Propaganda Nedićeve vlade

**Propaganda Nedićeve vlade u Drugom svetskom ratu** odnosi se na propagandne aktivnosti Vlade narodnog spasa generala Milana Nedića u cilju ostvarivanja uticaja na javno mnjenje u cilju dobijanja podrške za politiku saradnje sa okupacionim snagama nacističke Nemačke u Srbiji.

Propaganda Nedićeve vlade je bila deo opšte nacističke propagande u okupiranoj Srbiji. Ministar prosvete u Nedićevoj vladi je bio Velibor Jonić.

Prema rečima istoričarke Olivere Milosavljević, kada je Nedićeva propaganda govorila “Evropa” – mislila je na nemački Rajh, kada je govorila “srpski narod” – mislila je isključivo na onaj njegov mali deo koji je podržavao, kada je govorila “naša deca” mislila je samo na onu “nacionalno ispravnu”, za sve ostale važila je omiljena Nedićeva sintagma: “Seme ćemo vam zatrti”.

Jedna od glavnih propagandnih publikacija kvislinške vlade bila je *Krvava lista komunističkih zločina*, objavljena u okupiranom Beogradu 1942. U njoj su fabrikovani detalji o navodnim partizanskim zverstvima (čupanje noseva, svirepa ubistva, testerisanje živih ljudi, itd.).

## Antiustanička propaganda

U početku ustanka u Srbiji 1941. godine, Nedić se obraćao ustanicima kao „grešnicima", nastupajući kao da je među njima većina „zabludela": 

Kakav je bio osnovni pravac djelovanja domaćih vlasti, prije svega oružanih i policijskih organa, predsjednik kvislinške vlade je najavio početkom 1942. godine. U „Novom vremenu“ od 18. januara 1942. javnost je obaviještena da je general Nedić obznanio da se red i mir moraju održati „po svaku cenu“; da će izazivači nereda „platiti svojim glavama“; te da „milosti nema ni za koga“.

S druge strane, njegov režim je progonio pomagače i jatake ustanika, internirao najbliže srodnike kao taoce i preduzimao mere protiv „huškača" po gradovima. Još i 1. septembra 1944. Nedić je tvrdio da je saradnja sa okupatorom bila jedini pravi put "radi spasavanja srpskoga naroda", nasuprot neaktivnosti, čime bi se "sudbina naroda predala u ruke komunista" i otpora, čime bi "biološki opstanak bio doveden u pitanje".

Titovo ime i prezime nije bilo poznato ni partijskom članstvu, a kamoli širim krugovima. Kvislinška i nemačka propaganda širile su tokom ustanka u Srbiji glasine da se na čelu partizanskih odreda nalazi Vladimir Lebedev, savetnik poslanstva SSSR-a u Beogradu.

## Antikomunistička propaganda
 

Uz antisemitizam, centralno mesto u Nedićevoj propagandi zauzimao je antikomunizam, tumačen iz nacionalsocijalističke vizure. Mržnja prema partizanima (“komunistima”) kao prema “srpskim izrodima”, pojačavana je njihovom identifikacijom sa Jevrejima iz uverenja da je “jevrejstvo izmislilo komunizam”. Zato se u gotovo svim objavama o masovnim streljanjima i vešanjima antifašista, tvrdilo da je reč o “komunistima i Jevrejima”. “Pobeda nad boljševizmom” značila je pobedu Trećeg Rajha i uspostavljanje “novog poretka” u Evropi, u kojoj više neće biti Jevreja i komunista.

Vrlo brzo po ulasku nacista u zemlju, kvislinška Nedićeva vlada je donela i prvu meru protiv komunista u obliku Uredbe o prekim sudovima kojom su po kratkom postupku, za 24 sata, osuđivani na smrt. Ubrzo je donela i uredbe kojima je pretila smrtnom kaznom i onima koji ih vlastima ne prijavljuju, propisala meru oduzimanja imovine komunistima, za propagiranje levičarskih ideja predvidela za studente kaznu izbacivanja sa Univerziteta „zasvagda“, a za decu kaznu „izgnanja“ iz škola i upućivanja na prinudno prevaspitavanje. Kolaboracionističke vlasti su javno, preko štampe, obećavale novčane nagrade licima koja ubiju komuniste uz obećanja da će njihova imena biti čuvana u tajnosti. Nazivajući njihovo ubijanje „svetom borbom“, svakodnevno su upućivale pozive da se partizani „zatiru“, „satiru“, „trebe bez milosti“, „uništavaju“, da im se „seme zatire“.

Za Nedićevu propagandu partizani su bili “zločinci”, “banditi”, “tuđinski plaćenici”, “agenti”, “saboteri”, “zlotvori”, “razbojnici”, “zločinački elementi”, “belosvetski ološ”, “robijaši”, “cigani”, “horde”, “žgadija”, “međunarodni šljam”, “društveni talog”, “jevrejska kuga”, “strašna azijatska bolest”, “pogana misao iznikla u satanskom jevrejskom mozgu”, “crvena neman”, “odrod”, “varvari sa istoka”, “crveni dželati”, “nesrbi”, “psihopatološka čudovišta”, “tuđinskim parama zatrovani bednici”… Srbi među njima bili su “izrodi” i “degenerisani primerci”, a partizansko vođstvo činili su “jevreji i internacionalni pustolovi”, “jevrejsko-boljševički ološ”, itd.

Kvislinška propaganda smatrala je komuniste slugama stranog centra (Moskve), „nekrstima“ odnarođenim od svoje matice, te izrazitom manjinom koja se oglušila o „krik za spas srpstva“. Komunisti su proglašavani za nosioce „jevrejske zavere“ za uništenje srpskog naroda. Stanislav Krakov je među borcima Užičke republike nalazio sve sam „međunarodni ološ“: Grke, Hrvate, Španjolce, Bugare, Arbanase, Portugalce, Turke, Francuze, Mađare.

U jednoj naredbi s početka 1942. godine, predsjednik kvislinške Vlade narodnog spasa upućuje apel stanovnicima okupirane Srbije da potkazuju pripadnike NOP-a domaćim vlastima ili okupatoru:

Nedićeva vlada sa svojim Srpskom državnom stražom i Srpskim dobrovoljačkim korpusom Dimitrija Ljotića je vodila oružanu borbu protiv "komunizma" odnosno Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije, koje je predvodio Josip Broz Tito.

Pored oružog, vođen je i propagandni rat. Nedić je govorio da su komunisti naneli srpskom narodu veće zlo nego što mu ga je naneo i jedan neprijatelj u dugoj istoriji. Tita je nazivao „srbožderom“. Nedićeva vlada je izradila desetke propagandnih plakata na kojima kritikuje boljševizam i komunizam, prikazujući ih kao deo „globalne jevrejske zavere“, a pravljeni su i filmovi sa istom tematikom. Na propagandnim plakatima, komunisti su bili prikazivani kao okrutni, uvek praćeni crvenom bojom u vidu plamena (crvena boja je simbolizovala komunističku ideologiju). Većina plakata je komuniste prikazivala kao neprijatelje srpskog naroda i čitave Evrope, uz natpise:

Glavni motivi ovih plakata bila je borba srpskog naroda protiv partizana, pa su se tako često mogli videti prikazi srpskih seljaka sa vilama i drugim poljoprivrednim alatkama, u borbi protiv komunista.

12. oktobra 1941. godine, u završnom dijelu govora upućenom seoskom stanovništvu okupirane Srbije, general Milan Nedić poručuje:

U znak zahvalnosti zbog posebnog zalaganja i revnosti u borbi protiv komunizma, general Nedić je 18. marta 1942. dodijelio Specijalnoj policiji Uprave grada Beograda „prelaznu zastavu". Tom prilikom, Milan Nedić je izjavio: 

U svom obraćanju, objavljenom u prvom broju Glasnika Srpske državne straže iz 1942. godine, general Milan Nedić savjetuje kako se treba odnositi prema sljedbenicima komunizma: 

Antikomunistička izložba u Beogradu je bila otvorena 31. avgusta 1942.

U beogradskoj Sabornoj crkvi, na drugu godišnjicu napada na SSSR "radi spasa Evrope", održan je pomen žrtvama komunizma i borcima protiv istog. Tom prilikom, Nedić je naglasio: "Ako bi Nemačka popustila, ne pomagana od nas sviju, Evropa bi bila groblje, a naš narod poubijan na hiljade i milione, kao oni nesrećni Poljaci u Katinskoj šumi".

Milan Nedić je stalno isticao opasnosti koje »Novoj Srbiji« prijete od boljševizma, dok je stvaranje Jugoslavije smatrao najvećom srpskom greškom:

U septembru 1943. poslata je delegacija srpskih radnika i seljaka u Ukrajinu da bi "upoznala život i prilike u zemlji u kojoj je sve do skora vladao komunizam".

1. novembra 1943. godine, list „Obnova“ prenosi riječi generala Milana Nedića:

Prvog januara 1944. Nedić je održao govor vojnicima i oficirima SDS prilikom polaganja zakletve istakavši: 

Kvislinški list „Novo vreme“, u broju od 4. aprila 1944, objavljuje članak Milana Nedića, predsednika Vlade narodnog spasa, pod naslovom "Glas Srbije piše o opasnosti od Titovih 
jedinica", u kome poziva sve Srbe da se odupru jedinicama NOVJ: 

U aprilu 1944, nakon bombardovanja Niša i Beograda, Nedić poručuje: "Nema sredine: ili pobediti ili propasti. Ubijajte komuniste i seme im zatrite. Tu ne sme biti ni milosti ni sažaljenja. Ako vi njih ne ubijate oni će nas..."

Poslije izvršenog atentata na Adolfa Hitlera (20. jula 1944), predsjednik srpske kvislinške vlade izrazio je žaljenje komandantu Jugoistoka zbog tog slučaja. U telegramu od 23. jula 1944. godine, general Hans Felber obavještava svoje pretpostavljene u Berlinu: 

U avgustu 1944. u Beogradu je trajala izložba "Crna Gora pod petokrakom zvezdom", koja je početkom septembra preneta u Banat, u Belu Crkvu, na prvoj stanici predviđene turneje Srbijom, "da što više Srba upozna... strahote crvenih bandita 'maršala' Tita".

## Anti-saveznička propaganda

Nedićeva propagada je odbacivala sve što je u Srbiji imalo tragove zapadnog uticaja – od ideja demokratije, preko prosvetnog sistema do moderne umetnosti. Vlada narodnog spasa Milana Nedića je posebno pojačala propagandu protiv zapadnih saveznika (Velike Britanije i Sjedinjenih Američkih Država) nakon savezničkog bombardovanja nemačkih položaja u Srbiji, 1943. i 1944. godine. Nakon Teheranske konferencije, Velika Britanija je optuživana i za pomoć koju šalje snagama NOVJ-a u borbi za oslobođenje zemlje.

Na plakatima je uglavnom bio prikazivan britanski premijer Vinston Čerčil. Na jednom od plakata, Čerčil je prikazan u lekarskom mantilu, sa papirom na kojem piše da su svi narodi dužni da Engleskoj daju sva blaga u miru, a svoje živote u ratu.

Nedićeva propaganda je optuživala Veliku Britaniju i SAD, kao i SSSR, da se nalaze u rukama ,,jevrejskih moćnika“, koji upravljaju svetom.

## Propaganda o četnicima

Vlada narodnog spasa Milana Nedića je potajno pomagala četnički pokret Dragoljuba Draže Mihailovića, a njena propaganda je uveliko zavisila od nemačkog stava prema četnicima. Potrebno je napomenuti da je, izuzev dva-tri broja ljotićevskih *Zapisa* s kraja 1943. godine, u Nedićevoj štampi bilo malo otvoreno negativnih tekstova o četnicima Draže Mihajlovića.

Djelatnost obavještajne službe Komande Beograda JVuO u odnosu na kvislinške jedinice odvijala se s ciljem prikupljanja podataka o njihovom brojnom stanju i naoružanju, raspoloženju Nedićevih i Ljotićevih pristalica spram četnika, kao i o stavu pojedinih komandanata prema organizaciji Draže Mihailovića.

U posljednoj godini okupacije, za pribavljanje informacija u vezi sa ovim pitanjima služio je i šef Srpske državne propagande Đorđe Perić. O kontaktima s njim, major Aleksandar Mihajlović (pseudonim »Willy«), četnički komandant Beograda, piše Draži Mihailoviću u izvještaju od 7. marta 1944:

Nakon što je 1944. godine, uoči bitke za Srbiju intenzivirana saradnja četnika sa Nedićevom vladom, sve su povoljniji natpisi u kvislinškoj štampi o četnicima. 24. marta 1944. godine Božidar Nedić, brat Milana Nedića, u listu *Novo vreme*, u članku pod naslovom „Hvala Bogu“, proglašava ujedinjenje srpskih kolaboracionističkih snaga:

6. maja 1944. ljotićevski list *Srpski narod* objavio je tekst u kome se ističe spremnost na saradnju sa četnicima:

## Antisemitska propaganda
 

Pored antikomunističke, Nedićeva vlada je najviše ulagala u antisemitsku propagandu. Antisemitska propaganda je izvirala iz razorne mržnje Adolfa Hitlera, koji je sve svoje protivnike poistovetio sa Jevrejima. Tokom okupacije Srbije, antisemitizam je postao jedna vrsta "kulturološkog rodnog pojma" koji je, između ostalog, obuhvatao komunizam, demokratiju, liberalizam, kapitalizam i ostalo. Boljševici, komunisti i zapadni saveznici (Britanija i SAD) su redovno dovođeni u vezu sa Jevrejima i njihovom ,,globalnom zaverom“.

Ubrzo pošto je juna 1941. vojni zapovednik u Srbiji objavio Naredbu koja se odnosi na Jevreje i Cigane, kvislinška vlada Milana Nedića je donela čitav niz uredbi sa antisemitskom sadržinom (Osnovnu uredbu o univerzitetu, Uredbu o uvođenju nacionalne službe za obnovu Srbije, Uredbu o ustrojstvu srpske državne straže, Uredbu o pripadanju imovine Jevreja u Srbiji, Uredbu o uređenju filmskog prometa, Uredbu o nacionalnoj službi rada za obnovu Srbije, itd.). Uz napred navedene mere kvislinških vlasti kojima je sprovođena rasna i nacionalna diskriminacija, vršeno izbacivanje sa posla, oduzimanje celokupne imovine, uskraćivanje svih građanskih prava itd., propaganda je svakodnevno ponavljala da je rat izazvala „jevrejska zavera“ i da je on rezultat „paklene jevrejske misli“.

U listu *Novo vreme* od 28. maja 1941. godine najavljuje se obilježavanje slave beogradske opštine:

Na svim plakatima, Jevreji su bili prikazivani kao okrutni kapitalisti, sa karakterističnim crtama lica. Jevreji su bili prikazivani kao gospodari sveta, koji drže ekonomiju, privredu, vojsku i dr. Na jednom od plakata, jedan jevrejski rabin je prikazan sa lutkarskim koncima u rukama, dok su kao lutke (odnosno marionete) bili prikazani sovjetski lider Josif Staljin i britanski premijer Vinston Čerčil.

Za Hitlera je antisemitizam bio osnovno sredstvo za širenje nacizma. Nemačka nacija predstavljena je kao izabrana u borbi protiv "jevrejske opasnosti", "svetskog jevrejstva", koje je stajalo podjednako iza komunizma i kapitalističkih država. Antisemitizam je bio osnovni vezivni element cele propagandne konstrukcije, jer je spajao nacističku borbu protiv komunizma i kapitalizma, odnosno protiv Engleske i Sovjetskog saveza. U nacističkoj propagandi je najčešće upotrebljavan epitet “međunarodno jevrejstvo”. Glavni propagandni motiv je teorija zavere u kojoj Jevreji vuku konce svih događaja iz pozadine. Tako su Jevreji bili krivi za sva zla, od kojih je Nemačka želela da oslobodi čovečanstvo.

General Milan Nedić svoje govore redovno usmerava protiv "komunističko-jevrejskog ološa" i "komunističko-masonsko-jevrejsko-engleske mafije". Ovakva retorika predstavljala je provođenje nacističke politike prema Jevrejima, u kojoj su srpski kvislinzi bili veoma angažovani. Masovno hapšenje Jevreja je u Srbiji počelo u avgustu 1941. godine, u čemu je ključnu ulogu imala kvislinška Nedićeva vlada, čija je policija i žandarmerija svojski pomagala nacistima da istrebe Jevreje Srbije u Holokaustu.

Pošto su Jevreji u Srbiji gotovo istrebljeni u prvih godinu dana, antisemitizam je nastavio da služi kao izgovor za napade na ostale nemačke protivnike. Nacistička propaganda je plašila srpski narod da će, u slučaju pobede komunizma, “međunarodni Jevrejin seljacima i radnicima oteti plodove njihovog znoja i truda, pa ih prisiliti da prose od jevrejskih gospodara”. Antijevrejska propaganda u Srbiji je nekad poprimala i gotovo komične tonove, kao u slučaju optuživanja Ajnštajna za jevrejsku zaveru: 

## Antimasonska propaganda

Vlada narodnog spasa Milana Nedića optuživala je masone - slobodne zidare, da stoje iza svetske zavere, baš onako kako su to tvrdili čelnici vladajuće Nacional-socijalističke nemačke radničke partije u Nemačkoj.

Vlada narodnog spasa Milana Nedića je i organizovala jednu antimasonsku izložbu u Beogradu, na kojoj su građani trebali da se uvere u postojanje globalne zavere. Izložba je organizovana u jeku partizanskog ustanka u Srbiji 1941. Na plakatu koji najavljuje antimasonsku izložbu prikazan je lukavi Jevrejin koji drži tas na kojem se nalaze novac i vođa komunista (Staljin).

## Pronacistička propaganda

Poslije masovnih zločina koje je njemački Wehrmacht, uz asistenciju kvislinških trupa, u tek završenoj kaznenoj ekspediciji počinio nad stanovnicima okupirane Srbije, Nedić se 5. decembra 1941. obraća proglasom u kom navodi sljedeće:

Januara 1942. godine ministar Aćimović je posetio srpske zarobljenike u logorima u Nemačkoj, a potom je u kvislinškoj štampi hvalio logoraške uslove:

U izjavi Milana Nedića od 5. septembra 1942, koju prenosi list “Srpsko selo”, između ostalog, se kaže:

U listu “Srpski narod”, u broju od 2. oktobra 1942. godine, na sljedeći način se glorifikuje vođa Njemačkog Reicha Adolf Hitler:

Povodom druge godišnjice napada Njemačke na Sovjetski savez, general Nedić je 21. juna 1943. održao govor, koji je sjutradan prenijelo kvislinško glasilo „Novo vreme“, u kome je pozvao Srbe na totalnu borbu protiv komunizma na evropskom tlu:

## Nacionalistička propaganda
 
Bitnu sastavnicu Nedićeve propagande činila je apsolutizacija Srbije i srpstva.

Nedićeva ekstremno nacionalistička propaganda imala je funkciju da zamagli notornu činjenicu da je srpski narod pod okupacijom. Nedićeva ideologija idealizirala je prošlost, duh srpskog čoveka, njegova moralna svojstva, osećanje za pravdu. Kako su ova duhovna svojstva vezivana samo za Srbe, proizlazilo je da su oni izabrana nacija, jedinstvena, samim tim suprotstavljena nacijama koje nemaju ove osobine. Na tim predrasudama nicala je isključivost prema drugim narodima.

Nedićeva propaganda je "spasavala" je Srbe od propasti koju su mu namenili tuđinske snage i „pakleni uticaji" spolja. Mir i povučenost je za srpski narod bio jedini način da se sačuva od uništenja. Srbi su bili mali narod koji je morao sačuvati svoju egzistenciju; ovo je bio rat velikih radi svojih interesa što se nije ticalo Srba; Srbi su se morali posvetiti sebi i svojoj obnovi, progoneći strane agente i ignorišući tuđe interese. Red, mir i osiguranje ishrane bili su pokliči upućeni malom čoveku, premorenom, preplašenom i izgladnelom.

## Veličanje rada i reda

Poput Nacional-socijalističke nemačke radničke partije, ali i svih njenih saradnika, i Vlada narodnog spasa Milana Nedića je veličala i afirmisala rad i radništvo.

Pored mnogobrojnih plakata koje je Vlada izdala na ovu temu, ona je pravila i mnogo filmova sa istom temom, a njen predsednik Milan Nedić je često primao delegacije radnika i zemljoradnika.

## Časopis Novo vreme
Časopis „Novo vreme“ je bio najtiražniji list u Srbiji za vreme Drugog svetskog rata, a propaganda Vlade narodnog spasa Milana Nedića ga je pohvalila da je najmoderniji na čitavom Balkanu.

## Javni koncerti
Vlada narodnog spasa Milana Nedića je, u saradnji sa nemačkom komandom u Beogradu, često priređivala javne koncerte na otvorenom. Tako je jedan održan na beogradskom trgu Slavija, u izvođenju nemačkog vojnog orkestra.

## Crtani filmovi
Vlada narodnog spasa Milana Nedića je, u okviru svog propagandnog delovanja, snimila nekoliko crtanih filmova.

Jedan od njih je i anti-anglikanski, anti-američki (anti-kapitalistički) i antikomunistički crtani film iz novembra 1943. godine.

Ovakvi crtani filmovi nisu bili namenjeni samo deci, već su bili osmišljeni za sve građane.

## Izdavaštvo
U oktobru 1941. osnovano je izdavačko preduzeće "Jugoistok", s nemačkom upravom, koje je izdavalo udžbenike za osnovne i srednje škole, naslove iz lepe književnosti, nauke, privrede, zakonodavstva, kao i izdanja novije nemačke književnosti, edicija "Biseri".

U „Službenim novinama“ od 8. oktobra 1943. obavljena je Uredba o pregledu i zabrani knjiga. Uredbu potpisuju general Milan Nedić, ministar prosvete i vera Velibor Jonić i ostali ministri u Vladi narodnog spasa. Između ostalog, u uredbi stoji:

## Reference

## Povezano
* Nedićeva Srbija
* Nedićeva Velika Srbija
* Antimasonska izložba
* Apel srpskom narodu

## Vanjske veze
* Kvislinški list "Srpski narod"
* Kvislinški list "Kolo"
* Satirični nedićevski list "Bodljikavo prase"
* Propaganda u okupiranoj Srbiji: Milan Nedić, Velibor Jonić i Dimitrije Ljotić
* Olivera Milosavljević - POTISNUTA ISTINA (Kolaboracija u Srbiji 1941-1944.)