open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
LGBTQ prava u Portugalu

**[[LGBT]] osobe u [[Portugal]]u** imaju garantovana neka prava, koja uživaju heteroseksualni parovi. Nakon Salazarove diktature, portugalsko društvo postaje otvorenije prema homoseksualnosti, koja je dekriminalizovana 1982. godine, osam godina nakon Karanfilske revolucije. Portugal je priznao istopolne brakove maja, 2010. godine.

## Dekriminalizacija homoseksualnosti
Homoseksualnost je prvobitno dekriminalizovana 1852. godine, ali je ponovo zabranjena 1886. i portugalsko društvo je postepeno postajalo netrpeljivije prema gejevima i lezbejkama sve do kraja Salazarove diktature. Godine 1982. homoseksualnost je ponovo dekriminalizovana, a uzrast seksualne saglasnosti je izjednačen za sve na 14 godina tek 2007.
## Rodni identitet/rodno izražavanje

Diskriminacija na osnovu rodnog izražavanja je zabranjena zakonom. Zakon, takođe, priznaje formalnu promenu pola.
## Istopolne zajednice

*[[União de facto]]* (Zajednica *de facto*) je najpre uvedena za parove različitog pola, da bi zakon bio proširen i na parove istog pola 11. maja, 2001.  Zakon daje prava vezana za porez, radne povlastice, socijalnu zaštitu i sl. nakon dve godine zajedničkog života. 

## Istopolni brak

Istopolni brakovi su predmet debate još od izbora 2005. godine. Partije levice su davale jaku podršku donošenju ovog zakona, što je dovelo do predizbornog obećanja partija levice u kampanji pred izbore decembra 2008. da će, ukoliko budu ponovo izabrani, doneti zakon o istopolnim brakovima. Ponovo izabrana vlada sačinjena od levih stranaka je odobrila zakon decembra 2009, a zakon je prošao prvo glasanje u parlamentu 8. januara, 2010. Konačno glasanje o zakonu održano je 11. februara, 2010. . Predsednik je potpisao zakon 17. maja, 2010. godine, čime su istopolni brakovi konačno legalizovani.

## Usvajanje dece od strane istopolnih parova
Zajedničko usvajanje dece je ograničeno na različlitopolne parove. Pojedinačno LGBT osobe mogu da usvoje decu. Zakon o istopolnim brakovima ne predviđa zajedničko usvajanje dece od strane istopolnih parova. 

## Zabrana diskriminacije
Diskriminacija je zabranjena Zakonom o radu od 2003. godine. Ustav zabranjuje bilo kakvu diskriminaciju na osnovu seksualne orijentacije od 2004. godine. Novi Krivični zakonik od 2007. godine proširuje zabranu diskriminacije u drugim područjima. Zakon, takođe, predviđa seksualnu orijentaciju kao osnovu za zločin iz mržnje.

## Društveni odnos
Portugal je generalno tolerantno društvo prema LGBT osobama. Homofobično nasilje je izuzetno retko (dva zabeležena slučaja u proteklih 15 godina).

U Lisabonu i u Portu, kao i veća turistička mesta u Algarvi (Lagos, Tavira, Albufeira) postoji razvijena gej scena sa gej barovima, klubovima, plažama i sl. U Lisabonu gej scena je smeštena u većoj koncentraciji u Bairru Altu. U Lisabonu i u Portu se održavaju godišnje parade ponosa, a Lisabon je, takođe, domaćin jednog od najvećih gej-lezbejskih filmskih festivala u Evropi, Festival de Cinema Gay e Lésbico de Lisboa, koji se održava od 1996. godine.

## Vidi dalje
* Politika Portugala
## Reference
Pentagram

**Pentagram** (grč. *πεντάγραμμος*, lat. pentagrammum) je petokraka zvijezda koja se sastoji od pet ravnih linija. Pentagram simbolizira četiri fizička elementa tj. zemlju, zrak, vatru i vodu, te duh. Ovisno o načinu crtanja tj. kojim potezom započinjemo njegovo crtanje govorimo o prizivajućem ili tjerajućem pentagramu.

Simbol pentagrama često se koristi u magijskim obredima. Pentagrami se ucrtavaju unutar magijskog kruga, na talismanima, kao i na magovoj odjeći. S jednim krakom uperenim prema gore simbolizira prirodu, odnosno mikrokozmos. S dva kraka uperena prema gore predstavlja Sotonu i takav pentagram koristi se u sotonističkim i crnomagijskim ritualima.

Pentagram se koristi i kao simbol nekih neopoganskih pokreta, poput Wicce, ali i kod masona. Pentagram nepravilnog oblika, s izdužena dva kraka uperena prema dolje, jedan je od simbola Bahá'í religije.

## Historija

Ovaj simbolički geometrijski lik s tri isprepletena istokračna trokuta javlja se još u antici na spomenicima u Africi i Maloj Aziji. Predstavljao je pet planeta (Merkur, Veneru, Mars, Jupiter i Saturn), a tumačio se kao simbol vječnosti. Smatra se da su ga sljedbenici grčkog mističnog filozofa Pitagore (o. 582.- o. 496. pne.) prvi počeli su ga koristiti kao magični simbol. Grci su ga isprva nazivali *higija* ("zdravlje"), zbog njegovih savršenih geometrijskih proporcija, a kasnije je bio poznat i pod nazivom *pentalfa*, jer izgleda kao da se sastoji od pet grafema prvog slova grčkog alfabeta *[[alfa]]* (α).

U srednjem vijeku korišten je u magijske svrhe, a kao ukras upotrebljavali su ga umjetnici i graditelji, a nalazimo ga i na kovanom novcu. Upotrebu pentagrama popularizirao je u 16. vijeku njemački okultist i filozof Heinrich Cornelius Agrippa (1486.-1535.) u svom djelu *[[Okultna filozofija u tri knjige|De occulta philosophia]]* gdje je prikazao crtež ljudskog tijela položenog na pentagramu na čijim se vrhovima nalaze astrološki simboli pet planeta, što simbolizira hermetički princip *kako gore, tako dolje, kako dolje, tako gore*.

U kršćanstvu se koristio i tumačio kao simbol pet Isusovih rana, zbog čega se isprva koristio kao talisman za tjeranje "đavolskih sila", dok se u engleskoj tradiciji tumačio kao simbol pet kršćanskih otajstava (navještenje, rođenje, uskrsnuće, Kristovo uzašašće i Marijino uznesenje).

Obrnuti pentagram je sotonistički simbol, koji je prvi uveo Eliphas Levi (1810.-1875.) kao razlikovni prikaz u odnosu na uspravni pentagram. Za sotoniste je to simbol palih anđela, neposlušnosti i pobune protiv Boga.

## Povezano

* Heksagram

## Napomene

## Literatura

* *Havens, Nigel, Tradicija čarobnjaštva, Nova Arka, Zagreb, 1996.* 
* *Iolar, Paganizam u teoriji i praksi, Knjiga treća, Obredi i simboli, Despot Infinitus, Zagreb, 2014.* 
* *Knight, Thomas H., Magija, Zagrebačka naklada, Zagreb, 2001.* 
* *Hrant Arakelian*. *The History of the Pentagram*, Chapter 6 in *Mathematics and History of the Golden Section*, pp.&nbsp;201–270, Logos 2014,  (rus.)

## Vanjske veze

* Pentagram - Hrvatska opća enciklopedija 
* Pentagram - Proleksis enciklopedija
Nimaetap

**Nimaetap** je bila egipatska kraljica, princeza Donjeg Egipta, žena Kasekemuija i majka Džozera, a imala je i kćer Hetefernebti.
Istopolna zajednica u Portugalu

**''De facto'' zajednica u [[Portugal]]u** (*União de facto*) je oblik neregistrovane zajednice, koja je najpre uvedena 1. jula, 1999. odnoseći se samo na različitopolne parove. Kasnijim izmenama zakon je počeo da važi i za istopolne parove od 11. maja, 2001. 

Prema sadašnjem zakonu istopolni parovi imaju ista prava kao heteroseksualni parovi koji žive u faktičkoj zajednici više od dve godine. Zakon pokriva prava vezana za stanovanje, rad, porez i socijalnu pomoć. Međutim, jedino različitopolni parovi mogu da zajedno usvoje decu.

Za priznavanje prava koja proističu iz ovih zajednica nije potrebna nikakva registracija. Prava se stiču nakon dve godine zajedničkog života. Prijava za zajedničko plaćanje poreza može da bude dokaz zajednice, ali ni to nije neophodno.

Od 11. maja, 2001. primenjuju se i odredbe o zajedničkom domaćinstvu, koje se odnose na zajednice od dve ili više osoba koje žive zajedno. Ove zajednice ista prava kao faktičke zajednice, osim povlastica koje se odnose na socijalnu pomoć.

Od 2006. godine parovi u faktičkog zajednici imaju ista prava kao bračni parovi u vezi sa prijavom za dobijanje državljanstva, kao i povlastica u vezi sa zdravstvenim osiguranjem.

Krajem 2009. godine vlada je podnela predlog zakona o istopolnim brakovima, koji je parlament usvojio početkom februara, 2010.

## Povezano
* Položaj LGBT osoba u Portugalu
* Istopolni brak u Portugalu

## Izvori
190. pr. n. e.

Godina **190. pne.** bila je godina predjulijanskog rimskog kalendara. U rimskoj državi bila je poznata kao **Godina konzulstva Azijatika i Lelija** (ili, rjeđe, **godina 564. ''[[Ab urbe condita]]**''). Oznaka 190. pne. za ovu godinu se koristila od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini postala glavna metoda u zapadnoj Evropi sa označavanje godina.

__NOTOC__

## Događaji

* Rimsko-sirijski rat: Bitka kod Eurimedona u kojoj je seleukidska flota na čelu s bivšim kartaginskim vojskovođom Hanibalom natjerana u bijeg od strane savezničke rodosko-pergamske flote.
* Rimsko-sirijski rat: Bitka kod Mionesa u kojoj rimsko-rodoska flota ponovno tuče seleukidsku.
* Rimsko-sirijski rat: Nakon što je eliminirana seleukidska flota, rimska vojska na čelu s proslavljenim vojskovođom Scipionom Afrikancem i njegovim bratom Lucijem, a uz pomoć pergamskog kralja Eumena II i drugih saveznika, prelazi Helespont i dolazi u Malu Aziju.
* Rimsko-sirijski rat: Svjestan velike opasnosti, seleukidski kralj Antioh III Veliki započinje mirovne pregovore s Rimljanima, ali oni propadaju kada Seleuk odbije zahtjev da preda sve teritorije zapadno od gorja Taurus. Zbog toga se rat nastavlja i dvije vojske se susreću kod Magnezije na Sipilu, u ravnicama Lidije. Slijedi bitka kod Magnezije u kojoj braća Scipioni i Eumen odnose pobjedu nad Seleukom koji nakon nje trajno gubi bilo kakav uticaj na zbivanja u Grčkoj.
* Rimsko-sirijski rat: Zbog toga što nije iskoristio priliku da se priključi Antiohu, i umjesto toga pomogao Rimljanima, makedonski kralj Filip V stiče naklonost svojih bivših neprijatelja, te ga Rimljani oslobađaju plaćanja danak|danka te mu vraćaju sina Demetrija koji je nekoliko godina bio talac u Rimu.
* Rimsko-sirijski rat: Čuvši za Antiohov poraz kod Magnezije, dva armenska satrapa - Artaksija i Zarijadro proglašavaju nezavisnost od Seleukidskog kraljevstva. Uz rimski pristanak sebe proglašavaju kraljevima Velike Armenije i distrikta Sofena (Armenia Minor). Artaksija gradi svoju prijestolnicu Artaksatu na rijeci Araks (danas Aras) kraj jezera Sevan.
* Rimsko-sirijski rat: Zbog pomoći koje je pružio Rimljanima u razbijanju Antioha, pergamski kralj Eumen II je nagrađen proširenjem svog teritorija - dana mu je kontrola nad Tračkim Herzonom (suvremeno Galipolje) i brojnim seleukidskim posjedima u Maloj Aziji.
* Via Appia, znamenita rimska cesta u Italija|Italiji, je produžena do Beneventa i Venose.
* Napravljena statua Nike (Pobjeda) na Samotraci (približni datum). Pronađena je godine 1863. a danas se čuva u pariškom Louvreu.

## Rođenja
* Hiparh, grčki astronom, geograf i matematičar (u. cca. 120. pne.)
* Kornelija Scipionis Afrikana, druga kći Scipiona Afrikanca i Emilije Paule, rimska plemkinja čiji se život smatrao oličenjem ideala rimske vrline (u. 100. pne.)

## Smrti
* Apolonije iz Perge, grčki matematičar, geometar i astronom Aleksandrijske škole, poznat svojim suvremenicima kao "Veliki geometar," čiji se traktat "Štosci" smatra jednim od najvećim naučnih djela antičkog svijeta (r. cca. 262. pne.)
Bitka kod Mionesa

Pomorska **bitka kod Mionesa** se odigrala za vrijeme rimsko-sirijskog rata godine 190. pne. između rimsko-rodoske flote na jednoj, i seleukidske flote na drugoj strani. U njoj su saveznici odnijeli pobjedu te je, isto kao i nešto prije izvojevana bitka na Eurimedonu omogućili rimskoj vojsci da nesmetano prijeđe preko Helesponta i tako ugrozi seleukidske teritorije u Maloj Aziji.

## Izvori
* Livije *[[Ab Urbe Condita (knjiga)|Ab Urbe Condita]]*, XXXVII,2
Nika sa Samotrake

**Nika sa Samotrake** (**Krilata pobjeda**), nepoznatog autora (vjerojatno *[[Pitokritos s Rodosa]]*), je najveće i najuspješnije djelo helenističkog razdoblja. Podignuta je oko 190. pne. u slavu zajedničke pomorske pobjede Pergama, Rimljana i Rodosa nad sirijskim vladarom Antiohom III. (189.-182. pne.). Danas se nalazi na počasnom mjestu glavnog stubišta muzeja Louvre u Parizu.

Ovaj mramorni kip visok 2,4 metra je prvobitno stajao na otoku Samotraci i to na postolju izvedenom u obliku brodskog pramca. Boginja je prikazana s krilima koje drži potpuno raširenima iza njenog tijela tako da izgleda kao da u njih puše vjetar, ima i izrazito složeno rađenu draperiju koja nam izgleda tako tanka da otkriva dijelove tijela ispod nje.

Položaj figure je takav da podsjeća na figure s pramca broda, a pokret volumena je usmjeren u različitim smjerovima. Najintenzivnija je iz profila; prednja dijagonala torza savija se usprkos vjetru, a dinamičnost kompozicije pojačana je iskorakom desne noge, pokretom lijeve noge i krilima koji su ostali straga. 
Komplicirani pokret naglašava dinamična površina, tj. masivni nabori koji vijugaju preko cijelog tijela koji su stupnjevani od neznatnih nabora označenih ispredkidanim linijama do visokih izbočenja koja imaju vlastitu površinu, onovno mnogostruko naboranu. To dovodi do jakih sukoba svjetla i sjene koji izražavaju sam sukob volumena i prostora. Ovaj sukob je u kontrastu s iluzijom prozirnosti tkanine u predjelu torza.
Obradom površine umjetnik je inzistirao na svojstvima onoga što prikazuje – mekoći tijela, lepršavosti, tankoći tkanine, potpuno negirajući tvrdoću materijala i statičnost skulpture, dajući joj neviđenu živost.
Ovakav kiparski tretman neće biti ostvaren sve do kiparstva baroka u 17. stoljeću.

Danas skulpturi nedostaje glava, dok su lijevo krilo, desna starna grudi i postolje novi.

Pri izradi zaštitnog znaka (logo) sportske marke „Nike, inc.“ 1971., popularni *Swoosh*, dizajnerica Carolyn Davidson se poslužila upravo obrisima ove skulpture.

## Veze

* Starogrčka skulptura
* Starogrčka umjetnost
Bitka na Eurimedonu (190. pr. n. e.)

Pomorska **bitka kod Eurimedona** se odigrala za vrijeme rimsko-sirijskog rata godine 190. pne. između seleukidske flote pod komandom kartaginskog vojskovođe Hanibala na jednoj, te rodoske flote (rimskih saveznika) na drugoj strani. Hanibala, kome je ovo bio prvi veći okršaj nakon poraza u bitke kod Zame u drugom punskom ratu su saveznici porazili i natjerali u bijeg.

## Izvori
* Livy 37.23-24.
Magnezija na Sipilu

**Magnezija na Sipilu** () je bio drevni grčki grad u maloazijskoj regiji Lidiji, smješten oko 65 km sjeveroistočno od današnjeg Izmira, na rijeci Hermo (današnji Gediz) u podnožju planine Sipil. U današnjoj Turskoj je poznat po nazivom Manisa.

Prvi put se spominje iza 190. pne. kada je bio poprište velike bitke u kojoj su Rimljani odnijeli odlučujuću pobjedu nad seleukidskim kraljem Antiohom III Velikim i tako uspješno okončali rimsko-sirijski rat. Prema predaji su ga osnovali grčki kolonisti iz Magnezije, istoimene oblasti u Grčkoj. U rimsko doba je prosperirao, iako je morao biti obnovljen nakon katastrofalnog potresa koji se zbio u Tiberijevo vrijeme.
Zarijadro

**Zarijadro** (, kraj 3. vijeka pne. - početak 2. vijeka pne.) je bio kralj Sofene, kraljevstva na istoku Male Azije.

Godine 201. pne. je Zarijadro zajedno s Artaksijom pomogao seleukidskom kralju Antiohu III da zauzme Armeniju te je kao i on imenovan *[[strategos]]om* te otada kao satrap vladao Sofenom. Kada je Antioh godine 190. pne. poražen od Rimljana u bitci kod Magnezije, zajedno s Artaksijom je digao ustanak i Sofenu proglasio nezavisnim kraljevstvom, koju su, slično kao i Artaksijino Kraljevstvo Armenije priznali i Rimljani.
Mala Armenija

**Mala Armenija** ( [*Pok'r Hayq*], ; također poznata i kao ***Donja Armenija***, ) je izraz koji se koristi za Armencima naseljena područja na zapadu i sjeverozapadu nekadašnjeg Armenskog Kraljevstva i sjeverozapadu Armenskog Kraljevstva Kilikije. 

## Geografija
Mala Armenija predstavlja dio Armenske visoravni (danšnja turska regija Istočna Anadolija), te manje-više korespondira sa suvremenim provincijama Sivas (Sebasteia, ), Erzincan (), Gumushane (), Malatya (Melitena, ).

## Reference
Pop Ćira i pop Spira (TV serija)

***Pop Ćira i pop Spira*** je jugoslavenska humoristička mini-serija snimljena 1982. po motivima istoimene priče Stevana Sremca. Scenario i režiju je potpisala Soja Jovanović, poznata i kao autorica filmske verzije snimljene četvrt vijeka ranije.

## Uloge

 Ostale uloge ▼




Kompletna TV ekipa ▼




## Vanjske veze

*
Sofena

*Za kraljevstvo v. [[Kraljevstvo Sofena]].*

**Sofena** (, , ) je naziv na nekadašnju provinciju Armenskog Kraljevstva i Rimskog Carstva, smještenu na jugozapadu antičke armenske države. Njeno područje se nalazi u današnjoj jugoistočnoj Turskoj.

Oblast kasnije poznata kao Sofena je bila dio kraljevstva Urartu u 8. i 7. vijeku pne. Nakon što je ujedinio svoje kraljevstvo početkom 700-ih pne. kralj Argištis I od Urartua je mnoge stanovnike tog područja preselio u Erebuni (današnju armensku prijestolnicu Jerevan). Oko 600. pne. je Sofena postala dio nove armenske države pod Orontidima.

Prema Anania Shirakatsijevoj knjizi *Ashkharatsuyts* ("Svjetski atlas," 7. vijek), Copk (Sophene) je bila 2. po veličini od 15 provincija Velike Armenije. Sastojala se od 8 kantona (*gavara*): Khordzyan, Hashtyank, Paghnatun, Balahovit, Tsopk (Shahunyats), Andzit, Degiq, i Gavreq (Goreq).

Nakon Aleksandrovog pohoda na Aziju i kolapsa Ahemenidskog Carstva, Sofena je postala dio nezavisne armenske države. Početkom 200-ih je seleukidski vladari su nastojali oslabiti armensku državu, te je stvorio novu državu pod nazivom Kraljevstvo Sofena. Njom je vladao ogranak orontidske kraljevske kuće. Kasnije se i taj entitet raspao, kada je stvorena Komagena.

Kada je Antioh III Veliki konačno anektirao armenske zemlje, Zarijadra je postavio za svog satrapa u Sofeni. On se nakon Antiohovog poraza u bitci kod Magnezije 190. pne. pobunio i, uz rimski pristanak, proglasio nezavisno Kraljevstvo Sofena. Ta je država ostala nezavisna sve do 80-tih pne. kada ju je osvojio Tigran Veliki i pripojio Armenskom Carstvu.

Nekoliko decenija kasnije je Tigrana Velikog pobijedio rimski vojskovođa Pompej te Sofenu dao na upravljanje Tigranovom sinu Tigranu. Sofena je nešto kasnije postala rimska provincija čije je sjedište bilo Amida, današnji Diyarbakir. Oko godine 54. njome je vladao Sohem od Emese.

Godine 530. Sofena je pripojena bizantskoj provinciji Armeniji.

## Povezano
* Kraljevstvo Sofena

## Reference
Kraljevina Armenija (antika)

**Kraljevstvo Armenija** (ili **[[Velika Armenija]]**) je naziv za državu koja je postojala kao nezavisno kraljestvo od godine 190. pne. do 387. ne., odnosno klijentsku državu Rima i Sasanida do 428. godine, a koje se na svom vrhuncu prostiralo od obala Kaspijskog do obala Sredozemnog mora.

## Reference

## Literatura
* M. Chahin, *The Kingdom of Armenia* (1987, reissued 1991)
* Vahan Kurkjian, *Tigran the Great* (1958)
* Ashkharbek Kalantar, *Armenia: From the Stone Age to the Middle Ages,* Civilisations du Proche Orient, Se´rie 1, Vol. 2, Recherches et Publications, Neuchâtel, Paris, 1994;
* Ashkharbek Kalantar, *The Mediaeval Inscriptions of Vanstan, Armenia,* Civilisations du Proche-Orient: Series 2 - Philologie - CDPOP 2, Vol. 2, Recherches et Publications, Neuchâtel, Paris, 1999;
* Ashkharbek Kalantar, *Materials on Armenian and Urartian History* (with a contribution by Mirjo Salvini), Civilisations du Proche-Orient: Series 4 - Hors Série - CPOHS 3, Neuchâtel, Paris, 2004;

## Vanjske veze

* Video about Armenian Lands - Historical Armenia
Bitka kod Magnezije

**Bitka kod Magnezije** se odigrala za vrijeme rimsko-sirijskog rata godine 190. pne. na ravnicama kraj mjesta Magnezija na Sipilu u Lidiji (današnja Turska) između rimsko-pergamske vojske na čelu s konzulom Lucijem Kornelijem Scipionom i njegovim slavnim bratom Scipionom Afrikancem i pergamskim kraljem Eumenom II na jednoj, te seleukidske vojske na čelu s kraljem Antiohom III Velikim na drugoj strani. Saveznici su izvojevali odlučujuću pobjedu nakon koje su Seleukidi trajno izgubili bilo kakav uticaj na zbivanja u Grčkoj, a Rimljani potvrdili svoju nedavno stečenu hegemoniju. 

## Izvori
* John D. Grainger, *The Roman War of Antiochus the Great* 2002 Leiden-Boston
* Dexter Hoyos, *Hannibal's Dynasty: Power and Politics in the Western Mediterranean, 247-183 BC*, Routledge, 2005

## Napomene

## Vanjske veze
* Battle of Magnesia (190 BC)
Artaksija I

**Artaksija I** (također poznat kao **Artaks** ili **Artašes**, armenski: Արտաշես Առաջին Բարեպաշտ) (vladao 190/189. pne. –160/159. pne.) bio je prvi kralj i osnivač Kraljevstva Armenije čiji su potomci iz Artaksijadske dinastije njome vladali sljedeća dva vijeka.

Artaksija je krajem 2. vijeka pne. bio u službi seleukidskog kralja Antioha III Velikog koji ga je nakon pripojenja Armenije svom carstvu imenovao *[[strategos]]om*. Kada je Antioh poražen od Rimljana u bitci kod Magnezije 190. pne. Artaksija je iskoristio priliku kako bi zajedno sa satrapom Zarijadrom digao ustanak protiv seleukidske vlasti. Nakon njega se, uz rimski pristanak, proglasio kraljem nezavisne Velike Armenije, dok je Zarijadro dobio vlast u Sofeni, koja se otada naziva Malom Armenijom.

Artaksija je bio oženjen za Satenik, kći kralja Alana, te s njom imao šest sinova: Artavazda, Vruyrja, Mazhana, Zarijadra (Zareh), Tiran i Tigrana (Tigran). Artaksija je poznat i po tome što je na rijeci Araks kraj jezera Sevan podigao prijestolnicu poznatu pod nazivom Artaxata. U njoj je neko vrijeme našao utočište Hanibal nakon što mu Antioh više nije mogao pružati zaštitu.

Godine 165. pne. Artaksija je zarobljen kada je Armeniju napao seleukidski vladar Antioh IV Epifan.

## Napomene

## Vanjske veze
* Artaxias I  entry in Encyclopaedia Iranica
* Artashes biography
Artašat

**Artašat** (; helenizirano kao**Artaxata**: ) je grad na rijeci Araks u dolini Ararat, te glavni grad provincije Ararat u Armaniji. Predstavlja jedan od najstarijih gradova u Armeniji. Smješten je na sjecištu željezničkih pruga Jerevan-Nahičevan-Baku i Nahičevan-Tabriz te cesti Jerevan Goris-Stepanakert. Ime grada potiče od iranskopg izraza “radost Arte.” Osnovao ga je kralj Artašes I godine 176. pne., te je otada pa sve do 5. vijeka n.e. služio kao glavni grad Armenije i bio poznat kao "Vostan Hayots", odnosno "dvor" ili "pečat Armenaca."

Današnji Artašat je grad srednje veličine s oko 35.100 stanovnika. Nalazi se oko 5 km sjeverozapadno od lokacije antičkog grada. Od godine 2004. u njemu traje program izgradnje novih stambenih naselja.

U gradu postoji šest gimnazija, muzička, umjetnička i sportska škola, teatar nazvan po Amou Harazjanu, umjetnički centar nazvan po Charlesu Aznavouru, lokalna TV-stanica i nekoliko novina. 

## Izvori

## Literatura
*  Arakelyan, Babken N. "Основные результаты раскопок древнего Арташата в 1970-73 гг." *[[Patma-Banasirakan Handes]]*. № 4, 1974.
*  _________________. *Հին Արտաշատ* (*Ancient Artashat*). Yerevan, Armenian SSR: Armenian Academy of Sciences, 1975.
*  ___________________. "Les fouilles d'Artaxata: Bilan Provisoire." *[[Revue des Études Arméniennes]]*. Volume 18, 1984, pp. 367-395.
*  Yeremyan, Suren T. *Հայաստանը ըստ «Աշխարհացույց»-ի* (*Armenia According to the [[Ashkharatsuyts (Anania Shirakatsi)|Ashkharhatsuyts]]*). Yerevan, Armenian SSR: Armenian Academy of Sciences, 1963.
Emilija Tercija

**Emilija Tercija** (*Aemilia Tertia*), također poznata i kao **Emilija Paula** (*Aemilia Paulla*) (cca. 230. - 163/162. pne.) je bila rimska plemkinja, poznata kao supruga velikog vojskovođe i državnika Scipiona Afrikanca.

Bila je kći znamenitog rimskog vojskovođe Lucius Aemilius Paullus (koji je poginuo u bitci kod Kane) i sestra Lucija Emilija Paula Makedonca, također poznatog političara i vojskovođe.

Svom suprugu je rodila četvoro djece - dva sina i dvije kćeri, od kojih je najpoznatija Kornelija Afrikana.

## Povezano
* Scipion Afrikanac
* druge Kornelije
* Žene u Rimu 
* Porodično stablo Scipio-Paullus-Gracchus

## Napomene

## Izvori
;Primarni izvori
* Valerius Maximus, *Factorum et dictorum memorabilium libri vi.7.1*
* ''Plutarch's Lives, Volume II'' of The Project Gutenberg EBook by Aubrey Stew
;Sekundarni izvori
* Additional references to husband Scipio Africanus 
* Friedrich Munzer, *Roman Aristocratic Parties and Families* (1920)
* T.R.S. Broughton, *Magistrates of the Roman Republic* (1950-1, 1986)
Kornelija Afrikanska

**Kornelija Scipionis Afrikana** (*Cornelia Scipionis Africana*, cca. 190. pne. - 100. pne.) bila je rimska plemkinja, kći slavnog vojskovođe Scipiona Afrikanca (po kome je dobila nadimak) i Emilije Paule, poznata kao majka slavne braće Grah, a još poznatija po tome što je svojim suvremenicima predstavljala savršeno utjelovljenje svih ženskih vrlina.

## Povezano
* Žene u Rimu
* Cornelia – druge Kornelije
* Porodično stablo Scipio-Paullus-Gracchus
Sevan

**Jezero Sevan** () je najveće slatkovodno jezero Jermenije, najveće jezero na Kavkazu, i sa visionom od oko 1900 metara nadmorske visine jedno od najviših jezera na svetu. Zajedno sa jezerima Van i Urmija predstavlja jedno od tri velika jezera istorijske Jermenije. Površina mu je 940&nbsp;km² i duboko je do 83 metra. Ima 28 pritoka i samo jednu otoku, Hrazdan, koja je kanalima spojena sa Araksom.

Veliki projekat delimičnog isušivanja jezera započele su sovjetske vlasti 1933, po planovima iz 1910. Nivo jezera je snižen za 19 metara, što je smanjilo zapreminu jezera sa 58,5 milijardi kubnih metara na oko 34,0 milijarde, a površinu sa 1.416,2&nbsp;km² na 1.238,1&nbsp;km². Ovaj projekat je obustaljen 1956. Vlasti su od tada izgradnjom tunela za dovod vode pokušavale da stabilizuju nivo jezera koji je danas 20 metara ispod prvobitnog nivoa.

## Reference

## Vanjske veze

* www.sevan.am Sve o jezeru Sevan 
* Informacije i fotografije
Redovna godina koja počinje u srijedu

Ovo je kalendar koji se koristi za svaku **[[redovna godina|redovnu godinu]] koja počinje u [[srijeda|srijedu]]** (dominičko slovo **E**). Primjeri: gregorijanske godine 1997, 2003 i 2014 ili julijanske godine 1903 (v. donje tablice).

(Redovna godina je godina s 365 dana — tj. godina koja nije prijestupna i ima 366 dana.)



Millennium
Century
Gregorijanska godina

**[[2. milenijum]]**:
**[[18. vijek]]**:
1749
1755
1766
1777
1783
1794
1800


**[[2. milenijum]]**:
**[[19. vijek]]**:
1806
1817
1823
1834
1845
1851
1862
1873
1879
1890


**[[2. milenijum]]**:
**[[20. vijek]]**:
1902
1913
1919
1930
1941
1947
1958
1969
1975
1986
1997
          

**[[3. milenijum]]**:
**[[21. vijek]]**:
2003
2014
2025
2031
2042
2053
2059
2070
2081
2087
2098


**[[3. milenijum]]**:
**[[22. vijek]]**:
2110
2121
2127
2138
2149
2155
2166
2177
2183
2194
2200





Millennium
Century
Julijanska godina


**[[2. milenijum]]**:
**[[19. vijek]]**:
1802
1813
1819
1830
1841
1847
1858
1869
1875
1886
1897


**[[2. milenijum]]**:
**[[20. vijek]]**:
1903
1914
1925
1931
1942
1953
1959
1970
1981
1987
1998
          

**[[3. milenijum]]**:
**[[21. vijek]]**:
2009
2015
2026
2037
2043
2054
2065
2071
2082
2093
2099


**[[3. milenijum]]**:
**[[22. vijek]]**:
2110
2121
2127
2138
2149
2155
2166
2177
2183
2194
2200



## Notes
Araks

**Araks** ili **Aras** (, arm. Արաքս, per. ارس, aze. *Araz*) je sa dužinom od 1072 km i površinom sliva od 102.000 km² jedna od najvećih rijeka u Zakavkazju.

## Hidrografija
Rijeka izvire u istočnoj Turskoj, a onda dijelom čini granicu između Turske, Armenije, azerbajdžanske enklave Nahičevan i Irana. Posle se na teritoriji Azerbajdžana uliva u rijeku Kuru. 

## Historija

Ovu rijeku u svojim djelima pominju Herodot i Vergilije. Po nekima ona odgovara reci Gihon koja se spominje u Bibliji. Rijeka Araks je početkom 19. vijeka (1813., 1828.) određena kao granica između Rusije i Irana.

## Vanjske veze

*
EUJ

* **EUJ** – ICAO-oznaka niskotarifne aviokompanije EUjet, kojoj je bazni aerodorm Shannon u Irskoj;
* **EUJ** – poljska kratica za *"Europejska unia judo"* (Evropska džudo-unija; engl. *European Judo Union* – EJU);
* **EUJ** – njemačka kratica za *"Evangelisation und Jüngerschaft"*.
189. pr. n. e.

Godina **189. pne.** bila je godina predjulijanskog rimskog kalendara. U rimskoj državi bila je poznata kao **Godina konzulstva Nobiliora i Vulsona** (ili, rjeđe, **godina 565. ''[[Ab urbe condita]]**''). Oznaka 189. pne. za ovu godinu se koristila od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini postala glavna metoda u zapadnoj Evropi sa označavanje godina.

__NOTOC__

## Događaji
* Rimske ekspedicione snage, ovaj put pod konzulom Gnejom Manlijem Vulsom, nastavljaju pohod u Maloj Aziji, ovaj put protiv Galaćana. Nakon završetka pohoda, poznatog kao Galatijski rat, Galaćani su prisiljeni postati podanicima pro-rimskog pergamskog kralja Eumena II.
* Rimsko-sirijski rat: Etolski savez se nakon poraza njihovog glavnog pomagača, seleukidskog kralja Antioha III, u bitci kod Magnezije, ne može oduprijeti Rimljanima te je prisiljen potpisati mirovni ugovor kojim se vezuje uz Rim te prestaje biti važan politički faktor u Grčkoj.
* Rimski državnik Katon Stariji kritizira konzula Marka Fulvija Nobilora što je dao odlikovati svoje vojnike za obične ne-borbene poslove kao što je kopanje bunara.
* Pergamski kralj Eumen II daje sagraditi grad Filadelfija (današnji Alaşehir u Turskoj) kao znak ljubavi prema svom bratu Atalu koji će otada steći nadimak "Filadelf".

## Rođenja
*

## Smrti
* Zhang Liang, kineski taoistički pobunjenički vođa i političar, koji je pomogao Liu Bangu da stvori dinastiju Han
Gnej Manlije Vulzon

**Gnej Manlije Vulzon** (*Gnaeus Manlius Vulso*, početak 2. vijeka pne.) je bio Rimska Republika|rimski vojskovođa i političar, poznat po tome što je izabran za konzula godine 189. pne. zejedno s Markom Fulvijem Nobiliorom. Kao komandant rimskih ekspedicijskih snaga u Maloj Aziji je 189. pne. vodio uspješan pohod protiv galatijskih Gala poznat kao galatijski rat. Rimski historičari daju oprečne podatke o tome je li ili nije zbog toga imao trijumf. 

Vulzon je bio patriciji|patricij, porijeklom iz znamenitog roda (*[[gens]]*) *[[Manlia (gens)|Manlia]]*. Nije poznato je li potomak Aula (ili Gaja) Manlija Vulzona koji je bio konzul godine 474. pnme. ili od Lucija Manlija Vulzona Longa koji je godine 256. pne. i 250. pne. bio konzul (zajedno s Markom Atilijem Regulom).

Dio historičara vjeruje kako je Aulo Manlije Vulzon, izabran za konzula 178. pne. bio njegov mlađi brat. 

## Napomene
Marko Fulvije Nobilior (konzul 189. pr. n. e.)

**Marko Fulvije Nobilior** (*Marcus Fulvius Nobilior* ili *M. Fulvius M. f. Ser. n. Nobilior*, početak 2. vijeka pne.) je bio rimski vojskovođa i političar iz roda (*gens*) Fulvius.

Godine 195. pne. je izabran za kurulskog edila, a 193. pne. za pretora, pri čemu se istakao u Španiji. Godine 189. pne. je izabran za konzula te je na čelu rimske vojske vodio završne operacije rimsko-sirijskog rata u Grčkoj prisilivši Etolski savez na predaju. Prilikom pohoda ga je pratio pjesnik Enije koji će osvajanje Ambrakije učiniti predmetom jedne od svojih predstava. Pri povratku je bio predmetom kritika od strane Katona Starijeg. Usprkos toga je 179. pne. imenovan za cenzora zajedno s Markom Emilijem Lepidom. Tada je obnovio hram Herkula u Circusu Flaminiusu. Bio je poznat kao veliki ljubitelj grčke kulture i umjetnosti.

Bio je unuk Servija Fulvija Petina Nobiliora (konzula 255. pne.) a imao je i dva sina koja će obojica postati konzuli - Marka (in 159 BC) i Kvinta (153. pne.).
Alaşehir

**Alaşehir** ( (Φιλαδέλφεια)) je grad i sjedište istoimenog distritka u provinciji Manisa u Egejskoj regiji Turske. Smješten je u dolini rijeke Kuzuçay (antički Kogam) u podnožju planine Bozdağ (antički Tmolus). Željeznička pruga ga povezuje sa 105&nbsp;km udaljenim İzmirom.

Nalazi se na uzvisini iznad prostrane i plodne doline Gediza (antički Hermus) i iz daljine predstavlja impozantan prizor. U njemu je smješteno nekoliko džamija i craskava. Ekonomija je dijelom vezana uz obližnji mineralni izvor koji služi za proizvodnju mineralne vode popularne u Turskoj.

## Reference i linkovi

* *The Letters to the Seven Churches of Asia And their place in the plan of the Apocalypse*, W. M. Ramsay, D.C.L, Litt.D., LL.D., Professor of Humanity in the University of Aberdeen, 1904
* http://www.ephesusguide.com/seven_churches_philadelphia.php 
* http://www.enjoyturkey.com/Tours/Interest/Biblicals/philadelphia.htm 
* http://www.toursforchurches.co.uk/turkey-churches.htm 
* http://www.luthersem.edu/ckoester/Revelation/Philadelphia/main.htm 
* http://www.deeperstudy.com/link/philadelphia_satellite.html
Zhang Liang (Zapadni Han)

**Zhang Liang** (; 262. pne. – 189. pne.), stilsko ime **Zifang** (子房), je bio kineski vojskovođa i državnik iz ranog perioda dinastije Han. Poznat je kao jedan od "Tri heroja rane dinastije Han" (漢初三傑), zajedno s Han Xinom i Xiao Heom. Zhang Liang je bitno doprinio uspostavi dinastije Han a za što mu je priznanje odao i car Gaozu of Hana davši mu titulu "Markiz Wencheng od Liua" (留文成侯).

## Reference

* 张良 百度百科  - Zhang Liang on Baidu Baike
* *[[Zapisi Velikog historičara]]*, vol. 55.
* *[[Knjiga Hana]]*, vol. 40.
* *[[Zizhi Tongjian]]*, vols. 7, 8, 9, 10, 11, 12.
ZOIL (razvrstavanje)

* Zoil - grčki gramatičar, kinički filozof i književni kritičar iz Amfipolisa u Makedoniji (oko 400. pne. - 320. pne.);
* ZOIL - kratica za **zavod za osiguranje imovine i lica**.
Rimsko-sirijski rat

**Rimsko-sirijski rat** također poznat i kao **Antiohov** ili **Sirski rat** se vodio od 192. do 188. godine pne. između koalicije na čelu s Rimskom Republikom na jednoj strani te seleukidskog kralja Antoha III i njegovih saveznika na drugoj strani. Završio je rimskom pobjedom zahvaljujući kojoj se rimska hegemonija počela širiti an Istočnim Mediteran, a Seleukidsko Carstvo počelo gubiti dotadašnji status helenističke supersile.

## Uzrok
Direktan uzrok za izbijanje rata je to što je Antioh III za vreme Drugog makedonskog rata počeo da osvaja egipatske posede u Maloj Aziji. Ova osvajačka politika je ugrozila samostalnost Pergama. Štiteći interese svojih saveznika, Rimljani su najpre od Antioha zatražili da se povuče iz osvojenuh oblasti, ali pošto je on to odbio, Rimljani su mu objavili rat.

## Početak rata
U početku je Antioh prebacio svoje jedinice u Heladu, računajući na pomoć polisa, koji su bili nezadovoljni rimskom politikom. Ali je većina polisa stala na stranu Rima, pa je njihovim zajedničkim delovanjem Antioh morao da se vrati u Malu Aziju.

## Bitka kod Magnezije
Bitka se odigrala 190. godine pne. i u njoj je Antioh poražen od strane Rima. Lišen saveznika, sa vojskom koja je pretrpela teške gubitke morao je da moli za mir.

## Mir
Prema ugovoru sklopljenom 188. godine pre.n.e., odrekao se svih poseda u Maloj Aziji. Pored toga obbavezao se da neće držati bojne slonove i ratnu flotu. Poraz u Sirskom ratu označio je slom političke moći Seleukida.

## Izvori
* Istorija za I razred gimnazije-Snežana Ferjančić, Tatjana Katić
Legalizacija gradnje

**Legalizacije nelegalne gradnje** je aktivnost formalizovanja neformalne gradnje koju ne treba zvati divlja gradnja jer je to diskriminatorski izraz.

Agencija ujedinjenih nacija UN-HABITAT nadzire i usmerava rešavanje neformalnih naselja kako bi se izbegla kršenja ljudskih prava stanovnika tih naselja. Prema podacima Ujedinjena nacija preko milijardu ljudi zivi u kućama za koje nemaju dozvolu. Mnogi milionski gradovi u svetu imaju više nelegalnih kuća i stanova nego onih sa dozvolama, tako da je to ogroman svetski problem.

Posle neuspešnih pokusaja da se problem rešava nasilnim sredstvima tj. nasilnim rušenjem i čišćenjem tih naselja, sada preovlađuje stav da treba istovremeno preduzimati više paralelnih aktivnosti:
* Država treba da uloži sredstva u što hitniju legalizaciju svih objekata koji nisu velika urbanistička smetnja tj. nalaze se na projektovanom putu;
* Država treba da unapredi ta nelegalna naselja dovođenjem infrastruktue i drugih sadržaja;
* Za najsiromašnije država treba da obezbedi socijalno stanovanje ( za izbeglice, nezaposlene, samohrane ...)
* Država treba da obezbedi placeve sa infrastrukturom na kojima je dozvoljena gradnja koje građani mogu kupiti i na njima uz dozvolu graditi;
* Država treba da obezbedi da na celoj teritoriji ima *zoning* tj. plan detaljne regulacije, tj. gde se šta može raditi. Treba ukidati dozvole i omogućiti da licencirani arhitekte na osnovu detaljne regulacije projektuju i grade. Time se izbegava velika korupcija u zemljama u razvoji vezano za dobijanje dozvola.

Problem u nekim bivšim komunističkim zemljama je da su te države konfiskovale svo građevinsko zemljište a zatim tražile od bivših vlasnika a sada korisnik veliki novac za dozvole po nazivom „naknada za uredjenje zemljišta”.
Međutim tom naknadom se država i grad ne obavezuju da će stvarno urediti zemljište, to je i dalje obaveza investitora. Takođe što je zemljište uređenije to je ta taksa veća, što je u potpunoj suprotnosti sa zapadnim iskustvom.

Na zapadu, ukoliko kupite plac bez puteva i infrstrukture sami plaćate da se to dovede, ali ne opštini nego izvođačima radova.

Ministri zemalja Jugoistočne Evrope su potpisali i Bečku deklaraciju kojom se obavezuju da će postupati po gore navedenim principima, ali se to u Srbiji ne poštuje jer se traži veliki novac za legalizaciju, posebno u Beogradu, i to u vreme ekonomske krize, kada većina zemalja poklanja novac onima koji grade svoje kuće. Centar za liberalno domokratske studije iz Beograda ekonomski *[[Trust mozgova|think-tank]]* predlaže ukidanje naknade za uredjenje građevinskog zemljišta i predlaže da se on zameni porezom na imovinu, kao što je to u Evropskoj uniji. Veliki broj stranih investitira ne želi da gradi ili odustaje od gradnje zbog te njima čudne naknade za građevinsko zemljište.

## Reference
Lucije Emilije Regil

**Lucije Emilije Regil** (Lucius Aemilius Regillus, kraj 3. i početak 2. vijeka pne.) bio je rimski vojskovođa iz doba rimsko-sirijskog rata. O njegovom životu se ne zna gotovo ništa, osim toga da je godine 190. pne. izabran za pretora te postavljen na čelo rimske mornaričke eskadre u Egejskom moru. Tamo je u bitka kod Mionesa|bitci kod Mionesa porazio seleukidsku flotu. Ta pobjeda, kao i pobjeda kod Bitka kod Eurimedona (190. pne.)|Eurimedona koju su nešto ranije izvojevali njegovi rodoski saveznici, omogućila je rimskoj vojsci da nesmetano preko Helesponta iz Grčke prijeđe u Malu Aziju i iste godine nanese seleukidskom kralju Antiohu III odlučujući poraz u bitci kod Magnezije. Kada se godine 189. pne. vratio u Rim, Regil je dao sagraditi hram u počast *lares permarini*, odnosno ispuniti zavjet koji je dao prije bitke.

## Izvori
* Broughton, T.R.S. and M.L. Patterson. *The Magestrates of the Roman Republic*. London, 1951-60.
Kvint Cecilije Metel (konzul 206. pr. n. e.)

**Kvint Cecilije Metel** (*Quintus Caecilius Metellus*, cda. 250. pne. &ndash; 175. pne.) je bio rimski političar i diplomat iz vremena drugog punskog rata.

Bio je sin Lucija Cecilija Metela. Na očevom pogrebu je održao govor zbog koga će steći reputaciju jednog od najboljih rimskih oratora svog vremena. Nakon toga je slijedila politička karijera tokom koje je izabran za svećenika 216. pne., plebejskog edila 209. pne. i 208. pne., za konzula 205. pne. i diktatora 203. pne. Nakon završetka drugog punskog rata je 201. pne. imenovan za člana komisije zadužene za raspodjelu zemljišta veteranima. Godine 185. je služio kao rimski ambasador na dvoru Filipa V Makedonskog.

Njegovi sinovi su bili poznati političari i državnici Kvint Cecilije Metel Makedonac i Lucije Cecilije Metel Kalvo.

## Povezano
* Caecilia (gens)

## Literatura
* Manuel Dejante Pinto de Magalhães Arnao Metello and João Carlos Metello de Nápoles, "Metellos de Portugal, Brasil e Roma", Torres Novas, 1998
Marko Kornelije Ceteg

**Marko Kornelije Ceteg** (*Marcus Cornelius Cethegus*, ? - 196. pne.) je bio rimski političar i vojskovođa iz doba drugog punskog rata, poznat kao politički saveznik svog proslavljenog rođaka Scipiona Afrikanca.

Ceteg je godine 211. pne. izabran za pretora, u čijoj je nadležnosti bila Apulija. Nakon toga je poslan na Siciliju gdje se istakao kao sposoban administrator. Godine 209. pne. je izabran za Rimski cenzor|cenzora zajedno s Publijem Sempronijem Tuditanom, koji će mu biti kolega i 204. pne. kada je izabran za konzula. Sljedeće je godine kao prokonzul uspio poraziti kartaginsku vojsku Magona Barke u Cisalpinskoj Galiji te je prisiliti da se vrati u Sjevernu Afriku.

Pjesnik Enije ga navodi kao darovitog oratora obdarenog velikom moći uvjeravanja.

## Izvori
* Enije.
* Horacije. *Ars Poet.* 50; *Epistles*, ii.2.117
* Livije xxv.2, 41, xxvii.II, xxix.ii, xxx.18.
Publije Sempronije Tuditan

**Publije Sempronije Tuditan** (*Publius Sempronius Tuditanus*, kraj 3. vijeka pne.) je rimski vojskovođa i političar iz doba drugog punskog rata.

Prvi put se spominje kao jedan od junaka bitke kod Kane 216. pne., odnosno predvodnik malobrojne grupe rimskih vojnika u jednom od dva logora koja se odbila predati i umjesto toga kroz kartaginske linije probila do sigurnog utočišta u Kanusijumu (iako suvremeni historičari drže da ti navodi nisu potvrđeni). 214. pne. je izabran za kurulskog edila, a potom i za pretora kada je vodio borbe u okolici Ariminuma. Godine 209. pne. je izabran za cenzora zajedno s Markom Kornelijem Cetegom, što je predstavljalo presedan s obzirom na mladost oba kandidata. Mandat su im obilježile svađe, odnosno Tuditanova odluka da se princeps senatusom imenuje Fabije Maksim iako nije bio najstariji član Senat. Godine 205. pne. je Tuditan u drugom makedonskom ratu vodio bezuspješni pohod protiv Filipa V Makedonskog. Godine 204. pne. je zajedno sa Cetegom imenovan za konzula. Godine 200. pne. je poslan u diplomatsku misiju u Grčku i Egipat te nakon toga nestaje iz historijskih zapisa.
180-e pr. n. e.

## Događaji i trendovi
* 188. pne. - Mir u Apameji kojim je Rim počeo nametati svoju hegemoniju nad Istočnim Mediteranom.

## Rođenja

## Smrti
Ulrich Zwingli

**Ulrich Zwingli** (fonetski:Ulrih Cvingli), također poznat i kao **Huldrych Zwingli** (1. januar 1484—11. oktobar 1531) je bio vođa reformacije u Švajcarskoj. Rođen je u vreme kada se rađao švajcarski patriotizam i kada je kritikovan švajcarski sistem najamnika. Školovao se na univerzitetima u Beču i Bazelu, centrima humanizma. Dok je služio kao pastor u Glarusu i kasnije u Ajnsidelnu nastavio je da izučava dela humanista a na njega je naročiti utisak ostavilo delo Erazma Roterdamskog.

Godine 1519. postao je sveštenik u Grosminsteru u Cirihu gde je propovedao ideje o reformi katoličke crkve. U prvoj javnoj kontraverzi 1522. godine kritikovao je neke elemente prakse katolika tokom uskršnjeg posta. U svojim radovima napadao je korumpiranost u crkvenoj hijerarhiji, svešteničke brakove i postojanje likovnih predstava u bogoslužbenim objektima. Godine 1525. uveo je nov način vršenja liturgije umesto dotadašnje mise. Sukobljavao se sa radikalnim reformatorskim krilom koje su oličavali anabaptisti.

Reformacija se proširila Švajcarskom ali su se neki kantoni usprotivili ostajući verni katolicizmu. Cvingli je oformio ligu reformatorskih kantona koja je podelila Konfederaciju po verskom principu. Godine 1529. rat između dve strane je izbegnut u poslednjem trenutku. U međuvremenu Cvinglijeve ideje privukle su pažnju Martina Lutera u drugih reformista. Oni su se sastali na Marburškom sastanku ali nisu uspeli da se u potpunosti usaglase.

Godine 1531. Cvinglijeva alijansa je izvela neuspešnu blokadu katoličkih kantona. Ovi kantoni su odgovorili napadom u trenutku kada Cirih nije bio spreman. Cvingli je poginuo u borbi kada mu je bilo 47 godina. Njegovo učenje odigralo je veliku ulogu u formiranju reformatorskih teoloških načela i danas je bitan element protestantizma.

## Vanjske veze

*  Biography of Anna Reinhard  u časopisu *Leben* sa seminara Reformirane crkve u SAD
*  Website of the Zwingli Association and Zwingliana journal
Tiberije Klaudije Neron (konzul)

**Tiberije Klaudije Neron** (*Tiberius Claudius Nero*) je bio rimski političar iz vremena drugog punskog rata.

Dio historičara vjeruje kako je bio sin poznatijeg Gaja Klaudija Nerona. Prvi put se spominje 204. pne. kao pretor koji je zadužen za Sardiniju, gdje je prikupljao žito i hranu za vojsku Scipion Afrikanac|Scipiona Afrikanca pred pohod na Sjevernu Afriku. Godine 202. je izabran za konzula. Bilo mu je naloženo da te godine ide u Sjevernu Afriku kako bi podijelio komandu sa Scipionom ali su ga oluje spriječile, te je Scipion u međuvremenu sam dobio rat.

## Reference
Publije Elije Pet

**Publije Elije Pet** (*Publius Aelius Paetus*, cca. 240. pne. - 174. pne.) bio je rimski političar i pravnik, poznat kao pristaša proslavljenog vojskovođe Scipiona Afrikanca.

Poticao je iz plebejske porodice. Godine 202. pne. je bio komandant konjice, da bi 201. pne. postao pretor, a potom i konzul. Za vrijeme mandata je sklopio sporazum s Ligurcima te bio jedan od decemvira, odnosno članova komisije koja je dijelila zemljište veteranima drugog punskog rata. Godine 199. pne. je zajedno sa Scipionom izabran za Rimski cenzor|cenzora. Umro je godine 174. pne. od epidemije koja je tada pogodila Rim.

Njegov mlađi brat Sekst Elije Pet Kat je također bio konzul 198. pne. i 194. pne., a poznat je kao jedan od komentatora Zakona dvanaest tablica. Sin Kvint je, pak, postao konzul 167. pne.

## Izvori
* Livy, *History of Rome*
Lucije Kornelije Lentul

**Lucije Kornelije Lentul** (*Lucius Cornelius Lentulus*, ? - 173. pne.) je bio rimski političar. Bio je brat Gaja Kornelija Lentula, konzula izabranog 201. pne. Sam je izabran za pretora 211. pne. kada je služio na Sardiniji. Naslijedio je Scipiona Afrikanca na mjestu guvernera Španije. Godine 199. pne. je izabran za konzula.
Publije Vilije Tapul

**Publije Vilije Tapul** (*Publius Villius Tappulus*, kraj 3. i početak 2. vijeka pne.) je bio rimski političar iz vremena drugog makedonskog rata.

Karijeru je započeo godine 204. pne. kada je imenovan za plebejskog edila. Sljedeće godine je bio praetor i propretor na Siciliji. Godine 201. pne. je bio član desetočlane komisije (*[[decemvir]] agris dandis adsignandis*) zadužene za podjelu javnog zemljišta /*[[ager publicus]]*) u Samnijumu i Apuliji veteranima drugog punskog rata.

Godine 199. pne. je izabran za konzula i poslan u Makedoniju gdje je od Publija Sulpicija Galbe Maksima trebao preuzeti vođenje rata protiv Filipa V. Umjesto toga je komandu preuzeo Tit Kvinkcije Flaminin koji je rat doveo do pobjedonosnog završetka, ali je Tapul ostao u Grčkoj kao legat. Sudjelovao je u mirovnim pregovorima, a kasnije i u diplomatskim misijama kod seleukidskog kralja Antioha III.

## Reference
Sekst Elije Pet Kat

**Sekst Elije Pet Kat** (*Sextus Aelius Paetus Catus*, također navođen i kao Sextus Aelius Q.f. Paetus Catus, početak 2. vijeka pne.) bio je rimski političar i pravnik, poznat kao jedan od prvih profesionalnih pravnika, odnosno teoretičara rimskog prava.

Elije je bio porijeklom iz plebejske porodice koja je s vremenom stekla ugled i bogatstvo. Historičari vjeruju kako je njegov otac bio Kvint Elije Pet, jedan od pretora ubijenih u bitci kod Kane. Njegov stariji brat Publije je, pak, godine 201. pne. izabran za konzula. Sekst je, pak, godine 200. pne. izabran za kurulskog edila te je bio zadužen za podjelu žita iz Afrike. Dvije godine kasnije je izabran za konzula, ali se u mandatu nije ničime posebnim istakao, a sva slava je otišla njegovom kolegi Titu Kvinkciju Flamininu, pobjedniku rata u Grčkoj. Usprkos toga, zahvaljujući svojim pravnim vještinama (o čemu svjedoći nadimak Catus, što znači "Pametan") je godine 194. pne. izabranm za cenzora.

Sekst Elije je poznat kao autor knjige *Commentaria tripartita*, koja je predstavljala jedno od prvih tumačenja znamenitih *[[Zakoni dvanaest tablica|Zakona dvanaest tablica]]*. To je djelo pohvalio Ciceron u svojim spisima, ali se do današnjeg dana nije sačuvalo.

## Reference

## Izvori
* Information on the career and works of Sextus Aelius Paetus from an Oxford University site (accessed via Google cache). Retrieved 30 May 2007.
* Livy. History of Rome.
* Njemačka Wikipedija članak koji citira sljedeće izvore:
** Livius 32, 7
** Pomponius Dig. 1,2,2,38
** Cicero de Rep. I, 18

## Literatura
* A. H. J. Greenidge. "The Authenticity of the Twelve Tables" *English Historical Review*. 1905; XX: 1-21. Available online (subscription required)http://ehr.oxfordjournals.org/cgi/reprint/XX/LXXVII/1?maxtoshow=&HITS=10&hits=10&RESULTFORMAT=&fulltext=Aelius+Paetus&searchid=1&FIRSTINDEX=0&resourcetype=HWCIT. Reference retrieved 30 May 2007.

## Vanjske veze
* http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/secondary/SMIGRA*/Jus_Aelianum.html presents a different view of Catus's works, making two works one and the same. William Smith's *Dictionary of Greek and Roman Antiquities*, published 1875, provides scanty details about this lost work. Little more information is to be found in this site's article about the Twelve Tables. Retrieved 30 May 2007.
* Genealogy  (somewhat uncertain, should be used with care). Retrieved 30 May 2007.