Dritëro Agolli

**Dritëro Agolli** (, 13. oktobar 1931 – 3. februar 2017) bio je albanski pjesnik, pisac, političar i bivši predsednik Albanskog udruženja književnika i umjetnika. Studirao je u Lenjingradu u Sovjetskom Savezu i pisao prvenstveno poeziju, ali i kratke priče, eseje, drame i romane. Bio je predsjednik Albanskog udruženja književnika i umjetnika od 1973. do 1992. godine. Bio je jedna od vodećih ličnosti albanske komunističke nomenklature.

## Život
Rođen je u bektašijskoj seljačkoj obitelji u Menkulasu u okrugu Devoll, a srednju školu je završio 1952. u Đirokastri. Potom je studirao na Filozofskom fakultetu Sveučilišta u Lenjingradu i po povratku u Albaniju bavio se novinarstvom, radeći petnaest godina za dnevne novine *[[Zëri i Popullit]]* (). Agolli je također bio zastupnik u albanskom parlamentu. Bio je cijelog svog odraslog života strastveni pušač, umro je 2017. godine od plućne bolesti odnosno emfizeme .

## Djelo
### Pjesnički počeci
Agolli je prvo bio pjesnik. Njegove rane pjesničke zbirke bile su *Izađoh na ulicu* (, Tirana, 1958), *Moji koraci na kolniku* (, Tirana, 1961) i *Planinske staze i pločnici* (, Tirana, 1965). Privrženost njegovim korijenima stvorila je osnovu njegovog pjesničkog izraza.

### Prozna djela
Kao prozni pisac, Agolli je prvo napisao roman *Komesar Memo* (, Tirana, 1970), prvotno zamišljen kao pripovijetka, gdje opisuje ulogu komunista u buđenju narodnih masa. Drugi Agollijev roman, *Čovjek s topom* (, Tirana, 1975) preveden na engleski jezik 1983. godine, obrađuje partizansku tematiku iz drugog kuta i obrađuje je na nešto suptilniji način.

Nakon ova dva romana o partizanskom junaštvu, Agolli je sastavio i satirično djelo *Uspon i pad druga Zyla* (, Tirana, 1973). Drug Zylo dobronamjerni je, ali nesposobni aparatčik, direktor opskurnog vladinog odjela za kulturne poslove. Njegovu jadnu taštinu, njegovu donkihotsku žestinu, groteskno javno ponašanje, uspon i pad, ironično je detaljno zabilježio njegov vrijedni i pronicljiviji podređeni i prijatelj Demkë, koji služi kao neutralan promatrač. Drug Zylo univerzalna je ličnost, lik koji se može naći u bilo kojem društvu ili dobi, a kritičari su brzo povukli paralele s djelom Denielam Defoa, *[[Revizor (Gogolj)|Revizorom]]* Nikolaja Gogolja te djelom Franza Kafke i *[[Šala (roman)|Šalom]]* Milana Kundere. *Uspon i pad druga Zyla* prvi se put pojavio 1972. godine u tiranskom satiričkom časopisu *Hosteni*, a objavljen je sljedeće godine u monografskom obliku.

Sve u svemu, Agollijeva snaga u prozi leži u pripovijeci, a ne u romanu. Jedna od ranih zbirki priča, *Zvuk prohujalih vjetrova* (, 213 stranica, Tirana, 1964) bila je zabranjena i "pretvorena u karton". Autor je optužen za sovjetski revizionizam u vrijeme kada je patrija tražila više (maoističkih) revolucionarnih koncepata u književnosti i veću privrženost radničkim masama.

### Stvaralaštvo 1990-ih
Početkom 1990-ih bio je aktivan član parlamenta u redovima Socijalističke partije Albanije. Također je osnovao vlastitu izdavačku kuću "Dritëro", pomoću koje je objavio nove tomove proze i poezije.

Agolli je pisao tijekom devedesetih. Objavio je zbirke pjesama: *Vremenski prosjak* (, Tirana, 1995), *Duh naših predaka* (, Tirana 1996), *Čudni čovjek prilazi* (, Tirana, 1996), *Balada za mog oca i mene* (, Tirana, 1997), *Ponoćna bilježnica* (, Tirana, 1998) i *Daleko zvono* (, Tirana, 1998). Među svescima proze su: zbirka kratkih priča *Ludi ljudi* (, Tirana 1995), *Goli konjanik* (, Tirana, 1996) i *Đavolja arka* (, Tirana, 1997).

### Stil
Kao stilist, Agolli se oduševljava u rimama i neobičnim stilskim figurama. Njegov svježi, jasni i izravni stih, obojen toplim pjenušavim mlijekom smeđih krava u poljoprivrednim zadrugama, klasovima sazrijevanja kukuruza u dolini Devoll i tamnim brazdama obrađenog tla, nije izgubio ništa od bukoličnog fokusa, koji je ostao glavnom snagom ovog pjesnika a koju je on svjesno njegovao. U zbirci *Zakašnjeli hodočasnik* (, Tirana, 1993), susrećemo jedno novo poglavlje. Agolli priznaje u postskriptumu: "Za pjesnike moje generacije svanulo je doba razočaranja i dilema, doba u kojem je moguće ponovno procijeniti ono što smo proizveli, a da se pritom ne zaborave ili negiraju one poštene i humane vrijednosti koje smo iznjedrili. Ali utvrda ideja i ideala u koje smo vjerovali, neki od nas potpuno, drugi djelomično, sva su se urušila i u njezinim zidovima izgaraju vatre naših snova. Te su vatre probudile drugu vrstu pjesništva...".

## Nasljeđe
Iako je Agolli bio jedna od vodećih ličnosti u komunističkoj nomenklaturi, u Albaniji ga još uvijek rado čitaju. Kako zapaža Robert Elsie, "Dritëro Agolli ostao je plodan pisac tijekom devedesetih, rijedak glas čovječnosti i iskrenosti u albanskoj književnosti".

## Reference

## Literatura
* Akademia e Shkencave e Shqipërisë (2008) (in Albanian), Fjalor Enciklopedik Shqiptar (Albanian encyclopedia), Tirana, 
* Robert Elsie, *Historical Dictionary of Albania, New Edition*, 2004, 
* Shefki Hysa, "The Diplomacy of self-denial" (Diplomacia e vetëmohimit), publicistic, Tirana, 2008, 
* 
* Namik Selmani, "Salute from Chameria"  publicistic, (2009), Tirana, 

## Vanjske veze
*
* Pjesme Dritëra Agollija