Razlagač

**Razlagači** ili **dekompozitori** su organizmi koji razgrađuju mrtve organizme i oslobađaju hranjive tvari iz mrtve materije u okolinu oko sebe. Dekompozicija se oslanja na hemijske procese slične probavi kod životinja; u stvari, mnogi izvori koriste riječi probava i dekompozicija naizmjenično. U oba procesa, enzimi hemijski razgrađuju složene molekule na jednostavnije, manje. Međutim, termin "probava" se obično koristi za označavanje razgradnje hrane koja se odvija unutar tijela životinja, a rezultira apsorpcijom hranjivih tvari iz crijeva u krvotok životinje. Ovo je u suprotnosti s vanjskom probavom, što znači da, umjesto gutanja hrane, a zatim njene probave pomoću enzima koji se nalaze unutar gastrointestinalnog trakta, organizam umjesto toga oslobađa enzime direktno na izvor hrane, što je ono što dekompozatori rade u poređenju sa životinjama. Nakon što enzimima da vremena da probave materijal, dekompozator zatim apsorbira hranjive tvari iz okoline u svoje ćelije. Dekompozicija se često pogrešno poistovjećuje s ovim procesom vanjske probave, vjerovatno zbog jake povezanosti između gljiva, koje su vanjski digestiori, i dekompozicije.

Termin "razlagač" odnosi se na ulogu u ekosistemu, a ne na određenu klasu ili vrstu organizma, ili čak na specifičan kapacitet tih organizama. Definicija "razlagača" se stoga fokusira na ishod procesa razgradnje, a ne na vrste organizama koji ga izvode. U središtu te definicije su organizmi koji najdirektnije imaju koristi od povećanja dostupnosti hranjivih tvari koje je rezultat razgradnje; biljke i drugi nepokretni (sesilni) autotrofi ne mogu putovati u potrazi za hranjivim tvarima, a većina ne može sama probaviti druge organizme. Stoga se moraju oslanjati na razlagače kako bi oslobodili hranjive tvari iz mrtve materije koju zatim mogu apsorbirati.

Treba napomenuti da se ta definicija ne fokusira na to gdje se odvija probava (tj. unutar ili izvan tijela organizma), već na to gdje produkti te probave završavaju. "Razlagač" kao kategorija, stoga, ne bi uključivao samo gljive i bakterije, koje vrše vanjsku probavu, već i beskičmenjake poput glista, mokrica i morskih krastavaca koji interno probavljaju mrtvu materiju i lokalno oslobađaju hranjive tvari putem izmeta. U nekim definicijama razgradnje koje se fokusiraju na način i lokaciju probave, ovi beskičmenjaci, koji interno probavljaju hranu, odvojeni su od razlagača i smješteni u zasebnu kategoriju koja se naziva detritivori. Te kategorije se, zapravo, međusobno isključuju. "Detritivor" opisuje ponašanje i fiziologiju, dok "razlagač" opisuje ulogu u ekosistemu. Stoga, organizam može biti i detritivor i razlagač.

Iako postoje i čisto fizički procesi, poput raspadanja i ultraljubičastog svjetla, koji doprinose razgradnji, "razlagač" se odnosi samo na žive organizme koji doprinose tom procesu, bilo fizičkim ili hemijskim razlaganjem mrtve materije.

## Kopneni razlagači
U kopnenim okruženjima, razgradnja se uglavnom odvija u ili na tlu, a aktivnosti razlagača dovode do povećane plodnosti tla. Glavni nutrijenti koje biljke moraju izvući iz tla su dušik, fosfor i kalij, i sva tri moraju biti dostupna u oblicima koji su dostupni biljkama i koje one mogu apsorbirati. Razgradnja je proces razbijanja velikih molekula u mrtvoj materiji na manje molekule koje obližnje biljke mogu apsorbirati kroz svoje korijenje. Neki koraci procesa odvijaju se mehaničkim mljevenjem i mućenjem od strane stvari poput glista i korijenja biljaka u procesu koji se naziva bioturbacija. Daljnja razgradnja, izvan tih fizičkih sredstava, zahtijeva prisustvo enzima. Upareni procesi slični su onome što se događa u probavnom traktu sisara: hrana se mehanički melje zubima, a zatim hemijski razgrađuje enzimima.

Sposobnost datog organizma da doprinese razgradnji uveliko zavisi od enzima koje taj organizam posjeduje. Enzimi za probavu molekula poput masti, proteina i škroba su široko rasprostranjeni i posjeduju ih mnogi organizmi, od mikroba do sisara. Kao rezultat toga, ti molekuli se prvi razgrađuju u okolini. Celulozu u mrtvim biljkama razgrađuju celulazni enzimi, koji su prisutni u mnogo manjem broju organizama, a enzimi potrebni za probavu lignina, hemijski složene molekule u drvenastom drveću i grmlju, u još manjem broju.

### Gljive
Primarni razlagač otpada u mnogim ekosistemima su gljive. Za razliku od bakterija, koje su jednoćelijski organizmi i također razlagači, većina saprotrofnih gljiva raste kao razgranata mreža hifa. Bakterije su ograničene na rast i hranjenje na izloženim površinama organske materije, ali gljive mogu koristiti svoje hife za prodiranje u veće komade organske materije ispod površine. Osim toga, samo su gljive koje razgrađuju drvo razvile enzime koji modificiraju lignin, potrebne za razgradnju lignina. Ova dva faktora čine gljive primarnim razlagačima u šumama, gdje otpad ima visoke koncentracije lignina i često se javlja u velikim komadima poput palih stabala i grana. Gljive razgrađuju organsku materiju oslobađanjem enzima za razgradnju materijala koji se raspada, nakon čega apsorbiraju hranjive tvari iz materijala koji se raspada. Hife se koriste za razgradnju materije i apsorpciju hranjivih tvari, a koriste se i u reprodukciji.

## Povezano
* Hemotrof
* Mikrofauna
* Mikroorganizam

## Reference

## Daljnje čitanje
* 
* Hunt HW, Coleman DC, Ingham ER, Ingham RE, Elliot ET, Moore JC, Rose SL, Reid CPP, Morley CR (1987) "The detrital food web in a shortgrass prairie". *Biology and Fertility of Soils 3*: 57-68
* Smith TM, Smith RL (2006) *Elements of Ecology*. Sixth edition. Benjamin Cummings, San Francisco, CA.