Kir I

**Kir I** (staroperz. *Kuruš*, grč. *Κύρος*, perz. کوروش) bio je kralj Anšana od cca 640. do cca 580. pne.. Njegov otac, Teisp od Anšana, osvojio je elamski grad Anšan i time postavio temelje za stvaranje buduće Perzijske Monarhije.

## Porijeklo

Kir I jedan je od najranijih predstavnika iranske dinastije Ahemenida. Bio je unuk osnivača navedene dinastije Ahemena, odnosno sin Teispa koji je uoči svoje smrti podijelio kraljevstvo svojim sinovima. Kir I vladao je kao kralj Anšana, dok je njegov brat Arijaramn postao kraljem Perzije. Važno je naglasiti kako je Perzija u to doba bila jedna od brojnih iranskih provincija, teritorijalno relativno malena u odnosu na kasnije golemu Perzijsku Monarhiju koju je uspostavio unuk Kira I, Kir II Veliki.

## Historijski izvori

U kronološkom smislu teško je definirati precizne datume vezane uz Kirovo rođenje, doba vladavine te općenito događaje vezane uz njega. Najstariji povijesni podaci koji spominju Kira I datiraju iz 652. pne., kada se babilonski kralj Šamaš-šum-ukin (vl. 668. – 648. pne.) pobunio protiv svog brata odnosno nadređenog asirskog *kralja kraljeva* Asurbanipala (vl. 668. - 627. pne.). Kir I se spominje u kontekstu Šamaš-šum-ukinova ratnog saveznika. Rat između dva brata završio je 648. pne. porazom i samoubojstvom Šamaš-šum-ukina.

Kir I se ponovo spominje 639. pne. kada je Asurbanipal porazio Elam te postao vladarom nad nekoliko bivših elamskih saveznika, među kojima se spominje i *Kuras*. Njegov stariji sin *Arukku* navodno je poslan u Asiriju da plati danak kralju. Poslije toga, čini se kako je *Kuras* jednostavno nestao iz povijesnih zapisa, no njegovo poistovjećivanje s Kirom I pomaže rasvjetljavanju mnogih povijesnih događaja iz doba ahemendiske dinastije tokom 7. vijeka pne.

## Politička zbivanja

Asirski kralj Asurbanipal umire 627. pne., a Kir I vjerojatno nastavlja plaćati danak njegovim sinovima i nasljednicima Ašur-etil-ilaniju (vl. 627. – 623. pne.) i Sinšariškunu (vl. 623. – 612. pne.). Obojica vladara bila su u neprijateljskim odnosima s medijskim kraljem Kijaksarom (vl. 633. – 584. pne.) i njegovim babilonskim saveznikom, kraljem Nabopolasarom (vl. 626. – 605. pne.). Dvojica saveznika su 612. pne. uspjela osvojiti asirski glavni grad Ninivu što je označilo kraj Novoasirske Monarhije, iako su ostaci asirske vojske pod Ašur-ubalitom II i dalje pružali otpor u gradu Haranu (Carrhae) pune tri godine, sve do 609. pne.

Medija i Babilonija uskoro su podijelili teritorij koji je prije pripadao Asiriji, a grad Anšan je očito pripao pod kontrolu Medije. Pretpostavlja se kako je Kir I skončao svoje zadnje dane kao vazalni vladar Kijaksara ili njegova sina Astijaga (vl. 584. - 550. pne.).

## Ostavština

Kira I je naslijedio njegov sin Kambiz I od Anšana, dok će njegov unuk Kir II stvoriti moćno Ahemenidsku Perzijsku Monarhiju, najveći imperij u starom vijeku.

## Kronologija

* 640. pne. – krunidba Kira I, sina Teispa od Anšana.
* 639. pne. – asirski kralj Asurbanipal porazio je Elam te postao vladarom nad nekoliko bivših elamskih saveznika, među kojima se spominje i Kuras (vjerojatno Kir I)
* 627. pne. – umire Asurbanipal, a Kir I vjerojatno nastavlja plaćati danak njegovim sinovima i nasljednicima Ašur-etil-ilaniju i Sinšariškunu.
* 612. pne. – medijski kralj Kijaksar i njegov babilonski saveznik kralj Nabopolasar uspjevaju osvojiti asirski glavni grad Ninivu što je označilo kraj Novoasirske Monarhije.
* 600-e pne. – Medija i Babilonija dijele osvojena područja, a grad Anšan očito je pripao pod kontrolu Medije, pa je Kir I skončao svoje zadnje dane kao vazalni vladar Kijaksara ili njegova sina Astijaga.
* 580. pne. – smrt Kira I

## Veze
* Perzijska Monarhija
* Asirija
* Ahemen
* Kir Veliki

## Reference

## Vanjske veze
* Kir I od Anšana, livius.org 
* M. Dandamayev: ''Arukku'', Encyclopædia Iranica
* A. Shapur Shahbazi: ''Cyrus I'', Encyclopædia Iranica