Mirko Banjević

**Mirko Banjević** (Pješivci, 28. mart 1905 — Beograd, 6. septembar 1968) bio je crnogorski i jugoslovenski pjesnik i revolucionar.

Autor je epske poeme *Sutjeska*, kao i pesme *Tužba svetom Vasiliju Ostroškom*, koja se smatra jednom od najznačajnijih pesama socijalne poezije.

## Život

Kao dečak, Banjević je svedočio burnim događajima prvog svetskog rata i poraća. Odmah po ukidanju crnogorske države i stvaranju Kraljevine SHS, došlo je do Božićne pobune decembra 1918, koju su predvodili crnogorski komiti, uglavnom vojnici i oficiri bivše crnogorske vojske. U godinama koje su usledile, vojska Kraljevine SHS je vršila surove odmazde nad porodicama odmetnutih komita, među kojima je i masakr porodice Cvicer 25. aprila 1923. godine. U pjesmi "1923" Mirko Banjević je opisuje teror beogradskih vlasti nad Crnogorcima u novonastaloj Kraljevini SHS, posebno bivšim priopadnicima vojske i komitama, među kojima je bio i njegov otac.

Nakon završenog Filozofskog fakulteta u Beogradu radio je kao novinar i urednik lista *Pobjeda* i časopisa za književnost i kulturu *Stvaranje* u Podgorici. 1936. godine je objavio pesmu *Belveder*, o demostracijama crnogorskih komunista i patriota na Belvederu te godine koje je vlast u krvi ugušila. Zbog svojih političkih stavova je robijao u zloglasnom beogradskom zatvoru Glavnjača.

### Drugi svetski rat

Tokom drugog svetskog rata, odmah po izbijanju ustanka u Crnoj Gori 1941. godine, Banjević se priključio partizanima. Kao ranjenik, u veoma teškom stanju je prošao bitku na Nerevi, poznatu kao bitka za ranjenike. Jedan saborac ovako opisuje njegovo tadašnje stanje:

Nakon toga je, sa Petom proleterskom crnogorskom brigadom je kao ranjenjik preživeo i bitku na Sutjesci 1943, vodeći sve vreme ratni dnevnik i svedočeći o pogibiji slavnog komandanta Save Kovačevića i mnogih drugova.

Na osnovu ovih događaja, zabeleženih u ratnom dnevniku, Banjević je iste godine započeo da piše poemu *Sutjeska*, koju je završio tek godinama kasnije.

### Smrt

6. septembra 1968. godine, Mirko Banjević je skočio sa prozora bolnice Dragiša Mišović u Beogradu, u nervnom rastrojstvu, u strahu od neizlečive bolesti, i zazirući pre toga oko svih oko sebe, u najdubljem usamljenju.

## Dela

Objavljene knjige:

* *Pobune uma*, Nikšić, 1930.
* *Šume*, Nikšić, 1930.
* *Ognjena jutra*, Paraćin, 1940.
* *Sutjeska*, Pobjeda, Cetinje, 1946.
* *Njegošev spomenik*, Cetinje, 1947.
* *Zemlja na kamenu*, Beograd, 1950.
* *Zvjezdani voz*, Zagreb, 1951.
* *Bezdani*, Cetinje, 1956.
* *Sutjeska*, JAZU, Zagreb, 1961.
* *Do iskapi*, Beograd, 1964.
* *Roždanici*, Cetinje, 1968.

Poema Sutjeska ima četiri varijante. Prva je objavljena 1946 (Pobjeda, Cetinje), druga 1953 (Rad, Beograd), treća 1958 (Kosmos, Beograd), a četvrta 1961 (JAZU, Zagreb).

## Ocene i kritike

Radomir Konstantinović ocenjuje da je Banjevićeva poezija "*ispevana po narodski, od krika do jecaja, od pokliča do bugarenja, između kletve i psovke, ali i detinjski naivne, prvorođene, gotovo božjačke, jurodive*"... Konstantinović nalazi nešto praiskonsko kod Banjevića "u tom susretu blagorodnosti sa mračno-podzemnim", zaključivši je Banjević "bio i ostao najizvorniji praiskonac poezije od 1930. do najnovijeg vremena".

Konstantinović ceni Banjevićevo prvo delo *Pobune uma* iz 1930. godine, kao delo velike snage i autentičnosti. On dalje ceni da je *Tužba svetom Vasiliju Ostroškom* najznačajnija Banjevićeva pesma u epohi od 1933. do 1941. godine, i možda jedna od najznačajnijih pesama socijalne poezije uopšte.

## Nasleđe

U Nikšiću, postoji književna zajednica „Mirko Banjević“. Književna zajednica “Mirko Banjević” je osnovana 1979. godine.

Oformljena je i književna nagrada “Mirko Banjević” koja se dodjeljuje za poeziju i prozu na nivou države Crne Gore.

## Reference

 14. Danilo Radojević: Geneza stvaralaštva Mirka Banjevića, FCJK,NB "Radosav Ljumović" 2021.

## Povezano
* Poezija NOB

## Vanjske veze

* Pobjeda: „Pjesnik pobune i eruptivnog saosjećanja“
* Riječi iz snoviđenja