Miljkovac (Niš)

**Miljkovac** je naseljeno mesto u gradskoj opštini Crveni Krst na području grada Niša u Nišavskom okrugu. Nalazi se na južnom rubu Aleksinačke kotline, u području ušća Labukovske u Toponičku reku, na oko 15&nbsp;km severno od centra Niša. Prema popisu iz 2002. bilo je 253 stanovnika (prema popisu iz 1991. bilo je 301 stanovnika).

## Historija
Oskudnost praistorijskih i antičkih podataka daje privid nenaseljenosti seoskog prostora, ali poznato je da je jedan poprečni rimski put prolazio dolinom Toponičke reke prema Golaku. Geografska celina oko Toponičke reke gradila je u srednjem veku župu Topolnicu s gradom Železnikom, koji je branio njenu sigurnost. Ostaci Železnika, čije su se ruševine dosta dobro ocrtavale još krajem 19. veka, se u obliku razvaline Kule (odnosno njenog ostatka) i danas vide na steni u meandru Toponičke reke 1&nbsp;km uzvodno od današnjeg seoskog naselja. Do početka 20. veka su se na levoj strani Toponičke reke uočavale razvaline i srednjovekovnog utvrđenja Gradišta. Oba ova fortifikacijska objekta branila su u srednjovekovnoj Topolnici prolaz iz Morave u Svrljig. Selo koje se na mestu današnjeg Miljkovca nalazilo (i čiji kontinuitet današnji Miljkovac održava) verovatno je egzistiralo kao crkveno vlastelinstvo manastira Svetog Nikole i Svete Gospođe, jer su ovi do u nedavnoj prošlosti držali delove svojih srednjovekovnih poseda.

Na davnu prošlost Miljkovca ukazuje i turski popis 1498. godine koji ga je pod današnjim imenom evidentirao kao spahiluk (zeamet) Ali-bega iz Niša s 30 kuća, 6 samačkih, 9 udovičkih kuća, 3 rajinske vodenice (koje rade cele godine) i s dažbinama u iznosu 4.989 akči. U selu se nalazi mezra (selište) Podgrad koja je „sejalište pomenutog sela“. Ima takođe manastir Svetog Nikole, koji je has, s dva kaluđera, dve vodenice (koje rade cele godine) i s dažbinom koja iznosi 328 akči.

Miljkovac pominju i austrijske uhode 1783/84. godine s oko 70 kuća. Ozlojeđena spahijskom eksploatacijom, naročito terorom niškog mutaserifa Salih-paše, niška sela Kamenica, Cerje, Kravlje, Miljkovac, Vele Polje i Paligrace su se 1835. godine s ostalim selima (16 sela) pobunila („prva Milojeva razmirica“). Poraženi u odlučujućem sukobu kod Miljkovca, Turci su prihvatili određene ustupke, koje kasnije nisu poštovali. To je dovelo do druge „razmirice“ (ustanka) 1841 . godine u kojoj je pored drugih sela spaljen i Miljkovac. Za ovaj period, tačnije za 1843. godinu, vezan je i početak rada najstarije osnovne škole manastirskog tipa u ovom kraju. Godine 1881. Ministarstvo prosvete Srbije obnarodovalo je ukaz o redovnom radu ove škole, koja je pre toga, a i u to vreme, bila centar okupljanja za đake iz desetinu okolnih sela. Krajem 19. veka (1895) Miljkovac je manje selo s 46 mahom zadružnih domaćinstava i 328 stanovnika, a godine 1930. u njemu su živela 74 domaćinstva i 533 stanovnika.

Miljkovac je u 1941. godini bio stecište partizana Ozrenskog odreda. U jednoj neprijateljskoj akciji ovde je iste godine zarobljena Jelena Popović - Lela, a zatim streljana (1942).

Zahvaljujući svom brdsko-planinskom smeštaju i upućenosti pretežno na planinsku šumsko-stočarsku privredu, Miljkovac je, u odnosu na Vele Polje, Paligrace i Kravlje, u turskom kao i u postturskom periodu bio siromašnije selo. To je razlog što se stanovništvo sela odavalo i pečalbarenju, a u periodu između dva svetska rata i poslužiteljstvu, pandurluku, školovanju i raznim zanimanjima u gradu.

Posle Drugog svetskog rata, i to već od 1960. godine, ojačale su tendencije napuštanja poljoprivrede s iseljavanjem ili orijentacijom na mešovitu privredu, uz istovremeno zastarevanje sela (staračka domaćinstva). Osnovni poljoprivredni karakter sela, međutim, sačuvan je i dalje. Prema popisnim podacima u Miljkovcu su 1971. godine živela 54 poljoprivredna, 49 mešovitih i 14 nepoljoprivrednih domaćinstva.

## Demografija
U naselju Miljkovac živi 218 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 49,7 godina (46,4 kod muškaraca i 53,2 kod žena). U naselju ima 101 domaćinstvo, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,50.

Ovo naselje je velikim delom naseljeno Srbima (prema popisu iz 2002. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je pad u broju stanovnika.

## Povezano
* Manastir Železnik
* Tvrđava Železnik
* Tvrđava Gradište

## Reference

## Literatura
* Enciklopedija Niša: Priroda, prostor, stanovništvo; izdanje Gradina - Niš, 1995.g. pp.&nbsp;97–98.

## Vanjske veze

* Selo Miljkovac, nezvanična prezentacija
* Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain)
* Satelitska mapa (Wikimapia)
* Gugl satelitska mapa (Maplandia)
* Plan naselja na mapi (Mapquest)