Hermann Neubacher

**Herman Nojbaher** (; Vels 24. jun 1893. - Beč 1. jul 1960.) je bio austrijski nacista i specijalni nemački izaslanik za Balkan u drugom svetskom ratu.

Nojbaher je na Balkanu uopšte, a u Srbiji posebno, radio na jačanju i objedinjavanju onih snaga koje su radile u interesu nacističke Nemačke.

Nakon rata je u Beogradu osuđen za ratne zločine.

## Biografija

Neubacher je od 1935. godine član austrijske Nacionalsocijalističke partije. Bio je pristalica anšlusa Austrije Nemačkoj 1938. godine. Pod nacistima je postavljen za gradonačelnika Beča.

### Drugi svetski rat

Nojbaher je kao diplomata Trećeg Rajha proveo od 1940. do 1945. na Balkanu - Bukurešt, Sofija, Tirana, Podgorica, Beograd. Kao visoki činovnik Ministarstva inostranih poslova Trećeg rajha bio je u neposrednim kontaktima sa ministrom Ribentropom, pa i samim Hitlerom. Nojbaher je u Rumuniji uspešno rešio snabdevanje Trećeg rajha naftom („oružje za naftu”), u Bugarskoj opskrbljivanje namirnicama nemačkih trupa u Grčkoj, u Grčkoj je sredio privredne nevolje i održao nemački ratni front, u Albaniji formirao nemački front posle kapitulacije Italije 1943. U Srbiji je posebno radio na privlačenju četnika Draže Mihailovića nemačkom Vermahtu.

Nakon reorganizacije nemačkog prisustva na Balkanu u avgustu 1943, Nojbaher je postavljen za najvišeg civilnog činovnika, kao izaslanik Ministranstva inostranih poslova Nemačke za Balkan. On je vodio vrlo pragmatičnu politiku, i smatrao je da nemačka vojska na Jugoistoku može izvući značajne koristi iz saradnje sa Mihailovićem na bazi zajedničkog neprijateljstva prema partizanima.

Specijalni izaslanik Herman Nojbaher, ovlašten da pregovara sa Dražom Mihailovićem, ponudio je četnicima ugovore o uzajamnom nenapadanju i savezništvu u borbi protiv partizana. 19. novembra 1943. četnički komandant Starog Rasa Vojislav Lukačević prvi je potpisao sporazum sa Vermahtom. Ugovor je predviđao zajedničku borbu protiv komunista, obavezu četnika da neće pomagati pripadnike snaga koje su u ratu sa Nemačkom (tj. Britance), prepuštanje ugovorenih područja četnicima “radi samostalnog vođenja borbe, koju vodi i nemački Vermaht”, uključivanje četnika pod nemačko zapovedništvo prilikom većih operacija, redovnu isporuku municije i razmenu štabova za vezu. Uskoru su i drugi ovlašćeni Mihailovićevi komandanti potpisali sporazume sa Nemcima u Srbiji.

Njemačka komanda Jugoistoka težila je objedinjavanju svih nacionalističkih formacija u Srbiji i Crnoj Gori, u cilju što efikasnije borbe protiv NOVJ. Stoga, njemački okupator u Crnoj Gori je posebnu pažnju posvetio približavanju iredentističkih i federalističkih snaga. U tom smislu, prilikom jedne posjete Cetinju januara 1944. godine, Herman Nojbaher je izjavio da nije važno da li će „Crna Gora biti bijela ili zelena, važno je da ne bude crvena”.

Kada je i sam Dragoljub Mihailović avgusta 1944. godine ponudio Nemcima saradnju u borbu protiv jugoslovenskih partizana, Nojbaher je ovo njegovo "prosjačenje kod okupatora" ocenio kao ozbiljnu ponudu:

Nojbaher je 30. avgusta 1944. ocenio da Draža Mihajlović, poput Milana Nedića, verno služi nemačkim interesima, i da se "do danas trudio da ne zauzme neprijateljsko držanje prema okupatoru". To isto smatra i za ostale "vodeće Srbe", čija je parola »dajte nam oružje — onda pripadamo Vama«.

U novembru 1944. godine, tokom razgovora sa generalom Maximilianom von Weichsom, glavnokomandujućim Jugoistoka, Hermann Neubacher je iznio prijedloge za prevazilaženje jaza između četnika i snaga NDH, kao i ocjenu da je Pavelić navodno spreman za »nagodbu sa Srbima«:

Početkom 1945. godine, u skladu s nemačkim planom o objedinjavanju svih kvislinških snaga za borbu protiv stvaranja nove Jugoslavije, Nojbaher je uporno nastojao da ostvari i saradnju između kvislinga Nedića i Pavelića. Zbog toga je u nekoliko navrata odlazio u Zagreb i vodio razgovore s ustaškim vrhovima. Nakon toga, Pavelić je rekao "da sa Srbima ipak treba naći neki modus vivendi i da je to njegova želja odavna".

Ali za realizaciju takvih planova bilo je i suviše kasno. 29. 4. je došlo do kapitulacija nemačkih snaga u severnoj Italiji, Austriji, Štajerskoj i Koruškoj.

### Posleratni period

Kada je započeo beogradski proces protiv Mihailovića, Herman Nojbaher, koji je tada bio u američkom zarobljeništvu, javio se da svedoči u korist četničkog vođe. Jugoslovenski sud, premda je dao garancije, nije ga više pustio da se vrati u američko zarobljeništvo, nego ga je osudio prvo na smrt, a onda na dugogodišnju robiju. Nojbaher je bio u beogradskom zatvoru do novembra 1952. godine, kada je pomilovan. Umro u Beču 1. jula 1960.

## Nojbaherova „Velikosrpska federacija“

Usled jačanja partizanskog otpora u Jugoslaviji, nemački Firer je 29. oktobra 1943. naredio da se uspostavi "borbeno jedinstvo protiv komunizma na Jugoistoku". Na osnovu Hitlerovih uputa, specijalni opunomoćenik Nojbaher je od nemačke komande Jugoistoka zamolio opštu punomoć "za političku mobilizaciju nacionalnog srpstva" i bezodložnu pomoć u naoružanju. Pokušavajući da pridobije Srbe za borbu protiv komunizma, Nojbaher je igrao na nacionalističku kartu. On je sa Nedićem pravio dogovor da od Srbije, Crne Gore i delova BiH (tada u NDH) stvori veliku srpsku državu, doduše u skraćenom formatu. Nojbaher o tome zapisuje:

Međutim, Neubacherov plan o „Velikosrpskoj federaciji“ Adolf Hitler je u potpunosti odbacio.

## Memoari Hermana Nojbahera

Memoari Hermana Nojbahera predstavljaju dragoceno svedočenje za povest Jugoslavije u Drugom svetskom ratu. Preuzevši na sebe teret odgovornosti „za veliko zlo“, rekao je u predgovoru: „Nikoga ne mrzim. Život uvek počinje ujutro.“ On u njima iznosi svoje utiske o Balkanu:

Tri su opšta balkanska problema kojima se pozabavio: krvna osveta, gostoprimstvo i korupcija. Središte Nojbaherovog kazivanja čini prvi problem. Nojbaher kaže za Zagreb da mu je majka Beč, tetka Budimpešta, a sestre Grac i Ljubljana. Habzburzi su stvorili „organizaciono majstorsko delo“ Vojnu krajinu i tako zapadni deo Jugoslavije pretvorili u svoj latinski, dok je Srbija, odnosno istočni deo Jugoslavije ostao u vizantijskom krugu. Opisujući narode služi se stereotipima: državotvorni Srbi, osvetoljubivi Hrvati, neuništivi Albanci, mekani Rumuni i prevrtljivi Bugari.

### O progonima Srba

U njegovim memoarima u odeljku o Srbima postoji poglavlje „Represalije“, gde kaže:

1) „Srbi su postali divljač za odstrel, svako je mogao da ih nekažnjeno progoni i ubija.“

2) „Nakon što se Jugoslavija raspala, usledio je hrvatski osvetnički pohod uništavanja pravoslavnih Srba. Ovaj događaj spada u najužasnija masovna ubistva tokom cele svetske istorije“

3) „Recept za pravoslavne, koji je primio ustaški vođa i poglavnik, predsednik Nezavisne Države Hrvatske, Ante Pavelić, podseća na najkrvavije religiozne ratove: 'Jedna trećina mora da postane katolička, jedna trećina mora da napusti zemlju, a jedna trećina mora da umre.' Poslednja tačka programa bila je i sprovedena u delo. Kada ustaške vođe pričaju o tome da su zaklali milion pravoslavnih Srba - uključujući bebe, decu, žene i starce to je onda, po meni, preterivanje i samohvalisanje. Na osnovu izveštaja koji su stigli do mene, procenjujem da broj nevinih, nenaoružanih, zaklanih Srba iznosi oko 750 hiljada.

Kada sam, po ko zna koji put, u Glavnom štabu stavio na dnevni red izveštaje o istinski užasnim stvarima koje se odvijaju u Hrvatskoj, Hitler mi je ovako odgovorio: „I ja sam poglavniku kazao da nije moguće samo tako iskoreniti tu manjinu, jer je ona, jednostavno, prevelika. - Da, kada bi čovek tačno znao gde je granica uništavanja jednog naroda“!

4) „U pravcu Srbije kretala se nepregledna kolona srpskih izbeglica, koji su bežali iz NDH.“

6) „Najjače tkivo, najsnažniji narod na okupiranom Balkanu je srpski, a on je najgore prošao“

7) „Hitler je pripadao onoj vrsti Austrijanaca koja polako izumire, a koja od godine 1914. ima anti-srpski kompleks i to zbog ubistva prestolonaslednika u Sarajevu i izbijanja Prvog svetskog rata.“

Verovao je da titula „Prusi Balkana“ ne pripada Bugarima već Srbima, dodavši: „Za ovu titulu, međutim, trenutno se niko ne takmiči“ (1953). Srbi nisu spremni na kompromise bez kojih je život nemoguć, pa je iz toga Nojbaher izvukao zaključak da nisu u „dovoljnoj meri politički obdaren narod“, budući da je pravda moralna, dok je interes državna kategorija.

### O Titu

Nojbaher govori o tome kako je Tito postao ratna sila i preuzeo vlast u Jugoslaviji: 

On potom ocenjuje Titovu posleratnu poziciju:

### O Draži Mihailoviću

Nojbaher je održavao kontakt sa Mihailovićem, a njegov „poverljiv čovek čak je tri puta bio u Dražinom glavnom štabu“. On piše o politici Draže Mihailovića, i objašnjava njegovu saradnju sa nacistima, uz istovremeno zadržavanje odnosa pritajenog neprijateljstva prema njima:

Nojbaher ocenjuje da je saradnja sa Nemcima uz istovremenu antinemačku propagandu štetila Mihailovićevom pokretu i slabila ga:

Prema Nojbaheru, Draža je krajem 1944. mislio samo na jednu stvar: „Kako da se bez borbe dokopa strateški ključnih mesta u zemlji, koja su se još nalazila u nemačkim rukama.“

Između Neubachera i Mihailovića je vladalo uzajamno poštovanje. O tome dodatno svjedoči još jedan zapis iz Neubacherovih memoara „o ličnosti Draže Mihailovića“:

### O Milanu Nediću

Hermann Neubacher, u skladu sa interesima Berlina, pravda glavnog nemačkog kolaboranta Milana Nedića. Nojbaher bezlično govori o "uništavanju Srba i streljanju talaca", ne konstatujući direktnu i posrednu odgovornost nacističke Njemačke za stvaranje NDH, kao i za saučešće njemačkih vojnih, policijskih i obavještajnih organa u široko rasprostranjenim ustaškim zločinima nad Srbima, Jevrejima i Romima:

### O odnosu Nedića i Mihailovića

Nojbaher je pokušavao da ojača položaj predsednika kvislinške vlade Nedića, i zbliži Mihailovića sa Nedićem u borbi protiv komunizma. Nojbaher piše da je Nedić u početku bio ljubomoran na njegovo zbližavanje s Dražom:

### O sukobu partizana i četnika

Nojbaher ovako vidi sukob četnika i partizana i razloge četničke "nevoljne" kolaboracije:

### O saradnji četnika sa Nemcima

Nojbaher svedoči o nemačkoj saradnji sa četnicima na terenu, koju je Hitler zabranjivao:

Nojbaher naglašava koliko je bila bitna uloga Mihailovićevih četnika u borbi protiv partizana i pacifikaciji Srbije:

### O saradnji partizana sa Nemcima

Nojbaher također kaže da su partizani "možda iz taktičkih razloga sklapali dogovore" sa Nemcima: 

## Izvori

## Literatura
* Herman Nojbaher, Specijalni zadatak Balkan - *Službeni list SCG 2004.*
* Radoš Ljušić, Leteći diplomata o najvećem zločinu na Balkanu (NIN, 15.9.05; zvanična internet strana)

## Vanjske veze
* Hermann Neubacher bei www.aeiou.at
* Herman Nojbaher: SPECIJALNI ZADATAK BALKAN