njihovom konverzijom u *n*-6 eikozanoide, koji se vezuju za niz receptora u telu. Konverzija tkivne arahidonske kiseline (20:4n-6) do n-6 prostaglandinskih i n-6 leukotrienskih hormona pruža mnoštvo bioloških meta za farmaceutski razvoj lekova. Cilj tih istraživanja je umanjenje ekcesivnog n-6 dejstva u aterosklerozi, astmi, artritisu, vaskularnim oboljenjima, trombozi, imuno-inflamatornim procesima, i proliferaciji tumora. Konkurentne interakcije sa ''n''−3 masnim kiselinama utiču na relativno skladištenje, mobilizaciju, konverziju i dejstvo n-3 i n-6 eikozanoidnih prekurzora.

## Ključne ''n''−6 masne kiseline
Linoleinska kiselina (18:2, *n*−6), najkraća *n*−6 masna kiselina, je esencijalna masna kiselina. Arahidonska kiselina (20:4) je fiziološki značajna *n*−6 masna kiselina i prekurzor prostaglandina i drugih fiziološki aktivnih molekula.

## Negativni zdravstveni efekti
Neka medicinska istraživanja sugerišu da ekscesivni nivoi pojedinih *n*−6 masnih kiselina, relativno to pojedine ''n''−3 (omega-3) masne kiseline, mogu da povise verovatnoću pojave više bolesti.

Moderna zapadna ishrana tipični ima odnos *n*−6 ka *n*−3 veći od 10 na 1, nekad i do 30 na 1. Smatra se da je optimalni odnos 4 na 1 ili manje.

## Prehrambeni izvori

Četiri glavna prehrambena ulja (od palme, soje, uljane repice, i suncokreta) se proizvode u količini većoj od 100 miliona metričkih tona godišnje, što daje više od 32 miliona metričkih tona n-6 linoleinske kiseline i 4 miliona metričkih tona n-3 alfa-linoleninske kiseline.

Prehrambeni izvori *n*−6 masnih kiselina su:

## Lista ''n''−6 masnih kiselina

## Reference

## Literatura

* 
* 
* 
* 

## Vanjske veze
* ''Masnoća koja leči''
Leukotrien

**Leukotrieni** su masni molekuli imunskog sistema koji doprinose inflamaciji kod astme i alergijskog rinitisa. Leukotrienski antagonist se koriste za lečenje tih bolesti.

Leukotrieni su prirodni eikosanoidni lipidni posrednici. Leukotrieni koriste autokrinu i parakrinu signalizaciju za regulaciju telesnog responsa. Leukotrieni se proizvode u telu iz arahidonske kiseline enzimom 5-lipoksigenaza. Njihovo formiranje je obično praćeno nastankom histamina.

## Tipovi

Primeri leukotriena su LTA4, LTB4, LTC4, LTD4, LTE4, i LTF4.

LTC4, LTD4 i LTE4 se često nazivaju **cisteinilnim leukotrienima** usled prisustva aminokiseline cisteina u njihovoj strukturi. Cisteinilni leukotrieni su sporo-reagujuće supstance anafilakse (SRS-A).

## Istorija i ime
Ime *leukotrien*, koje je uveo švedski biohemičar Bengt Samuelson 1979., potiče od reči *[[leukocit]]* i *trien* (što ukazuje na činjenicu da ova jedinjenja imaju tri konjugovane dvostruke veze). Molekul koji je kasnije nazvan leukotrien C, "sporo reagujuća supstanca koja stimuliše glatke mišiće" (SRS) je originalno otkrivena između 1938 i 1940 od strane Feldberga i Kelaveja. Istraživači su izolovali SRS iz tkiva pluća posle dužeg period nakon izlaganja otrovu zmije i histaminu.

## Biohemija

### Sinteza

Leukotrieni su sintetisani u ćeliji iz arahidonske kiseline 5-lipoksigenazom. Katalitički mehanizam obuhvata umetanje kiseonika na specifičnoj poziciji arahidonske kiseline.

Put lipoksigenaze je aktivan u leukocitima, (mast ćelijama, eozinofilima, neutrofilima, monocitima, i bazofilima. Kad su te ćelije aktivirane, arahidonska kiselina se otpušta iz fosfolipidne ćelijske membrane fosfolipazom A2.

## Literatura

## Dodatna literatura
 
* Lipkowitz, Myron A. and Navarra, Tova (2001) *The Encyclopedia of Allergies* (2nd ed.) Facts on File, New York, p.&nbsp;167, 
* Samuelsson, Bengt (ed.) (2001) *Advances in prostaglandin and leukotriene research: basic science and new clinical applications: 11th International Conference on Advances in Prostaglandin and Leukotriene Research: Basic Science and New Clinical Applications, Florence, Italy, June 4–8, 2000* Kluwer Academic Publishers, Dordrecht, 
* Bailey, J. Martyn (1985) *Prostaglandins, leukotrienes, and lipoxins: biochemistry, mechanism of action, and clinical applications* Plenum Press, New York, 

## Vanjske veze
*
Formijat

**Format** ili **metanoat** je ion CHOO&minus; ili HCOO&minus; (mravlja kiselina minus jedan hidrogen ion). To je najjednostavniji karboksilatni anion.

**Format** (jedinjenje) je sol ili estar mravlje kiseline.

## Primeri
* etil format, CH3CH2(HCOO)
* natrijum format, Na(HCOO)
* cezijum format, Cs(HCOO)
* metil format, CH3(HCOO)
* metil hloro format, CH3OCOCl
* trietil ortoformat
* trimetil ortoformat, C4H10O3

## Reference

## Povezano
* Mravlja kiselina

## Vanjske veze
* Format
Tekstilna industrija

**Tekstilna industrija** je grana industrije koja se bavi preradom vlaknastih sirovina i izradom tkanina, pletenih proizvoda i prediva. Oslanja se poljoprivrednu proizvodnju iz koje crpi potrebne sirovine: vuna, lan, pamuk, svila, juta i dr. Ovo je jedna od najstarijih industrijskih grana. Krajnji produkt proizvodnje su odeća i razne vrste tkanina.

## Podela sirovina
Sirovine koje se koriste u tekstilnoj industriji prema poreklu se mogu podeliti na:
* *životinjske*: vuna, krznoa
* *biljne*: konoplja, pamuk, lan, juta
* *veštačke*: veštačka celuloza, polivinil

Sirovinska baza u Srbiji je veoma slaba pa se tako uvozi 79% vune, 95% pamuka i 100% jute, za potrebe domaće proizvodnje.

## Podela tekstilne industrije
Tekstilna industrija se prema materijalu koju se koristi u glavnom porizvodnom procesu može podeliti na:
* Industriju vune
* Industriju pamuka
* Industriju jute
* Industriju lana i konoplje
* Industriju svile
* Konfekcijsku industriju
* Industriju tepiha
* Industriju ćilima
* Industriju veštačkih vlakana
* Industriju trikotaže

## Literatura

* Mastilo, Natalija (2005): *Rečnik savremene srpske geografske terminologije*, Geografski fakultet, Beograd
* 
* Copeland, Melvin Thomas. *The cotton manufacturing industry of the United States* (Harvard University Press, 1912) online
* Cameron, Edward H. * Samuel Slater, Father of American Manufactures* (1960) scholarly biography
* Conrad, Jr., James L. "'Drive That Branch': Samuel Slater, the Power Loom, and the Writing of America's Textile History," *Technology and Culture,* Vol. 36, No. 1 (Jan., 1995), pp.&nbsp;1–28 in JSTOR
* Griffiths, T., Hunt, P.A., and O’Brien, P. K. "Inventive activity in the British textile industry", *Journal of Economic History,* 52 (1992), pp.&nbsp;881–906.
* Griffiths, Trevor; Hunt, Philip; O’Brien, Patrick. "Scottish, Irish, and imperial connections: Parliament, the three kingdoms, and the mechanization of cotton spinning in eighteenth-century Britain," *Economic History Review,* Aug 2008, Vol. 61 Issue 3, pp 625–650
* Smelser; Neil J. *Social Change in the Industrial Revolution: An Application of Theory to the British Cotton Industry* (1959)
* Tucker, Barbara M. "The Merchant, the Manufacturer, and the Factory Manager: The Case of Samuel Slater," *Business History Review,* Vol. 55, No. 3 (Autumn, 1981), pp.&nbsp;297–313 in JSTOR
* Tucker, Barbara M. * Samuel Slater and the Origins of the American Textile Industry, 1790-1860* (1984)
* Woytinsky, W. S., and E. S. Woytinsky. *World Population and Production Trends and Outlooks* (1953) pp 1051–98; with many tables and maps on the worldwide textile industry in 1950

## Povezano
* Poljoprivreda
* Stočarstvo

## Vanjske veze

* History of the Textile industry
* Softlines Restricted Substance Manual Softlines Green Pulse
Černivci

**Černivci** (ukrajinski: *Чернівці*, ruski: *Черновцы*, njemački: *Czernowitz*, rumunjski: *Cernăuți*) je glavni i najveći grad Černivecke oblasti od 258 842 stanovnika. na zapadu Ukrajine. 
## Geografija
Černivci leži na jugozapadu Ukrajine, u gornjem toku rijeke Prut, na obroncima planinskog masiva Karpati. Historijski centar grada rasprostro u duljinu od nekih 11 km duž desne obale Pruta, a nova predgrađa se grade na lijevoj obali. 

## Historija
Prvi dokumentirani zapis o mjestu potiče iz 1408. u kom se navodi kao jedan od gradova Moldavije i prijestolnica Bukovine. Od 16. vijeka gradom vladaju Osmanlije, a nakon 1774. Austrija. Nakon Prvog svjetskog rata podpada pod Rumunjsku, a od 1940. grad zauzimaju jedinice sovjetske Crvene Armije. Uz prekid za vrijeme Drugog svjetskog rata kad je ponovno pod Rumunjskom.

Za vrijeme Austro-Ugarske Černivci je bio multikulturalan grad u kom su živjeli Ukrajinci, Rumunji, Nijemci, Armenci i Židovi. Danas u gradu prevladavaju Ukrajinci, ali ima i značajna manjinska grupa Rumunja i Rusa.
## Obrazovanje i kultura
Černivci su grad brojnih obrazovnih institucija, Univerzitet u Černivcima osnovan još 1875. i medicinski institut.
Grad ima i brojne kulturne institucije, teatre i filharmoniju.

## Znamenitosti
Od 2011. Černivci je na UNESCOvoj Listi mjesta svjetske baštine u Evropi jer je tad bivša Rezidencija Bukovskih i Dalmatinskih mitropola (danas zgrada univerziteta Jurij Fedkovič) upisana u registar Svjetske baštine.
## Privreda
Černivci je odavna bio važan trgovački centar, ali je svoj procvat doživio na početku 20. vijeka, kao važno željezničko čvorište, mjesto gdje se ukrštaju pruge za Lavov, Ternopilj, Moldaviju i Rumunjsku. Istovremeno se razvio i kao industrijski centar, sa tvornicama lakih strojeva, tekstila, prehrambenih proizvoda (šećerana i meso) i pilanama.
## Gradovi prijatelji

## Reference

## Vanjske veze

* Službene stranice grada 
* ''Chernivtsi'' na portalu Encyclopædia Britannica
Pčelar

:*Za ostala značenja pogledajte članak [[Pčelar (razvrstavanje)]].*

**Pčelar** je fizička ili pravna osoba koja se bavi uzgojem pčela iz hobija ili profesionalno. Pčelar je dužan da pčelinjak postavi prema zakonu tako da pčele ne smetaju susedima, prolaznicima, stoci, javnom saobraćaju i dr.

## Reference

## Povezano
* Pčelarstvo
* Medonosna pčela

## Vanjske veze

* Canadian Honey Council
* British Beekeepers Association
Kamenac (naslaga)

**Kamenac** je trvd, zagasito beli, kredasti depozit koji se nakuplja u kotlovima, bojlerima za toplu vodu i unutar neadekvatno održavanog sistema za centralno grejanje toplom vodom. On se često nalazi kao depozit na unutrašnjoj površini starih cevi i drugih površina gde je "tvrda voda" isparila.

Kada se voda zagrije, topljive soli sadržane u njemu razgrađuju se u ugljični dioksid i netopljive soli koje se talože. Ovaj sediment nanosi na grijaće površine unutarnjih elemenata uređaja, što ih dovodi u zapuštenost.

Primjer kamenca-čvrste naslage unutar kotlića.

Ovi tipovi kamenca se neznatno razlikuju usled njihovog porekla.

Glavna komponenta tipa koji se nalazi kao depozit na grejnim elementima grejača za vodu je kalcijum karbonat, koji je precipitirao iz tople vode. Tvrda voda sadrži kalcijum (i često magnezijum) bikarbonat i/ili slične soli.

Kalcijum bikarbonat je rastvoran u vodi, međutim na temperaturama iznad 70&nbsp;°C (158&nbsp;°F) rastvorni bikarbonat se pretvara u slabo rastvorni karbonat, što dovodi do stvaranja depozita na mestima gde se voda greje. Isto tako lokalne tačke ključanja mogu da se jave kad se voda zagreva, te dolazi do koncentrovanja i taloženja soli iz vode.

Kalcijum katjoni iz tvrde vode isto tako mogu da se kombinuju sa sapunom, koji je normalno rastvoran u mekoj vodi. Ova kombinacija često formira penu koja se taloži kao tanak film na unutrašnjim površinama kada, sudopera, i kanalizacionih cevi. Sapun često sadrži soli anjona iz neutralizovanih masnih kiselina ili sličnih hemijskih jedinjenja. Kalcijumove soli tih anjona su manje rastvorne u vodi.

Tip nađen na vazduhom osušenom kuhinjskom posuđu, kapljučim slavinama, pločicama u kupatilu se sastoji od kalcijum karbonata pomešanog sa svim drugim solima koje su bile rastvorene u vodi pre isparavanja.

On se takođe može naći na slavinama gde je tvrda voda tekla duže vreme i istaložila kalcijum karbonat.

## Literatura
Smotrič

**Smotrič** (ukrajinski: *Смотрич*) je lijeva pritoka rijeke Dnjestar u Ukrajini duga 168 km..
## Geografija
Rijeka izvire i protiče kroz Podolje (Hmeljnička oblast). Korito Smotriča gotovo ćitavim tokom ne prelazi širinu od 10 do 15 metara, osim u jednom dijelu gdje ima i 40 metara. Kod grada Kamjanjec-Podiljski rijeka ima vrlo pitoreskni kanjon.
Sliv rijeke velik je oko 1800 km², prosječni istjek je mali samo 4 m<sup>3</sup>/s.

Na rijeci je podignuto 7 manjih hidroelektrana sa akumulacionih jezera.
## Reference

## Vanjske veze

* ''Смотрич (река)'' na portalu Большая советская энциклопедия
Oskar David Ginsberger

**Oskar David Ginsberger** (rođen: ***Oskar David Günsberger***) (Gradište, 2. 2. 1896 - St. Gallen, Švicarska, 1. 2. 1979), jugoslavenski liječnik-dermatovenerolog i učesnik Narodnooslobodilačke borbe.

## Biografija
Dr. med. Oskar David Ginsberger je rođen 2. 2. 1896 u Gradištu blizu Vinkovaca. Potječe iz židovske obitelji Ljudevita Günsberger. Dr. Ginsberger je pohađao i završio pučku školu u Gradištu. Gimnaziju je pohađao u Vinkovcima i Zagrebu, te je maturirao 1914 godine. Studij medicine završio je u Grazu, a specijalizaciju iz dermatovevenerologije u Beču 1922 godine. Po povratku u Kraljevinu Jugoslaviju radio je kao privatni liječnik i liječnik socijalnog osiguranja u Osijeku. Po dolasku ustaša na vlast tj. uspostavom Nezavisne Države Hrvatske (NDH), dr. Ginsberger je bio prisilno premješten u Bihać u sastav ekipe židovskih liječnika zaduženih za suzbijanje endemskog sifilisa. Narodnooslobodilačkoj vojsci Jugoslavije (NOVJ) je pristupio u novembru 1942 godine. U NOVJ-u je bio slijedećim dužnostima: šef serološkog laboratorija bolnice u Jasikovcu, upravnik ambulante VII banijske divizije, referent saniteta 7. banijske brigade, upravnik bolnice rekonvalescenata u Livnu, upravnik venerološkog odjeljenja bolnice u Podgrmeču, te referent saniteta Komande podgrmečkog vojnog područja. Nakon domobilizacije preselio se ponovo u Osijeku, a onda privatnim vezama pozvan u sisački Dom zdravlja. Dr. Ginsberger se tokom karijere aktivno bavio spolnim bolestima, te njihovim suzbijanjem. Od 1925 do 1965 objavljivao je tekstove u domaćim i zapadnim stručnim liječničkim časopisima (*"Liječnički vjesnik", "Higijena", "Schweizerische medizinische Wohenschrift" i dr.*). 1958 je preveo knjigu Jürgena Thorwalda, "Stoljeće kirurgije", te 1961 knjigu Herberta Franka, "Pobuna savjesti". Dr. Ginsberger je penzionisan 1953 godine, no radio je do 1965 godine što privatno, što reaktivno. Dr. med. Oskar David Ginsberger je umro 1. 2. 1979 u švicarskom glavnom gradu St. Gallenu.

## Reference

## Literatura

*
Kaustifikacija

**Kaustifikacija** je industrijski proces dobijanja natrijum-hidroksida delovanjem natrijum-karbonata na kalcijum-hidroksid.

## Opis procesa
Ovaj proces se izvodi u velikim gvozdenim tankovima snabdevenim aparatom za mešanje i cevima za dovod pare. U tankove se sipa rastvor natrijum-karbonata i u njega se stavlja poseban metalni „kavez“ u kome je kalcijum-hidroksid. Tada se vrši automatsko mešanje, kome doprinosi i vodena para, koja se propušta kroz rastvor kako bi se zagrejao. Nastaje smeša koja sadrži i natrijum-hidroksid. Ranije se ta smeša smeštala u sudove za taloženje, kako bi se slegao kalcijum-karbonat, a sam rastvor u kome je natrijum-hidroksid bi se koncentrovao. Međutim, određeni procenat hidroksida bi ostao u talogu, što je predstavljalo gubitak. Taj gubitak se kasnije smanjio primenom ceđenja rastvora pod smanjenim pritiskom. Potom se rastvor isparava u višestepenim vakuum-isparivačima koji se zagrevaju vodenom parom. Zagrevanje se nastavlja u kazanima od livenog gvožđa koji su postavljeni na zidanom postolju. Tada je zagrevanje direktno, a ne uz pomoć pare i vrši se sve dok se ne odstrani sva voda i ostane istopljeni natrijum-hidroksid.

## Reakcija
Hemijska reakcija koja prati ovaj proces se može izraziti hemijskom jednačinom:
:\mathrm{Na_2CO_3 + Ca(OH)_2 \longrightarrow 2 \; NaOH + CaCO_3}
Reakcija je reverzibilna i nikada ne ide do kraja. Međutim, ravnoteža se pomera više udesno kako je rastvor razblaženiji. U početku rastvor sadrži jone kalcijuma i natrijuma, kao i karbonatne i hidroksidne jone:
:\mathrm{Na_2CO_3 \longrightarrow 2 \; Na^* + CO_3^{II}}
:\mathrm{Ca(OH)_2 \longrightarrow \; Ca^{**} + 2OH^{I}}
Proizvod rastvorljivosti kalcijum-karbonata je veoma mali, te će se on taložiti sve dok je kalcijumovih jona u višku. Međutim, koncentracija ovih jona zavisi i od proizvoda rastvorljivosti kalcijum-hidroksida, a samim tim i od koncentracije hidroksidnih jona koja postaje sve veća kako se reakcija vrši. To utiče da se smanji koncentracija jona kalcijuma i ona će u jednom momentu dostići vrednost koja odgovara proizvodu rastvorljivosti kalcijum-karbonata. Time će se postići ravnoteža i reakcija će prestati. S obzirom da se u jednačini za izračunavanje proizvoda rastvorljivosti: 
:\frac{[Ca][OH]^2}{[Ca(OH)_2]}=k
koncentracija hidroksidnog jona izražava u stepenu na kvadrat, dok koncentracija kalcijumovog jona ne, to je razlog zašto se sa razblaživanjem rastvora ravnoteža pomera u smeru stvaranja kalcijum-karbonata.

## Isplativost
Razblaženiji rastvor će dati čistiji proizvod, ali će isparavanje biti skuplje, dok će koncentrovaniji rastvor pojeftiniti proces isparavanja, ali će proizvod sadržavati i karbonat. U praksi se najčešće upotrebljavao 10% rastvor, a postizala se kaustifikacija od 92%.

## Reference

## Vanjske veze
* Petar Krolo: Vježbe iz tehnoloških procesa anorganske industrije. Strana 202: „Kaustifikacija sode i dobivanje NaOH“. Kemijsko - tehnološki fakultet u Splitu Sveučilišta u Splitu. Zavod za anorgansku tehnologiju i metalurgiju. Split 2000.
Apsorpcija (logika)

**Apsorpcija** je jedna vrsta forme iskazne logike. Pravilo kaže da ako P implicira Q, onda P implicira P i Q. Pravilo omogućava predstavljanje konjunkcije dokazima. Zove se zakon apsorpcije zato što izraz P "apsorbuje" izraz Q. Pravilo kaže:

:\frac{P \to Q}{\therefore P \to (P \land Q)}

gde je pravilo da se "P \to Q" , može izraziti kao "P \to (P \land Q)"

## Pravilo
Zakon *apsorpcije* može se iskazati kao sledeće:

: P \to Q \vdash P \to (P \land Q)

gde je \vdash metalogični simbol koji označava da je P \to (P \land Q) sintaksna posledica (P \leftrightarrow Q) u nekom logičkom sistemu;

i izražena kao tautologija ili teorema iskazne logike. Princip je objašnjen kao teorema iskazne logike po Raselu i Vajthedu u knjizi *[[Matematički principi prirodne filozofije|Principia Mathematica]]*:

:(P \to Q) \leftrightarrow (P \to (P \land Q))

gde su P, i Q pretpostavke prikazane u nekom formalnom sistemu.

## Primeri
:Ako kiša bude padala, nosiću kaput.
:Dakle, ako kiša bude padala, onda će padati i nosiću kaput.

## Tablice istinitosti - dokaz

## Formalni dokaz

## Reference

## Literatura
*
Apsorpcija

**Apsorpcija** se može odnositi na:
* Apsorpcija (logika)
* Apsorpcija (hemija)
* Apsorpcija (farmakokinetika)
* Apsorpcija svetlosti
* Varenje