Borislav Pekić

**Borislav Pekić** (Podgorica, 4. februara 1930. – London, 2. jula 1992.), jedan od najznačajnijih jugoslavenskih i srpskih književnika 20. vijeka, romansijer, dramski pisac i filmski scenarista.

## Biografija
### Mladost
Rođen u Podgorici 1930. godine, njegov otac Vojislav D. Pekić je u Kraljevini Jugoslaviji bio visoki državni činovnik, tako da je porodica od Borislavovog rođenja do 1941. boravila u raznim mjestima, u Starom i Novom Bečeju, Mrkonjić Gradu, Kninu i Cetinju.

Početkom Drugog svjetskog rata, italijanske okupacijske vlasti su ih protjerali iz Cetinja za Srbiju. Porodica Pekić je se nastanila u Bavaništu u južnom Banatu, a 1945. se sele u Beograd. Po preseljenju u Beograd, Borislav je obrazovanje nastavio u Trećoj muškoj gimnaziji, gdje je maturirao 1948. Zbog članstva u organizaciji SDO iste je godine uhapšen, da bi zatim pet godina izdržao kaznu zatvora u KPD Sremska Mitrovica i KPD Niš. Poslije pomilovanja – presuda je bila na petnaest godina – studirao je eksperimentalnu psihologiju na Filozofskom fakultetu u Beogradu.

Godine 1958. oženio je se inženjerkom arhitekture Ljiljanom Glišić. Godinu dana kasnije rodila im se kći Aleksandra. Godina 1959. je također godina kada je Pekić napisao svoj prvi od preko dvadeset originalnih filmskih scenarija za glavne filmske kuće u Jugoslaviji, među kojima i *[[Dan četrnaesti]]* koji je predstavljao Jugoslaviju na Kanskom filmskom festivalu 1961. godine.

Pod pseudonimima *Adam Petrović*, *Borislav Petrović* i *Dimitrije Petrović*, objavljuje članke u časopisima *[[Vreme (časopis)|Vreme]]* i *[[Vidici]]*. Godinama je Pekić radio na nekoličini romana a kada je prvi od njih – *[[Vreme čuda (roman)|Vreme čuda]]* (1965) – objavljen, privukao je pažnju velikog broja čitatelja kao i književnih kritičara. Ovaj roman je 1976. izdan na engleskom od strane Harcourt Braće Jovanović u New Yorku kao *Time of Miracles*. Preveden je na francuski 1986, na poljski 1986, rumunski 1987, italijanski 2004. i grčki jezik 2007. Pekićev prvi roman jasno je ukazao na dvije važne karakteristike njegovog rada, tj. oštar antidogmatizam i konstantni skepticizam u pogledu mogućeg "progresa" čovječanstva tokom historije. Prema njegovom tekstu Zdravko Velimirović je režirao film *Dan četrnaesti*, koji je bio u zvaničnom programu festivala u Kanu (1961).

Između 1968. i 1969. bio je jedan od urednika beogradskih Književnih novina. Godinu dana kasnije izašao je njegov drugi roman, *[[Hodočašće Arsenija Njegovana]]* (1970), u kojem je, pored ostalog, dao sliku studentskog prosvjeda 1968. u Jugoslaviji. Iako se ideološki distancirao od ovog opozicijskog pokreta, nova politička klima je dalje iskomplicirala njegov odnos s vlašću, tako da je godinu dana bio bez putnih dokumenata. Roman je ipak dobio Ninovu nagradu za najbolji jugoslavenski roman godine. Engleski prijevod pod naslovom *Houses of Belgrade* (Beogradske kuće) se objavio 1978. u izdavačkoj kući Harcourt Braće Jovanović, te kasnije je preveden na poljski, češki i rumunjski.

### Emigracija
Nakon Pekićeve emigracije u London 1971, jugoslavenske vlasti su ga smatrale *[[persona non grata|personom non grata]]* i niz godina su osujećivali izdavanje njegovih djela u Jugoslaviji. Od 1971. do smrti živeo je i radio u Londonu.

Najzad se 1975. pojavilo *[[Uspenje i sunovrat Ikara Gubelkijana]]* koje je kasnije prevedeno na poljski 1980, mađarski 1982, češki 1985. i francuski jezik 1992. godine. Godine 1977. poslao je rukopis sotije *[[Kako upokojiti vampira (B. Pekić)|Kako upokojiti vampira]]* na anonimni književni natječaj Udruženih izdavača Jugoslavije koji su prepoznali u romanu najbolje pristiglo djelo i tako je knjiga štampana. Knjiga će bit prevedena na češki 1980, poljski 1985, italijanski 1992, a engleski prijevod se pojavio 2005. Baziran djelomično na Pekićevom vlastitom iskustvu u zatvoru i istrazi, roman pokazuje metode, logiku i psihologiju modernog totalitarnog režima. Iz istog Pekićevog teksta je Slavoljub Stefanović Ravasi izrežirao istoimenu TV dramu. *[[Odbrana i posljednji dani (B. Pekić)|Odbrana i posljednji dani]]* (1977.) saga-fantazmagorija prevedena je na poljski i mađarski 1982, na češki 1983, francuski 1989. i švedski 2003. Ta tri romana bazično se bave raznim vrstama i raznim razinama kolaboracije u Jugoslaviji za vrijeme Drugog svjetskog rata.

Nakon više od dva desetljeća priprema, studija i proučavanja, Pekić je 1978. godine objavio prvi tom sedmotomovne fantazmagorije *[[Zlatno runo (B. Pekić)|Zlatno runo]]*, koja će uvrstiti Pekića u najznačajnije srpske književnike 20. vijeka. Slijedili su zatim i ostalih šest tomova tokom u godinama od 1978. do 1986. Za ovu sagu je 1987. dobio Njegoševu nagradu. Prema mišljenju žirija Televizije Srbije, taj roman je ušao u izbor deset najboljih romana, napisanih na srpskoj jeziku u razdoblju od 1982. do 1992. godine. *Zlatno runo* je uspoređivana od strane inozemnih kritičara sa James Joycovim *[[Uliks]]om* po strukturi naracije klasičnog mita, sa Mannovim Buddenbrookovima po dugačkoj porodičnoj historiji i evoluciji predratnog društva, kao i s Aldous Huxleyevim *[[Kontrapunkt života]]* po unutarnjoj tenziji koja prolazi kroz labirint konfliktnih perspektiva. Međutim, ipak je* Zlatno runo* slavljeno kao jedinstveno. Jedna od očiglednih odlika romana je ogroman opseg i tematska kompleksnost. *Zlatno runo* opisuje lutanje generacija Njegovan i kroz njih istražuje historiju Balkana. Prvi, drugi i treći tom izdani su na francuskom 2002, 2003. i 2004. godine.

Osamdesetih Pekić je napisao nešto sasvim novo. Sakupljao je materijal za pisanje knjige o izgubljenom otoku Atlantidi, s namjerom da dâ jedno novo objašnjenje za korijene, razvoj i propast naše civilizacije. I pored klasičnih izvora koji su nadahnuli njegov antropološki interes, Pekić je odlučio da ocrta svoju novu viziju budućnosti i time izbjeći restrikcije historijskog modela s kojim je on nesumnjivo morao suočiti u starim mitovima. Iz toga su proizišle tri knjige: žanrovski roman *[[Besnilo (B. Pekić)|Besnilo]]* (1983), antropološki roman *[[1999 (B. Pekić)|1999]]* (1984) i epos *[[Atlantida (B. Pekić)|Atlantida]]* (1988). Te knjige su doživjele veliki broj izdanja u Srbiji i Jugoslaviji, a* Besnilo* je bio bestseler. * Besnilo* je prevedeno na španski 1988. i na mađarski 1994, a* Atlantida* na češki 1989. Za* Atlantidu* Pekić je dobio Goranovu nagradu 1988. Roman je 1983. izabran za najčitaniju knjigu domaćeg autora te godine i dobio nagradu Beogradski pobjednici. Pekićeva *Odabrana djela u 12 tomova* izdata su krajem 1984. a za njih je dobio Nagradu Udruženja književnika Srbije. Roman u tri toma *[[Godine koje su pojeli skakavci]]* je izdan između 1987. i 1990. Dva odlomka prve knjige su prevedena na engleski i publicirana u književnim časopisima Velike Britanije. To je Pekićeva autobiografsko-memoarska proza ​​s ocjenom i objašnjenjem poslijeratnih dana, životom i proganjanjem buržoazije pod komunističkim režimom. Te knjige nisu samo autobiografske u klasičnom smislu riječi, pošto se Pekić bavi i općim stanjem Jugoslavije poslije Drugog svjetskog rata, kao i drugim zemljama i njihovim penalnim sustavima. On slika zatvorski život kao jedinstvenu civilizaciju, a civilizaciju "slobode" kao specijalan vid zatvora. Ova trilogija je odabrana kao najbolja memoarska proza ​​i za njih je Pekić dobio Nagradu ''Miloš Crnjanski'' 1989. godine.

Pisao je mnoge članke i objavljivao u književnim časopisima kao *[[Književnost (časopis)|Književnost]]*, *[[Književne novine]]*, *[[Književna reč]]*, *[[Savremenik (Srbija)|Savremenik]]*.

### Zadnje godine

Godine 1989, zajedno sa još dvanaest intelektualaca obnovio je rad Demokratske stranke, da bi sledeće, 1990. godine, postao član glavnog odbora, kao i jedan od urednika obnovljenog opozicionog lista „Demokratija“. Godine 1991. bio je kandidat Demokratske stranke za narodnog poslanika u Skupštini Republike Srbije u beogradskoj opštini Rakovica, kada je pobijedio njegov protukandidat iz reda Radikalne stranke Vojislav Šešelj.

Pekić je bio potpredsednik Srpskog PEN centra od 1990. do 1992. godine i član engleskog PEN centra. Bio je dopisni član Srpske akademije nauka i umetnosti od 1985. godine, kao i član Krunskog saveta princa Aleksandra Karađorđevića 1992. godine.

Aktivan, kako kao autor tako i kao javna ličnost, do poslednjeg dana, Pekić je umro od raka pluća u svom domu u Londonu, 2. jula 1992. godine u 63. godini života. Kremiran je u Londonu, a njegova urna se nalazi u Aleji zaslužnih građana na Novom groblju u Beogradu, zajedno sa drugim uvaženim ličnostima iz socijalnog, političkog i kulturnog reda građana. Posthumno, 1992, ga je kraljevski prestolonaslednik iz dinastije Karađorđevića Aleksandar odlikovao Kraljevskim ordenom dvoglavog belog orla prvog stupnja, kao najvišeg odlikovanja dodijeljenog od pretendenta Srbije.

Pekić je zvanično rehabilitovan odlukom Okružnog suda u Beogradu od 17. decembra 2007. godine. Na Cvetnom trgu u Beogradu je 2. marta 2016. otkriven spomenik Borislavu Pekiću.

## Djelo
* *[[Vreme čuda]]*, roman, 1965.
* *[[Hodočašće Arsenija Njegovana]]*, roman, 1970.
* *U Edenu na Istoku*, drama, 1971.
* *Generali ili srodstvo po oružju*, komedija, 1972.
* *[[Uspenje i sunovrat Ikara Gubelkijana]]*, novela, 1975.
* *[[Odbrana i poslednji dani (B. Pekić)|Odbrana i poslednji dani]]*, novela, 1977.
* *[[Kako upokojiti vampira (B. Pekić)|Kako upokojiti vampira]]*, roman-sotija, 1977.
* *[[Zlatno runo (B. Pekić)|Zlatno runo]]*, roman u sedam toma, 1978-1986.
* *[[Besnilo (B. Pekić)|Besnilo]]*, roman, 1983.
* *[[1999 (B. Pekić)|1999]]*, roman, 1984.
* *[[Godine koje su pojeli skakavci]]*, roman, 1984.
* *Pisma iz tuđine*, pjesme, 1987.
* *[[Atlantida (B. Pekić)|Atlantida]]*, roman u dva toma, 1988.
* *[[Novi Jerusalim (B. Pekić)|Novi Jerusalim]]*, zbirka gotskih priča, 1988.
* *Nova pisma iz tuđine*, pjesme, 1989.
* *Poslednja pisma iz tuđine*, pjesme, 1991.
* *[[Sentimentalna povest britanskog carstva]]*, esej, 1992.
* *Odmor od istorije*, esej, 1993.

### Film, pozorište i radio
Pekić se sedamdesetih godina 20. vijeka izdvojio kao jedan od najboljih savremenih dramskih pisaca Srbije i Jugoslavije. Redovito je pisao radio drame za Westdeutscher Rundfunk u Kölnu, kao i za Süddeutscher Rundfunk u Stuttgartu. Od 27 drama koje su izvedene i/ili štampane u Srbiji sedamnaest su imale svoju premijeru u Zapadnoj Njemačkoj. Mnoge su bile transformirane u kazališne i/ili televizijske drame, i dobivale su brojne nagrade. U njegovim *Odabranim djelima* iz 1984. je objavljeno ukupno šesnaest drama. Drama *[[Generali ili Srodstvo po oružju]]* iz 1969. može se naći u svakoj antologiji srpske suvremene drame. Dobila je Nagradu Sterijinog pozorja za komediju godine 1972, kao i Nagradu knjeginja Milica kazališta u Kruševcu 1991. Pekićevi kazališni komadi su bili vrlo popularni i hvaljeni, a najpoznatiji od njih *[[Cincari ili Korešpodencija]]* (1979), drama bazirana na četvrtom tomu *Zlatnog runa*, igrala se 280 puta u Ateljeu 212 u Beogradu u razdoblju od dvadeset i tri godine. Dobio je prvu nagradu Radio Zagreba za dramu *[[186. Stepenik]]* (1982) kao i prvu nagradu na festivalima u Ohridu i Varni za *[[Kako zabavljati gospodina Martina]]* (1990).

Tokom svoje karijere Pekić je radio na mnogim filmovima, napisao je više od dvadeset originalnih scenarija i adaptirao neke pd svojih romana za veliki ekran. Film *[[Vreme čuda (film)|Vreme čuda]]* je bio izabran da predstavlja Jugoslaviju na Kanskom festivalu 1991. gdje je Goran Paskaljević dobio nagradu za režiju, a kasnije film sudjeluje na festivalima u Glasgowu, Moskvi, Montrealu i Vrnjačkoj Banji. Nagrada kritičara dodijeljena je u San Sebastianu 1990. * [[Đavolji raj]]* (1989) () je rađen po sagi-fantasmagoriji *Odbrana i posljednji dani* i dobio je nagradu na Filmskom festivalu u Tokiju 1989. godine, te je bio izabran iste godine da reprezentira Jugoslaviju na festivalu u Montpellieru (Francuska), Puli (Hrvatska), San Sebastian (Španija), Los Angelesu i San Franciscu (SAD).

## Nagrade
Pekić je dobitnik brojnih nagrada, neke od važnijih:
* 1970. NIN-ova nagrada za roman *Hodočašće Arsenija Njegovana*;
* 1972. Nagrada za komediju godine na Sterijinom pozorju;
* 1982. Nagrada Radio Zagreba;
* 1984. Nagrada Beogradski pobjednici za najčitaniju knjigu;
* 1984. Godišnja Nagrada Udruženja književnika Srbije za sabrana djela;
* 1987. Njegoševa nagrada za *Zlatno runo* (sedam svezaka);
* 1987. Nagrada "Miloš Crnjanski" za drugi svezak romana *Godine koje su pojeli skakavci*;
* 1988. Nagrada Ivan Goran Kovačić za roman *Atlantida*;
* 1990. Prva nagrada na filmskom festivalu u Ohridu;
* 1990. Prva nagrada na filmskom festivalu u Varni.

### Fond „Borislav Pekić“
Poslije Pekićeve smrti u julu 1993, u Beogradu je osnovan Fond „Borislav Pekić”, čiji su osnivači srpski PEN-centar, Srpska akademija nauka i umetnosti, Ministarstvo kulture Republike Srbije, Branko Dragaš, Udruženje književnika Srbije i Ljiljana Pekić, koja je i urednica Fonda. Cilj Fonda je promocija i objavljivanje Pekićevih djela, staranje o piščevoj zaostavštini, kao i projekti „Borislav Pekić našoj deci” i godišnja dodela nagrade „Borislav Pekić” za književna dela u nastajanju. Od 1995. ustanovljena je književna nagrada „Borislav Pekić” koja se dodeljuje gimnazijalcima.

Fond redovno objavljuje i publikaciju „Anali Borislava Pekića”. Pisci koji su dobili nagradu Fonda „Borislav Pekić” za nova djela vremenom su postali afirmirani stvaraoci suvremene srpske književnosti. Među njima su Svetislav Basara, Dragan Velikić, Goran Petrović, Vladislav Bajac, Mileta Prodanović, Igor Marojević, Sreten Ugričić, Gojko Božović, Jasmina Lukić, Saša Jelenković, Aleksandar Marčićev i mnogi drugi. To je jedinstvena književna stipendija u Srbiji za djela u nastajanju. Nagrada i stipendija se dodjeljuju svake godine dana 2. jula, na dan Pekićeve smrti. U „Analima Borislava Pekića” svake godine se tiskaju kritike i studije o raznim aspektima Pekićevog stvaranja, kao i odlomci iz romana nagrađenih pisaca i iscrpna Pekićeva bibliografija, koja se svake godine ažurira.

## Napomene

## Reference

## Literatura

*Jelena Milojković-Djurić, *Borislav Pekić's Literary Oeuvre: A Legacy Upheld*, "Serbian Studies" 15 (1), 3–7, 2001; (PDF).
*Bogdan Rakić, *Borislav Pekić: Sysiphus as Hero*, "Serbian Studies" 15 (1), 9-23, 2001; (PDF).
*Angela Richter, *Biblical Myths in Borislav Pekić’s* Time of Miracles, "Serbian Studies" 15 (1), 25–34, 2001; (PDF).
*Olga Nedeljković, *Do Supernatural Elements Exist in Borislav Pekić’s *How to Quite a Vampire*: The Poetics of a Magical Umbrella*, "Serbian Studies" 15 (1), 35–49, 2001; (PDF).
*Borislav Pekić, *How to Quiet a Vampire* (An Excerpt), iz prevoda Stephena M. Dickeya i Bogdana Rakića; (PDF).
*Jelena Milojković-Djurić, *Voice from the Darkness: Borislav Pekić's *The Years the Locusts Devoured, "Serbian Studies" 15 (1), 51–62, 2001; (PDF).
* Nicolas Trifon (2005). Des Aroumains aux Tsintsares.(Francuski) Short commentary on *Zlatno runo* by Trifon. 
*Philippe Zard, « Avatars d’un héros sous la Terreur. L’homme qui mangeait la mort de Borislav Pekić, viaThermidor (Victorien Sardou) et Napoléon (Abel Gance) », in Vincent Ferré et Daniel Mortier (ed.), Littérature, Histoire et politique au 20e siècle : hommage à Jean-Pierre Morel, 2010, str. 147-160.
* Mirko Kovač, ''Iz bilježnice o Borisavu Pekiću'', *[[Sarajevske sveske]]* 13/2006.
* 

## Vanjske veze

* www.borislavpekic.com, stranica posvećena autoru.
* Informacija o njegovom grobu
* Projekat Rastko: biografija i bibliografija B. Pekića –