Zgrada Radničke komore u Novom Sadu

**Zgrada Radničke komore u Novom Sadu ** se nalazi na raskrsnici Bulevara Mihajla Pupina i ulice Sonje Marinković. Odluka o izgradnji donijeta je 1929. god, poslije konkursa. Izgrađena je 1930. god. kao jedna od prvih sa odlikama moderne arhitekture, prema projektu beogradskog arhitekte Dragiše Brašovana. Odlikuje se  jednostavnom i ravnom fasadom i statuom savremenog radnika, koji u rukama drži malj, radom Tome Rosandića, kao jedinim ukrasom. 
 

Nakon Drugog svjetskog rata, 1946. godine,  zgrada je promijenila  naziv u Radnički dom "Svetozar Marković",  ali ne  i svoju namjenu.
i sjedište je nekoliko samostalnih sindikata. Godine 2013. izvršeno je renoviranje i sanacija. Kao kulturno dobro, pod zaštitom je države. 

Vlada Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca je 1921. godine odlučila osnovati radničke komore radi zaštite prava radnika. Ove ideje su nastale u Austro-Ugarskoj i primjenjivane su u mnogim zemljama nakon njenog raspada.

Članci o arhitekturi u Novom Sadu ističu da je zgrada Radničke komore prva u cjelosti modernistička građevina u gradu. Izgrađena je na bulevaru, koji je prethodno bio neizgrađen, od 1930. do 1931. godine, kada se zemlja već zvala Kraljevina Jugoslavija. U godinama koje su uslijedile, pa sve do 70-ih godina 20. vijeka, bulevar je prvenstveno popunjavan objektima moderne arhitekture. Za ovaj projekat Brašovan je dobio prvu nagradu na izložbi moderna arhitektura u Pragu 1930. god.

## Opis
Radnički dom sa svojim slojevitim ravnim fasadama, ravnim krovom, zastakljenim površinama i naglašenim uglom nosi sve odlike moderne arhitekture koja će do Drugog svjetskog rata dominirati u Novom Sadu. Fasade su izgrađene gletovanim malterom, fasadnom opekom i njihovom kombinacijom na ugaonoj vertikali i parternom pojasu.

Zgrada je ugaoni objekat sa horizontalnim prozorskim ritmom i naglašenom vertikalom zastakljenog ugaonog kubusa u kojem je stepeništa. Građena je pod uticajem evropskog ekspresionizma, što je vidljivo u upotrebi crvene cigle, na dijelovima fasade i prizemlju. Toranj sa svojim nazubljenim vrhom takođe pojačava ovaj utisak. Gornji dio fasade nema prozore. Iza njega je kosi krov koji se spušta prema zadnjem dvorištu. Upečatljivi moderni elementi su dugi stakleni prozor stepeništa na uglu i okrugli prozor u gornjem dijelu.

U prizemlju se nalazila sala sa galerijama i prostorije namijenjene prodavnicama. Na prvom spratu je jedna manja sala za predavanja, biblioteka sa 70.000 knjiga koja je bila otvorena za građanstvo i čitaonica, na drugom i trećem su kancelarije za sindikalne organizacije.

Godine 1940, arhitekta Đorđe Tabaković dogradio je krilo zgradi u ulici Sonje Marinković.

Od originalnog enterijera Radničkog doma očuvano je većina podova, sa mermernim i keramičkim pločicama. Drvenarija vrata je u velikoj mjeri originalna dok je tek nekoliko primjeraka pokretnog nameštaja i mobilijara sačuvano iz perioda izgradnje i opremanja zgrade – par lustera, jedan nešto reprezentativniji sto i jedan, šarmantni čiviluk. Objekat je zajedno sa enterijerom detaljno adaptiran i rekonstruisan tokom obnove, kao najveće intervencije na zgrade, 1978. godine po projektima Miroslava Krstonošića iz Projektnog biroa ‘’Plan’’.

U velikoj sali zgrade nalazila se zidna slika sa simboličnim kompozicijama i  figurama radnika, što je sasvim odgovaralo nameni samog objekta mada o njoj nema materijalnih ostataka. Pripisuje se vajaru i slikaru Mihalj Karau (Brzezany / Poljska, 1887 – Haifa / Izrael,1970).  koji je tridesetih godina u Novom Sadu i Subotici ostavio nekoliko kvalitetnih djela fasadne skulpture kao i više grafika u stilu ranog kubizma. Freska je, prilikom obnove nepovratno uništena.
## Literatura
* Vreme - Radnička komora u Novom Sadu podiže palatu koja će biti prva građevina savremene arhitekture u u Novom Sadu, Beograd, 1929.
* Nikola Dobrović - Stvaranje arhitekture Dragiše Brašovana, AU 33-34/1965.
* Z. Manević - Naši neimari: Dragiša Brašovan. -Izgradnja 8/1980.
## Vanjske veze
* 
## Izvori

## Izvori