Streljanje 105 ratnih zločinaca i kvislinga u Beogradu

**Streljanje 105 ratnih zločinaca i pripadnika kvislinške uprave** izvršile su snage NOVJ neposredno po oslobođenju Beograda u drugom svetskom ratu, novembra 1944. godine, nakon što ih je Vojni sud Prvog proleterskog korpusa osudio na smrt.

Neki od osuđenih na smrt su bili direktni počinioci ratnih zločina, a neki visoki funkcioneri okupacionog aparata. Među streljanima je najviše bilo članova i saradnika Vlade narodnog spasa (ministri, pomoćnici ministara, okružni načelnici, pripadnici Srpske državne straže), oko 38%, koji su označeni kao nedićevci. Za njima su sledili pripadnici i simpatizeri Jugoslovenske vojske u Otadžbini, odnosno četnici, kojih je na spisku bilo 20%. Iza njih sledili su saradnici i agenti Gestapoa (20%), građani označeni kao izdajnici (15%), članovi Zbora i pripadnici Srpskog dobrovoljačkog korpusa (4%) i 3% ostalih.

Nasuprot zvaničnoj verziji, istoričar Srđan Cvetković smatra da protiv većine streljanih nije ni vođen sudski proces ili su dokumenta iz sudskog procesa urađena naknadno, kako bi se ispunila pravna forma. On takođe smatra da među streljanima ima puno nevinih žrtava, uključujući intelektualce i javne ličnosti. S druge strane, istoričar Milan Radanović smatra da Cvetković tendenciozno viktimizuje dokazane ratne zločince, koji su uzrokovali smrt velikog broja ljudi.

## Suđenje

U toku borbi za oslobođenje Beograda u ruke Narodnooslobodilačke vojske u samom gradu pali su mnogi saradnici okupatora, koji su u toku okupacije radili za okupatora i izvršili za njegov račun veliki broj zločina. Deo uhvaćenih izveden je, odmah po oslobođenju grada, pred vojni sud.
 
Vojni sud Prvog proleterskog korpusa NOVJ sudio je od 26. do 30. oktobra i 2, 6, 10. i 18. novembra 1944. godine u Beogradu grupi optuženih ratnih zločinaca i saradnika neprijatelja. Sud im je, na osnovu čl. 13, 14. i 16. Uredbe Vrhovnog štaba o vojnim sudovima, izrekao smrtne presude zato što su pripadali nemačkim i kvislinškim vojnim jedinicama, terorističkim i špijunskim organizacijama; što su radili na učvršćenju Hitlerovog poretka u Jugoslaviji, odnosno protiv oslobodilačke borbe jugoslovenskih naroda; što su ubijali borce NOV i poštene rodoljube, ili ih predavali neprijatelju, mučili, proganjali i ubijali; što su preko zborova, štampe, radija i predstava podupirali fašističku propagandu i izrugivali se vojničkim naporima naroda. Sva optužena lica kažnjena su gubitkom građanskih prava zasvagda i konfiskovanjem celokupne imovine u korist NOF-a. Na kaznu smrti tada je osuđeno 104 lica. Prema Cvetkoviću, broj streljanih zapravo iznosi 105 lica.

## Poznate streljane ličnosti

### Političari

#### Vlada narodnog spasa

Ministri Vlade narodnog spasa Milana Nedića: 
* Radoslav Veselinović, ministar poljoprivrede i ishrane
* Dušan Đorđević, ministar finansija („bio povezan sa Dražom Mihailovićem, kome je predavao znatne sume državnog novca”)
* Momčilo Janković, komesar Ministarstva pravde Komesarske uprave i član Vlade
* Čedomir Marjanović, ministar pravosuđa
* dr Jovan Mijušković ministar socijalne politike i narodnog zdravlja
* dr Miloš Trivunac, akademik, ministar prosvete, jedan od potpisnika *Uredbe o prekim sudovima* (16. septembar 1941), protiv pripadnika i simpatizera komunističkog pokreta otpora.
Pomoćnici ministara
* Srbislav Đokić, pomoćnik ministra socijalne politike i narodnog zdravlja
* Đura Kotur, pomoćnik ministra socijalne politike
* dr Milan Horvatski, pomoćnik ministra finansija („organizator pljačke nad našim narodom” i „održavao tesne veze sa Dražom Mihailovićem, kome je predavao znatne sume državnog novca”)
Ostali
* pukovnik Ilija Birčanin, sanitetski oficir Srpske državne straže
* armijski general Aleksandar Stojanović, načelnik Odeljenja za vojne zarobljenike i načelnik Vrhovnog vojnog odeljenja

#### Komesarska uprava

Komesari:
* Risto Jojić, komesar Ministarstva prosvete

#### Predratni političari

* Đura Janković, ministar šuma i rudnika u prvoj i drugoj vladi Milana Stojadinovića.

### Profesori i glumci

* dr Branko Popović, dekan Tehničkog fakulteta za vreme nemačke okupacije, „najbliži saradnik ministra Jonića”, koji je navodno denuncirao veći broj studenata i građana, koji su potom poslati u nemačke logore.
* dr Ilija Pržić, profesor Pravnog fakulteta 
* dr Svetislav Stefanović, profesor Medicinskog fakulteta, nemačko-Nedićev upravnik Srpske književne zadruge i najprepoznatljiviji ideolog fašizma među beogradskim intelektualcima, koji je svojim tekstovima podržavao nemačku okupaciju zemlje.
* Jovan Tanić, reditelj i glumac Narodnog pozorišta u Beogradu
* Aleksandar Cvetković, reditelj i glumac Narodnog pozorišta u Beogradu

## Spisak 105 streljanih

# Arsenijević Vladimir
# Babić Josip
# Babović Aleksandar
# Birčanin Ilija
# Brberić Ilija
# Brković Vujica
# Budimir Špire
# Bunjević Lazar
# Vapas Oskar
# Veselinović Radoslav
# Vićentijević Borivoje
# Galijan Vladislav
# Glišić Dušan
# Grujić Miloš
# Deletić Milonja
# Domazet Rajko
# Doroški Georgije
# Dostanić Dragutin
# Đonić Srbislav
# Đorđević Dušan
# Đumberski Nikola
# Eror Dušan
# Živadinović Jevto
# Zarić Petar
# Zec dr Petar
# Janković Đura
# Momčilo Janković
# Jovanović Aleksandar M.
# Jovanović Branislav
# Jovanović Branko
# Jovanović Velibor
# Jovanović Zorica
# Joksimović Jovica
# Jeftić Mihailo
# Jovanović Lazar

# Jojić Risto
# Kockar Veljko
# Kočić Miodrag
# Krajnović Ilija
# Krneta Spasoje
# Kotur Đuro
# Kulundžija Dobrivoje
# Lazarević Miodrag
# Marjanović Čedomir
# Maksimović Ratko
# Marinković Dragoljub
# Marković Slavko
# Mačešić Mihajlo
# Mijušković Jovan
# Milovanović Dragoljub
# Mihajlović Kosta
# Markičević Strahinja
# Mudrić Rade
# Nedeljković Aleksije
# Pavlović Radisav
# Paković Vitak
# Pitašević Sotir
# Popović Branko
# Pržić Ilija
# Pomorac Radisav
# Radosavljević Blažo
# Ristić Dragoljub
# Radulović Aleksandar
# Savić Milivoje
# Savić Svetolik
# Stefanović Svetislav
# Spasinović Ljubomir
# Stanimirović Atanesije
# Simić Bogdan
# Stojanović Aleksandar

# Susman Anton
# Tatić Milan
# Tanić Jovan
# Terzić Vujića
# Todorović Nikola
# Trbović Marko
# Urbanac Stanko
# Fidler Martin
# Francen Sima
# Hempl Petko
# Han Ivan
# Milan Horvatski
# Cvetković Aleksandar
# Džudović Novica
# Ćumić Čedomir
# Šmit Josip
# Šnebl Dušan
# Štark Boris
# Aranicki Miomir
# Cvetković Miroslav
# Ćosić Žarko
# Herceg Franjo
# Dimitrijević Gradimir
# Hudina Josip
# Obradović Branko
# Ašković Božidar
# Milan Milovanović
# Perišić V. Radivoje
# Šinaka V. Otokar
# Igor A. Lokar
# Vertag S. Alfred
# Đorđević Milutin
# Šmindlig J. Josif
# Vučičević V. Dobrivoje
# Danilović Radojica

## Reference

## Vidi još
* Logor Banjica
* Apel srpskom narodu
* Nedićeva Srbija
* Saradnja četnika s Nedićevom vladom
* Beogradski proces