Književnost

**Književnost**, termin nastao od reči *knjiga*, predstavlja prevod strane reči *literatura* i njen je najbliži sinonim. Termin ***literatura*** potiče iz latinskog jezika od reči *littera* – "slovo", nastao prevođenjem grčke reči sa istim značenjem *γραμματικη* (*τεχνη*) od *γραμμα* – "slovo".

Termin književnost upotrebljen u užem značenju označava umetničku književnost (beletristika, lepa književnost). Upotrebljen u širem značenju, termin književnost odnosi se i na dela nastala u procesu proučavanja književnosti, odnosno obuhvata i tekstove koji pripadaju književnoj kritici, književnoj istoriji i teoriji književnosti, koje zajedno sa metodologijom proučavanja književnosti konstituišu nauku o književnosti. 
 
Termin *književnost* upotrebljava se da označi pisana dela koja imaju estetičku vrednost. Književna estetika stvara i razvija merila za razlikovanje umetničke reči od ostalih pojavnih oblika jezika.

Prema Aristotelu, osnovna podjela književnost je u tri roda epike, lirike i drame.

## Podele književnosti
Brojne su podele književnosti i kriterijumi na kojima se te podele zasnivaju: pripadnost određenoj epohi, periodu, pravcu, etničkoj zajednici, kulturno-geografskom području; kriterijum za podelu može biti i publika, kome je delo namenjeno; da li je autor poznat ili ne.

Polazeći od prirode samog dela, književnost se deli na književne rodove i vrste.

Široko je usvojena podela književnosti na tri roda: 
* lirski, 
* epski i
* dramski.

Književnost se može deliti i na:
* poeziju, 
* prozu i
* dramu.

Književnost se najpre stvarala i prenosila usmenim putem. Ta vrsta književnosti naziva se usmenom ili narodnom književnošću. Od samih svojih početaka književnost je u vezi sa mitom i religijom. Stvarajući mitove, čovek je pokušavao da objasni svet koji ga je okruživao. Sa razvojem kritičke svesti čovek postepeno prestaje da veruje u mitove i mitske priče. Tog trenutka mit postaje književnost.

### Pisana ili umjetnička književnost
Umjetnička književnost, kao i usmena, ima tri osnovne grane: poeziju, prozu i dramu.

**Poezija**

Poezija je vrsta književnosti u kojoj se tekst piše u stihovima. Poezija obično sadrži niz stilskih figura uključujući rimu, metaforu, poređenje, gradaciju, hiperbolu, itd. Moguće je da je poezija najstarija vrsta književnost. Rani primjeri su Sumerski "Ep o Gilgamešu" (1700. pne), djelovi Biblije, i radovi Homera.

U različitim nacijama nalazimo različite vrste poezije. U grčkoj poeziji stihovi se rijetko rimuju, dok je u Italijanskoj i Francuskoj poeziji suprotan slučaj. Generalno gledajući, u britanskoj i njemačkoj poeziji rima je podjednako i prisutna i odsutna. Neke jezike karakteriše prirodan afinitet za duže stihove, dok je kod drugih izražena tendencija ka kraćim stihovima. Neke od ovih karakteristika su uvjetovane razlikama u leksici i gramatici samih jezika. Na primjer, neki jezici imaju veći fond riječi koje se rimuju, ili više sinonima od drugih.

Poezija je također ukomponovana u neke vrste drame, poput opere.

**Proza**

Proza je vrsta književnosti koja nije u stihovima i bliska je govornom jeziku. Proza često koristi različite stilske figure i teži slojevitom izrazu, metaforičnom i opštijem značenju.

Romani pripadaju prozi. Roman najčešće obuhvata više priča i književnih ličnosti povezanih u zajedničku fabulu. Jedan od prvih primera romana u Evropi je Apulejev "Zlatni magarac", zatim "Don Kihot" i srednjovekovni romani o Kralju Arturu, Aleksandru Velikom i drugi. Na Bliskom Istoku su poznate "Priče iz hiljadu i jedne noći", dok u Aziji nastaje priča "Tri Kraljevstva". Danas prozu nalazimo u različitim oblicima, od umetničke, akcione, fantastične, filozofske, istorijske... do publicistike, feljtona i novinarskih tekstova.

**Drama**

Drama je vrsta književnosti koja je nastala za vrijeme antičke Grčke i razvija se do dan danas. Drama se uglavnom ne piše da bi bila čitana već da bi bila prikazana u pozorištu. Tokom osamnestog i devetnestog vijeka, Opera je nastala kao kombinacija drame, poezije, i muzike.

Osnovne vrste drame su tragedija i komedija, koje se prvo pojavljuju nekoliko stoljeća prije naše ere. Staro-Grčka drama je, po legendi, nastala za vrijeme vjerskog festivala, kada se jedan pjevač odvojio od hora i počeo pjevati sam. Grčka tragedija se uglavnom bavila sa poznatim historijskim i mitološkim temama. Tragedije su (kao što su to i danas) tipično bile ozbiljne i ticale su se ljudske prirode. Za razliku od njih, komedije su većinom bile satirične i uvijek su imale sretan završetak. Grčki festivali bi obično imali tri tragedije i jednu komediju.

Književnost se može podeliti na duže istorijskoknjiževne vremenske odseke, epohe:
* Drevni istok
* Antika
# Helenska književnost
# Rimska književnost
* Srednji vek
* Humanizam
* Renesansa
* Barok
* Klasicizam
* Prosvetiteljstvo
* Romantizam
* Realizam
* Modernizam
# Esteticizam
# Avangarda
# Kasni modernizam
# Postmodernizam

## Književne vrste u umetničkoj književnosti
Epika:

:Roman
:Novela
:Kratka priča
:Crtica
:Bajka
:Basna
:Epska pjesma
:Ep= spev
:Epopeja
:Pripovetka

Lirika
:Opisna= deskriptivna
:Misaona= refleksivna
:Programska
:Ljubavna
:Rodoljubiva
:Socijalna
:Saljiva
:Elegija
:Satiricna
:Himna
:Oda
:Ditiramb
:Epigram
:Epitaf
:Sonet
:Gnoma

Drama
:Tragedija
:Komedija
:Drama u uzem smislu

Lirsko-epske vrste
:Balada

:Romansa
:Poema

Naučno-popularne vrste
:dnevnik
:memoari
:putopisi
:esej
:biografija
:autobiografija Bogdan Jovanic

## Književni žanrovi
:Autobiografija
:Bajka
:Biografija
:Dječja književnost
:Dnevnik
:Kriminalistički
:Ljubavni
:Misterija
:Obiteljska saga
:Povijesni
:Saga
:Satira
:Spekulativna fikcija
::Fantastika (fantasy)
::Horror
::Znanstvena fantastika
:Triler
:Western

## Vanjske veze