open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bahčisaraj

**Bahčisaraj** (ukrajinski i ruski: *Бахчисарай*, krimskotatarski: *Bağçasaray*) je grad u ukrajinskoj - Autonomnoj republici Krim od 26 482 stanovnika.

## Geografija
*Bahčisaraj* leži na jugu krimskog poluotoka, u dolini rijeke Čuruk-Su, udaljen 30 km jugozapadno od Simferopolja.
## Historija
*Bahčisaraj* se prvi put spominje 1502., zna se da je od 1532. prijestolnica krimskog kana - Sahiba I Giraja. Od tad je pa sve do ruske aneksije Krima 1783. političko i kulturno središte Krimskih Tatara. Nakon tog više nije bio nikakav administrativni centar, ali je ostao vjerski centar Tatara, sve do maja 1944. kad je velik broj Tatara deportiran sa Krima, zbog optužbi za kolaboraciju sa nacistima.

## Znamenitosti
Najveća znamenitost *Bahčisaraja* je Hansaraj, jedina preostala palača nekadašnjih krimskih kanova.
## Gradovi prijatelji
* , Bursa
## Reference

## Vanjske veze

* Vodič po gradu
C33H38N4O6

Molekulska formula **C<sub>33</sub>H<sub>38</sub>N<sub>4</sub>O<sub>6</sub>** se može odnositi na:

* Irinotekan
* Fikoeritrobilin
GLU

**GLU** se može odnositi na:

* Glutaminska kiselina, aminokiselina
* OpenGL Utility Library, računarska grafička bilioteka
C5H9NO4

__NOTC__
Molekulska formula **C<sub>5</sub>H<sub>9</sub>NO<sub>4</sub>** se može odnositi na:
* Glutaminska kiselina
* N-metil-D-aspartinska kiselina
Agonist (farmakologija)

**Agonist** je hemijsko jedinjenje koje se vezuje za receptor ćelije i inicira njen respons. Agonisti često oponašaju akcije supstanci koje se javljaju u prirodi. Dok agonist izaziva akciju, antagonist blokira akciju agonista. Inverzni agonist uzrokuje akciju koja je suprotna akciji agonista.

## Tipovi

Receptori mogu biti aktivirani ili inaktivirani bilo endogenim (poput hormona i neurotransmitera) ili egzogenim (poput lekova) agonistima i antagonistima, što rezultira u stimulaciji ili inhibiciji biološkog responsa. **[[Fiziološki agonizam i antagonizam|Fiziološki agonisti]]** su supstance koje uzrokuju isti telesne response ali se ne vezuju za isti receptor.

**[[Endogeni agonist]]** jednog receptora je jedinjenje koje se prirodno javlja u telu i koje se vezuje i aktivira taj receptor. Na primer, endogeni agonist za serotoninske receptore je serotonin, i endogeni agonist for dopaminske receptore je dopamin.

### Spektar efektivnosti

**[[Superagonist]]** je jedinjenje koje ima sposobnost proizvođenja responsa većeg od maksimalnog responsa endogenog agonista za data receptor, tako da je njegova efikasnost veća od 100%. Ovo ne mora da znači da je takav agonist potentniji od endogenog. 

**Puni agonisti** se vezuju (imaju afinitet za) i aktiviraju receptor, pokazujući punu efektivnost na tom receptoru. Jedan primer leka koji dejstvuje kao pun agonist je izoproterenol, koji oponaša akciju adrenalina na β adrenergičkim receptorima. To je isto slučaj sa morfinom, koji oponaša endorfine na μ-opioidnim receptorima u centralnom nervnom sistemu.

**[[Parcijalni agonist]]i** (kao što su buspiron, aripiprazol, buprenorfin, ili norklozapin) se takođe vezuju i aktiviraju dati receptor, ali oni imaju samo parcijalnu efikasnost u odnosu na pun agonist. Jedna studija na benzodiazepinskim sedativima je pokazala da parcijalni agonisti imaju manje od pola jačine punih agonista. Za parcijalne agoniste poput abekarnila je pokazano da imaju smanjenu stopu i težina zavisnosti i sindroma povlačenja.

**[[Inverzni agonist]]** je agens koji se vezuje na isto vezujuće-mesto receptora kao i agonist tog receptor i poništava konstitutivnu aktivnost receptora. Inverzni agonisti imaju suprotni farmakološki učinak od agonista receptora.

## Reference
Inverzni agonist

**Inverzni agonist** u farmakologiji je agens koji se vezuje za isto receptorsko mesto-vezivanja kao i agonist tog receptora i poništava konstitutivnu aktivnost receptora. Inverzni agonisti imaju suprotan farmakološki efekat u odnosu na agoniste. Inverzni agonisti su efikasni na određenim vrstama receptora (npr., pojedinim histaminskim receptorima i GABA receptorima) koji imaju unutrašnju aktivnost bez dejstva liganda (*konstitutivnu aktivnost*.)

Receptorski agonisti, antagonisti i inverzni agonisti se vezuju za iste tipove receptora. Farmakološki efekat inverznog agonista se meri negativnom vrednošću agonista. Ako agonist ima pozitivno vrednost a inverzni agonist negativnu, antagonist vraća oba, agonist i inverzni agonist, u neutralno stanje.

Jedan poseban primer je Ro15-4513, koji je inverzni agonist benzodiazepinske klase lekova (kao što su alprazolam i diazepam). Ro15-4513 i benzodiazepini dejstvuju na isto GABA-vezujuće mesto na neuronima, ali Ro15-4513 ima suprotni efekat, i uzrokuje anksioznost umesto sedacije. Slično tome beta-karbolini mogu da prouzrokuju anksioznost i napade, dok blokiraju efekte benzodiazepina.

## Povezano
* Agonist
* Antagonist

## Literatura

## Dodatna literatura

*
Histaminski receptor

**Histaminski receptori** su klasa G protein-spregnutih receptora čiji endogeni ligand je histamin.

## Poređenje

Postoji nekoliko splajsnih varijanti H3 receptora koje su prisutne u raznim vrstama. Mada su svi ovi receptori 7-transmembranski G protein spregnuti receptori, H1 i H2 se znatno razlikuju od H3 i H4 u njihovim aktivnostima. H1 izaziva povišenje PIP<sub>2</sub> hidrolize, H2 stimuliše sekreciju gastrične kiseline, i H3 posreduje povratnu inhibiciju histamina.

## Reference

## Povezano
* H<sub>1</sub> receptor 
* H<sub>2</sub> receptor 
* H<sub>3</sub> receptor 
* H<sub>4</sub> receptor

## Vanjske veze
* 
* Holger Stark: Histamine Receptors, BIOTREND Reviews No. 01, November 2007 
* Histaminski receptor
*
Fiziološki agonizam i antagonizam

**Fiziološki agonizam** opisuje dejstvo supstance koja ultimativno proizvodi iste efekte u telu kao i druga supstanca – kao da su obe agonisti istog receptora – bez vezivanja za isti receptor. **Fiziološki antagonism** opisuje ponašanje supstance koja deluje tako da poništava dejstvo druge supstance (rezultat sličan dejstvu antagonista, koji blokira dejstvo agonista na istom receptoru), koristeći mehanizam u kome ne dolazi do vezivanje za isti receptor.

## Primeri
### Fiziološki agonisti
* Epinefrin indukuje agregaciju trombocita, kao i faktor rasta hepatocita (HGF). Oni su fiziološki agonisti.

### Fiziološki antagonisti
* Postoji nekoliko supstanci sa antihistaminergičnim dejstvom, uprokos toga što nisu ligandi histaminskog receptora. Na primer, epinefrin povišava arterijski pritisak putem vazokonstrikcije posredovane aktivacijom A1-adrenergičkog receptora, što je u kontrastu sa histaminom, koji snižava arterijski pritisak. Stoga, uprkos toga što nisu antihistaminici, epinefrin i druge takve supstance su fiziološki antagonisti histamina.

## Reference
Superagonist

U farmakologiji, **superagonist** je tip agonista čiji maksimalni respons nadmašuje respons endogenog agonista datag receptora, i stoga je njegova efikasnost veća od 100%. Na primer goserelin je superagonist receptora gonadotropin oslobađajućeg hormona.

## Reference

## Povezano
* Agonist (farmakologija)
Parcijalni agonist

**Parcijalni agonisti** (kao što su buspiron, aripiprazol, buprenorfin, ili norklozapin) se vezuju i aktiviraju receptor, ali imaju samo parcijalnu efikasnost u odnosu na pune agoniste. Oni se mogu smatrati ligandima koji pokazuju dvojne, agonističke i antagonističke, efekte. Kad su pun agonist i parcijalni agonist istovremeno prisutni, parcijalni agonist zapravo deluje kao kompetitivni antagonist. On se nadmeće sa punim agonistom za zauzeće receptora i proizvodi umanjenje receptorske aktivacije u odnosu na okolnosti u kojima je samo pun agonist prisutan. Sa kliničkog stanovišta parcijalni agonisti mogu da aktiviraju receptore da daju željeni respons kad ju nedovoljne količine endogenog liganda prisutne, ili da umanje prekomernu stimulaciju receptora kad su suvišne količine endogenog liganda prisutne.

## Povezano
* Kompetitivni antagonist
* Inverzni agonist

## Literatura
Armjansk

**Armjansk** (ukrajinski: *Армянськ*, ruski: *Армянск*, krimskotatarski: *Ermeni Bazar*) je grad u ukrajinskoj - Autonomnoj republici Krim od 22 337 stanovnika.
## Geografija
*Armjansk* leži na sjeveru krimskog poluotoka, na prevlaci Perekop udaljen od Simferopolja 137 km. Odmah pored grada je i granica između Autonomne Republike Krim i ukrajinske Hersonske oblasti. *Armjansk* je polazišna točka željezničke pruge za Kerč. 
## Historija
Grad su osnovali na početku 18. vijeku armensko-grčki naseljenici iz nedalekog Or-Kapija (današnji Perekop). Za osmanskih vremena se zvao *Ermeni Bazar* (Armenska trgovište), 1923. je dobio svoje današnje ime, a status grada tek 1993. pa je jedan od najmlađih krimskih gradova.
## Privreda
Najveći privredni pogon u gradu je metalurški kombinat Krimski Titan (Крымский Титан) koji proizvodi titanij.
## Reference

## Vanjske veze

* Službene stranice grada
Krimske planine

**Krimske planine** (ukrajinski: *Кримскі Гори*, ruski: *Крымские Горы*, krimskotatarski: *Qırım dağları*) je masiv, koji leži na jugoistoku Krima duž obale poluotoka.
## Geografija
*Krimske planine* su zapravo sastavljene od tri masiva; glavnog, unutrašnjeg i vanjskog. To su planine pokrivene ravnim vapnenačkim blokovima, koje se blago uzdižu od sjevera prema jugu do najvišeg vrha Rimski-Koš od 1 545 metara. Sjeverne padine Krimskih planina su blage, dok je potpuna suprotna stvar na jugu, gdje se strmo spuštaju prema moru i uskom dobro razvedenom obalnom pojasu.

Krimske planine imaju bujnu i raznoliku šumsku vegetaciju, počevši od hrasta, bukve, graba, javora i drugih vrsta drveća, po nižim dijelovima, do smreka i pojasa trava na višim nadmorskim visinama. Niži planinski obronci na jugu zasađeni su vinogradima. Tu se sadi i dosta duhana i cvijeća za parfeme. Na sjevernim padinama masiva leži i Simferopolj administrativni centar Autonomne republike Krim.
U masivu postoji velik broj kamenoloma, naročito krečnjaka i diorita.
## Reference

## Vanjske veze

* ''Crimean mountains'' na portalu Crimean mountains
Alušta

**Alušta** (ukrajinski i ruski: *Алу́шта*, krimskotatarski: *Aluşta*) je ladanjski grad u ukrajinskoj - Autonomnoj republici Krim od 28 418 stanovnika.

## Geografija
Alušta leži na jugu krimskog poluotoka na obali Crnog mora, udaljena 46 km južno od Simferopolja. Nedaleko od grada leži i slavna Jalta, pa je udaljenost od tih 30&nbsp;km, najljepši i najrazvikaniji dio krimske rivijere. Iznad grada steru se Krimske planine

## Historija
Grad je pod imenom **Aluston** (grčki: *Αλουστον*) u 6. vijeku osnovao bizantski car Justinijan I. Veliki. Jedno vrijeme njime je vladala Republika Genova, tad se zvao *Lusta*, iz tih vremena ostali su ostatci njihove utvrde. je dobio svoje današnje ime, a status grada tek 1993. pa je jedan od najmlađih krimskih gradova.

## Gradovi prijatelji

## Reference

## Vanjske veze

* Službene stranice grada
Čulna ćelija

**Čulna ćelija** ili **receptor** prima informacije (nadražaje) iz spoljašnje i unutrašnje sredine koji se zatim senzitivnim neuronima prenose do odgovarajućih centara nervnog sistema. Mnoge izgrađuju čulne organe, poput kože i oka, dok se dobar deo nalazi i u drugim organima (krvnim sudovima, plućima, mišićima i dr.).

Evoluciono se razlikuju dva osnovna tipa čulnih ćelija: primarne i sekundarne. Primarne čulne ćelije pored uloge primanja nadražaja obavljaju i njihovo provođene, dok su sekundarne prave čulne ćelije pošto su izgubile sposobnost provođenja nadražaja.

## Receptori
Uloga receptora je da stalno beleže promene iz spoljašnje i unutrašnje sredine, pripremajući organizam za reakciju. Draži na koje reaguju čulne ćelije mobu biti različitog porekla. Zavisno od vrste draži aktiviraju se različita *čula*: dodira, bola, toplote, hladnoće, mirisa, ukusa, vida, sluha i ravnoteže.

Receptori za bol, toplotu, hladnoću i dodir su raspoređeni na koži.
* *Čulo dodira* je raspoređeno po celokupnoj u kozi. Najviše čulnih ćelija se nalazi na usnama, vrhu jezika i jagodicama prstiju, a najmanje na leđima.
* *Čulo za bol* je sastavljeno od finih završetaka osećajnih nerva. Pored kože, nalaze se i u kostima, mišićima, unutrašnjim organima i često upozoravaju na neku bolest i poremećaj u organizmu. Bol je zaštitni mehanizam organizma. 
* *Čulo za toplotu* je smešteno dublje u koži, a najviše receptora ima u obrazima i usnama. 
* *Čulo za hladnoću* se nalazi se ispod same površine kože. Najviše raceptora ima oko struka, vrhu jezika i na očnim kapcima , a najmanje na tabanima.

## Reference

## Vanjske veze
* 
* The major classes of somatic sensory receptors
C5H10N2O3

Molekulska formula **C<sub>5</sub>H<sub>10</sub>N<sub>2</sub>O<sub>3</sub>** se može odnositi na:
* Glutamin
* Beta-ureidoizobutirinska kiselina
C2H5NO2

Molekulska formula **C<sub>2</sub>H<sub>5</sub>NO<sub>2</sub>** se može odnositi na:
* Acetohidroksaminska kiselina
* Glicin
* Nitroetan
* Metil karbamat
* Etil nitrit
Hušnjakovo brdo

**Hušnjakovo brdo** (poznato i kao **Hušnjakov brijeg**) paleolitsko je nalazište na kojem su nađeni ostaci neandertalaca. Nalazi se u zapadnom dijelu grada Krapine. Proglašeno je paleontološkim spomenikom prirode. Važan je paleontološki, paleoantropološki i arheološki lokalitet. 

Istraživanja započinju 23. 8. 1899. godine, kada je Dragutin Gorjanović-Kramberger na poziv fra Dominika Antolkovića posjetio nalazište na Hušnjakovom brdu, kako bi proučio ostatke kostiju i zubi, koji su tamo pronađeni. Uslijed iskopavanja pijeska koje se vršilo na spomenutom brdu, radnici su pronašli fragmente kostiju. Tokom šest godina iskapanja nađeno je oko devet stotina ljudskih fosilnih kostiju, brojna kamena oruđa iz razdoblja paleolitika, te fosilni ostaci špiljskog medvjeda, vuka, losa, golemog jelena, toplodobnog nosoroga, divljeg goveda i drugih životinja. Starost ovog bogatog nalazišta odgovara vremenu od prije 130.000 godina. Također su pronađeni i ostaci ognjišta, po čemu se može zaključiti, da je krapinski pračovjek poznavao vatru. Živio je u špiljama, a pješčenjaci Hušnjakovog brda bili su vrlo prikladni za kopanje takvi špilja. Kasnije su zatpane nanosima rječice Krapinice. 

Na Hušnjakovom brdu osnovan je Muzej evolucije 1970. godine, a na otvorenom prostoru postavljene su rekonstrukcije krapinskog pračovjeka i njegove obitelji uz vatru, te rekonstrukcije životinja.  Novi muzej nazvan Muzej krapinskih neandertalaca svečano je otvoren 27. 2. 2010. godine. 

## Povezano
* Krapinski pračovjek
* Muzej krapinskih neandertalaca
* Krapina

## Izvori
Saki

**Saki** (ukrajinski i ruski: *Саки*, krimskotatarski: *Saq*) je lječilišni grad u ukrajinskoj - Autonomnoj republici Krim od 23 655 stanovnika.
## Geografija
*Saki* leži na jugozapadu krimskog poluotoka uz obalu Crnog mora, udaljen 49 km sjeverozapadno od Simferopolja, i svega 23&nbsp;km od puno veće Jevpatorije. Grad se rasprostro okolo plitke lagune čije su tople vode i ljekovito blato zaslužne za razvoj mjesta.
## Historija
Razvoj grada vezan je uz 1827. kad je otvoren prvi sanatorij za lječenje u ljekovitom blatu lagune, deset godina kasnije otvorena je depadansa vojne bolnice iz Simferopolja. Grad je teško razrušen za vrijeme Krimskog rata, jer su se upravo tu na samom početku rata - 1854., iskrcale tadašnje savezničke intervenističke snage Velike Britanije, Francuske, Osmanskog carstva i Kraljevine Sardinije, iz kojeg su krenuli u dugotrajnu opsadu Sevastopolja.
## Privreda
Najveći privredni pogon u gradu bio je kemijski zavod koji je zatvoren 2002. zbog problema sa otpadnim vodama, danas je to puniona mineralne vode.
## Gradovi prijatelji
* , Gomelj
* , Wels
## Reference

## Vanjske veze

* Službene stranice grada
The Thirty-Nine Steps

***The Thirty-Nine Steps*** () je pustolovni roman škotskog pisca ] Johna Buchana, originalno objavljen 1915. godine i najpoznatiji kao prvi iz serije o Richardu Hannayu. Radnja se događa u proljeće 1914. godine, odnosno netom pred izbijanje prvog svjetskog rata. Protagonist je škotski inženjer koji se iz Rodezije vratio u Britaniju prije nego što postaje optužen za ubistva, prisiljen na bijeg, odnosno nastoji raskrinkati prave ubice iz reda njemačkih špijuna. Buchanova knjiga je doživjela veliki uspjeh, te je tokom sljedećih godina napisao nekoliko nastavaka. Kritičari su ga kasnije proglasili jednim od prvih koji je koristio motiv "običnog čovjeka u neobičnoj situaciji", a koji če postati posebno popularan među autorima filmskih trilera.

*The Thiry-Nine Steps* je poznata po nekoliko ekranizacija, od kojih je skoro svaka doživjela veliki uspjeh kod publike i kod kritike. Najpoznatija je verzija iz 1935. godine koju je režirao Alfred Hitchcock. Godine 1959. je snimljena još jedna verzija sa Kennethom Moreom, a 1978. verzija sa Robertom Powellom koja se smatra najvjernijom predlošku. Godine 1995. je postavljena i kazališna verzija, a 2008. emitiran TV-film u kome je glavnu ulogu tumačio Rupert Penry-Jones.

## Izvori

## Vanjske veze
* 
* A review of the book from MysteryGuide.com
* Free audio book of The Thirty-Nine Steps from Librivox.org.
Porfirin

**Porfirini** su grupa organskih jedinjenja, mnoga od kojih se prirodno javljaju. Jedan od najbolje poznatih porfirina je hem, pigment crvenih krvnih ćelija. Hem je kofaktor proteina hemoglobina. Porfirini su heterociklični makrociklična jedinjenja koja se sastoje od četiri modifikovane pirolne podjedinice međusobno povezane na njihovim α ugljenicima putem metinskih mostova (=CH-). Porfirini su aromatični. Oni su visoko konjugovani sistemi, posledica čega je da oni tipično veoma intenzivno apsorbuju vidljivo zračenje, te stoga magu da budu obojeni. Termin **porfirin** potiče od grčke reči za *[[ljubičasta boja|ljubičasto]]*. Ovaj makrociklus ima 26 pi elektrona. Osnovno jedinjenje je porfin, a supstituisani porfini su porfirini.

## Kompleksi porfirina i srodnih molekula
Porfirini su konjugovane kiseline liganda koji vezuju metale i formiraju komplekse. Metalni jon obično ima naelektrisanje od 2+ ili 3+. Šematska jednačina za te sinteze je:
:H2porfirin + [MLn]2+ → M(porfirinat) Ln-4 + 4 L + 2 H+, gde je M=metalni jon i L = ligand
Porfirin bez metala u svojoj šupljini je *slobodna baza*. Neki od porfirina koji sadrže gvožđe se nazivaju hemovima. Proteini koji sadrže hem, ili *[[hemoprotein]]i*, su široko rasprostranjeni u prirodi. Hemoglobin i mioglobin su proteini koji vezuju O<sub>2</sub> posredstvom porfiriniskog gvožđa. Razni citohromi su takođe hemoproteini. 

Nekoliko drugih heterocikličnih jedinjenja je srodno sa porfirinima. Među njima su korini, hlorini, bakteriohlorofili i korfini. Hlorini (2,3-dihidroporfirin) su u većoj meri redukovani, sadrže veći broj vodonika nego porfirini, i karakteristični su po pirolinskim podjedinicama. Te strukture su prisutne u molekulu hlorofila. Zamena dve od četiri pirolne podjedinice sa pirolinskim podjedicama proizvodi bilo bakteriohlorin (nađen u nekim fotosintetičkih bakterija) ili izobakteriohlorin, u zavisnosti od relativnih pozicija redukovanih prstena. Neki derivati porfirina slede Hikelovo pravilo, mada to nije slučaj kod većine derivata.

## Reference

## Vanjske veze
* Journal of Porfirini i ftalocianini 
* Porfirinski priručnik
Pi veza

U hemiji, **pi veze** (**π veze**) su kovalentne hemijske veze kod kojih se dve strane jedne atomske orbitale preklapaju sa dvema stranama druge atomske orbitale. Svaka od tih atomskih orbitala je jednaka nuli u zajedničkoj čvornoj ravni, koja prozali kroz dva vezana jezgra. Ta ravan je takođe čvorna ravan za molekulsku orbitalu pi veze.

Grčko slovo **π** u imenu se odnosi na p orbitale, pošto je orbitalna simetrija pi veze ista kao i *p* orbitale gledano duž ose veze. *p* orbitale obično formiraju ovaj tip veze. *d* orbitale takođe formiraju pi veze, i one su deo osnove metal-metal višestrukog vezivanja.

Pi veze su obično slabije od sigma veza; C-C dvostruka veza ima manju energiju veze od dve C-C jednostruke veze. Iz toga sledi da se *p* orbitalnim preklapanjem formiraju molekulske orbitale koje su slabije veze od onih formiranih *s* orbitalnim preklapanjem. Sa kvantno mehaničke perspektive, slabost ove veze se objašnjava znatno manjim preklapanjem komponenti *p*-orbitala usled njihove paralelne orijentacije. To je u kontrastu sa sigma vezama koje se formiraju direktnim vezivanjem orbitala između dva jezgra, čime se ostvaruje veći stepen preklapanja i formira jača sigma veza.

Pi veze proizilaze is peklapanja atomskih orbitala koje su u kontaktu kroz dve oblasti. Pi-veze su difuznije od sigma veza. Elektroni u pi vezama se ponekad nazivaju **pi elektronima**. Molekulski fragmenti spojeni pi vezom ne mogu da rotiraju oko te veze bez razlaganja pi veze, pošto rotacija uzrokuje eliminaciju paralelne orijentacije konstitutivnih p orbitala.

Kod homonuklearnih diatomskih molekula, vezujuće π molekulske orbitale imaju samo jednu čvornu ravan koja prolazi kroz vezane atome, i nemaju čvorne ravni između vezanih atoma. Korespondirajuća ''anti''vezujuća, ili π* ("pi-zvezda") molekulska orbitala, se definiše prisustvom dodatne čvorne ravni između dva vezana atoma.

## Reference

## Povezano
* Aromatična interakcija
* Delta veza
* Geometrija molekula
* Pi interakcija
Hemoprotein

**Hemoprotein** (hem protein) je metaloprotein koji sadrži hem prostetičku grupu, bilo kovalentno ili nekovalentno vezanu za protein. Gvožđe hema lako podleže oksidaciji i redukciji (obično do +2 i +3, mada su stabilizovani Fe<sup>+4</sup> i čak Fe+5 oblici dobro poznati u peroksidazama).

Hemoproteini su verovatno natali tokom evolucije da bi se inkorporirao atom gvožđa (Fe) sadržan unutar protoporfirinskog IX prstena hema u proteine. Pošto to daje hemeproteinima sposobnost reagovanja sa molekulima koji se vezuju za dvovalentno gvožđe, ta strategije je očuvana tokom evolucije. Primeri hemoproteinskih liganda su gasovi: kiseonik (O2) azot-monoksid (NO), ugljen-monoksid (CO) i vodonik-sulfid (H2S). Nakon vezivanja za prostetičke hem grupe, ti molekuli mogu da modulišu aktivnost/funkciju hemoproteina, čime između ostalog omogućavaju prenos signala.

## Uloge
Biološke funkcije hemoproteina su:

## Reference

## Literatura
* 

## Vanjske veze
*
Ligand

U koordinacionoj hemiji, **ligand** je jon ili molekul koji se vezuje za centralni atom metala i formira koordinacioni kompleks. Formiranje veze između metala i liganda se generalno sastoji od doniranja jednog ili više elektronskih parova liganda. Priroda vezivanja metala i liganda može da bude u različitom delu opsega koji ide od kovalentne do jonske veze. Red veze metala i liganda može da bude od jedan do tri. Ligandi se mogu smatrati Luisovim bazama, mada je u retkim slučajevima mogu da poprime suprotnu ulogu. 

Metali i metaloidi su vezani za ligande u virtualno svim okolnostima. Gasoviti "goli" metalni joni se mogu formirati samo u visokom vakuumu. Ligandi u kompleksu diktiraju reaktivnost centralnog atoma. Oni u znatnoj meri uslovljavaju brzinu supstitucije liganda, reaktivnost i redoks. Izbor liganda je kritična odluka u mnogim oblastima hemije, kao što su bioneorganska i medicinska hemija, homogena kataliza, i hemija životne sredine.

Ligandi se mogu klasifikovati na više načina koristeći: njihov naboj, njihovu veličinu, identitet koordinacinog atoma, i broj elektrona koji doniraju oni metalu. Veličina liganda se izražava konusnim uglom.

## Reference
Hiperglicinemija

**Hireglicinemija** je urođeni poremećaj metabolizma glicina. Uzrok ovog oboljenja je enzimski blok u provođenju glicina u serin, zbog čega dolazi do nagomilavanja glicina u krvi i njegovog pojačanog izlučivanja mokraćom.

## Podela i simptomi bolesti
Postoji više oblika hiperglicinemije.

* Hiperglicinemija sa ketozom se javlja odmah po rođenju. Simptomi ove bolesti su mučnina i povraćanje, metabolička acidoza, koja brzo dovodi do kome. Kod obolelih se javlja i mentalna zaostalost. Smatra se da je uzrok ovog oblika hiperglicinemije defekt enzima serin hidroksimetiltransferaza.

* Hiperglicinemija bez ketoze dovodi do mentalne zaostalosti i zaostatka u fizičkom razvoju kod obolele dece. Uzrok je poremećaj u enzimskom kompleksu glicin sintaza, kojim se glicin razgrađuje.

## Povezano
* Glicin
* Glicin sintaza

## Literatura
* Darinka Koraćević Gordana Bjelaković Vidosava Đorđević *Biohemija* savremena administracija
Forever, Michael

***Forever, Michael*** četvrti je studijski album američkog glazbenika Michaela Jacksona, kojeg 1975. godine objavljuje diskografska kuća Motown.

## O albumu
*Forever, Michael* njegov je četvrti solo projekt i posljednji kojeg objavljuje za izdavačku kuću Motown. Zajedno sa svojom braćom (The Jackson 5), također će godinu dana kasnije prekinuti ugovor s izdavačkom kućom CBS Records. Materijal na albumu razlikuje se u glazbenom stilu, te je promijenjen i prilagođen Jacksonovim 16 godina. Vrlo jasno se primjećuje Jacksonova promjena i adaptacija vokala na soul, što je oduševilo ljubitelje te vrste glazbe. To je uzrokovalo njegovu kasniju suradnju sa diskografskom kućom Epic.

Većina skladbi je bila snimljena 1974. godine, a prvotno je bilo zamišljeno da album bude objavljena iste godine. Međutim zbog velikog tržišnog interesa za uspješnicom "Dancing Machine" sastava The Jackson 5, objavljivanje albuma je odgođeno dok potražnja za skladbom nije opala.

Radi velikog komercijalnog uspjeha albuma pomogao je povratku The Jackson 5 na sam vrh među top 40. Povratku su također pomogli i producenti, braća Holland (Eddie i Brian), sa skladbom "Just a Little Bit of You". 1981. godine skladba "One Day in Your Life" nanovo je objavljena na istoimenom kompilacijskom albumu *[[One Day in Your Life (album)|One Day in Your Life]]*. Skladba je također postala velikom uspješnicom, te je dostigla #1 i bila je najprodavaniji singl te godine u Velikoj Britaniji.

## Popis pjesama

## Izvori
Hiperoksalurija

**Hiperoksalurija** je metabolički poremećaj koji se karakteriše povećanim izlučivanjem oksalne kiseline mokraćom.

## Podela
* Hiperoksalurija može nastati alimentarno, usled unošenja veće količine oksalata putem hrane.
* Metabolička hiperoksalurija nastaje kao poremećaj u metabolizmu glicina. Urođeni poremećaj nastaje usled nemogućnosti prevođenja oksalne u mravlju kiselinu zbog smanjene aktivnosti enzima oksalat dekarboksilaza. Bolest počinje u dečjem uzrastu i karaketriše se nagomilavanjem kalcijum oksalata u raznim organima: koštanoj srži, srčanom mišiću (miokardu), bubrezima zbog čega nastaje bubrežni kamenac. On izaziva simptome u vidu krvarenja u mokraći (hematurija), infekcija urinarnog trakta koje kasnije dovodi i do bubrežne insuficijencije.

## Povezano
* Glicin
* Oksalna kiselina
* Bubrežni kamenac

## Literatura
* Darinka Koraćević Gordana Bjelaković Vidosava Đorđević *Biohemija* savremena administracija
PRO

**PRO** se može odnositi na:
* Prolin, aminokiselina
* Windows 7 Professional, verzija operativnog sistema
C5H9NO2

Molekulska formula **C<sub>5</sub>H<sub>9</sub>NO<sub>2</sub>** se može odnositi na:

* Alilglicin
* (+)-''cis''-2-Aminometilciklopropan karboksilna kiselina
* Prolin
SER

**SER** se može odnositi na:

* Serin, aminokiselina
* Ser (grad), grad u severnoj Grčkoj, koji je jedno vreme bio prestonica carske Srbije
* Ser (titula), plemićka titula u Engleskoj
* Kanton Ser, kanton u Francuskoj
* Ser (Ero), naseljeno mesto u Francuskoj, u departmanu Ero
* Ser (Land), naseljeno mesto u Francuskoj, u departmanu Land
C3H7NO3

Molekulska formula **C<sub>3</sub>H<sub>7</sub>NO<sub>3</sub>** se može odnositi na:

* Izopropil nitrat
* Serin
Redukujući agens

**Redukujući agens** (*reduktans*, *reducer*) je element ili jedinjenje u redukciono-oksidacionoj (redoks) reakciji koje predaje elektron drugom reaktantu. Pošto reducer gubi elektron kaže se da se on „oksiduje“, stoga je neophodno prisustvo „oksidansa“ (oksidujućeg angensa). Ako je jedna hemikalija donor elektrona (reduktans), druga mora da bude primalac elektrona (oksidans). Reduktansi se „oksiduju“, a oksidansi se „redukuju“. Na primer:
:2  +  → 2  + 2 

Redukujući agens u ovoj reakciji je ferocijanid ( ). On donira elektron, oksidujući se do fericijanida ( ), simultano oksidans hlor se redukuje do hlorida.

U organskoj hemiji, redukcija se specifično odnosi na adiciju vodonika u molekul, mada je gore navedena definicija takođe primenljiva. Na primer, benzen se redukuje do cikloheksana u prisustvu platinskog katalizatora:
:C6H6 + 3 H2 → C6H12
U organskoj hemiji, dobri redukujući agensi su reagensi koji proizvode H2.

## Karakteristike redukujućih agenasa
Jaki redukujući agensi lako gube (ili doniraju) elektrone. Atomi sa relativno velikim atomskim radijusom su obično dobri redukujući agensi. Kod njih je rastojanje od nukleusa do valentnih elektrona dovoljno veliko da ti elektroni ne budu snažno privučeni. Dobri redukujući agensi se sastoje od atoma sa niskom elektronegativnošću, sposobnošću atoma ili molekula da privlači vezujuće elektrone. Hemijske grupe sa relativno malim energijama jonizacije su takođe dobri redukujući agensi. „Mera sposobnosti materijala da se oksiduje ili izgubi elektrone je poznata kao njegov oksidacioni potencijal“. Sledeća tabela pokazuje nekoliko redukcionih potencijala. Oni se lako mogu pretvoriti u oksidacione potencijale jednostavnom promenom znaka. Redukujući agensi se mogu rangirati po jačini koristeći njihove oksidacione potencijale. Redukujući agens je jači kada kada ima pozitivniji oksidacioni potencijal, a slabiji kad ima negativan oksidacioni potencijal. Vrednosti redukcionih potencijala u sledećoj tabeli su merene na 25&nbsp;°C.

Među Na, Cr, Cu i Cl<sup>−</sup>, Na je najjači redukujući agens, a Cl− je najslabiji. Česti redukujući agensi su metali kalijum, kalcijum, barijum, natrijum i magnezijum, kao i jedinjenja koja sadrže H− jon, kao što su NaH, LiH, LiAlH4 i CaH2.

Neki elementi i jedinjenja mogu da budu redukujući i oksidujući agensi. Vodonični gas je redukujući agens kad reaguje sa nemetalima i oksidujući agens kad reaguje sa metalima.

:2 Li(s) + H2(g) → 2 LiH(s)
Vodonik deluje kao oksidujući agens jer prima elektron koji donira litijum, što uzrokuje oksidaciju litijuma.

Polureakcije: 2 Li(s)0 → 2 Li(s)+ + 2 e−::::: H20(g) + 2 e− → 2 H−(g)

:H2(g) + F2(g) → 2 HF(g)
Vodonik deluje kao redukujući agens jer donira svoje elektrone fluoru, što omogućava fluoru da se redukuje.

Polureakcije: H20(g) → 2 H+(g) + 2 e−:::::
F20(g) + 2 e− → 2 F−(g)

## Reference

## Literatura
* "Chemical Principles: The Quest for Insight", Third Edition. Peter Atkins and Loretta Jones p. F76

## Povezano
* Organska redukcija
* Oksidujući agens
* Elektronegativnost
* Elektrohemija
* Korozija
* Elektrolit
* Redoks

## Vanjske veze
* Tabla jačina redukujućih agenasa
Valentni elektron

**Valentni elektroni** su elektroni poslednjeg elektronskog omotača. Valentni elektroni mogu (ali ne moraju) učestvovati u stvaranju hemijskih veza sa drugim atomima. Maksimalna valenca atoma ne može biti veća od broja valentnih elektrona.

Kod elemenata glavnih grupa (1-2. i 13-18. grupa), broj valentnih elektrona odgovara broju elektrona u *s* i *p*-orbitalama sa najvišim glavnim kvantnim brojem. Tako, npr. kiseonik, koji ima elektronsku konfiguraciju 1*s*2 2*s*2 2*p*4 ima 6 valentnih elektrona. Broj valentnih elektrona je isti za sve elemente jedne grupe Periodnog sistema.

## Prelazni elementi
Kod prelaznih elemenata i d elektroni mogu učestvovati u građenju veza, tako da prividan broj valentnih elektrona može da varira. Stoga je korišćenje valentnih elektrona za predviđanje ponašanja prelaznih metala vrlo nepouzdano.

## Predstavljanje

Valentni elektroni mogu biti prikazani vrtanjem elektronskih ljuski (kao na slici desno). Često se prikazuju kao tačke ili krstići („×“) oko hemijskog simbola elementa (:\ddot{O}: - za kiseonik).

## Reference

## Povezano
* Valenca
* Oksidacioni broj
* Hibridizacija orbitala
* Paulijev princip

## Vanjske veze
De novo sinteza

*De novo* je latinska fraza, sa značenjem "od novog" ili od početka. **''De novo'' sinteza** se odnosi na sintezu kompleksnih molekula is jednostavnih molekula kao što su šećeri ili amino kiseline. Alternativni pristup je njihovo recikliranje nakon parcijalne degradacije. Na primer, nukleotidi nisu neophodni u ishrani zato što se oni mogu konstruisati iz molekulskih prekursora kao što su format i aspartat.

De novo sinteza se isto može odnositi na DNK replikaciju. Primaza je RNK polimeraza, koja može da doda začetak jednom postojećem lancu pre replikacije. DNK polimeraza ne može da doda začetke, i iz tog razloga, potrebno je da primaza doda začetak *de novo*.

## De novo putevi
Oni ne koriste slobodne baze: adenin (A), guanin (G), citozin (C), timin (T) (ili uracil (U)) . Purin prstenovi se stvaraju pojedinačno ili u malim grupama, i vezani su za ribozu u toku procesa. Enzimi de novo sinteze su prisutni kao veliki multienzimski kompleksi u slučaju purina. Pirimidinski prsten je sintetisan kao orotat, i spojen sa riboza fosfatom, a naknadno se konvertuje u uobičajene pirimidinske nukleotide.

## Enzimi de novo sinteze
* 1. Glutamin PRPP amindotranferaza
* 2. Aminofosforibozil transferaza
* 3. GAR transformilaza
* 4. FGAM sintetaza (FGAR amidotransferaza)
* 5. FGAM sintetaza (Ciklaza)

## Reference

## Vanjske veze
* Purin i pirimidin Metabolizam
* De novo sinteza purin nukleotida
Nukleotidno spasavanje

**Nukleotidno spasavanje** (*selvidž put*) je put u kome se nukleotidi (purina i pirimidina) sintetišu iz intermedijara degradativnog puta nukleotida. Selvidž put se koristi za očuvanje baza i nukleozida koji se formiraju tokom degradacije RNK i DNK molekula. On je od posebnog značaja za organe u kojima neka tkiva nemaju sposobnost de novo sinteze.

Sačuvane baze i nukleozidi se zatim mogu konvertovati u nukleotide.

## Supstrati
Reakcijama selvidž puta su potrebni specifični supstrati.

### Pirimidini
Uridin fosforilaza dodaje ribozu 1-fosfat na slobodnu bazu uracil, formirajući uridin-monofosfat. Uridinska kinaza zatim fosforiliše ovaj nukleozid do njegove difosfatne i trifosfatne forme. Dezoksitimidinska fosforilaza dodaje dezoksiribozu-1-fosfat na timin, formirajući dezoksitimidin monofosfat. Timidinska kinaza može zatim da fosforiliše to jedinjenje do dezoksitimidin difosfata i trifosfata.

### Purini
Fosforiboziltransferaze dodaju aktiviranu ribozu 5-fosfat (zvanu fosforibozil pirofosfat ili PRPP) na baze, kreirajući nukleotidne monofosfate. Postoje dva tipa fosforiboziltransferaza: adenozin fosforiboziltransferaza (APRT) i hipoksantin-guanin fosforiboziltransferaza (HGPRT). Leš-Nihanov sindrom je posledica nedostataka HGPRT-a.

## Reference

## Vanjske veze
* Enzimi metioninskog selvidž puta: struktura i funkcija"
Dijastereoizomer

**Dijastereoizomeri** (ili **dijastereomeri**) su stereoizomeri koji se ne odnose kao predmet i lik u ogledalu, tačnije, to su svi stereoizomeri koji nisu enantiomeri. Iako su geometrijska i konformaciona izomerija vrste dijastereoizomerije, pojam dijastereoizomera se najčešće odnosi na jedinjenja sa dva ili više stereocentara. Dijastereoizomeri se međusobno razlikuju po fizičkim (za razliku od enantiomera) i po hemijskim osobinama. Razliku u reaktivnosti ispoljavaju i prema hiralnim i prema ahiralnim reagensima.

Jednostavnije postavljeno, da bi dva jedinjenja bila u dijastereoizomernom odnosu potrebno je da se razlikuju po konfiguraciji na bar jednom stereocentru, uz uslov da je u jedinjenju prisutno više od jednog stereocentra (u prisustvu samo jednog, dva oblika će biti enantiomeri). Dijastereoizomerija je posebno zastupljena kod jedinjenja sa većim broj hiralnih atoma, kao što su to ugljeni hidrati, kod kojih je najveći broj stereoizomera u dijastereoizomernim odnosima. Epimeri i anomeri su zapravo specifični dijastereoizomeri.

U dole datom primeru, prikazana su četiri teoretski moguća stereoizomera vinske kiseline. Međutim, kako je u gornja dva oblika prisutna ravan simetrije, oni zapravo čine jedan, optički neaktivan ''mezo''-oblik, koji se sa donja dva oblika odnosi kao prema dijastereoizomerima, usled različite konfiguracije na drugom, odnosno trećem ugljenikovom atomu, redom. Donja dva oblika se međusobno odnose kao predmet i lik u ogledalu, što ih čini enantiomerima.

Kod prikaza dijastereoizomera Fišerovim formulama, često se koriste prefiksi *eritro* i *treo* za razlikovanja oblika, gde je eritro dijastereoizomer onaj kod koga su identične funkcionalne grupe sa iste strane formule, a treo onaj kod koga su one sa suprotnih strana. Ovakva demarkacija se najviše koristi kod tetroza, odakle termini i potiču.

Različite fizičke i hemijske osobine dijastereoizomera su našle široku primenu u razlaganju racemskih modifikacija. U smešu enantiomera se dodaje hiralan reagens pri čemu se vrši asimetrična sinteza i kao proizvod dobija smeša dijastereoizomera, koji se zatim mogu razdvojiti hromatografski (najčešće kolonom) ili prekristalizacijom, nakon čega se iz čistih dijastereoizomera može ukloniti početni hiralni reagens.

## Literatura

* 
* 
* 
*
Geometrijski izomerizam

U organskoj hemiji **geometrijska izomerija** (*cis/trans izomerija*, *konfiguraciona izomerija*, *E/Z izomerija*) je forma stereoizomerizma koja opisuje orijentaciju funkcionalnih grupa unutar molekula. Takvi izomeri najčešće sadrže dvostruke veze, koje ne mogu da rotiraju, mada mogu da se jave i u prstenastim strukturama. *Cis* i *trans* izomeri se javljaju u organskim i neorganskim koordinacionim kompleksima.

Termini *cis* i *trans* potiču iz latinskog jezika, u kome *cis* znači "na istoj strani" i *trans* znači "na drugoj strani" ili "preko". Termin "geometrijski izomerizam" se smatra zastarelim sinonimom "*cis*/*trans* isomerizma" po IUPAC-u. On se ponekad koristi kao sinonim za opšti stereoizomerizam.

## Organska hemija
Kad su supstituenti orijentisani u istom pravcu, dijastereomer se naziva *cis*, dok kad su supstituenti usmereni u suprotnim pravcima, dijastereomer je *trans*. Primer malog ugljovodonika koji manifestuje *cis*/*trans* izomerizam je 2-buten.

Aliciklična jedinjenja mogu da manifestuju *cis*/*trans* izomerizam. Primer geometrijskog izomera koji je posledica prstenaste strukture je 1,2-dihlorocikloheksan:

## Reference

## Vanjske veze
* IUPAC definicija "stereoizomerizma" 
* IUPAC definicija "geometrijske izomerije" 
* IUPAC definicija "cis-trans izomera"
Perejaslavski sporazum

**Perejaslavski sporazum** (ukrajinski: *Переяславська рада*. ruski: *Переяславская радa*)
je ime za sporazum koji su potpisali predstavnici kozačke vojske i ruskog cara 18. januara (8. januara po starom kalendaru) 1654.)

Tim sporazumom je Ukrajina podpala pod rusku vlast, a bio je i *[[casus belli]]* za izbijanje Rusko-poljskog rata (1654. - 1667.)

## Historija
Bogdan Hmeljnicki hetman Zaporoških kozaka, poveo je još od 1648. pobunu protiv tadašnjih poljskih vladara koji su vladali Ukrajinom. Njegova ratna sreća okrenula se 
1651., kad su ga napustili dotadašnji saveznici - Krimski Tatari, a Poljaci pojačali vojni pritisak. Kako zapravo nije imao kud, Hmeljnicki se obratio za pomoć ruskom caru Alekseju I. da uključi Ukrajinu u svoje carstvo kao autonomni **[[Kozački Hetmanat]]**.
Rusi su načelno bili zainteresirani ući u takav savez, ali se ništa nije dogodilo sve do oktobra 1653. kad je ruski Zemski Sobor (skupština) odobrio zahtjev, a car Aleksej poslao delegaciju na čelu sa boljarom Vasilijem Vasiljevičem Buturlinom kod Kozaka.

Čak i nakon što su u decembru 1653. pretrpjeli katastrofalni vojni poraz, - Kozaci odnosno njihova Rada još uvjek nije htjela primiti moskovsku delegaciju u Perejaslavu i službeno predati svoju sudbinu u carske ruke. Ali su dva mjeseca kasnije u martu 1654., detalji ujedinjenja ispregovarani i dogovoreni u Moskvi. Kozacima je dan veliki stupanj autonomije, načelno isti koji su uživali i pod poljskom vlašću, kao i što su svom ostalom stanovništvu Ukrajine obećana ista prava koja su dotad uživali.

Ali ujedinjenje Ukrajine sa Rusijom nije bilo prihvatljivo Poljsko Litavskoj Uniji, koja je tradicionalno imala aspiracija na taj prostor, pa je ubrzo nakon tog izbio Rusko-poljski rat (zvan i Trinaestgodišnji rat), koji je završio Andrusovskim primirjem i podjelom Ukrajine između Poljske i Rusije.

## Moderne kontraverze
Sporazum je vremenom postao predmet brojnih kontroverznih političko-pseudohistorijskih rasprava, teza i knjiga. Danas kad je to zbog političke situacije postalo en vogue - pojedini autori idu toliko daleko, pa sumnjaju da se radi o (ruskom) falsifikatu.

Brojni današnji ukrajinski historičri iznose kojekakve teze, od toga da je Hmeljnicki izigran od Rusa, pa da se kasnije razočaran htio udružiti sa Šveđanima i Osmanskim Carstvom, i tako vratiti (izgubljenu) autonomiju.

Po nekima on je i uzrok današnjeg (nepovoljnog) položaja Ukrajinske pravoslavne crkve.

## Reference

## Vanjske veze
* ''Pereyaslav Agreement'' na portalu Encyclopædia Britannica 
* Pereiaslav Treaty of 1654 na portalu Canadian Institute of Ukrainian Studies
C9H11NO3

Molekulska formula **C<sub>9</sub>H<sub>11</sub>NO<sub>3</sub>** se može odnositi na:

* Adrenalon
* Stiramat
* Tirozin
Ćelijski rast

Termin **ćelijski rast** se koristi u kontekstu ćelijskog razvića i ćelijske deobe (reprodukcije). Kad se koristi u kontekstu ćelijske deobe, on se se odnosi na rast ćelijskih populacija, gde jedna ćelija ("ćelija majka") raste i deli se da bi se formirale dve "ćelije ćerke" (M faza). Kas se koristi u kontekstu ćelijskog razvića, termin se odnosi na povećanje citoplazmične i organelske zapremine (G1 faza), kao i na povećanje količine genetičkog materijala (G2 faza) nakon replikacije tokom S faze.

## Ćelijske populacije
Ćelijske populacije prolaze kroz specifični tip eksponencijalnog rasta koji se naziva udvostručavanje. Drugim rečima, svaka generacija ćelija je dva puta brojnija od prethodne generacije. U praksi, međutim, broj generacija je samo indikator maksimalnog broja ćelija, pošto sve ćelije ne prežive u svakoj generaciji.

## Reference

## Literatura
* Morgan DO. (2007) "The Cell Cycle: Principles of Control" London: New Science Press.

## Vanjske veze
* A comparison of generational and exponential models of cell population growth 
* Local Growth in an Array of Disks *Wolfram Demonstrations Project*.
The Golden Bough

***The Golden Bough: A Study in Comparative Religion*** (), u drugom izdanju pod naslovom *The Golden Bough: A Study in Magic and Religion* () je knjiga koju je napisao i originalno objavio škotski antropolog James George Frazer. Nastala je na temelju detaljnog proučavanja svjetskih religija i mitova s posebnim naglaskom na rituale plodnosti, žrtvovanje ljudi i žrtvenog jarca, i u njoj je Fraser nastojao pronaći i objasniti zajedničke elemente svih religija u svijetu. Fraserova je osnovna teza da se religija razvila od magije te da je sa vremenom evoluirala do moderne nauke. *The Golden Bough* je poznata kao jedno od prvih djela koje je fenomenu religije pristupala na naučni način; u svoje je vrijeme izazvala skandal i zbog nastojanja da se pojedini elemeti kršćanstva objasne kroz njihovo pagansko porijeklo. Zbog toga su pojedina od izdanja bila cenzurirana. Fraser je knjigu nastavao prerađivati i nadopunjavati tokom nekoliko decenija, sve do konačnog izdanja 1915. godine.

*The Golden Bough* je s vremenom stekla status jedne od najuticajnijih i najvažnijih knjiga u historiji antropologije, iako su kasniji antropolozi uglavnom odbacili njene glavne teze. Imala je i izuzetan uticaj na književnike i umjetnike, među kojima se ističu Robert Graves, William Butler Yeats, Joseph Campbell, Jim Morrison i Roger Zelazny.

## Vanjske veze
* The Golden Bough  from eBooks @ Adelaide
* HTML version of ''The Golden Bough''
* 
* Download MP3 of this audio book for free at LibriVox
James George Frazer

**Sir James George Frazer**  (1. januar 1854 &ndash; 7. maj 1941), bio je škotski socijalni antropolog poznat po izuzetnom uticaju na ranu fazu studija mitologije i komparativne religije. Često ga se naziva jednim od očeva i osnivača moderne antropologije.

Njegovo najpoznatije djelo *[[The Golden Bough]]* (1890) je detaljno opisalo sličnosti magijskih i religijskih vjerovanja širom svijeta. Frazer je tvrdio da su ljudska vjerovanja evoluirala kroz tri stadija: primitivnu magiju, religiju i modernu nauku.

## Djelomični opus
* *Creation and Evolution in Primitive Cosmogenies, and Other Pieces* (1935)
* *The Fear of the Dead in Primitive Religion* (1933–36)
* *Condorcet on the Progress of the Human Mind* (1933)
* *Garnered Sheaves* (1931)
* *The Growth of Plato's Ideal Theory* (1930)
* *Myths of the Origin of Fire* (1930)
* *[[Fasti (pjesma)|Fasti]]*, autor: Ovidije (prijevod i komentar), 5 tomova (1929)
** skraćena verzija (1931)
*** revizija G. P. Goold (1989, isrp. 1996): 
* *Devil's Advocate* (1928)
* *Man, God, and Immortality* (1927)
* *The Gorgon's Head and other Literary Pieces* (1927)
* *The Worship of Nature* (1926) (from 1923–25 Gifford Lectures,)
* *[[Bibliotheca (Pseudo-Apolodor)|The Library]]*, autor: Apolodor (prijevod i napomene), 2 toma (1921):  (vol. 1);  (vol. 2)
* *[[Folklore in the Old Testament Studies in Comparative Religion Legend and Law|Folk-lore in the Old Testament]]* (1918)
* *The Belief in Immortality and the Worship of the Dead*, 3 volumes (1913–24)
* *[[The Golden Bough]]*, 3. uzdanje: 12 tomova (1906–15; 1936)
** 1922 skraćena verzija: 
* *Totemism and Exogamy* (1910)
* *Psyche's Task* (1909)
* *The Golden Bough*, 2. izdanje: 6 tomova (1900)
* ''Pausanias, and other Greek sketches'' (1900)
* ''Description of Greece'', by Pausanias (prijevod i komentar) (1897-) 6 tomova.
* *The Golden Bough: a Study in Magic and Religion*, 1st edition (1890)
* *[[Totemism]]* (1887)
* Jan Harold Brunvard, *American Folklore; An Encyclopedia*, *s.v.* "Superstition" (p 692-697)

## Izvori

## Vanjske veze
* 
* Sir James Frazer : brief analysis
* Sir James George Frazer Collection at Bartleby.com
* 
* [Works by James Frazer](http://www.archive.org/search.php?query=creator:frazer+AND+(creator:james+OR+creator:j.g)) at the Internet Archive
* http://www.trinitycollegechapel.com/about/memorials/brasses/frazer/ Trinity College Chapel
S faza

**S faza** (faza sinteze) je deo ćelijskog ciklusa u kojoj dolazi do DNK replikacije. Ona se, odvija između G<sub>1</sub> faze i G<sub>2</sub> faze. Precizna i tačna replikacija DNK je neophodna da bi se sprečile genetičke abnormalnosti koje često mogu da dovedu do ćelijske smrti ili bolesti. Usled njene važnosti, regulatornih puteva koji kontrolišu ovaj proces su kod eukariota visoko konzervirani. Taj stepen konzervacije čini studije S-faze u model organizmima poput Xenopus laevis embriona i kvasca relevantnim za više organizme.

## Regulacija S faze
G1/S tranzicija je glavna kontrolna tačka u regulaciji ćelijskog ciklusa. U zavisnosti od nivoa nutrijenata, energije i spoljašnjih faktora, ćelije mogu da odluče bilo da počnu ćelijski ciklus ili da pređu u stanje bez deobe poznato kao G0 faza. Ova tranzicija, kao i sve druge kontrolne tačke tranzicija ćelijskog ciklusa, je kontrolisana ciklinima i ciklin zavisnim kinazama (CDK). Impuls G1/S ciklina uzrokuje da CLN3-Cdk1 aktiviraju Cln1/2, kao i Clb5/6 pri inicijaciji S-faze. Ovaj put sadrži dve pozitivne povratne petlje, što omogućava brz, jednosmerni prelaz u S-fazu. Redundantni putevi poput ovog nisu neuobičajeni, jer oni omogućavaju podešavanje izlaza sistema i često dovode do brže genetičke evolucije.

## Reference

## Literatura

* Šerban, M, Nada: Ćelija - strukture i oblici, ZUNS, Beograd, 2001
* Grozdanović-Radovanović, Jelena: Citologija, ZUNS, Beograd, 2000
* Pantić, R, V: Biologija ćelije, Univerzitet u Beogradu, beograd, 1997
* Diklić, Vukosava, Kosanović, Marija, Dukić, Smiljka, Nikoliš, Jovanka: Biologija sa humanom genetikom, Grafopan, Beograd, 2001
* Petrović, N, Đorđe: Osnovi enzimologije, ZUNS, Beograd, 1998

## Povezano
* Životni ciklus ćelije