Komoran

**Komoran** ili, novije, **Komarno** (, , ) je grad na jugu Slovačke. Upravno pripada Njitranskom kraju, u okviru koga je sedište jednog od okruga (sl. okres).

Komoran je poznat kao najveći grad u Slovačkoj sa mađarskom većinom.

Za srpsku istoriju Komoran je važan kao jedino značajnije središte Srba na tlu današnje Slovačke. Nekada brojna i bogata zajednica danas je gotovo nestala, ali je u gradu očuvana velika srpska pravoslavna crkva.

## Poreklo naziva
Ime grada dolazi od slovenske reči *komár*, što znači *komarac*.

## Prirodni uslovi

Komoran je smešten u jugozapadnom delu države. Prestonica države, Bratislava, nalazi se 110&nbsp;km severozapadno.

**Reljef**: Komoran se nalazi u Panonskoj ravnici, na ušću reke Vah u Dunav, koji ga deli od mađarske teritorije i susednog grada Komároma.

**Klima**: Klima u Komoranu je umereno kontinentalna.

**Vode**: Komoran se obrazovao na mestu gde se reka Vah uliva u Dunav.

## Historija
Komoran je deo nekad većeg istoimenog gradskog naselja u okviru Kraljevine Ugarske, koje se pružalo na obe strane Dunava. Pre toga je ovde postojalo antičko naselje, deo starorimske provincije Panonije. Grad je bio u posedu mađarskih vladara još od 10. veka. Tokom perioda 16. veka Komoran je jedno od glavnih utvrđenja prvo u odbrani, a zatim u ofanzivi Habzburgovaca protiv Osmanlija.

Posle Prvog svetskog rata Dunav je postao granica između tadašnjih Mađarske i Čehoslovačke, a on nekad jedinstvenog grada nastala su dva manja grada; Severni deo postao je čehoslovački, danas slovački grad Komoran/Komarno, a južni deo mađarski grad Komárom. U razdoblju 1938-44. Komarno i južni delovi Slovačke su bili su pod pritiskom Nemačke propojeni Hortijevoj Mađarskoj, da bi se posle rata ponovo našli u okviru Čehoslovačke. Od 1990. g. godine Komoran je u sastavu Slovačke. Od pre nekoliko godina Komoran i susedni Komárom su ponovo povezani mostom preko Dunava.

## Stanovništvo

Danas Komoran ima oko 36.000 stanovnika i poslednjih godina broj stanovnika opada.

Mađarska nacionalna manjina čini oko 60% gradskog stanovništva, što Komoran čini najvećim pretežno mađarskim naseljem u Slovačkoj. Pored toga grad se nalazi u podunavskom delu zemlje, pretežno naseljenom Mađarima. Zbog toga je Komoran središte Mađarske nacionalne manjine u Slovačkoj sa brojnim kulturnim ustanovama ove manjine, od kojih je najvažniji mesni univerzitet na mađarskom jeziku, jedini u Slovačkoj.

**Etnički sastav**: Po popisu iz 2001. g. sastav je sledeći:
* Mađari - 60,1%%,
* Slovaci - 34,7%,
* Romi - 1,2%,
* Česi - 1,0%,
* ostali.

**Verski sastav**: Po popisu iz 2001. g. sastav je sledeći:
* rimokatolici - 53,5%%,
* Kalvinisti - 12,6%,
* luterani - 3,9%,
* grkokatolici - 0,6%,
* ostali.

### Srpski Komoran

Doseljavanje Srba desilo se veoma rano, već u 15. veku, o čemu svedoči i pečat srpske crkve iz 1511. godine. Ovaj deo tadašnje Ugarske Srbi su nazivali *Gornjom zemljom*. Potom su sledila još dva talasa naseljavanja, pod pritiskom Turaka. Prvi Srbi su bili šajkaši, graničari. Kasnije se naseljavaju Srbi građanskog porekla iz Srpskog Kovina, a u poslednjem talasu, 1690. godine Srbi visokog roda, sveštenici i plemići.

Grad je tokom razdoblja 18. veka bio jedno od središta srpskog življa severnim delovima tadašnje Ugarske, zajedno sa ne tako dalekim Sentadrejom, Budimom, Stolnim Beogradom (''Székesfehérvár'') i drugim gradovima severnog dela tadašnje Ugarske (tzv. „Gornje Zemlje"). Sredinom 18. veka srpska zajednica u Komoranu beleži svoj vrhunac; Ona broji oko 2 hiljade pripadnika i gradi se srpska pravoslavna crkva.

1751. godine dolazi do ukidanja vojne granice u ovom delu Podunavlja, pa se većina komoranskih Srba seli u današnju Šajkašku u Bačkoj. Tokom 19. veka njihov broj se stalno smanjuje, pa već krajem veka u Komoranu je živelo svega oko 100 srpskih duša. Posle Prvog svetskog rata jedan deo Srba se iselio u maticu, pa su preostali Srbi bili samo senka nekadašnje zajednice.

## Privreda
U privrednom smislu Komoran je važan u Slovačkoj kao najveća slovačka luka na Dunavu. Industrijska zona nalazi se u zapadnom delu grada.

## Kultura i zanimljivosti
Pozorište
* Jokajijevo pozorište

Muzeji
* Podunavski muzej

Muzika
* Rodno mesto Franca Lehara

### Zgrade i objekti
* Komarnovski sistem utvrđenja

Spomenici kulture
* Zgrada bivšeg Kolegija reformističke crkve
* Zgrada oficirskog paviljona
* Zgrada slovačke gimnazije- bivša gradska mučka škola
* Zgrada suda- ul. Pogranična
* Zgrada Zihijeve palate
* Zgrada Zlatna riba
* Bivša kafana – Zlatno bure
* Bivši poreski ured- Internat
* Bivši Župski dom
* Dom Matise slovačke, Trg M. R. Šćefanjika
* Gradska skupština
* Bolnica i poliklinika
* Stambena zgrada u Župnoj 2
* Secesijska zgrada Slovačke štedionice

Verski spomenici
* Srpska pravoslavna crkva Presvete Bogorodice - jedina u Slovačkoj
* Bivši kolegijum Benediktinskog reda
* Evangelistička crkva Augsburske veroispovesti
* Reformistička hrišćanska crkva
* Rimokatolička crkva sv. Andrije iz 1926.
* Crkva sv. Rozalije iz 1843.
* Vojnička crkva, bivša franjevačka crkva Bozjeg srca Kristovog iz 1617.
* Kapela sv. Josipa iz 1741.
* Kapela sv. Ane iz 1750.
* Mala sinagoga
* stup Trojice
* Centralni krst na katoličkom groblju

Skulpture
* Skulptura dr. generala M. R. Šćefanjika
* Skulptura Franca Lehara
* Skulptura generala Gijorgija Klapka
* Skulptura Mora Jokaija
* Skulptura Cirila i Metodija
* Skulptura Atila Kacasa kod Jokajijevog pozorišta

Spomenici
* Grob Ljudovita Štura
* Grob poredice Jokaji
* Grob zlatnog muškarca
* Grobnica gen. Pavla Davidoviča kod pravoslavne crkve
* Grobovi kod reformirane crkve-pravoslavne crkve
* Spomenik antifašizma- Seni trg
* Spomenik palim borcima 1. svetskog rata
* Spomenik vojnicima Crvene armije

Spomen-ploče
* Spomen ploča Bele Bartoka
* Spomen ploča Dr. Selje Janoša
* Spomen ploča grofa Ištvana Cehinjija 1907.-1929.
* Spomen ploča Mora Jokajija
* Spomen ploča žrtvama holokausta

Parkovi
* Dečji park kod tvrđave

### Sport
* Košarkaški klub MBK „Komarno“ koji igra u Ekstra ligi
* Fudbalski klub KFC Majorka koji igra u IV. ligi
* Sportski bokserski klub Spartak „Komarno“ koji igra u Ekstra ligi
* Kanuistika- Kajak &kanu klub „Komarno“

## Povezano
* Srbi u Komoranu (knjiga)

## Reference

## Izvori
* Cerović, Lj. (2011), Srbi u Komoranu, Novi Sad, Prometej

## Vanjske veze

* Zvanična stranica grada Komorana