open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Režim

**Režim** (, od lat. *regere* — vladati) se odnosi na skup uslova, najčešće političke prirode — državni poredak, način vladanja. Takođe, može se odnositi na tačno određen red života, rada, odmora, prehrane i dr. Zatim, sastav pravila i mera potrebnih za neki cilj (npr. režim ekonomije, režim studija).

U kontekstu politike najčešće ima pežorativno značenje, odnosno koristi se za vlast koja nema demokratski legitimitet i/li se služi diktatorskim metodama. Za organizacije i medije koji podržavaju takvu vlast se koristi izraz "režimski mediji". Za pojedince se ponekad koristi izraz **režimlija** („vladinovac“), mada se on može koristiti i za pristaše svakog režima.

## Reference

## Veze

* Totalitarizam
* Autokracija
* Demokracija
Etnički identitet

**Etnički identitet** je osnovni skupinski identitet različitih kultura i društava. Odnosi se na zajedničku identifikaciju etničke skupine i aspekt identiteta pojedinca. Pojedinac je rođen u određenoj zajednici, koja ima svoje etničko obilježje.

Etnički identitet povezan je s najmanje četiri komponente: teritorijalne, biološke ili genetske (stvarno ili umišljeno zajedničko podrijetlo), jezik, političko-ekonomska ili politička organizacija na određenim prostoru.

Definiciju etničkog identiteta sociolozi dijele između etničkih skupina, naroda i nacije.
Kontrolni grafikon

**Kontrolni grafikoni** (*kontrolne karte*) su osnovni alat koji se koristi za statističko upravljanje procesom. Kontrolni grafici prikazuju ponašanje procesa u vremenu i služe za ocenjivanje da li se proces odvija na zadovoljavajući način. Grafici su ograničeni sa statistički izračunatim kontrolnim granicama između kojih se odvija proces. Granice služe da najave pojavu problema, odnosno sistematskih smetnji.

Tipovi kontrolnih karata određeni su tipom karakteristika koje se ispituju, odnosno prirodom podataka koje predstavljaju. Osnovna podela je na: kontrolne karte za kontinulne promenljive i kontrolne karte za atributivne karakteristike. Glavne oblasti primene kontrolnih karata su: kontrolisanje (inspekcija) procesa, podešavanje procesa, analiza procesa i upravljanje procesom. O primeni kontrolnih karti postoji obimna literatura, a razvijeni su i softverski paketi.

## Literatura

* Deming, W E (1975) "On probability as a basis for action." *The American Statistician*. 29(4), pp146–152
* Deming, W E (1982) *Out of the Crisis: Quality, Productivity and Competitive Position* .
* Deng, H; Runger, G; Tuv, Eugene (2012). "System monitoring with real-time contrasts" Journal of Quality Technology, 44(1), pp.&nbsp;9–27.
* Mandel, B J (1969). "The Regression Control Chart" Journal of Quality Technology. 1 (1), pp 1–9.
* Oakland, J (2002) *Statistical Process Control* .
* Shewhart, W A (1931) *Economic Control of Quality of Manufactured Product* .
* Shewhart, W A (1939) *Statistical Method from the Viewpoint of Quality Control* .
* Wheeler, D J (2000) *Normality and the Process-Behaviour Chart* .
* Wheeler, D J & Chambers, D S (1992) *Understanding Statistical Process Control* .
* Wheeler, Donald J. (1999). *Understanding Variation: The Key to Managing Chaos - 2nd Edition*. SPC Press, Inc. .
}{refend}}

## Vanjske veze
* NIST/SEMATECH e-Handbook of Statistical Methods
* Monitoring and Control with Control Charts
Arheologija podataka

**Arheologija podataka** ili **digitalna arheologija** je umetnost spašavanja enkriptovanih ili drugačije izmenjenih podataka sa medija koji se u sadašnjem trenutku više ne koriste. Arheologija podataka nekada je vezana za postupak spašavanja podataka digitalnih medija nakon prirodne katastrofe.

Termin se prvi put pojavio 1993. godine u okviru projekta GODAR (). Arheologija podataka je prvi put izvedena nad meteorološkim podacima smeštenim na trake. Podaci su sadržali slike Arktika koje je septembra 1966. godine napravio satelit Nimbus 2 čiji je sadržaj dalje trebalo dešifrovati kako bi podaci bili upotrebljeni na modernom softveru u daljem istraživanju klimatskih promena na Zemlji.

Kao pojam arheologija podataka se često vezuje za spašavanje podataka sa arhaičnih traka iz 60-tih kako bi se podaci sa istih upotrebili na modernim računarima. Arheologija se tako razlikuje od spašavanja podataka gde spasene podatke nije bitno razumeti.

## Reference

## Literatura

* O'Donnell, James Joseph. *Avatars of the Word: From Papyrus to Cyperspace* Harvard University Press, 1998.
* Ross, Seamus and Gow, Ann. “Digital Archaeology: Rescuing Neglected and Damaged Data Resources” Library Information Technology Centre, 1999.
Spašavanje podataka

**Spašavanje podataka** ili **spasavanje podataka** je postupak oporavljanja podataka sa oštećenih, enkriptovanih ili na drugi način nedostupnih sekundarnih medija za skladištenje podataka. Spašavanje podataka se najčešće vrši sa hard diskova, solid stejt diskova (SSD), USB fleš diskova, RAID sistema, traka, CD, DVD i ostalih medija u slučajevima kada je podatke nemoguće pročitati na matičnom sistemu ili na drugom računaru.

Spašavanje podataka ne treba mešati sa digitalnom arheologijom jer je u postupku spasavanja podataka dobijeni rezultat potrebno samo verifikovati, a ne dalje analizirati ili razumeti. Termin se često vezuje za kompjutersku forenziku kada se metode spašavanja podataka primenjuju u cilju dobijanja digitalnih dokaza. Kompjuterska forenzika takođe zahteva specijalističko znanje jer je često neophodno podatke dekriptovati ili dešifovati.

U najvećem broju slučajeva podaci postaju nedostupni usled problema na operativnom sistemu računara. Proces spasavanja podataka u ovom slučaju se ostvaruje kopiranjem podataka na drugi medij.

Podaci mogu postati nedostupni i usled logičkog problema na particiji ili fajl sistemu (logički kvarovi). Slučajevi logičkih kvarova su takođe česti, ali svakako teži. Spašavanje podataka se u ovom slučaju izvodi na različite načine koji imaju za cilj formiranje privremenog stanja u kome se rekonstruiše celokupno drvo (stablo) fajl sistema sa svim podacima koji su bili zapisani na mediju.

Postoje slučajevi kada je potrebno spasiti obrisane podatke. Obrisani podaci se najčešće i dalje nalaze na mediju, ali su obrisani iz drveta (stabla) fajl sistema. U slučaju da su podaci bili obrisani, a medij aktivno korišcen nakon toga - u zavisnosti od velicine, vrste i mesta ili organizacije fajl sistema - određene fajlove je nemoguće spasiti u celini.

Spašavanje podataka se vrši i sa mehanički neispravnih hard disk uređaja (mehanički kvarovi). Slučajevi mehaničkih kvarova zahtevaju iskustvo, veštinu i veliku preciznost, jer se pomoću posebnih alata u uslovima relativno čistog postora vrši zamena određenih komponenti mehaničkog sklopa. Ovakve operacije uključuju korekcije na firmveru diska.

Najteži slučajevi spašavanja podataka su vezani za gubitak podataka na velikim sistemima koji uključuju više zasebih medija. Najčešce su to serverski ili enterprajz hard diskovi, vezani u niz (RAID). Podaci su u ovim slučajevima postali nedostupni usled prirodne katastrofe ili ljudske greške i nemara. Spašavanje podataka sa RAID sistema je najkomplikovanija operacija, jer ovakvi slučajevi zahtevaju specijalističko znanje iz raznih oblasti.

Spašavanje podataka sa USB i solid stejt diskova (SSD) zasniva se na formiranju posebnog softverskog algoritma koji se dalje primenjuje na prethodno formirane slike zasebnih čipova.

## Reference

## Literatura
* Tanenbaum, A. & Woodhull, A. S. (1997). *Operating Systems: Design And Implementation,* 2nd ed. New York: Prentice Hall.
* What To Do When Windows Vista Crashes: Little-Known Recovery Strategies , from Information Week

## Vanjske veze
*
Teramo

**Teramo** je glavni grad istoimene talijanske provincije Teramo u regiji Abruzzo. Grad ima 54.294 stanovnika.

## Geografija
Teramo leži u brdima između Jadranskog mora i masiva Gran Sasso, pored ušća riječice Vezzole u rijeku Tordino. Udaljen je svega 55 km sjeverozapadno od regionalnog centra Pescare. Svoje ime duguje svom geografskom položaju jer se zvao *Interamna*, kao i brojni drugi toponimi po Italiji koji su označavali mjesto gdje se spajaju dva vodotoka. Ono se vremenom iskrivilo u *Teramne* i na kraju u *Teramo*.

## Historija
Današnji grad iznikao je u 12. vijeku na mjestu antičkog naselja Interamna kog su osnovali Praetuti (Pretuzi), jedno od italskih plemena. Oko 290. pne. naselje su osvojili Rimljani i preimenovali ga u Interamnia Preatuttorium. U vremenu raspada Zapadnog Rimskog Carstva, grad su razorila barbarska plemena. Nakon razdoblja čestih promjena gospodara, postao je (i ostao) dio Napuljskog Kraljevstva.

## Znamenitosti
 
Teramo ima dosta ostataka rimskih građevina, između ostalog i teatar. Ipak, najveća je atrakcija njegova stara katedrala Santa Maria Assunta, podignuta između 12. i 14. vijeka, sa gotičkim zvonikom iz 1483. godine. U brdima pored grada nalazi se poznati astronomski opservatorij Vincenzo Cerulli.

## Privreda
Teramo je prije svega centar poljoprivrednog kraja, ali ima i nešto industrije: tvornicu tekstila, namještaja i keramike.

## Gradovi prijatelji

## Reference

## Vanjske veze

* Službene stranice grada 
* ''Teramo'' na portalu Encyclopædia Britannica
Gaston Leroux

**Gaston Louis Alfred Leroux** (6. maj 1868 - 15. april 1927) bio je francuski novinar i književnik, čija su specijalnost bili fantastika i kriminalistički žanr, a koji je najpoznatiji kao tvorac romana *[[Le Fantôme de l'Opéra|Fantom opere]]*.

Odrastao je u imućnoj porodici i kao mladić naslijedio milione franaka, koje je zbog raskalašenog načina života vrlo brzo potrošio. Godine 1890. je završio studij prava i zaposlio se kao advokat, povremeno pišući za novine *[[L'Écho de Paris]]* kao kazališni kritičar i reporter crne kronike. Njegovi članci sa suđenja anarhističkom teroristu Augusteu Vaillantu su privukli pažnju izdavača Mauricea Bunau-Varille koji ga je 1893. angažirao za svoj ugledni list *[[Le Matin]]*. Od 1901. je kao *Matinov* dopisnik putovao po Francuskoj, a potom po Španiji i Maroku; od 1904. do 1906. je bio u Rusiji gdje je detaljno izvještavao o revolucionarnim previranjima.

Po povratku u Francuskoj je napisao neke od svojih najpoznatijih djela, među kojima i *[[Le mystère de la chambre jaune]]*, koji se smatra jednim od najuticajnijih kriminalističkih romana prve polovice 20. vijeka. Njegov protagonist, novinar-detektiv Joseph Rouletabille će se pojaviti u još nekoliko Lerouxovih romana, postavši jedan od najpopularnijih fiktivnih detektiva koji se u Francuskoj često navodi kao nacionalni ekvivalent Sherlocka Holmesa.

Godine 1918. je u Nici osnovao filmski studio Société des Cinéromans, koji je, između ostalog, ekranizirao nekoliko njegovih romana prije nego što ga je preuzeo Pathe.

Leroux je također bio poznat i po vatrenom zalaganju za ukidanje smrtne kazne.

Bio je oženjen dva puta. Sa prvom suprugom, Marie Lefranc, se oženio 1899. godine, ali ubrzo nakon toga rastavio; 1917. godine se oženio za Jeanne Cayalt, s kojom je prije toga imao dvoje djece - sina Alfreda Gastona (* 1905) i kćer Madeleine (* 1908).

## Vanjske veze
* Site officiel  des ayants droit de Gaston Leroux
* Livres de Gaston Leroux
* Publication en feuilleton de ''L'Épouse du Soleil'' avec reproductions des illustrations de ''Je sais tout'' 
* L'œuvre de Gaston Leroux en version audio (mp3)
*
Peter and Wendy

***Petar Pan*** (engleski *Peter Pan; or, the Boy Who Wouldn't Grow Up* ili *Peter and Wendy*) je dječji roman u kojem je glavni lik Petar Pan.

Lik Petra Pana prvi put se pojavljuje u romanu Jamesa Matthewa Barriea *The Little White Bird*, a glavni lik postaje u drami „Peter Pan“, praizvedenoj 1904., za kojom je ubrzo slijedio nastavak „Peter Pan in Kensington Gardens.“ Predstavu je zbog velike popularnosti Barrie prenio u oblik romana 1911. godine pod nazivom *Peter and Wendy* koja je na srpskohrvatski jednostavno prevedena kao Petar Pan. U romanu Petar Pan vodi Wendy, Johna i Michaela u fantastičan svijet Snokraj, gdje žive vile, pirati, i izgubljeni dječaci.

## Sadržaj

Gospođa i gospodin Darling imali su troje djece: djevojčicu Wendy i dječake Johna i Michaela. Bili su dobri roditelji, a imali su i "dadilju", kuju Nanu, koja se izvrsno brinula o djeci.

Ali jedne večeri gospođa Darling je uspavala djecu i upalila im noćne svjetiljke pa su gospođa i gospodin Darling otišli na zabavu, a Nana je bila vezana u dvorištu. I tako su djeca bila sama kući. Kad su zaspala, u sobu su ušli vila Zvončica i Petar Pan. Djeca su se probudila i upoznala se s nepozvanim gostima. I tako su saznali da je Petar pobjegao od roditelja jer nije želio odrasti. Uz pomoć vilinskog praha djeca su odletjela s novim prijateljima na izmišljeni otok.Tamo upoznaju Izgubljene dječake i Indijance plemena Vučje Jabučice koju je Petar spasio,bore se s gusarima i otimaju im brod nakon što su svi poraženi...Poletjeli su tim brodom i zabavljali se sve do povratka kući.

## Izvori
Petar Pan

**Petar Pan** () je izmišljeni lik koji je stvorio škotski književnik J. M. Barrie. Prikazuje se kao nestašni dječak koji može letjeti i koji nikada nije odrastao; svoje beskonačno djetinjstvo provodi na otočiću Nedođija () kao vođa družine Izgubljenih dječaka gdje se sreće sa sirenama, Indijancima, piratima, a povremeno i djecom iz vanjskog svijeta. Pan se pojavio kao lik u dva Barriejeva djela - u romanu *[[The Little White Bird]]* i kazališnoj predstavi adaptiranoj u roman *[[Peter and Wendy]]* - da bi kasnije postao predmetom niza kazališnih, filmskih i televizijskih adaptacija. Zahvaljujući tome je postao jedna od najvećih ikona popularne kulture 20. vijeka, a postao je i jedan od sinonima za "vječne dječake", odnosno zrele muškarce koji ne žele prihvatiti životni stil i svjetonazor tradicionalno primjeren svojoj dobi.

## Vanjske veze

*  (1991 Millennium Fulcrum Edition)
* Neverpedia 
* The Pain of Peter Pan – Newsweek
Violet Hunt

**Isobel Violet Hunt** (28. septembar 1862 - 16. januar 1942) je bila britanska književnica koja je početkom 20. vijeka pisala feminističke i fantastične romane. Danas je poznatija po svom djelovanju u književnim salonima i burnom ljubavnom životu, uključujući veze sa književnicima Fordom Madoxom Fordom i Somersetom Maughamom kojima je poslužila kao inspiracije za neke od njihovih najpoznatijih ženskih likova.

## Bibliografija
* *The Maiden's Progress* (1894)
* *A Hard Woman, a Story in Scenes* (1895)
* *The Way of Marriage* (1896)
* *Unkist, Unkind!* (1897)
* *The Human Interest – A Study in Incompatibilities* (1899)
* *Affairs of the Heart* (1900) stories
* *The Celebrity at Home* (1904)
* *Sooner Or Later* (1904)
* *The Cat* (1905)
* *The Workaday Woman* (1906)
* *White Rose Of Weary Leaf* (1908)
* *The Wife of Altamont* (1910)
* *The Life Story Of A Cat* (1910)
* *Tales of the Uneasy* (1911), zbirka priča
* *The Doll* (1911)
* *The Governess* (1912) ko-autor: Margaret Raine Hunt
* *The Celebrity's Daughter* (1913)
* *The Desirable Alien* (1913) (ko-autor: Ford Madox Hueffer)
* *The House of Many Mirrors* (1915)
* *Zeppelin Nights: A London Entertainment* (1916), ko-auitor Ford Madox Hueffer
* *Their Lives* (1916)
* *The Last Ditch* (1918)
* *Their Hearts* (1921)
* *Tiger Skin* (1924), zbirka priča
* *More Tales of The Uneasy* (1925), zbirka priča
* *The Flurried Years* (1926) autobiografija, (U.S., *I Have This To Say*)
* *The Wife of Rossetti – Her Life and Death* (1932)
* *Return of the Good Soldier: Ford Madox Ford and Violet Hunt's 1917 Diary* (1983) (ko-autor: Ford Madox Ford)

## Reference

## Literatura
* 
* 
*
Zuleika Dobson

***Zuleika Dobson*** je satirički roman britanskog humorista Maxa Beerbohma objavljen 1911. Naslovna protagonistica je mlada mađioničarka koja dolazi posjetiti svog djeda, profesora na Oxfordu gdje njena ljepota izaziva sve studente ne samo da se zaljube u nju, nego da zbog nje izvrše samoubistvo. Smatra se jednim od najvažnijih satiričkih romana edvardijanske Britanije.

Godine 1954. je prema motivima romana na londonskom West Endu postavljen mjuzikl *[[Zuileka (mjuzikl)|Zuleika]]*.

## Vanjske veze
*
Kalcijum u biologiji

Kalcijum (-{Ca}-2+) igra ključnu ulogu u fiziologiji i biohemiji organizma i ćelije. On igra važnu ulogu u putevima prenosa signala, gde deluje kao sekundarni glasnik, u oslobađanju neurotransmitera iz neurona, kontrakciji svih tipova mišićnih ćelija, i oplodnji. Mnogim enzimima su neohodni joni kalcijuma kao kofaktori, npr. grupa enzima iz kaskade zgrušavanja krvi. Ekstracelularni kalcijum je takođe važan za održavanje razlike potencijala na pobudljivim ćelijskim membranama, kao i pravilno formiranje kostiju.

Kod sisara su nivoi kalcijuma strogo regulisani kostima, koje deluju kao glavno mesto skladištenja minerala. Joni kalcijuma, -{Ca}-2+, se oslobađaju iz kostiju u krvotok pod kontrolisanim uslovima. Kalcijum se transportuju krvotokom rastvoren (u jonizovanom obliku), ili vezan za proteine kao što je albumin seruma. Paratiroidni hormon, koji izlučuje paraštitna žlezda, reguliše resorpciju -{Ca}-2+ iz kostiju, reapsorpciju u bubrezima nazad u cirkulaciju, i povišava aktivaciju vitamina D<sub>3</sub> u kalcitriol. Kalcitriol, aktivna forma vitamina D3, promoviše apsorpciju kalcijuma kroz creva i mobilizaciju jona kalcijuma iz koštane mase. Kalcitonin izlučen iz parafolikularnih ćelija štitaste žlezde takođe utiče na nivoe kalcijuma suprotstavljajući se dejstvu paratiroidnog hormona, međutim, njegov fiziološki značaj kod čoveka nije potpuno razjašnjen.

## Literatura

## Vanjske veze
* Sadržaj kalcijuma u hrani 
* Kalcijum i vitamin D .
Guridska Monarhija

**Guridska Monarhija** (perz. سلسله غوریان; *Suri, Šansabānī*) je naziv za iransku državu koja se od 11. do 13. vijeka prostirala na području Iranske visoravni i Centralne Azije, odnosno preko teritorija modernog Irana, Azerbajdžana, Turske, Iraka, Afganistana, Turkmenistana, Uzbekistana, Tadžikistana, Kirgistana, zapadne Kine, Pakistana i Indije. Žarište monarhije nalazilo se u regiji Horasan, a glavni gradovi bili su Herat, Gur, Gazni i Lahore. Dinastija je bila perzijskog podrijetla, a njen utjecaj na zapadnom dijelu monarhije prvotno je smanjen i konačno potpuno suzbijen nekoliko desetljeća kasnije prilikom uspona iransko-turkijske Horezmijske Monarhije. Ipak, Guridi su istovremeno proširili utjecaj na Indijskog potkontinenta gdje su vladali sve do 1215. godine.

## Literatura
*  
*  
*  
*  
;Ostali projekti
Dravidski jezici

**[[Dravidski jezici]]** jezična porodica iz Indije. Obuhvaćala je (75), a po novijim klasifikacijama 73, odnosno (**85**) jezika
:**A) [[centralnodravidski jezici|Središnji]]** (5)
::a1 Kolami-Naiki (2): kolami (sjeverozapadni, jugoistočni)
::a2 Parji-Gadaba (3): duruwa, gadaba (2 jezika: mudhili, pottangi ollar).

:**B) [[sjevernodravidski jezici|sjeverni]]** (5): brahui, kumarbhag paharia, kurux, nepalski kurux, sauria paharia.

:**C) [[južni-centralni dravidski jezici|središnji jug/South-Central]]** (21); po novijoj klasifikaciji (**22**) 
::c1 Gondi-Kui (16); po novijoj klasifikaciji (**17**) 
:::Gondi (10): gondi (dva jezika: sjeverni i južni), khirwar, maria (2 jezika: dandami i maria), muria (3 jezika: istočni, daleki zapad/far western i zapadni), nagarchal, pardhan.
:::Konda-Kui (6); po novijoj klasifikaciji (**7**): konda-dora, koya, kui, kuvi, manda, pengo; mukha-dora [mmk] 
::c2 Telugu (5): chenchu jezik, manna-dora, savara, telugu, waddar.

:**D) [[južnodravidski jezici|južni]]** (34); po novijoj klasifikaciji (**47**) 
::d1 Tamil-Kannada (28); po novijoj klasifikaciji (**31**) 
:::Kannada (4): badaga, holiya, kannada, urali.
:::Tamil-Kodagu (24); po novijoj klasifikaciji (**26**) : aranadan, irula , kadar , kaikadi, kanikkaran, kodagu, kota, kurumba (5 jezika, alu, kurumba, jennu, mullu, betta), malapandaram, malaryan, malavedan, malayalam, mannan, muthuvan, paliyan, paniya, ravula, sholaga, tamil, toda, yerukula. **Novopriznat**: eravallan [era].
:::neklasificirani: **Novopriznat**: wayanad chetti [ctt].
::d2 Tulu (5): bellari, koraga (2 jezika: korra, mudu), kudiya, tulu.
::d3 neklasificirani (**4**; prije 1): mala malasar [ima]; malasar [ymr]; thachanadan [thn]; ullatan [ull].
::d4: Kalanadi [wkl], Kumbaran [wkb], Kunduvadi [wku], Kurichiya [kfh], Attapady Kurumba [pkr], Muduga [udg], Pathiya [pty].
:**E) neklasificirani** (8); po novijoj klasifikaciji (**6**): allar, bazigar, bharia, kamar, malankuravan, vishavan; kanikkaran (uklopljen u tamilsku skupinu), kurichiya (uklopljen u južnodravidsku skupinu), 

## Izvori

## Vanjske veze
* Familia Dravídica
Palais Garnier

**Opera Garnije** ili **Pariska opera** ili **Palata Garnije** () je operski teatar sa 2.200 sedišta u Parizu u Francuskoj. Ovu građevinu u neo-baroknom stiluprojektirao je Charles Garnier. Opera Garnije se smatra remek-delom arhitekture druge polovine 19. veka.

Ova građevina je izgrađena u sklopu velike rekonstrukcije Pariza iz vremena cara Napoleona III, koji je ovlastio Barona Haussmann da nadgleda izgradnju. Arhitekt Charles Garnier je pobedio na konkursu za projekat nove zgrade opere i baleta 1861. Izgradnja je trajala sa prekidima do 1874.

Opera Garnije je otvorena 15. januara 1875. pod imenom *Académie Nationale de Musique - Théâtre de l'Opéra*. Godine 1978. ime je promenjeno u *Théâtre National de l'Opéra de Paris* (Nacionalni teatar Pariske opere). Kada je operska trupa izabrala *[[Opera Bastilja|Operu Bastilja]]* kao svoju glavnu scenu, po izgradnji 1989., stari teatar je dobio ime *Palata Garnije*.

Površina zgrade je 11.237 kvadratnih metara. Centalni luster teži više od 6 tona. Tavanicu opere je 1964. ponovo oslikao Marc Chagall.

## Vanjske veze

* Zvanična internet prezentacija
* Istorijske i nove fotografije
Max Beerbohm

**Max Beerbohm** (24. august 1872 - 20. maj 1956) je bio engleski književnik, kolumnist i karikaturist, najpoznatiji po satiričkom romanu *[[Zuleika Dobson]]*. Odrastao je u znamenitoj porodici Beerbohm, čiji su članovi bili istaknuti glumci i književnici.

## Vanjske veze
* Artcyclopedia entry
* 
* Victorian Web: Max Beerbohm
* Enoch Soames bibliography 
* Free downloads in HTML, PDF, text formats at ebooktakeaway.com
* Max Beerbohm Collection  at the Harry Ransom Center at the University of Texas at Austin
* Mary Lago Collection  at the University of Missouri Libraries
Timuridska Monarhija

**Timuridska Monarhija** (perz. تیموریان, poznati i pod endonimom: گوركانى, *Gurkānī*) je naziv za srednjovjekovnu iransku državu pod vladavinom timuridske dinastije koju je osnovao ratoborni osvajač Timur. Timuridi su vladali Iranom od 1387. do 1509. godine, a prilikom njihovog vojno-političkog vrhunca monarhija se djelomično protezala i preko teritorija današnjeg Azerbajdžana, Armenije, Gruzije, Rusije, Turske, Sirije, Iraka, Afganistana, Pakistana, Turkmenistana, Uzbekistana, Tadžikistana, Kazahstana, Kirgistana, Indije i Kine. Prijestolnice timuridskih vladara bile su smještene u Heratu i Samarkandu, a službeni jezik carstva bio je perzijski.

Timuridska dinastija bila je mongolskog podrijetla, a njen osnivač Timur smatrao se izravnim potomkom Džingis-kana, osnivača Mongolskog Carstva koje se protezalo i Iranskom visoravni još u 13. vijeku. Originalno sjedište dinastije bila je Centralna Azija, a snažan iranski kulturni utjecaj iz Horasana rezultirao je njihovim usvajanjem islamske vjeroispovjesti i perzijskog jezika. Iskoristivši političku prazninu nakon slabljenja Ilhanata, Timur je žestokim osvajačkim pohodima prvo zavladao Horasanom, Horezmom i Transoksanijom, zatim je pokorio i lokalne iranske dinastije Kartida, Muzafarida, Čupanida i Džalajerida, te nastavio napredovati prema Bagdadu i Alepu na jugozapadu. Nastavio je ratovati i na sjeveru gdje je porazio Zlatnu hordu i Ruse u Moskvi, a zatim se okrenuo i prema Indiji u kojoj je potpuno razorio Delhi. Konačno, njegovi pohodi završavaju pobjedom i nad Osmanlijama u Ankari. Timurovi pohodi bili su popraćeni i velikom okrutnošću pa se procjenjuje da je prilikom njegovih osvajanja smrtno stradalo čak 17 milijuna ljudi.

Nakon Timurove smrti 1405. godine monarhija se počela raspadati, no njegovi nasljednici nastavili su vladati iz Samarkanda i Herata još gotovo stotinu godina nakon čega na sjeveroistoku provaljuju Uzbeci, dok se istovremeno Iran ponovo ujedinjuje pod safavidskom dinastijom iranskog porijekla. Iako su Timuridi početkom 16. vijeka nestali s političke pozornice na Iranskoj visoravni i u Centralnoj Aziji, njihov princ Babur je 1526. godine pokorio sjever Indije u kojoj započinje mogulski period obilježeno širenjem perzijskog jezika i kulture sve do britanske kolonizacije 1858. godine.

## Literatura
*  
*  
*  
*  

## Vanjske veze
*  K. Kianush, Art Arena (1999): Timurid art 
;Ostali projekti
RIKEN

je veliki prirodoznanstveni istraživački institut u Japanu. Osnovan 1917. godine, RIKEN danas broji preko 3,000 znanstvenika raspoređenih na 7 kampusa diljem Japana, s tim da se glavni nalazi u gradu Wakō, nedaleko od Tokija. RIKEN je nezavisna administrativna institucija čije je službeno ime na japanskom , a na engleskom **Institut za fizikalna i kemijska istraživanja**. 

RIKEN provodi istraživanja iz mnogih područja znanosti, uključujući i fiziku, kemiju, biologiju, medicinu, inženjering i informatiku, a ona sežu od elementarnih eksperimenata do primijenjene znanosti. RIKEN je većinski financiran od strane japanske vlade, s godišnjim budžetom od oko ¥88,000,000,000 ($760,000,000). 

## Predsjednici
* Haruo Nagaoka (1958–1966)
* Shirō Akahori (1966–1970)
* Toshio Hoshino (1970-1975)
* Shinji Fukui (1975–1980)
* Tatsuoki Mijajima (1980–1988)
* Minoru Oda (1988–1993)
* Akito Arima (1993–1998)
* Shunichi Kobajashi (1998–2003)
* Rijōji Noijori (2003–*danas*)

## Poznati znanstvenici
* Dairoku Kikuchi, matematičar, prvi ravnatelj RIKEN-a
* Kikunae Ikeda, otkrio natrijev glutamat i umami okus
* Hantaro Nagaoka, postulator saturnijskog modela atoma
* Toshio Takamine, specijalist na polju spektroskopije
* Kotaro Honda, izumio KS željezo
* Umetaro Suzuki, otkrio vitamin B1
* Torahiko Terada, fizičar i esejist
* Yoshio Nishina, vodeći atomski fizičar čiji su suradnici bili Bohr, Einstein, Heisenberg i Dirac
* Ukichiro Nakaya, fizičar i esejist
* Seishi Kikuchi, fizičar, objasnio Kikuchijeve linije
* Shinichiro Tomonaga, dobitnik Nobelove nagrade za fiziku (1965.)
* Hideki Yukawa, dobitnik Nobelove nagrade za fiziku (1949.)
* Rijōji Noijori, aktualni predsjednik, dobitnik Nobelove nagrade za kemiju (2001.)
* Tadashi Watanabe, vođa računalnog centra
* Masatoshi Takeichi, vođa centra za razvojnu biologiju
Hotakijska Monarhija

**Hotakijska Monarhija** (perz. هوتکیان) je naziv za novovjekovnu iransku državu pod hotakijskom dinastijom. Hotakijci su vladali Iranom od 1722. do 1729. godine, a prilikom njihovog vojno-političkog vrhunca carstvo se protezalo i preko teritorija današnjeg Afganistana, Pakistana, Turkmenistana i Tadžikistana.

Dinastija Hotaki bila je paštunskog podrijetla i sunitske islamske vjere, a stolovali su u Kandaharu odakle su 1709. godine pokrenuli veliki ustanak protiv safavidske vlasti što je 1722. razultiralo njihovim padom odnosno osnivanjem nove, hotakijske dinastije. Hotakijci su vladali iz Kandahara i Isfahana, no nakon svega četiri godine vladavine Iranom započinje njihov nagli pad zbog vojne najezde Nader-šaha koji će kroz iduće tri godine na iranskom prijestolju uspostaviti novu afšaridsku dinastiju. Hotakijci su se još neko vrijeme uspijeli održati u Kandaharu, no 1738. godine vojska Nader-šaha potpuno je ovladala njihovim teritorijima i nastavila je napredovati prema Indiji.

Iako je hotakijska vladavina bila kratkog vijeka, ona je otvorila put jačanju Paštunaca na istoku Irana koji će vijek kasnije osnovati Duranijsku Monarhiju koja se smatra političkim temeljem modernog Afganistana.

## Veze
* Paštunci

## Literatura
*  
*  
*  

## Vanjske veze
;Ostali projekti
Afšaridska Monarhija

**Afšaridska Monarhija** (perz. سلسله افشار) je naziv za novovjekovnu iransku državu pod afšaridskom dinastijom. Afšaridi su vladali Iranom od 1736. do 1750. godine, a na vrhuncu njihove vojno-političke moći monarhija se protezala i preko teritorija današnjeg Azerbajdžana, Armenije, Gruzije, Rusije, Iraka, Afganistana, Turkmenistana, Uzbekistana, Tadžikistana, Kazahstana, zapdne Kine, istočne Turske, Pakistana i Indije, te istočne obale Arapskog poluotoka.

Osnivač afšaridske dinastije bio je Nader-šah, genijalni vojskovođa podrijetlom iz turkmenskog plemena Afšar koji je iskoristio politički vakuum nakon sukoba Safavida i Hotakija i proglasio se šahom Irana te započeo seriju uspješnih ratova protiv Osmanlija, Rusa i Mogula što je u konačnici rezultiralo najvećim iranskim teritorijalnim opsegom nakon vremena Sasanidske Monarhije.

Njegovim najvećim uspjehom smatra se pohod protiv mogulske Indije zbog čega ga se u evropskoj historiografiji naziva i „perzijskim Napoleonom”. Nakon smrti Nader-šaha njegova dinastija doživljava pad što je navelike otvarilo vrata zandijskoj dinastiji u Iranu odnosno duranijskoj u Afganistanu, dok su Afšaridi nastavili vladati u Horasanu sve do uspona Muhamed-hana Kadžara 1796. godine.

## Literatura
*  
*  
*  

## Vanjske veze
*  Iran Chamber: Afsharid Dynasty (Nader Shah)
;Ostali projekti
Kimigayo

je državna himna Japana. Od 1868. do 1945., služila je kao državna himna Japanskog Carstva. Sa samo 11 taktova, "Kimigayo" je također jedna od najkraćih državnih himni na svijetu. Tekst pjesme temeljen je na jednoj *[[Waka (poezija)|Waka]]* napisanoj tokom Heian perioda, dok je glazba napisana tokom carskog perioda. Aktualna glazba izabrana je 1880. godine, zamijenivši nepopularnu melodiju napisanu 11 godina ranije. Mada se naslov himne, "Kimigayo", najčešće prevodi kao *Vladavina Njegova Veličanstva*, ne postoji zakonski uspostavljen prijevod kako naslova himne, tako ni samog teksta. 

Do 1945., "Kimigayo" je bila službena državna himna Japanskog Carstva. Ipak, kada je Carstvo ukinuto nakon japanske kapitulacije u Drugom svjetskom ratu, nova, parlamentarna demokracija, zamijenila je himnu 1945. godine. No, kako car Hirohito nije svrgnut s prijestolja, "Kimigayo" je *[[de facto]]* ostala državna himna Japana sve do 13. kolovoza 1999. godine, kada je Zakonom o nacionalnoj zastavi i himni ponovo postala službena državna himna. 

Otkako je Japan službeno postao parlamentarna demokracija, pojavile su se brojne kontroverze oko izvođenja himne "Kimigayo" na javnim manifestacijama. Zajedno s japanskom ''Hinomaru'' zastavom, kritičari "Kimigayo" smatraju simbolom japanskog nacionalizma, imperijalizma i militarizma, debatirajući oko toga je li "Kimigayo", kao relikt imperijalnog doba, kompatibilna sa suvremenim demokratskim stajalištima u Japanu. Osnovno pitanje, tako, postaje, predstavljaju li *Hinomaru* zastava i himna "Kimigayo" osudu ili slavu imperijalnog Japana, odnosno, jesu li predratni i poratni Japan dvije iste države. 

## Tekst

## Reference
Zandijska Monarhija

**Zandijska Monarhija** (perz. سلسله زندیه) je naziv za novovjekovnu iransku državu pod zandijskom dinastijom. Zandijci su vladali Iranom od 1750. do 1794. godine, a prilikom njihovog vojno-političkog vrhunca monarhija se protezala i preko teritorija današnjeg Azerbajdžana, Armenije, Gruzije, Iraka, Afganistana, Pakistana i istočne Turske.

Zandijska dinastija korijene vuče od istoimenog plemena Zand čije podrijetlo pripada iranskim narodima Lakima ili Lurima. Osnivač dinastije bio je Karim-han čija karijera započinje u vojnoj službi Nader-šaha, vladara afšaridskog Irana. Karim-han se nakon njegove smrti nametnuo kao iranski vladar, no odbio je preuzeti titulu šaha već se predstavljao kao „narodni vladar”.

Kako bi opravdao legitimitet vladavine prvo je 1757. godine na prijestolje postavio Ismaila III. iz safavidske loze, a potom je tri godine kasnije proglasio novu dinastiju Zand. Ubrzo je iskoristio politički vakuum i zavladao većim dijelom Velikog Irana izuzevši Horasan u kojem su još vladali ostaci afšaridske dinastije. Nakon smrti Karim-hana 1779. godine nastupa kaos na vladarskom dvoru i u svega 10 godina na prijestolju se izmijenilo čak osam vladara među kojima je zadnji bio Lotf Ali-han, Karim-hanov rođak kojeg je nakon pet godina vladavine svrgnuo Muhamed-han, osnivač nove kadžarske dinastije.

Za vrijeme zandijskih vladara najviše je napredovao grad Širaz koji je 1762. godine zamijenio Mašhad kao glavni grad Irana. Izgrađena je gradska tvrđava, brojne administrativne građevine, te veliki bazar. Zahvaljujući relativno mirnim odnosima sa tri moćna susjeda (Rusi, Britanci i Osmanlije) na iranskim granicama, gospodarstvo doživljava uspon, a u Bušeheru se otvara zajednička iransko-britanska luka koja je bila pomorskim čvorištem za robu iz Azije.

## Literatura
*  
*  
*  
*  

## Vanjske veze
*  Iran Chamber: Zand Dynasty
;Ostali projekti
Kadžarska Monarhija

**Kadžarska Monarhija** (perz. دولت علیّه ایران; *Dovlat-e Elije-je Irân*; dosl. Uzvišena država Iran) je naziv za novovjekovnu iransku državu pod kadžarskom dinastijom. Kadžari su vladali Iranom od 1785. do 1925. godine, a prilikom njihovog vojno-političkog vrhunca monarhija se protezala i preko teritorija današnjeg Azerbajdžana, Armenije, Gruzije, Afganistana, Turkmenistana, Uzbekistana i istočne Turske.

Sama dinastija bila pripadala je plemenu Kadžara koji su turkijskog porijekla, a njihova politička karijera započela je još u 17. vijeku kada su služili vladarsku dinastiju Safavida. Sjedište im je bilo u Gorganu, iranskom gradu smještenom nedaleko od jugoistočne obale Kaspijskog jezera. Iranom su zavladali 1794. godine kada je svrgnut posljednji zandijski vladar Lotf Ali-han.

Period kadžarske vladavine obilježili su uspješni ratovi protiv Osmanlija, ali i gubljenje teritorija na Kavkazu koji su sporazumima iz Golestana (1813.) i Turkmenčaja (1828.) pripojeni Ruskom Carstvu. Kadžarska Monarhija također je vodila ratove i protiv Britanskog Carstva na jugu i istoku: u Perzijskom zaljevu odbijeni su britanski pokušaji kolonizacije obale, uspješno je pripojen Balučistan, dok prodor prema Heratu (današnji Afganistan) protiv udruženih britanskih, indijskih i paštunskih snaga završava neuspjehom. Navedeni ratovi oblikovali su državne granice modernog Irana.

Početak 20. vijeka obilježila je Iranska ustavna revolucija iz 1906. godine koja je 19 godina kasnije rezultirala preobrazbom Irana iz apsolutne u ustavnu monarhiju. Iste godine vlast preuzima Reza-šah čime kadžarska dinastija nestaje sa svjetske političke pozornice, i započinje razdoblje vladavine dinastije Pahlavi koja se održala sve do 1979. godine.

## Literatura
*  
*  
*  
*  
*  

## Vanjske veze
*  Iran Chamber: Qajar Dynasty 
*  M. M. Eskandari-Qajar: Qajar Pages
;Ostali projekti
Ilhanidska Monarhija

**Ilhanidska Monarhija** (perz. سلسله ایلخانی, također i **Ilkanat** ili **Ilhanat**), naziv za srednjovjekovnu iransku državu pod vladavinom dinastije Ilhanida (ili Ilkanida) koja je u drugoj polovici 13. odnosno početkom 14. vijeka obuhvaćala Iransku visoravan, istočnu Anatoliju i Mezopotamiju, Kavkaz i dijelove Središnje Azije. Državu je između 1256. i 1260. godine ustrojio Hulagu-kan, unuk Džingis-kana odnosno brat Kublaj-kana, i isprva je bila jednim od četiri kanata nastalih raspadom golemog Mongolskog Carstva. Oko 1300. godine nastupa veliki politički i kulturni preokret: tradicionalni mongolski šamanizam i budizam zamijenjuje šijitizam, perzijski jezik zamijenjuje mongolski kao službeni odnosno arapski kao književni, a prema Mustavfijevim djelima iščitava se ponovno pojavljivanje Irana kao jasno invidualiziranog geografskog pojma. Tokom kasnijeg ilhanidskog perioda također nastupa i znanstveni odnosno arhitektonski procvat što je prije svega vidljivo u Maragi i Sultaniji. Ilhanidska Monarhija održavala je dobre odnose s Evropom, a sklopljeno je i savezništvo s križarima protiv egipatskih mameluka koje nije polučilo veće rezultate. Tokom 1260-ih odnosno 1290-ih godina monarhijom je putovao i slavni istraživač Marko Polo. Oko 1335. godine nastupa politički raspad pa zemljom vladaju lokalne iranske dinastije poput Kartida, Muzafarida, Čupanida i Džalajerida.

## Literatura
*  
*  
*  
;Ostali projekti
Safavidska Monarhija

**Safavidska Monarhija** (perz. سلسلة صفويان) je naziv za novovjekovnu iransku državu pod safavidskom dinastijom i jedna od najmoćnijih iranskih monarhija u islamskoj eri. Safavidi su vladali Iranom od 1501. do 1736. godine, a prilikom njihovog vojno-političkog vrhunca monarhija se protezala i preko teritorija današnjeg Azerbajdžana, Armenije, Gruzije, istočnog Iraka, Afganistana, Pakistana, Turkmenistana, Uzbekistana, Tadžikistana, Rusije i istočne Turske, te istočne obale Arapskog poluotoka.

Sama safavidska dinastija bila je kurdsko-azarskog podrijetla, a njenim eponimskim osnivačem smatra se Safi-ad-din iz Ardabila. Stvarni utemeljitelj monarhije bio je Ismail I., mladi osvajač koji je još kao tinejdžer pod svoju krunu ujedinio goleme teritorije Velikog Irana i obnovio političku homogenost iranskog stanovništva regije koje je bilo uzdrmano konstantnim turkijskim i mongolskim prodorima iz smjera Centralne Azije.

U približno dva i pol vijeka vladavine Iranom, razdoblje safavidske dinastije ostalo je upamćeno po spektakularnim arhitektonskim ostvarenjima u njihovim prijestolnicama Tabrizu, Kazvinu i Isfahanu kao i drugim gradovima, po žestokim ratovima protiv Osmanlija na zapadu i Uzbecima na sjeveru odnosno savezništvom s Mogulima na istoku, po učinkovitom državnom aparatu i bankarskom sustavu, te ponovnoj uspostavi trgovačkih veza između Orijenta i Zapadnog svijeta.

Vladavina Safavida važna je i iz religijske perspektive s obzirom da je šijitski oblik islama postao državnom religijom koja je utjecala na širu regiju odnosno opstala u Iranu do današnjeg dana. Dinastija je oslabljena zbog unutrašnjih ratova s paštunskim plemenom Hotaki, a raspuštena je prilikom osvajanja Nader-šaha koji se proglasio nasljednikom posljednjeg safavidskog vladara pri čemu je osnovao novu, Afšaridsku Monarhiju.

## Povezano
* Iransko-turski ratovi
* Šijitizam

## Literatura
*  
*  
*  
*  
*  

## Vanjske veze
*  Ghasemi, Shapour: Safavid Empire 1502 - 1736
;Ostali projekti
Državni teritorij

**Državni teritorij** je ukupnost prostora (jedinstvenog ili u više međusobno odvojenih dijelova, kao npr. eksklave) koji potpadaju pod suverenitet jedne države. U državno područje ubrajaju se kopno, rijeke, jezera, unutrašnje morske vode i teritorijalno more te zračni prostor iznad njih kao i podzemlje i podmorje. Teritorijalna država u tom prostoru ima isključivu vlast i na njemu vrijedi njezin pravni poredak (ograničen međunarodnim pravom i eventualnim pravima trećih država).
Maar

**Maar** (od latinskog „mare“, „more) obično kružno ili ovalno oblikovana je vrsta je vulkanskog kratera koji nastaje tijekom eksplozivnih erupcija, kao posljedica plinova iz magme ili dodira pare podzemih voda s magmom. Unutar maara može se razviti vulkansko jezero.

## Vanjske veze

* Maar World Map  
* [Muzej "Maarmuseum Manderscheid", [Vulkaneifel]]
Pahlavi (dinastija)

**Pahlavi** (perz. دودمان پهلوی), iranska vladarska dinastija od 1925. do 1979. godine. Dinastija je imenovana prema starovjekovnom iranskom pismu, a vladarska titula bila je šah. Sastojala se od samo dva vladara: osnivača Reza-šaha i njegovog sina M. Reze Pahlavija. Prvi je 1923. godine postao je premijerom u kadžarskoj vladi, a dvije godine kasnije iskoristivši slabosti nakon ustavne revolucije (1906. − 1925.) pučem je svrgnuo Ahmed-šaha i postavio se kao novi monarh Irana. Vladao je do 16. rujna 1941. godine kada je zbog sovjetsko-britanskog pritiska bio prisiljen abdicirati u korist sina. On je u ustavnoj krizi 1953. godine došao je u sukob s predsjednikom vlade i vođom Nacionalne stranke Irana M. Mosadegom koji se protivio velikim ovlastima monarha i sudjelovanju stranoga kapitala u iranskoj naftnoj industriji. M. Reza Pahlavi sklonio se u Italiju, ali se poslije intervencije vojske i koja u je pružila podršku vratio u zemlju i oborio Mosadega s vlasti. Reformama iz 1963. pokušao je modernizirati državu. Povezanost s američkim kapitalom, pretjerano bogaćenje i odvlačenje bogatstva iz zemlje, nedemokratski režim vlasti s osloncem na vojsku i nasilno gušenje opozicije, izazvali su otpor naroda, na koji su počeli najviše utjecati vjerski vođe šijita. Nezadovoljne mase predvođene ajatolahom Ruholahom Homeinijem povele su revoluciju protiv monarhije pa je vladar pod sveopćim pritiskom 1979. godine napustio zemlju. Kada je u ožujku 1979. referendumom izglasovana Islamska Republika Iran, vlast dinastije Pahlavi formalno je prestala.

## Veze
* 
* Iranska revolucija

## Vanjske veze
*  
;Ostali projekti
Državna granica

**Državna granica** je zamišljena crta koja omeđuje državno područje jedne države. Gotovo sve su utvrđene međudržavnim dogovorima, a poneka je određena uz pomoć suda. Obilježene su kamenjem i stupovima, a u novije vrijeme prometnim znakovima.

Kao granica uzima se često lanac najviših planinskih vrhova, razvođe dviju rijeka, geometrijska sredina rijeke (uglavnom plovne), njezin najdubljim tok ili matica. Što se tiče voda, svakoj državi pripada jedan dio obale, ili je jedan dio slobodan. 

Na moru se državna granica poklapa s vanjskom granicom teritorijalnog mora.

### Carinska unija
Carinska unija označava nepostojanje pregleda pri prelasku državne granice. To uglavnom dijele manje državice s većom (npr. Lihtenštajn sa Švicarskom), a u Europskoj uniji širi se ideja carinske unije svih država Europe. Takva je ideja nastala osamdesetih godina dvadesetog stoljeća (Schengenski sporazum).

## Povezano
* Granica
* Granična kontrola
* Putovnica
1576.

Godina **1576** (**[[rimski brojevi|MDLXXVI]]**) bila je prijestupna godina koja počinje u nedjelju (1. jan./sij. po julijanskom kalendaru).

## Događaji
* siječanj - Turci ponovo upadaju u Hrvatsku (ove godine 50-60 provala).
* 5. 2. - Anri od Navare pobegao iz zatočeništva i vratio se protestantizmu.
* travanj - Ferhat-paša Sokolović neuspješno napadao Hrastovicu, na povratku spalio Pecki.
* 23. 4. - Gašpar Alapić zbog bolesti razriješen naziva bana - Hrvatska trenutno nema nijednoga bana (mada Alapić i Drašković vrše dužnost).
* 1. 5. - Erdeljski knez Stefan Batori krunisan u Krakovu za poljsko-litvanskog vladara.
* 6. 5. - Edikt iz Beaulieua okončava Peti hugenotski rat - protestanti uglavnom opet dobijaju slobodu veroispovesti.
* 14. 5. - Umro persijski šah Tahmasp I, dolazi do sukoba oko prestola, u avgustu ga nasleđuje Ismail II (do 1577).
* 1. 6. - Njemački državni sabor u Regensburgu: dozvoljeno 705.000 forinti za obranu hrvatske krajine, predloženo osnivanje viteškog reda za obranu te oblasti.
* lipanj - Turci na prevaru zauzeli Bužim, grad Mate Keglevića; zatim neuspješno napadaju Gvozdansko.
* 18. 7. - Turci osvojili **[[Cazin]]**, grad kninskog biskupa (prethodno zauzet Gradac); istog dana napadaju Ostrožac i Bihać.
:+ Turci u Slavoniji upali prema Varaždinu, ali ih razbila posada iz Đurđevca.

* 8. 8. - Počela gradnja Uraniborga, opservatorije kojom će upravljati Tycho Brahe.
* 11. 8. - Tražeći Sjeverozapadni prolaz, Martin Frobisher ušao u zaljev nazvan po njemu.
* 12. 10. - Smrću Maksimilijana II., Rudolf II postaje sveti rimski car i austrijski nadvojvoda (do 1612).
** U austrijskim, ugarskim i hrvatskim zemljama ga zamenjuju brat Ernest (upravno-politički poslovi) i stric Karlo (vojni poslovi).
* 4. 11. - Osamdesetogodišnji rat: Pustošenje Antverpena od strane pobunjenih španskih vojnika koji nisu primili platu; Nizozemci četiri dana kasnije potpisuju Gentsku pacifikaciju za proterivanje Španaca.
* decembar - Skupština staleža u Blois odbacuje Edikt iz Beaulieua, počinje Šesti hugenotski rat.

### Tokom/tijekom godine
* Podignuta manastirska crkva Novog Hopova (pomogli žitelji Srpskog Kovina kod Budima).
* Stubičke Toplice se prvi put pominju kao naselje.
* Izgrađena crkva u franjevačkom samostanu na Visovcu, sa Gospom Visovačkom.
* 1575-76 - Kuga odnosi 25-30% stanovništva Venecije, među kojima i slikara Tiziana.
* U Londonu izgrađeno prvo trajnije pozorište, *[[The Theatre]]*.
* U Poljskoj-Litvaniji osnovana Ostroška Akademija.
* U Meksiku izbija epidemija tifusa, odneće dva miliona urođenika.

## Rođenja

*

## Smrti

* 19. 1. - Hans Sachs, meistersinger (* 1494)
* 14. 5. - Tahmasp I, persijski šah (* 1514)
* 9. 7. - Leonora Álvarez de Toledo, plemkinja udata u Medičije (* 1553)
* 16. 7. - Isabella de' Medici, italijanska plemkinja (* 1542)
* 27. 8. - Tizian, slikar (* ca. 1490)
* 21. 9. - Girolamo Cardano, matematičar (* 1501)
* 12. 10. - Maksimilijan II., car Svetog Rimskog Carstva (* 1527)
* Mavro Vetranović, književnik (* ca. 1483)

## Reference

* Vjekoslav Klaić, Svezak treći: dio prvi..... Prva knjiga: Doba kraljeva Ferdinanda I., Maksimilijana i Rudolfa (1527-1608) (archive.org)
1586.

Godina **1586** (**[[rimski brojevi|MDLXXXVI]]**) bila je redovna godina koja počinje u srijedu po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u subotu po 10 dana zaostajućem julijanskom kalendaru. 

## Događaji
* 1. 1. - Anglo-španski rat (1585-1604): engleska ekspedicija Francisa Drakea zauzela Santo Domingo na Hispanioli (ostaju mesec dana). 
* siječanj - Gradački i koprivnički kapetani Mihajlo Sekelj i Ivan Globitzer upali u pakračko-cernički sandžak i spalili vlaška sela u okolini Sirača (inače, neki vlaški knezovi su već prešli na kršćansku stranu, npr. Nikola Ožegović, Ivan Stanković, Petar Ostojić, Petar Hasanović).
* 11. 2. - Francis Drake zauzeo Cartagenu u Kolumbiji, ostaje do aprila. 
* veljača - Turski upadi u Hrvatsku i Slavoniju: Ferhat-paša Sokolović na Gradac, požeški sandžak do Koprivnice, Turci iz Mađarske na Đurđevac.
* 20. 4. - Hrvatsko-slavonski sabor u Zagrebu, novi banovac je Vladislav Imprić od Jamnice.
* 6. 7. - Ugovor iz Berwicka između engleske kraljice Elizabete I. i škotskog kralja Jamesa VI. 
* 21. 7. - Thomas Cavendish krenuo u oplovljavanje sveta. 
* 29. 7. - Drake spalio španski St. Augustine na Floridi.
* 11. 8. - Uhapšena Mary, kraljica Škota, implicirana u Babingtonovu zaveru (inače, Mary je majka škotskog kralja Jamesa).
* 10. 9. - Pod rukovodstvom Domenica Fontane na trgu Sv. Petra u Rimu podignut premešteni obelisk. 
* 22. 9. - Bitka kod Zutphena je španska pobeda nad anglo-holandskom vojskom u centralnoj Nizozemskoj. Sir Philip Sidney je ranjen, umire 17. 10.
* ca. 24. 9. - Kralj Rudolf postavio kardinala Jurja Draškovića za svog namjesnika u Ugarskoj.
* 6. 12. - Ban Toma Erdődy kod Ivanića porazio Ali-bega Sokolovića (pakrački sandžak i Ferhat-pašin brat), koji je upao u Slavoniju i poginuo u ovom okršaju. 
* 12. 12. - Umro Stefan Batori, poljsko-litvanski vladar, sledeće jeseni ga nasleđuje švedski princ Sigismund III Vasa. 
* 17. 12. - Go-Yōzei je novi japanski car (do 1611).

### Tokom/tijekom godine
* Završeno zidanje manastira Pive, zadužbine Savatija Sokolovića. 
* Gerasim Sokolović izgleda napustio mesto patrijarha, sledi mu Savatije Sokolović. 
* Flamanac Simon Stevin dokazao da dva tela različite težine padaju istom brzinom. 
* Osnovani ruski gradovi Voronjež, Samara i Tjumenj. 
* Crkva Bogorodica Pamakaristos oduzeta Vaseljenskoj patrijaršiji, čija je bila središte.

## Rođenja

* 6. 12. - Niccolò Zucchi, astronom i fizičar († 1670)
* ? - Johann Ludwig Hektor von Isolani, austrijski general († 1640)

## Smrti

* 16. 2. - Ivan od Zaboka, hrvatski podban
* 23. 4. - Nikita Romanovič, ruski bojar 
* 28. 6. - Primož Trubar, reformator (* 1508)
* 17. 10. - Philip Sidney, pesnik, dvoranin (* 1554)
* 12. 12. - Stefan Batori, poljsko-litvanski vladar (* 1533)

## Reference

;Literatura
* Vjekoslav Klaić, Svezak treći: dio prvi..... Prva knjiga: Doba kraljeva Ferdinanda I., Maksimilijana i Rudolfa (1527-1608) (archive.org)