Lihtenštajn

**Lihtenštajn** (njemački **Liechtenstein** [ˈlɪçtn̩ʃtaɪn]; službeno **Kneževina Lihtenštajn**, njem. **Fürstentum Liechtenstein**), malena država u srednjoj Evropi, bez izlaza na more. Graniči sa Švicarskom na zapadu i Austrijom na istoku. Reljef je planinski, što je pogodovalo razvoju planinskog (skijaškog) turizma. Poznata je i kao porezni raj. Glavni grad je Vaduz. Unatoč svojoj maloj površini, Lihtenštajn nije jako urbaniziran (kao što je to npr. Kneževina Monako). Lihtenštajn je najmanja zemlja na svijetu u kojoj se govori Njemački jezik, te jedina evropska zemlja čije susjedne zemlje također nemaju izlaz na more.

## Historija
Prostor današnjeg teritorija Lihtenštajna nekoć je pripadao rimskoj provinciji Raetia. Ovaj prostor je vijekovima izlazio iz evropskih strateških interesa i u prošlosti je imao jako mali uticaj na razvoj historije.

Dinastija Lihtenštajn po kojoj je kneževina dobila svoje ime dolazi iz dalekog dvorca Lihtenštajn u Donjoj Austriji (*Niederösterreich*) koji je bio u posjedu Dinastije Lihtenštajn od 1140. godine do 13. vijeka kad su izgubili vlasništvo nad njime. Od 1807. pa sve do danas dvorac je ponovno u njihovom vlasništvu. Dinastija Lihtenštajn je tokom historije dobila mnoge posjede u Moravskoj, Šleskoj, Donjoj Austriji i Štajerskoj. No, većina ovih je bila pod feudalnom vlašću ostalih plemićkih obitelji "viših" titula, a pogotovo pod vlašću raznih porodičnih linija porodice Habsburg. Zbog toga što nije imala niti jedan posjed koji je držala direktno pod svojom vlašću dinastija Lihtenštajn nije imala svoje mjesto u Kraljevskom parlamentu Svetog Rimskog Carstva (Reichstag).

Porodica Lihtenštajn je željela svoj posjed na kojem bi imala direktnu vlast uz cara Svetog Rimskog Carstva na čijem bi se teritoriju nalazio taj posjed. Nakon nekog vremena je porodica Lihtenštajn kupila gospodstvo Schellenberg (1699) i grofoviju Vaduz 1712. Ti posjedi su bili jedino pod vlašću vladajućih grofova i pod vlašću Svetog Rimskog Carstva.

Karlo VI, car Svetog Rimskog Carstva proglasio je Kneževinu (Fürstentum) Lihtenštajn 23. januara 1719. godine. Dao joj je ime u čast Antona Floriana od Lihtenštajna. Tog dana je Lihtenštajn također postao zemlja - članica Svetog Rimskog Carstva.

Napoleon Bonaparte je 1806. godine napao Sveto Rimsko Carstvo. U Svetom Rimskom Carstvu su se srušili svi politički i upravni sistemi. Franjo II, car Svetog Rimskog Carstva je abdicirao i raspustio Sveto Rimsko Carstvo. Iz tog razloga Lihtenštajn nije imao više nikakvih obaveza prema vladarima izvan svojih granica. Od 25. jula 1806. godine, kad je osnovana Rajnska Konfederacija (čiji je član bio princ od Lihtenštajna) je zemlja bila pod neizravnom zaštitom, odnosno vladavinom Napoleona I. To je trajalo sve do 19. oktobra 1813. kad je raspuštena Rajnska Konfederacija.

1818. godine je vlast pripala Johannu I, ali je bila ograničena. 1818. godine je također prvi put viđen član porodice Lihtenštajn. To je bio Princ Alojz. No, vladar Lihtenštajna se prvi put pojavio u Lihtenštajnu tek 1842. godine.

Na Bečkom kongresu je kreirana Njemačka konfederacija, čiji je član postao Lihtenštajn.

Lihtenštajn je jedna od malobrojnih svjetskih zemalja koja je imala vrlo mirnu historiju. Neutralna je zemlja, pa nije sudjelovala u ratovima.

## Politika
Lihtenštajn je višestranačka parlamentarna demokratska monarhija.

## Administrativna podjela
Lihtenštajn je podjeljen na 11 opština (Gemeinden). Jedna općina u Lihtenštajnu većinom sadrži samo jedan grad. 5 od 11 općina pripada "Unterland" - nižoj zemlji, uz Rajnu, a ostale pripadaju "Oberland" - višoj zemlji u planinama.

## Geografija
Lihtenštajn se nalazi u dolini rijeke Rajne, u Alpama. Cijela zapadna granica Lihtenštajna je određena rijekom Rajnom. Mjerena od sjevera prema jugu, ova zemlja je duga samo 24&nbsp;km. Istočni dio se uzdiže u više predjele, gdje se nalazi vrh Lihtenštajna - Grauspitz (2599 m). Unatoč alpskom okruženju klima Lihtenštajna je umjereno blaga planinska. Zimi su planinske padine izvrsno mjesto za zimske sportove.

Ukupna površina Lihtenštajna iznosi 160,4&nbsp;km2, a ukupna dužina svih granica 77,9&nbsp;km. Nova istraživanja su pokazala kako su u prijašnjim istraživanjima statističari pogriješili zbog nepristupačnog reljefa. Lihtenštajn je iz tog razloga tek 2006. u novim, modernim istraživanjima saznao da su njegove granice zapravo 1,9&nbsp;km duže.

Lihtenštajn je, uz Uzbekistan, jedna od dvije zemlje u svijetu čije susjedne zemlje nemaju izlaz na otvoreno more. Jedina je zemlja s dominantnim govornicima njemačkog jezika, a da nema granice s Njemačkom.

Lihtenštajn je šesta najmanja nezavisna država u svijetu. Po veličini se nalazi samo ispred država: Vatikan, Monako, Nauru, Tuvalu i San Marino.

## Ekonomija
Untaoč svom malom teritoriju i ograničenim prirodnim resursima, Lihtenštajn je danas jedna od tek nekoliko zemalja u svijetu koje imaju veći broj registrovanih poduzeća od broja stanovnika. Lihtenštajn danas ima prosperitetnu, jaku, visoko - industrijaliziranu ekonomiju. To je positgnuto izuzetno malom poreznom stopom (maksimalna stopa je 18%) i lakim, ne komplikovanim pravilima udruživanja. Lihtenštajn uvozi više od 90% energetskih potreba. Kneževina je u poštanskoj i monetarnoj uniji sa Švicarskom, pa je švicarski franak službena valuta u kneževini. Kneževina Lihtenštajn je članica EFTA-e (Evropskog udruženja za slobodnu trgovinu).

## Stanovništvo
Prosječna očekivana životna dob u Lihtenštajnu je 79.68 godina (76.1 godina za muškarce i 83.28 godina za žene). Smrtnost novorođenčadi je u prosjeku 4.64 na 1000 novorođenih. 100% populacije (starije od 10 godina) zna čitati i pisati.

## Reference

## Vanjske veze