Pravoslavna crkva Ukrajine

**Pravoslavna crkva Ukrajine** () jeste delimično priznata autokefalna pravoslavna crkva čija je kanonska teritorija Ukrajina. Crkva je ujedinjena na saboru za ujedinjenje u Kijevu 15. decembra 2018. godine kao uslov za priznanje od strane Vaseljenske patrijaršije u Carigradu, a Vaseljenska patrijaršija u Istanbulu joj je odobrila tomos autokefalnosti (dekret o crkvenoj nezavisnosti) Januara 2019. Sabor za ujedinjenje izglasao je ujedinjenje svih postojećih ukrajinskih pravoslavnih jurisdikcija: Ukrajinske pravoslavne crkve-Kijevske patrijaršije (UOC-KP) i Ukrajinske autokefalne pravoslavne crkve (UAOC), kao i dela Ukrajinske pravoslavne crkve Moskovska patrijaršija (ogranak Ruske pravoslavne crkve sa sedištem u Moskvi, koja tvrdi da ima jurisdikciju nad Ukrajinom). Iako su za Vaseljensku patrijaršiju sve tri jurisdikcije bile deo nje.

Sada autokefalnost Pravoslavne crkve Ukrajine priznaju Vaseljenska patrijaršija Carigrada, Aleksandrijska patrijaršija, Kiparska crkva i Grčka crkva.

Dana 24. svibnja 2023. Biskupski sabor odlučuje o potpunom prijelazu na revidirani julijanski kalendar te da će se taj prijelaz dogoditi 1. rujna 2023. Također je odlučeno da se 27. srpnja 2023. sazove Mjesni sabor koji će konačno odobriti prelazak na revidirani julijanski kalendar.

## Historija

988. godine, kao rezultat hristijanizacije Kijevske Rusije od strane Vladimira Svjatoslaviča, formirana je prva ukrajinska hrišćanska crkva sa središtem u gradu Kijevu pod imenom Kijevska mitropolija Vaseljenske patrijaršije Konstantinopolja. Nakon Brestovske unije 1596. došlo je do rascepa u ukrajinskom hrišćanstvu, koje je podeljeno na pravoslavce i katolike.

Moskovska patrijaršija je 1685. godine započela aneksiju Kijevske mitropolije Vaseljenske patrijaršije, zaredivši u Moskovskoj mitropolita kijevskog Gedeona. Godine 1686. preko simonije, vaseljenski patrijarh Dionisije IV (koji je kasnije bio anatemisan) izdao je Sinodalno pismo kojim se daje pravo da hirotonira mitropolita kijevskog Moskovskom patrijarhu na način štednje koji je izabrao savet sveštenstva i vernici njegove eparhije. Kijevski mitropolit je bio obavezan da pomene Vaseljenskog patrijarha Carigrada kao svog Prvog arhijereja u bilo kojoj službi, proglašavajući i potvrđujući svoju kanonsku zavisnost od Majke Crkve u Carigradu, ali nijedan od ovih uslova nije ispunjen. Kijevska mitropolija je zapravo postala jedna od običnih eparhija Moskovske patrijaršije, kada je Petar Veliki 1722. godine izabrao Varlaama (Voniatovich) u čin arhiepiskopa, a ne mitropolita. Sveti sinod Vaseljenske patrijaršije u procesu dodeljivanja autokefalnosti Ukrajinskoj crkvi tokom svog sastanka 11. oktobra 2018. otkazao je Sinodalno pismo iz 1686. godine zbog simonije i njenog grubog kršenja.

### Davanje autokefalije
16. juna 2016. godine, uoči Svepravoslavnog sabora, Vrhovna Rada Ukrajine odobrila je apel patrijarhu Vartolomeju da odobri autokefalnost Pravoslavnoj crkvi u Ukrajini, prevaziđe posledice crkvene podele sazivanjem ujediniteljskog sabora i poništi ga pristupanjem Kijevske patrijaršije Moskvi.

Prelazak na praktične akcije Carigrada dogodio se u proleće 2018. godine. Nakon sastanka sa patrijarhom Vartolomejem, predsednik Ukrajine Petro Porošenko poslao mu je zahtev za tomos. Podržali su ga Vrhovna Rada i arhijereji UOC-KP i UAOC. U saopštenju nakon aprilskog sastanka, Sinod Vaseljenske patrijaršije objavio je da je prihvatio žalbu ukrajinske crkvene i svetovne vlasti.

Sinod Carigradske patrijaršije je na sastanku održanom od 9. do 11. oktobra 2018. godine potvrdio svoju odluku da počne da daje autokefalnost Pravoslavnoj crkvi u Ukrajini. Sinod je takođe odlučio da se obnovi stavropegija Vaseljenskog patrijarha u Kijevu, obnovljena "u svom episkopskom ili svešteničkom činu" Filaret (Denisenko), Makarije (Maletič) (međutim, nije se radilo o njihovom obnavljanju u činu kijevskog patrijarha i mitropolita, redom) i „njihovi sledbenici, koji su se našli u raskolu ne iz dogmatskih razloga, „ukinuli su obavezu Sinodalnog pisma iz 1686. godine, koje je patrijarhu moskovskom dalo pravo da zaređuje mitropolita Kijeva izabranog od Saveta sveštenstva i vernika svoje eparhije (sinod) da je i pod tim uslovima Kijevski mitropolit morao da pomene Vaseljenskog patrijarha kao svog Prvog arhijereja u bilo kojoj službi, proglašavajući i potvrđujući svoju kanonsku zavisnost od Majke Crkve Carigradske.

PCU je formirana 15. decembra 2018. godine na pomesnom saboru priznatom od Vaseljenske patrijaršije ujedinjenjem ukrajinskih pravoslavnih jurisdikcija na osnovu pune kanonske nezavisnosti. Savetom je predsedavao predstavnik Vaseljenske patrijaršije, mitropolit galski Emanuel (Adamakis). Peti predsednik Ukrajine Petro Porošenko učestvovao je u Lokalnom savetu kao gost.

Istog dana uveče, Vaseljenski patrijarh je zvanično priznao rezultate Pomesnog ujediniteljskog sabora, čestitao Mitropolitu kijevskom i cele Ukrajine na izboru i pozvao ga na liturgiju i predstavljanje tomosa. A 16. decembra 2018. godine đakon Vaseljenske patrijaršije prvi put u istoriji sećao se poglavara Pravoslavne crkve Ukrajine zajedno sa poglavarima drugih crkava koje su deo diptiha (spisak pomesnih autokefalnih pravoslavnih crkava).

Vaseljenski patrijarh Vartolomej I potpisao je tomos o autokefalnosti Pravoslavne crkve u Ukrajini.

Patrijarh Vartolomej potpisao je 5. januara 2019. u crkvi Svetog Georgija u Fanariju tomos o autokefaliji PCU, nakon zajedničke liturgije sa mitropolitom Epifanijem. Ovaj pergament izradio je monah Lukas, kaligraf i umetnik iz manastira Ksenofont na Svetoj Gori.

Proces dodeljivanja autokefalije Pravoslavnoj crkvi Ukrajine okončan je 6. januara 2019. godine. Tokom zajedničke službe na dan Bogojavljenja, Vaseljenski patrijarh Vartolomej poklonio je Epifanija, izabranom poglavaru PCU, mitropolitski štap i svitak sa tekstom Tomos..

Ustoličenje mitropolita Kijevskog i cele Ukrajine Epifanija održano je u katedrali Svete Sofije u Kijevu 3. februara 2019. godine. Svečanost su vodili mitropolit galski Emanuel (Adamakis), bivši predstojatelj Ukrajinske autokefalne pravoslavne crkve Makarije (Maletič) i mitropolit viničko-barski Simeon (Šostatski).

### Sukob sa Filaretom
Prilikom ujedinjenja u jesen 2018. godine, odlučeno je da se Filaretu Denisenku, dotadašnjem poglavaru Kijevskog patrijarhata, ostavi naslov počasnog patrijarha kijevskog, a mitropolit Epifanije Dumenko se tim povodom obavezao da će se u svim ključnim pitanjima iz oblasti unutrašnje crkvene uprave konsultovati sa Filaretom. Međutim, već tokom proleća 2019. godine, između Epifanija i Filareta je došlo do spora oko niza pitanja koja su se odnosila na uređenje unutrašnje crkvene uprave i promenu statusa dotadašnjih eparhija u dijaspori. Usled produbljivanja krize, u junu iste godine došlo je do unutrašnjeg raskola, nakon čega je struja oko počasnog patrijarha Filareta Denisenka izvršila obnavljanje Kijevskog patrijarhata, čime je označen početak brojnih sporova koji se između dve organizacije vode ne samo oko crkvenih pitanja, već i oko imovinskih i drugih prava.

## Sporan status

Osnovni akt Pravoslavne crkve Ukrajine kojim se propisuje njeno ustrojstvo je *Ustav Pravoslavne crkve Ukrajine* (). Novostvorena PCU se određuje kao dio „Jedne, Svete, Saborne i Apostolske Crkve” koja se kroz Carigradsku patrijaršiju nalazi u jedinstvu sa ostalim pravoslavnim autokefalnim crkvama. Nema jurisdikciju nad ukrajinskom dijasporom budući da je ustavno propisano da se pravoslavni hrišćani ukrajinskog porijekla isključivo nalaze pod vlašću eparhijskih arhijereja Carigradske patrijaršije u dijaspori.

Predviđeno je da vaseljenski patrijarh izda patrijaršijski i sinodski tomos i jednostrano prizna Pravoslavnu crkvu Ukrajine kao novu autokefalnu crkvu. Međutim, neke ostale pomjesne crkve ne priznaju kanonski status novostvorene PCU niti prethodno ugašenih vjerskih organizacija: Ukrajinske pravoslavne crkve Kijevskog patrijarhata i Ukrajinske autokefalne pravoslavne crkve. Priznati kanonski status uživa Ukrajinska pravoslavna crkva kao samoupravna crkva s pravima široke autonomije pod jurisdikcijom Ruske pravoslavne crkve.

Na čelu Pravoslavne crkve Ukrajine stoji „mitropolit kijevski”. Bira ga Pomjesni sabor iz reda tri kandidata koja predlaže Sveti arhijerejski sabor.

## Povezano
* Ukrajinska pravoslavna crkva
* Vaseljenska patrijaršija
*Ukrajinska grkokatolička crkva

## Reference

## Vanjske veze