Đakon

**Đakon** ili **dijakon** (grč. *diákonos*: sluga, služitelj), "upravnik opštinskih dobara i staralac sirotinje i bolesnika u najranije hrišćansko doba" (*Vujaklija*); "u starokršćansko doba pomoćnik biskupa pri dodjeljivanju sakramenata i vršenju karitativne djelatnosti" (*ELZ*).

## Historija

U helenskom svetu je značenje glagola „diakonei“ od početka i kroz celu antiku bilo vezivano za službu koja se vrši u toku večere. Antički Grci su ovu službu smatrali ponižavajućom, ali je crkva uzdiže na simvol ljubavi i požrtvovanosti, tako da se đakon od početka povezivao s dva osnovna dela: da bude pomoćnik episkopu na najznačajnijoj „večeri“ Crkve, evharistiji, i da se angažuje na filantropskom polju i brizi za siromašne.

U jerusalimskoj crkvi je prvobitno izabrano sedam đakona što se pominje u *"Djelima apostolskim"*:

 
Sadržaj đakonske službe u ranoj Crkvi bio je u vezi s onim što nalazimo u Delima u vezi sa „sedmoricom“, dakle „službom stolova“. Opseg njihovog djelovanja Novi zavjet ne detaljnije ne opisuje.

## Đakonat
U srednjem vijeku u Katoličkoj crkvi važnost **đakonata** opada, to je drugi od 3 viša reda; **đakon** je sada pomoćnik pri svečanoj liturgiji. Drugi Vatikanski koncil daje biskupima mogućnost da obnove instituciju đakonata. U pravoslavnim crkvama **đakon** je najniži, početni stupanj "svešteničkog čina" (ne može sam obavljati bogosluženje, već samo pomaže svešteniku, pa je "pomoćni sveštenik"). U protestanata **đakoni** su službenici i ekonomi crkvene opštine, orguljaši, karitativni radnici i sl.

U starim crkvenim spomenicima **đakoni** su nazvani uhom i okom prezvitera i episkopa, rukama episkopa, anđelima i prorocima njihovim. Djelokrug njihovog rada sastojao se u tome da posmatraju ponašanje vjernika, vide i čuju što se dešava u njihovoj sredini, da se blagovremeno brinu o njihovom ispravljanju loše ponašanje, da ispunjavaju sve naredbe episkopa i objavljuju njihove želje, da se brinu o poslovima eparhije, da štite episkope. Takva uloga učinila ih je moćnim i oni su često zloupotrebljavali svoju vlast, tako da je na Prvom vaseljenskom saboru neophodno bilo strogo odrediti njihove dužnosti i odnos prema višim zvanjima. Sabor im je ukinuo izvršnu ulogu, a svaka je crkva imala najviše sedam **đakona**.

## Đakonise
Postojale su i **đakonise**. Iz *"Velikog pravoslavnog bogoslovskog enciklopedijskog rečnika"* saznajemo da su bile poznate još u vrijeme apostola. Za **đakonise** imenovane su uglavnom djevojke, kasnije se biraju i udovice, ali nakon pažljive provjere. One su dodijeljene sveštenstvu i posvećene posebnim rukopoloženjem, koje je praćeno molitvom. Imale su sljedeće dužnosti: **1)** pripremale su žene za krštenje, poučavajući ih postupcima i odgovorima za vrijeme krštenja i ponašanja poslije krštenja; **2)** pomagale su sveštenstvu pri samom krštenju žena; **3)** izvršavale su naloge episkopa prema ženama, posjećujući bolesne i siromašne; **4)** stojeći kraj vrata crkve razmještale su žene koje dolaze i pratile njihovo ponašanje za vrijeme bogosluženja. Od XI. vijeka u Istočnoj crkvi đakonise su ukinute i potisnute dolaskom monahinja. U Ruskoj crkvi đakonise nisu postojale. U posljednje vrijeme čine se pokušaji da se u život Ruske crkve uvedu đakonise. Kao primjer služi Marto-Marijski manastir milosrdnih sestara u Moskvi, koji je osnovala velika kneginja Jelisaveta Fjodorovna. *"Biblijski leksikon"* (Zagreb, 1988) naziva ih **đakonicama**. Kod protestanata, **đakonise** su žene koja se posvećuju vjerskoj propagandi i karitativnom radu. M. M. Radovanović ih naziva **đakonisinjama**.

## Izvedenice
Rječnici bilježe mnogo riječi izvedenih iz riječi **đakon**, npr. **đakonat** (čin, zvanje i dostojanstvo đakona; stan đakonov); **đakonija** (đakonova služba), **đakonije** (odabrano jelo, poslastica), **đakonik** (udubljenje u zidu ili zasebna prostorija na desnoj strani oltara, gdje se čuvaju sveti sasudi; sasudohranilnica); **đakonisati** (vršiti đakonsku službu); **đakoniti** (rukopolagati u đakona); **đakonoša** (svešteno lice; crkveni poglavar); **đakonovanje** / **đakonovstovanje** (vršenje đakonove funkcije); **đakon(ov)ica** (žena đakonova); **đakonstvo** (đakonski čin; đakonjenje); **đakonče** (mlad đakon); **đakonjenje** (rukopolaganje za đakona); **đakonovština** / **đakonci** (sekta raskolnika beglopopovaca) itd.

## Imena i prezimena
**Đakon** je čak postalo i muško ime, od koga su izvedena imena **Đakonija** (žensko) i **Đakonije** (muško) te prezimena **Đakon**, **Đakonić**, **Đakonov** i **Đakonović**.

## Literatura
* *"Opća enciklopedija" (2 C-Fob)*, Zagreb, 1977.
* *"Mala enciklopedija Prosveta" (1 A-J)", Beograd, 1978.
* *"Veliki pravoslavni bogoslovski enciklopedijski rečnik* (tom I)*, Novi Sad, 2000.
* Radomir Rakić: *"Biblijski rečnik"*, Beograd, 1993.
* Milan Vujaklija: *"Leksikon stranih reči i izraza"*, Beograd, 1991.
* Jovan Nedić: *"Oko i uho prezvitera i episkopa"*, *"Novosti sedam dana"*, VI, 252, 19 - Zagreb, 14. X. 2004.

## Izvori