Zimbabve

**Republika Zimbabve**, je neobalna država na jugu Afrike, između Viktorijinih vodopada, jezera Karibe, reke Zambezi na severu i reke Limpopo na jugu. Zimbabve se graniči sa Južnom Afrikom na jugu, Bocvanom na zapadu, Zambijom na severu i Mozambikom na istoku. Glavni i najveći grad Zimbabvea je Harare. Drugi najveći grad je Bulawayo. U zemlji sa oko 15 miliona stanovnika 16 je službenih jezika sa engleskim i lokalnim jezicima šona i ndebele kao najrasprostranjenijima. Od IX veka, kada je ovo područje još bilo u periodu gvozdenog doba, Bantu stanovništvo (*od kojega će nastati savremena etnička grupa [[Šona (narod)|Šona]]*) uspostavila je grad državu Veliki Zimbabve koja se razvila u važno trgovačko središte u XI veku kontrolišući trgovinu zlatom, slonovačom i bakrom prema Svahilijskoj obali na Indijskom okeanu na koja je bila povezana sa arapskim i indijskim centrima. Grad je napušten do polovine XV veka. Iz ovoga je centra nastalo i Kraljevstvo Zimbabve (1220–1450), a iz njega i Rozvijska država (1660–1866) i Monomotapa (1430–1760).

Britanska južnoafrička kompanija () Ceclia Rhodesa izvršila je demarkaciju šire regije Rodezije 1890. godine kada je poražen Mashonaland, kao i 1893. godine kada je nakon snažnog otpora naroda Ndebele u prvom ratu za Matabele Matabeleland i osvojen od strane Britanaca. Direktna vlast Britanske južnoafričke kompanije završena je 1923. godine sa uspostavom Južne Rodezije kao britanske samoupravne kolonije. 1965. godine, nakon nezavisnosti Zambije, belačka manjina u Rodeziji jednostrano je proglasila nezavisnost Rodezije i režim rasne segregacije sličan aparthejdu ali te odluke nisu međunarodno priznate i dovele su do 15 godina izolacije kao i ustanka potlačene crnačke većine u narodnooslobodilački rat Zimbabvea. Borba je dovela do potpisivanja mirovnog sporazuma i priznanja nezavisnosti Zimbabvea i njegove nove izabrane dominantno crnačke vlade u aprilu 1980. godine. Nova zemlja pristala je postati članica Komonvelta nacija, ali joj je članstvo suspendovano 2002. godine citirajući kršenja međunarodnog prava vlade Roberta Mugabea što je zemlju navelo da u decembru 2003. i formalno napusti ovu organizaciju.

Robert Mugabe postao je premijer Zimbabvea 1980. godine kada je njegov Afrički nacionalni savez Zimbabvea odneo neočekivanu uverljivu pobedu na opštim izborima 1980. godine i doveo do konačnog sloma belačkog režima. Predsednik je postao od 1987. godine do povlačenja sa ove funkcije 2017. godine. Pod njegovim autoritarnim vodstvom službe bezbednosti dominirale su mnogim procesima u zemlji i bile su odgovorne za brojna kršenja ljudskih prava. Od 2000. do 2009. godine zemlja se suočila sa snažnim ekonomskim padom i hiperinflacijom koja je zaustavljena tek kada je uz zimbabveanski dolar dozvoljena upotreba i drugih valuta, ali je naknadni oporavak bio vrlo spor. 15. novembra 2017. godine, nakon godinu dana demonstracija protiv njegove vlasti i ekonomske krize, Mugabe je u državnom udaru srušen sa vlasti i određen mu je kućni pritvor dok je vlast preuzela vojska. Mugabe je nakon 6 dana predao vlast dok je novi predsednik postao Emmerson Mnangagwa.

Zimbabve je država članica Ujedinjenih nacija, Južnoafričke razvojne zajednice, Afričke unije i Zajedničkog tržišta za istočnu i jugoistočnu Afriku.

## Etimologija
Naziv Zimbabve potiče iz naziva koji se u jeziku šona koristio za Veliki Zimbabve, srednjevekovni grad u blizini današnjeg Masvinga na jugoistoku zemlje. Postoje dve različite teorije o poreklu reči Zimbabve. Brojni izbori navode kako reč potiče od izraza *dzimba-dza-mabwe*, što u prevodu sa šonskog dijalekta karanga znači *kuće kamenja* (*dzimba* = množina reči **' čije je značenje "kuća"; ''mabwe'' = množina reči **' u prevodu "kamen"). Govornici jezika šona žive u današnjoj provinciji Masvingo. Arheolog Peter Garlake sa druge strane tvrdi kako reč Zimbabve predstavlja skraćeni izraza *dzimba-hwe*, što u prevodu znači *poštovane kuće*, izraz koji se u zezuru dijalektu šona jezika koristi za kuće ili grobove poglavica.

Teritorija Zimbabvea je pre bila poznata i kao Južna Rodezija (od 1898), Rodezija (od 1965) i Zimbabve Rodezija (1979). Prva zabeležena upotreba reči Zimbabve dolazi iz 1960. godine kada ju je skovao crnački nacionalista Michael Mawema čija je Zimbabveanska nacionalna partija bila i prva koja je službeno koristila ovaj naziv 1961. godine. Naziv Rodezija je nasuprot tome nastao od prezimena Cecila Rhodesa, inicijatora britanske kolonizacije ovoga područja u XIX veku zbog čega su ga afrički nacionalisti odbacili kao neprimeren zbog kolonijalnog izvora i konotacija.

Prema Maweminu svedočenju, crnački su se nacionalisti okupili na sastanku 1960. godine kako bi odabrali alternativno ime zemlje pri čemu su predlagani nazivi kao što su *Matshobana* i *Monomotapa* pre nego što je predlog za naziv Zimbabve prevagnuo. Dodatni razmatrani predlozi bili su i *Matopos* (prema nazivu poznatog nacionalnig parka) i *Bulawayo*.

U početku je postojala nejasnoća o tome kako tačno da se koristi novi naziv za državu pa je i sam Mawema u pismu iz 1961. godine koristio naziv *Zimbabweland* dodajući englesku reč *land* za *zemlju*, ali je već do 1962. godine naziv Zimbabve postao opšteprihvaćen među nacionalističkim oslobodilačkim pokretom. Naziv je posle postao široko korišten u vreme narodnooslobodilačke borbe crnog stanovništva protiv rasističkog belačkog rodezijskog režima u periodu od 1964. do 1979. godine.

## Historija
Stanovnici koji su govorili Bantu jezike i koji su kulturno bili u Gvozdenom dobu su počeli da se doseljavaju na teritoriju današnjeg Zimbabvea otprilike pre 2000 godina. Među njima su bili io preci današnjih Šona (*Shona*) koji sačinjavaju oko 80% stanovnika. Ruševine Velikog Zimbabvea (*Great Zimbabwe*), svedoće o postojanju srednjevekovne Bantu civilizacije u ovom regionu. Zahvaljujući uspostavljanju trgovinskih veza sa muslimanskim trgovcima sa Indijskog okeana, Veliki Zimbabve je počeo da se razvija u 11 veku. Država je izvozila zlato, slonovaču i bakar u zamenu za tkanine i staklo. Razvoj je prestao u 15 veku.

Od 1837 Šone je često napadane od strane Ndebele (*Ndebele*) plemena, predvođeno kraljem Mzilikazi (*Mzilikazi*), koje je bežalo od Šake (*Shaka*) i njegovih Zulu ratnika za vreme Mfekanea (*Mfecane*).

Kasnije u drugoj polovini 19. veka Britanski i Burski trgovci, lovci i misionari su počeli da prodiru u ove krajeve.

1888. godine Britanski imperijalista Cecil Rodes je uspeo da dobije prava za rudarenje od kralja Ndebelea Lobengule. 1889. Rodes je dobio ovlaštenje (*charter*), od kraljice Viktorije, za Britansku Južno Afričku Kompaniju da kolonizuje teritoriju današnjeg zimbabvvea (nazvana Rodezija 1895. godine).

Ndebele i Šona plemena su pokušala pobunu protiv prodiranja kolonijalista u njihove krajeve u toku 1896. - 1897. godine. Pobuna koja je poznata kao Prva Čimurenga (*First Chimurenga*) nije uspela.

Po sticanju nezavisnosti u Zimababveu su promenjena mnoga imena mesta i ulica.

## Politika
Zimbabve je republika, sa izvršnim (*executive*) predsednikom i jednodomnim parlamentom.
Predsednik Zimbabvea je Phelekezela Mphoko.
Parlament je jednodoman i sedište parlamenta je u Harareu.

## Obrazovanje
Zimbabve ima stepen pismenosti od 90% (u 2000. godini), najviši u Africi. Ostale zemlje SADC imaju sledeće procente pismenosti: Južnoafrička Republika 86%, Zambija 79,9%, Svazilend 80,9%, Namibija 83,3%, Lesoto 81,4%, Bocvana 78,9%, Tanzanija 77,1%, Malavi 61,8%, Mozambik 46,5%.Stanovnici koji su govorili Bantu jezike i koji su kulturno bili u Gvozdenom dobu su počeli da se doseljavaju na teritoriju današnjeg Zimbabvea otprilike pre 2000 godina.

## Provincije

Zimbabve je podeljen na 8 provincija i dva grada sa statusom provincije: 
# Bulavajo grad (*Bulawayo*) , 
# Harare grad (*Harare*), 
# Manikalend (*Manicaland*), 
# Mašonalend Central (*Mashonaland Central*), 
# Mašonalend Istok (*Mashonaland East*), 
# Mašonalend Zapad (*Mashonaland West*), 
# Mašvingo (*Masvingo*), 
# Matabelelend Sever (*Matabeleland North*), 
# Matabelelend Jug (*Matabeleland South*) i 
# Midlends (*Midlands*).

Zimbabve ima 59 distrikta (lista distrikta u Zimbabveu).

## Geografija
Nadmorske visine se u Zimbabveu kreću od ispod 250 m na ušću reke Runde u reku Save do 2592 metra na planini Injangani u Istočnim Planinama. Preko 75% Zimbabvea se nalazi iznad 650 m nadmorske visine. 66% zemlje se nalazi iznad 1000 m.
:*Videti:* **[[Lista gradova u Zimbabveu]]**
U Zimbabveu se nalaze Viktorijini vodopadi.
Najveće reke su Zambezi, Limpopo i Save.

Zahvaljujući politici konzervacije u Zimbabveu ima još dosta područja sa divljim afričkim zivotinjama. Zaštita divljih životinja je u Zimbabveu kroz sistem Nacionalnih Parkova, Safari područja Zimbabvea i Rekreacionih parkova.

:*Videti:* **[[Lista divljih životinja u Zimbabveu]]**
Zimbabve ima jednu od najočuvanijih populacija sisara na svetu.
:*Videti:* **[[Sisari Zimbabvea]]**
:*Videti:* **[[Ptice Zimbabvea]]**

## Ekonomija
Vlada Zimbabvea je suočena sa teškim problemima u ekonomiji, dok teži da konsoliduje predhodni napredak u razvoju tržišne privrede.
Upletenost u rat u Demokratskoj Republici Kongo je dovelo do odliva stotina miliona dolara 
iz privrede. MMF (*IMF*) podrška je uskraćena zbog neplaćanja dugova i nepridržavanja programa 
reformi i probijanja budžeta. Inflacija je porasla od 32% u 1998. na 59% u 1999. na preko 600% u 2003. godini.

## Transport
* Birčenog most

## Stanovništvo

Etničke grupe crnci 98% (Šona 71%, Ndebele 16%, ostali 11%), belci 1%, mešani i Azijci 1%.

Religijske grupe: sinkretik (delom hrišćanska, delom lokalna verovanja) 50%, Hrišćanska 25%, Lokalna verovanja 24%, muslimani i drugi 1%.

Jezici: Engleski jezik (zvaničnični jezik), Šona, Sindebele (jezik Ndebele plemena, ponekad zvan i Ndebele) brojni dijalekti i jezici manjih etničkih grupa.

## Gradovi
Popis gradova u Zimbabveu

## Kultura

## Zajednica bivših Jugoslovena
U Zimbabveu postoji mala zajednica Jugoslovena, a sada državljana svih država sa prostora SFR Jugoslavije.

## Reference

## Vanjske veze

* RSF report on Zimbabwe from 2003 
* Amnesty International (Zimbabwe) 
* Zimbabwe Human Rights NGO Forum
* ZIMBABWE Information and Links 
* CIA World Factbook - ''Zimbabwe'' 
* LookSmart - ''Zimbabwe'' directory category
* Open Directory Project - ''Zimbabwe'' directory category
* Yahoo! - ''Zimbabwe''  directory category
* AllAfrica.com - ''Zimbabwe'' news headline links
* IFEX - Free Expression Violations in Zimbabwe