Matilda Caragiu Marioțeanu

**Matilda Caragiu-Marioțeanu** (; 20. jula 1927. – 11. marta 2009.) bila je rumunska lingvistica, dijalektologinja, filologinja i profesorica, te jedna od najvažnijih savremenih proučavateljica aromunskog jezika. U svojem naučnom radu bavila se rumunskim i aromunskim jezikom, historijom rumunskog jezika, romanskom dijalektologijom i nastavom rumunskog jezika za strance. Najveći dio akademske karijere provela je na Univerzitetu u Bukureštu, a bila je i gostujuća profesorica na Univerzitetu u Salzburgu i Univerzitetu u Frankfurtu na Majni. Dopisnom članicom Rumunske akademije postala je 1993, a redovnom članicom 2004. godine.

Potjecala je iz aromunske porodice iz Hrupišta u Grčkoj, koja se 1928. preselila u Rumuniju. Filologiju je završila u Bukureštu 1951, a doktorirala 1967. tezom  (*Aromunska fonomorfologija. Studija iz strukturalne dijalektologije*), objavljenom naredne godine. Objavila je niz važnih radova o rumunskom i aromunskom jeziku te Aromunima općenito, prevodila aromunske bajke i pripovijetke na rumunski te napisala dva toma stihova na aromunskom jeziku.

## Biografija

### Djetinjstvo i obrazovanje
Matilda Caragiu-Marioțeanu rođena je 20. jula 1927. u Hrupištu u Grčkoj, u aromunskoj porodici. Imala je brata, glumca Tomu Caragiua, i sestru, kiparicu Geta Caragiu. Godine 1928. porodica se, zajedno s još približno četrdesetak aromunskih porodica, preselila u selo Sarsânlar u Južnoj Dobrudži, tada u sastavu Rumunije, a danas u Bugarskoj. Nakon što je taj kraj 1940. vraćen Bugarskoj, porodica je napustila Dobrudžu i živjela u Olteniți, Bacăuu i Ploieștiju, da bi se 1947. preselila u Bukurešt.

Osnovnu školu pohađala je u Sarsânlaru i Silistri, a gimnaziju u Silistri, Bacăuu i Ploieștiu. Filologiju je završila na Univerzitetu u Bukureštu 1951. Doktorat iz filoloških nauka stekla je 1967. tezom  (*Aromunska fonomorfologija. Studija iz strukturalne dijalektologije*), koja je objavljena 1968. godine. Prema jednom prikazu, u toj je studiji, utemeljenoj na istraživanjima vođenima između 1951. i 1960, analizirala govor vlastite porodice i promjene u gramatičkoj strukturi, leksiku i fonetici nastale pod utjecajem rumunskog jezika.

### Akademska karijera
Univerzitetsku karijeru započela je 1950, još kao studentica, na Univerzitetu u Bukureštu. Između 1951. i 1982. prošla je sva nastavna zvanja do zvanja redovne profesorice. Predavala je na fakultetima za književnost, filologiju te rumunski jezik i književnost, gdje je držala kurseve i seminare iz historije rumunskog jezika, historijske gramatike, opće dijalektologije, dijalektologije više istočnoromanskih jezika, savremenog rumunskog jezika i rumunskog jezika za strance. Od 1970. do 1973. bila je gostujuća profesorica na Univerzitetu u Salzburgu, a 1983. i na Univerzitetu u Frankfurtu na Majni.

Tokom svoje naučne karijere objavila je niz važnih studija, rječnika i priručnika. Za studiju  (*Aromunski liturgijar*, 1962), posvećenu starom aromunskom liturgijskom rukopisu s glosarom i filološkom analizom, dobila je nagradu rumunskog Ministarstva obrazovanja. Za djelo  (*Kompendij rumunske dijalektologije (sjeverno- i južnodunavske)*, 1975) dobila je nagradu „Timotei Cipariu” Rumunske akademije. Sarađivala je i na djelima  (*Istorija rumunskog jezika*) i  (*Romanska hrestomatija*).

### Priznanja i posljednje godine
Za dopisnu članicu Rumunske akademije izabrana je 12. novembra 1993, a za redovnu članicu 2004. godine. Dana 1. decembra 2000. odlikovana je Nacionalnim ordenom „Za zasluge” u stepenu komandora. Umrla je 11. marta 2009. u Bukureštu.

## Važnija djela

### Lingvistika i leksikografija
*  (*Aromunska fonomorfologija. Studija iz strukturalne dijalektologije*, 1968), objavljena verzija njezine doktorske teze.
*  (*Aromunski liturgijar*, 1962), studija o starom aromunskom liturgijskom rukopisu s glosarom i filološkom analizom.
*  (*Kompendij rumunske dijalektologije (sjeverno- i južnodunavske)*, 1975), jedno od njezinih najpoznatijih dijalektoloških djela.
*  (*Dodekalog Aromuna ili 12 neoborivih, historijskih i savremenih istina o Aromunima i njihovu jeziku*, 1993), jedno od njezinih najpoznatijih djela o Aromunima i njihovu jeziku.
*  (*Aromunski (makedovlaški) rječnik, DIARO*, 1997), leksikografsko djelo čiji objavljeni dio obuhvata slova A–D.
*  (*Priručnik aromunskog jezika*, s Nicolaeom Saramanduom, 2005).

### Priručnici, prijevodi i drugi radovi
Sarađivala je u izradi više priručnika za učenje rumunskog jezika, među njima  (*Kurs rumunskog jezika. Uvod u proučavanje rumunskog za strane studente*),  (*Kurs savremenog rumunskog. Uvod u proučavanje rumunskog*) i  (*Rumunski za vas. Savremeni jezički kurs za odrasle*). Prevodila je aromunske bajke i pripovijetke na rumunski te objavila dva toma stihova na aromunskom jeziku. Objavila je i knjigu  (*Toma Caragiu – Hipostaze*, 2003), posvećenu uspomeni na svoga brata.

## Značaj i recepcija
Matilda Caragiu-Marioțeanu je imala važnu ulogu u oblikovanju rumunske aromunistike. Anna Oczko je izdvaja među autore aromunskog porijekla i navodi njezin stav da su rumunski i aromunski povezani kao dvije historijske razvojne forme istoga jezika. Njezino djelo  (*Dodekalog Aromuna*) imalo je važnu ulogu u radnji prvog filma na aromunskom jeziku,  (*Nisam poznat, ali sam Aromun*, 2013). U novijem radu o digitalnim resursima za aromunski njezina knjiga iz 1968. označena je kao ključno moderno djelo o fonologiji i strukturalnoj morfologiji aromunskog jezika. U istom radu navodi se i da je pravopisna standardizacija povezana s -om bila lingvistički rigoroznija od nekih drugih prijedloga, ali da nije stekla širu upotrebu u internetskim materijalima, između ostalog i zato što je objavljeni rječnik ostao ograničen na slova do D.

## Reference