Geografija naselja

**Geografija naselja** je geografska disciplina, deo društvene geografije. Bavi se proučavanjem naseljenih mesta i njihove teritorijalne mreže i sistema. Istražuje tipologiju naselja, geografske pretpostavke njihovog postanka i razvoja, grupne oblike naseljavanja, ukupan boroj nekih naselja u nekoj oblasti ili državi itd.

## Istorijat
Sela se proučavaju 10.000 godina, a gradovi oko 6.000 godina. Prve naučne osnove geografiji naselja dali su Aleksandar fon Humbolt, Fridrih Racel i Karl Riter. Kod nas je osnivač Jovan Cvijić, a nagli razvoj doživljava tokom 1950-ih godina.

### Pojava i razvoj
Geografija naselja je prošla kroz nekoliko faza razvoja. Od pojave prvi geografskih znanja do naučnog utemeljenja. Tom prilikom nauka je prošla kroz brojne teorijsko-filozofske pravce (determinizam, posibilizam, pragmatizam itd).

### Faze razvoja nauke
Geografija naselja je prošla kroz tri faze razvoja:
* *deskriptivnaa* (opisna) – od pojave prvih poimanja do naučnog utemeljenja,
* *naučna* (ekstrikativna) – od kraja XVIII veka do kraja Prvog svetskog rata i
* *primenjena* (aplikativna) - od sredine 1930-ih do danas.

## Predmet proučavanja

Uopšteno rečeno predmet proučavanja geografije naselja je naselje, kao osnovna naseobinska jedinica. Postoje dva shvatanja o predmetu proučavanja:
* proučavanje postanka, položaja, tipa i istorija istorijskog i geografskog razvoja (gradska i seoska naselja)
* proučavanje bitnih fizičkih, društvenih i regionalnih karakteristika i zakonitosti (svi tipovi naselja)

## Podela geografije naselja
Geografija naselja se može podeliti na sledeći način:
* *Teorijska (opšta)* – bavi se opštim pitanjima, formulisanjem teorije i metodologije, kao i objašnjenjem cele nauke,
* *[[Ruralna geografija]]* – bavi se proučavanjem seoskih naselja i njegovih bitnih karakteristika,
* *[[Urbana geografija]]* – bavi se proučavanjem gradskih naselja i njegovih bitnih karakteristika,
* *Geografija privremenih naselja* – bavi se proučavanjem privremenih naselja (kampovi, katuni itd.) i
* *Aplikativna geografija* – bavi se primenom rezultata i prakse u planiranju i uređenju naselja (prostorno planiranje).
Podela geografije naselja

Geografija naselja se može podeliti na sledeći način:
Teorijska (opšta) – bavi se opštim pitanjima, formulisanjem teorije i metodologije, kao i objašnjenjem cele nauke,
Ruralna geografija – bavi se proučavanjem seoskih naselja i njegovih bitnih karakteristika,
Urbana geografija – bavi se proučavanjem gradskih naselja i njegovih bitnih karakteristika,
Geografija privremenih naselja – bavi se proučavanjem privremenih naselja (kampovi, katuni itd.) i
Aplikativna geografija – bavi se primenom rezultata i prakse u planiranju i uređenju naselja (prostorno planiranje)..itd

## Vrste naselja

Naselja se mogu podeliti na stalna i privremena:
* **Stalna naselja** su: sela, gradovi i mešovita naselja
* **Privremena naselja** su: katuni, salaši, majuri, ribarska naselja, čerge, kampovi i vikend-naselja.

## Veza sa drugim naukama
Geografija naselja je samostalna disciplina, koja je tesno povezana sa nekoliko nauka. Na prvom mestu, sa geografijom, kao osnovnom naukom o prostoru. Veza sa sociologijom ogleda se u proučavanju osnovnih odlika stanovništva, gde se jednim delom primenjuju i psihološka znanja. Ekonomska geografija obezbeđuje znanja o poljoprivrednim i industrijskim karakteristikama naselja i na kraju bliska veza ostvaruje se i sa ostalim društvenim i fizičkim naukama u okviru geografije, na prvom mestu geografija stanovništva, geomorfologija, pedologija, i dr.

## Povezano

* Ekonomska geografija
* Naselje
* Selo
* Grad

## Literatura
* Matilo, Natalija (2005): *Rečnik savremene srpske geografske terminologije*, Geografski fakultet, Beograd
* Stamenković, Srboljub i Bačević, Milan (1992): *Geografija naselja*, Geografski fakultet, Beograd