Izvještaj međunarodne komisije o Balkanskim ratovima

**Izveštaj međunarodne komisije za ispitivanje uzroka i načina vođenja Balkanskih ratova** (en. *Report of the International Commission to Inquire into the Causes and Conduct of the Balkan Wars*) je ekspertski izveštaj o uzrocima Balkanskih ratova i ratnim zločinima počinjenim tokom njihovog trajanja. Objavljen je od strane Fonda Karnegi u Vašingtonu 1914. godine.

Članovi međunarodne komisije su zaključili da su balkanski ratovi bili inspirisani "megalomanskim" idejama Velike Grčke, Velike Bugarske, Velike Srbije i sl. Izveštaj govori o brojnim kršenjima međunarodnih konvencija i zločinima koje su tokom rata činile vojske svih država učesnica, a praksu etničkog čišćenja opisuje kao "normalnu i tradicionalnu pojavu u svim balkanskim ratovima i ustancima":

Zastrašujući podaci koje je komisija prikupila objavljeni su 1914. godine, ali su ubrzo zasenjeni izbijanjem Prvog svetskog rata.

## Osnivanje i rad komisije

Nakon brojnih i učestalih pisanja evropske i američke štampe o ratnim zločinima na Balkanu, Karnegijeva zadužbina za međunarodni mir je 1913. godine ustanovila međunarodnu komisiju, koja je sredinom iste godine poslata na Balkan. Ovu međunarodnu komisiju su činili univerzitetski profesori i drugi ugledni pojedinci iz Francuske, Velike Britanije, SAD, Nemačke, Austrije i Rusije. U redovima komisije su se nalazila čak tri dobitnika Nobelove nagrade.

Komisija je putovala Balkanom od početka avgusta do kraja septembra i na terenu je prikupljala građu, beležila razgovore sa izbeglima i prognanima, fotografisala spaljena naselja, arhivirala originalna dokumenta (pisma, objave, naredbe, letke, saopštenja) i slično.

Po povratku u Pariz sav materijal je bio obrađen i objavljen u formi iscrpnog izveštaja.

### Izveštaj o srpskom ratištu
Od samog ulaska u Srbiju, komisija se susrela sa nizom problema i odbojnim stavom srpskih zvaničnika, iako je njen dolazak bio najavljen preko srpske ambasade u Parizu. Nalazi međunarodne komisije su potvrdili da je bilo teških ratnih zločina. Ustanovljeno je da oružje nije upotrebljeno samo protiv neprijateljske vojske, već je korišteno za pokolj stanovništva u Makedoniji i Albaniji, starijih ljudi, seljaka, zemljoradnika, žene i dece. Srpske vlasti su krajem avgusta 1913. godine onemogućile ulazak Komisije u albanske oblasti pod kontrolom srpske vojske, a uporedo sa tim srpska štampa je napala dolazak međunarodne komisije kao ograničavanje suvereniteta i mešanje u unutrašnje stvari države. Sumirajući prikupljene izveštaje o situaciji u oblastima naseljenim Albancima, članovi komisije zaključuju:

Izveštaj međunarodne komisije takođe govori o pretenzijama srpskih nacionalista na Makedoniju, koju su smatrali delom "Velike Srbije" kakva je bila u vreme Dušana Silnog. Prema Izveštaju, u Makedoniji su Srbe u početku dočekali kao oslobodioce, ali se odnos ubrzo promenio. Srbi su odmah pristupili zatvaranju škola i njihovom pretvaranju u kasarne. Učiteljima je rečeno da ostaju bez posla ukoliko odbiju da uče na srpskom. Oni koji su se izjašnjavali kao Bugari bili su maltretirani, deportovani u Bugarsku ili zatvarani.

### Izveštaj o crnogorskom ratištu
Za Crnogorce se kaže da su zbog svog stava pretrpeli značajne gubitke u srazmeri sa brojem vojnika. Naime, ponos im nije dozvoljavao da zauzmu sklonište, već su se uspravljeni izlagali neprijateljskoj vatri, boreći se kao u prošlim vremenima kada oružje nije imalo toliki domet niti je bilo toliko ubojito.

### Izveštaj o bugarskom ratištu

### Izveštaj o grčkom ratištu
Grčka je primenjivala analogan sistem asimilacije bugarskog stanovništva južne Makedonije i istrebljenja muslimanske populacije, kao što je Srbija primenjivala na severu. Komisija procenjuje da je u bitoljskom vilajetu, koji su podelile Srbija i Grčka, spaljeno 80% muslimanskih sela. Grci su u Makedoniji takođe zatvarali škole i otpuštali učitelje koji su odbijali da uče na grčkom jeziku.

## Kritike
Sa srpske i grčke strane su se mogle čuti kritike da je ruski član komisije bio "bugarofil".

## Izvori

## Vanjske veze
*  Report of the International Commission to Inquire into the Causes and Conduct of the Balkan Wars