Karbonari

**Karbonari** (talijanski: *Carbonari*) prevedeno **[[Ugljen]]ari** (čumurdžije) je bio naziv tajne revolucionarne organizacije iz 19. vijeka, raširene po ondašnjim državama Apeninskog poluotoka, koja se borila protiv monarhističkih restauracija provedenih nakon sloma Napoleona 1815. i za ujedinjenje Italije.

Njihova aktivnost pripremila je teren za Risorgimento 1861.

## Historija
Još i danas su nastanak, pa čak i politički program *Karbonara* predmet kojekakvih nagađanja. Prve organizacije su se možda pojavile kao udruženja za pomoć po Francuskoj a proširile su se po Apeninskom poluotoku zajedno sa prodorom napoleonove vojske. Po drugoj hipotezi te organizacije su možda bile ogranci slobodnih zidara, antiklerikalnih, filantropskih tajnih društava, koja su se raširila u 18. vijeku. Prve lože *karbonara* osnovane su po Južnoj Italiji na početku 19. vijeka. Te organizacije bile su nacionalistički i republikanski nastrojene, protivnici vlasti koje je provodio Napoleonov namjesnik Joachim Murat u Napuljskom kraljevstvu. Pokret se od 1814. proširio na sjever u Marche i Romagnu.

U principu *karbonari* su se zauzimali za predstavničku demokraciju i ustavnu državu, kao i za zaštitu talijanskih interesa - od stranaca. Ali oni nikada nisu imali neki jedinstveni program; poneki su težili za republikom, drugi za ustavnom monarhijom, neki su preferirali federaciju, drugi unitarnu talijansku državu.

Poput drugih tajnih društava toga doba i *Karbonari* su imali komplicirani ceremonijal primanja novih članova, složene simbole i organizacijsku hijerarhiju. Većina članova bila je regrutirana iz redova plemstva, državne administracije i malih zemljoposjednika. Nakon 1815. *karbonarske lože* brzo su se širile među nezadovoljnicima post napoleonske reakcionarne restauracije, osobito među srednjom klasom, koja je doživjela svoj procvat za francuske vladavine na Apeninskom poluotoku.

Iako su *karbonari* imali ogranke diljem poluotoka, njihovi glavni centri bili su centru (Papinska Država) i na jugu poluotoka (Napuljsko kraljevstvo), gdje je pod Burboncima - 1815. obnovljena Kraljevina dviju Sicilija, protiv koje su *Karbonari* najviše bili. Tako su oni uz pomoć vojske, poveli uspješnu Napuljsku revoluciju 1820., i prisilili kralja Ferdinanda I. da obeća ustav. To je bio njihov najspektakularniji uspjeh, koji je istina austrijska vojna intervencija brzo poništila. Za razliku od toga bune u Bologni, Parmi i Modeni - 1831. imale su slabi uspjeh.

Zbog toga je iste te godine Giuseppe Mazzini osnovao novi pokret, Mlada Italija, sa puno jednostavnijim programom, koji je imao jednostavni cilj - osnivanje nacionalne republike, nakon tog je popularnost *karbonara* počela opadati.
## Karbonari izvan [[Apeninski poluotok|Apenina]]
### Karbonari u [[Francuska|Francuskoj]]
Izvan Italije sličan pokret po imenu **Charbonnerie** se proširio po Francuskoj. Nihovi članovi sudjelovali su u bunama 1821., a slavni markiz La Fayett bio im je vođa. Karbonari su 1830. sudjelovali i u Julskoj revoluciji u Francuskoj.

Nakon njih osnovana je međunarodna organizacija *Charbonnerie Démocratique Universelle*, koja je djelovala i nakon 1830., pod vodstvom Filippa Buonarrotija (1761. - 1837.), ali ona nije uspjela postati popularna, i malo je tog postigla.
### Karbonari u Portugalu
*[[Portugal]]ski karbonari* sudjelovali su u atentatu na kralja Carlosa I. i njegovog nasljednika princa Luísa Filipea, koji se desio na ulicama Lisabona 1908. Karbonari su sudjelovali i u republikanskoj revoluciji 1910.

Nakon tih događaja, prva organizacija *Karbonara* u Portugalu osnovana je 1822. pod imenom **Carbonária** ali je ubrzo zabranjena. Ponovo ih je 1896. osnovao Artur Augusto Duarte da Luz de Almeida, oni su se uglavnom koncentrirali na obrazovanje ljudi i na organiziranje antimonarhističkih zavjera. 
## Poznati karbonari
* Giuseppe Mazzini
* Gilbert du Motier de La Fayette
* Louis-Napoléon Bonaparte (kasniji Napoleon III) 
* Louis Auguste Blanqui 
* George Gordon Byron 
* Giuseppe Garibaldi 
## Reference

## Vanjske veze

## Vanjske veze

* ''Carbonari'', na portalu us history.com