Borbe za Kolašin 1943.

**Borbe za Kolašin** vođene su nakon kapitulacije Italije u jesen 1943. godine, između sukobljenih aktera (četnika, partizana i Nemaca) koji su pokušavali da posednu područje bivše italijanske okupacione zone.

## Pozadina

Pod italijanskom okupacijom, Kolašin je bio zloglasno uporište, gde su četnici i okupatori zajedno streljali partizane.

Nakon kapitulacije Italije, i četnici i partizani su krenuli u trku zauzimanja italijanskih garnizona. Druga proleterska divizija krenula je iz istočne Bosne u Sandžak i Crnu Goru radi razoružanja italijanskih jedinica koje su se tamo nalazile.

## Napad NOVJ na Kolašin

Tokom 26. septembra 1943. Četvrta proleterska brigada izbila je na prilaze Kolašina i razvila se za napad. U Kolašinu se nalazila posada koju su sačinjavali 3. bataljon 83. puka divizije „Venecija“ i 300 četnika. U toku noći, uprkos jakoj minobacačkoj i mitraljeskoj vatri Italijana sa utvrđenih položaja, energičnim nastupanjem grad je zauzet, četnici su se povukli prema Mateševu, a italijanski bataljon opkoljen je u utvrđenjima na Bašanjem Brdu. Italijanski komandant odbio je da poziv na predaju, ali kad mu je ponuđeno da sa bataljonom pređe na stranu NOVJ, 27. septembra ujutro prihvatio je ovaj predlog. Tokom ovih borbi gubici branilaca garnizona su bili: 30 mrtvih i oko 30 ranjenih. Brigada je imala 6 mrtvih i 12 ranjenih. Zaplenjena je veća količina naoružanja i municije.

Ujutro partizanska muzika ulazi u grad svirajući, slaveći oslobođenje Kolašina.

## Napad JVuO na Kolašin

Tri dana kasnije, 30. 9. 1943. godine, jake četničke snage pod komandom majora Lašića pokušale su da povrate Kolašin. Četnici su prikupili 5 brigada (1. i 2. beransku, Kolašinsku, Jurišnu i Andrijevičku brigadu) protiv 4. proleterske brigade i italijanskog bataljona koji je prišao partizanima, i napali iz pravca Mateševa. Nastale su ogorčene borbe, u koje se na strani partizana odmah uključio i bataljon pod komandom kapetana Rive. Ubrzo je četnicima kao pojačanje stigla italijanska brdska artiljerija, tako da je nastala nesvakidašnja situacija u kojij su „partizanski“ Italijani i „četnički“ Italijani tukli jedni druge intenzivnom vatrom.

Partizani su bili impresionirani dejstvom minobacača kapetana Rive, pa je partizanski artiljerac, komandir prateće čete Četvrte proleterske brigade Simo Simović, iz profesionalne radoznalosti odlučio da obiđe Italijane i vidi ih na delu. Vladeta Selić, borac koji je išao s njim, ovako je opisao prizor:

Višednevne borbe za Kolašin trajale su do 4. oktobra, kada je partizanima stiglo pojačanje. U pomoć su pritekli delovi 2. dalmatinske i 2. proleterska brigada iz Mojkovca, i uz sadejstvo Vasojevićkog partizanskog bataljona i Bjelopoljskog bataljona 3. proleterske sandžačke brigade, četnici su protivnapadom odbačeni, uz gubitke od oko 200 mrtvih i ranjenih. Od italijanske artiljerijske vatre tokom odbrane Kolašina poginuo je između ostalih Jurica Ribar, sin doktora Ivana Ribara i brat Ive Lole Ribara.

Za izvanrednu požrtvovanost u žestokim višednevnim borbama pri oslobođenju i odbrani Kolašina Vrhovni komandant je pohvalio 4. proletersku brigadu i 2. bataljon 83. puka italijanske partizanske divizije Venecija.

## Saradnja četnika i Nemaca

1. 10. 1943. u okolini Kolašina, Vasojevićki udarni bataljon napao je iz zasede i razbio italijansko-četničku kolonu jačine 220 vojnika. Poginulo je 9 italijanskih vojnika i 4 četnika, ranjeno 8 italijanskih vojnika i veći broj četnika i zarobljeno 115 italijanskih vojnika i 10 četnika. Bataljon je imao 1 poginulog i 5 ranjenih.

U međuvremenu, četnici su se obratili za pomoć Nemcima. Đorđije Lašić, komandant četničkih odreda u Crnoj Gori, zatražio je od Nemaca municiju i oružje, a oni su odgovorili da će ih naoružati "čim dođu do italijanskog oružja divizije Venecija":

## Nemačko-četnički napad na Kolašin

15. oktobra 1943. godine, nemačka Druga oklopna armija sredinom oktobra pokrenula je operaciju Balkanski klanac. 297. pešadijska divizija iz Peći i 118. lovačka divizija iz Podgorice krenule su u koncentrično nastupanje prema Beranama i Kolašinu. Četvrta proleterska branila je pravac od Lijeve Rijeke prema Mateševu. Kapetan Mario Riva dobio je 18. oktobra zadatak da sa bataljonom posedne kosu Velji Ivani na putu Podgorica-Mateševo sa naslonom na jedinice četvrte brigade. Kada je dobio zadatak za borbu protiv Nijemaca, kapetan Riva je odgovorio otprilike slijedeće:

U borbi sa nemačkom motorizovanom kolonom kapetan Riva je poginuo, a njegov bataljon je u neredu napustio položaj. 20. oktobra delovi 118. lovačke divizije, nastupajući od Bioča, odbacili su delove 2. proleterske divizije i zauzeli selo Mateševo kod Kolašina. 22. oktobra Nemačka 118. lovačka divizija, uz podršku tenkova i četničkog Mojkovačkog korpusa, odbacila je 4. proletersku brigadu ka Mojkovcu i zauzela Kolašin. 23. oktobra u selu Šljivovici kod Kolašina, u borbi protiv četnika i nemačkih jedinica, poginuo je Jovan Stojanović, narodni heroj.

26. oktobra Četvrta proleterska udarna brigada iz Mojkovca je protivnapadom odbacila zaštitne delove nemačke 118. lovačke divizije ka Mateševu i ponovo zauzela Kolašin. Dva dana kasnije, partizani su zauzeli i Mateševo.

## Zasedanje partizanske skupštine

U Kolašinu je 15. novembra u prisustvu 544 delegata održano Prvo zasedanje Zemaljskog antifašističkog vijeća narodnog oslobođenja Crne Gore i Boke, uz prisustvo 544 delegata. Na njemu je obrazovano antifašističko vijeće Crne Gore i Boke, kao najviši organ nove narodne vlasti.

U Kolašinu je 5. decembra održan Prvi kongres AFŽ Crne Gore i Boke u prisustvu 400 delegata.

## Izvori

## Povezano
* Mario Riva
* Kapitulacija Italije u Jugoslaviji
* Kolašin u Narodnooslobodilačkoj borbi

## Vanjske veze
* Kolašin u u drugom svetskom ratu