Klizište

**Klizište** (, , , ) je termin za stenovitu ili rastresitu stensku masu odvojenu od podloge koja pod uticajem gravitacije klizi niz padinu. Kliženje ne mora da se kreće po jasno definisanoj površini (klizna površina) i tada se sredina po kojoj se odvija kretanje tela klizišta naziva klizna zona. Klizište je jedan od geomorfoloških oblika koluvijalnog procesa i geodinamički proces u inženjerskoj geologiji.

Kliženje se može odvijati veoma različitim brzinama, od najsporijih kada se kretanje tla ne primećuje, do veoma brzog kada je moguć nastanak velikih šteta i mogu biti ugroženi životi ljudi.

U starijoj literaturi na srpskom jeziku za klizište se često koristio i izraz "urvina", koja se u suštini odnosi na pojavu odrona a ne klizišta.

## Geneza

Klizišta su odraz neravnoteže (nestabilnosti) u tlu. Kao što svako telo teži da iz stanja labilne ravnoteže pređe u stanje stabilne ravnoteže, tako i klizište kliženjem naniže teži da zauzme ravnotežni položaj odnosno da pređe u stanje stabilne ravnoteže. Uslovi za nastanak i razvoj klizišta su:
* geološki (povoljan litološki sastav, slojevitost, stepen litifikacije, pukotine)
* geomorfološki (nagib padine, dužina površine klizanja)
* hidrogeološki (nivo i režim podzemnih voda)
* klimatski i meteorološki (količina padavina, naglo topljenje snega)
* vegetacioni
* antropogeni uticaji (zasecanje nožice padine pri građevinskim radovima, natapanje zemljišta otpadnim vodama, nasipanje materijala na padinama, seča šuma)
* drugi uticaji (zemljotres, podlokavanje nožice klizišta, uticaj promene nivoa akumulacije, vibracije usled saobraćaja i dr.)

## Elementi klizišta
Elementi klizišta su:
* Ožiljci - markantna skokovita obeležja
** Čeoni
** Bočni
** Sekundarni
* Klizna površina - površina po kojoj se odvija kretanje tela klizišta
* Telo - pokrenuti materijal
* Uvala - udubljenje pri vrhu klizišta
* Trbuh (istrbušenje) - brežuljkaste pojave na telu klizišta
* Nožica - najniži deo
* Pukotine - obično tenzione pri vrhu klizišta

Klizište može imati sve elemente jasno definisane i kao takve prepoznatljive na terenu ili neki od elemenata mogu biti nepotpuno izraženi i/ili delom zamaskirani (npr. preoravanjem njiva). Samo telo klizišta odlikuje se raznim mikroreljefnim oblicima i pojavama kao što su: ispupčenja i ovalne depresije često ispunjene vodom, talasi, terasasta zaravnjenja, pukotine izdizanja, smicanja (stepeničasta) uleganja i dr.

## Tipovi klizišta

Različita priroda i izuzetna složenost procesa, te raznovrsni oblici kretanja i veliki broj drugih činilaca koji utiču na nastanak i mehanizam klizišta uslovili su nastanak velikog broja klasifikacija i podela.

# **Podela prema dubini klizne površine** - Prema dubini klizne površine klizišta se dele na:
## povšinska (20m)
# **Podela prema količini pokrenute mase** - Prema količini pokrenute (klizeće) mase klizišta se dele na:
## mala (do nekoliko hiljada m3)
## srednja (do nekoliko desetina hiljada m3)
## velika (do nekoliko stotina hiljada m3)
## vrlo velika (do nekoliko miliona m3)
# **Podela prema mestu nastanka na padini** - Prema mestu i uzroku nastanka klizišta se dele na:
## delapsivna - klizište nastaje u nožici padine usled podsecanja i razvija se (naviše) uz padinu
## detruzivna - klizište nastaje u višim delovima padine, vrši pritisak na niže slojeve opterećujući ih i razvija se naniže
# **Podela prema vremenu nastanka** - Prema vremenu nastanka klizišta se dele na:
## primarna - na terenima koji nisu ranije bili zahvaćeni klizištima
## sekundarna - u okviru terena koji je ranije bio zahvaćen klizanjem.
# **Podela prema strukturi i sastavu padine** - Prema strukturi i sastavu padine klizišta se dele na:
## asekventna - u jednorodnim i neslojevitim stenama
## konsekventna - pojava klizanja je predisponirana nagibom slojeva ili sistema pukotina prema nagibu padine
## insekventna - klizna ravan preseca slojeve različitog sastava bez obzira na predisponiranost u sklopu terena.
# **Podela prema strukturi i veličini** - Prema strukturi i veličini klizišta mogu biti:
## klizišta smeše čvrstih stena
## klizajući blokovi
## klizni potoci
## površinska tečenja male dubine pod uticajem padavina i podzemnih voda
## površinsko tečenje male dubine pod uticajem samo atmosferskih padavina
## manja otkidanja po zahvatu i dubini - blago zatalasane površine padina
# **Podela prema mehanizmu**
## klizanje
## tečenje
## složeno kretanje
# **Podela prema obliku klizne površine, reljefu i načinu kretanja** - Prema obliku klizne površine, reljefu i načinu kretanja postoje sledeći tipovi klizišta:
## Slojna
## Višeslojna
## Rotaciona
## Stepeničasta (kaskadna)
## Blokovska
## Potočasta
# **Po mestu pojavljivanja**
## nadvodna
## podvodna klizišta

## Povezano
* geotehnika
* inženjerska geologija

## Reference