Italijanske jedinice u Jugoslaviji u Drugom svetskom ratu

Jugoslovensko ratište je bilo jedno od najvećih ratišta Kraljevine Italije u II svetskom ratu. U 1943. godini bilo je najmanje 17 talijanskih divizija u talijanskoj okupacionoj zoni Jugoslavije koja se protezala širokim pojasom Jadrana od Istre do Crne Gore.

Glavni i jedini protivnik fašističke Italije bila je Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije. Glavni lokalni pomagači fašističke Italije bili su četnici, organizovani u formacije MVAC, kojih je na vrhuncu bilo oko 30.000.

## Italijanske jedinice

U napadu na Jugoslaviju su, između ostalih, učestvovale sledeće italijanske jedinice:
* Druga italijanska armija:
** 3. gorska pešadijska divizija Ravena
** 52. motorizovana divizija Torino
** 133. oklopna divizija Litorio

U gušenju ustanka u Crnoj Gori 1941. su učestvovale sledeće divizije:
** 5. alpska divizija Pusteria
** 18. pešadijska divizija Messina
** 19. pešadijska divizija Venecija
** 38. pešadijska divizija Puglie
** 48. pešadijska divizija Taro

Druga italijanska armija na jugoslovenskom ratištu je maja 1942. preimenovana u Visoku komandu oružanih snaga Slovenije-Dalmacije Supersloda (*Comando Superiore FF. AA. 'Slovenia-Dalmazia' - Supersloda*). Supersloda je februara 1942. u svome sastavu imala sledeće jedinice:

* V ARMIJSKI KORPUS
** 1. BRZA DIVIZIJA (Karlovac)
** 13. pešadijska divizija Re (Gospić)
** 57. pešadijska divizija Lombardia (Delnice)
* VI ARMIJSKI KORPUS 
** 1. alpinska divizija Taurinense (Mostar)
** 12. pešadijska divizija Sassari (Knin)
** 15. pešadijska divizija Bergamo (Sinj)
** 32. pešadijska divizija Marche (Trebinje)
** 151. pešadijska divizija Perugia (Split)
** 154. pešadijska divizija Murge (Senj)
* XI korpus u Sloveniji i Istri:
** 1. konjička divizija Eugenio di Savoia (Ljubljana)
** 14. pešadijska divizija Isonzo (Ljubljana)
** 22. pešadijska divizija Cacciatori delle Alpi (Ljubljana)
** 21. pešadijska divizija Granatieri di Sardegna (Ljubljana)
** 153. pešadijska divizija Macerata (Delnice)
* XIV korpus u Crnoj Gori:
** 19. pešadijska divizija Venecija (Podgorica, Berane i Kolašin)
** 155. pešadijska divizija Emilia (Boka Kotorska)
* XV korpus u Albaniji i Crnoj Gori:
** 23. pešadijska divizija Ferrara
* XVIII armijski korpus:
** 158. pešadijska divizija Zara (Split)
** MVAC odred "Dinara"
* XXIII armijski korpus:

Pored toga, na području okupirane Jugoslavije su se nalazile i sledeće talijanske jedinice:

Pored italijanske vojske, pod njihovom komandom nalazile su se i kvislinške jedinice:
* Dobrovoljačka antikomunistička milicija (, skraćeno MVAC)
MVAC su uglavnom činili četnici i neke antikomunističke jedinice u Sloveniji.

## Lokalni pomagači

Na području okupirane Jugoslavije, fašistička Italija je pronašla saradnike pre svega u redovima četnika, a na Kosovu u redovima balista.

Ustaška vlada se protivila talijanskoj upotrebi četnika, ali je ipak pristala na njihovu upotrebu. 19. juna 1942. godine u Zagrebu je zaključen sporazum Roata-Pavelić koji se ticao povlačenja oko polovice talijanskih snaga iz Zona II i III. Tim sporazumom italijanska komanda je reorganizovala četnike u Antikomunističku dobrovoljačku miliciju () za borbu protiv partizana i njihovih pristalica. Pavelićeva vlada je morala preuzeti teret održavanja četničke antikomunističke milicije na područjima obuhvaćenim ugovorom, s tim da četnici priznaju suverenitet NDH.

Početkom jeseni 1942. godine 6. armijski korpus u svojim divizijama imao oko 15 bataljona MVAC – 10.000 do 12.000 pušaka; od toga, muslimanski bataljon MVAC u 6. korpusu je imao oko 2000 pušaka. U 18. armijskom korpusu je bilo tada 5100 četnika Dinarske divizije. Ukupno je u sastavu svih divizija 2. talijanske armije krajem februara 1943. godine bilo 22.126 »dobrovoljaca«: 20.514 pravoslavnih, 832 katolika i 780 Muslimana. U talijanskim dijelovima marionetske Hrvatske bilo je 19.000 – 20.000 četnika u MVAC, a Talijani su ih opskrbili slijedećom opremom: sa 30.000 pušaka, 500 mitraljeza, 100 bacača, 15 artiljerijskih oruđa, 250.000 ručnih bombi, 7,000.000 metaka, 7.000-8.000 pari obuće. Ova lista vjerojatno ne uključuje oružje, municiju i opremu koja je četnicima isporučena za vrijeme operacije Weiss, (tzv. četvrte neprijateljske ofenzive), zimi 1942/1943, čije su količine morale biti znatne.

Đujićeva Dinarska četnička divizija je bila jedna od najbrojnijih jedinica u sastavu italijanskih okupacionih trupa. Po podacima samog Đujića, sredinom ljeta 1942. imao je 12.240 »antikomunističkih dobrovoljaca«, i to: u Strmici 2400 (neposredna komanda Đujića), u Bosanskom Grahovu 2000 (Brane Bogunović), na Uilici i Dinari bosanskopetrovačkih četnika je bilo 500 (Mane Rokvić), na Otriću 1500 (Mirko Marić), u Pađenima 940 (Vlade Novaković), na Kosovu 4000 (Milan Miljević), u Topolju 100 (Nikola Berić), u Krupi 400 (Obrad Bijanko) i u Gračacu 600 (Dane Stanisavljević).

MVAC je imao dva tipa formacija: naoružane jedinice i naoružane seljake. Četnik je plaćan sa 200 lira, komandir odjeljenja sa 400, a voda grupe sa 800 lira. Njihove porodice su od Talijana primale po 7 kilograma brašna, 15 kilograma povrća, 3 kilograma zeleni, 0,3 litre ulja i 0,6 kilograma šećera svakog mjeseca.

16. jula 1942. četnički major Petar Baćović u izveštaju Draži Mihailoviću navodi detalje saradnje sa italijanskim okupatorom:

Svi četnici na teritoriji zapadne Bosne, Like, Dalmacije i Hercegovine bili su legalizovani kod italijanske komande, dejstvovali su u tesnoj saradnji sa italijanskim trupama i predavali im sve zarobljene partizane i osumnjičene civile. Četničke jedinice Crne Gore i Hercegovine bile su obavezne da prijave svaki svoj pokret italijanskim okupacionim vlastima. Četnici u italijanskoj okupacionoj zoni primali su i visoke novčane nagrade za svakog ubijenog partizana.
 

Jedan od najaktivnijih saradnika u Crnoj Gori bio je četnički vojvoda Pavle Đurišić, koji je u čast okupacionog guvernera Pirzio Birolija održao udvorički govor, nazivajući ga "velikim prijateljem srpskog naroda", koji će zavesti "red i mir u Crnoj Gori".

## Vojne operacije

Operacija Weiss početkom 1943. godine, poznata kao četvrta neprijateljska ofanziva, je bila najveća operacija koju su italijanske u saradnji sa Vermahtom preduzele na jugoslovenskom ratištu. Italijanski general Roata, zapovednik italijanskih snaga u ovoj operaciji, je pod svojim komandom imao i 19.000 četnika:

## Ratni zločini

General Alessandro Pirzio Biroli, komandant italijanske 9. armije i okupacioni guverner Crne Gore, nakon izbijanja trinaestojulskog ustanka 1941. naredio je represalije nad celokupnim stanovništvom:

U januaru 1942. godine Pirzio Biroli je izdao proglas kojim naređuje strijeljanje 50 talaca za svakog ubijenog i 10 talaca za svakog ranjenog italijanskog vojnika.

Italijanska vojska je redovno palila čitavih sela tokom operacija protiv ustanka, o čemu svedoči sledeći izveštaj:

Italijanski general Mario Roatta je često izdavao naloge za uništavanje stanovništva na okupiranim područjima. Naročito je surovo naređenje za »zimske operacije« od 16. januara 1943. kojim se nalaže da pripadnici italijanske vojske ubiju svakog stanovnika koga nađu na području operacija, bez obzira na to da li ima oružja ili nema ("***ubiti svakog građanina***"). Roata dalje zapoveda da se svi muški koji se nađu izvan područja operacija, od petnaeste godine naviše, upute u koncentracione logore, a sve kuće za koje se sumnja da pružaju utočište s partizanima, da se unište. Usled ovog naloga generala Roate uništena su mnoga naselja i pobijeno na hiljade nevinog stanovništva Dalmacije, Like, Korduna i Gorskog Kotara.

Tokom Pete neprijateljske ofenzive italijanski general Ercole Roncaglia je zapovedao "čišćenjem" partizana i njihovih simpatizera u Crnoj Gori, pri čemu je provođen teror nad civilnim stanovništvom:

## Gubici

Prema službenom italijanskom priznanju, njihovi gubici u Jugoslaviji, od januara 1942. godine do marta 1943. god., bili su 5913 mrtvih i 7157 ranjenih. Drugi, tada još nepotvrđeni, izveštaji ukazuju da su samo u martu 1943. italijanski gubici u Jugoslaviji iznosili 1600 mrtvih i ranjenih i 1862 zarobljenih.

## Izvori

## Povezano
* Dobrovoljačka antikomunistička milicija
* Alessandro Pirzio Biroli
* Ercole Roncaglia
* Mario Roatta
* Kapitulacija Italije
* Nemačke jedinice u Jugoslaviji u Drugom svetskom ratu

## Vanjske veze

* DISLOKACIJA POTČINJENIH KOMANDI I JEDINICA 2. ARMIJE 10. FEBRUARA 1942. GODINE
* Italijanski zločini u Jugoslaviji