open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Armenska umjetnost

**Armenska umjetnost** je umjetnička produkcija naroda Armenaca i umjetnost na području države Armenije.

## Prahistorijska i starovjekovna umjetnost

Na području današnje Armenije i Gruzije je nastalo mnogo originalnih umjetničkih djela koja imaju odlike naroda koji su dugo vremena vladali ovim područjem – Perzijancima i Rimljanima, te popraćena bizantskom umjetnošću *koiné* iz 5. vijeka.

## Staroarmenska umjetnost

Armenci su bili prvi narod koji je kršćanstvo proglasio državnom religijom (koncem 3. vijeka), čak prije Rimskog Carstva, nakon čega je uslijedilo dugo bogato i sretno razdoblje do mongolske provale u 13. vijeku. U to vrijeme je nastalo mnogo originalnih građevina jedne arhitekture koja se neovisno razvija, posebice oko 10. vijeka.

Zahvaljujući naprednoj građevinskoj tehnici, posebno uporabi betona za podizanje kupola i svodova poduprtih kamenim zidovima, nastali su mnogi značajni spomenici koji su uspjeli preživjeti čak i potrese i ratna razaranja. Armenski su graditelji prije svih primijenili tlocrt koji je podrazumjevao središnju kupolu nad četvrtastom osnovom. Model koji su kasnije mnogi ponavljali (bizantska umjetnost, islamska umjetnost i arhitektura, i dr.). Kupolu, podignutu na kružnom ili mnogokutnom tamburu, često podupiru četiri četvrtasta stupa koji su također smješteni u nutrašnjosti i nadsvođeni lukovima i nišama. Tlocrti nekih građevina prilično su složeni; npr. u crkvama s tlocrtom u obliku grčkog križa krakovi kadšto završavaju apsidom,a između krakova se nalaze kutne niše.

Širom Armenije, ali i sjevernog Irana, zapadne Turske, Gruzije i istočnog Azerbejdžana, susrećemo crkve s pravokutnim i monogokutnim tloctom, kao i crkve s kupolom, a ima i utvrđenih samostanskih kompleksa (kao što su čarobne ruševine Anija, stare armenske prijestolnice).

Ukrasi su većinom isklesani u kamenu, katkada su to intarzije izvedene u stilu koji objedinjuje perzijske, arapske, sirijske i bizantske elemente. Armenska je arhitektura ostavila trajan utjecaj na kasnije stilove u kavkaskom području. Tako su brojni zaštićeni UNESCO-vi spomenici svjetske baštine u Armeniji:
* Samostani Haghpat i Sanahin 
* Samostani Geghard i gornji dio doline Azat 
* Katedrala i crkve Ečmijadzina i arheološki lokalitet Zvartnoc

A na pristupnoj listi zaštićenih spomenika nalaze se:

* Grad Dvin - arheološka lokacija 
* Bazilika i arheološka lokacija grada Jererouka
* Samostan Noravank u gornjem dijelu doline Amaghou 
* Samostani Tatev i Tatevi Anapat kao i okolna dolina Vorotan

Poseban oblik staroarmenske skulpture predstavljaju velike nadgrobne kamene stele s uklesanim križem u plitkom reljefu, ali s bogatom ornamentalnom dekoracijom – *[[hačkar]]i*. Oni su se očuvali i tokom mongolske i turske okupacije, duboko u 19. vijek.

## Veze
* Ranokršćanstvo
* Bizantska umjetnost
* Iranska umjetnost
* Predromanika

## Napomene

## Literatura
* Jean-Michel Thierry, *Armenian Art*, 1989., New York: Harry N. Abrams. 

## Vanjske veze

* Armenska umjetnost - web knjiga autora Dickrana Kouymjiana, California State University, Fresno  Posjećeno 9. ožujka 2011.
* Armenijski moderni umjetnici na areniarts.com
Armenska arhitektura

**Armenska arhitektura** je armenski arhitektonski stil, koji ima bogatu povijest i obuhvaća gotovo tri milenija razvoja.

Armenska srednjovjekovna arhitektura, i armenske crkve, imaju nekoliko razlikovnih obilježja. Imaju jedan od prvih nacionalnih stilova gradnji crkvi.

Zajedničke značajke uključuju ove elemente:
* Kupola, podsjeća na stožac planine Ararat, zaobljena je i radijalno segmentirana. 
* Vertikalni naglasak cijele strukture, visina crkve veća je od dužine.
* Pojačavanje dojma okomitosti s visokim, uskim prozorima.
* Zaobljeni svodovi.
* Materijal gradnje je gotovo isključivo kamen, najčešće vulkanski tuf ili bazalt.
* Složeni krov sastoji od fino rezane šindre od tufa.
* Freske i rezbarije, ako su prisutne oponašaju lišće vinove loze.
* Koriste se visoki lukovi.

Arhitektura Armenije razvijala se vjekovima i bila je pod utjecajem Irana, Bizanta i Evrope.

Najstarija arhitektura pokazuje utjecaj države Urartu. To su bile kružne građevine, s pažljivo zidanim blokovima od lokalnoga vulkanskoga kamena.

U današnjoj Armeniji postojale su grčke kolonije, čiji su hramovi uglavnom uništeni u potresima. Osim hramova, gradili su se amfiteatri i rimska kupališta. Nakon uvođenja kršćanstva 304. godine, više grčkih hramova postali su kršćanskim crkvama.

Prve kršćanske crkve imale su tetrakonhni plan poput crkve sv. Ripisme. Katedrala u Zvartnocu (), srušila se 930., a njeni ostaci i danas pokazuju majstorstvo zanata armenskih graditelja.

Osim hramova, grade se i svjetovne građevine za vrijeme armenskih kraljeva. Primjenjuju se arhitektonski oblici, kao što su lukovi, koji su vjekovima ispred sličnih oblika u arhitekturi Zapadne Evrope. Kasnije, Armenija ulazi u razdoblje opadanja. Učestali napadi neprijatelja, nisu pogodne za izgradnju novih hramova i palača. Graditelji samo proširuju postojeće objekte.

Od 19. vijeka, Armenija postaje pokrajina Ruskog Carstva. Slab je doprinos razvoju nacionalne kulture. Tokom tog razdoblja, nije bilo značajnih novih građevina. Iz sovjetskog razdoblja, ističe se Matenadaran, riznica starih rukopisa i knjiga.

Armenska arhitektura postoji i u mnogim zemljama, gdje živi armenska dijaspora. Primjer je armenska katedrala u Lvivu u Ukrajini.

## Galerija


Datoteka:Echmiadzin-hripsime.jpg|Crkva sv. Ripisme
Datoteka:2014 Prowincja Ararat, Chor Wirap (12).jpg|Hor Virap
Datoteka:Etchmiadzin cathedral.jpg|Ečmijadzinska katedrala
Datoteka:Sanahin Monastery.jpg|Sanahin
Datoteka:Geghard1.jpg|Geghard
Datoteka:Noravank-astvatsatsin-IMG 2015.JPG|Noravank
Datoteka:Shoghakat Church, Ejmiadsin.JPG|Crkva Šogakat



## Izvori
Lervička deklaracija

**Lervička deklaracija** () odnosi se na saopštenje prvog ministra Škotske Alexa Salmonda koje je on 25. jula 2013. u ime škotske vlade dao u Lerviku *(Lerwick)*, glavnom gradu Shetlandskog arhipelaga, a u kojem se kaže da će jedna ministarska radna grupa ispitati mogućnost decentralizacije vlasti u Škotskoj u cilju ustupanja dodatnih ovlašćenja Shetlandu, Orkneyu i Vanjskim Hebridima.

Ova je deklaracija data kao odgovor na kampanju koju su juna 2013. pod nazivom *Naša ostrva - naša budućnost* *(Our Islands - Our Future)* pokrenuli lideri tri ostrvska Područnog vijeća (council area) u Škotskoj ― Šetlandskog ostrvskog veća, Orkneyjskog ostrvskog veća i Ostrvskog veća Zapadnih ostrva ― i koja je pozvala na veću autonomiju za ta ostrva. Ta je kampanja osmišljena tako da profitira od diskusija koje je pokrenuo referendum o nezavisnosti Škotske 2014, premda je sama kampanja postavljena neutralno u odnosu na pitanje nezavisnosti Škotske.

Salmond je ovo saopštenje nazvao po Lerviku *(Lerwick)*, glavnom gradu Shetlandskih ostrva, zato što je u tom gradu 25. jula 2013. održana sednica škotske vlade

## Reference
Pamuk

**Pamuk** je mekano vlakno koje raste oko sjemena biljke *[[Gossypium]]*, grma iz tropskih i suptropskih krajeva, uključujući Ameriku, Indiju i Afriku.

Praktično sav komercijalni pamuk koji se danas uzgaja su varijante američkih vrsta *[[Gossypium hirsutum]]* i *[[Gossypium barbadense]]*. Vlakno se najčešće upreda u niti i koristi za izradu mekanih, prozračnih tkanina i najčešće je korišteno prirodno vlakno u svijetu danas.

## Ime

Srpskohrvatski naziv *pamuk* je posuđenica iz turskog *pamuk* (istog značenja), dok je ona preuzeta iz perzijskog (*penbe*). Engleski *cotton* i slični španjolski, nizozemski, francuski i talijanski nazivi su posuđeni iz arapskog *(al) qutn* قُطْن, "pamuk".

## Svojstva i historija

Pamuk je po mnogo čemu najvažnije vlakno za izradbu tkanina. Ponajprije, pamuk je jeftin, savitljiv i lako se može upresti u konac. Ne zahtijeva posebnu njegu, dobro se pere i dugo traje.

Proizvodi od pamuka bili su poznati u Indiji i Srednjoj Americi već prije 5000 godina. Kad su prvi put vidjeli pamuk, Evropljani su ga opisali kao vlakno slično vuni. Tada je, zbog svoje skupoće, bio dostupan samo bogatim slojevima stanovništva. Kad je Kolumbo krenuo pronaći put za Indiju, jedan od ciljeva mu je bio da, uz ostale dragocjenosti pronađe i pamuk.

## Proizvodnja pamuka i korištenje tkanine

Pamukovo sjeme obraslo vlaknima prosječne je duljine 3 centimetra; odvajanjem sjemena i raznim postupcima prečišćavanja dobiva se važna tekstilna sirovina. Prije nego što je Eli Whitney izumio stroj za pamuk, čovjeku je bio potreban cijeli dan kada bi izvadio sjemenke iz pola kilograma pamuka.

Nakon pročišćavanja pamučna se vlakna prešaju u bale teške i po 250 kilograma i odvoze u tvornice tekstila, gdje se prerađuju u tkanine. Od cjelokupne svjetske proizvodnje tekstilnih vlakana, više od 70% otpada na pamuk. Otporno vlakno pamuka korišteno je u različite svrhe. Najduža i najkvalitetnija vlakna koriste se za čipke i fine tkanine, dok se kraća koriste za izradu zavjesa, pokrivača i deka ili za industrijske proizvode, kao što su konac, vrpce i pamučna vuna. Kad se pamuk podvrgne postupku nakon kojeg više ne može propuštati vodu, onda je to gotov materijal, od kojeg se rade kišobrani i kišni ogrtači.

## Vanjske veze
;Ostali projekti
Makedonska književnost

**Makedonska književnost** je književnost pisana na makedonskom jeziku.

## Historija
Makedonski jezik nije službeno priznat sve do nastanka makedonske državnosti u Socijalističkoj Jugoslaviji 1946. Krste Misirkov u svome djelu *Za Makedonskite raboti* (Za makedonska djela) i *Vardar* započeo je gradnju makedonskoga jezika i književnosti. Isto djelovanje nastavio je i Kosta Racin nakon Prvoga svjetskog rata, koji je pisao pjesme i izdavao ih u novinama 1930-ih. Racinova zbirka pjesama *Beli mugri* (Bijele zore), uključivala je mnogo usmenih pjesama, nastalih u versajskoj Jugoslaviji, a govore o jačanju i nacionalnom osvješćivanju Makedonaca. Neki pisci, kao Kole Nedelkovski, radili su i izdavali pod političkim pritiskom. 

## Suvremena književnost
Nakon Drugog svjetskog rata, Blaže Koneski i drugi bili su zaduženi za sastavljanje modernoga makedonskog jezika. Zbog slobode pisanja na makedonskome jeziku, makedonska će književnost dobiti mnoge talentirane knjižvenike. Najbolje makedonsko pjesništvo pisali su Aco Šopov, Slavko Janevski, Blaže Koneski, i Gane Todorovski. Janevski je također bio pisac proza i autor prvoga makedonskog romana, *Selo zad sedumte jaseni* (Selo iza sedam jasenja). Njegov najambiciozniji rad bili su šest romana o makedonskoj historiji i roman pod nazivom *Tvrdoglavi*, koji govori o makedonskim legendama. Predratni pisci, kao Vasil Iljoski, nastavili su pisati. Pojavili su se i kazališni pisci, a najpoznatiji su Kole Cašule, Tome Arsovski, i Goran Stefanovski. Cašule je također napisao nekoliko novela. Glavna njegova tema bila je poraz idealista i ideala. Njegova predstava *Crnila* prikazuje ubojstvo makedonskoga narodnog vođe od strane Makedonaca.

Najpoznatiji makedonski pisac proza je Živko Čingo, čiji je skup djela *Paskvelija* (1962.) i *Nova Paskvelija* (1965.), a govore o zamišljenoj zemlji gdje se sukobljavaju stare tradicije i revolucionarne ideje. Njegov roman *Golemata voda* (Velika voda), pokazuje žalost i veličinu djetinjstva. Drugi značajni pisci su Vlada Uroševic *(Sonuvacot i prazninata* (1979.) i Jovan Pavlovski (*Sok od prostata*).

## Literatura

* *Makedonska književnost*. Tome Sazdov, Vera Stojčevska-Antić, Dragi Stefanija, Georgij Stalev, Borislav Pavlovski. Školska knjiga. Zagreb, 1988.
Armenska književnost

**Armenska književnost** razvijala se paralelno s poezijom te zemlje. U historiji Armenije, postoji nekoliko zlatnih doba i nekoliko književnih pokreta: historiografska književnost 5. vijeka, poezija od 10. do 15. vijeka i armenska književna revolucija u 19. vijeku. 

Armenska književnost počinje se razvijati nakon prihvaćanja kršćanstva i pojave armenskog pisma 406. godine. Sveti Mesrop Maštoc bio je armenski jezikoslovac i crkveni vođa, koji je prilikom prevođenja kršćanskih tekstova na materinski jezik zaključio kako se za pojedine riječi ne mogu rabiti pisma susjednih naroda, jer im nedostaju glasovi karakteristični za armenski. Zato je izmislio abecedu pod utjecajem grčkog alfabeta. U 5. vijeku, armenska književnost ima oblik historiografije. Mojsije Horenski, o čijem se životu ne zna mnogo, piše "Historija Armenije", kao mješavinu historije i legende poput one o Haiku, legendarnom patrijarhu i osnivaču armenske nacije. Mojsijevo djelo bitno je, zbog očuvanja stare armenske pripovjedačke baštine. Kasnije se citiralo mnogo puta, a Mojsije Horenski, smatra se ocem armenske histiografije te se ponekad naziva i armenskim "Herodotom". I prije njega, bilo je pisaca, koji su pisali o historiji Armenije poput Agathangelosa. 

Tokom srednjeg vijeka, malo se zna o armenskoj književnosti i nije poznata gotovo nijedna knjiga iz toga doba. No, od kraja 10. vijeka, javljaju se romani, a posebno knjige poezije. Neki pjesnici imaju veliki ugled, poput: Grgura Narekacija i Nahapeta Koučaka.

Tokom renesanse, 17. i 18. vijeka, književnost je oskudna. Samo se javlja Sajat Nova kao trubadur cijelog Kavkaza i kao most među kulturama.

Kroz 19. vijek, dogodila se armenska književna revolucija, čiji je glavni predstavnik Raffi (pravim imenom Hakob Mélik Hakobian). Romani su uglavnom apologetski, pisci pišu suvremenim armenskim jezikom, a njihove priče su "slobodne" (autori su uglavnom intelektualci, slobodoumni). Pojavljuje se velik broj modernih romana.

Mnogobrojna je armenska dijaspora, među kojom se isticao književnik William Saroyan.
Francuski i indijanski rat

**Francuski i indijanski rat** (1754–1763) je američki naziv za severnoameričko bojište Sedmogodišnjeg rata. Isti rat se u kanadskoj istoriji naziva **Rat osvajanja**. Rat je uglavnom vođen između kolonija Britanske Amerike i Nove Francuske, a obe strane su pojačale vojne jedinice iz njihovih matičnih država Velike Britanije i Francuske, koje su jedna drugoj objavile rat 1756. Iste godine, rat je eskalirao od regionalnog pitanja do svetskog rata.

Ime rata se odnosi na dva glavna neprijatelja britanskih kolonista: francuske snage i razne domorodačke vojske u savezu sa Francuzima. Britanski i evropske istoričari koriste naziv Sedmogodišnji rat, kao i mnogi Kanađani. Frankokanađani nazivaju ovaj rat Rat osvajanja.

Rat je vođen uglavnom duž granice koja je odvajala Novu Francusku od britanskih kolonija od Virdžinije do Nove Škotske. Francuzi su bili brojčano mnogo slabiji, pa su se mnogo oslanjali na indijanske saveznice. Rat je izbio zbog spora oko kontrole nad sastavom reka Alegejni i Monongahila, mesta francuske tvrđave Fort Djuken i današnjeg Pitsburga. Spor se pretvorio u sukob u bici kod Žumonvil Glena u maju 1754, u kojoj je virdžinijska milicija pod komandom 22-godišnjeg Džordža Vašingtona uhvatila u zasedi francusku patrolu. Sve britanske operacije od 1755. do 1757. u pograničnim oblastima Pensilvanije i Njujorka su propale, zbog lošeg vođenja, unutrašnjih podela i efikasnih kanadskih, francuskih i indijanskih napada. Britansko osvajanje Fort Bosažura 1755. na granici koja je odvajala Akadiju od Nove Škotske je dovelo do proterivanja Akađana. Naređenje za deportacije je izdao Vilijam Širli, vrhovni komandant Severne Amerike, bez dobijanja saglasnosti od Velike Britanije. Akađani, i oni koji su zarobljeni sa oružjem i oni koji su položili zakletvu britanskom kralju, su proterani. Isto tako, Incijanci su bili proterani sa svojih zemalja da bi se napravilo mesta da doseljenike u Novu Englesku.

Nakon katastrofalne britanske kampanje iz 1757. (koja je za ishod imala neuspešni pohod na Luisburg i opsadu Fort Vilijam Henrija, što je pratilo indijansko mučenje i masakriranje britanskih zarobljenika), britanska vlada je podnela ostaku. Na vlast je došao Vilijam Pit i značajno je povećao britanske vojne resurse u kolonijama u vreme kada Francuska nije bila voljna da rizikuje velike konvoje u pomoć svojim malim snagama u Novoj Francuskoj. Ona je koncentrisala svoju vojsku protiv Pruske i njenih saveznika na evropskom bojištu. Između 1758. i 1760. britanska vojske je prodrla u srce Nove Francuske i zauzela Montreal u septembru 1760.

Ishod rata je bio jedan od najznačajnijih događaja u veku anglo-francuskih ratova. Francuska je ustupila Francusku Luizijanu istočno od reke Misisipi svom savezniku Španiji kao nadoknadu za špansku predaju Floride Britancima u zamenu za vraćanje Havane. Francuske kolonije severno od Kariba su svedene na ostrva Sen Pjer i Mikelon, što je potvrdilo položaj Velike Britanije kao dominantne kolonijalne sile u istočnoj Severnoj Americi.
15. dodjela Oscara

**15. dodjela Oscara** je održana 4. marta 1943. u Hotelu Ambassador u Los Angelesu. Na njoj je losanđeleska Akademija odala priznanje najboljim filmskim ostvarenjima premijerno prikazanim u periodu od 1. januara do 31. decembra 1942. godine. Vodio ju je, kao i prethodne godine, komičar Bob Hope.

Ceremonija je, daleko više nego prethodna, bila obilježena sudjelovanjem SAD u Drugom svjetskom ratu, pa je veliki broj nominiranih i nagrađenih ostvarenja bio, u većoj ili manjoj mjeri, tematikom vezan uz ratna zbivanja ili imao propagandni karakter. To je uključilo i glavnog pobjednika, ratnu dramu *[[Mrs. Miniver (film)|Mrs. Miniver]]*, koja je osim Oscara za najbolji film osvojila još pet nagrada, uključujući Oscar za najbolju glumicu. Njega je osvojila Greer Garson, koja je nakon proglašenja pobjednicom, održala govor u trajanju od šest minuta, koji se smatra najdužim u historiji Oscara.

U kategoriji najboljeg dokumentarnog filma su nagradu podijelila četiri filma - sva vezana uz rat, od toga dva američka (*[[Battle of Midway (dokumentarni film)|Battle of Midway]]*, *[[Prelude to War]]*), jedan australijski (*[[Kokoda Front Line!]]*) i jedan sovjetski (*[[Moscow Strikes Back]]*).
## Nagrade

Pobjednici su navedeni prvi i označeni **podebljanim slovima**.

## Počasne nagrade
* Charles Boyer 
* Noël Coward (za film In Which We Serve)
* MGM (za "prikaz američkog načina života u filmskoj seriji "Andy Hardy")

### Memorijalna nagrada Irving G. Thalberg
* Sidney Franklin

## Višestruke nominacije i nagrade

Sljedeći filmovi su imali višestruke nominacije:

* *12 nominacija:* *Mrs. Miniver*
* *11 nominacija:* *The Pride of the Yankees*
* *8 nominacija:* *Yankee Doodle Dandy*
* *7 nominacija:* *Random Harvest*, *The Talk of the Town*
* *4 nominacije:* *Arabian Nights*, *Jungle Book*, *The Magnificent Ambersons*, *This Above All*, *Wake Island*
* *3 nominacije:* *Bambi*, *The Black Swan*, *Flying Tigers*, *Holiday Inn*, *The Invaders*, *Kings Row*, *Now, Voyager*, *The Pied Piper*, *Reap the Wild Wind*, *Take a Letter, Darling*, *You Were Never Lovelier*
* *2 nominacije:* *Captains of the Clouds*, *Flying With Music*, *The Gold Rush*, *My Gal Sal* *One of Our Aircraft Is Missing*, *Road to Morocco*, *The Shanghai Gesture*, *Silver Queen*, *Woman of the Year*

Sljedeći filmovi su dobili više od jedne nagrade:

* *6 nagrada:* *Mrs. Miniver*
* *3 nagrade:* *Yankee Doodle Dandy*

## Reference

## Vanjske veze
* Academy Awards Database
Operacija Erntefest

**Operacija Erntefest** (; u prevodu: *Operacija Žetveni festival*) bilo je kodno ime za operaciju koju su izvele okupacione snage nacističke Nemačke s ciljem da pobiju sve Jevreje koji su ostali u oblasti Lublina i u Lublinskom getu. Operacija je izvedena tokom 3. i 4. novembra 1943. godine. Tokom operacije ubijeno je oko 42.000 Jevreja.

„Erntefest“ je počeo u zoru 3. novembra 1943. Radne logore Travniki i Ponijatova su okružile SS i policijske jedinice. Jevreji su izvođeni iz logora u grupama i streljani u okolnim jamama iskopanim za ovu svrhu. U Majdaneku su Jevreji prvo odvojeni od ostalih zatvorenika, a zatim su odvođeni u grupama do obližnjih rovova i streljani. Jevreji iz drugih radnih logora u oblasti Lublina su dovedeni u Majdanek i ubijeni. Tokom ubijanja u Majdaneku i Travnikiju svirala je muzika kako bi se smanjila buka od pucnjave. Operacija je u Majdaneku i Travnikiju završena za jedan dan. U logoru Ponijatova ubijanje je trajalo dva dana.

## Literatura

* Arad, Yitzhak: *Belzec, Sobibor, Treblinka: The Operation Reinhard Death Camps*. Indiana University Press, Indianapolis 1987.
* Gilbert, Martin: *The Holocaust: A History of the Jews of Europe During the Second World War*. Holt, Rinehart and Winston, New York 1985.
* Marszalek, Jozef: *Majdanek: The Concentration Camp in Lublin*. Interpress, Warsaw 1986.
* Erntefest – Zapomniany epizod Zagłady: 3-4 listopada 1943', ed. W. Lenarczyk and D. Libionka, Państwowe Muzeum na Majdanku, Lublin, 2009, .

## Vanjske veze
* *United States Holocaust Memorial Museum* - Aktion „Erntefest“
* Jennifer Rosenberg: *[http://history1900s.about.com/cs/persecution/a/erntefest.htm Aktion Erntefest] *, *About.com: 20th Century History*.
1. dodjela Zlatnog globusa

**1. dodjela "Zlatnog globusa"**

održana januara 1944.


Najbolji film: 
** Bernardettina pjesma **


**1. dodjela "Zlatnog globusa"**, za filmska ostvarenja u 1943. godini, održana je krajem januara 1944. godine u studiju 
20th Century Fox u organizaciji Udruženja holivudskih stranih novinara u Los Angelesu. Dodijeljeno je ukupno 6 Zlatnih globusa u šest kategorija: najbolji film, najbolji režiser, najbolji glumac, najbolja glumica, najbolji sporedni glumac i najbolja sporedna glumica.

## Dobitnici
### Najbolji film
***[[Bernardettina pjesma]]*** u režiji Henryja Kinga;

### Najbolji glumac
***[[Paul Lukas]]*** - Straža na Rajni;

### Najbolja glumica
***[[Jennifer Jones]]*** - Bernardettina pjesma;

### Najbolji režiser
***[[Henry King]]*** - Bernardettina pjesma;

### Najbolji sporedni glumac
***[[Akim Tamiroff]]*** - Kome zvono zvoni;

### Najbolja sporedna glumica
***[[Katina Paxinou]]*** - Kome zvono zvoni;

## Reference

## Vanjske veze
* Službena stranica HFPA 
* Zlatni globus 1944.
Udruženje holivudskih stranih novinara

**Udruženje holivudskih stranih novinara** (engl. *Hollywood Foreign Press Association*, skraćeno **HFPA**) je američka organizacija filmskih novinara. Članovi organizacije su različitih nacionalnosti, koji uglavnom rade i pišu o flmovima holivudske produkcije, ali objavljuju u stranim časopisima.

Hollywood Foreign Press Association osnovana je 1943. godine od dopisnika britanskih novina Daily Mail. Organizacija je najpoznatija po filmskoj nagradi Zlatni globus, koju dodjeljuje od 1944. godine, za najbolje filmove proucirane u protekloj godini. Po navodima New York Times ova neprofitna organizacija je na organiziranju dodjele Zlatnog globusa 2003. godine zaradila 5,7 Mio. US-$.

## Članovi
Trenutno HFPA ima 81 aktivnog člana te 3 doživotna počasna člana (Isabelle Caron	
Helena Mar-Elia i Helmut Voss). Neki od poznatijih članova organizacije su: Elmar Biebl, Avik Gilboa, Anke Hofmann, Helen Höhne, Munawar Hosain, Yoram Kahana, Karen Martin, Scott Orlin, Patrick Roth, Frances Schönberger i Dierk Sindermann, Mira Panajotović, Katherine Tulich. Kriteriji za primanje u HFPA su, kao i način dodjele Zlatnog globusa, nisu poznati javnosti, ali je primanje u organizaciju moguće na prijedlog dva aktivna člana udruženja.

## Reference


## Vanjske veze
* Službena stranica Hollywood Foreign Press Association
Krakovski geto

**Krakovski geto** je bio jedan od pet glavnih jevrejskih geta koje je oformila nacistička Nemačka u Generalnom gubernatorstvu s ciljem progona, terora i eksploatacije Jevreja tokom nemačke okupacije Poljske u Drugom svetskom ratu. To je bio početak odvajanja onih koji su „radno sposobni“ od onih koji će kasnije biti okarakterisani kao „nedostojni života“. Geto je likvidiran u periodu od juna 1942. do marta 1943, a većina njegovih stanovnika poslata je u logore smrti Belzec i Aušvic i logor Plašuv.

Među preživelima iz Krakovskog geta je i poznati filmski režiser Roman Polanski, koji je u svojim memoarima pod naslovom „Roman“ opisao doživljaje iz tog vremena.

Oskar Šindler, nemački biznismen, došao je u Krakov zbog radnika koji su bili na raspolaganju u getu. Izabrao je radnike za svoju fabriku i stekao simpatije prema njima. Godine 1942. Šindler je video kako se stanovnici geta brutalno otpremaju u Plašuv, a potom je žestoko radio da spasi Jevreje koji su bili zatvoreni. Ovi događaji su prikazani u filmu Stivena Spilberga *[[Šindlerova lista]]*. U jednom od najdramatičnijih događaja, 300 Šindlerovih radnika je bilo deportovano u Aušvic, a on je lično intervenisao kako bi ih spasio.

## Reference

## Literatura

* O Krakovskom getu 
* Schindler's List 
* Schindler's Krakow
* 
* Polanski, Roman. (1984). *Roman*. New York: William Morrow and Company. 
* Katz, Alfred. (1970). *Poland's Ghettos at War*. New York: Twayne Publishers. 
* Weiner, Rebecca. Virtual Jewish History Tour
Varšavski geto

**Varšavski geto** bio je najveći od izolovanih delova gradova (getoa) u koje je nacistički režim krajem 1930-ih i početkom 1940-ih zatvarao Jevreje u okviru holokausta na području Nemačke i okupiranih zemalja. U getu je došlo do velikog ustanka, koji je jedini organizovani i masovni otpor Jevreja holokaustu.

Jedan deo grada bio je u velikoj meri izolovan gradnjom zidova, zazidavanjem vrata i prozora na zgradama itd. Iz njega su iseljeni drugi stanovnici i prisilno smešteni Jevreji. Sredinom 1942. tu je bilo smešteno čak pola miliona ljudi, trpeći od oskudice, bolesti i drugih problema.

U maju 1942. započeta je deportacija u logore smrti; u aprilu 1943. ostala je polovina prvobitnog broja Jevreja.

Krajem 1942. počele su se u getu organizovati grupe otpora. Kada su u januaru 1943. odredi SS-ovaca, žandara i poljskih policajaca ušli u geto da nastave sa deportacijama, dočekani su oružjem. Nacisti su tada odlučili uništiti geto. Poljski pokret otpora obavestio je 18. aprila branioce geta da Nemci spremaju ofanzivu velikih razmera. Nasuprot Jevrejskoj borbenoj organizaciji (JOB) koja je u dvadesetak drupa imala oko tri stotine slabo naoružanih boraca, stajalo je desetak hiljada nacista pod komandom SS-pukovnika fon Samern-Frankenega (*von Sammern-Frankkenegga*).

Prvi odredi pojavili su se u zoru na ulazima geta. Branioci su SS-ovce dočekali paljbom i već posle desetak minuta dva tenka su bila u plamenu i prvi napad je bio odbijen. Fon Samern je smenjen i komandu je preuzeo SS-general J. Strop (*J.Stroop*). Ni ponovljeni napadi nisu slomili otpor, a povećan je broj mrtvih i ranjenih nacista.

Nemci tada bacaju protiv geta sve raspoložive snage: esesovce, policiju i Vermaht i prodirući u pojedine delove grada bacačima plamena spaljivali su sve zgrade.

U ratnom biltenu br.5 JOB opisuje stanje 22. aprila: *„Očigledno je da su Nemci vatrom opustošili geto, jer su uvideli da ne mogu slomiti otpor otvorenom borbom. Hiljade žena i dece izgorelo je u kućama: neki su u zapaljenoj odeći ličili na žive baklje. No odluka boraca da ne popuste nije oslabila ni u ovim uslovima“*. Tek uveče 16. maja general Strop je mogao obavestiti pretpostavljene da jevrejski geto u Varšavi više ne postoji.

Oko 20.000 preživelih odvedeno je u logore smrti.
Ustanak u Varšavskom getu

**Ustanak u varšavskom getu** bio je oružani otpor Židova protiv nacista. Dogodio se između 19. travnja i 16. svibnja 1943. u varšavskom getu. Borbe su počele u vrijeme posljednjih deportacija Židova iz Varšave. Židovi su imali puno slabije naoružanje od nacista, koju su imali zrakoplovstvo, topništvo, oklopna vozila i sl. Nakon mjesec dana brutalnih borbi ustanak je ugušen u krvi, a varšavski geto spaljen i sravljen sa zemljom. Brojčano i vojno superiorniji nacisti ubili su oko 7000 stanovnika geta i boraca. Preostalih oko 42 000 preživjelih Židova, deportirano je u koncentracijske logore.

## Prethodni događaji
Dana 16. listopada 1940. osnovan je varšavski geto odlukom njemačkoga guvernera generala Hansa Franka. U ljeto 1942. Nijemci su počeli deportacije Židova u logorima istrebljenja, uglavnom u Treblinki. Tijekom mjesec dana deportirano je gotovo 300 000 Židova. Tada je ostalo oko 50 000 Židova u getu, a Nijemci smanjuju prostor geta za oko četvrtinu svoje bivše površine. Godine 1943. nacisti su željeli potpuno isprazniti varšavski geto i zatvoriti ga. Židovi u varšavskom getu bili su svjesni, da nacisti ubijaju deportirane Židove, jer su imali dojave o tome.

Počevši od ljeta 1942., Židovi su se organizirali i smišljali kako podići ustanak. Prvi sukob dogodio se 18. siječnja 1943. Krvavo je ugušen nakon nekoliko dana i velikih gubitaka.

## Ustanak

Dana 19. travnja 1943., nacističke SS-jedinice pokrenule su likvidaciju geta. Stanovnici geta digli su se na ustanak s prokrijumčarenim oružjem i onim iz vlastite izrade. SS jedinice napale su s topništvom.

Marek Edelman koji je bio jedan od vođa ustanka, izjavio je sljedeće činjenice o odnosu snaga: "Pobunjenika je bilo 220, a nacista 2 090. Nijemci su imali zrakoplovstvo, topništvo, oklopna vozila, minobacače, 82 strojnice, 135 puške i 1358 karabina. Svaki ustanik imao je revolver, pet zapaljivih i pet ručnih bombi. Svaki dio geta imao je 3 karabina, a cijeli geto 2 mine i samo jedan automatski pištolj.

Naciste je na početku vodio Ferdinand von Sammern-Frankenegg, ali je zamijenjen nakon frontalnoga napada, u kojem je nekoliko SS vojnika ubijeno. Vodstvo je zatim preuzeo Jürgen Stroop, koji je usporio akciju s ciljem minimalnih gubitaka. Ustanak je trajao oko mjesec dana.

Procjenjuje se, da je poginulo 16 SS vojnika i najmanje 7000 Židova. Oko 42000 Židova deportirano je u koncentracijske logore Poniatowa, Trawniki i Majdanek. Oko 7000 Židova poslano je u koncentracijski logor Treblinka.

## Reference

## Vanjske veze
;Sestrinski projekti
Rabat (trgovina)

**Rabat** je umanjenje prodajne cijene koju prodavač odobrava kupcu ukoliko kupac kupi određenu količinu robe ili zadovolji određene uvjete. 
Rabat na cijenu je udio u prodajnoj cijeni koji proizvođač daje distributeru odnosno prodavaču njegove robe. Na ovaj način proizvođač obezbjeđuje uniformnu krajnju cenu. 
Postoji jasna razlika između rabata i popusta u tome što popust nije obavezujući (ne zahteva od prodavca da se pridržava cene proizvođača). Također, rabat, za razliku od popusta, nije moguće dati krajnjem kupcu. Dakle, pojam rabata veže se uz veleprodaju, a pojam popusta uz maloprodaju.
Geto u Minsku

**Minski geto** je formiran u Minsku ubrzo posle invazije nacističke Nemačke na Sovjetski Savez. Bio je jedan od najvećih u istočnoj Evropi, a najveći na okupiranoj teritoriji Sovjetskog Saveza. U njemu je bilo smešteno blizu 100.000 Jevreja, od kojih je većina stradala u holokaustu.

Kao i u mnogim drugim getima, Jevreji su bili primorani da rade za Nemce u fabrikama. Stanovnici geta su živeli u veoma lošim uslovima, sa nedovoljnim zalihama hrane i lekova.

U martu 1942. ubijeno je oko 5.000 Jevreja. Danas se na tom mestu nalazi spomenik Minskom getu. Do avgusta 1942. u getu je ostalo manje od 9.000 Jevreja, prema nemačkim zvaničnim dokumentima. Geto je likvidiran 21. oktobra 1943, a preostali minški Jevreji su ubijeni u logoru smrti Sobibor. Nekoliko hiljada Jevreja je ubijeno i u logoru Mali Trostanec.

## Reference

## Literatura
* Barbara Epstein, *The Minsk Ghetto 1941-1943: Jewish resistance and Soviet internationalism*, University of California Press, 2008,  (http://www.minskghetto.com/ )
* Hersh Smolar, *The Minsk Ghetto: Soviet-Jewish partisans against the Nazis*, Holocaust Library, 1989, 

## Vanjske veze

* Map of the Minsk Ghetto at USHMM 
* Minsk Ghetto Photographs
* 1943 Minsk Ghetto List
* Political Controversy Marks Anniversary Of Minsk Ghetto's Destruction, *Radio Free Europe*
Lavovski geto

**Lavovski geto** () je bio geto koji je uspostavljen u gradu Lavov na teritoriji okupirane Poljske za vreme Drugog svetskog rata. To je bio jedan od najvećih jevrejskih geta osnovan od strane nacističke Nemačke nakon zajedničke Nemačko-sovjetske invazije na Poljsku. Pre Drugog svetskog rata u gradu je živelo više od 120.000 Jevreja, a taj broj se za vreme rata popeo na oko 220.000, jer su mnogi Jevreji pobegli u tada relativno sigurne delove istočne Poljske koji su bili pod sovjetskom okupacijom.

Nakon napada Nemačke na Sovjetski Savez 1941, nacisti su preuzeli kontrolu nad gradom. Geto je uspostavljen u drugoj polovini 1941, nakon dolaska Nemaca, a likvidiran je u junu 1943. Svi stanovnici geta koji su preživeli do tada, poslati su u logor smrti Belzec i koncentracioni logor Janovska.

## Reference

## Literatura

* Aharon Weiss, Encyclopaedia of the Holocaust vol. 3, str. 928–931. Map, photos
* Filip Friedman, *Zagłada Żydów lwowskich* (Extermination of the Jews of Lwów) - na poljskom, ukrajinskom i ruskom 
* Marek Herman, *From the Alps to the Red Sea*. Tel Aviv: Hakibbutz Hameuchad Publishers and Beit Lohamei Haghetaot, 1985. str. 14–60
* David Kahane, *Lvov Ghetto Diary*. Amherst: University of Massachusetts Press, 1990.  (Published in Hebrew as *Yoman getto Lvov*, Jerusalem:Yad Vashem, 1978)
* **Dr Filip Friedman**, *Zagłada Żydów lwowskich*, Centralna Żydowska Komisja Historyczna, Centralny Komitet Żydów Polskich, Nr 4, Łódź 1945.
* Weiss, Jakob, *The Lemberg Mosaic*. New York : Alderbrook Press, 2010

## Vanjske veze

* US Holocaust Museum
* Database of names from the Lviv Ghetto
Miloš Mitrovski

**Miloš Mitrovski** (Bor, 1. Juli, 1990) je srpski  pop pevač, kompozitor, tekstopisac, pijanista i producent.

## Vanjske veze
* Zvanični sajt 
* Milos Mitrovski - Nova muzička nada Srbije - intervju  
* Miloš Mitrovski - Srpski Oliver Dragojević  
* Milos Mitrovski - Sve moje pesme su autobiografske 
*  Milos Mitrovski, pijanista i kantautor objavio novu kompoziciju
Ivica Peša

**Ivica Peša** (Zaton kod Zadra, 16. decembar 1961) lingvist, italijanist. Vanredni profesor talijanske lingvistike na Odsjeku za talijanistiku Filozofskog fakulteta Sveučilišta u Zagrebu.
Nino Raspudić

**Nino Raspudić** (Mostar, 3. novembar 1975) je hrvatski talijanist, aktivist i publicist koji radi kao docent za talijansku književnost na Odsjeku za talijanistiku Filozofskog fakulteta Sveučilišta u Zagrebu. Široj je javnosti poznat kao jedan od inicijatora podizanja spomenika Bruce Leeju u rodnom Mostaru, kao i po polemikama koje na temu položaja bosanskohercegovačkih Hrvata vodi s hrvatskim intelektualcima lijeve i liberalne orijentacije.

= Život i rad =
Osnovnu školu završio je u rodnom Mostaru. Maturirao u Italiji (Treviso). Na Filozofskom fakultetu u Zagrebu 1999. godine diplomirao filozofiju i talijanski jezik i književnost, 2004. magistrirao s radnjom «'Slaba misao' i postmodernistička poetika u suvremenoj talijanskoj prozi», a 2008. doktorirao s radnjom «Prekojadranski (polu)orijentalizam: dominantni modeli konstruiranja slike Hrvata u talijanskoj književnosti od prosvjetiteljstva do danas» (mentor prof. dr Mladen Machiedo).
 
Od 2000. radi kao znanstveni novak na Filozofskom fakultetu u Zagrebu. Otada je saradnik u naučno-istraživačkim projektima Katedre za talijansku književnost: «Preobrazba tradicije u modernoj i suvremenoj recepciji» (2000—2002) i «Subjekt, identitet i drugotnost» (2002—2006), koje je vodio prof. dr. Mladen Machiedo.

Od izrade doktorske disertacije, bavio se i objavljivao o recepciji Slovena i Hrvata u Italiji, o prikazivanju dalmatinske žene u delima Carla Goldinija i Carla Gozzija.

Čest je gost televizijskih emisija i debata. Sudelovao je u serijalu emisija «Peti dan» Hrvatske radiotelevizije 2011—2012. godine.

= Bibliografija =
Knjige
* *Slaba misao, jaki pisci: postmoderna i talijanska književnost*, Naklada Jurčić, Zagreb, 2006. (verzija magistarske teze)
* *Jadranski (polu)orijentalizam: prikazi Hrvata u talijanskoj književnosti*, Naklada Jurčić, Zagreb, 2010. (verzija doktorske teze)

Prevodi
* Niccolò Ammaniti, *Blato*, AGM, Zagreb, 2005.
* Umberto Eco, *Otprilike isto: iskustva prevođenja*, Algoritam, Zagreb, 2006.
* Gianni Vattimo, *Transparentno društvo*, Algoritam, Zagreb, 2008.
Morski pas pilan

**Pilan** (*Pristis pectinata*) je morski pas prepoznatljiv po rostrumima.

Ima malo spljoštenu široku glavu i izduljeno vretenasto tijelo koje završava slabo razvijenom repnom perajom. Naprijed na glavi ima plosnatu izraslinu poput mača koja na rubovima ima niz zubastih izraslina pa izgleda kao dvostruko nazubljena pila, po čemu je jedinstven među srodnicima. Koža mu je kao i u drugih hrskavičnjača pokrivena zubastim ljuskama zbog čega je hrapava. Vrlo široke prsne peraje pomaknute su prema naprijed, dok mu je leđna pomaknuta prema repu. Uza škržne otvore koje ima s donje strane tijela, na glavi ima i dva otvora (štrcala). Sivo-smeđa boja leđa na trbuhu postaje gotovo bijela. Naraste u duljinu četiri-pet metara od čega sama pilasta izraslina doseže do jedan i pol metar. Izričito je pridnena životinja koja se zadržava u plitkim obalnim vodama na munjevitim i pjeskovitim dnima, gdje se hrani rakovima i malim ribama. O razmnožavanju i razvoju te vrste veoma se malo zna. Živi u vodama Sredozemlja uz istočne obale Atlantika od Portugala do Afrike, a ponekad zaluta i u Jadran. Rijetka je vrsta.
Kamena Gora

**Kamena Gora** je naselje u Srbiji u opštini Prijepolje u Zlatiborskom okrugu. Prema popisu iz 2002. bilo je 210 stanovnika (prema popisu iz 1991. bilo je 260 stanovnika).

## Demografija
U naselju Kamena Gora živi 164 punoletna stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 44,0 godina (43,6 kod muškaraca i 44,3 kod žena). U naselju ima 70 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 3,00.

Ovo naselje je u potpunosti naseljeno Srbima (prema popisu iz 2002. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je pad u broju stanovnika.

## Predeo izuzetnih odlika
Planinsko područje opštine, koje je deo dinarskih planina, na krajnjem jugozapadnom delu Srbije, pod nazivom Kamena Gora, proglašeno je 2014. god. zaštićenim područjem II kategorije regionalnog, odnosno velikog značaja kao predeo izuzetnih odlika.

Predeo izuzetnih odlika „Kamena Gora” stavlja se pod zaštitu da bi se očuvale geomorfološke, hidrogeološke i biološke vrednosti planinskog područja koje je autentično po dubokim klisurama i mozaičnom rasporedu šumskih, livadskih i tresetnih zajednica koje čine ovaj prostor jedinstvenim sa odlikama: 
* sliv reke Gračanica sa svojom klisurom predstavlja geomorfološko-hidrološki prirodni fenomen; 
* bočne klisure reke Lim sa brojnim reliktnim zajednicama i refugijalnim staništima na krečnjačkim liticama; 
* klimozonale i zonalne zajednice šuma koje obuhvataju 60% ukupne površine ovog područja; 
* staništa brojnih retkih i ugroženih biljnih vrsta koje se nalaze u kategorijama zaštićenih i strogo zaštićenih, endemična flora sa više tipova endemizma, najosetljiviji i najugroženiji tip staništa vlažne livade i tresavice; 
* raznovrsnost životinjskih vrsta – sisara, ptica, gmizavaca i insekata od nacionalnog i međunarodnog značaja; 
* da bi se očuvali karakteristični prirodni predeli, specifični objekti narodnog graditeljstva, kulturno-istorijsko nasleđe i tradicionalni način života izdvajaju prostor kao poseban.

## Reference

## Vanjske veze

* Kačamak i ćeške za strance u selu stogodišnjaka („Politika“, 29. septembar 2012)
* Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (-{Fallingrain}-)
* Satelitska mapa (-{Wikimapia}-)
* Gugl satelitska mapa (-{Maplandia}-)
* Plan naselja na mapi (-{Mapquest}-)
C6H14N2O2

Molekulska formula **C<sub>6</sub>H<sub>14</sub>N<sub>2</sub>O<sub>2</sub>** se može odnositi na:

* Lizin
* Beta-lizin
Disulfidna veza

**Disulfidna veza** je kovalentna veza, obično nastaje spajanjem dve tiolne grupe. Ovaj link se takođe naziva **SS-veza** ili **disulfidni most**. Ukupna povezanost je dakle R-S-S-R. Ova terminologija je u širokoj upotrebi u biohemiji. Nekad se ova veza nazivala persulfid, po analogiji sa kongenernim peroksidom (R-O-O-R), ali je ta terminologija nezastupljena.

## Osobine

Disulfidna veza je jaka. Njena tipična energija disocijacije veze je 60 kcal/mol. Ona je oko 40% slabija od C-C i C-H veza, i stoga se disulfidna veza često naziva "slabim linkom" u mnogim molekulima. Osim toga, odražavajući polarizabilnost dvovalentnig sumpora, S-S veza je podložna cijepanju polarnim reagensima elektrofilima a posebno nukleofilima.

:RS-SR + Nu- → RS-Nu + RS-

Disulfidna veza je oko 2.05 Å dugačka, što je 0.5 Å duže od C-C veze. Rotacija oko S-S ose ima nisku barijeru. Disulfidi pokazuju izrazitu sklonost za diedralne uglove koji se približavaju uglu od 90 °. Kada je ugao blizo 0 ° ili 180 °, disulfid je znatno bolji oksidacioni agens.

Disulfidi sa dve iste R grupe su simetrični. Primeri takvih jedinjenja su difenil disulfid i dimetil disulfid. Asimetrični disulfidi imaju dve različite R grupe.

Iako hidrogenacija disulfida obično nije praktična, konstanta ravnoteže ove reakcije može da služi kao mera standardnog redoks potencijala disulfida:

:RSSR + H2 → 2 RSH

Ova vrednost je oko -250 mV (pH = 7). U poređenju s tim, standardni redukcini potencijal ferodoksina ja oko -430 mV.

## Reference

## Literatura

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Vanjske veze
* Sinteza disulfida
* Disulfidne veze i kosa
Cistin

**Cistin** je dimerna aminokiselina formirana oksidacijom dva ostatka cisteina koja su kovalentno vezana disulfidnom vezom. Ovo organosumporno jedinjenje ima formulu (SCH2CH(NH2)CO2H)2. Cistin je beli prah, koji se topi na 247-249&nbsp;°C. Otkrio ga je 1810 Vilijam Hid Volaston. Tek je 1899. bilo pokazano da se cistin može dobiti iz proteina. Te godine je bio izolovan iz goveđih rogova. Putem formiranja disulfidnih veza unutar i između molekula proteina, cistin je značajan determinant tercijarne strukture većine proteina. Na primer, disulfidno vezivanje, zajedno sa vodoničnim vezama i hidrofobnim interakcijama, je parcijalno odgovorno za formiranje glutenske osnove hleba. Ljudska kosa sadrži aproksimativno 5% cistina po masi.

## Osobine i nutricioni aspekti

Disulfidna veza se lako redukuje i daje korespondirajući tiol cistein. Ova reakcija je tipično ostvaruje sa tiolima kao što su merkaptoetanol ili ditiotreitol.
:(SCH2CH(NH2)CO2H)2 + 2 RSH → 2 HSCH2CH(NH2)CO2H + RSSR

Iz tog razloga, nutriciona korist i izvori cistina su identični sa cisteinom. Disulfidne veze se otvaraju brže na višim temperaturama..

## Povezano
* Cistinurija
* Cistinoza
* Cistein
* Lantionin

## Reference

## Literatura
*
Disulfid

U hemiji, **disulfid** se obično odnosi na strukturnu jedinicu koja se sastoji od vezanog para atoma sumpora. Disulfid je hemijsko jedinjenje koje sadrži disulfidnu vezu, kao što je difenil disulfid, C6H5S-SC6H5.

## Neorganski vs. organski disulfidi

Disulfidni anjon je S22−, ili −S–S−. Sumporu je obično daje redukovani oksidacioni broj −2, opisuje se kao S2− i naziva sulfid. On ima elektronsku konfiguraciju plemenitog gasa (argona). U disulfidu, sumpor je redukovan samo do stanja sa oksidacionim brojem −1. Njegova konfiguracija podseća na atom hlora. On teži da formira kovalentnu vezu sa još jednim S− centerom čime nastaje S22− grupa. Kiseonik se tako]e ponaša na sličan način, e.g. u peroksidima kao što je H2O2. Primeri:
* Gvožđe disulfid (FeS2), e.g. mineral pirit.
* Disumpor dihlorid (S2Cl2).

U mnogim slučajevima, svaki atom sumpora u disulfidnoj grupi je kovalentno vezan za atom ugljenika u organskim jedinjenjima, formira disulfidnu vezu. Primeri su:
* aminokiselina cistin
* vitamin lipoinska kiselina





## Pogrešni nazivi

Termin disulfid se takođe koristi za jedinjenja koja sadrže dva sulfidna (S2−) centera. Jedinjenje ugljen disulfid, CS2 sa strukturnom formulom S=C=S. Ovaj molekul nije disulfid u smislu da mu nedostaje S-S veza. Slično tome, molibden disulfid, MoS2, nije disulfid jer njegovi atomi sumpora nisu vezani.





## Reference

## Vanjske veze
Tableta (farmacija)

**Tableta** je oblik farmaceutskog doziranja. Ona se sastoji od smeše aktivnih supstanci i ekscipijenata. Ona se formira od praha primenom pritiska ili kompaktiranja do čvrste doze. Ekscipijenti mogu da budu rastvarači, vezivni ili granulacioni agensi, glidanti (pomagači protoka) i lubrikanti koji omogućavaju efektivno tabletiranje; disintegranti koji podstiču razlaganje tablete u sistemu za varenje; zaslađivači ili poboljšivači ukusa; i pigmenti koji čine tabletu visuelno atraktivnim. Često se primenjuje polimerni pokrovni sloj da bi tableta bila glađa i lakša za gutanje, da bi se kontrolisala brzina oslobađanja aktivnog ingredijenta, da bi tableta bila otpornija na okruženje (da bi joj se produžio rok trajanja), ili da bi se poboljšao izgled tablete.

Kompresovana tableta je najpopularniji oblik doziranja lekova. Oko dve trećine svih recepata se primenjuje u obliku čvrstih doza, polovina kojih su kompresovane tablete. Tableta može da bude formulisana da isporuči preciznu dozu na specifičnom mestu. Ona se obično koristi oralno. Alternativno, tableta se može koristiti sublingalno, bukalno, rektalno ili intravaginalno. Tableta je jedna od mnogih formi oralnih lekova, među kojima su sirupi, eliksiri, suspenzije, i emulzije. Medicinske tablete su originalno pravljene u obliku diska sa bojom određenom njenim sastavnim komponentama, dok se u današnje vreme prave u mnogim oblicima i bojama, što može da pomogne u razlikovanju lekova. Na tabletama su često odštampani simboli, slova, i brojevi, koji omogućavaju njihovu identifikaciju. Veličine tableta je u opsegu od nekoliko milimetera do oko centimetra. Neke tablete imaju oblik kapsula. Medicinske tablete i kapsule se često zovu pilule, mada to nije tehnički korektno. Niz drugih proizvoda nevazanih za lekove koji se pravi u obliku tableta. Neki od njih su dizajnirani da se rastvore ili razgrade, npr. proizvodi za čišćenje i deodoranti.

## Reference

## Povezano
* Farmaceutska formulacija

## Vanjske veze
Rabat (razvrstavanje)

Pojam *Rabat* može označavati:

## Geografija
* Rabat (trgovina), vrsta popusta
* Rabat (Maroko), glavni grad Maroka
* Rabat (Malta), naselje i opština na Malti
* Rabat (Goco), domaći (malteški) naziv za grad Viktoriju na ostrvu Gocu u okviru Malte
Željeznički vijadukt u Boleslavjecu

**Železnički vijadukt u Boleslavjecu** je železnički objekt na reci Bóbr na teritoriji poljskog grada Bolesjavjeca (Bolesławiec). U celosti je izgrađen od kamena i najveći je vijadukta tog tipa u Poljskoj, kao i u Evropi.
Arpad Hahn

**Arpad Hahn** (Novakovec u Međimurju, 23. 7. 1903 - Rab, 12. 9. 1967), jugoslavenski internist, redoviti profesor i dekan Medicinskog fakulteta u Zagrebu, te učesnik Narodnooslobodilačke borbe.

## Biografija
Prof dr. Arpad Hahn je rođen 23. 7 1903 u Novakovcu, u židovskoj obitelji. Medicinski fakultet u Zagrebu je završio 1928 godine, a zatim specijalizirao internu medicinu. Nakon specijalizacije iz interne medicine najprije je radio kao rendgenolog u Zagrebu. Po dolasku ustaša na vlast tj. uspostave Nezavisne Države Hrvatske (NDH) upućen je u Mostar u sklopu ekipe židovskih liječnika za suzbijanje endemskog sifilisa. Početkom 1943 godine prebjegao je u Dubrovnik, odakle je od Talijana bio zarobljen i interniran u logor u Kuparima, a početkom lipnja 1943 odveden je u Koncentracijski logor Rab. Po oslobođenju iz logora tj. kapitulacije Italije, dr. Hahn je u rujnu 1943 stupio u Narodnooslobodilačku vojsku (NOV). U NOV-u je bio na slijedećim dužnostima: upravnik bolnice Daruvarskog vojnog područja i referent saniteta za pozadinu pri Glavnom štabu Hrvatske. Od 1945 do kraja života dr. Hahn je radio u Klinici za unutrašnje bolesti KBC Rebro u Zagrebu (od 1951 i kao njezin predstojnik). Reorganizirao je klinički rad formirajući subspecijalističke odjele. Bavio se gastroenterologijom i hepatologijom, patofiziologijom prehrane i bolestima uzrokovanima neprikladnom prehranom, dijetetikom te poremećajima metabolizma. Bio je redoviti profesor i dekan Medicinskog fakulteta u Zagrebu, te dopisni član Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti (JAZU). Dr. Arpad Hahn umro je otoku Rabu 12. 9. 1967 godine. 1998 godine posmrtni ostaci dr. Hahna su prebačeni u Zagreb, gdje je 6. 7. iste godine pokopan na Mirogoju.

## Reference

## Literatura

* 
* 
* 
*
Lipidna signalizacija

**Lipidna signalizacija** u širem smislu se odnosi na svaki biološki signalni događaj u kome dolazi do vezivanja lipidnog glasnika za proteinski cilj, kao što je receptor, kinaza ili fosfataza, koji zatim prenosi efekat lipida i proizvodi specifične ćelijske response. Lipidna signalizacija se kvalitativno razlikuje od drugih klasičnih signalnih paradigmi (kao što je monoaminska neurotransmisija), jer lipidi mogu slobodno da se kreću putem difuzije kroz membrane. Jedna od konsenkvenci je da se lipidni glasnici ne mogu čuvati u vezikulama pre oslobađanja, te se često biosintetišu „po potrebi“ na mestu dejstva. Mnogi lipidni signalni molekuli ne mogu da slobodno cirkulišu, nego se javljaju vezani posebne noseće proteine u serumu.

## Reference

## Povezano
* Alosterna regulacija
* Ćelijska komunikacija
* Lizofosfolipidni receptori
* Proteinski domen