Saša Božović

**Saša Božović** (Beograd, 24. avgust 1919. — Beograd, 20. jul 1988.) bila je ljekarka, učesnica Narodnooslobodilačke borbe (NOB), pukovnik JNA i književnica.

## Biografija
Potiče iz porodice Magazinović. Njen otac Savo je bio sveštenik porijeklom iz Trebinja. Rođena je 4. avgusta 1912. godine u Beogradu. Medicinski fakultet je završila 1937. godine, takođe u Beogradu. Bila je u braku sa liječnikom Borislavom Božovićem. Za svoje vjenčanje rekla je roditeljima tek poslije 6 mjeseci, jer je njen muž bio komunista. Po završetku studija otvorili su privatnu medicinsku praksu.

Noć pred bombardovanje Beograda, 6. aprila 1941. godine,  provela je sa suprugom u bolnici gdje je on bio dežurni liječnik. Ujutro, kad se vratila, kuća je bila srušena. Zajedno sa suprugom je otišla u Podgoricu, rodno mjesto supruga. Muž je bio jedan od glavnih organizatora ustanka u Crnoj Gori. Jula 1941. godine, poslije njegovog odlaska u partizane, nju su Italijani uhapsili i odveli u zatvor, a potom je poslali u logor u gradu Kavaji u Albaniji. Pred porođaj, početkom novembra je prebačena u bolnicu u Tirani, gdje se 9. novembra porodila i dobila ćerku. Nazvala ju je Dolores, po španskoj revolucionarki Dolores Ibaruri. Beba je rođena zdrava, a Saša je krajem 1941. godine razmijenjena za italijanske oficire koje su zarobili partizani. Bila je to prva legalna razmjena zarobljenika u ratu, kojom je rukovodio Peko Dapčević.
### U ratu
Potom je prešla na oslobođenu teritoriju Crne Gore, u Pipere, gde je kao ljekarka formirala prve seoske partizanske bolnice u Crnoj Gori. Danonoćno je brinula o povređenim i životno ugroženim ljudima bez adekvatnih sredstava.

Bila je u Centralnoj bolnici Narodnooslobodilačke vojske Jugoslevije sa kojom je, noseći dijeti, stigla do Bosanskog Petrovca. Tu je nekoliko mjeseci bila načelnica bolnice Šobatovac. Uslijedila je Četvrta neprijateljska ofanziva i povlačenje prema rijeci Neretvi. Brineći o ranjenicima, ostavila je dijete, koje je izašlo na mećavu i poslije nekoliko dana preminulo.

Rat je nastavila u sanitetima Druge proleterske brigade i Druge proleterske divizije. U toku rata, bila je ranjena u obe noge i zarobljena od strane četnika, koji je ostavljaju u životu jer je prisutni lokalni sveštenik prepoznao da je Saša iz svešteničke porodice Magazinović, čije je članove lično poznavao. Partizani su je ubrzo oslobodili, a ona je i ranjena nastavila da rukovodi bolnicom. Čak je i asistirala prilikom jedne teške operacije, iako je i sama bila u lošem stanju.

Godine 1944. postala je članica Komunističke partije Jugoslavije. Dodijeljena joj je Partizanska spomenica 1941.
### Poslije rata
Poslije rata, dolaskom u oslobođeni Beograd postavljena je za vojnog delegata Crvenog krsta Jugoslavije, sa zadatkom na zbrinjavanju ratne siročadi, djece bez roditelja i izbjeglica, organizovanju narodnih kuhinja i drugih vidova pomoći. Zatim je radila na VMA kao načelnik plućnog odjeljenja i zamjenica načelnika Vojnomedicinske akademije (VMA) u Beogradu.

Napisala je knjigu „Tebi, moja Dolores” kada je imala 66. godina. Bila je to najprodavanija knjiga u SFRJ 1980. godine. Kad je završila knjigu, Saša Božović napisala je pismo La Passionariji, koja je tada imala 82 godine. Ubrzo je stigao odgovor, s fotografijom:

:*Draga Saša, teško je zadržati suze, posvećujući ovu sliku majci u žalosti. Tvoj život me podsjeća na moj. Nisam poznavao koncentracione logore, ali sam poznavala zatvore kao komunist i postupak žandarmerije kao kriminalac. Od ženskog zatvora u [[Madrid]]u do [[Bilbao]]a, živila sam težak život i herojsku borbu rudara iz rodne Vizcape, imala sam šestero djece, ostalo mi je jedno, moja Amanga, koja mi je dala troje unučadi, među njima i jednu DOLORES. Naši su životi bili različiti, ali paralelni u borbi i patnji. Grli te s ljubavlju sestara u životu i borbi. Dolores.*

Umrla je 10. decembra 1995. godine. Sahranjena je u selu Lisović, kod Barajeva, gdje je živjela posljednje godine života.

## Porodica
Njen suprug akademik prof. dr Borislav Božović (1913—1987) iz rata je izašao sa činom general-majora demobilisao se 1948. god. i profesionalnu karijeru nastavio je u Internoj B klinici kao internista-endokrinolog i direktor. Bio je i predsednik medicinskog odeljenja SANU i profesor na Medicinskom fakultetu u Beogradu čiji je dekan bio u više mandata i lični ljekar predsjednika SFRJ Josipa Broza Tita.

Sin Ivan, istaknuti naučnik (fizičar), diplomirao, magistriro i doktorirao na beogradskom PMF-u. Poznat je i kao član prve postave rok grupe Crni Biseri (saksofon). Preselio se u SAD, na Stenford univerzitet pa u kompaniju Varijan u Gradu Paulo Alto. Drugi sin Slavko je ljekar, a kćerka Iva ginekolog.

## Bibliografija
* Tebi moja Dolores, Beograd (1978)
* Sve naše Dolores, Beograd (1983)
* Ratne ljubavi, Beograd (1985)
* Kosovka devojka, Beograd (1989)

## Vanjske veze
* Saša Božović: Tebi, moja Dolorers
* Saša Božović, Kosovka djevojka Drugog svjetskog rata
* Saša Božović: Tebi, moja Dolorers
## Izvori