open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Multifokalna elektroretinografija

**Multifokalna elektroretinografija** (skraćeno mfERG)  jedna je od novina u u elektroretinografskom ispitivanju funkcija oka, koja uključuje i multifokalni ERG (mfERG), koji reflektuje lokalni retinalni odgovor izazvan funkcijom čepića superponiranom na prethodno svetlosno adaptirane sve fotoreceptore.

I dok elektroretinografija objektivno uspostavlja disfunkciju mrežnjače. Uz multifokalnoj elektroretinografiju, fokalni odgovori su dobijeni sa velikog broja mesta na mrežnjači (retini) na osnovu kojih se izrađuju topografske karte zona sa poremećenom funkcijom.

Većina odgovora na elektroretinografiju dolazi iz spoljašnjih slojeva mrežnjače (fotoreceptori, bipolarne ćelije), multifokalna elektroretinografija pored ovoga  koristi za objektivnu evaluaciju funkcije ganglionskih ćelija. Neki od signala odgovora dolaze od vlakana ganglijskih ćelija koje se nalaze pored optičkog nervnog diska. Ova komponenta u bolesnika sa glaukomom je understated. Ova metoda ne zahteva dilataciju ispitanika. Takoše razvijeni su i posebni sistemi koji proučavaju pojačanje, izolaciju i mapiranje ove komponente odgovora.

Multifokalna elektroretinografija (mfERG) predstavlja najosetljiviju metodu za detekciju toksičnih taloga oko fotoreceptora makule što omogućava blagovremenu obustavu ili zamenu terapije.
## Princip rada
Mltifokalna elektroretinografija funkcioniše tako što kada on  prima elektroretinografski signal iz rožnjače kroz kontaktno sočivo sve elektrode, sve žarišne zone su nezavisnoi simulusima uzbudene. Pri tome posebna matematička šema multifokalne stimulacije omogućava ispitivaču tačno ekstrakciju isporučene žarišne reakcije iz jednog elektroretinografskog signala.

Kada se koristi sistem za vizualizaciju vizuelnih evociranih potencijala vidni evocirani odgovor *Imaging System (VERIS, elektro-Dijagnostički Imaging, San Mateo, CA)* nadražaj može se sastojati od nekoliko stotina fokalnih nadražaja (u načelu 103 šesteugaone sekcije) prikazane na video monitoru koje stimulišu središnje polje gledanja pacijenta od 50 °. U većini slučajeva fokalna stimulacija sastoji se od pseudoslučajnog izlaganja baklji. Lokalni signali elektro odgovora topografski prikupljeni i zabeleženi, stvaraju funkcionalnu kartu mrežnjače, sličnu karti istraživanog područja.

## Ograničenja
Trenutno se multifokalna elektroretinografija koristi eksperimentalno, i nije uključena u rutinski klinički pregled, jer još uvek ne podleže međunarodnom ICEV standardu, iako ovaj test ima široku primenu u ispitivanju funkcije makule kod bolesti retine koje pogađaju isključivo ili dominantno ovaj deo retine. Za sada je za ovu vrstu ispitivanja ICEV doneo više protokola i vodiča, pa se očekuje i skora standardizacija metode ispitivanja.
## Reference

## Vanjske veze
Kredeove kapi

**Kredeove kapi** predstavljaju vodeni rastvor srebro-nitrata namenjen za oftalmološku primenu. Kapi nose ime po nemačkom ginekologu Kredeu, koji je 80-ih godina 19. veka prvi put uspešno pokazao efikasnost 2% rastvora srebro-nitrata u profilaksi razvitka oftalmije neonatorum kod novorođenih beba. Nosilac aktivnosti rastvora jeste srebrov jon (Ag+), koji deluje antiseptično i pokazuje aktivnost protiv najčešćeg uzročnika neonatalnog konjunktivitisa (*[[Najserije|Neisseria gonorrhoeae]]*). Kredeove kapi su u koncentraciji od 1% dugo rutinski korišćene sve do otkrića i šire primene antibiotika (penicilina, kasnije tetraciklina i makrolida). Usled činjenice da mogu izazvati hemijski konjunktivitis kao i da ne pokazuju efikasnost u prevenciji neonatalnog konjunktivitisa izazvanog hlamidijom, profilaktička primena Kredeovih kapi se više ne preporučuje (umesto njih, preporučuje se lokalna primena eritromicina ili tetraciklina).

## Reference
Fundus autofluorescencija

**Fundus autofluorescencija** je minimalno invazivna dijagnostička metoda u oftalmologiji koja ukazuje na stanje retinalnog pigmentnog epitela (RPE). Ozbiljna disfunkcija ćelija RPE se registruje kao hiperautofluorescencija (lipofuscin), a zone atrofije RPE su tamne (nema ćelija RPE, a samim tim i lipofuscina). Metoda, u prvim decenijama 21. veka, stiče veliku popularnost u dijagnostici retinalne patologije.
## Značaj
Zahvaljujući autofluorescenciji danas je moguće videti promene na nivou RPE, koji igra najbitniju ulogu, pre svega kod senilne degeneracije makule i većine makularnih distrofija.

Kod zdravih ćelija RPE nema znatnije akumulacije autofluorescentnog materijala (lipofuscina) i još nekih manje značajnih produkata. U slučaju oštećenja ili disfunkcije RPE ne vrši se adekvatna fagocitoza spoljašnjih segmenata fotoreceptora, što dovodi do nagomilavanja lipofuscina. To se sreće kod distrofija i degeneracija žute pjege (makule).

Ovom metodom takođe se mogu steći i korisne informacije za dijabetički makularni edem i čitav spektar drugih oboljenja očnog dna.

Ipak najvažnije od svega, kod ove metode je što se ponavljanjem snimanja u određenim intervalima može pratiti tok bolesti, odnosno eventualni odgovor na
primenjene terapijske postupke

## Opšta razmatranja
Kod ove metode kamera prima autofluorescenciju emitovanu od strane fluorofora retine, ekscitacija lipofuscina se vrši uz pomoć talasne dužine između 470 i 550&nbsp;nm. Unutar tamne zone FAZ-a usled nakupine pigmenta, cistoidni edem se vidi kao rasvetljenje zbog pomeranja pigmenta.
U praksi se intenzitet fundus autofluorscencije opisuje kao oslabljen, normalan i pojačan.

Fundus autofluorescencija je od praktičnog interesa kod pacijenata sa centralnom seroznom horioretinopatijom, gde se često pitamo da li se radi o prvom ataku bolesti ili recidivu. Na snimku prikazana distribucija i stepen oštećenja retinalnog pigmentnog epitela, omogućuje predviđanje daljeg toka bolesti i prognozu vidne funkcije, uz dokumentovano praćenje (fundus autofluorescence služi kao dokument).

Samo snimanje je neinvazivno, vremenski kratko i pruža informacije koje nisu dostupne drugim konvencionalnim tehnikama kao što su: fundus fotografija, fluoresceinska angiografija ili OCT. Ona zapravo omogućava vizuelizaciju metaboličkih promena u nivou RPE-la i identifikaciju zona koje su pod rizikom od razvoja patoloških promena.

U oboljenjima retine koja su praćena bilo nagomilavanjem fluorofora, bilo njihovim odsustvom usled odumiranja ćelija RPE-la, fundus autofluorescenca svojom jedinstvenim svojstvom da vidi ono što se ne vidi, locira mesta rane aktivnosti patoloških procesa i zajedno sa drugim dijagnostičkim procedurama pomaže boljem razumevanju patofiziologije retine, olakšava postavljanje rane dijagnoze i procenu progresije retinalnih bolesti. Zato, u svim slučajevima kada postoji neobjašnjiv pad vida, uz regularan oftalmoskopski nalaz fundusa, pacijenta je nabolje uputiti na snimanje fundus autofluorescence, koja je lako izvodljiva, a po njega potpuno bezbedna.

## Reference
Mejbomografija

**Mejbomografija** je minmimalno invazivna dijagnostička metoda u oftalmologiji kojom se snimanjem slike ili filma i na osnovu toga dobija uvid u siluetu morfološke strukture Mejbomovih žlezda

## Oprema
Kod prvih uređaja za mejbomografiju evertirani kapci su bili prosvetljeni sa kožne strane belim svetlom, a slika je beležena na crno-beli ili infracrveni film.

Najnoviji mejbomografi su mobilni, ručni i multifunkcionalni sistemi koji imaju infracrvene emitujuće diode (LED diode) fiksirane za infracrvene kamere. Ovim uređajima se može snimiti video zapis ili slika. 
## Tumačenje rezultata
Radi postavljanja dijagnoze MGD, potrebno je nalaz mejbomografije posmatrati u sklopu cele kliničke slike, a ne izolovano.

Jedan od načina gradiranja nalaza mejbomografije *(meiboscore)* koriste Arita i autori da uporede pacijente sa MGD i kontrolnu grupu zdravih.

Ovaj sistem gradiranja nalaza mejbomografije u kombinaciji sa simptomima i nalazom abnormalnosti na rubovima kapaka daje senzitivnost od 84,9% i specifičnost od 96,7% u diferencijaciji dve ispitivane grupe.
## Reference
 
## Vanjske veze
Optički reflektometar niske koherentnosti

**Optički reflektometar niske koherentnosti** (skraćeno OLCR) je biometrijski dijagnostički uređaj koji se koristi u oftalmologiji za merenje aksijalnih dimenzija i prednjeg dela ljudskog oka, i određivanje odgovarajućih intraokularnih sočiva (skraćeno IOL) za pacijenta. 
 
## Namena
Osnovna uloga optičkog reflektometra niske koherentnosti je određivanje dioptrije arteficijalnog sočiva koje se ugrađuje pacijentima tokom operacije katarakte, naročito kod ugradnje premijum sočiva, u čiju grupu spadaju multifokalna sočiva.

Ovim aparatom dobijaju se mnogo preciznija merenja (sa preciznošću od samo 0,01&nbsp;mm) za razliku od onih koji se dobijenih ultrazvukom (koji meri sa precinošću od 0,1&nbsp;mm). U tom smislu OLCR spektar može se koristiti kako bi se otkrile indukovane promene indeksa, koji se kreću od 0,64 x 10−3 do 1,16 x 10 sup>-3, sa tačnošću od nekoliko procenata. Raspon promena može se dobiti podešavanjem položaja minimalnih oscilacija u OLCR spektru.

Koristi se i kao priprema u hirurgiji katarakte i u refraktivnoj hirurgiji.

## Princip rada OLCR
Rad aparata bazira se na nisko koherentnoj reflektometriji, najnaprednijoj i najpreciznijoj optičkoj metodi za merenje aksijalne dužine oka, sa preciznošću od samo 0,01&nbsp;mm. 
 
Kako je u aparatu integrisan softver koji koristi  3. i 4. generaciju formula za izračunavanje dioptrijske jačine intraokularnog sočiva, on je prilagođen i za osobe sa visokom minus dioptrijom, afakne oči ili one sa silikonskim uljem u oku, jer uz pomoć superluminescentne diode (SDL) optički zrak bolje prodire kroz zamućeno sočivo.

## Funkcije OLCR
Ključne funkcije optičkog reflektometra niske koherentnosti su merenja:
* Dužine očne jabučice
* Debljine rožnjače (pahimetrija)
* Dubine prednje očne komore
* Debljine prirodnog sočiva u oku
* Debljine mrežnjače
* Zakrivljenosti rožnjače (keratometriju)
* Širine zenice i odnosa optičke ose u odnosu na centar zenice
## Reference

## Vanjske veze
* OLCR Pachymeter
Mala smrt

**Mala smrt** (u originalu ) je izraz direktno preuzet iz francuskog jezika koji se koristi za orgazam, na kolokvijalnom španskom i katalanskom jeziku. Izraz je nastao na osnovu činjenice da seksualnoj ekstazi mora prethoditi potpuna opuštenost tela, slična onoj kada odlazimo u krevet da bi zaspali.
## Primena izraza
Prva upotreba izraza na engleskom bila je 1572. godine sa značenjem „onesvestititi se”. Kasnije je to značilo i „nervni spazam — grč”. Prva zvanična upotreba izraza orgazam datira iz 1882.

U savremenoj upotrebi, ovaj termin je generalno koristi da opiše postorgazmično nesvesno stanje koje neke osobe imaju nakon nekih seksualnih iskustava.

U širem smislu izraz se koristi da označi duhovnu iscrpljenost koja se javlja nakon orgazma, ili u kratkom periodu od melanholije ili transcendencije, nastale kao rezultat potrošnje „životne sile”.

## Kako je izraz nastao?

Postoje brojne pretpostavke o nastanku izraza „mala smrt” među kojima se najčešće navode neke od sledećih: 
* *Grčko—rimsko učenje* — zasnovano na pretpostavkama da će prekomerno upražnjavanje orgazma dovesti do poremećaja u telesnim tečnostima, zbog „isušenja” jedne od četiri vitalne tečnosti (za koje se verovalo da postoje), što može dovesti do smrti. 
* *Učenje islama* — ukazuje na spavanje.
* *Budistička škola* — koja u tibetanskoj knjizi „Život i smrt” navodi: *Život nije ništa drugo do stalni ples između rođenja i smrti, ili ples promena (između, „rođenja i smrti”).*
* *Francuska literalna fraza — koja se koristi u popularnoj kulturi i bukvalno u prevodu znači „mala smrt”, koristi se da označi spavanje nakon seksa ili orgazma.


== Reference ==


== Literatura ==
* *Psychobiology of altered states of consciousness*, Psychological Bulletin 2005, Vol. 131, No. 1, 98-127
* *Orgasmic aura originates from the right hemisphere*, Neurology 2002;58:302-304
* *Electroencephalographic laterality changes during human sexual orgasm*, Archives of Sexual Behavior, Springer Netherlands, Vol. 5, #3, maio de 1976. Abstract: *Left and right parietal EEGs were recorded while seven subjects experienced sexual climax through self-stimulation.*[http://www.springerlink.com/content/w580x14k0h15p38q/] 
* *EEG during masturbation and ejaculation*. Archives of Sexual Behavior, Springer Netherlands, Vol. 14, #6, dezembro de 1985. Abstract: *...Examination of the literature shows little agreement among reported results of studies of EEG changes during orgasm.''

## Vanjske veze
Mala smrt (gljiva)

***Mala smrt*** () je otrovna gljiva iz porodice *[[hymenogastraceae]]*. Gljiva je Žućkasta do svetlo smeđa. Po kišnom vremenu dobija tamno smeđu boju. U početku je ispupčenog oblika kasnije dobijaju rašireni oblik. Gljiva je slabo mesnata i malena. Drška je smeđa i u osnovi bela. Gljiva mirisom i ukusom jako podseća na brašno. Spore su eliptično jajolike, bradavičaste.

## Stanište
Raste u grupama, krajem proleća do sredine jeseni. Raste na panjevima i srušenim stablima.

## Etimologija
Ime vrste marginata ukazuje na rebraste rubove. 
 
## Upotreba
Smrtonosno otrovna gljiva. Simptomi su bolovi u trbuhu, povraćanje i proliv, krajni ishod je koma i smrt.

## Reference

## Literatura
* 
* 

## Vanjske veze

*
Hemidezmosom

**Hemidesmosomi **(grč. ἡμι -*hēmi* = pola + δεσμός - desmós = veza + σῶμα - sṓma = telo) se nalaze između nekih epitelih ćelija i njihove bazalne lamine. Izgledaju kao polovine dezmosoma i vezuju ćeliju za njenu bazalnu laminu. Za razliku od dezmosoma kod kojih u pričvršćujući plak ulaze kadherini kod hemidezmosoma su to integrini, proteini koji služe kao receptori za laminin i kolagen tipa IV.

S druge strane, dezmosomi su međućelijske veze u međućelijskom prostoru, sastavljene od filamenata koji, u homogenomm rasporedu obrazuju strukturu zvanu međućelijski cement. Sa citosolne strane, na membrane naliježu dezmosomske kružne ploče, promjera 0,1 - 0,5&nbsp;nm, debljine 15-20&nbsp;nm. Dezmosomi su difuzna razmješteni po cijeloj površini ćelijske membrane.

;Glavne međućelijske veze

## Dopunske slike

Datoteka:Adherens Junctions structural proteins.svg|*[[Zonula adherens]]*
Datoteka:Desmosome cell junction en.svg|Dezmosomi
Datoteka:Ultrastructure of tracheal hemidesmosomes in mice.JPEG|Hemidezmosomi
Datoteka:Cellular_tight_junction-en.svg|*[[Zonula okludens]]*
Datoteka:Tightjunction BBB.jpg|*[[Zonula okludens]]*
Datoteka:Gap cell junction en.svg|*[[Komunikacijska kopča]]*


## Reference

## Vanjske veze
Ventrikularni sistem

**Ventrikularni sistem** mozga predstavlja skup međusobno povezanih komora ispunjenih cerebrospinalnom tečnošću. Komorski sistem se nastavlja na centralni kanal kičmene moždine. Ceo sistem, zajedno sa centralnim kanalom, obložen je ependimskim ćelijama koje predstavljaju posebno diferencirane ćelije epitela. 

## Struktura
Ventrikularni sistem čoveka se sastoji iz četiri komore:
* Lateralne komore (po jedna u levoj i desnoj hemisferi)
* Treća moždana komora
* Četvrta moždana komora

### Lateralne komore
Lateralne komore su parne strukture, smeštene ispod leve i desne hemisfere velikog mozga. Sastoje se iz čeonog roga, središnjeg dela, potiljačnog roga i slepoočnog roga. Središnji deo je povezan sa trećom moždanom komorom preko Monroovog otvora.

### Treća moždana komora
Nalazi se u međumozgu između levog i desnog talamusa, dok njen pod čini hipotalamus. Sadrži brojna ispupčenja, a preko Silvijevog akvadukta je povezana sa četvrtom moždanom komorom.

### Četvrta moždana komora
Smeštena je u moždanom stablu. Njen krov čini mali mozak, a pod grade produžena moždina i deo moždanog mosta. Četvrta komora je proširena i liči na rog (lat. rogoidea). Sadrži tri otvora preko kojih se cerebrospinalna tečnost odliva u subarahnoidni prostor mozga.

## Horoidni pleksus
Duž zida kanala svake komore nalaze se ćelije horoidnog pleksusa (lat. Plexus chorideus). One su odgovorne za stvaranje, cirkulaciju i odstranjivanje cerebrospinalne tečnosti. To su modifikovane ependimske ćelije koje su spojene čvrstim međućelijskim vezama, a na svojoj površini obrazuju mikrovile. Cilije koje se nalaze između mikrovila su odgovorne za pokretanje cerebrospinalne tečnosti. Ćelije horoidnog pleksusa specifične su po poziciji Na+/K+ pumpi koje se nalaze na apikalnoj strani, što nije odlika ćelija u drugim organskim sistemima. One u potpunosti izoluju cerebrospinalnu tečnost od kapilara. 

## Funkcije
Glavna uloga cerebrospinalne tečnosti je zaštitna uloga od potresa i udaraca. Druga bitna uloga jeste održavanje homeostaze centralnog nervnog sistema. Ćelije horoidnog pleksusa održavaju hemijsku stabilnost cerebrospinalne tečnosti. One aktivno sekretuju različite proteine i jone, obezbeđujući mozgu tečnu unutrašnju sredinu koja ima stabilan hemijski sastav. Transportna funkcija horoidnog pleksusa obuhvata prenošenje glukoze, amino-kiselina, vitamina i gvožđa u mozak, dok ekskretorna funkcija obuhvata uklanjanje nepotrebnih produkata metabolizma ćelija nervnog sistema.
## Reference

## Literatura
*
Liposukcija

**Liposukcija** je metoda u estetskoj hirurgiji, kojom se trajno i selektivno odstranjuje suvišno masno tkivo sa određenih područja tela. Ova procedura se izvodi od sredine 70-ih godina XX veka, a veliku ekspanziju doživljava krajem 80-ih. Delovi tela koji se najčešće tretiraju su stomak, bedra, butine, ruke i podvaljak.

U nekim bolnicama je u upotrebi i UAL (), odnosno upotreba ultrazvuka u navedene svrhe. Ovu metodu je prvi počeo da primenjuje italijanski lekar Zocchi i radi se zapravo o ultrazvučnom razbijanju nakupina masnih ćelija, koje se potom istiskuju kroz male rupice na koži. Pokazalo se da ova nova metoda ne donosi značajnije prednosti u odnosu na klasičnu, osim što su ožiljci nešto manji.

U novije vreme postoje i druge modifikacije osnovne metode, koje se odnose uglavnom na promene promera, izgleda i oscilacija kanile. Stoga se često u literaturi sreću termini poput mikroliposukcije, hidroliposukcije, liposkulpturiranja, tumescentne tehnike i sl.

Liposukcija je danas izuzetno sigurna i pouzdana procedura, sa minimalnim rizicima i postoperativnim komplikacijama. Može da se sprovodi na osobama oba pola starijim od 20 godina, a najbolje rezultate pokazuje u razdoblju od 25 do 50 godina starosti. Koristi se kako za odstranjivanje masnog tkiva, tako i celulita i lipoma (dobroćudnih tumora), za preoblikovanje delova tela, za ginekomastiju (uvaćanje grudi kod muškaraca) itd.

Liposukcija nije prvenstveno metoda mršavljenja, ali je dokazano da nakon ovog zahvata osobe lakše nastavljaju sa dijetom i brže gube na težini. Ponekad je indikovano da se postupak izvodi i iz čisto zdravstvenih razloga, pogotovo kod preterano gojaznih osoba. Ovo je ipak jedna od najtraženijih estetskih operacija širom sveta, najčešće usmerena na one delove tela na kojima se masne naslage uporno zadržavaju i gde druge metode na daju zadovoljavajuće rezultate.

## Reference

## Vanjske veze

* How Liposuction Works from howstuffworks
* 
* FDA liposuction information
Megaloblastna anemija

**Megaloblastna anemija** je oblik anemije koji nastaje usled poremećaja sinteze DNK u matičnim ćelijama kosne srži.

U najvećem broju slučajeva (95%) megaloblastna anemija nastaje usled nedostatka vitamina B12 ili folne kiseline, a u samo 5% slučajeva zbog naslednog ili stečenog poremećaja u sintezi DNK. Kako pri deficitu ovih vitamina nije smanjena sinteza RNK, pa stoga ni hemoglobina, sazrevanje citoplazme se odvija normalno. S druge strane, sazrevanje jedra je usporeno, a to utiče na sposobnost ćelija za deobu i proliferaciju.

Kao posledica nastaju megaloblasti (umesto uobičajenih eritroblasta), a od njih megalociti koji dospevaju u perifernu krv. Veliki broj megaloblasta i megalocita se raspada još u kosnoj srži, a skraćen je i životni vek eritrocita u krvotoku. Ovaj fenomen izaziva hiperplaziju eritrocitne loze, ali ona ipak ne uspeva da kompenzuje pojačanu razgradnju ovih ćelija, što dovodi do anemije.

Najčešći oblik megaloblastne anemije je **perniciozna anemija**, koja nastaje usled deficita vitamina B12. Ona je posledica nestvaranja unutrašnjeg faktora u sluzokoži želuca, potrebnog za apsorbovanje vitamina B12 u terminalnom delu ileuma. Nestvaranje unutrašnjeg faktora je posledica atrofije sluznice želuca, koja je uslovljena autoimunim procesima. Postoje i drugi oblici megaloblastne anemije, a jedan od njih je i **eritroleukemija**.

Deficit vitamina B12 je veoma redak, jer se dovoljne količine unose putem hrane (osim kod striktnih vegetarijanaca). Deficit folne kiseline je nešto češći, zbog velikih dnevnih potreba (oko 50μg) a malih rezervi istog u organizmu (5–10&nbsp;mg). Nedostatak ovih vitamina izaziva i druge poremećaje, kao npr. atrofiju epitelnih ćelija u gastro-intestinalnom traktu, neurološka oštećenja i sl.

Oblici megaloblastnih anemija koji nastaju zbog urođenih ili stečenih poremećaja u sintezi DNK su: **orotska acidurija**, **Lesch-Nihan-ov sindrom** i dr. Takođe, bolest se javlja i kao komplikacija pri davanju mnogih hemioterapijskih sredstava pri lečenju leukemija i tumora.

## Izvori
Diskalkulija

**Diskalkulija** predstavlja pojavu nedograđenosti ili poremećaja sposobnosti računanja. Može da nastane kao posledica disharmoničnosti u razvoju misaonih struktura i funkcija koje čine osnovu sposobnosti računanja ili kao posledica ozlede kore mozga. Smatra se da oko 6% ljudi ima diskalkuliju.

## Oblici diskalkulije

Postoje različiti oblici diskalkulije:

* Verbalna – dete teško usvaja matematičke izraze, odnosno matematičku terminologiju;
* Praktognostička - poremećaj sposobnosti manipulisanja sa stvarnim ili nacrtanim objektima;
* Leksička – poremećaj sposobnosti čitanja matematičkih simbola i njihovih kombinacija (zamena brojeva sličnih po izgledu, ogledalsko čitanje i pisanje dvocifrenih brojeva;
* Grafička – poremećaj sposobnosti pisanja matematičkih simbola. Pisanje brojeva u suprotnom smeru, izostavljanje, premeštanje ili dodavanje brojeva, pogrešno pisanje znakova;
* Ideognostička – poremećaj sposobnosti razumevanja matematičkih pojmova i računanja u sebi;
* Operacijska (anaritmetrija) – poremećaj sposobnosti izvođenja računskih radnji. Greške se ogledaju u zamenjivanju jedne računske radnje nekom drugom.

## Razvojna diskalkulija
Razvojna diskalkulija je pojava teškoća ili nemoći u osvajanju sposobnosti vršenja računskih radnji od samog početka ovladavanja ovim sposobnostima. Pojava ne može da se objasni niskom inteligencijom. Dete dosegne određeni nivo inteligencije, ali ne i isti nivo operativnosti mišljenja u okviru matematičkog mišljenja.
Obično se javlja samostalno, nezavisno od kvaliteta ovladanosti leksičkim sposobnostima govora. Dok deca uspeju da reše zadatke u prostoru dete u didaktičkom materijalu očigledno ne mogu da iste te zadatke i reše napamet, bez očiglednih sredstava.

Deca sa razvojnom diskalkulijom počinju znatno kasnije da koriste brojeve u rešavanju nekih konkretnih zadataka i problema u životu. Pored toga, ona ne razumeju redosled. Umeju da napišu cifre, ali im često zamenjuju mesta. Tako na primer, broj 14 mogu napisati kao 41, pri čemu oni sami ne uočavaju promenu mesta. Ili broj 90 pišu kao 910. Ovako pisanje brojeva sreće se i kod dece koja osvajaju te pojmove, a u vreme zametanja prvih oblika operativnog mišljenja. Takve greške se brzo uoče i dete ih savlada bez teškoća, dok sa razvojnom diskalkulijom ostaje u ovoj fazi razvijenosti poimanja simbola kojima se označavaju brojčane vrednosti.

## Tretman

Tretman dece sa diskalkulijom obuhvata celokupnu ličnost deteta i traje duže vreme.

## Literatura
* Grupa autora (2006), Metodika specijalnog rada sa decom blago ometenom u razvoju - za studente učiteljskih fakulteta. Beograd: Učiteljski fakultet.

## Povezano
* Disleksija
* Disgrafija

## Reference
Fibroma

**Fibroma**, u medicini, jedna je vrsta benignog tumora koji može da se pojavi na raznim mestima i da ima mnogobrojne specifičnosti.

Fibroma se obično veoma sporo razvija i stoga je opasnost razvoja malignog tumora minimalna. Karakteristike i opasnosti od ove vrste benignog tumora zavise od njihovog položaja na telu.
Fibrome obično nestaju same ali, ukoliko se to ne dogodi, mogu buti uklonjene jednostavnim hiruškim operacijama.

Pre operacije ipak je preporučen pregled kod dermatologa kako bi se mogla utvrditi vrsta fibrome i njene specifičnosti.

## Reference

## Literatura

* 
*
Hipopneja

**Hipopneja** () je poremećaj disanja koji se karakteriše do 50% manjim disajnim (tidal) volumenom, zbog smanjene frekvencije (bradipneja) i/ili dubine disanja, koje traje duže od 10 sek .

## Patofiziologija
Hipopneja se karakteriše smanjenjem respiratorne frekvence (bradipneja) i tidal volumena ili
potpunom tranzitornom inhibicijom inspiracije (apneja) . Apnejom se smatra svaka pauza u disanju koja traje duže od 3 sekunde . Najznačajnija karakteristika hipopneje je produženje vremena trajanja ekspirijum koje se ogleda u odloženom početku prvog disajnog ciklusa nakon dejstva stimulusu iz disajnog centra. Nakon pauze koja je zavisna od dejstva nervnog stimulusa iz disajnog centra, disanje se ponovo uspostavlja uz snižen tidal volumen ali se već posle nekoliko ciklusa normalizuje i vraća na početne vrednosti .

Respiratorni odgovori tipa hipopneje ili apneje u brojnim istraživanjima dobijeni su nakon mikroinjekcija glutamata u području ventralnog Kölliker-Fuse jedra i uskom pojasu između motornog i principalnog senzitivnog jedra nervus trigeminusa koje se definiše kao intertrigeminalni region.

## Klinička slika
Najčešći simptomi koji dominiraju kliničkom slikom hipopneje su;
* Prekomerna pospanost, što je rezultat stalnih prekida sna.
* Zvučne manifestacije u toku sna; teško hrkanje koje se smenjuje sa načujnim periodima (normalnog disanja kroz usta i nos).
* Naizmenično smenjivanje periodi normalnog disanja (koji mogu da traju 20 sekundi ili duže) sa hipopnejom ili apnejom i mogu se javiti mnogo puta u toku svakog sata, što rezultuje lošim snom i smanjenjnim nivoom kiseonika u krvi.

Ostali simptomi hipopneje uključuju:
* Depresija
* Zaboravnost
* Promena raspoloženje ili ponašanja
* Nevoljna koncentracija
* Gubitak energije
* Nervoza
* Jutarnje glavobolje

Kod bolesnika sa hipopnejom nisu istovremeno prisutni svi navedeni simptomi, kao što ni svi ljudi sa ovim simptome ne pate od hipopneje.

## Komplikacije
Ako se hipopneja ne leči pravovremeno i pravilno, može izazvati ozbiljne zdravstvene probleme koji se mogu ispoljiti kao:
* Impotencija
* Kognitivna disfunkcija
* Gubitak pamćenja
* Hipertenzija
* Koronarna arterijska bolest
* Srčani napadi, anginoznih bolova
* Srčani udar

## Reference

## Literatura
* Arthur C. Guyton *Medicinska fiziologija*, Medicinska knjiga-Beograd-Zagreb 1990
* Armstrong, H. G. (1943). *Principles and Practice of Aviation Medicine (Second ed.)*. Baltimore,: The Williams & Wilkins Company.
Halitoza

**Halitoza** ili **neprijatan zadah iz usta** je stanje koje uzrokuju brojni faktori: hrana, pušenje, karijes zuba, oboljenja desni, suvoća usta, oboljenja sinusa i disajnih puteva, dijabetes, leukoze, neodgovarajuća oralna higijena, upotreba pojedinih lekova i dr. Kao protivmera savetuje se pranje zuba, korišćenje zubnog konca ili tečnosti za ispiranje usta itd.

## Klinička slika

Znakovi halitoze mogu biti bele naslage na jeziku, okrugle naslage na nepčanim krajnicima, suva usta, gusta pljuvačka, pečenje jezika, kiseo, gorak ili metalan ukus u ustima, a pre svega osećaj neprijatnog zadaha koji uglavnom registruju drugi ljudi.

## Etiopatogeneza

Pojedine materije iz hrane (poput belog luka) se nakon apsorpcije iz digestivnog trakta, putem krvi prenose do pluća i zatim se kroz usta i nos izbacuju u spoljašnju sredinu. Tek kada se uneta materija u potpunosti izgubi iz krvi, nestaje i zadah iz usta. Kao posledica neadekvatnog održavanja oralne higijene delići hrane ostaju na zubima, desnima i jeziku, pa se stvaraju velike količine bakterija koje svojim truljenjem i vrenjem mogu prouzrokovati veoma neprijatan zadah. Jedan od znakova oboljenja desni je konstantna halitoza ili neprijatan ukus u ustima, a uzročnik je uglavnom plak (lepljiva bezbojna materija prepuna bakterija koja se konstantno stvara na zubima). Bakterije produkuju otrove koji iritiraju i oštećuju desni, a u poodmakloj fazi bolesti oštećenje se sa desni prenosi i na kost vilice pa zubi gube svoju potporu i započinje njihov gubitak. Neprijatan zadah može nastati i zbog suvih usta (kserostomije), koja se javlja zbog nedovoljne količine pljuvačke. Suva usta mogu biti posledica upotrebe različitih lekova, oboljenja pljuvačnih žlezda ili stalnog disanja na usta. Halitoza nastaje i zbog infekcije disajnih puteva (nosa, dušnika i pluća), hronične upale sinusa, hroničnog bronhitisa, šećerne bolesti, stomačnih poremećaja, oboljenja jetre ili bubrega.

## Dijagnoza

Za postavljanje dijagnoze i određivanje tačnog uzročnika neprijatnog zadaha neophodan je pregled u stomatološkoj ordinaciji. U tu svrhu može da se koristi i halimetar (sulfidni monitor), koji aspirira vazduh iz usne duplje i analizira koncentraciju vodonik sulfida i metil merkaptana.

## Lečenje

Stomatolozi preporučuju izbegavanje hrane koja uzrokuje neprijatan zadah, pranje zuba posle svakog obroka, pranje jezika jer se na njemu zadržava mnogo ostataka hrane, konac za čišćenje zuba, tečnost za ispiranje usta, a kod upotrebe proteza se savetuje pranje posle svakog obroka. Stomatolog može da prepiše i upotrebu veštačke pljuvačke, da predloži upotrebu bombona bez šećera koje će povećati lučenje pljuvačke ili unošenje veće količine tečnosti.

Kao veoma efikasno sredstvo protiv halitoze se pominje i ekstrakt kore drveta magnolije.

## Reference
Carol Channing

**Carol Elaine Channing** (31. januar 1921 - 15. januar 2019) bila je američka glumica, pjevačica, plesačica i komičarka, najpoznatija po nastupima u broadwayskim mjuziklima, među kojima se posebno ističe lik Dolly u popularnom mjuziklu *[[Hello Dolly]]*, a za koji je 1954. godine osvojila Tony za najbolju glumicu u mjuziklu te tumačila punih četrdeset godina. Osim u teatru, nastupala je na televiziji i na filmu, te je za nastup u filmu *[[Thoroughly Modern Millie]]* 1967. godine osvojila Zlatni globus za najbolju sporednu glumicu u filmu.

## Reference

## Literatura
* *Just Lucky I Guess: A Memoir of Sorts* by Carol Channing (Simon & Schuster, 2002)
* *Diary of a Mad Playwright: Perilous Adventures on the Road with [[Mary Martin]] and Carol Channing* by James Kirkwood, Jr., about production of the play *Legends* (Dutton, 1989)

## Vanjske veze

* 
* 
* Carol Channing|PlaybillVault.com 
* 
* Carol Channing&nbsp;— *Downstage Center* interview at American Theatre Wing.org
* TonyAwards.com Interview with Carol Channing
* Photo of Carol Channing in 1965 with her son, Chan
* American Foundation for Arts Education 
*
Henri du Val de Dampierre

**Henri du Val, grof od Dampierrea** (), u njemačkim izvorima navođen kao **Heinrich von Dampierre** (1580 - 8. oktobar 1620) bio je austrijski vojskovođa rodom iz Francuske koji se istakao kao jedan od zapovjednika carske katoličke vojske na početku Tridesetogodišnjeg rata.

Karijeru je započeo kada se sa braćom zaputio u Austriju i ušao u službu tadašnjeg habsburškog cara Rudolfa II. Sudjelovao je u Transilvaniji u završnim borbama Dugog rata sa Osmanlijama. Po završetku rata je postao dvorski komornik i član Carskog vrhovnog savjeta (Reichshofrat). Sudjelovao je u Uskočkom ratu protiv Mlečana.

Na samom početku Tridesetogodišnjeg rata je 1618. godine pokušao ugušiti Češki ustanak, ali je zbog toga mora odustati zbog nedostatka ljudstva. Sljedeće godine je, međutim, uspio protestantima nanijeti težak poraz u bitci kod Zablata. Godine 1620. je poginuo prilikom pokušaja da zauzme današnju Bratislavu koju su branile trupe protestantskog transilvanijskog kneza Gabora Betlena; njegovo su truplo branitelji obezglavili, ali ga je Betlen nedugo potom poslao u Beč sa svim počastima.
Lisowczycy

**Lisowczycy** (fonetski:Lisovčici; jednina: lisowczyk) je naziv za pripadnike, odnosno formacije neregularne lake konjice porijeklom iz Poljsko-Litavske Unije, a koje su djelovale, kako u samoj Uniji, tako i kao najamnici u drugim dijelovima Evrope tokom prvih decenija 17. vijeka. Ime su dobili po Aleksanderu Jozefu Lisowskom, poljskom plemiću koji je 1604. godine za vrijeme Poljsko-švedskog rata formirao vlastitu polu-najamničku formaciju i sa njome sudjelovao u nizu sukoba u Poljskoj, kao i u Rusiji za vrijeme Vremena nevolje; nakon njegove iznenadne smrti 1616. godine su njegovi vojnici preuzeli ime "Lisovskijevi ljudi". Od 1619. su sudjelovali u Tridesetogišnjem ratu na carskoj, odnosno katoličkoj strani, ali su ubrzo stekli negativnu reputaciju zbog nedostatka discipline te sklonosti pljački i zlostavaljanju civilnog stanovništva. Formalno su ukinuti aktom Sejma donesenim 1636. godine. 

## Literatura
* Władysław Magnuszewski, Z dziejów elearów polskich. Stanisław Stroynowski, lisowski zagończyk, przywódca i legislator, PWN, Warszawa – Poznań 1978.
* Kazimierz Korkozowicz, Jeźdźcy Apokalipsy t. 1–3., Wyd. MON, Warszawa 1990.
* Bohdan Królikowski, Szable nie rdzewiały, Wyd. MON, Warszawa 1983.
* Aleksander Lisowski, [w:] Szymon Starowolski, Wojownicy sarmaccy, Wyd. MON (wyd. I), Warszawa 1978, s. 270–273.
* Ferdynand Antoni Ossendowski, Lisowczycy. Powieść historyczna, Wydawnictwo Polskie R. Wegnera, Poznań 1929; Wyd. Libra (wyd. I powojenne), Warszawa 1990.
* Bogusław Sujkowski, Lisowczycy. Powieść historyczna z XVII w., Wyd. Łódzkie (wyd. III), Łódź 1988.
* Henryk Wisner, Lisowczycy, Dom Wyd. Bellona (wyd. II, poprawione i uzupełnione), Warszawa 2004, .
* Tadeusz Nowak, Jan Wimmer, Dzieje oręża polskiego do roku 1793, Warszawa 1968.
* Radosław Sikora, Wojskowość polska w dobie wojny polsko-szwedzkiej 1626–1629. Kryzys mocarstwa, Poznań 2005.
Sestrinske vrste

**Sestrinske vrste**, **sestrinske grupe** ili **sestrinski taksoni** su biosistematski termini kladistike koji označavaju blisko srodne kategorije u filognetičkom stablu. Takav odnos je najlakše ilustrovati kladogramom:

Sestrinska grupa za A je B. Isto tako, sestrinska grupa za B je A. Ove dve grupe, zajedno sa svim svojim ostalim potomcima svog posljednjeg zajedničkog pretka, čine granu (kladu), čija je sestrinska grupa C. Tako je celi ovaj deo kladograma ukorenjen u većem stablu, pa veže još više dodatno uklonjenih sestrinskih grupa. Kao što je po kladističkim standardima, A, B i C mogu ovde da predstavljaju primere za nivoe vrsta ili grupâ. U slučajevima u kojima oni predstavljaju vrste, koristi se pojam **sestrinske vrste**.

Termn „sestrinska grupa” se uvek koristi u kontekstu filogenetske analize. Samo one grupe koje su uključene u analizi će biti označene kao sestrinske. U tom smislu, obično se navode primeri ptica, čija su sestrinska grupa krokodili. To je, međutim, istina samo kada se radi o postojećim taksonima. Klasa ptica je ukorenjena u dinosauruse, kojima su obuhvaćene brojne izumrle grupe koje su se odvojile pre dolaska do zadnjeg zajedničkog pretka ptica i krokodila. Tako se pojam sestrinska grupa treba shvatati relativno, uz ogradu da je sestrinska grupa najbliži srodnik samo među grupama / vrstama / primercima uključenim u analizu.

## Povezano
* Kladogram
* Specijacija
* Biosistematika

## Reference
Prstenasta vrsta

**Prstenaste vrste** ili **ring vrste** su posebni tipovi klina, gdje je njihova geografska distribucija takva da se dva njena kraja međusobno prekrivaju, ali, iako su susjedne – rijetko hibridiziraju. To je posljedica kumulativnog efekta mnogih fenotipskih promjena duž kline. Na ostalim područjima preklpanja susjednih populacija duž kline, susjedne populacije se ukrštaju – svaka sa svojim geografski susjednim populacijama, kao i u standardnoj klini.
 
U primjeru galebova *Larus*, okoliši populacija se cirkumpolarno preklapaju na krajevima svake od njih, što nameće problem šta ovdje čini vrstu: nigdje se duž kline ne može povući međupopulacijska granica, ali se krajnje ne mogu ukrštati. Međutim nedavna istraživanja su dala genetičke dokaze da je ovaj primjer daleko složeniji od pomenutih pretpostavki i da ovaj primjer vjerovatno ne predstavlja tipske prstenaste vrste.

## Problem definicije
Prstenaste vrste predstavljaju zanimljiv problem za taksonome, koji žele podijeliti živi svijet u diskretne vrste, čak i kada se radi o lancu vrsta koje su usko povezane sa specijacijom (u ovom slučaju, parapatričnom).

Uostalom, sve što razlikuje prstenaste vrste od dvije odvojene vrste je lančano povezivanje populacija - ako dovoljno za poprekine vezu uzgoj, polazna i distalna populacija prstenaste vrste će biti prepoznate kao dvije različite vrste.

Problem je, dakle, da li da kvantificirati cijeli prsten kao jedinstvenu vrstu (bez obzira na činjenicu da se jedinke mogu međusobno ukrstiti) ili klasificirati svaku populaciju kao posebnu vrstu (bez obzira na činjenicu da se može ukrštati sa jedinkama bliskosusjedne populacije). Ring vrste pokazuju da koncept vrste nije tako jasan kao što se često misli da jeste.

## Povezano
* Klina
* Vrsta
* Podvrsta
* Ekotip

## Reference
Sundski prolaz

**Sundski moreuz** (), poznat i kao **Sundski prolaz**, relativno je plitki moreuz koji razdvaja indonežanska ostrva Sumatru na severu od Jave na jugu, a spaja Indijski okean na zapadu i Javansko more na istoku. U moreuzu se nalaze brojna vulkanska ostrva od kojih je svakako najpoznatije ostrvo Krakatau koje je 1883. bilo poprište najsnažnije vulkanske erupcije u modernoj istoriji.

Moreuz je dobio ime po Sundanskim plemenima koja čine izvorno stanovništvo Zapadne Jave.

U moreuzu se 1. marta 1942. desila velika pomorska bitka između mornarice SAD i Australije sa jedne i japanskih bojnih brodova predvođenih admiralom Kenzaburo Harom.

## Geografija

Sundski moreuz spaja Indijski okean na zapadu sa Javanski morem na istoku. Moreuz se pruža u pravcu severoistok-jugozapad i u tom pravcu se sužava u vidu levka. Najjuža tačka je na ulazu iz Javanskog mora između rta Tua na Sumatri i rta Pudžat na Javi. Dubina vode takođe opada idući ka istoku, tako da na krajnjem istočnom delu iznosi svega 20 metara.

U plićim delovima česti su peščani i koralni sprudovi, a plimski talasi imaju veliku snagu. Duž javanske obale nalaze se i brojne manje naftne platforme.

Unutar moreuza se nalaze brojna manja ostrva, od kojih je većina vulkanskog porekla. Najveća ostrva su Sangjang, Sebesi, Sebuku, Panajtan. Svakako najpoznatije od njih je ostrvo Krakatau koje je 1883. bilo poprište najjače vulkanske erupcije u modernoj istoriji. Cunami koji je izazvan erupcijom te ogromni oblak pepela koji je izbio iz vulkana u potpunosti je promenio topografiju moreuza i okolnih obala. Na okolnim teritorijama površine 1,1 milion km² oko vulkana nagomilano je između 18 i 21&nbsp;km³ ignimbrita. Neka od područja koja su opustošena nikada se nisu oporavila i dan danas su nenaseljena.

Iako je ovaj moreuz vekovima bio važna trgovačka ruta (posebno u periodu najintenzivnije trgovine začinima koju je vodila Holandska istočnoindijska kompanija od 1602. do 1799. na Molučkim ostrvima) trgovina u njemu je danas dosta otežana, posebno za brodove sa većim gazom. Većina brodova danas koristi alternativne pravce, posebno Malajski moreuz.

## Sundski most
Tokom šezdesetih godina prošlog veka prvi put se javila ideja o premošćavanju Sundskog moreuza i spajanju Jave sa Sumatrom. Ideja je zbog nedostatka finansijskih sredstava ubrzo napuštena, ali je ponovo dospela u žižu interesovanja tokom devedesetih godina. Konkretan plan budućeg mosta sačinjen je u oktobru 2007, a prema projektnom planu trebalo bi da most ima dužinu od 28 kilometara sa visinom od 70 metara iznad nivoa mora. Most će da se oslanja na stubove čiji razmak ne bi trebalo da bude veći od 3 kilometra. Početak radova očekuje se tokom 2014. godine uz uslov da se obezbede neophodna finansijska sredstva od oko 10 milijardi američkih dolara.

## Povezano
* Sumatra
* Java
* Krakatau
* Malajski moreuz

## Reference
Moskovij

**Moskovij** može značiti:

* Moskovijum, kemijski element
* Moskovij (Karbonski period), geološko razdoblje
Val d'Orcia

**Val d'Orcia** (dosl. dolina Orcije ili Orče) je lokalitet iz talijanske Toskane koji je 2004. uvršten na UNESCO-vu listu mjesta svjetske baštine u Evropi. Val d'Orcia je naročito bogata arhitektonskim i umjetničkim djelima, što je čini kulturnom znamenitosti globalnog značaja.

## Karakteristike i historija
Preko doline protiče rijeka Orcia, po kojoj je i dobila ime. Val d'Orcia prostire se na površini od 61.188 hektara, južno od Siene duž sjevernih obronaka planine Amiate. Dolinu Orcije formira pet srednjovjekovnih i renesansnih gradića, zajedno sa svojom ruralnom okolicom, a to su Castiglione d'Orcia, Montalcino, Pienza, Radicofani i San Quirico d'Orcia. Pored njih tu je i velik broj utvrđenih sela i vjerskih objekata koji stvaraju mrežu historijskih, umjetničkih, arhitektonskih i prirodnih ljepota.

Val d'Orcia  je dio poljoprivredne okolice Siene, koja je modificirana i razvijana tokom 14. i 15. vijeka, otkad je integrirana u teritorij tog grada države. Karakteristika tog krajolika su doline iz kojih se uzdižu gotovo konusna brdašca sa utvrđenim naseljima na vrhu. Pejzaž je tokom historije inspirirao brojne umjetnike, pa zahvaljujući njihovim slikama znamo ljepotu dobro uređenog renesansnog poljoprivrednog kraja. Pored oranica, pašnjaka, farmi, gradića i sela, preko doline prolazi i antička Via Francigena sa svojim usputnim opatijama, mostovima, gostionicama i svetištima. Godine 1999. dio doline, površine 18.500 hektara, proglašen je rezervatom prirode.

## Reference

## Vanjske veze

* ''The Park'' 
* ''Val d'Orcia''
Monte Amiata

**Monte Amiata** je planina vulkanskog porijekla u Toskani u Centralnoj Italiji, visoka 1732 metara.

## Geografija
Amiata se prostire po provincijama Siena i Grosseto, udaljena nekih dvadesetak km sjeverozapadno od jezera Bolsena. Amiata je najsjeverniji od niza vulkana smještenih duž zapadne apeninske obale. Planina koja dominira krajolikom južne Toskane, razdvaja doline Val d'Orcie i Maremme.

Amiata je posljednju vulkansku eupciju imala prije otprilike 180.000 godina, ali i danas grije brojne termalne izvore, među njima terme Bagno Vignoni (kvart San Quirico d'Orcia), San Casciano dei Bagni i Bagno San Filippo (Castiglione d'Orcia).

Po nižim obroncima planine rastu bukve i kesteni, a viši su obrasli starim šumama, zbog tog je jako popularna među planinarima. Sve do kraja Drugog svjetskog rata na planini su živjeli vukovi kojih danas više nema, ali još uvijek ima nekih endemskih vrsta. Jedan dio planine je rezervat prirode (*Parco faunistico del Monte Amiata*), a glavni ulaz ide iz grada Arcidosso.

## Izvori

## Vanjske veze

* ''Discovering Monte Amiata''
Orcia

**Orcia** (čita se *Orča*) je rijeka u Centralnoj Italiji u Toskani duga 50 km, lijeva i najveća pritoka rijeke Ombrone.

## Karakteristike

Orcia izvire na istoku Provincija Siena na obroncima planine Monte Cetono. Gotovo svu vodu dobija iz velikog akumulacionog jezera sa Planine Amiata.
Od izviro teče prema jugozapadu do ušća u Ombrone kod naselja Cinigiana.

Najveće pritoke rijeke su Formone, Asso i Ente.

Dolina rijeke - Val d'Orcia je kao izuzetan kulturni krajolik - 2007. uvrštena na UNESCO-vu Listu mjesta svjetske baštine u Evropi.
## Reference

## Vanjske veze

* ''Val d'Orcia | Il fiume Orcia''
Monte Cetona

**Monte Cetona** je planina u provinciji Sieni (Toskana) u Centralnoj Italiji, visoka 1146 metara.

## Geografija
Cetona leži udaljena 70 km jugoistočno od Siene i poznata je po brojnim pećinama u kojima su pronađeni brojni artefakti iz prahistorije. U podnožju planine leži naselje Cetone.

## Izvori

## Vanjske veze

* ''Monte Cetona'' (na portalu Peakery)
Villa Badoer

**Villa Badoer** je vila u sjevernotalijanskom gradiću Fratta Polesine kod Roviga, koju je projektirao Andrea Palladio.

## Historija i karakteristike
Andrea Palladio se 1554. prihvatio posla da projektira vilu za venecijanskog plemića Francesca Badoera, na južnim granicama Serenissime, u ravničarskim i maglovitim močvarnim poljima Polesinea. Vila je trebala postati centar ogromnog poljoprivrednog imanja od gotovo 500 polja koje je Badoer naslijedio šest godina ranije. Vila je bila useljena 1556. godine.

Palladio je vjerojatno iskoristio djelove srednjovjekovnog zamka, koji se prije nalazio na tom mjestu, tako da centralni dio vile leži na visokom podestu, pa podsjeća na slavne presedane kao što je vila Ambra iz Poggia a Caiana koju je za porodicu Medici izgradio Giuliano da Sangallo. Zbog tog je morao podići monumentalno stepenište sa nekoliko rampi i ono još više asocira na antički hram, zajedno sa portikom, timpanonom i jonskim stupovima.

Villa Badoer je 1994. (odnosno 1996) uvrštena na UNESCO-vu listu mjesta svjetske baštine u Evropi kao jedan od objekata lokaliteta pod nazivom historijski centar Vicenze i Palladijeve vile.

## Reference

## Vanjske veze

* ''Villa Badoer, Fratta Polesine (RO)'' (na portalu Palladio museum)
Jan Jesenius

**Jan Jesenius** (also written as **Jessenius**, , , ; 27. decembar 1566 – 21. jun 1621) bio je češki ljekar, filozof i političar. Za vrijeme Češkog ustanka protiv habsburške vlasti je za pobunjenike obavljao diplomatske misije; nakon što je ustanak slomljen, uhapšen je i zajedno sa drugim ustaničkim vođama pogubljen na Starogradskim namjestima. 

## Izvori

## Literatura
* Ľudo Zúbek: Doktor Jesenius, Szlovákiai Szépirodalmi Könyvkiadó-Móra Ferenc Könyvkiadó, Bratislava(Pozsony)-Budapest, 1958. 
* Ľudo Zúbek: Doktor Jesenius, Móra Ferenc Könyvkiadó, Budapest, 1966. 
* Ruttkay László: Jeszenszky (Jessenius) János és kora 1566-1621, Semmelweis Orvostörténeti Múzeum és Könyvtár, Budapest, 1971.
Staromjestske namjesti

**Staromestske namjesti** (češki: , ranije **Velke namjesti** češki: *Velké náměstí*) je trg u Starom mestu kvartu Praga u Češkoj na 50° 5' 14" sgš i 14° 25' 17" igd.

Nalazi se između Vaclavskih namjesti i Karlovog mosta, i tokom leta su jedan od najposećenijih delova Praga. Sa mnogim građevinama raznih arhitekturalnih stilova, gotičkom crkvom Bogorodice pred Tinom poznatijom kao Tin katedrala i baroknom Crkvom Sv. Nikole, trg je oaza turista. Pored mnogih crkvi turisti na ovom trgu mogu videti i Astronomski sat dok se sa Staromestske kule proteže panoramski pogled na Staro mesto.

Na centru trga se nalazi statua češkog religioznog propovednika Jana Husa koji je spaljen na lomači jer su njegova verovanja proglašena jeretičkim. Statua je podignuta 6. jula 1915. povodom obeležavanja 500 godina od njegove smrti.

Staromejstske namjesti nisu samo popularno mesto za turiste već se na tom trgu održavaju razne proslave (Nova godina), praznične pijace (za Božić i Uskrs) i protesti. Po potrebi se hokejaške i fudbalske utakmice prikazuju na velikim ekranima.

## Vanjske veze

* a VR Panorama of Old Town Square at Christmas  sa 50 metara visine
Pogubljenje na Staromjestskim namjestima

**Pogubljenje na Staromjestskim namjestima** ili **Starogradsko pogubljenje** () je bilo izvršenje smrtne kazne nad 27 vođa Češkog ustanka koje su pobjedničke habsburške vlasti bile zarobile nakon Bitke na Biloj hori i njegovog gušenja, a koje je izvršeno na praškom Starogradkom trgu 21. juna 1621. godine. Među pogubljenima su bila tri plemića, sedmorica vitezova i petnaest građana.

## List of the executed

## Vanjske veze
* 
* Aftermath: the executions on the Old Town Square
* Průběh poprav 27 českých pánů 21. června 1621 na Staroměstském náměstí v&nbsp;Praze
* Poprava 27 českých pánů 21. června 1621 – video z cyklu České televize Historický magazín
* Ztohoven přidali na Staroměstské náměstí kříž navíc za 28. popraveného pána