Historija alpinizma u Bosni i Hercegovini

**Historija alpinizma u Bosni i Hercegovini** počela je 1929. god. Tada je izvršen prvi penjački uspon s izrazitim i svjesnim alpinističkim (planinarskim) ciljevima na planini Romaniji. 

## Romanija
Najmarkantniji romanijski masiv je lanac Djevojačke - Velike - Bogovićke stijene koji se na južnom dijelu planine, pruža od zapada prema istoku i jugoistoku. Nekoliko km. sjevernije su Crvene stijene, a privlačni su i stjenoviti masivi: Crne, Hotičke i Rakitske stijene.

U novembru 1929. god. Drago Šefer i Vojo Ilić su ispenjali I stijenu drugog tornja na Djevojačkim stijenama.To je bio prvi smjer u planinama Bosne i Hercegovine. Godine 1932. alpinisti prvi put dobivaju malo kvalitetniju penjačku opreme: cepin, 30-metarsko uže od 10 mm, tri karabinera, čekić i penjačice. Do kraja 1938. god. nekoliko smjerova na Romaniji koji i danas predstavlja izazov za penjače, ispenjali su i: Predrag Šaraba, Jakov Gaon, Josip Sigmund i Nikola Sedlar, Drago Entraut, Muhamed Buturović i Faruk Zahirović.

## Ostale planine
Uz Romaniju, kojoj pripada počasno mjesto u razvoju bosanskohercegovačkog alpinizma, značajno mjesto zauzimaju i planine Prenj, Čvrsnica, Velež, Treskavica... 

Godine 1936. na sjevero-istočnu stijenu Lupoglava u Prenju ispenjao se Drago Šefer. U Čvrsnici na sjevernu stijenu Klapavice ispenjao se Josip Sigmund, a 1939. god. još dva penjačka uspona u Čvrsnici: u Pešti brdu i u Velikom kuku. Josip Sigmund 1937. g.  ispenjao se kaminom u Čabenskim stijenama u Treskavici. Šefer i Predrag Šaraba ostvarili su uspon u sjevernoj stijeni Otiša (2097 m), a 1938. g. penju se u zapadnoj stijeni Osobca u Prenju. Lujo Dic sa skupinom planinara iz društva »Prijatelji prirode« penjali su grebenom Vjetrenih brda od Zelene glave do Lupoglava.

## Organizovanje
U Planinarskom Savezu Bosne i Hercegovine 1949. godine formiran je alpinistička sekcija, koja je bila začetnik osnivanja alpinističkih sekcija i odsjeka u planinarskim društvima. Na saveznom alpinističkom tečaju (prvom alpinističkom tečaju u BiH), za učesnike iz svih republika tadašnje Jugoslavije, koji je održan polovinom oktobra 1949. godine na Prenju, na Boračkom jezeru, sudjelovalo je osam pretstavnika Bosne i Hercegovine. Na republičkom alpinističkom tečaju, održanom u septembru 1950. godine na Čvrsnici, sudjelovalo je 30 polaznika. Značajno je da su već 1951. i dvije žene pohađale alpinistički tečaj. 

Bosanskohercegovački alpinisti sudjelovali su u alpinističkom skupu na Magliću i Trnovačko jezero|Trnovačkom jezeru 1956.god. U zajednici sa slovenskim i hrvatskim alpinistima izveli su nekoliko prvenstvenih uspona u stijenama Maglića, Trnovačkog Durmitora i Volujka. 
### Sarajevska škole alpinizma
Prvi i eksperimentalnom tečaj (ljetni početnički) *Sarajevske škole alpinizma (SŠA)* održan je tokom sedam vikenda, od 7. oktobra do 19. novembra 1972. na Romaniji, u planinarskom domu “Slaviša Vajner-Čiča”. SŠA prvobitno nije djelovala u okviru PSBiH, već u okviru Gradskog planinarskog saveza Sarajeva. Zvanično je startovala u proljeće 1973. kada je na Romaniji održan ljetni početnički tečaj, od kada se vode dnevnici Škole. Kroz školu su prošli brojni alpinisti iz cijele Bosne i Hercegovine. Instruktori (praktične i teoretske nastave) koji su se najviše angažovali u radu SŠA, posebno u njenoj prvoj, “klasičnoj” fazi, od 1972. do 1991. g. bili su:  Muhamed Šišić, Slobodan Žalica (idejni osnivači i direktni pokretači Škole), Peter Hilčišin, Muhamed Gafić (jedno vrijeme rukovodilac škole), Faruk Zahirović, Rašid Mulahusić (kasnije dugogodišnji rukovodilac škole) i Miodrag Rakić (utemeljivači Škole).

## Usponi
### 1972 - Matterhorn
Uspon na Matterhorn Muhameda Šišića i Muhameda Gafića izveden je u julu 1971. god. Bio je izveden u vlastitoj organizaciji, sa dosta avanturizma, ali je ostao zapisan kao prvi bosanskohercegovački uspon na ovaj vrh i ulazak u svjetski krug alpinizma.
 
### 1974 - Elbrus, najviši vrh Evrope
Kao članovi  Prve jugoslavenska kadrovska alpinistička ekspedicija "Kavkaz '74" (PS Jugoslavije), Muhamed Gafić i Muhamed Šišić ostvarili su 1974. god. uspon na Elbrus (5642m). Prepenjali su i sjevernu stijenu Ulu Tau Čana (4207 m).

### 1976
Prva bosanskohercegovačka alpinistička ekspedicija  u organizaciji Planinarskog saveza Bosne i Hercegovine bila je "Pamir '76". Branimir Maltarić  i Alija Vatrenjak  dosegli su 7.050 m prilikom uspona na Vrh Korženjevskaa (7105 m.). Ostali članovi ekspedicije bili su: Erol Čolaković, Muhamed Šišić, Miodrag Rakić.

### 1979 - Prvi vrh preko 7.000 metara
* U Jugoslavenskoj ekspediciji na Mount Everest u proljeće 1979. god. učestvovali su Muhamed Šišić i  Muhamed Gafić. Dosegli su visinu 7.170 metara. Na vrh su se popela četvorica jugoslavenskih alpinista: Nejc Zaplotnik, Andre Štrmfelj i Stane Belak iz Slovenije i Stipe Božić iz Hrvatske.
* U julu 1979. godine Branimir Maltarić i Mujo Mulaosmanović, učesnici Jugoslavenske ekspedicije na Pamir popeli su se na vrh Korženjevske u Pamiru, visok 7105 metara. Bio je to prvi uspon na vrh preko 7.000 metara jednog alpiniste iz Bosne i Hercegovine.
### 1984
Godine 1984. alpinisti iz Bosne i Hercegovine učestvovali su u Drugoj vojvođanskoj alpinističkoj ekspediciji “Damavand ‘84“, Elburs (PSS Vojvodine). Na vrhove Damavand (5.671 m) i Ararat (5.165 m) ispenjali su se: Milorad Čarapić, Zijo Deljo, Miloš Droca, Murat Gušo, Selver Hadžić, Ozrenka Jakovljević, Ljerka Kušec, Naim Logić, Srećko Mirić, Slobodan Simić, Mehmed Šišić, Halil Udžvarlić, Raza Voloder. 

U ekspediciji na Alam Kuhu (4.850 m) 1984. god Nail Dervišević, Naim Logić, Mukri Šišić i Alija Vatrenjak ispenjali su nekoliko smjerova.

### 1991
* Četvrta bosanskohercegovačka alpinistička ekspedicija “Tjen Šan '91” (PS BiH) 
:Khan Tengri (7.010 m): Edin Durmo, Muhamed Gafić, Naim Logić i Dragan Zlatanović – pristup na vrh. Ostali članovi ekspedicije: Muhamed Šišić (dosegao 6.900 m) i Mirza Todorović.
* Ekspedicija na Pamir, PD “Klekovača” Prijedor:
:Vrh Moskva (6.635 m): Slobodan Bokan, Sulejman Ćuskić, Silvije Sarić, Duško Vujičić – pristup na vrh
### 2006 - Prvi vrh preko 8.000 metara
Kao učesnik Alpinistička ekspedicija “Čo Oju” Himalaja, (“Extreme Summit Team” Beograd), Petar Pećanac ostvario pristup na vrh. Ovo je prvi uspon jednog alpiniste iz Bosne i Hercegovine na vrh iznad 8.000 m.
### 2007 - Prvi uspon na Mount Everest
Petar Pećanac, nakon uspona na Cho Oyu, slijedeće 2007.godine ostvario je uspon i na Mount Everest. Bio je učesnik deseteročlane međunarodne ekspedicije koju je organizovao klub Extreme Summit Team iz Beograda.
### 2015 - Sedam vrhova
Naim Logić uspio je 2015. godine usponom na najviši vrh Antarktika ispenjati najviše vrhove sedam kontinenata.

## Reference