Kineski brojevi

**Kineski brojevi** su znakovi za pisanje broja u kineskom jeziku. Danas, govornici kineskog koriste tri numeričkih sistema: sveprisutni sistem arapskih brojeva, zajedno sa dvojim drevnim kineskim brojčanim sistemima.

Jedan takav sistem predstavljaju sučou brojevi ili *huama* sistem. Postepeno je zamjenjen sa arapskim sistemom pisanja brojeva. To je jedina preživela varijacija sistema sa štapićima za brojanje, koji je bio popularan na kineskom tržnicama, kao što su one u Hong Kongu pre 1990-tih.

Drugi kineski numerički sistem su pismeni brojevi. Još uvek je u upotrebi prilikom pisanja brojeva u dugom obliku, kao što je na čekovima za sprečavanje falsifikacije. Ovaj pismeni sistem je približan pisanju broja rečima u tekstu. Kineski karakterski sistem može biti svrstan kao deo jezika, ali i dalje se je smatran za brojčani sistem. Većina ljudi u Kini sada koriste arapski sistem, zbog praktičnosti.

## Pisani brojevi
Kineski pismeni numerički sistem sastoji se od kineskih karaktera koje koristi kineski pisani jezik da se može pisati izgovoreni brojevi. Slicno brojevima koji su napisani rečima (npr. „hiljadu devetsto četrdeset i pet“), nije nezavisan sustav *po sebi*. Budući da odražava govorni jezik, ne koristi pozicijski sistem, za razliku od arapskih brojeva.

### Standardni brojevi
Postoje karakteri koji predstavljaju brojeve nula do devet, te karakteri koji predstavljaju veće brojeve, kao što su desetine, stotine, hiljade itd.. Postoje dve grupe karaktera za kineske brojeve: jedan za svakodnevno pisanje i jedan za upotrebu u komercijalnim ili finansijskim kontekstima poznat kao ***dašjie*** (). Druga vrsta je nastala jer su karakteri korišteni za pisanje brojeva geometrijski jednostavni, tako da korištenje tih brojeva ne može sprečiti falsifikovanje na isti način kao što to može pisanje brojeva rečima na našem jeziku. Falsifikator bi mogao lako promeniti svakodnevne karaktere  (30) na  (5000) dodavanjem samo nekoliko poteza. To je nemoguće sa finansijskim znakovima:  (30) i  (5000).

### Regionalni karakteri

### Veliki brojevi
Slično kao i duga i kratka skala u zapadu, za karaktere veći od broja  (), bila su četiri sistema u antičkom i suvremenom korištenju:

Većina ljudi ne prepoznaje brojeve preko 亿  (108) i definicije u rečniku većih brojeva mogu biti nedosledni (osim Koreje gde 兆  i 京  se često koriste).

### Brojevi od budizma
Brojevi preko 载  potiču iz budističkih tekstova u sanskritu, ali ti "budistički brojevi" su postali arhaizmi.

### Mali brojevi
Sledeći karakteri se koriste istorijski kako bi označili mali red veličine u kineskom jeziku. Sa uvođenjem SI jedinica, neki od njih su uključene kao SI prefiks, a ostatak se ne koristi.

### SI prefiksi
Prevodi SI prefiksa su se nekada razlikovali od današnjih. Veći (兆, 京, 垓, 秭, 穰), i manji kineski brojevi (微, 纤, 沙, 尘, 渺) su definisani kao prevodi za SI prefikse. Na primer, 京  je definisan kao *giga*, i 纤  je definisan kao *nano*. Rezultiralo je stvaranjem više vrednosti za svaki broj.

U vremenu „ranog prevoda“, nastao je spor zbog vrednosti 兆. Vlada NRK je koristila *dio* za ovaj prevod, i definiciju džao  () kao prevod za SI prefiks *[[mega]]* (106). (Možda vlade nije bila svesna zajedničkog korištenja 兆, i tako nisu razmotriti alternativni kineski karakter, kao što je , da predstavlja *mega*.) Zbog toga, prevod je izazvao mnogo konfuzija.

Pored toga, Tajvanci su definisali 百万 za prevod *mega*. Ovaj prevod se naširoko koristi u službenim dokumentima, akademskim zajednicima, informativnim industrijama, itd. Međutim, državni emiteri ponekad koriste  da predstavlja "megaherc".

Danas, obe vlade Narodne Republike Kine i Republike Kine (Tajvan) koriste fonetske transliteracije za SI prefikse. Međutim, te vlade su izabrali različita kineska slova za određene prefikse. Sledeća tabela navodi dva različita standarda zajedno sa početnim prevodom.

## Čitanje i transkripcija brojeva
### Celi brojevi
Više-cifreni brojevi su stvoreni principom umnožavanja, prvo ide sama cifra (1 - 9), zatim mesto (kao što su 10 ili 100), a zatim naredna cifra.

U mandarinskom, množilac  () se koristi umesto  () za sve brojeve veće od 200 sa cifrom „2“. Upotreba obe 两 () ili 二 () su prihvatljiva za broj 200. Kada pisani u kantonskim dijalektima, 二 (-{yi6}-) se koristi da predstavi cifru „2“ za sve brojeve. U južnom minskom dijalektu iz Čaožua, 两 (-{no6}-) se koristi da predstavi cifru „2“ u svim brojevima od 200 nadalje. Ovakvo:

Brojevi 11 do 19, vodeća cifra „jedan“ (一) je obično izostavljena. U nekim dijalektima, kao šangajski, kad postoje samo dve značajne cifre u broju, vodeći „jedan“ i prateće nule su izostavljeni. Ponekad, jedan pre „deset“ u sredini broja, kao što je 213, su izostavljeni. Tako:

Napomene: 
# Ništa nije ikad izostavljeno u velikim i još komplikovanijim brojevima, kao što su ovi.

U nekim starijim tekstovima kao što je Protestantska Biblija ili u poetskom stilu, brojevi kao 114 mogu biti *napisani* kao [100] [10] [4] (百十四).

Za brojeve veće od mirijade, isti sistem grupisanja se koristi odnosi na našem jeziku, osim u grupama od četiri mesta (mirijada) nego u grupama od tri (hiljada). Zato je prikladnije da se razmišlja o brojevima kao u grupama od četiri, tako 1.234.567.890, se raspredi ovde kao 12.3456.7890. Veći od mirijade, svaki broj je, dakle, četiri nula duži od onog pre njega, tako 10000 ×  (万) =  (亿). Ako je jedan od brojeva između 10 i 19, prva "jedinica" je izostavljena. Dakle (brojevi u zagradama pokazuju da je broj napisan kao jedan broj, nego proširen):

Unutrašnje nule pre položaja cifre jedinice (kao u 1002) moraju biti izričito napisani. Razlog za to je da su prateće nule (kao u 1200) često izostavljene u pisanju, tako dolazi do dvosmislenosti. Jedna nula je dovoljna da reši dvosmislenosti. Kad je nula pre cifre osim cifre jedinice, izričita nula nije nejasna i stoga nije obavezna, ali je poželjna. Tako:

### Razlomci
Pri beleženju razlomka, prvo se piše imenilac, sledi ga  („delovi“), a zatim brojilac. To je suprotno od našeg jezika, gde prvo ide brojilac. Svaka polovina razlomka je takođe napisana kao celi broj. Mešoviti brojevi su napisani sa celim brojem na prvom mestu, a sledi ga  („ponovo“), a zatim deo razlomka.

Procenti su stvoreni na sličan način, koristeći 百 (100) kao imenilac. Cifra 一 (jedan) pre 百 je izostavljena.

Decimalni brojevi su stvoreno prvo pisanjem celine, a zatim umetanje  (tradicionalni) ili  (uprošćeno) („tačka“), te konačno decimalni izraz. Decimalni izraz je pisan koristeći samo cifre za 0 - 9, bez reči za umnožavanje.

### Redni brojevi
Redni brojevi su stvoreni dodavanjem  („red“) pre broja.

### Negativni brojevi
Negativni brojevi se stvaraju dodavanjem  (tradicionalni) ili  (uprošćeno) („negativno“) pre broja.

## Povezano
* Kinesko izražavanje brojeva pokretima ruke
* Japanski brojevi 
* Brojevi u kineskoj kulturi 
* Kineske jedinice merenja