Stephen Fry

**Stephen John Fry** (**Stiven Fraj**, rođen 24. avgusta, 1957.) je engleski glumac, pisac, novinar, komičar, televizijski voditelj, reditelj i upravnik fudbalskog kluba Norwich City Football Club. Pažnju je prvi put privukao 1982. godine na prezentaciji "The Cellar Tapes" tokom Cambridge Footlights Revue, zajedno sa Hugh Lauriejem, Emmom Thompson i Tony Slatteryjem. Sa Lauriejem je nastupao kao duo Fry and Laurie, i bio je koscenarista u humorističkoj emisiji *[[A Bit of Fry and Laurie]]*: Zajedno su nastupali i u naslovnim ulogama u *[[Jeeves and Wooster]]*.

Kao solo glumac, Fry je igrao glavnu ulogu u filmu *[[Wilde (film)|Wilde]]*, zatim je glumio Melchetta u seriji *[[Blackadder]]*, kao i u glavnoj ulozi u seriji *[[Kingdom (TV serija)|Kingdom]]*. Fry je, takođe, bio voditelj kviza *[[QI]]*. Bio je voditelj i serije *[[Stephen Fry in America]]*, koja ga prikazuje kako putuje kroz 50 američkih država u toku šest epizoda.

Osim rada na televiziji, Fry se bavi i pisanjem; objavljuje kolumne i članke u časopisima i novinama, napisao je četiri romana i autobiografiju, *[[Moab Is My Washpot]]*. Često se pojavljuje na radiju BBC 4, igrajući u seriji *[[Absolute Power (komedija)|Absolute Power]]* i čest je gost u igrama kao što su *[[Just a Minute]]* i u *[[I'm Sorry I Haven't a Clue]]*, gde je bio jedan od tri voditelja koji su nasledili voditelja Humphrey Lytteltona.

## Biografija
Fry je rođen u Hampsteadu u Londonu, 24. avgusta, 1957. godine, kao sin Marianne Eve Fry (née Newman) i Alan John Fry, koji je bio engleski fizičar i izumitelj. Njegovi baka i deda po majci, Martin i Rosa Neumann, su bili mađarski Jevreji iz grada Šurany, koji je danas u Slovačkoj, a tetka njegove majke i njeni rođaci su umrli u Auschwitzu. Fry je odrastao u selu Booton u blizini Reephama, u Norfolku, gde se preselio iz Cheshama, Buckinghamshire u ranim godinama.

Sa 17 godina je pobegao sa kreditnom karticom, ukradenom od porodičnog prijatelja, ubog čega je uhapšen i proveo je 3 meseca u zatvoru.

Nakon izlazka iz zatvora nastavio je sa školovanem i počeo je pripreme za upis na Cambridge. Nakon prijemnog, dobio je stipendiju Queens' College-a na Cambridgeu. Tokom studija priključio se amaterskoj glumačkoj grupi Cambridge Footlights, učestvovao je u takmičenju *[[University Challenge]]* i dobio je diplomu iz engleske književnosti. Na Cambidgeu je sreo svog budućeg saradnika i prijatelja, Hugh Laurieja.

## Karijera

### Televizija

Fryova karijera na televiziji je započela 1982. godine, prenosom *[[The Cellar Tapes]]*, revije grupe Footlights iz 1981. godine, koju su napisali Fry, Hugh Laurie, Emma Thompson i Tony Slattery. Revija je privukla pažnju televizije Granada, koja je, želeći da ponovi uspeh BBC-eve serije *[[Not the Nine O'Clock News]]*, angažovala Frya, Laurija i Thompsonovu da glume uz Bena Eltona u seriji *[[Alfresco (TV serija)|There's Nothing to Worry About!]].* Druga sezona, pod imenom *[[Alfresco (TV serija)|Alfresco]]*, bila je emitovana 1983., a treća 1984. godine. Fry i Laurie su izgradili reputaciju komičnog dua. Godine 1983. BBC im je ponudio show *[[The Crystal Cube]]*, koji je prestao da se daje posle prve sezone. Fry i Laurie su se pojavili u jednoj epizodi serije *[[The Young Ones (TV serija)|The Young Ones]]*, 1984. i Fry je glumio u seriji *[[Happy Families (TV serija)|Happy Families]]*. Tokom 1986. i 1987. Fry i Laurie su izvodili skečeve na showu *[[Saturday Live (TV serija, UK)|Saturday Live]]*.

Godine 1986. BBC je ponudio Fryu i Laurieu još jednu emisiju, koja će postati *[[A Bit of Fry and Laurie]]*. Emisija je imala 26 epizode, podeljene u 4 sezone, koje su se emitovale od 1986. do 1995. i bile su veoma uspešne. Tokom ovog perioda, Fry je glumio u *[[Blackadder II]]* kao Lord Melchett, i pojavljivao se u *[[Blackadder#3 Serija: Blackadder the Third|Blackadder the Third]]* kao Duke of Wellington, i vratio se za seriju *[[Blackadder Goes Forth]]* kao General Melchett. Godine 1988. postao je redovni takmičar u popularnoj improvizacionoj radijskoj komediji, *[[Whose Line Is It Anyway?]]*. Međutim, kada je premeštena na televiziju, pojavio se samo tri puta, dva puta u prvoj i jednom u devetoj sezoni.

Između 1990. i 1993. Fry je glumio Jeevesa u *[[Jeeves and Wooster]]*, zajedno sa Hugh Lauriejem.

Godine 2000. Fry je glumio profesora Bellgrovea u seriji *[[Gormenghast (TV serija)|Gormenghast]]* na BBC-u.

#### ''QI''
Godine 2003. počeo je da vodi *[[QI]]*, panelnu igru, koja je postala jedna od najgledaniji zabavnih programa na britanskoj televiziji. Godine 2006. dobio je Rose d'Or za "Najbolji takmičarski show" za svoj rad na ovoj emisiji.

#### Druge serije
Godine 2006. Fry je snimio dokumentarnu emisiju *[[The Secret Life of the Manic Depressive]]*, koja je dobila nagradu Emmy. Narednedne godine snimio je dokumentarac na temu HIV/AIDS-a, *[[HIV and Me]]*. Takođe, 2006. pojavio se u seriji o genealogiji, *[[Who Do You Think You Are? (TV serija, UK)|Who Do You Think You Are?]]*, prateći svoje genealoško stablo do svojih jevrejskih predaka u Slovačkoj. Njegov šestodelni putopis *Stephen Fry in America* počeo je 12. oktobra, 2008. na BBC-u. Petodelna serija, *More Fry in America*, je planirana za BBC4, koja sadrži dublje analize, koje Fry nije mogao da ubaci u originalnu seriju zbog manjka vremena.

Fry je učestvovao i u prirodnjačkim emisijama: radio je naraciju za *Spectacled Bears: Shadow of the Forest* za BBC-evu seriju *[[Natural World (BBC TV serija)|Natural World]]*, 2008. Fry se pojavljivao sa zoologom Mark Carwardineom, gde njih dvojica istražuju ugrožene vrste; neki od ovih snimaka se pojavljuju u seriji *[[Last Chance to See]]*. Konačna emisija je emitovana tokom 2009.

Od 2007. do 2009. Fry je glumio i bio je izvršni producent u drami *[[Kingdom (TV serija)|Kingdom]]*, koja je emitovana tri sezone na ITV1. Glumio je psihijatra u američkoj seriji *[[Bones (TV serija)|Bones]]*.

Fry je 7. maja, 2008. održao predavanje na temu budućnosti javnog televizijskog servisa u Ujedinjenom kraljevstvu, koje je kasnije snimljeno za emitovanje.

Fry se pojavljuje i kao narator engleske verzije španske dečije animirane serije, *[[Pocoyo]]*.

### Film
Nakon filmskog debija u filmu iz 1985., *[[The Good Father]]*, Fry je imao malu ulogu u *[[A Fish Called Wanda]]*, a zatim u glavnoj ulozi u *[[Peter's Friends]]* Kennetha Branaghe, 1992. godine.

U romantičnoj komediji, I.Q. iz 1994. igrao je ulogu Jamesa Morelanda. Pojavivši se kao Oscar Wilde (koji mu je bio idol od detinjstva) u filmu iz 1997. godine, *[[Wilde (film)|Wilde]]*, ispunio je ulogu za koju je rečeno da je rođen. Godine 2001. igrao je u filmu Roberta Altmana, *[[Gosford Park]]* i u holandskom filmu *[[De ontdekking van de hemel]]*, reditelja Jeroen Krabbéa prema knjizi Harry Mulischa.

Godine 2003. Fry je imao svoj rediteljski debi sa filmom *[[Bright Young Things]]*, koji je sam adaptirao prema romanu *[[Vile Bodies]]*. Godine 2001. počeo je da bude domaćin dodele nagrada BAFTA, i to je radio do 2006. Iste godine je napisao libreto i dijaloge za filmsku adaptaciju Kennetha Branaghe opere *[[The Magic Flute (film iz 2006.)|The Magic Flute]]*.

Fry se redovno pojavljuje u filmovima; najčešće u obradama književnih klasika. Bio je narator u filmu filmskoj verziji iz 2005. romana *[[The Hitchhiker's Guide to the Galaxy]]*, a 2005. godine pojavio se još i u *[[A Cock and Bull Story]]*, zasnovanom na romanu *[[Tristram Shandy]]*, i u filmu *[[V for Vendetta (film)|V for Vendetta]]*. Godine 2006. glumio je u filmu *[[Stormbreaker (film)|Stormbreaker]]*, a 2007. se pojavio u sopstvenom liku kao voditelj kviza u filmu *[[St Trinian's (2007 film)|St Trinian's]]*. Godine 2007, Fry je napisao scenario za remake filma *[[The Dam Busters (film)|The Dam Busters]]* reditelja Peter Jacksona.

Godine 2008. učestvovao je u filmu koji slavi 25. rođendan GNU-a, *Happy Birthday to GNU*. Bila mu je ponuđena uloga u filmu *[[Valkyrie (film)|Valkyrie]]*, ali nije mogao da učestvuje. Fry je glumio u Burtonovoj verziji *[[Alice in Wonderland (film iz 2010.)|Alice in Wonderland]]*, kao The Cheshire Cat, pored Johnny Deppa, Helene Bonham Carter i Anne Hathaway.

### Pozorište
Fry je napisao predstavu *Latin!* (ili *Tobacco and Boys*) za Edinburgh Festival, 1980. godine, gde je dobio nagradu "Fringe First". Predstava je ponovo igrana 2009. godine u Londonu u režiji Adama Spreadbury-Maher. *The Cellar Tapes*, iz 1981, je dobila Perrier Comedy Award. Godine 1984. Fry je adaptirao veoma uspešan mjzikl iz 1930-ih, *[[Me and My Girl]]*, za West End, gde se igrala osam godina.

Nastupao je u predstavi Simona Graya, *[[Cell Mates (predstava)|Cell Mates]]*, koju je napustio nakon samo tri dana glume na West Endu, nakon tuče na sceni. Kasnije je ovaj incident objašnjavao kao hipomaničnu epizodu u dokumentarcu o bipolarnom poremećaju. Godine 2007. Fry je napisao božićnu pantomimu, *Cinderella*, koja se igrala u Londonu.

Nakon tri nastupa u Australiji, Fry je najavio "nešto kao stand-up" nastup u Royal Albert Hallu u Londonu, septembra, 2010.

### Audio knjige
Fry je snimio britanske verzije svih delova serije o *[[Harry Potter]]u*, autorke J.K.Rowling. Također, snimio je audio knjigu za *[[The Hitchhiker's Guide To The Galaxy]]*. Osim toga, čitao je i neke od svojih knjiga, kao na primer, *[[The Stars' Tennis Balls]]*.

### Video igre
Fry je davao glas za Reavera u igrici *[[Fable II]]* i bio je narator za *[[LittleBigPlanet]]*. Bio je, takođe, narator za prve četiri igre *[[Harry Potter]]*(*[[Harry Potter and the Philosopher's Stone (video igra)|Philosopher's Stone]]*, *[[Harry Potter and the Chamber of Secrets (video igra)|Chamber of Secrets]]*, *[[Harry Potter and the Prisoner of Azkaban (video igra)|Prisoner of Azkaban]]* i *[[Harry Potter and the Goblet of Fire (video igra)|Goblet of Fire]]*). Najavljeno je da će ponoviti ulogu naratora u *[[LittleBigPlanet 2]]* i *[[Fable 3]]*, 2010. godine

### Reklame
Fry se pojavljivao u brojnim reklamama za kompanije i proizvode kao što su Marks and Spencer, Twinings, Kenco, Vauxhall, Direct Line, Calpol, Heineken, Alliance & Leicester, After Eights i Orange Mobile.

### Književnost
Nakon objavljivanja prvog romana, *[[The Liar (roman)|The Liar]]* (1993), Fry je objavio još tri romana i nekoliko drugih dela, kao i jednu autobiografiju. *[[Making History (roman)|Making History]]* (1997) je smešten u alternativnu realnost u kome je otac Adolfa Hitlera neplodan i njegova zamena se pokazuje kao efikasniji Führer. Knjiga je osvojila nagradu Sidewise za alternativnu istoriju. *[[The Hippopotamus]]* (1994) se fokusira na Edwarda (Ted/Tedwarda) Wallacea i njegov boravak kod prijatelja Lorda Logana na seoskom imanju u Norfolku. *[[The Stars' Tennis Balls]]* (2000) je moderna verzija romana *[[Le Comte de Monte-Cristo]]*. Fryova knjiga, *[[The Ode Less Travelled: Unlocking the Poet Within]]* je vodič u pisanje poezije.

Kada piše prikaze knjiga za *[[Tatler]]*, Fry piše pod pseudonimom Williver Hendry, urednik *Najčudnijeg prijateljstva: Korespondencija Lorda Alfreda Douglasa i Jacka Dumpseya*. Nekada je bio kolunista za *[[The Listener (magazin)|The Listener]]* i *[[The Daily Telegraph]]*. Danas piše nedeljnu kolumnu o tehnici za subotnje izdanje *[[The Guardian]]a*. Njegov blog je privukao više od 300.000 posetilaca samo u prve dve nedelje.

Januara, 2010. Fry je najavio da "gasi vezu sa spoljnim svetom" da bi završio drugi deo svoje autobiografije.

### Fudbal
Fry je 13. avgusta, 2010. postao član odbora direktora fudbalskog kluba Norwich City Football Club. Kao dugogodišnji navijač i redovni posetilac utakmica, Fry je izjavio da je veoma srećan i ponosan zbog ulaska u direktorski odbor.

### Twitter
Fry je dobio značajan utecaj preko društvene mreže Twitter. Fry često dobija ponude za promociju na svom nalogu, koji često pada zbog ogromnog prometa i velikog broja pratilaca. Fry često koristi svoj utecaj da promoviše nedovoljno vidljive muzičare i autore (što je često praćeno velikim porastom prodaje ili posete njihovim sajtovima) ili da proširi vesti koje se tiču medija i politike, kao što je bila oštra kritika koju je uputio kolumnisti Jan Moiru iz *[[Daily Mail]]*-a povodom njegovog teksta o umrlom članu grupe Boyzone, Stephenu Gatelyju.

Fry je 15. novembra, 2009. godine dosegao broj od 1.000.000 pratilaca na Twitteru. Ovaj događaj je obeležio humorističnim video blogom u kome se njegov klon, 'Step Hen Fry' javlja iz 2034. godine, kada su govori MySpace, Facebook i Twitter spojeni u 'Twit on MyFace'.

### Priznanja

Fry je 1995. postao počasni doktor na univerzitetu Dundee, koji je imenovao svoju studentsku asocijaciju prema njegovom romanu *[[The Liar (roman)|The Liar]]*. Fry je mecena pozorišne grupe Lip Theatre Company. Takođe, bio je dve uzastopne godine Rektor Univerziteta Dundee. Fry je dobio i počasnu diplomu sa Univerziteta Anglia Ruskin u Cambridgeu, 2005. i imenovan je za počasnog predsednika udruženja Cambridge University Quiz Society i za počasnog člana Queens' Collegea na Cambridgeu. On je mecena pozorišta Norwich Playhouse i potpredsednik društva The Noël Coward Society. Jula, 2010. imenovanje u počasnog člana Cardiff University-a.

Decembra, 2006. našao se na šestom mestu BBC-eve top liste živih ikona. Čitaoci *[[Radio Times]]*-a su ga izglasali za najinteligentnijeg čoveka na televiziji. Pink List novina *[[Independent on Sunday]]* imenovala ga je za drugu najutecajniju gej osobu u Britaniji, maja, 2007. Prethodne godine našao se na 23. mestu iste liste. Iste godine (2007), časopis *[[Broadcast (magazin)|Broadcast]]* svrstao ga je na 4. mesto najutecajnijih ljudi sa ekrana, opisujući ga kao polimata i "nacionalno blago".

BBC Four mu je posvetio dve večeri programa 2007. povodom njegovog 50. rođendana. Prvo veče je sadržalo šezdesetominutni dokumentarac, *[[Stephen Fry: 50 Not Out]]*. Drugo veče je sadržalo intervju sa Mark Lawsonom i polučasnovnu emisiju *Stephen Fry: Guilty Pleasures*. *Stephen Fry Weekend* je imao takvu gledanost da je u toku septembra program repriziran na kanalu BBC Two.

Grupa dan le sac vs Scroobius Pip ga pominje u pesmi "Thou Shalt Always Kill", u tekstu: "thou shalt not question Stephen Fry".

Tvrdi se da Fry drži britanski rekord u broju izgovaranja reči "fuck" u emisijama uživo.

## Privatni život
Fry se trudio da svoju homoseksualnost sačuva kao tajnu tokom svog tinejdžerskog perioda u srednjoj školi. Fry tvrdi da nije imao seks 16 godina, od 1979. do 1995. Kada mu je postavljeno pitanje kada je prvi put spoznao svoju seksualnu prijentaciju, Fry je orgovorio: "Mislim da se to desilo kada sam izašao iz materice. Okrenuo sam se i pogledao u svoju majku i pomislio, 'Ovo je poslednji put da ulazim u ovo.'" Fry je bio 14 godina u vezi sa svojim bivšim partnerom, Danielom Cohenom. Jula, 2010. je objavljeno da je u vezi sa glumcem Stevenom Webbom. Živi u Londonu i vozi TX4 londonski taksi.

Fry aktivno podržava Laburističku partiju već dugo godina i pojavljivao se u političkoj emisiji sa Hugh Lauriejem i Michelle Collinsom, novembra, 1993. in November 1993. Uprkos tome, nije glasao na izborima 2005. godine, jer se nije slagao sa stavom u vezi sa ratom u Iraku nijedne partije. Iako je hvalio Blair/Brownovu vladu, kritikovao je njihov koncept "trećeg puta". Blizak je sa Princom Charlesom i bio je gost na njegovom venčanju sa Camillom, 2005. godine.

Fry je prijatelj sa britanskim glumcem i komičarem, Rowanom Atkinsonom i bio je kum na njegovom venčanju. Takođe je dobar prijatelj sa glumcem Johnom Millsom. Bio je kum na venčanju Hugha Lauriea i krstio je svo troje njegove dece.

Fry je veoma zainteresovan za digitalnu tehnologiju i tvrdi da je kupio treći Macintosh koji je prodat u UK-u (njegov prijatelj Douglas Adams je kupio prva dva) i u šali kaže da nikada nije video smartphone koji nije kupio. Fry navodi Wikipediju kao jedan od njegovih omiljenih sajtova, "jer volim da saznam da sam umro i da sam trenutno u baletu u Kini, kao i mnoge druge tačne i važne informacije koje nam Wikipedija donosi."

## Bibliografija
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (bit će objavljeno u UK-u 13. septembra 2010)

## Reference

## Vanjske veze

* Zvanični sajt
* 
* 
*