Transportni centar u Skoplju

**Transportni centar u Skoplju** ili željeznička stanica u Skoplju je glavna putnička željeznička i autobuska stanica u Skoplju, glavnom gradu Sjeverne Makedonije. Izgrađena je nakon zemljotresa u Skoplju 1963. godine koji je uništio tadašnje objekte stanice i veći dio grada, oko 67%. Udaljena je oko kilometar istočno od centra grada.

## Istorija
Prva željeznička stanica u Skoplju nalazila se jugozapadno od centra grada i otvorena je 9. augusta 1873. godine, kao krajnja stanica željezničke pruge od Soluna. Produžetkom pruge do Mitrovice, postala je međustanica 1874. godine. Prva stanična zgrada bila je dvospratna građevina sa zabatnim krovom, koja se sastojala od centralnog dijela i dva bočna krila sa tri osovine, oslonjena na strehu. Godine 1888. otvorena je pruga od Skoplja do Vranja, omogućavajući direktnu vezu s Beogradom. Time je stanica  postala čvorna stanica. Nakon Prvog balkanskoog rata Skoplje se našlo u Srbiji a stanica i grad su preimenovani u Skoplje.

Stara železnička stanica se nalazila u centru grada. Nakon oštećenja u zemljtresu pretvorena je u Muzej Grada Skoplje. Izgrađena je 1940. godine i bila je jedna od najstarijih železničkih stanica na Balkanu. Projektovao je arhitekt Velimir Gavrilović u duhu modernističke arhitektura. Zamijenila je prvu zgradu stanice iz 1873. godine. Zgrada se sastojala od centralne zgrade sa skoro 100 metara dugom halom za karte, na koju su se nadovezala dva nešto niža bočna krila na četiri sprata. Sa strane ulice, centralna zgrada imala je glatku fasadu od prirodnih kamenih blokova, koju je prekidalo samo dvanaest visokih lučnih prozora i dva jednostavna ulaza na krajevima.

Nakon katastrofalnog zemjotresa 1963. god. počela je izrada urbanističkog i arhitektonskog plana za obnovu grada Skoplja koju su zajedno organizovali vlada Jugoslavije i Ujedinjene nacije. Plan je izrađen između 1963. i 1966. godine. Obnova grada privukla je međunarodnu pažnju, što je dovelo do uključivanja velikog broja poznatih arhitekata. Uz nekoliko jugoslovenskih i međunarodnih arhitektonskih timova vodeću ulogu imao je tim japanskih arhitekata. Predvodio ga je Kenzo Tange koji je 1965. godine pobijedio na konkursu za određivanje Generalnog plana centra Skoplja. U središtu njegovog dizajnerskog koncepta bila je željeznička stanica. 

Plan je jedinstven po svom arhitektonskom fokusu koji je uključivao brutalizam i arhitekturu Jugoslavije u ukupnom obimu, kulturno relevantan zbog međunarodne pažnje i saradnje koju podržavaju UN i rijedak primjer jedinstva tokom Hladnog rata između supersila 20. vijeka.

## Objekat
U godinama nakon zemljotresa, obnova željezničke stanice postala je glavni prioritet usklađenih napora za obnovu nakon zemljotresa. Kenzo Tange je bio i glavni projektant Transportnog centra. Objekat se nalazi na kilometar od centra Skoplja i dio je planirane mega strukture „Velika porta“, koja nije doživjela svoju potpunu realizaciju.

Železnička stanica je izgrađena kao nadzemna struktura sa 10 kolosjeka postavljenih na masivnom betonskom mostu dužine 1.450 metara. Zanimljivo je naglasiti da je to najveća konstrukcija mosta u zemlji, ali i izvanredan primjer brutalističke arhitekture u glavnom gradu.  
Nova železnička stanica je građena u periodu 1971. - 1981. Prvi voz u Transportnom centru stigao je 27. jula 1981. godine.

Unutar Transportnog centra danas se nalazi Železnička, Međugradska i Gradska autobuska stanica.

## Izvori