open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Warholove superzvijezde

**Warholove superzvezde** (**Warhol Superstars**) bili su ekskluzivan krug ljudi iz New Yorka, koje je Andy Warhol promovisao tokom 1960-ih i 1970-ih. Superzvezde se pojavljuju u njegovim umetničkim radovima i okružuju ga u njegovim društvenim kontaktima. One otelotvoruju njegov čuveni citat da će svako biti poznat 15 minuta. Warholu su superzvezde pomagale da poveća publicitet, a on im je za uzvrat garantovao slavu.

Baby Jane Holzer je jedna od prvih njegovih zvezdi. Jedna od sigurno najpoznatijih bila je Edie Sedgwick, sa kojom je Warhol postao veoma blizak tokom 1965. godine, ali se njihov odnos prekinuo već naredne godine. Warhola su nadalje pratile Viva, Candy Darling, Ultra Violet, Nico i International Velvet.

Factory je bilo glavno mesto okupljanja superzvezda. Kako su se eksperimentisanja u njegovim filmovima nastavljala, Factory je privlačio sve veći broj boemskih ekscentrika. Neke od najznačajnijih superzvezda su se pojavile u prvom periodu Factory-a, u „Silver Factory“ („Srebrna fabrika“), tako nazvanoj jer je folija prekrivala zidove i plafon. Među njima su bili: Paul America, Ondine, Taylor Mead, Mary Woronov, Eric Emerson, Gerard Malanga, Billy Name i Brigid Berlin.

U kasnijim filmovima, koje je uglavnom radio Paul Morrissey, Warhol je promovisao nove superzvezde, među kojima su bili Joe Dallesandro, Penny Arcade, Andrea Feldman, Jane Forth, Geraldine Smith i Sylvia Miles. U toku ovog perioda Warhol se zainteresovao za transrodne osobe i drag queensice, pa su njegovu grupu superzvezdi činile i Candy Darling, Holly Woodlawn i Jackie Curtis.

Pošto je Valerie Solanas pucala na njega 1968. godine, Warhol je smanjio svoj socijalni život i to je označio početak kraja njegovih superzvezdi.

*[[Chelsea Girls]]* – film o životu superzvezdi u hotelu Chelsea – bio je jedini film koji je bio gledan van njujorških umetničkih krugova. Kasniji filmovi, u kojima je Warhol malo učestvovao i koje je režirao Paul Morrissey, kao što su *[[Flesh (film)|Flesh]]*, *[[Trash (film)|Trash]]*, *[[Heat]]* i *[[Women in Revolt]]* bili su prilično popularniji.

## Spisak Warholovih superzvezdi

* Paul America
* Susan Bottomly (kasnije poznata kao *International Velvet*)
* Brigid Berlin
* Jackie Curtis
* Joe Dallesandro
* Candy Darling
* Dorothy Dean
* Eric Emerson
* Andrea Feldman
* Jane Forth
* Bibbe Hansen
* Pat Hartley
* Jane Holzer
* Naomi Levine
* Gerard Malanga
* Taylor Mead
* Geri Miller
* Mario Montez
* Billy Name
* Ivy Nicholson
* Nico
* Ondine
* David Perlman
* Edie Sedgwick
* Geraldine Smith
* Jack Smith
* Ingrid Superstar
* Ultra Violet
* Viva
* Lois Waldon
* Chuck Wein
* Holly Woodlawn
* Mary Woronov

## Vanjske veze
* Warholstars Warholovi filovi, umetnost i superzvezde.
Kamanje

**Kamanje** je naselje i sjedište istoimene općine u centralnom dijelu Hrvatske, na granici sa Slovenijom. Administrativno pripada Karlovačkoj županiji.

## Geografija
Općina Kamanje smještena je u jugozapadnom dijelu Karlovačke županije uz samu rijeku Kupu, te graniči s Republikom Slovenijom.
Područje Kamanja geomorfološki pripada području plitkoga krša što dokazuju brojne spilje na tom području od kojih je najznačajnija spilja Vrlovka.
Područje Kamanja brežuljkasto je s najvišim vrhom Ribareva ravan 419 mnm.
Šume na kamanjskom području, šume su pretežito graba i bukve te obiluju gljivama.

## Stanovništvo
Na području općine Kamanje nalazi sedam naselja: Kamanje, Reštovo, Orljakovo, Brlog Ozaljski, Preseka Ozaljska, Veliki Vrh Kamanjski, Mali Vrh Kamanjski.
Ukupan broj stanovnika iznosi - 1100.

U tih sedam naselja ukupno živi 1100 stanovnika. Površina općine Kamanje je 18 km2.

## Uprava
Općina Kamanje konstituirana je u februaru 2004. godine.
Općinsko vijeće broji 11 članova (8 SDP, 2 Nezavisna lista, 1 HDZ)

## Historija
Kamanje se spominje u XVI. stoljeću kao jedno od selišta Ozaljskog vlastelinstva.
Međutim kontinuitet življenja na ovom mjestu seže u neolitik,mlađe kameno doba, naime arheološkim istraživanjima u obližnjoj spilji Vrlovci, najstariji nalazi sežu u to doba.
Kroz cijeli Srednji vijek, Kamanje je vezano uz Ozaljsko vlastelinstvo kojem sve do tragičnog završetka Zrinsko-Frankopanske urote, ove dvije hrvatske velikaške obitelji daju jaki pečat.
1789. godine Kamanje postaje župom i sve se više naseljava stanovništvom iz okolnih naselja.
Kroz XIX. i XX. stoljeće veliki se broj stanovnika, više zbog siromaštva nego političkih prilika, iseljavao diljem svijeta
## Ekonomija
Do raspada Jugoslavije većina je ljudi kamanjskog kraja radila u susjednoj Sloveniji.
Danas u općini Kamanje postoji preko tridesetak gospodarskih subjekata sa 470 radnih mjesta.
Zaposlenost u općini Kamanje je iznad 90%.
## Značajne osobe
U obližnjem Brlog Gradu, ponad Kupe, rođen je Emil Laszowski, utemeljitelj Hrvatskog državnog arhiva i osnivač Družbe braće hrvatskog zmaja.

## Spomenici i znamenitosti
## Obrazovanje
## Kultura
## Sport
## Vanjske veze
* Službene stranice Općine Kamanje
Krnjak

**Krnjak** je naselje i sjedište općine u Hrvatskoj, Hrvatska, sjeverozapadno od Karlovca. Administrativno pripada Karlovačkoj županiji.

## Geografija
## Stanovništvo
Po posljednjem popisu stanovništva iz 2001. godine, općina Krnjak imala je 2.164 stanovnika, od čega 61,5 % Srba i 35,4 % Hrvata, raspoređenih u 30 naselja:
* Bijeli Klanac - 13
* Brebornica - 89
* Budačka Rijeka - 251
* Burić Selo - 40
* Čatrnja - 107
* Donji Budački - 149
* Dugi Dol - 88
* Dvorište - 31
* Gornji Budački - 31
* Gornji Skrad - 37
* Grabovac Krnjački - 129
* Grabovac Vojnićki - 97
* Hrvatsko Žarište - 39
* Jasnić Brdo - 8
* Keserov Potok - 12
* Krnjak - 400
* Mala Crkvina - 41
* Mlakovac - 129
* Pavković Selo - 75
* Perići - 18
* Podgorje Krnjačko - 41
* Poljana Vojnićka - 26
* Ponorac - 33
* Rastovac Budački - 14
* Suhodol Budački - 10
* Trupinjak - 9
* Velika Crkvina - 67
* Vojnović Brdo - 17
* Zagorje - 81
* Zimić - 82

## Uprava
## Historija
## Gospodarstvo
## Značajne osobe
## Spomenici i znamenitosti
## Obrazovanje
Osnovna skola Katarina Zrinski

## Kultura
Općina izrađuje svoj lokalni Zeleni plan uz potporu udruge ZEO Nobilis.

## Sport
## Vanjske veze
* Službene stranice općine
Lasinja

**Lasinja** je naselje i sjedište istoimene općine u centralnom dijelu Hrvatske. Administrativno pripada Karlovačkoj županiji.

## Geografija
Lasinja se nalazi u sjeveroistočnom dijelu Karlovačke županije.

## Stanovništvo
## Uprava
## Historija
## Gospodarstvo
## Značajne osobe
*  Gojko Nikoliš, liječnik, pisac, sudionik NOR-a, Narodni heroj Jugoslavije

## Spomenici i znamenitosti
## Obrazovanje
## Kultura
## Sport
## Vanjske veze
Saborsko

**Saborsko** je naselje i sjedište istoimene općine u Hrvatskoj. Administrativno pripada Karlovačkoj županiji.

## Geografija
Saborsko je brdsko mjesto, smješteno u zakrivljenoj dugoj i uskoj kotlini. Od ulaza, sa strane Plaškog, do kraja Kuselja zaseoka najbližeg Plitvicama, ima 8,7&nbsp;km. Uračunamo li i zaselak Sertić-Poljanu, koji se smatrao odvojenom cjelinom Saborskoga, onda je ono dugo 12&nbsp;km. 1/4 Saborskog dio je nacionalnog parka Plitvička jezera.

## Stanovništvo
Narodnost:
* Hrvati 78,5%,
* Srbi 19,2%.

Godine 1959. u selu je kršteno 81 dijete, 1969. samo 26, 1979. 10 djece, a 1990. petero djece. Godine 1974. župa je imala 1701 (-187) žitelja.

Domovinski je rat rastjerao i ostale stanovnike. U godini 2003. u župi je kršteno sedmero djece.

## Uprava
## Historija
Saborsko se prvi put, u sačuvanom pisanom vrelu, spominje u *Modruškom urbaru* (lat. urbarium, urob ili urbar), iz 1486. godine, kao jedno od mjesta koje je 1449. godine u posjed dobio hrvatski ban *Stjepan Frankopan II. Ozaljski*. Mjesto je postojalo i prije, ali velika je vjerojatnost da ga je namjerno naseljavao Frankopan, nakon što je koncem XII. stoljeća dobio u posjed *Modrušku županiju*.

Iz urbara je razvidno da je 1486. u Saborskom postojala katolička župa i u njoj crkva te da su kmetovi osim vlastelinske morali obrađivati i crkvenu zemlju. Ipak je sve uskoro, pred turskim naletima, uglavnom opustjelo, premda neki drže da Saborsko nikada nije posve bilo raseljeno.

Žitelji su se sa svojim blagom pred Turcima skrivali u dubokim šumama. Kada je Plaščanska dolina naseljavana vlaško-pravoslavnim življenjem, Saborsko su ponovno naselili, ili, bolje rečeno, u nj se vratili raseljeni Hrvati katolici iz Kranjske. Zato je ono do danas ostalo hrvatsko mjesto.

Za vrijeme rata u Hrvatskoj, Saborsko - uporište hrvatskih snaga - su napale i zauzele krajinske snage podržane s JNA. Tada je ubijen nekoliko civila koje se nisu uspjeli povući. Saborsko je pod hrvatski nadzor ponovno prešlo za vrijeme Operacije Oluja.

## Gospodarstvo
Okolica je bogata šumom, u povijesti i danas. To je glavna označnica načina života Saborčana. Najčešće su se oni bavili šumom, sjekli je i izvlačili, a prije Drugog svjetskog rata u pilanama i u šumi je bilo zaposleno oko 2000 radnika.

Nakon rata pilane rade sve manje, i nestaje ih. To uzrokuje i veliko iseljavanje.

U Saborskom danas radi jedna pilana koja zapošljava oko 20-tak ljudi.

## Značajne osobe

## Spomenici i znamenitosti
## Obrazovanje
## Kultura
## Sport
## Vanjske veze
Tounj

**Tounj** je naselje i općina u centralnom dijelu Hrvatske, 14&nbsp;km istočno od Ogulina. Administrativno pripada Karlovačkoj županiji.

## Geografija
Mjesto Tounj (323 stan., popis 2021.) nalazi se u području Dinarskog krša, točnije Unsko-koranske zaravni. Udaljeno je 90&nbsp;km od Zagreba i 70&nbsp;km od Senja. Naselje je smješteno ispod brda Krpel (511 m) te u blizini izvora rijeke Tounjčice. Kroz naselje prolazi povijesna cesta Jozefina koja povezuje Senj i Karlovac, te željeznička pruga Zagreb - Rijeka. Općina Tounj obuhvaća još šest naselja - Gerovo Tounjsko, Kamenica Skradnička, Potok Tounjski, Rebrovići, Tržić Tounjski i Zdenac. Od 1993. do 1997. općina je bila u sastavu općine Josipdol, kad se izdvaja u samostalnu upravno-administrativnu jedinicu. Prije 1993. bila je dio općine Ogulin.

## Stanovništvo
## Uprava
## Historija

Tounj se prvi put spominje 1481. kao posjed Stjepana Frankopana pod nazivom *Tovunj* i *Tovunjska peć*.

## Gospodarstvo
## Značajne osobe
## Spomenici i znamenitosti
* Neistražene spilje, međusobno povezane hodnicima i podzemnim jezerima 
* Pećina iz koje izvire rijeka Tounjčica
* Dvokatni kameni most

## Obrazovanje
## Kultura
## Sport

## Reference

## Vanjske veze

* Službene stranice Općine Tounj
* Tounj
Vojnić

**Vojnić** je naselje i sjedište istoimene općine u Hrvatskoj u Karlovačkoj županiji, 6,035 st. (2001). Općinsko središte Vojnić nalazi 17 kilometara od Karlovca.

## Geografija
Naselje Vojnić mali je gradić smješten podno Petrove gore koja nosi ime po Hrvatskom Kralju Petru Svačiću.

## Stanovništvo

Prema popisu stanovništva iz 2001. godine opština Vojnić ima 6.035 stanovnika u 46 naseljena mjesta. Većinu čine Srbi (50%) a brojni su i Hrvati (36%). Ostali su Muslimani i Bošnjaci, doseljenici iz Bosne.

Prema popisu iz 1991. predratna opština Vojnić imala je 8.236 stanovnika:

* Srbi - 7.366 (89,43%)
* Muslimani - 436 (5,29%)
* Hrvati - 116 (1,40%)
* ostali - 318 (3,86%)
 
U Vojniću je broj stanovnika srpske nacionalnosti iznosio oko 90% stanovništva. Većina stanovnika je izbjegla u Srbiju tokom operacije Oluja.

Od 1921. do 1948. godine broj stanovnika opštine je opao sa 34%. 1948. godine su sljedeća sela u opštini imala većinsko srpsko stanovništvo: Budačka Rijeka, Budački Gornji, Veljun, Vojnić, Dunjak, Knežević Kosa, Kozinac Veliki, Krnjak, Krstinja, Kupljensko, Perjasica, Perjasica Donja, Poloj Srednji, Prisjeka, Svinica Krstinjska, Skrad Gornji, Tušilović, Utinja, Utinja Vrelo i Šlivnja.

## Uprava

Do 1997. godine Vojnić je bio dio Sisačko-moslavačke županije.

## Historija
Na prostoru općine Vojnić još u srednjem vijeku postojala je Hrvatska plemenita općina Kolarić u kojoj su svi stanovnici bili plemeniti-slobodni seljaci. Titulu im je podario Hrvatsko-Ugarski Kralj Bela IV. Od nastanka Hrvatskog gradica Vojnića u protuturskim ratovima, Vojnić je imao ulogu obrambenog grada prema Bosni i Hercegovini.

Jača naseljavanja područja Vojnića izvršena su u vremenu trećeg rata Austrije s Turskom, kada je poslije Beogradskog mira (1739) Austrija izgubila predijele s desne strane Une. Tada je veliki broj srpskih porodica preselio u Baniju, ali ih je dosta stiglo i u predio Vojnića.

U Drugom svjetskom ratu, tokom vladavine NDH, mnogo Srba je ubijeno. Tako se između ostalog 17. aprila 1942. dogodio masakr u pravoslavnoj crkvi u Vojniću. Tada je 99 osoba zaključano u crkvu koja je zatim spaljena http://www.jasenovac.org/images/jasenovac2.pdf . Takođe je 351 stanovnika Vojnića ubijeno u logoru Jasenovac http://www.jasenovac.info/cd/zrtve/mesta_z.html .

Za vrijeme raspada Jugoslavije, većina lokalnog, pretežno srpskog stanovništva se pobunila protiv nove hrvatske vlade i opredijelila za Krajinu. Srpsko je stanovništvo izbjeglo za vrijeme operacije Oluja, ali se s vremenom vratilo, tako da je Vojnić postala jedna od prvih općina u Hrvatskoj gdje su Srbi vratili demografsku većinu.

## Gospodarstvo
## Značajne osobe
## Spomenici i znamenitosti
* Petrova gora, na kojoj je 1097. godine poginuo Petar Svačić.
* Stari grad Klokoč

## Obrazovanje
## Kultura
## Vanjske veze
Banovina

**Banovina** ima više značenja:

* regija u središnjem dijelu Hrvatske, jugozapadno od Siska, između Save, Une i Kupe; Banija
* upravno područje kojim upravlja ban; banija, banat
** Bosanska banovina, srednjovjekovna bosanska država, ugarska krunovina
** banovina, administrativno-politička jedinica u Kraljevini Jugoslaviji od 1929.
** Banovina Hrvatska, administrativno-politička jedinica u Kraljevini Jugoslaviji stvorena prema sporazumu Cvetković-Maček iz 1939.
* zgrada u kojoj se nalazi administracija banovine
** Banovina, zgrada u Splitu, sjedište gradske administracije
Jean-Michel Jarre

**Žan Mišel Žar** ( rođen 24. avgusta 1948. godine u Lionu, Francuska.) je francuski kompozitor elektronske muzike, Proslavio se albumom Oxygene 1976. godine.

Poznat je po scenskim efektima na svojim koncertima koje najčešće drži napolju i koji se često sastoje od komplikovanih sistema lasera, vatrometa, stapanja arhitekture i muzike itd.

U oktobru 1981. godine, Žan Mišel Žar je bio prvi zapadnjački pop-pjevač kojem je dozvoljeno da održi koncert u Narodnoj Republici Kini.

1983. godine je snimio album po imenu "Musique pour Supermarchés" (Muzika za supermarkete) čije je prvo i jedino izdanje imalo samo jedan primjerak. Dozvolio je lokalnoj radio-stanici da emituje muziku sa ovog albuma, a kasnije na aukciji prodao taj jedini primjerak po cijeni od 10.000 funti. Žan Mišel Žar je napravio ovaj korak da bi izrazio svoje neslaganje i nepoštovanje za muzički biznis. Slušajući muziku preko radija, slušaoci su bili u mogućnosti da snime muziku na audio-kasete, ali uz jako slab kvalitet jer je radio stanica bila tipa AM. Pjesme sa ovog albuma Žan Mišel Žar je koristio u svojim kasnijim muzičkim djelima.

## Povezano
* Popis koncerata Jean Michel Jarrea
Senjska biskupija

**Senjska biskupija** postoji već u 5. stoljeću. Prve sigurne podatke nalazimo 1169. godine. Središte senjskog kaptola. Od 1248. dopuštenjem pape Inocenta IV koristi narodni jezik u liturgiji. Danas dio Gospićko-senjske biskupije.
10. septembra

Dani - Godine
prethodni dan - sledeći dan

----

**10. septembra/rujna** (**10. 9.**) je 253. dan godine po gregorijanskom kalendaru (254. u prijestupnoj godini).
Do kraja godine ima još 112 dana.

## Događaji
 
  
 
 

 

* 1898. — Italijanski anarhist Louis Luccheni izveo je u Ženevi atentat na austrijsku caricu Elizabetu.
 
 

 
 

* 1941. — U Oslu su, nakon brojnih štrajkova, nemačke okupacione snage uvele vanredno stanje.
* 1942. — U Podgori kraj Makarske formiran Mornarički vod, prva pomorska jedinica jugoslavenskih partizana. 

 

* 1955. — U južnoitalijanskoj pokrajini Kalabriji sprovedena je velika policijska akcija protiv organizovanog kriminala.
* 1962. — U Londonu se 15 članica Komonvelta izjasnilo protiv pristupanja Velike Britanije Evropskoj ekonomskoj zajednici (EEZ).
* 1963. — U Francuskoj je 48-godišnji advokat i levi liberal, Fransoa Miteran objavio kandidaturu za predsedničke izbore koji će se održati 19. septembra. 
 

* 1974. — Portugalija je priznala svoje kolonije Gvineje Bisau.
* 1976. — Na visini od 10.000 m iznad Vrbovca sudarili su se vazduhoplovi DC-9 firme Ineks Adrija i Trajdent Britiš Ervejza. Poginulo je svih 162 putnika i 14 članova posade.
 
 

 
 
 
 
 
 

 

.

## Rođenja
* 1487. — Julije III, rimski papa.
* 1839. — Charles Sanders Peirce, filozof, matematičar i naučnik († 1914.). 
* 1880. — Lav Kalda (Leon Katz), austrougarski i jugoslavenski arhitekt († 1956.). 
 
* 1885. — Dora Pejačević, hrvatska skladateljica († 1923.).
* 1886. — H.D., američka pesnikinja. 
* 1930. — Ivan Aralica, hrvatski književnik. 

* 1933. — Karl Lagerfeld, njemački modni kreator, dizajner i fotograf. 
 
* 1954. — Don Wilson, američki glumac. 

* 1959. —  Branko Vidaković, srpski glumac. 
 
* 1960. — Alison Bechdel, američka autorka stipova. 
* 1960. — Colin Firth, engleski filmski, televizijski i pozorišni glumac. 

* 1974. — Mirko Filipović, hrvatski boksač, kickboksač, K-1 borac, te borac mješovitih borilačkih vještina.
* 1974. — Ben Wallace, američki profesionalni košarkaš.  
* 1974. — Javi Moreno, španjolski nogometaš.
 
* 1974. — Aleksandra Radović, pevačica, kompozitor i tekstopisac i jedna od najpopularnijih pop pevačica u Srbiji. 

* 1976. — Gustavo Kuerten, bivši brazilski teniser. 
 
* 1977. — Massimo Bulleri, talijanski košarkaš. 

* 1978. — Ramūnas Šiškauskas, litvanski košarkaš. 
* 1981. — Marco Chiudinelli, švicarski teniser.

* 1982. — Naldo, brazilski-njemački nogometaš.
* 1985. — Laurent Koscielny, francuski nogometaš. 

.

## Smrti
* 210. pne. - Qin Shi Huang Di, prvi kineski car. 
* 1797. — Mary Wollstonecraft, engleska književnica irskog porijekla i borac za prava žena (* 1759.). 
 
* 1898. — Elizabeta, austrijska carica i mađarska kraljica (* 1837.).
* 1948. — Ferdinand I od Bugarske, knez i kralj Bugarske.
* 1986. — Ivan Stevo Krajačić, bio je hrvatski komunist, prvi načelnik OZNE, predsjednik Sabora NR Hrvatske od 1963. do 1967. (* 1906.).
* 2010. — Radomir "Rade" Marković, srpski glumac (* 1921.).
* 2011. — Cliff Robertson, američki glumac (* 1923.)
.

## Blagdani
*
.
----
*Vidi takođe*: Godišnji kalendar - Dnevni kalendar
Spodek

**Spodek** (*tanjur* na poljskom) je višenamjenski kompleks arena u gradu Katowice u Poljskoj, otvoren godine 1971. u ulici Korfantego. Osim glavne kupole, kompleks uključuje gimnastičku dvoranu, klizalište, hotel i tri velika parkirališta. Predstavlja najveću dvoranu te vrste u Poljskoj. U njoj se održavaju važni kulturni i poslovni događaji. Muzički koncerti su pogotovo važni kao događaji ne-sportske prirode. Spodek može primiti 11.500 ljudi, iako je u praksi ovo ograničeno na 10.000 ili čak 8.000 ljudi kada scenografija zaklanja vidik. Naziv "tanjuur" na poljskom je dobio jer izgledom podsjeća na leteći tanjur. Spodek daje važan doprinos kulturnoj važnosti Katowica u Poljskoj, posebno za mlade generacije.

U njemu su nastupali mnogi grupe u usponu, pa se tako navode nastupi Pantere na festivalu Metalmania i Chumbawumbe godine 1997. kao i niz poznatijih grupa i umjetnika kao što su Boney M., Deep Purple, Depeche Mode, Elton John, Genesis, Eric Clapton, Gary Moore, Green Day, Iron Maiden, Jean-Michel Jarre, Jamiroquai, Jethro Tull, Metallica, Pearl Jam, Rammstein, Robbie Williams, Slipknot, Sting, The Prodigy, Tina Turner i U2.

## Vanjske veze

* službena stranica (poljski)
* Zračna panorama s opisom unutrašnjosti (poljski)
Dijete

**Dijete** (ijekavski) ili **dete** (ekavski) jest čovjek u razvojnoj fazi od rođenja do mladenačkoga doba. Riječ se koristi u dva značenja.

U prvom on označava neposrednog potomka ili potomke jednog ili dva ljudska bića. Izraz se koristi bez obzira na dob djeteta, pa tako govorimo o osobi N.N. staroj 50 godina koja je dijete osobe A.A. stare 73 godina.

U drugom značenju se izraz koristi za svako ljudsko biće, odnosno bića koja nije doseglo pubertet, odnosno zrelost.

## Pravna definicija djeteta
Različite države odnosno pravni sistemi koriste različite definicije djeteta. 

Konvencija o pravima djeteta navodi da je dijete "svako ljudsko biće u dobi ispod 18 godina, osim ako zakon pojedine države zrelost propisuje u ranoj dobi".

## Povezano
* Pedagogija
* Pedijatrija
* Dječji vrtić
* Pedofilija
* UNICEF
Progres (svemirski brod)

**Progres** je ruski teretni svemirski brod za jednokratnu upotrebu. Svemirski bord svemirski brod za opskrbu bez ljudske posade za vrijeme svog leta, ali nakon pristajanja uz stanicu dozvoljava pristup astronautima, pa ga njegov proizvođač klasificira kao *brod s ljudskom posadom* . Nastao je od svemirskog broda Sojuz, i bio lansiran s lansirnim sistemom Sojuz. Trenutno se koristi za opskrbu Međunarodne svemirske stanice, ali je ispolčetka zamišljen kako bi godinama opskrbljivao ruske svemirske stanice. odišnje na ISS leti tri do četiri svemirska broda Progres. Svaki od njih pristaje na stanicu dok novi ne dođe. Onda se puni s otpadom, odvezuje, izbacuje iz orbite i uništava u atmosferi.

Nosio je gorivo i namirnice svim svemirskim stanicama od Saljuta 6. Ideja za Progres je došla nakon spoznaje dugotrajne svemirske misije s ljudskom posadom mogu opstati jedino ako postoji stalan izvor namirnica. Utvrđeno je da kozmonaut treba 30&nbsp;kg raznih namirnica dnevno; to je isto što i 5,4 tona u šest mjeseci. Bilo je nepraktično to lansirati zajedno s putnicima u malom prostoru Sojuza.

## Izvori

## Vanjske veze
* NASA - Russian Progress Spacecraft  - NASA-ina stranica o Progresu, upotpunjena u maju 2005. (engleski)
Minerva McGonagall

**Minerva McGonagall** (r. 4. oktobra) je imaginarni lik iz serije romana o Harry Potteru autorice J. K. Rowling. Na početku priče je zamjenica ravnatelja u školi vještičarenja i čarobnjaštva u Hogwartsu, predstojnica doma Gryffindora i profesorica Preobrazbe koju je počela predavati u decembru 1956. McGonagallica smatra preobrazbu najtežom i najzahtjevnijom granom magije.

Profesorica McGonagall ima crnu kosu koju skuplja u punđu. J.K. Rowling je rekla da ima 70 godina. Nosi četvrtaste naočale koje se slažu sa šarama mačke u koju se može pretvoriti (prof. McGonagall je animagus - vještica koja se može pretvoriti u životinju). Voli karirane uzorke, vjerojatno zbog svog škotskog porijekla; čak je i njena svečana pelerina od tkanine kariranog uzorka. Profesorica McGonagall je podržavala Albusa Dumbledorea i još je uvijek članica Reda Feniksa. Njeno ime dolazi od imena rimske božice mudrosti, Minerve.

Prof. McGonagall u filmovima o Harry Potteru glumi Maggie Smith.

## Uloga u priči
Minervu McGonagall prvi put susrećemo u prvom poglavlju Harry Pottera i kamena mudraca kada se susreće s Albusom Dumbledoreom u Kalininom prilazu. Odmah je pokazano da je ona Animagus: cijeli je dan sjedila na kamenom zidu u obličju mačke. U tom poglavlju možemo vidjeti i većinu njezinih osobina: brigu (brine se kad joj Dumbledore otkrije gdje će ostaviti Harrya); otresitost (kritizira mnoge osobe, uključujući i Hagrida; i inteligenciju. McGonagallica vodi ceremoniju svrstavanja u Hogwartsu. Od učenika zahtijeva poštovanje.

Prof. McGonagall voli metloboj i ,kao predstojnica doma Gryffindora, zanima se za napredak ekipe svog doma u metloboju. U prvoj je knjizi, nakon što je vidjela kako Harry majstorski leti na metli preporučila je da on postane novi tragač, iako mu kao učeniku prve godine ne bi bilo dozvoljeno igranje metloboja.

Često je Harryu znala natuknuti neke stvari koje bi mu kasnije pomogle, pa mu je tako na petoj godini rekla da Ministarstvo magije nadzire sve načine komunikacije u Hogwartsu i izvan njega. U to je vrijeme bila i članica osoblja koja je najviše pokazivala da ne voli Dolores Umbridge, ali nije je se bojala. Svi su Umbridgičini pokušaji miješanja u posao prof. McGonagall neslavno propali. Tokom Umbridgeičine 'vlasti' u Hogwartsu, profesorica McGonagall je jednom promatrala Peevesa kako pokušava odvrnuti veliki kristalni luster i usput mu je šapnula da se "odvrće na drugu stranu". Posudila mu je i svoj štap za hodanje kojim je on udarao Umbridgeicu dok je ova napuštala Hogwarts.

Nakon smrti Albusa Dumbeldorea prof. McGonagall je ponovno postala ravnateljica Hogwartsa.

## Vanjske veze
* Minerva McGonagall na vanjskoj Harry Potter Wiki
Bergen

**Bergen** je grad u Norveškoj. Prema podacima od 1. oktobra 2006. grad ima 243.960 stanovika, a šira regionalna oblast je 1. januara 2006. imala 369.099 stavnika. Prostire se na 465 -{km²}-. Osnovan je 1070. godine

Bio je jedan od najvažnijih luka Hanzeatske Lige.
U gradu je rođen danski i norveški pisac Ludvig Holberg 1684. godine.
Oscar za najboljeg režisera

**[[Oscari|Oscar]] za [[režija|režiju]]** () je nagrada koju dodeljuje Academy of Motion Piture Arts and Sciences najboljem režiseru, odnosno najboljoj režiserki u protekloj godini. Akademija bira jedog režisera, odnosno jednu režiserku od petoro nominovanih.

Iako se smatra da se ova nagrada dodeljuje najboljim režiserima i režiserkama, nekoliko veoma cenjenih nikada je nisu dobili: Robert Altman (5 nominacija), Ingmar Bergman (3 nominacije), John Cassavetes (1 nominacija), Charles Chaplin (1 nominacija), Federico Fellini (4 nominacije), Howard Howks (1 nominacija), Alfred Hitchcock (5 nominacija), Stanley Kramer (3 nominacije), Stanley Kubrick (4 nominacije), Akira Kurosawa (1 nominacija), Sergio Leone (nijedna nominacija), Ernst Lubitsch (3 nominacije), Sidney Lumet (4 nominacije), David Lynch (3 nominacije), Terence Malick (1 nominacija), Arthur Penn (3 nominacije), Ridley Scott (3 nominacije), King Vidor (5 nominacija), Peter Weir (4 nominacije), George Lucas (2 nominacije) i Orson Welles (1 nominacija). 

Nijedna režiserka nikada nije nagrađena nagradom za najbolju režiju, a samo tri su nominovane do sada (Jane Campion, Sofia Coppola i Lina Wertmüller).

Do sada najviše puta nagrađivani režiser je John Ford (4 puta), a zatim Frank Capra i William Wyler, koji dele po tri. Wyler sa 12 nominacija je najviše puta nominovani režiser. Najviše puta nominovani režiser bez ijednom osvojene nagrade je Clarence Brown.

## 1920-e
Prve godine ova nagrada je dodeljena odvojeno za Najbolju režiju drame i Najbolju režiju komedije.

## 1930-e

## 1940-e

## 1950-e

## 1960-e

## 1970-e

## 1980-e

## 1990-e

## 2000-e

## 2010-e
Mars Pathfinder

**Mars Pathfinder** je lansiran 4.12. 1996. od strane NASA-e na raketi Delta II, samo mjesec dana nakon lansiranja *[[Mars Global Surveyor]]*a. Nakon sedmomjesečnog putovanja spustio se u Ares Vallis, u regiju zvanu Chryse Planitia ma Marsu, 4.7. 1997 (16:56:55 UTC, MSD 43905 4:41 AMT, 26 Taurus 206 Darijski). Za vrijeme putovanja svemirska letjelica je morala postići četiri podešavanja leta - 10.1., 3.2., 6.5. i 25.6.. Lender se otvorio, razotkrivi rover zvan *Sojourner* (ime dobio po poznatoj američkoj abolicionistkinji Sojourner Truth) koji će obaviti mnoge različite eksperimente na površini Marsa.

Misija je sa sobom nosila niz raznih naučnih instrumenta u svrhu analiziranja masovske atmosfere, klime, geologije i sastava stijena i tla. Bio je to drugi po redu program NASA-uinog Programa Discovery, koji promiče korištenje jeftinih svemirskih letjelica i česta lansiranja pod motom "jeftinije, brže i bolje" promoviranog od tadašnjeg administratora Daniela Goldaina. Misiju je vodila Laboratorija za mlaznu propulziju (JPL), odjel *[[Kalifornijski institut tehnologije|Kalifornijskog instituta tehnologije]]*, odgovornog za NASA-in program istraživanja Marsa.

Ova misija na Mars, osim što je prva u nizu misija na Mars koje su koristile rovere (robotska vozila za istražiavnje), bila je najvažnija otkada su *[[Program Viking|Vikinzi]]* sletjeli na crvenu planetu 1976. godine, a isto tako i prva misija koja je poslala rover na planetu. Sovjetski Savez je uspio u slanju rovera, zvanih Lunohod 1 & 2 na Mjesec 1970-ih.

Kroz ostvarenje stvarnih ciljeva, misija Mars Pathfinder se može smatrati "dokazom valjanosti konfepta" za razne tehnologije, kao što je pad ublažen zračnim jastukom i automatsko izbjegavanje prepreka, kasnije korištenih od Mars Exploration Rovera. Mars Pathfinder je također važan zbog svoje iznimno niske cijene u usporedbi s ostalim svemirskim misijama bez ljudske posade. To je bilo važno postignuće, s obzirom da je oko dvije trećine svemirskih letjelica s odrediđštem Marsa ili uništeno pri polijetanju ili bilo izgubljeno na putovanju.

## Vanjske veze

* Mars Pathfinder 
* Ted Stryk's Mars Pathfinder page 
* "A Crawl On Mars" - Ted Stryk's Sojourner rover page 
* NASA Office of Space Science
* JPL - Mars Exploration Rover Mission
* What really happened on Mars? – discussion of the software problems on the Pathfinder spacecraft
Hun Sen

**Hun Sen** (kmerski: ហ៊ុន សែន; Kampong Cham, 5. kolovoza 1952.), kambodžanski političar i bivši premijer Kambodže. Hun je od 1985. godine kontinuirano na čelu kambodžanske vlade, a od 1998. do 2023. godine vladao je kao neosporivi diktator u zemlji. Hun Sen je premijer s najdužim kontinuiranim mandatom na svijetu, najdugovječniji premijer Kambodže te jedan od najdugovječnijih čelnika neke zemlje uopće. Od 1979. do 1986., a onda opet od 1987. do 1990. godine je bio i ministar vanjskih poslova. Njegovo ime po rođenju je bilo **Hun Bunal**, dok je ime Hun Sen preuzeo 1972. godine, dvije godine nakon što se pridružio Crvenim Kmerima, od kojih je prebjegao za vrijeme unutarpartijskih čistki.

Hun je prvi put postao premijer 1985. godine, nakon što ga je jednopartijska Narodna skupština imenovala za nasljednika Chana Syja, koji je bio umro u prosincu 1984. godine. Na poziciji je bio sve do od strane UN-a organiziranih izbora 1993. godine, nakon kojih nijedna stranka nije ostvarila parlamentarnu većinu. Nakon napornnih pregovora s FUNCINPEC-om, Hun je dobio titulu drugog predsjednika vlade te je služio zajedno s princom Norodomom Ranariddhom sve do 1997. godine, kada je organizirao puč u kojemu je potonjega svrgnuo s vlasti. Za prinčeva nasljednika određen je Ung Huot. Na općim izborima 1998. godine, Hunova stranka je odnijela pobjedu, ali je morala sklopiti koaliciju s FUNCINPEC-om. Od tada, Hunova Narodna stranka pobjeđivala je na svim izborima, a on je u međuvremenu postao neosporivi autoritet u zemlji, nakon što je uspješno ugušio praktički svaku političku opoziciju. In June 2015, following the death of Chea Sim, Hun Sen was elected president of the CPP.

U vrijeme kada je prvi put postao premijer, Hun je imao 32 godine te je bio najmlađi predsjednik vlade na svijetu. Danas ga se smatra diktatorom koji je svoju autoritarnu vlast izgradio pomoću nasilja, zastrašivanja i korupcije. Za vrijeme njegove vladavine, tisuće članova oporbe, aktivista, političara i boraca za ljudska prava su ubijeni, a većina slučajeva nikada nije niti istražena zbog političkih prepreka. Njegov autoritet je toliko velik da posjeduje i privatnu gardu, čije sposobnosti pariraju onoj državne vojske, čime su pokušaji puča praktički onemogućeni.

Godine 2023. najavio je svoje umirovljenje te se 22. kolovoza povukao s mjesta premijera; naslijedio ga je njegov sin, Hun Manet. Hun Sen ostao je na čelu stranke te je i dalje član parlamenta.

## Reference
Norodom Ranariddh

Princ **Norodom Ranariddh** (kmerski: នរោត្តម រណឫទ្ធិ; Phnom Penh, 2. siječnja 1944. – Pariz, 28. studenog 2021.) bio je kambodžanski plemić, političar i pravnik, najpoznatiji po tome što je od 1993. do 1997. godine bio premijer Kambodže. Trenutno je vođa opozicijske stranke FUNCINPEC.

Princ Ranariddh je drugi sin kralja Sihanouka te polubrat aktualnog kambodžanskog kralja, Norodoma Sihamonija. Na početku svoje karijer je bio dugogodišnji vođa rojalističke stranke FUNCINPEC, a 1993. je nakon prvih višestranačkih izbora postao prvi predsjednik u koalicijskoj vladi s bivšim komunistima iz Kambodžanske narodne stranke i njihovim vođom Hun Senom, koji je bio drugi predsjednik vlade. U srpnju 1997., Hun ga je optužio za suradnju s Crvenim Kmerima te ga je svrgnuo u insceniranom puču, nakon čega je preuzeo potpunu vlast u zemlji. Princ je pobjegao iz zemlje, ali se vratio već u ožujku te je vodio svoju stranku na izborima 1998., na kojima je Hun ponovo osvojio vlast. Princ Ranariddh je postao predsjednik Narodne skupštine.

U listopadu 2004. godine, nakon Sihanoukove abdikacije, špekuliralo se da bi princ Ranariddh mogao postati novi kralj. On sam je tvrdio da to ne želi, a poslije je bio u devetočlanom vijeću koje je Norodoma Sihamonija odabralo za kralja. U ožujku 2006. smijenjen je s mjesta predsjednika Narodne skupštine, na kojemu ga je zamijenio Heng Samrin. U listopadu iste godine smijenjen je i s čela stranke; ipak, od 2015. godine je ponovo čelnik FUNCINPEC-a i glavni oporbeni čelnik u Kambodži. Umro je 2021. godine u Parizu.

## Vanjske veze

* Norodom Ranariddh Party Website 
* Biography at Norodom Sihanouk's website
FUNCINPEC

**Nacionalni ujedinjeni front za nezavisnu, neutralnu, miroljubivu i kooperativnu Kambodžu**, poznatiji pod svojom francuskom skraćenicom FUNCINPEC (**''F**ront **U**ni **N**ational pour un **C**ambodge **I**ndépendant, **N**eutre, **P**acifique, **e**t **C**oopératif*) je [[rojalizam|rojalistička]] [[politička stranka]] u [[Kambodža|Kambodži]]. 

FUNCINPEC je nastao od pristaša princa, a kasnije kralja [[Norodom Sihanouk|Norodoma Sihanouka]] koji se 1950-ih istakao kao borac za nezavisnost Kambodže. Od 1970. godine je uglavnom djelovao u izbjeglištvu, da bi se u samoj Kambodži javio [[1979]]. godine nakon [[Treći indokineski rat|vijetnamske okupacije]], kada zajedno s [[Crveni Kmeri|Crvenim Kmerima]] sudjeluje u gerilskom ratu i formira vlastitu paravojnu formaciju *'Sihanukistička nacionalna armija'''.

Nakon mirovnih sporazuma 1991. godine i prvih višestranačkih izbora, FUNCINPEC i njegov vođa princ Norodom Ranariddh su 1993. godine ušli u koalicijsku vladu s bivšim provijetnamskim komunistima iz Kambodžanske narodne stranke (KPK) Hun Sena. Ta je koalicija u julu 1997. okončana državnim udarom, kada je Hun Sen FUNCINPEC optužio za šurovanje s Crvenim Kmerima. Mnogi članovi FUNCINPEC-a su tada bili izloženi Hun Senovoj represiji.

Nešto kasnije je stranci ponovno dozvoljen rad, a od 2004. ponovno sudjeluje u koaliciji s KPK. Od oktobra 2006. joj je na čelu Sihanoukov zet Keo Puth Rasmey.

## Izborna historija

### [[Narodna skupština (Kambodža)|Narodna skupština]]

### [[Senat (Kambodža)|Senat]]

## Literatura

### Knjige

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Izvještaji

* 
*
Krešimir Baranović

**Krešimir Baranović** (Šibenik, 25. lipnja 1894. – Beograd, 17. studenoga 1975.) je bio hrvatski skladatelj i dirigent.

U Zagrebu uči teoretske predmete, klavir i rog, da bi, nakon mature, upisao kompoziciju na Muzičkoj akademiji u Beču (1912.-1914.). 1915. godine postaje dirigent u Zagrebačkoj operi, gdje ostaje sve do 1927., kada prelazi na istu dužnost u Beograd, da bi tijekom 1927. i 1928. gostovao s baletskom trupom Ane Pavlovne u Njemačkoj, Nizozemskoj, Švicarskoj i Italiji. U Zagreb se vraća 1928. na staro mjesto, gdje ostaje sve do 1943., kada preuzima vođenje Radio-orkestra u Bratislavi (Slovačka), gdje je imenovan i za direktora Opere (1945.-46.). Nakon toga postaje profesor Glazbene akademije, dirigent Opere i direktor Filharmonije u Beogradu do 1964.

Kao stvaralac, Baranović je jedna od najmarkantnijih ličnosti nacionalnog smjera u novijoj hrvatskoj i bivše-jugoslavenskoj glazbi. S posebnim afinitetom prema ruskoj glazbi, što se ogledalo i u njegovoj reproduktivnoj dijelatnosti, on se nadovezuje na ranog Stravinskog (*Petruška*), ali, oslanjajući se i na narodni melos, stvara vlastiti glazbeni jezik, čiju sočnost i bogatstvo crpi i iz svoga majstorskog poznavanja orkestra.

Kao prvenstveno operski dirigent, on daje svoje najbolje stranice u scenskim i vokalno-instrumentalnim djelima, a svojim djelom *[[Licitarsko srce (balet)|Licitarsko srce]]* otpočinje novu epohu u razvoju savremenog baleta u nas. Od scenskih kompozicija spomenuti ćemo opere *[[Striženo-košeno]]* (na tekst Gustava Krkleca, 1932.) i *[[Nevesta od Cetingrada|Nevestu od Cetingrada]]* (prema Šenoinoj noveli, 1951.), zatim balete, koji su, osim pomenutog, *[[Imbrek s nosom]]* (1935.) i *[[Kineska priča (balet)|Kineska priča]]*. Osim ovih dela, u njegovom opusu treba istaknuti *[[Simfonietta|Simfoniettu]]* (1939.), *Simfoniettu* za gudače (1951.), *[[Simfonijski scherzo]]* (1921.), rapsodiju *[[Pesma guslara]]* (1943.), cikluse za glas i orkestar *[[Z mojih bregov]]* (1927.), *[[Moj grad (Baranović)|Moj grad]]* (1943.) i *[[Iz osame]]* (1944.), solo pjesme, zborove i filmsku glazbu, a u posljednjem periodu simfonijsku poemu *Pan* (1957.) i kantatu *Goran* (1960.) na stihove Ivana Gorana Kovačića.

Ime ove značajne ličnosti nose ulice u Beogradu, Zagrebu i Sisku.
Bor

**Bor** može biti:

* Bor (grad), grad u Srbiji, administrativni centar Borskog okruga
* Bor (hemijski element), element treće grupe periodnog sistema
* Bor (biljka), rod zimzelenih biljaka
* Bor (mitologija), mitološka ličnost iz nordijske mitologije
* Nils Bor, danski fizičar i nobelovac, između ostalog dao i Borov model atoma
* Oge Nils Bor, sin Nilsa Bora, i sam fizičar i novelovac
Zlatni medvjed

**Zlatni medvjed** () je najviša nagrada na njemačkom filmskom festivalu Berlinale. Nagradu dodeljuje internacionalni žiri. Statuu, koja se dodjeljuje, dizajnirala je umjetnica Renée Sintenis u obliku berlinskog medvjeda (simbol Berlina). Zlatnim medvjedom se nagrađuje dugometražni film, a od 2007. godine i kratki film.

## Nagrađeni filmovi

Do sada su sljedeći filmovi nagrađeni Zlatnim medvjedom:

## Počasni zlatni medvjed

## Povezano
* Berlinale

## Reference

## Vanjske veze

* Berlinale
* IMDb
Nukleoid

**Nukleoid** je deo citoplazme u prokariotskoj ćeliji u kome se nalazi jedan cirkularni ili linearan molekul DNK (kromosom). Naziv nukleoid (*sličan jedru*) dobija po tome što sadrži DNK i na elektronskim mikrografijama ćelije zauzima centralni položaj, poput jedra. 

## Osobine nukleoida/kromosoma
Nukleoid prokariotske ćelije, za razliku od jedra eukariotske ćelije, nije lako definisati - nije u pitanju organela (nije obavijen membranom), nego citoplazmatski kompartman. Ponekad se nukleoid definiše kao region ćelije koji sadrži kromosome, ali to upućuje na postojanje specifičnog regiona/položaja nukleoida, a ovo verovatno nije tačno. Bolja definicija bi bila da je nukleoid **deo ćelije trenutno zauzet DNK-proteinskim kompleksom koji gradi kromosom**.

Tipično, u prokariotskoj ćeliji postoji samo jedan kromosom. Međutim, postoje izuzeci poput vrsta *Rhodobacter sphaeroides* (sa dva kromosoma) ili roda *Halobacterium* (sa tri). Svojim oblikom, DNK molekul u nukleoidu je najčešće cirkularan, izuzev kod nekoliko vrsta (poput uzročnika lajmske bolesti, *Borrelia burgdorferi*).

Kromosom prokariota je kompaktna struktura, ali i dinamična - sve vreme se vrši čitanje informacije sa DNK da bi se sintetisali RNK i proteini ćelije. Čitav život ćelije se zasniva na pravilnoj i blagovremenoj realizaciji informacije. Transkripcija i translacija su kuplovane (odigravaju se naporedo). Usled nepostojanja jedrove opne, ova dva procesa se odigravaju i tokom replikacije kromosoma i deobe ćelije.

## Građa nukleoida
Nukleoid je izgrađen od DNK asocirane sa brojnim DNK-vezujućim proteinima:
* **protein HU** se nespecifično veže za DNK i savija je oko sebe;
* **protein IHF** takođe pomaže savijanju, spiralizaciji i pakovanju DNK, ali se vezuje za specifične sekvence nukleotida;
* **protein H-NS** je prisutan svuda u nukleoidu, takođe se nespecifično vezuje za DNK, a ima ulogu u održavanju sabijene strukture nukleoida/kromosoma.

U nukleoidu se nalazi i velika količina RNK polimeraze i RNK molekula, kao i manja količina regulatornih proteina.
Bič (biologija)

**Bič** ( – flagelum) je nastavak koji mogu sadržati različite vrste ćelija, kako prokariotskih tako i eukariotskih. Kod prokariota je vrlo proste građe i ustvari predstavlja produžetak citoplazme, dok je građa eukariotskih bičeva mnogo složenija. Kod njih je građa biča slična građi centriole.

Građu sličnu centriolama imaju cilije (treplje) i flagele (bičevi) – dugačke, tanke strukture koje polaze sa površine mnogih eukariotskih ćelija i pokrivene su ćelijskom membranom. Građa im je ista, a razlikuju se samo u dužini – flagele su duže. (Prokarioti takođe imaju flagele ali drugačije strukture.) Pomoću njih se kreću jednoćelijski organizmi (bičari i trepljari među prozoama) kao i spermatozoidi mnogih životinja pa i čoveka. U osnovi svake cilije i flagele je bazalno telašce koje ima isti prečnik kao i cilija ili flagela. Treplje i bičevi izrastaju iz bazalnog telašca tako što se mikrotubule slažu jedna na drugu, ali se po jedna mikrotubula u svakoj grupi gubi. Tako se cilije i flagele sastoje od 9 grupa po 2 mikrotubule koje formiraju cilindar, a u njegovom centru se nalazi još dodatni par mikrotubula.

## Reference

## Vanjske veze

* 
* 
* 
* 
*
Golgijev aparat

Obrazovanje proteina i lipida počinje u endoplazmatičnom retikulumu, ali se u njemu ne odigrava do kraja. Proteini svoju konačnu strukturu (kvaternernu) stiču u **Goldžijevom aparatu** (Goldžijevom kompleksu, oblasti), a isto važi i za lipide.

Sastoji se od niza spljoštenih, diskoidalnih kesica (cisterni), koje su međusobno skoro paralelno postavljene (kao naslagani tanjiri) i na krajevima su proširene. Od njih se odvajaju manje ili veće vezikule (mehurići) u kojima su proizvodi sinteze Goldžijevog aparata.

Materije sintetisane u endoplazmatičnom retikulumu dopremaju se transportnim vezikulama do Goldžijevog aparata gde se vrši njihovo sazrevanje, obeležavanje i sortiranje da bi se usmerili ka tačnom odredištu u ćeliji. Goldžijev aparat, dakle, upravlja kretanjem molekula u ćeliji. Iz endoplazmatičnog retikuluma u Goldžijev aparat dospevaju:

• sekretorni proteini (oni koje će ćelija egzocitozom izbaciti u međućelijski prostor; npr. insulin u ćelijama pankreasa) pa je to sekretorna uloga ove organele;

• proteini i lipidi koji će biti poslati u ćelijsku membranu;

• proteini (enzimi) koji će obrazovati lizozome;

• u biljnim ćelijama u Goldžijevom aparatu se obavlja sinteza proizvoda koji su namenjeni vakuoli, ćelijskom zidu i plazma membrani.

## Literatura:
* Šerban, M, Nada: Ćelija - strukture i oblici, ZUNS, Beograd, 2001
* Grozdanović-Radovanović, Jelena: Citologija, ZUNS, Beograd, 2000
* Pantić, R, V: Biologija ćelije, Univerzitet u Beogradu, beograd, 1997
* Diklić, Vukosava, Kosanović, Marija, Dukić, Smiljka, Nikoliš, Jovanka: Biologija sa humanom genetikom, Grafopan, Beograd, 2001
* Petrović, N, Đorđe: Osnovi enzimologije, ZUNS, Beograd, 1998

## Vanjske veze
* BiNet Škola
Endoplazmatski retikulum

**Endoplazmatski retikulum** (ER) je organela prisutna u svim eukariotskim ćelijama izgrađena od membrana koje ograničavaju unutrašnje prostore (cisterne) i pružaju se gotovo kroz čitavu ćeliju poput mreže (otuda i latinski naziv reticulum = mreža). Polovinu od ukupnih membrana u ćeliji čine membrane endoplazmatičnog retikuluma. Pruža se od jedra, od njegove spoljašnje membrane, pa kroz ćeliju do spoljašnje ćelijske membrane. Smatra se da jednim delom učestvuje i u obrazovanju spoljašnje jedrove membrane.

Krajem 19. veka prvi ga je zapazio francuski lekar Šarl Garnije i dao mu naziv *ergastoplazma*, koji se održao sve do polovine 20. veka.

Osnovna uloga ove organele je sinteza različitih materija i njihov transport kroz ćeliju . Materije koje su stvorene u endoplazmatičnom retikulumu (lipidi, proteini i dr.) pakuju se u male vezikule, nazvane transportne vezikule(prenosne vezikule) , i one se odvajaju od ER-a i kreću do svog cilja: do drugih organela ili do ćelijske membrane, gde se, ili u nju ugrađuju ili izbacuju u vanćelijsku sredinu.

Prema građi i ulozi razlikuju se dva oblika endoplazmatičnog retikuluma : 
* hrapavi endoplazmatski retikulum (granulirani ili zrnasti) i 
* glatki endoplazmatskii retikulum (agranulirani). 

Granulirani i agranularni ER, pored svih razlika, predstavljaju jedinstvenu celinu što se ogleda u neprekidnosti kako njihovih membrana tako i cisterni.

Hrapavi ili granulirani endoplazmatski retikulum ili rapavi i zrnasti ER ima oblik i raspored elemenata koji se mijenjaju u zavisnosti od tipa i stepena diferenciranja ćelije i od njenog metaboličkog intenziteta. Zastupljen je u svim ćelijama, osim  spermatozoida. Najviše ga ima u citoplazmi plazmocita u kojima se odvija sinteza imunoglobulin i u ćelijama pankreasa koje luče enzime za varenje. Osim sekretornih proteina, u zrnastom ER-u sintetiziraju se i neki proteini koji ulaze u sastav membrana, kao što je plazamalema, membrane organela i glikoproteini.

Zastupnjenost jedne ili druge vrste ER-a zavisi kako od vrste ćelije tako i od njene trenutne aktivnosti. Tako npr. u ćelijama koje vrše intenzivnu sintezu proteina prisutna je velika količina granularnog, dok u ćelijama koje sintetišu steroidne hormone preovladava količina agranularnog ER-a.

## Literatura
* Šerban, M, Nada: Ćelija - strukture i oblici, ZUNS, Beograd, 2001
* Grozdanović-Radovanović, Jelena: Citologija, ZUNS, Beograd, 2000
* Pantić, R, V: Biologija ćelije, Univerzitet u Beogradu, beograd, 1997
* Diklić, Vukosava, Kosanović, Marija, Dukić, Smiljka, Nikoliš, Jovanka: Biologija sa humanom genetikom, Grafopan, Beograd, 2001
* Petrović, N, Đorđe: Osnovi enzimologije, ZUNS, Beograd, 1998

## Vanjske veze
* BioNet Škola
* Bioskolos
Jedarce

**Jedarce** (, mn. nucleoli) se može smatrati nuklearnom organelom, odnosno suborganelom jedra. Glavna funkcija jedarceta je stvaranje i organizovanje komponenti ribozoma (rRNK i ribozomalnih proteina). Jedarce je često sfernog oblika, okruženo masom heterohromatina. Nije odvojeno membranom od nukleoplazme.

Jeadrce se nalazi u nukleoplazmi (unutrašnji sadržaj jedra) od koje nije odvojeno membranom. Vidljivo je u interfaznom jedru, dok prividno nestaje za vreme deobe, a postaje ponovo uočljivo na kraju mitoze (telofaza). Obrazuje se u predelu sekundarnog suženja kromosoma, pa se taj deo naziva organizator jedarceta. Nukleolus počinje da se uočava u telofazi aktivnošću strogo određenih kromosoma (označeni su kao nukleolusni kromosomi) i to ne čitavih kromosoma već samo njihovih sekundarnih suženja.

Hemijski sastav nukleolusa je sledeći: 
* DNK, 
* RNK i 
* proteini (histoni i enzimi - nehistoni). 

Ranije se smatralo da u jedarcetu nema DNK sve dok biohemijskim radovima nije dokazano njeno prisustvo i to 7-17% u odnosu na ukupnu masu nukleolusa. Proteina ima 70-80% od totalne suve težine, pri čemu histoni čine 32% od nukleolusnih proteina. Od enzima u ovoj organeli dokazano je prisustvo ATP-aze, RNK-polimeraze i dr.

Švedski naučnik Kasperson je oko 1940. g. je zapazio da jedarce učestvuje sintezi proteina, što je kasnije detaljnije objašnjeno time da se u njemu vrši sinteza ribozomskih RNK koje ulaze u izgradnju ribozoma (organele u kojima se sintetišu proteini). Pošto se u jedarcetu sintetišu delovi ribozoma, ono je stoga krupno u jedru ćelija koje vrše intenzivnu sintezu proteina. Jedro može da sadrži jedno ili veći broj jedaraca. 

## Literatura

* Šerban, M, Nada: Ćelija - strukture i oblici, ZUNS, Beograd, 2001
* Grozdanović-Radovanović, Jelena: Citologija, ZUNS, Beograd, 2000
* Pantić, R, V: Biologija ćelije, Univerzitet u Beogradu, beograd, 1997
* Diklić, Vukosava, Kosanović, Marija, Dukić, Smiljka, Nikoliš, Jovanka: Biologija sa humanom genetikom, Grafopan, Beograd, 2001
* Petrović, N, Đorđe: Osnovi enzimologije, ZUNS, Beograd, 1998