open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bitka za Noirmoutier (12. oktobar 1793)

**Druga bitka za Noirmutier**, ponekad navođena i kao **Prva bitka za Noirmutier**, se odigrala 12. oktobra 1793. godine na atlantskoj obali Francuske za vrijeme Rata u Vandeji između vandejskih kontrarevolucionarnih pobunjenika na jednoj, i snaga republikanske vlade. Predstavljao je drugi po redu pokušaj pobunjenika na čelu sa Françoisom Charetteom da zauzmu otok Île de Noirmoutier koji je branio republikanski garnizon Conrad Wieland. Prethodni pokušaj 29. septembra je Wieland lako odbio artiljerijskom vatrom kojom je gađao Passage du Gois, uski pojas zemlje koji za oseke spaja otok sa francuskim kopnom. Charette se za sljedeći napad bolje pripremio, prije svega tako što ga je tempirao tako da se njegovi ljudi nađu pred republikanskim položajima tik pred dolazak plime, odnosno da se više ne mogu vratiti na kopno. U tom im je trenutku održao govor i rekao da sada mogu ili pobijediti ili svi izginuti. To je bio dovoljan poticaj da krenu na juriš, te uz pomoć lokalnog otočkog stanovništva razbiju manji republikanski odred, pri čemu je Charette lično ubio njihovog zapovjednika Richera. Republikanci su se povukli u zamak Château de Noirmoutier gdje je Wieland, shvativši da ne može pružiti adekvatni otpor kapitulirao. Charette mu je poslije ponudio da se priključi pobunjenicima, a kada je Wieland to odbio, pustio je njega i sve njegove oficire na slobodu, ali pod uvjetom da ne napuštaju sam otok; obični vojnici su, međutim, ostali zarobljeni. Odvedeni su na kopno u mjesto Bouin gdje je Charetteov zamjenik François Pajot dao strijeljati njih 180 pod izgovorom da su planirali bijeg.

## Literatura
* , p.&nbsp;326-327.
* Charles-Louis Chassin, *La Vendée Patriote (1793-1800)*, Tome III, édition Paul Dupont, 1893-1895, p.&nbsp;176-179.
* Jean Tabeur, *Paris contre la Province, les guerres de l'Ouest*, éditions Economica, 2008, p.&nbsp;143-144.
* Yves Gras, *La Guerre de Vendée*, éditions Economica, 1994 p.&nbsp;80.
Bitka kod La Tremblayea

**Bitka kod La Tremblayea** se odigrala 15. oktobra 1793. godine na zapadu Francuske za vrijeme Vandejskog rata između snaga republikanske vlade na jednoj, i vandejskih kontrarevolucionarnih pobunjenika na drugoj strani. Do nje je došlo za vrijeme velike ofenzive republikanskih snaga na središte pobunjeničke teritorije u Vandeji pokrenute krajem septembra, čiji je krajnji cilj bio grad Cholet; republikanci, iako u nekoliko navrata nakratko zaustavljani i privremeno odbačeni, su napredovali iz tri različita pravca - Majnčka armija iz smjera Clissona, Tiffaguesa i Torfoua; divizija generala Antoinea Barda iz smjera Les Herbiersa i La Verrieja, te trupe generala Chalbosa iz smjera Bressuirea. Pobunjenici su im odlučili suprotstaviti kod zamka Le Tremblaye, jugozapadno od Choleta; njihovi vođe Maurice d'Elbée, Louis de Lescure,Charles de Bonchamps i Charles de Royrand su poslali poziv za pomoć pobunjeničkom vođi Charetteu, ali njegov odgovor nije stigao do samog početka bitke. Prva je u dodir sa pobunjenicima došla Bardova divizija, koja je velikim dijelom bila iscrpljena maršem; njen napad je brzo odbijen, a Bard ranjen. Međutim, republikanci su ostali na bojnom polju, i u pomoć su  pristigle dodatne trupe. Ključnim za ishod bitke se pokazao trenutak u kojem je Lescure ranjen metkom u glavu; njegovi ljude je, uvjerene da je poginuo, zahvatila demoralizacija i panika te su se počeli povlačiti. Do kraja večeri su se pobunjenici povukli u sam grad, gdje su njihovi vođe, suočeni sa nedostatkom municije i artiljerije, odlučili napustiti grad i krenuti prema obližnjem Beaupréauu. U Cholet su ušli republikanci, i tamo će dva dana kasnije doći do još veće i odlučujuće bitke. Lescure je od posljedica ranjavanja umro 17. novembra.

## Literatura
* .
* Charles-Louis Chassin, *La Vendée Patriote (1793-1800)*, Tome III, édition Paul Dupont, 1893-1895, p.&nbsp;202-206
* .
* Jean Tabeur, *Paris contre la Province, les guerres de l'Ouest*, éditions Economica, 2008, p.&nbsp;145-146.
* Yves Gras, *La Guerre de Vendée*, éditions Economica, 1994, p.&nbsp;83.
René François Lecomte

**René François Lecomte** (14. maj 1764 - 15. oktobar 1793) bio je francuski vojskovođa, poznat kao jedan od republikanskih zapovjednika za vrijeme Vandejskog rata.

Rođen u Vandeji, Lecomte se kao adolescent 1779. priključio kraljevskoj mornarici i služio na brodu *Saint-Michel*, sudjelujući u vrijeme američkog rata za nezavisnost u ekspediciji protiv britanskih posjeda u Indiji. Istakao se hrabrošću i došao do mjesta kormirala, prije nego što je godine 1782. premješten u kopnenu vojsku gdje je u Austrazijskoj pukovniji napredovao do čina narednika. Iz službe je otpušten 1785. godine, a nakon čega se zaposlio kao intendant na imanju lokalnog plemića, barona de Langona.

Nakon Revolucije se godine 1790. zaposlio u lokalnoj administraciji, a godine 1791. poonovno priključio vojsci, odnosno jednom od lokalnih dobrovoljačkih bataljona sastavljenih od pristaša Revolucije, a gdje je sljedeće godine dobio čin poručnika. Godine 1792. je postao zapovjednik bataljona, a nakon izbijanja ustanka 1793. godine se istakao hrabrošću te nastavio napredovati u službi te postao zamjenik generala Augustina Tuncqa, te sudjelovao u velikoj pobjedi nad pobunjenicima u Trećoj bitci kod Luçona. Početkom septembra je Tuncq ozlijeđen nakon pada sa konja, te mu je privremeno povjerio komandu nad svojim trupama. Nekoliko dana kasnije je Lecomte doživio katastrofalan poraz u bitci kod Chantonnaya, što se najčešće pripisivalo njegovoj neopreznosti ; za to, međutim, nije snosio posljedice, jer je odgovornost uspio prenijeti na politički kompromitiranog Tuncqa. Zbog toga je početkom oktobra dobio čin divizijskog generala i sudjelovao u Drugoj bitci kod Châtillona u kojoj je teško ranjen. Četiri dana kasnije je podlegao ranama.

## Izvori
Soulja Boy

**DeAndre Cortez Way** (Deandre Kortez Vej; Atlanta, Georgia, 28. srpnja 1990.) poznatiji kao **Soulja Boy Tell 'Em** (Soldža Boj Tel Em), ili jednostavnije **Soulja Boy** (Soldža Boj), američki je reper i producent.

## Diskografija

**[[Souljaboytellem.com]]* (2007.)
**[[iSouljaBoyTellem]]* (2008.)
**[[The DeAndre Way]]* (2010.)

## Turneje
* *Americas Most Wanted* (2009.)
* *Who They Want* (2011.)

## Nagrade i nominacije
*BET Awards
**2007: Best New Artist (Nominiran)
**2008: Viewer's Choice Award: "Crank That (Soulja Boy)" (Nominiran)
**2009: Viewer's Choice Award: "Kiss Me Thru the Phone" (Nominiran)

*BET Hip-Hop Awards
**2007: Best Hip-Hop Dance (Osvojio)

*Grammy Awards
**2008: Best Rap Song: "Crank That (Soulja Boy)" (Nominiran)

*Ozone Awards
**2007: Patiently Waiting: Mississippi (Osvojio)
**2008: Best Breakthrough Artist (Nominiran)
**2008: TJ's DJ's Tastemaker Award (Nominiran)

*Nickelodeon Kids' Choice Awards
**2007: Favorite Male Singer (Nominiran)

*Teen Choice Awards
**2009: Choice Music: Rap Artist  (Nominiran)
**2009: Choice Music: R&B Track for "Kiss Me Thru the Phone"  (Nominiran)
**2009: Choice Music: Hook Up for "Kiss Me Thru the Phone"   (Nominiran)
**2009: Choice Music: Artist   (Nominiran)

## Vanjske veze

* Službena stranica 
* Soulja Boy na Internet Movie Databaseu
Tick, Tick, Tick (film)

***...tick...tick...tick...***, u Jugoslaviji prikazan pod naslovom ***Crni šerif***, je američki igrani film snimljen u režiji Ralpha Nelsona i premijerno prikazan početkom 1970. godine. Po žanru je mješavina drame i kriminalističkog filma, a radnja, velikim dijelom inspirirana burnim društvenim promjenama u američkom društvu 1960-ih, kao i pokretom za građanska prava američkih crnaca smještena u gradić u južnjačkoj državi Mississippi gdje je lokalno crnačko stanovništvo tek nedavno dobilo pravo glasa te ga iskoristilo da za šerifa izabere Jima Pricea (čiji lik tumači Jim Brown), koji je tako postao prvi crnac na toj funkciji, ali i izazvao duboko nezadovoljstvo bijelih rasista, zbog čega će imati strahovite probleme da u podijeljenoj zajednici očuva red i zakon. Uloga Jima Pricea je predstavljala debi Jimu Brownu, koji je prije toga bio stekao slavu igrajući američki fudbal u NFL-u; nakon nje je postao zvijezda nekoliko filmova slične tematike, odnosno jedna od ikona žanra koji će kasnije postati poznat kao *[[blaxploitation]]*.

## Uloge
* Jim Brown  ... Jim Price
* George Kennedy  ... John Little
* Fredric March  ... Gradonačelnik Jeff Parks
* Lynn Carlin  ... Julia Little
* Don Stroud  ... Bengy Springer
* Janet MacLachlan  ... Mary Price 
* Richard Elkins  ... Bradford Wilkes
* Clifton James  ... D.J. Rankin
* Bob Random  ... John Braddock
* Mills Watson  ... Joe Warren
* Bernie Casey  ... George Harley
* Anthony James  ... H.C. Tolbert
* Dub Taylor  ... Junior
* Ernest Anderson  ... Homer
* Karl Swenson  ... Braddock Sr.

## Izvori

## Vanjske veze
* 
* 
* ...tick...tick...tick...  at FilmInAmerica.com (
Jim Brown

**Jim Brown** (, 17. veljače 1936. – 18. kolovoza 2023.), igrač američkog nogometa, glumac i društveni aktivist.

## Rano djetinjstvo
Rodio se na otoku St. Simons u obalnoj Georgiji kao član duboko religiozne baptističke obitelji. Roditelji su mu se razveli kad je bio malen.

Jim je bio sjajan sportaš. U srednjoj školi bavio se raznim sportovima među kojima su i američki nogomet, bejzbol, košarka, lacrosse, i atletika.

## Sportska legenda
Devet godina bio je član momčadi Cleveland Browns u kojoj je postigao puno rekorda te sudjelovao na 9 Pro Bowlova. Dobio je još niz uglednih priznanja, što svjedoči o njegovom utjecaju na tu igru. Brownsi, koji su umirovili njegov dres s brojem 32, izabrali su ga 1957. godine kao šesti izbor u prvom krugu. Iskazao se pretrčavši više od 15.000 jardi u karijeri. Postigao je 126 polaganja u karijeri, rekord koji nije uspio mnogim sportašima. Od 1963. do 1984. bio je rekorder po broju pretrčanih jardi u karijeri. S trona ga je srušio igrač Chicago Bearsa. Bio je visok 188 centimetara, a težak 105 kilograma. Igrati je prestao nakon 29. godine života. Tri puta dobio je MVP nagradu (nagradu za najkorisnijeg igrača).

## Život nakom američkog nogometa
Od glumačkih angažmana najpoznatija mu je uloga Roberta Jeffersona u filmu "Dvanaestorica žigosanih". Prvi put se na filmu pojavio u filmu "Rio Conchos". Primljen je u kuću slavnih američkog nogometa, lacrossea, i igrača footballa na koledžu. To je trostruka kruna koju su rijetki dobili.

Društvu se odužio aktiviranjem  i radom s djecom u bandama. Radi u zatvorima, i gradovima u unutrašnjosti SAD-a. Dva puta je bio oženjen i s drugom ženom je imao dvoje djece. Bio je i komentator mečeva u ultimate fightu.

## Vanjske veze

* Pro Football Hall of Fame profile
* Sporting News: Football's 100 Greatest Players  page on Jim Brown (#1)
* Biography about Jim Brown 
* 
*  OrangeHoops Profile on Jim Brown 
* Jim Brown at Yahoo movies
* Member of the Cold, Hard Football Facts.com "All-Time 11"  (2006)
* National Lacrosse Hall of Fame profile
Zovem se Eli

***Zovem se Eli*** je jugoslovenski televizijski film snimljen 1977. godine u produkciji RTV Beograd i u režiji Bahrudina Bate Čengića po scenariju Mirka Kovača. Radnja se događa nakon Drugog svetskog rata i pokazuje kako je sredovečni bračni par, čije likove tumače Slobodan Aligrudić i Mira Stupica, posvojio dečaka koji liči na dete koje su nedavno izgubili, ali i kako se on pobuni kada zbog njih počne gubiti sopstveni identitet.

## Uloge

## Vanjske veze
*
Bitka kod Wattigniesa

**Bitka kod Wattigniesa** se odigrala od 15. do 16. oktobra na sjeveru Francuske za vrijeme Rata Prve koalicije između francuske republikanske vojske pod generalom Jean-Baptisteom Jourdanom na jednoj, i savezničkih austrijsko-nizozemskih snaga pod princom Coburgom na drugoj strani; završila je francuskom pobjedom koja je u velikoj mjeri označila prekretnicu rata na sjevernom bojištu, odnosno u Flandrijskoj kampanji.

Do nje je došlo nakon nekoliko mjeseci u kojima su francuske trupe na sjevernoj granici trpjele niz teških poraza, počevši od proljeća kada su izbačene iz Austrijske Nizozemske (današnja Belgija), a odakle su savezničke snage započele metodički napadati i zauzimati francuske granične tvrđave, nastojeći tako otvoriti put za marš prema unutrašnjosti Francuske i Parizu. Pokušaji francuskih snaga da ih u tome spriječe, odnosno deblokiraju opsjednute tvrđave, uglavnom nisu davali rezultata, velikim dijelom zbog kaosa koji je Revolucija izazvala u francuskoj vojsci, te toga, što su nakon izdaje generala Dumourieza profesionalni oficiri bili pod stalnim pritiskom političkih komesara vlade u Parizu, odnosno pod prijetnjom da će biti uhapšeni i pogubljeni kao izdajnici. To se dogodilo dvojici zapovjednika Sjeverne armije - Custineu i Houchardu - pa je Jourdan prilično nevoljko došao na njihovo mjesto.

Jourdanov prvi zadatak je bio debkloada Maubeguea, grada i tvrđave koji se od 30. septembra nalazio pod opsadom savezničkih snaga. Jourdan, koga je pratio politički komesar Lazare Carnot, je prikupio svoje  snage i krenuo prema gradu, na što su saveznici odlučili svoje snage podijeliti na Opservacijsku armiju, koja je trebala zaustaviti Jourdana, te Opsadnu armiju, koja je trebala nastaviti opsadu. Jourdan je stekao lokalnu nadmoć u ljudstvu, ali napad na savezničke položaje, koji je započeo 15. oktobra, nije imao uspjeha, osim na području sela Wattignies gdje su Francuzi uspjeli zauzeti lokalnu visoravan. Jourdan je tamo odlučio koncentrirati svoje snage i sutradan pokrenuo napad koji je doveo do razbijanja savezničkih linija te natjerao savezničkog zapovjednika, princa Josiasa, da naredi povlačenje i odustane od opsade. Tako je Maubeugue bio spašen, a saveznici prisiljeni napustiti svoje planove o prodoru prema Parizu i otići u zimske kvartire.

Usprkos Carnotovog pritiska, Jourdan je odbio krenuti u ofenzivu, smatrajući da su njegove trupe previše iscrpljene, te se povukao u zimske kvartire. Zbog toga je bio pozvan u Pariz gdje se morao braniti od optužbi pred Odborom javnog spasa, ali se na kraju uspio spasiti. Francuzi su ofanzivu nastavili sa uspjehom sljedeće godine, a Wattignies, koji je kasnije prepoznat kao mjesto važne bitke, u znak sjećanja dobio novo ime "Wattignies-la-Victoire" (Wattignies pobjeda).
Gitanes

**Gitanes** ("Žitan") (fr. mn. za Ciganke) su marka francuskih cigareta koja se prodaje u brojnim varijacijama različite snage i pakiranja. Danas je vlasnik Imperial Tobacco nakon što je siječnja 2008. kupio Altadis od Seite. Izvorno je bio motan tamnim odnosno *brun* (smeđim) duhanom, za razliku od *blondes*-a. U čast imenu, pakiranje prikazuje lik španjolske Romkinje koja svira tamburin. Kutije Gitanesa bile su crne, plave i bijele.

Postoji razlika između današnjeg "plavog" Gitanesa i klasičnog stila Gitanes Brunes. Obije marke prodavale su se na tržištima u Europi i Južnoj Americi, najviše Argentini i Čileu.Klasični duhan Gitanes Brunes dosezao je prepoznatljivim konzerviranjem i "rižinom" vrstom papira u koji je duhan bio umotan čime je odudarao od većine drugih cigareta. Rezultat je bio cigareta koja je bila snažna "okusa" i prepoznatljive arome.

Zbog postroženih zakona o konzumiranju duhana koje je uvela francuska vlada radi poboljšanja nacionalnog zdravlja s obzirom na štetnost duhana, proizvodnja ovih cigareta u Francuskoj je stala, a ostala je samo jedna tvornica u Nizozemskoj. Cijene ovih cigareta povišene su radi izjednačenja s onima u SAD. Veličina i sadržaj cigareta Gitanes smanjeni su 2010. godine.

## Povezano
* Gauloises

## Izvori
* 
*
Ranjeni orao (TV drama)

***Ranjeni orao*** je jugoslovenska TV drama u produkciji RTV Beograd emitovana 1977. godine. Predstavlja snimak predstave temeljene na istoimenoj knjizi Mir Jam, a koja se izvodila u beogradskom Ateljeu 212. Režirala ju je Soja Jovanović a scenario je napisao Borislav Mihajlović Mihiz, po delu Mir Jam.

## Uloge

## Vanjske veze
*
Operacija (TV drama)

***Operacija*** je jugoslovenska TV drama u produkciji TV Beograd emitovana 1977. godine. Protagonista, koga tumači Marko Todorović, je hirurg izmoren poslom, ali i mučen traumama iz detinjstva kada mu je za vreme Drugog svetskog rata četnićka crna trojka ubila dedu. Radnja prikazuje kada mu u bolnicu na hitnu operaciju dovedu starca za koga se ispostavi da je upravo pripadnik te iste crne trojke. TV-dramu je režirao Sava Mrmak.

## Uloge

## Vanjske veze
*
Pod istragom (TV drama)

***Pod istragom*** je jugoslovenska TV drama u produkciji RTV Beograd emitovana 1977. godine. Radnja je smeštena u istražni zatvor u kome se našlo nekoliko muškaraca optuženih za različite zločine. Režirao ju je Ljubomir Draškić, a scenario je napisao Mirko Kovač.

## Uloge

## Vanjske veze
*
Podanici drevnog kulta

***Podanici drevnog kulta*** je jugoslovenski kratki dokumentarni film snimljen u režiji i po scenariju Zdravka Velimirovića premijerno prikazan 1977. godine. Posvećen je dervišima.

## Vanjske veze
*
Pagetova bolest

**Padžetova bolest** predstavlja oboljenje kostiju nepoznate etiologije. Češće se javlja kod muškaraca. U kliničkoj slici dominiraju bol, deformacije i frakture (prelomi) kostiju. Najčešće su zahvaćeni karlica, kičmeni stub i lobanja. Obično se prvo pojave frakture, mada bolest godinama može biti asimptomatska. Padžetova bolest ima sporu progresiju, a prognoza zavisi od broja i težine oštećenja zahvaćenih kostiju.

Bolest je dobila ime po britanskom hirurgu, ser Džejmsu Padžetu, koji je prvi opisao ovo stanje.

## Dijagnoza

Dijagnoza se postavlja na osnovu rendgenografskog snimka. Na snimcima se vide osteoporoza, osteoklastične zone, dezorganizacija kostiju, tako da one imaju „vunast“ izgled. Zapažaju se i brojni prelomi i to najčešće na dugim cevastim kostima. U krvnom serumu je povišena alkalna fosfataza, dok su koncentracije kalcijuma i fosfora normalne.

## Lečenje

U terapijske svrhe se koriste: analgetici, nesteroidni antireumatici, kalcitonin, difosfonati i mitramicin. Kod fraktura i kompresije nerava se prelazi i na ortopedsko-hirurško lečenje, a važan elemenat terapije je i rehabilitacija.

## Reference

## Vanjske veze
Christian Barnard

**Kristijan N. Barnard** (; Beaufort West, 8.11. 1922 — Pafos, 2.9. 2001) je bio južnoafrički kardiohirurg koji je izveo prvu uspješnu transplantaciju srca.

## Prva uspješna transplantacija srca
Nakon prve uspješne transplantacije bubrega 1953, u SAD, Barnard je izveo prvu transplantaciju bubrega u Južnoafričkoj Republici u oktobru 1967. Barnard je nekoliko godina eksperimentisao sa transplantacijama srca na životinjama. Transplantirano srce je dobilo više od 50 pasa. Zahvaljujući pomacima koje su napravili pioniri, među njima i Norman Šamvej, nekoliko hirurških timova je bilo u poziciji da pripremi prvu transplantaciju srca. Bernard je imao pacijenta koji je bio spreman da se podvrgne proceduri, ali mu je bio potreban odgovarajući donor.

Izveo je prvu transplantaciju srca na svijetu 3.12. 1967, uz asistenciju svog brata Marijusa Bernarda, a operacija je trajala 9 sati i u njoj je učestvovalo 30 ljudi. Pacijent je bio Luis Vaškanski, 54-godišnji prodavac, koji je bolovao od dijabetesa i neizlječive srčane bolesti. Bernard je kasnije napisao: „Čovjeku koji umire nije teško donijeti tešku odluku jer zna da je na kraju. Ako vas lav juri ka obali na kojoj su krokodili, vi ćete skočiti u vodu, uvjereni da imate šansu da preplivate na drugu stranu.“ Donor je bila mlada Deniz Darval, kojoj je mozak oštećen u nesreći 2.12. 1967, dok je prelazila ulicu u Kejptaunu. Nakon što mu je njen otac dozvolio da iskoristi kćerkino srce, Bernard je izvršio transplantaciju.

Barnard je postao međunarodna zvijezda preko noći i bio proslavljen širom svijeta zbog svojih dostignuća te je uživao medijsku pažnju nakon operacije. Nastavio je da vrši transplantacije srca. Nakon transplantacije koja je izvršena 2.1. 1968. pacijent Filip Blajberg je proživio 19 mjeseci. Doroti Fišer je dobila srce 1969, i postala prvi crni primalac. Živjela je 12 godina i šest mjeseci nakon transplantacije. Dirk van Zil koji je dobio srce 1971. je pacijent koji je najduže poživio sa novim mišićem, preko 23 godine.

## Smrt
Kristijan Barnard umro je septembra 2001, dok je bio na odmoru u Pafosu, na Kipru. Prvi izvještaji su pokazivali da je umro od srčanog udara, ali je autopsija pokazala da je umro od ozbiljnog napada astme.

## Reference

## Literatura

*
Michael DeBakey

**Majkl Elis Debejki** (; 7. 9. 1908 — 11. 7. 2008) bio je svetski poznat hirurg, inovator i medicinski obrazovni radnik. Debejki je bio profesor Bejlor medicinskog fakulteta u Hjustonu, Teksas, i direktor Centra za srce Debejki.

Debejki je izumeo mnoge instrumente i naprave koje su unapredile kardiovaskularnu hirurgiju i pomogle pacijentima. Dok je još bio na studijama 1932. godine izumeo je pumpu, koja je postala glavni deo mašine koja se koristi tokom operacija na otvorenom srcu, preuzimajuhi funkcije pluća i srca.

To je bio samo početak mnogih inovacija. Hirurški zahvati koje je Debejki razvio nekada su bila čuda medicine, a danas su uobičajeni u većini bolnica. On je prvi radio na razvijanju veštačkog srca i srčanih pumpi kako bi pomogao pacijentima koji čekaju na transplantacije.

Pomogao je i u izradi više od 70 hirurških instrumenata.

Nagrađen je počasnim doktoratom.

## Reference

## Vanjske veze

* Odeljenje hirurgije Debejki 
* Metodistički centar za srce Debejki 
* Preminuo najpoznatiji svetski kardiolog Majkl Debejki
Patolog

**Patolog, patologist** je naučnik koji proučava prirodu, uzroke i posledice bolesti ili smrti u biljnom i životinjskom svetu. Patolozi se bave vrlo širokim oblastima istraživa u humanoj medicini, biologiji i zoologiji, koja se zasnivaju na izučavanju promena na nivou ćelija tkiva i organa, a nastaju kao posledice bolesti.

## Mesto i uloga patologa u nauci
Patolozi se smatraju „sponom“ između nauke i medicine. Oni mogu da podučavaju ili sprovode rad i istraživanje u naučno istraživačkim ustanovama i laboratorijama, bolnicama, medicinskim laboratorijama, školama i fakultetima. 

U medicinskoj patologiji, patolog ne rade direktno sa pacijentima (bolesnicima) već svoj rad sprovodi sa materijalom, prethodno uzetom od pacijenta od strane drugih lekara. Patolog medicinske testove rade na tkivu, sekretima i drugim uzorcima kako bi se otkrilo da li je i koja je vrsta bolesti prisutna, u kojem je stadijumu i kojim tokom će se razvijati.

Tradicionalni klinički i patohistološki pokazatelji u mnogim bolestima (posebno onkološkim), čija je vrednost testirana decenijama, važni su i neophodni za planiranje načina lečenja i predviđanje prognoze. U tom smislu patolozi takođe predlažu i moguće terapije za lečenje određenih bolesti.

Patolog može biti prisutan i na operacijama koje zahtevaju brzu analizu uzorka tkiva za koje se sumnja da je obolelo.

;Veštine i osobine koje treba da poseduje patolog 
* Pažljivost, opreznost, preciznost, strpljivost.
* Konceptualni pristup i kritički pogled.
* Emocionalnu stabilnost i sposobnost suočavanje sa stresnim situacijama.
* Sposobnost analitičko razmišljanje i pamćenja velikog broja informacija. 
* Sposobnost individualnog i timskog rada.
* Sposobnost usmenog i pismenog izražavanja ideja i mišljenja.
;Očekivanja kliničara od patologa
Od nalaza patologa klinički lekari, psoerbno onkolozi očekuju odgovor na sledeća pitanja:
* Da li je bolest maligne ili benigne prirode i u kom je stadijumu razvoja?
* Koliki je rizik za povraćaj bolesti?
* Koliki je rizik smrtnosti od malignog tumora?
* Kakva će biti relativna i apsolutna korist od primenjenog sistemnog lečenja?

## Zadaci patologa
* Testiranje tkiva, sekreta i drugih uzoraka, koja obuhvataju sve vrste složenih histomorfoloških, histohemijskih i imunohistohemijskih analiza.
* Ispitivanje uzroka smrti nakon autopsije leša
* Analiza bezbednosti primene pojedinih lekova i učešće u razvoju novih lekova

## Reference

## Literatura
* Long, Esmond (1965). *History of Pathology.* New York: Dover. .
* Grmek MD, Glesinger L, Dragić M, Pintar I, Levental Z, Dragić Đ. *History of medicine.* In: Šerger A, editor. Medical encyclopedia. Volume V. Zagreb: Jugoslovenski leksikografski zavod; 1970. pp.&nbsp;354−94. (Serbo-Croatian)
* Robbins, Stanley (2010). *Robbins and Cotran pathologic basis of disease.* (8th ed. / ed.). Philadelphia: Saunders/Elsevier. .
## Vanjske veze
* U Srbiji ima samo sto patologa.
Bob Einstein

**Stewart Robert** "**Bob**" **Einstein** (Los Angeles, Kalifornija, 20. 11. 1942. – Indian Wells, Kalifornija, 2. 1. 2019.) je bio američki komičar i glumac koji je krajem 1970-ih postao poznat ulogom Morka u *[[Mork and Mindy]]*, a da bi se krajem 1980-ih nametnuo kao jedan od vodećih holivudskih komičara nizom ostvarenja koje kombiniraju komediju i patos. Najpoznatiji su *[[Aladdin (Disneyjev film, 1992)|Aladdin]]*, *[[Good Morning, Vietnam|Dobro jutro, Vijetname]]*, *[[Društvo mrtvih pjesnika]]*, *[[Dobri Will Hunting]]*, *[[Mrs. Doubtfire]]*, *[[Robots (film)|Robots]]*, *[[Happy Feet]]*, *[[World's Greatest Dad]]*, i *[[Happy Feet Two]]*.

## Reference

## Vanjske veze

* 
*
Frankenstein (razvrstavanje)

**Frankenstein** (fonetski: **Frankenštajn**) se može odnositi na:

**[[Frankenstein ili moderni Prometej]]*, roman engleske književnice Mary Shelley iz 1818. godine;
*likovi iz njega:
**baron Victor Frankenstein
**Frankensteinovo čudovište

### Adaptacije
*''Frankenstein'' (film, 1910)
*''Frankenstein'' (film, 1931)

## Toponimi
*Dvorac Frankenstein
*Frankenstein (Pfalz)
*Frankenstein (Oederan)
Četvrti Jul (Zrenjanin)

**Četvrti Jul** ili **Četvrti Juli** u naselje u gradu Zrenjanin u srpskoj autonomnoj pokrajini Vojvodini. Smešteno je oko 1,5 km jugoistočno od središta grada i sastoji se od oko 50 stambenih zgrada od 4-5 sprata, te ima oko 3000 stanovnika. Omeđeno je Pančevačkom ulicom, Ulicom Dositeja Obradovića i Ulicom dr. Laze Kostića, kao i železničkom prugom. 

Ime je dobilo po Danu borca, prazniku koji se slavio u komunističkoj Jugoslaviji na dan 4. jula. Posle pada komunizma su stanovnici na referendumu odbili predlog da promene ime u Naselje Despota Stefana.
Tuulikki

**Tuulikki** se može odnositi na:
*Tuulikki (ime), finsko žensko ime
*Tuulikki (boginja), boginja šuma u finskoj mitologiji
*2716 Tuulikki, mali planet koji je otkrio Y. Väisälä
*Tuulikki Mons, planina na Veneri
*Tuulikki–Vampula, aerodrom u finskom gradu Vampula
Chittagong

**Čitagong** (beng. চট্টগ্রাম, *Chôţţogram*) je grad u Bangladešu. Na površini od 209,66&nbsp;km², prema popisu iz 2007. godine, živi 3.858.093 stanovnika, što ga čini drugim po veličini gradom u Bangladešu, odmah posle Dake.

## Vanjske veze

* Zvanični veb-sajt
Stara Varoš

**Stara Varoš** može biti:

* Stara Varoš (Podgorica), deo Podgorice
* nekadašnje ime za Stari Grad, deo Kragujevca

## Povezano

* Nova Varoš (razvrstavanje)
Stara varoš (Podgorica)

**Stara varoš** je dio grada Podgorice, na lijevoj obali rijeke Ribnice, a ovaj naziv se ustalio poslije podizanja novog dijela grada (zvanog Mirkova varoš, a danas Nova varoš) osamdesetih godina 19. vijeka (na desnoj obali Ribnice). Stara varoš je bila jezgro stare Podgorice u periodu osmanlijske vlasti (1474–1879) u urbanim i arhitektonskim formama grada, običajima, načinu života i orijentalnim karakteristikama. U Staroj varoši se nalazila i turska tvrđava Depedogen (u narodu zvana Ribnica) podizana od 1474. nakon osvajanja srednjovjekovnog trga Podgorica od strane Osmanlija (Mehmed II Osvajač) kao i sahat-kula (pretpostavlja se da je u drugoj polovini 17. vijeka sagradio Hadži Hafiz-paša Osmanagić, sa satom naručenim iz Italije). Zgrada vakufa dograđena uz sahat-kulu, porušena je sredinom 20. vijeka.

Ovde se nalazi manastir Lavra Svetog Simeona Mirotočivog.

## Povezano
* Podgorica (trg)

## Literatura
* Grupa autora: Istorijski leksikon Crne Gore, knjiga 5 „Daily Press-Vijesti“, 2006.
Arnemecija

**Arnemecija** () je u galo-rimskoj mitologiji bila vodena boginja.

## Etimologija
Njeno ime ima iste korene u keltiku kao i *nemeton* što znači *"sveti gaj"*. Zbog toga se njeno ime tumači kao: „ona koja obitava u svetom gaju“.

## Kult
Arnemecijino svetilište je bilo u Akva Arnemecija, današnjem Bakstonu u Engleskoj. Pre rimskih osvajanja Engleske poštovana je od strane Koritanaca (*Coritani, Corieltauvi*), drevnog plemena sa britanskih ostrva, a kasnije je prihvaćena i u zajedničkom galo-rimskom kultu.

## Istorijski ostaci

### Svetilište
Ostaci svetilišta su skromni, ostao je samo pod hrama koji je prvi put proučavan 1787. Hram je bio sačinjen od kamenih ploča povezanih glinom, i prema ostacima je bio 6,80 m širok i 14 m dug. Dalja ispitivanja su dovela do zaključka da je ostatak hrama bio od drvene građe. Sam hram je bio pozicioniran prema lekovitom izvoru, udaljen od njega 80 stopa (oko 24 metra).

## Vanjske veze
* Arnemecija
Rana Niejta

**Rana Niejta** i **Rana Niejte** su Ume Sami nazivi za božicu u Laponsko mitologije. Na sjevernolaponskom se zove **Rana Neida** i **Rana Neide** (na ostalim laponskim jezicima se spominje kao **Rana Nieda**, **Ruona Neida**, **Radien-neide** i **Blende**).

Rana Niejta je božica proljeća i plodnosti. Doslovni prijevod imena Rana je «zeleno» ili «zelena, plodna polja». Ime Rana Niejta se može slobodno prevesti kao «kćer zemlje». Prema laponskoj mitologiji je planine okrenute prema jugu učinila zelenima, kako bi gladni sobovi imali dovoljno hrane.
HZS

**HZS** je skraćenica koja može označavati:

*Antwerpenska pomorska akademija ()
*Gorska služba spašavanja (Slovačka) ()
*Hokejaški savez Slovenije ()
*Hrvatski zagonetački savez
UKS

**UKS** je skraćenica koja može označavati:

*Udruženje književnika Srbije
*oznaka za Međunarodni aerodrom Sevastopolj
Hringhorni

U nordijskoj mitologiji ***Hringhorni*** (staronordijski "brod sa krugom na vrhu") je brod boga Baldera, opisa kao "najveći od svih brodova".

## Mitologija
Prema *[[Gylfaginning]]*u su nakon Balderovog ubistva od strane Lokija ostali bogovi donijeli njegovo tijelo kako bi ga spalili na moru zajedno sa brodom. Brod se, međutim, nije mogao porinuti bez pomoći  divkinje Hyrrokkin,koja je pozvana iz Jötunheima. Ona je potom brod porinula tako snažno da su se pojavili prve plamenovi, a zemlja protresla, što je naljutilo Thora.

Zajedno sa Balderom je na brodu spaljena njegova supruga Nanna, koja je bila umrla od tuge. Dok je Thor posvećivao plamen sa svojim čekićem Mjolnirom, patuljak po imenu Litr se počeo motati oko njegovih nogu. Thor ga je tada bacio u vatru, te je i on spaljen. Među ostalim artefaktima i stvorenjima spaljenim sa *Hringhornijem* su bili Odinov zlatni prsten Draupnir i Balderov konj.

## Reference

## Literatura
*Simek, Rudolf (2007) translated by Angela Hall. *Dictionary of Northern Mythology*. D.S. Brewer.
Banoštor (tvrđava)

**Banoštor** je drevna tvrđava na čijem neposrednom području je nastalo selo Banoštor, danas u opštini Beočin, nekih osamnaest kilometara zapadno od Novog Sada.

## Toponim
Postoje dva mišljenja o nastanku imena:
# I naselje i tvrđava su dobili ime po manastiru. *Ban Monoštr* (Banov manastir) je benediktinski samostan koji je oko 1150. godine podignut u blizini tvrđave. Izgradio ga je ugarski paladin sa titulom *[[ban]]a* i srpskog princa *Belus* (Bjeluš, Beluš). U 15. veku se oko tvrđave razvilo selo danas poznato kao Banoštor. Tvrđava je u 16. veku razrušena u osvajačkim pohodima Turaka.
# Naziv je nastao od imena rimskog naselja *Bononia Malata*, koje je kasnije zvano *Bononia [[Kastrum|Castra]]*, pa stoga *Bonocastra*, *Bonostra* i – Banoštor.

Beloš je bio srpski vlastelin iz raške dinastije Vukanovića koji je, zahvaljujući rodbinskim vezama sa ugarskom dinastijom Arpada postao palatin kraljevine Mađarske i ban Hrvatske. Nakon što se njegov brat Uroš II Primislav po drugi put odmetnuo od vizantijske vrhovne vlasti, Beloš je 1162. zakratko po volji cara Manojla I Komnina postao raški veliki župan (pre Stefana Nemanje), ali se ubrzo nakon toga i vratio u Ugarsku gde je kasnije i umro.

## Historija
Na istom području se prvobitno nalazila keltska tvrđava pod imenom *Kuet* (*Keu*, *Keve*). Rimljani su ovde osnovali *[[Kastrum|castrum]]* *Bononia Malata*, na podunavskom putu Limesu i tu je bila stanica rimske legije Herkulia IV. U rimsko vreme ovo je bila jedna od pograničnih tvrđava.

## Povezano
* Banoštor
* Opština Beočin

## Vanjske veze
# Podaci o svim kulturnim i verskim znamenitostima na teritoriji opština Beočin, Irig i Sremski Karlovci (www.fruskogorska-riznica.co.rs)
# Vinarija Fruškogorski vinogradi, Banoštor, Fruška gora - Priča iz vinograda (winejour.blogspot.com)
# Беочин (www.vojvodina.cafe)

## Reference

## Napomene

## Bibliografija
* Dautova-Ruševljan, V. (1972/73). Zaštitno iskopavanje antičkog lokaliteta „Kuva“ kod Begeča. Rad vojvođanskih muzeja, 21/22, 141-152.
*  Aleksandar Deroko, *Medieval Castles on the Danube*, Beograd, 1964.
Gulltoppr

U nordijskoj mitologiji **Gulltoppr** (staronordijski "zlatna griva") označava jednog od božanskih konja. Gulltoppr se spominje na listi konja u *[[Poetska Edda|Poetskoj Eddi]]*, odnosno pjesmi *[[Grímnismál]]* i sekciji *[[Nafnaþulur]]* *[[Prozna Edda|Prozne Edde]]*. Prema  knjizi *[[Gylfaginning]]*, *Prozne Edde*, Gulltoppr je bio Heimdallrov konj. Rudolf Simek špekulira kako je Snorri dodao konja Heimdallru kako bi sistematizirao mitologiju.

## Reference

## Literatura

* Simek, Rudolf (2007) translated by Angela Hall. *Dictionary of Northern Mythology*. D.S. Brewer.
Biološko oružje

**Biološko oružje** (biološka borbena sredstva) su biološki agensi (BAg) koji se upotrebljavaju protiv neprijatelja sa ciljem smanjenja njegove borbene sposobnosti. Djeluju mikroorganizmima, insektima, glodarima i njihovim otrovima u cilju ubijanja ili onesposobljavanja ljudi, životinja i biljaka.

Za vojne primjene koriste se BAg visoke zaraznosti koji se lako unose u organizam. Efikasnost se mjeri mortalitetom i stadijumu onesposobljenosti protivnika.

Proizvodnja i skladištenje b. je zabranjena međunarodnim ugovorima iz 1972. koji su i danas na snazi. 
Proizvodnja i skladištenje se vjerovatno u nekim zemljama i sada odvijaju u tajnosti, i nijedna država ne priznaje njihovu upotrebu u ratu, iako je do nje povremeno dolazilo u prošlosti.

## Vrste bioloških agensa (BAg)
### Bakterije
Odgajaju se na hranjivim podlogama kao što je goveđa supa s dodatkom peptona. Pogodnima za raspršivanje aerosolom se smatraju posebno bakterije koje izazivaju sljedeće bolesti: kuga, antraks, tularemija, bedrenica, bruceloza, sakagija, i melioidoza. Za kontaminaciju vode su pogodne kolera i dizenterija, koje se najlakše prenose diverzantskim akcijama.

### Virusi
Proizvodnja virusa je teža i skuplja nego kod bakterija jer je potrebno živo tkivo za uzgoj. Velike boginje, grip, žuta groznica, denga groznica i encefalitis se razmatraju za ljude. Protiv životinja slinavka, šap, kuga svinja itd.

### Rikecije
Po nekim klasifikacijama su rikecije prijelazni oblik između bakterija i virusa. Pominju se za prijenos pjegavog tifusa, kvržićnog tifusa i kju-groznice.

### Gljivice
Kod ljudi su uzročnici kokcidioidomikoze i histoplazmoze. Kod životinja uzrokuju aktinomikozu i aspergilozu, a kod biljaka plamenjaču krompira, rđu žita, kukuruza, kafe.

## Proizvodnja
Centri za proizvodnju seruma, vakcina i antibiotika, i fabrike alkohola, kvasca i piva mogu se iskoristiti za proizvodnju b. bez većih prepravki. Konzerviranje b. se odvija zamrzavanjem, a zatim sušenjem pod vakuumom. Tako spremljeni BAg se mogu čuvati duže vremena.

## Načini primjene
Aerosolom iz aviona, biološkom vazduhoplovnom bombom, aviohemijskim priborom. Mogu se sa b. puniti mine, granate i rakete. Komandosi i diverzanti mogu ubacivati b. u pozadini neprijatelja.

## Povezano
* Biološki rat

## Literatura
* Vojna enciklopedija, Beograd, 1970., knjiga prva, pp.&nbsp;618.
## Vanjske veze
Hrvatsko društvo likovnih umjetnika

**Hrvatsko društvo likovnih umjetnika (HDLU)** hrvatska je nevladina, neprofitna i nestranačka strukovna udruga likovnih umjetnika.

## Historija
Udruga je utemeljena još 1868. godine i od tada, pod raznim nazivima, neprestano djeluje. Predsjednik udruge je Josip Zanki.

Tijekom vremena, od HDLU-a su se odvojili svi današnji gradski i županijski HDLU-ovi, kojih danas u Hrvatskoj ima 9 i mogu se vidjeti na ovom Popisu Ministarstva kulture RH.

2015. od HDLU-a se zadnji odvojio i HDLU Zagreb, kao samostalno zagrebačko udruženje likovnih umjetnika, link na web stranice: https://hdlu-zagreb.hr/  - a kojim danas predsjedava Krešimira Gojanović uz članove strukovnog savjeta HDLU Zagreb.

## Ustroj i djelovanje
Članovi udruge su likovni umjetnici različitih umjetničkih izraza i svih generacija. Ciljevi i djelatnost udruge su poticanje suvremenog likovnog stvaralaštva, unapređenje i zaštita slobode likovnog djelovanja, organizacija izložbi, sudjelovanje u pripremama za donošenje zakona i propisa koji se odnose na likovno stvaralaštvo te zaštita socijalnih prava umjetnika.

HDLU godišnje organizira ili sudjeluje u organizaciji četrdesetak izložbi u četiri različito profilirana galerijska prostora (Galerija PM, Galerija Prsten, Galerija Bačva i Galerija Karas). Izložbe su popraćene predavanjima, radionicama ili prezentacijama projekata, a galerijski prostori društva otvoreni su svim vrstama umjetničkog djelovanja, od plesa i performansa do glazbe i kazališta.

Više od trideset godina organizira Salon mladih, te više od 50 godina, u suradnji sa nekoliko drugih ustanova i društava, Zagrebački salon. Udruga izdaje razne publikacije i dodjeljuje nagradu za životno djelo, te godišnje nagrade za najbolju izložbu, mladog umjetnika i doprinos likovnoj umjetnosti.

## Izvori
;Literatura
* O nama, HDLU, www.hdlu.hr  
* *Hrvatsko društvo likovnih umjetnika: 1868. - 2011.*, HDLU, Zagreb, 2011., 
* U susret 150 godina Hrvatskih društava likovnih umjetnika, 1868. – 2018., Zagrebački likovni umjetnici, 28. siječnja 2017.

## Vanjske veze
;Mrežna mjesta
* HDLU, službeno mrežno mjesto
* Nikola Albaneže, ''Ivana Andabaka, ravnateljica Hrvatskoga društva likovnih umjetnika: Stabilizirat ću poslovanje HDLU-a'' , ''Vijenac'' 540/2014., www.matica.hr
* Matija Mrakovčić ''Novi smjer'', www.kulturpunkt.hr, 22. lipnja 2015.
Ekranizacija

**Ekranizacija** je naziv za film, televizijsku dramu ili televizijsku seriju čiji se scenario temelji na nekom književnom ili umjetničkom djelu (opera, tekst popularne pjesme, strip, video igra). U pravilu se pod time podrazumijevaju igrana ostvarenja, dok se u određenim slučajevima mogu snimiti i dokumentarni filmovi temeljeni na novinskom članku ili knjizi.

## Primjeri
**[[Krvavi prijesto]]* (1957), japanski samurajski film Akire Kurosawe temeljen na poznatoj Shakespearovoj tragediji *[[Macbeth]]*
*''X-Men (filmska serija) (2000-), temeljena na popularnom Marvelom stripu *[[X-Men]]*
**[[The Blues Brothers]]* (1980), temeljen na humorističkim skečevima u popularnoj TV-emisiji *[[Saturday Night Live]]*  
*''Resident Evil'' (filmska serija), temeljena na popularnoj seriji video-igara *[[Resident Evil]]*

## Povezano
*Remake
Biološka avionska bomba

Biološka vazduhoplovna bomba je naročita vrsta vazduhoplovne bombe čiji su borbeni teret štetni mikroorganizmi ili njihovi otrovi (toksini), a ponekad i insekti ili glodari zaraženi prenosivim bolestima. Jedno je od sredstava za upotrebu biološkog oružja iz vazduha.

Radi raspršivanja materije na što veću površinu u prednjem dijelu je upaljač bombe koji na podesnoj visini slabim eksplozivom razbija tijelo bombe. Punjenje iz srednjeg dijela bombe se time raspršuje. Moguća je i konstrukcija sa kasetnim bombama, kojima se postiže bolje pokrivanje površine. Neke vrste b. imaju padobran (ako se koriste zaraženi insekti ili glodari), da ne bi bili uništeni pri udaru.

## Povezano
* Biološki rat

## Literatura
* Vojna enciklopedija, Beograd, 1970., knjiga prva, pp.&nbsp;615 i 616.
Aviohemijski pribor

**Aviohemijski pribor** je sistem za puštanje bojnih otrova i zadimljavanje bojišta montiran na avionu. Javlja se poslije Prvog svjetskog rata, u vrijeme naglog razvoja bojnih otrova i hemijskih sredstava borbe.

Osnovni dio a. je rezervoar s dimnom materijom ili bojnim otrovom. Raspršivanje se izvodi na dva načina. Pri jednom, spoljni vazduh se kroz ventil ili cijev uvodi u rezervoar, i onda pod pritiskom tjera materiju van kroz raspršivač. Drugi način je korištenje boce s komprimiranim vazduhom, ugljendioksidom i slično, iz koje se komprimirani gas uvodi u rezervoar materije za raspršivanje, koja onda izlazi kroz raspršivač.

Rezervoar a. se puni dimnim materijama – rastvor sulfoanhidrida, titantetrahlorid, eterdihloretil, silicijumtetrahlorid, monohlorbenzol i drugo. Kao bojni otrovi se koriste plikavci – iperit, luizit.

Zapremina pribora je 80-900 litara.

Zadimljavanje se izvodi sa 15-100 metara, a ispuštanje bojnih otrova sa 20-50 metara. Visina dimne zavjese je 75-100, širina do 300, dužina do 1500 metara, zavisno od pribora.

## Povezano
* Magljenik
* Bojni otrov

## Literatura
* Vojna enciklopedija, Beograd, 1970., knjiga prva, pp.&nbsp;389.
Iščašenje ramenog zgloba

Zglob ramena sačinjavaju tri kosti: , i . Zglob ramena sačinjava pet manjih zglobova: , , ,  i . Strukture koje pasivno stabilizuju zglob su: , zglobna kapsula, glenohumeralni ligamenti, tetiva  i korakohumeralni ligamenti.

Zglob aktivno pričvršćuje devet mišića:
*  (sva tri dela)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
Pokreti u ramenom zglobu su: fleksija, ekstenzija, adukcija, abdukcija, unutrašnja rotacija, spoljašnja rotacija, horizontalna adukcija, horizontalna abdukcija i cirkumdukcija.

## Plivačko rame
Povreda ramena kod koje dolazi do povrede . Takođe dolazi do oštećenja tetiva i zglobne kapsule koja ima važnu ulogu u održavanju stabilnosti zgloba ramena. Ova povreda se najčešće javlja kod sportova kao što su vaterpolo, plivanje, košarka, tenis, rukomet ali se može javiti i prilikom radova u kući ili kod poslova u fabrikama
Lečenje: odmaranje, fizikalne procedure, NSAIL (nesteroidni antiinflamatorni lekovi)

## Oštećenje rotatorne manžetne
Prilikom podizanja ruke dolazi do uklještenja tetive  i burze sa akromionom i . Ova povreda nastaje kod radnji gde je ruka podignuta duže vreme iznad glave ili kod sportova kao što su odbojka, vaterpolo, plivanje, rukomet, bacanje koplja, bacanje kugle. Uzroci povređivanja rotatorne manžetne može biti trauma ili ukoliko se neka motorna radnja ponavlja više puta. U 70 posto slučajeva oštećuje se tetiva  upravo zbog svog anatomskog položaja. Glavni simptomi ovog oboljenja su bol koji se pojačava pri pokretima ili tokom spavanja. Ukoliko upalni proces traje duže vreme može doći do kalcifikacije u tetivama ili burzi. 
                                                                                                                                                        
## Luksacija (iščašenje) ramena
* luksacija akromioklavikularnog zgloba
* luksacija sternoklavikularnog zgloba
* luksacija glenohumeralnog zgloba

### Luksacija akromioklavikularnog zgloba
Dešava se usled pada na vrh ramena gde se  pomera prema dole i ka sredini a  prema gore. Prilikom ove povrede dolazi do oštećenja zlobne hrskavice. Postoje tri stepena povređivanja:
* Prvi stepen: kada dođe do zategnuća mekih tkiva zgloba uz prisustvo bola. Integritet zgloba je očuvan. 
* Drugi stepen: prekid  i dolazi do spuštanje kostiju zgloba. 
* Treći stepen: ukoliko dođe do rupture svih ligamenata i potpuno odvajanje zglobnih površina.

### Luksacija sternoklavikularnog zgloba
Povreda nastaje usled pada na rame.

### Luksacija glenohumeralnog zgloba
Nastaju usled pada na opruženu ruku ili prilikom bacanja lopte. Postoje tri tipa luksacije: prednji, donji i zadnji.
* Prednja luksacija: Ovaj tim je najčešći i najčešće se javlja kod sportista malđih od 20 godina paadom na ispruženu ruku. Prisutan je veoma jak bol u ramenu, gubitak deltoidne crte, a može se javiti i povreda 
* Donja luksacija: Nastaje usled pada glave humerusa koja pritisne akromion
* Zadnja luksacija: Nastaje padom na ruku ispruženu u polje sa laktom u ekstenziji i unutra rotiranim humerusom. Najčešće se javlja kod rukometaša a lečenje se svodi na repoziciju i imobilizaciju sa rukom u spoljnoj rotaciji i lakoj abdukciji

## Reference
Sunčanica

**Sunčanica** može da se odnosi na sledeće:
* Sunčanica (poremećaj), pojam iz medicine
* Sunčanica (riba), vrsta slatkovodne ribe
* Sunčanica (gljiva), vrsta pečurke
* Sunčanica sa ljušturom, vrsta pečurke
* Sunčanica (film), film Nikite Mihalkova iz 2014.
Sunčanica (riba)

**Sunčanica** () je slatkovodna, mala riba, danas vrlo brojna u mnogim našim vodama iz familije Centrarchidae

***Latinski naziv**: Lepomis gibbosus
***Lokalni nazivi**: sunčani karaš, japanski karaš, žutajac, japek, japić, japanac, svilenac.
***Maks. dužina**: 15&nbsp;cm
***Maks. težina**: 200 – 400 g
***Vreme mresta**: krajem proleća i tokom leta 
## Opis i građa
**Sunčanica** ima zlatno nijansirane narandžaste bokove, svetlozelenkasti trbuh i svetlozelena leđa sa plavičastim prelivima, a po celom telu je prošarana bronzano braonkastim i ružičastim prugama. Na obrazima, raspoređene u poprečnom nizu, ima tamne tačkice. na perifernom delu škržnih poklopaca ženka ima crnu i narandžastu, a mužjak ima svetlocrvenu i crnu pegu, koje su još izraženija za vreme mresta 
## Navike, stanište, rasprostranjenost
Postojbina sunčice je Severne Amerike i to južni delovi. U Evropu je prenesena kao akvarijska riba zbog svog neobično lepog izgleda. Raširila se po rekama i jezerima, nepažnjom ljudi, veoma se brzo prilagodila novim uslovima i zahvaljujući brzom razmnožavanju, ozbiljno je ugrozila mnoge autohtone evropske vrste. Najbolje se snašla u toplim, plitkim stajaćim vodama sa puno bilja, ali se uspela održati i u pojedinim hladnim salmonidnim vodama. Mada je mala rastom veoma je agresivne naravi i grabljivog ponašanja. Kao i mnoge vrste riba koje su iz Severne Amerike prenesene u Evropu, i sunčanica se hrani svim vodenim životinjicama koje uspe da ulovi i proguta uključujući i mlađ drugih vrsta riba i ikru, tako da je zovu  „ribljim korovom“. Sunčanica požrtvovano čuva svoju ikru i mlađ, i zahvaljujući tome, za razliku od većine evropskih vrsta, vrlo se brzo množi u vodama gde je smanjen broj grabljivih riba (štuka, som). 
U Srbiji se nalazi se u Dunavu i njegovim pritokama, a može se naći i u nekim kanalima i jezerima.

## Razmnožavanje
Mresti se krajem proleća i tokom leta, kada ženka položi oko 50 000 jajašaca ikre u plićacima pored obale. Za razliku od postojbine gde je mnogo veća, u Evropi može da naraste do 15&nbsp;cm.
## Reference
* www.rook.org
Sunčanica (gljiva)

**Sunčanica** (), poznata još i kao **kozarka**, **prstenka** i **srndać**, jestiva je gljiva, raste u svim šumama, a naročito u mešovitim i bagremovim, ali i na livadama, a ima je i u voćnjacima. Veoma je česta, a raste na raznim nadmorskim visinama. Vreme rasta u kasno leto i u jesen (od septembra do novembra). Jede se samo šešir (koji se često u kulinarstvu pohuje) i smatra se jednom od najukusnijih poslastica.

## Izgled i raspoznavanje
* *Šešir*: prečnika 10–30&nbsp;cm., okrugao ili jajolik, stariji otvoren sa ispupčenim temenom, osnovna boja sivosmeđa sa tamnijim ljuspama, ispupčenje tamnosmeđe.
* *Listići*: beli, gusti, mekani.
* *Drška*: visoka 20–40&nbsp;cm., tanka, valjkasta, šuplja, išarana tamnosmeđim ljuskama, dno gomoljasto zadebljano, nosi trajni pokretni prsten. 
* *Meso* belo, mekano, prijatnog ukusa i mirisa i često ima primese ružičaste boje.
* *[[spora|Spore]]* u masi bele.

## Upotreba u ishrani

### Salata od sunčanica
Za ovo jelo odaberemo mlade sunčanice koje se još nisu otvorile. Oljuštimo im kožicu i iseckamo ih na kriškice. Potom pripremamo preliv od ulja,limunov sok,so i biber i dodamo ga u gljive.Ostavimo to da odstoji 
15 minuta,prebacimo u posudu za serviranje salate i narendamo preko svega parmezan. Potrebno: 600 gr.sunčanice;1 dl. ulje;sok od pola limuna;so i biber po ukusu i parmezan 300 grama.

### Pohovana sunčanica
Upotrebljavamo sasvim sveže sunčanice kojima su listovi još sasvim beli.Šešir sunčanice očistimo temeljno vlažnom maramicom bez pranja vodom.Klobuk sunčanica posolimo sa obe strane,uvaljamo u brašno,jaja i na kraju u prezlu.Pržimo ih u ulju sa obe strane dok ne dobiju zlatno-smeđu boju.Tako upržene sunčanice vadimo iz tiganja i stavljamo na papirni ubris koji upija sav višak ulja.Pobiberimo vruć klobuk sunčanice i serviramo za jelo. Potrebno: 4 klobuka sunčanice;so i biber po ukusu;200 gr brašna;2 jaja;50 gr.prezle i 0,5 deci ulja.

## Slike

Slika:RNK 0930 Macrolepiota.jpg|Macrolepiota procera
Slika:RNK 0932 Macrolepiota.jpg|Macrolepiota procera
Slika:Stara macrolepiota procera.jpg
Slika:Velika sunčanica.jpg
Slika:Macrolepiota proc.JPG
Slika:Edible fungi in basket 2019 G2.jpg
Slika:Macrolepiota procera (1).jpg
Slika:Parasol 1.JPG
Slika:Macrolepiota procera 2013 G1.jpg
Slika:Fungo - Mazza di Tamburo.jpg
Slika:Macrolepiota procera 12.jpg


## Srodne vrste
* Sunčanica sa ljušturom (*[[Sunčanica sa ljušturom|Macrolepiota rhacodes]]*)
* Sisata sunčanica (*[[Konradova sunčanica|Macrolepiota gracilenta]]*)

## Reference

## Literatura
* 
* 
* 

## Vanjske veze