open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Krvavi Uskrs na Plitvicama

**Incident na Plitvičkim jezerima**, znan i kao **Krvavi Uskrs**, bio je oružani okršaj u Nacionalnom parku Plitvička jezera od 29.3. do 31.3. 1991. između policije i specijalne policije Hrvatske s jedne strane i pobunjenih Srba koje je podupirala JNA s druge. Incident je prouzročio dvije žrtve - po jednu na svakoj strani - te je doprinjeo pogoršanju odnosa između Srba i Hrvata i etničkim tenzijama pa ga stoga neki smatraju uvodom u Rat u Hrvatskoj. Počeo je kada su pobunjeni Srbi zauzeli Nacionalni park Plitvička jezera, protjerali rukovoditelje te lokaciju pripojili SAO KrajinI.

## Kronologija
Plitvička jezera su se 1991. nalazila na rubu područja koje su kontrolirali Srbi Krajine. Granice Krajine nisu bile čvrsto određene. Sam park je bio pod hrvatskom upravom koja je bila vjerna Zagrebu. 27. 3. 1991., milicija Krajine je ušla u Plitvička jezera i protjerala tamošnju upravu, pripajajući to područje SAO Krajini, a prema odluci općine Titova Korenica od 26-og. Prema optužnici Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju (MKSJ), paravojne postrojbe iz Srbije pod zapovjedništvom Vojislava Šešelja su dali potporu miliciji Krajine (suđenje Šešelju je u tijeku). Sama regija je bila slabo naseljena i nije bilo nikakve opasnosti za Srbe. Prema nekim mišljenjima, srpsko zauzimanje parka imalo je za cilj kontrolisanja strategijske ceste koja ide kroz park, a koja spaja srpske zajednice u Lici i Banovini. Tuđmanova vlada je odlučila vratiti park pod svoj ustroj.

Na Uskrs, na Plitvicama su 31. marta 1991. Srbi napali autobus koji je prevozio hrvatske policajce, pa je i tamo došlo do borbe. Jedan hrvatski policajac (Josip Jović, prva službena žrtva rata) i jedan srpski milicajac su poginuli u borbi. Dvadesetak je ranjeno a 29 pobunjenih Srba je uhapšeno, među njima i Goran Hadžić. JNA je razmestila svoje trupe na tom području i izdala ultimatum hrvatskoj policiji da se povuče sa Plitvica.

## Posljedice
Josip Jović i Rajko Vukadinović postali su prve žrtve konflikta, te su prikazani kao mučenici na obje strane. Incident je doveo do daljnih tenzija te je porastao utjecaj radikala. Dan nakon incidenta, 1.4. 1991. Republika Srpska Krajina je proglasila nezavisnost od Hrvatske.

Vlasti Hrvatske optužile su predsednika Srbije Slobodana Miloševića za dirigiranje nemira u Hrvatskoj kako bi zastrašio hrvatske političare u njihovoj nakani u otcjepljenju od SFRJ u slučaju da se ne transformira u konfederaciju. Također su ga optužili za pridobivanje JNA kako bi svrgnuo demokratski izabranu vladu.

MKSJ je spomenuo seriju incidenata u Hrvatskoj u 1991., u koje se ubraja i onaj na Plitvicama:

## Povezano
* Balvan revolucija
* Okršaj u Pakracu
## Izvori
227.

__NOTOC__
Godina **227.** (**[[rimske brojke|CCXXVII]]**) bila je redovna godina koja počinje u ponedjeljak u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao **Godina konzulstva Seneciona i Fulvija** (ili, rjeđe, **godina 980. ''[[Ab urbe condita]]***). Oznaka 227. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je [[kalendarska era]] [[Anno Domini]] u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.

== Događaji ==

* august - [[Seius Sallustius|Sej Salustije]], tast i nominalni nasljednik [[Rimsko Carstvo|rimskog]] [[Rimski car|cara]] [[Aleksandar Sever|Aleksandra Severa]] je uhapšen pod optužbom da je htio ubiti svoga zeta, a potom pogubljen. Car se razvodi od njegove kćeri [[Sallustia Orbiana|Salustije Orbijane]] koja je potom prognana na područje današnje [[Libija|Libije]].
* Kralj [[Ardašir I]] iz [[Sasanidska dinastija|Sasanidske dinastije]] širi teritoriju novoobnovljene [[Perzija|perzijske]] države na sjeverozapad i istok. Sa svojim trupama osvaja [[Horezm|Horazmiju]], [[Sistan i Balučistan (provincija)|Sistan]] i otok [[Bahrein]] u [[Perzijski zaljev|Perzijskog zaljeva]]. Vladari [[Kušansko Carstvo|Kušanskog Carstva]] i [[Turan]]a priznaju Ardašira kao svog gospodara.
* Područjem [[Irska|Irske]] vlada Veliki kralj [[Cormac mac Airt]] (približni datum).

== Rođenja ==
* [[Herennius Etruscus|Herenije Etrusk]], [[rimski car]] (u. [[251]])
* [[Zhuge Zhan]], general države [[Shu Han|Kraljevine Shu]] (u. [[263]])

== Smrti ==
* [[Xu Huang]], general države [[Cao Wei|Wei]]
* [[Meng Da]] (ubio ga [[Sima Yi]])
* [[Seius Sallustius]], [[rimsko Carstvo|rimski]] *Cezar'' (pogubljenje)
* He Qi, general države Wu
* Han Dang, general države Wu
Horezm

**Horezm** (ili **Horezem** i **Kvarizem**) je drevno područje uz donji tok rijeke Amu-Darje južno od Aralskog jezera koje obuhvaća moderni Uzbekistan, Tadžikistan, Turkmenistan i sjeverni Iran. Na zapadu se preko iranske visoravni vjerovatno prostirala sve do obale Kaspijskog jezera. Na jugu je bila omeđena Horasanom, na jugoistoku Kangdžuom i Sogdijska Transoksanijom, na sjeveru zemljom Alana, na sjeveroistoku zemljom Huna. Glavni grad je bio Keneurgenč (Stari Urgenč). U 17. vijeku glavni grad premješten je u Hivu kada je osnovana država poznata kao Hivski Kanat. 

## Etimologija

Horezm je bio poznat i pod imenima *Horazmija (Horasmia), Hvarezmija, Hvarizm, Hvarazm, Horasam i Horesm*. Arapski geograf Jakut al-Hamavi je u svom djelu *al-Baladanov Mu'jem* napisao da je ime „Hvarezm” potječe perzijske riječi „hvar” (خور) i „-konv” (زم), a odnosi se na kuhano riblje meso koje je bilo glavna hrana tamošnjeg stanovništva.

C. E. Bosworth s ovom tvrdnjom se ne slaže, navodeći da (خور) znači „Sunce”, a (زم) „Zemlja”. Naziv zemlje bi trebao doslovno značiti „Zemlja izlazećeg Sunca”. Drugi tvrde da je u pitanju spoj iranskih riječi „hvar/har”, što znači „niska” i „zam/zem”, što znači „zemlja” odnosno „domovina”. Stoga bi naziv Horezm doslovno trebao značiti „nizina”, a što odgovara opisu jer je Horezm uistinu najniži dio Središnje Azije, s izuzetkom područja uz Kaspijsko jezero na dalekom zapadu. Različiti oblici hvar/har/hor se često rabe u Perzijskom zaljevu za ravnice i zaljeve, odnosno močvarna područja, na primjer Hor Musa, Hor Abdallah, Hor al-Azim, Hor al-Himar itd. Naziv se pojavljuje i u ahemenidskim natpisima kao „Huvarazmiš” kao opis za dio Perzijske Monarhije odnosno satrapiju. S izuzetkom seleukidskog i mongolskog perioda, odnosno u vremena kada su Horezmom vladali lokalni vladari do 1878. i osvajanja od strane Ruskog Carstva Horezm je u većoj ili manjoj mjeri uvijek bio dijelom Irana – bilo kao satrapija, kao kanat Horasana ili iranska pokrajina. Tradicionalno se smatra dijelom iranske kulturne sfere.

Na području nekadašnjeg Horezma danas žive različiti narodi: Uzbeci , Karakalpaci, Turkmeni, Perzijanci, Tadžici i Kazasi. 

## Veze
* Horasan
* Horezmija (satrapija)
* Horezmijska Monarhija

## Literatura

* Shir Muhammad Mirab Munis & Muhammad Reza Mirab Agahi Firdaws al-Iqbal. History of Khorezm (Leiden: Brill) 1999 Trans & Ed. Yuri Bregel 
* Yuri Bregel, »The Sarts in the Khanate of Khiva«, Journal of Asian History, 12 1978, 121-151
Meng Da

**Meng Da** (? -227) je bio kineski vojskovođa iz doba početka Tri kraljevstva. Karijeru je započeo u službi gospodara rata Liu Zhanga, a potom služio Liu Beija, budućeg osnivača države Shu Han. Potonji ga je držao djelomično odgovornim za pogibiju Guan Yua u bitci kod Fanchenga 219. Stoga je Meng Da prebjegao sjevernjačkom gospodaru rata Cao Caou i kasnije služio njegove nasljednike iz države Cao Wei. Uživao je naklonost Cao Caovog sina Cao Pija, ali ne i Cao Pijevog nasljednika Cao Ruija. Zbog toga je prihvatio poziv Zhuge Lianga da se vrati u državu Shu Han. Prije bijega je prokazan, uhapšen i pogubljen.

## Literatura
* *[[Zapisi Tri kraljevstva]]*, vols. 1, 3, 14, 31, 32, 40.
* *[[Knjiga Jina]]*, vol. 1.
* *[[Zizhi Tongjian]]*, vols. 68, 69, 70, 71.
He Qi

**He Qi** (? -227), stilsko ime **Gongmiao** (公苗), je bio kineski vojskovođa koji je u doba kraja dinastije Han i početka Tri kraljevstva služio Sun Quana, osnivača države Istočni Wu. Historijski izvori ga opisuju kao ekscentrika sklonog da izrađuje i u borbama skupocjeno i vizualno atraktivno oružje i opremu; sa druge strane se iskazao i kao majstor psihološkog ratovanja. Zaslužan je za podjarmljivanje plemena Shanyue na južnim granicama Wua kao i gušenje brojnih unutrašnjih pobuna, a što je omogućilo političku stabilizaciju države i njenu ekspanziju na jug u kasnijim periodima. Pred kraj života je sudjelovao u operacijama protiv države Cao Wei na sjeveru.

## Povezano
* Popis ličnosti Tri kraljevstva

## Reference

* De Crespigny, Rafe. Generals of the South. 1990
Galerija

**Umjetnička galerija** je prostor u kojem su izložena umjetnička djela. Pod pojmom umjetničko djelo ovdje podrazumijevamo djela likovne umjetnosti. U galerijama se obično izlažu slike ali i skulpture, fotografije, ilustracije, instalacije i djela primijenjene umjetnosti. 
Uz svoju primarnu svrhu izlaganja umjetničkih djela, u galerijama se često održavaju i kulturni događaji poput muzičkih koncerata (uglavnom se izvode djela klasične muzike) i književnih večeri.

### Vrste galerija
Galerije mogu biti javne a te su najčešće u muzejima koji tim putem izlažu određene zbirke iz sopstvene kolekcije ili iz kolekcija drugih muzeja, privatnih zbirki i sl. Pristup javnim galerijama je slobodan ili uz plaćanje simbolične naknade.

Privatne galerije su komercijalne prirode jer služe u svrhu prodaje umjetnina. I privatne galerije mogu izlagati djela iz zbirki u tuđem vlasništvu.

### Galerije u muzejima
Prostori u muzejima u kojima su izložena umjetnička djela često se također nazivaju galerije, i u njima pojedine prostorije mogu biti posvećene svaka određenoj vrsti umjetnosti; npr. "Srednjovjekovna umjetnost na tlu Bosne i Hercegovine, "Ilirska umjetnost na Balkanu" i sl.

### ''Online'' galerije
Sa pojavom interneta, mnogi umjetnici i umjetničke galerije pokrenuli su *online* umjetničke galerije. Internet je omogućio popularizaciju i uvid u umjetnička djela svim ljudima na svijetu.

### Djela likovne umjetnosti koja se ne prikazuju u galerijama
Kustosi nerijetko odlučuju da radove na osjetljivim materijalima poput papira, znači, crteže, grafike, knjige sa posebno vrijednim ilustracijama-iluminacijama (npr. Hvalov zbornik, najbogatije iluminirani bosanski rukopis) ne izlažu na stalnim postavkama kako se ne bi oštetili. Ovakva djela se čuvaju u posebnim prostorijama. 

Murali obično ostaju tamo gdje su naslikani mada je znatan broj prenešen u muzeje. Neke druge umjetničke forme također ostaju locirane van galerije a u galerijama ih možemo vidjeti na fotografijama. 

Slično umjetničkim galerijama postoje i parkovi ili vrtovi sa skulpturama izloženim na otvorenom prostoru i često se takve postavke mogu vidjeti na festivalima kulture i umjetnosti.   

## Arhitektura
U kasnom 20. vijeku staromodni suhoparni izgled umjetničkih galerija postepeno se mijenjao u arhitektonski smjele  moderne *hramove* umjetnosti. Primjeri su: Muzej Guggenheim (u New Yorku, S.A.D. i Bilbau, Španija) te San Francisco Museum of Modern Art (Muzej moderne umjetnosti). Neki kritičari su stanovišta da galerije ove vrste ne služe uvijek svojoj svrsi, odnosno da njihova dramatična unutrašnjost odvlači pažnju od izloženih predmeta.
Botanički vrt

**Botanička bašta** je naučno-istraživačka, nastavna i kulturno-prosvetna ustanova u kojoj se nalaze kolekcije živih biljaka koje reprezentuju raznovrsnost i bogatstvo biljnog sveta na Zemlji. Uređuju se po fitogeografskom, sistematskom i ekološkom principu. 

## Povezano
* Botanički vrt Prirodoslovno-matematičkog fakulteta Sveučilišta u Zagrebu
Rekvijem (Verdi)

***Messa da Requiem*** Giuseppea Verdija je muzička podloga za rimokatoličku pogrebnu misu (opijelo) za četiri solo-izvođača, dvostruki zbor i orkestar. Komponirana je u znak sjećanja na Alessandra Manzonija, italijanskog pjesnika i romanopisca čiji je Verdi bio veliki poklonik. Prvi put je izvedena u crkvi San Marco u Milanu 22. maja 1874. čime je obilježena prva godišnjica Manzonijeve smrti. Djelo se također zvalo i **Manzonijev rekvijem**. Obično se ne izvodi kao dio liturgije, nego kao koncert u trajanju od 85–90 minuta.

## Reference

## Vanjske veze
*
Cormac mac Airt

**Cormac mac Airt** (sin Arta), također poznat i kao **Cormac ua Cuinn** (unuk Conna) ili **Cormac Ulfada** (dugobradi) je, prema irskim srednjovjekovnim legendama i tradiciji, bio Veliki kralj Irske. Smatra se najznamenitijim od svih drevnih Velikih kraljeva, a dio historičara vjeruje da je riječ o autentičnoj historijskoj ličnosti,. usprkos toga što se uz njega vezuju mnoge legende, a doba života i vladavine smješta u široki vremenski raspon od 2. do 4. vijeka. Prema predaji je vladao iz Tare, sjedišta Velikih kraljeva Irske, četrdeset godina, i pod njegovom vladavinom je Tara procvala.

Irski narodni junak Fionn mac Cumhaill je prema predaji bio Cormacov suvremenik, a većina priča vezanih uz Fenijanski ciklus je smještena u doba njegove vladavine.

## Legendarna biografija
Cormacov otac je bio veliki kralj Art mac Cuinn a majka Achtann; prema jednoj legendi je ona bila kćer kovača po imenu Olc Alcha, koji je Arta ugostio pred njegovu posljednju bitku protiv Lugaid mac Cona, a Art je upravo tada začet. Otac mu je poginuo, a odgojio ga je poočim Fiachrae Cassán.

Kada je imao oko trideset godina, svrgnuo je Lugaida sa mjesta velikog kralja, ali prijestolje nije odmah preuzeo; umjesto njega je to učinio ulaidski kralj Fergus Dubdetach. Njega je porazio i ubio nakon godinu dana i preuzeo prijestolje. 

Njegova vladavina se navodi kao period blagostanja, ali je povremeno ratovao sa kraljevima Ulstera i Leinstera. U nekim pričama je čak vodio osvajačke pohode u Britaniji. 

Prema legendi se nakon četrdeset godina ugušio kada mu je prilikom jela lososova kost zapala u grlo. Neke od legendi navode da je razlog bila druidova kletva nakon što se Cormac preobratio na kršćanstvo. Naslijedio ga je Eochaid Gonnat.

Imao je tri sina, od kojih je jedan - Cairbre Lifechair - kasnije postao veliki kralj.

## Porodično stablo
Sistan i Balučistan

**Sistan i Balučistan** (perz. سیستان و بلوچستان; *Sīstān va Bælučistān*, punim imenom استان سیستان و بلوچستان; *Ostān-e Sīstān va Bælučistān*) je jedna od 31 iranske pokrajine. Smještena je na jugoistoku zemlje, a omeđena je Južnim Horasanom na sjeveru, Kermanskom pokrajinom i Hormuzganom na zapadu, Omanskim zaljevom na jugu, te Pakistanom i Afganistanom na istoku. Sistan i Balučistan ima površinu od 181.785 km², a prema popisu stanovništva iz 2006. godine u pokrajini je živjelo 2,290.076 stanovnika. Sjedište pokrajine je grad Zahedan. Većinu stanovnika čine Baluči koji su sunitske vjere te žive na jugu provincije, te Sistanci koji su pretežno šijiti i žive na sjeveru. Smatra se najsiromašnijom i najmanje razvijenom od svih iranskih pokrajina.

## Okruzi
* Bampurski okrug
* Čabaharski okrug
* Dalganski okrug
* Fanudžanski okrug
* Hamunski okrug
* Haški okrug
* Hirmandski okrug
* Iranšaherski okrug
* Kasrkandski okrug
* Konarački okrug
* Mehrestanski okrug
* Mirdžavski okrug
* Nikšaherski okrug
* Nimruški okrug
* Saravanski okrug
* Sarbaški okrug
* Sipsko-suranski okrug
* Zabolski okrug
* Zahedanski okrug
* Zehački okrug

## Galerija

Datoteka:Sab fort.jpg|Kale-Sab u Savaranu
Datoteka:Ghaleh naseri.jpg|Kale-Naseri
Datoteka:Chabahar coast.jpg|Obala kod Čabahara
Datoteka:Sistan Baluchistan 2.jpg|Obala Omanskog zaljeva
Datoteka:Street view fountain.jpg|Zahedan


## Vanjske veze
*  Službene stranice Sistana i Balučistana 
*  Islamski slobodni univerzitet u Zahedanu 
;Ostali projekti
Edmonton

**Edmonton** () je glavni grad provincije Alberta u Kanadi na reci Saskačevan. Edmonton se nalazi u sredštu Alberte, i osnovan je 1904. godine. Sa 730.372 stanovnika, Edmonton je drugi grad u Alberti po veličini, posle Kalgarija koji ima 1.042.892 stanovnika. Ima prehrambenu i hemijsku industriju, središte je trgovine krznom i ima velike naftne izvore.

## Historija
Prva staništa na tlu Edmontona su zabeležena nakon poslednjeg ledenog doba (najkasnije oko 3000. godine pne.). Prvi Evropljanin koje se doselio na tlo današnjeg Edmontona je bio oko 1754. godine Antoni Hendlejn- istraživač koji je putovao preko kanadske prerije da bi uspostavio kontakte sa tamošnjim stanovnicima da bi potpomogao trgovinu krznom.

1795. godine je osnovano naselje Fort Edmonton koja je brzo postalo trgovinska stanica. Naselje je dobilo ime po rodnom mestu Ser Džejmsa Vintera Lejka, tadašnjeg viceguvernera Društva Hadsonovog zaliva.

Do značajnog rasta naselja došlo je krajem 19. veka čemu je doprinelo korišćenje prerije za poljoprivredne radove, a takođe i zlatna groznica. Tada je Edmonton postao regionalni centar trgovine i poljoprivrede.

Početak 20. veka obeležio je dalji napredak u razvoju naselja. Tokom Prvog svetskog rata pojavile su se spekulacije poljoprivrednim zemljištem i broj stanovništva je opao za takoreći jednu trećinu.

1929. godine je otvoren aerodrom koji je služio za distribuciju pošte, hrane i lekova u oblasti severne Kanade.

Tokom Drugog svetskog rata u Edmontonu se mnogo gradilo (Aljaska putevi).
Nedugo nakon Drugog svetskog rata u okolini Edmontona je pronađena nafta. Okolina Edmontona je postala vrliki proizvođač nafte i zahvaljujući tome se o Edmontonu počelo govoriti kao o glavnom gradu naftne industrije u Kanadi. Naftna industrija je sve do danas glavna industrijska grana zaslužna za razvoj Edmontona.

1981. godine u Edmontonu je otvoren najveći robno trgovinski centar u svetu, Vest Edmonton mol. Postao je najveća turistička atrakcija, a obuhvata, pored ostalog, i zabavni park, vodeni park i luksuzni hotel.

## Klima

Klima u Edmontonu je tipično kontinentalna sa velikim rasponima u kretanju temperature u toku godine. Leta su samo umereno topla a zime su jake.

U odnosu na svoj položaj Edmonton ima relativno suvu klimu.
 
Najveći tornado u istoriji Edmontona je bio 31. jula 1981. godine. Osim uništenja kuća i infrastrukture, iskakanja voza iz šina i druge materijalne štete, bilo je i 27 ljudskih žrtava.

## Pobratimljeni gradovi
Edmonton je pobratimljen sa sledećim gradovima:
*  Gatino (Kanada) – 1967.
*  Harbin (Kina) – 1985.
*  Nešvil (SAD) – 1990.
*  Vonju (Južna Koreja) – 1998.

## Literatura
# Priručni slovnik naučni ČS Akademia vied, Praha 1966.

## Vanjske veze

* Zvaničan sajt grada
* Edmonton vodič - Vikitravel
* Move2Edmonton.com
Zhuge Zhan

**Zhuge Zhan** (227–263) bio je kineski velikodostojnik u službi države Shu Han, jednog od Tri kraljevstva. Bio je sin slavnog vojskovođe i državnika Zhuge Lianga. Godine 263. je branio prijestolnicu Chengdu od napada nadmoćnih snaga države Cao Wei na čelu sa Deng Aijem. Nakon što je shvatio da se ona ne može obraniti, izvršio je samoubistvo, a vidjevši to, isto je učinio i njegov sin Zhuge Shang.

U *[[Romansa Tri kraljevstva|Romansi Tri kraljevstva]]* njegov lik, suočen s molbama cara Liu Shana da osmisli strategiju kojom bi se Shu Han izvukao iz beznadne situacije, dolazi na ideju da se preobuče u vlastitog oca i neprijatelja nastoji uvjeriti da je veliki Zhuge Liang ustao iz groba. Plan ispočetka djeluje i vojnici Cao Weija su prestravljeni i bježe, ali čim shvate prevaru ponovno se grupiraju i u novom napadu ubijaju Zhuge Lianga.

## Povezano
* Popis ličnosti Tri kraljevstva

## Reference
* Biography of Zhugezhan
* Information from Huiling Mausoleum
Susannah York

**Susannah York** (9. januar 1939 &ndash; 15. januar 2011) bila je engleska kazališna, filmska i televizijska glumica. Poznata je po nizu zapaženih uloga u britanskim i američkim filmovima 1960-ih i 1970-ih. Bila je nominiran za Oscar za najbolju sporednu žensku ulogu u filmu *[[They Shoot Horses, Don't They?]]* i osvojila kansku Zlatnu palmu za najbolju glumicu zahvaljujući ulozi u filmu *[[Images (1972 film)|Images]]*. Također je poznata i po ulozi Lare, majke naslovnog junaka u filmu *[[Superman (film)|Superman]]* i njegovim nastavcima.

## Reference

## Vanjske veze
* 
*
Charlie's Angels

***Charlie's Angels*** je američka kriminalističko-avanturistička TV serija koja se originalno prikazivala na programu mreže ABC od 1976. do 1981. Njeni naslovni protagonisti su bile tri mlade i privlačne žene koje su kao privatni detektivi radili za agenciju na čelu sa tajanstvenim i nikada viđenim šefom po imenu "Charlie" (kome je glas posuđivao John Forsythe). Predstavljala je jednu od najuspješnijih serija u historiji američke televizije i karijeri producenta Aarona Spellinga, a njena je popularnost pomogla lansiranju mnogih holivudskih karijera, uključujući glumicu Farrah Fawcett. *Charlie's Angels*, koja se smatra jednim od najprepoznatljivijih elemenata popularne kulture 1970-ih je inspirirala nastavke, međunarodne verzije kao i dva igrana filma snimljena 2000-ih.

U bivšoj Jugoslaviji je krajem 1970-ih prikazana tek jedna epizoda pod naslovom ***Charliejevi anđeli***.

Godine 2011. je TV-mreža ABC emitirala istoimeni remake čije je snimanje otkazano nakon samo nekoliko epizoda.

## Pregled
Tri žene ili "Anđeli" - Jill Munroe, Sabrina Duncan i Kelly Garrett - su bivše pripadnice losanđeleske policije koje su godinama nakon diplomiranja na Policijskoj akademiji bile prisiljene raditi kao sekretarice, telefonistice i slične ponižavajuće poslove. Stoga su napustile policiju i zaposlile se u detektivskoj agenciji Charlieja Townsenda - tajanstvenog šefa koji im daje slučajeve preko interkoma i svog pomoćnika Johna Bosleya. Nakon prve sezone (1976/1977) Jill Munroe je zamijenila njena sestra Kris, bivša policajka iz San Francisca. Sabrinu je poslije zamijenila Tiffany Welles, bivša policajka iz Bostona. Nju je, pak, u posljednjoj sezoni zamijenila bivša manekenka Julie Rogers.

Svaka epizoda je u pravilu obrađivala pojedini slučaj, a koga su "Anđeli" istraživali najčešće tako da su preuzimali lažni identitet, obično takav koji je od Kelly i Jill (a kasnije Kris) tražio da nose provokativne kostime.

## Glumačka postava

## Vanjske veze
* 
* 
* Townsend Agency: Full Filming Location Guide & Illustrated Episode Guide
David Doyle (glumac)

**David Fitzgerald Doyle** (1. decembar 1929 – 26. februar 1997) bio je američki glumac, najpoznatiji po ulozi Johna Bosleya, službenika detektivske agencije u popularnoj TV-seriji *[[Charlie's Angels|Charliejevi anđeli]]*.

## Reference

## Vanjske veze
* 
* 
* Photos
Kate Jackson

**Kate Jackson** (29. oktobar 1948 -) je američka glumica, redateljica i producentica, najpoznatija po tome što je tumačila lik Sabrine Duncan u popularnoj TV-seriji *[[Charlie's Angels]]*. Prije te uloge je tumačila lik bolničarke Jill Danko u policijskoj TV-seriji *[[The Rookies (TV serija)|The Rookies]]*, koju je producirao Aaron Spelling. Prilikom razgovara o angažmanu za sljedeću seriju, upravo je ona predložila da joj se da ime *Charliejevi anđeli*, vidjevši sliku tri anđela na zidu Spellingove kancelarije. Snimanje je napustila nakon tri sezone, a 1980-ih je nastupala u humorističkoj seriji *[[Scarecrow and Mrs. King]]*.

## Filmografija
### TV serije
* *[[Dark Shadows]]* (1970-1971) Daphne Harridge
* *[[The Rookies]]* (1972-1976) Jill Danko
* *[[Charlie's Angels]]* (1976-1979) Sabrina Duncan
* *[[Scarecrow and Mrs. King]]* (1983-1987) Mrs. Amanda King
* *[[Baby Boom (film)|Baby Boom]]* (1988-1989) J.C Wiatt
* *[[Sabrina, the Teenage Witch (TV serija)|Sabrina, the Teenage Witch]]* (2002) Candy 
* *[[Criminal Minds]]* (2007) Elizabeth Prentiss

### Kino-filmovi
* *[[Night of Dark Shadows]]* (1971) Tracy Collins
* *Limbo* (1972) Sandy Lawton
* *[[Thunder and Lightning (film)|Thunder and Lightning]]* (1977) Nancy Sue Hunnicut
* *Dirty Tricks* (1981) Polly Bishop
* *[[Making Love]]* (1982) Claire Elliott
* *[[Loverboy (1989 film)|Loverboy]]* (1989) Diane Bodek
* *Error in Judgment* (1998) Shelley
* *Larceny* (2004) Mom
* *No Regrets* (2004) Suzanne Kennerly

### TV filmovi
* *[[The Rookies]]* (1972) Jill Danko 
* *[[The New Healers]]* (1972) Bolničarka Michelle Johnson
* *Movin' On* (1972) Cory 
* *[[Satan's School for Girls (1973 film)|Satan's School for Girls]]* (1973) Roberta Lockhart 
* *[[Killer Bees (1974 film)|Killer Bees]]* (1974) Victoria Wells 
* *[[Death Cruise]]* (1974) Mary Frances Radney
* *[[Death Scream]]* (1975) Carol 
* *[[Death at Love House]]* (1976) Donna Gregory 
* *[[James at 15]]* (1977) Robin 
* *Topper* (1979) Marion Kirby 
* ** (1981) Jane Mount 
* *Thin Ice* (1981) Linda Rivers
* *Listen to Your Heart* (1983) Frannie Greene 
* *The Stranger Within* (1990) Mare Blackburn
* *[[Quiet Killer]]* (1992) Dr. Nora Hart
* *Homewrecker* (1992) (glas) Lucy 
* *[[Arly Hanks]]* (1993) Arly Hanks 
* *Adrift* (1993) Katie Nast 
* *[[Empty Cradle]]* (1993) Rita Donahue 
* *[[Armed and Innocent]]* (1994) Patsy Holland 
* *[[Justice in a Small Town]]* (1994) Sandra Clayton 
* *[[A Kidnapping in the Family]]* (1996) DeDe Cooper 
* *[[Panic in the Skies!]]* (1996) Stjuardesa Laurie Ann Pickett
* *[[What Happened to Bobby Earl?]]* (1997) Rose Earl 
* *[[Satan's School for Girls (2000 film)|Satan's School for Girls]]* (2000) Dekan
* *[[The Perfect Suspect]]* (2006) Maureen Hansen

## Vanjske veze
* Website about Jackson 
* 
* 
* Kate Jackson at Allmovie
*
Herenije Etrurac

**Kvint Herenije Etruskus Mesije Decije** (, rođen oko 227. godine, poginuo 1. jula 251. godine) je bio rimski car 251. godine, tokom zajedničke vladavine sa svojim ocem, Decijem Trajanom. Car Hostilijan bio je njegov mlađi brat.

Herenije je rođen u provinciji Panoniji, tokom vojničke službe svog oca. Njegova majka je bila Herenija Etruscila, iz poznate senatorske familije. Herenije je pratio oca kao vojni tribun u ratnom pohodu 248. godine, kada se Decije Trajan, po naređenju cara Filipa Arabljanina, razračunavao sa jednom vojnom pobunom na dunavskom limesu. Decije je imao uspeha u ovom ratu, ali se i sam pobunio protiv cara naredne godine. Trupe su ga izvikale za cara i Decije Trajan je krenuo prema Italiji i pobedio carske trupe kod Verone ili kod Beroja (u današnjoj Albaniji). U Italiji, kada je zavladao Decije Trajan, Herenije Etruskus je dobio titulu princeps juventutis () čime je formalno proglašen za naslednika prestola.

Početkom 251. godine, Decije je dodelio Hereniju Etrursku titulu Avgusta, unapređujući ga tako u rang savladara. Te godine Herenije Etruskus je bio i konzul. Otac i sin, kao savladari, napali su Ostrogote, da bi ih kaznili zbog njihovih pljačkaških upada. Hostilijan je tada ostao u Rimu. Međutim, ostrogotski vođa Kniva teško je porazio Rimljane, koji su bili poraženi i u bici kod Abrita. Herenije Etruskus je tada poginuo, pogođen neprijateljskom strelom. Decije je preživeo, ali su ga istog dana ubili njegovi vojnici. Herenije Etruskus je bio prvi rimski car kojeg su neprijatelji ubili u bici. 

Kad su vesti o porazu stigle, vojska je izvikala Trebonijana Gala za rimskog cara. Ali, vladavina Hostilijana je ipak potrajala još neko vreme, pre nego što je stradao od kuge.
Han Dang

**Han Dang** (? -227) bio je kineski vojskovođa koji je služio državu Istočni Wu, jedno od Tri kraljevstva. Karijeru je započeo u doba kraja dinastije Han, kao vojnik, a kasnije oficir u službi gospodara rata Sun Jiana. Kasnije je služio njegove sinove Sun Cea i Sun Quana. Istakao se u podjarmljivanju plemena Shanyue na jugu, bitci kod Crvenih stijena, pohodu protiv Guan Yua i bitci kod Xiaotinga.

Njegov sin Han Zong (韩综) je naslijedio njegovu komandu, ali je prebjegao u državu Cao Wei.

## Povezano
* Popis ličnosti Tri kraljevstva

## Izvori

* De Crespigny, Rafe; *Generals of the South: Foundation and Early History of the Three Kingdoms State of Wu*. 1990.
* Chen Shou. *[[Zapisi Tri kraljevstva]]*, Poglavlje 55, Biografija Han Danga.
The Rookies

***The Rookies*** je američka policijska TV-serija koja se od 1972. do 1976. emitirala na programu mreže ABC. Naslovni protagonisti su bili trojica mladih policajaca-novajlija koji počinju raditi u neidentificiranom gradu Južne Kalifornije. Njeni tvorci su, potaknuti uspjehom romana Wambaughovog *[[The New Centurions (roman)|The New Centurions]]* i TV-serije *[[Adam-12]]* nastojali dati realističan prikaz života uličnih uniformiranih policajaca, ali se istovremeno suočiti sa posljedicama burnih društvenih promjena 1960-ih, pa su tako policajci bili mladi ljudi, odnosno vijetnamski veterani koji se pokušavaju prilagoditi normalnom životu.

Serija je potakla snimanje spin-off serije poznate pod nazivom* [[S.W.A.T. (TV serija)|S.W.A.T.]]*, ali je poznata i po tome što je producentu Aaronu Spelling poslužila kao inspiracija za daleko popularniju TV-seriju *[[Charlie's Angels]]*.

## Glumačka postava

### Značajni gostujući glumci
* Tyne Daly
* Robert Harland
* Cheryl Ladd
* William Shatner

## Vanjske veze
* 
*
Jaclyn Smith

**Jaclyn Ellen Smith** (rođena 26. oktobra 1947) je američka glumica, najpoznatija po ulozi privatne detektivke Kelly Garrett u popularnoj TV-seriji *[[Charlie's Angels]]*. Smith je jedina od glumica koja je naslovnu ulogu ("anđela") tumačila tokom cijelog emitiranja serije. Nakon završetka serije je imala niz zapaženih nastupa u TV-serijama i TV-filmovima. Poznata je i kao uspješna poslovna žena, odnosno kao jedan od prvih celebrityja koji je od vlastitog imena napravio brend za kozmetičke i druge proizvode. Mnogo puta je u anketama proglašavana najljepšom ženom na svijetu.

## Reference

## Vanjske veze



U Wikimedijinom spremniku nalazi se još materijala vezanih uz temu:
******


* 
* 
* Jaclyn Smith Design Videos  at KmartDesign.com
* Jaclyn Smith Feature  in Energy Times Issue July/August 2009
Tanya Roberts

**Tanya Roberts** (rođena kao **Victoria Leigh Blum**, 15. oktobra 1955 - 4. januara 2021) bila je američka glumica najpoznatija po ulozi privatne detektivke Julie Rogers u posljednjoj sezoni popularne TV-serije *[[Charlie's Angels]]*, Kiri u fantasy filmu *[[The Beastmaster (film)|The Beastmaster]]*, Bond djevojke Stacey Sutton u filmu *[[A View to a Kill (film)|A View to a Kill]]* te naslovne protagonistice filma *[[Sheena (film)|Sheena]]*. Ti su joj nastupi donijeli reputaciju jednog od najvećih holivudskih seks simbola ranih 1980-ih. Mlađim je generacijama bila poznata po nastupu u TV-seriji *[[That '70s Show]]*.

## Vanjske veze
* Official website
*
Fuad Mebaza

**Fuad Mebaza** (ara: فواد المبزع, rođen 16. juna 1933 – 23. april 2025) bio je političar iz Tunisa, koji je bio vršilac dužnosti predsednika Tunisa od 15. januara 2011. Bio je predsednik Poslaničkog doma iz Tunisa od 1997, a ranije je radio kao ministar omladine i sporta, ministar zdravlja, i ministar za kulturu i informisanje.
Vranje Sudarević

Dr **Vranje Sudarević** (u nekim izvorima: *Franjo Sudarević*) (Subotica, 19. rujna 1868. – Subotica, 15. svibnja 1924.) je bio bački hrvatski političar, novinar i kulturni radnik. Po struci je bio liječnik.

Poznat je kao jedan od utemeljitelja subotičkog kulturnog društva *Kola mladeži* 1894., te kao urednik lista *[[Neven (novine, Baja)|Neven]]*. Nakon završetka prvog svjetskog rata je služio kao veliki župan, a bio je i među vođama Bunjevačko-šokačke stranke. Godine 1920. je zajedno sa njena tri člana izabran u Ustavotvornu skupštinu Kraljevine SHS; ponovno je izabran 1923.

## Vanjske veze
* Medjunarodni znanstveni skup Jugoistočna Europa 1918.-1995.
Kontrarevolucija

**Kontrarevolucija** je izraz koji u najširem smislu znači aktivno suprotstavljanje revoluciji, odnosno nastojanje da se u potpunosti ili delimično ponište njeni efekti. Najčešće se koristi u političkom smislu; njeni pobornici i sudeonici, koji se nazivaju **kontrarevolucionarima** nastoje obnoviti društveno-ekonomski ili politički poredak, odnosno kulturne i druge vrednosti koje su postojale u pred-revolucionarnom periodu.

Pojam kontrarevolucija je blisko povezan s izrazom reakcija, iako oni nisu sinonimi, jer se pod pojmom kontrarevolucija obično podrazumeva svesno delovanje protiv nedavne i "opipljive" revolucije, dok reakcija može označavati delovanje protiv pojava koje su se manifestovale kroz duže vreme i koje ne mora uvek biti čvrsto fokusirano na određeni cilj.

Kontrarevolucija je izraz koji, zavisno od ideologije, političkim i drugim prilikama, može imati pozitivne i negativne konotacije koje često zavise i od toga da li ima revolucija pozitivne i negativne konotacije. Pristalice radikalnih i progresivnih ideologija koje insistiraju na menjanju društvenog poretka će tako kontrarevoluciju smatrati negativnom pojavom. Možda najbolji primer za to su komunističke države, uključujući bivšu SFRJ, koje su koristile izraz "kontrarevolucija" za krivično delo koje u nekomunističkim državama odgovaraju veleizdaji. Nasuprot tome, pristalice tradicionalnih i konzervativnih ideologija kontrarevoluciju smatraju pozitivnom pojavom, pa su se tako u Nikaragvi protivnici sandinističkog režima nazivali kontrašima () što je bila skraćenica za "kontrarevolucionare".

## Povezano
* Ancien regime
* Bijeli teror

## Vanjske veze
* alt.revolution.counter  resource list
Kruševska Republika

**Kruševska Republika** (, ) je bila kratkotrajna samoproglašena i međunarodno nepriznata balkanska republika, koja je egzistirala samo 10 dana u augustu 1903.

Bez obzira na njenu kratku povijest, ona i danas ima veliki značaj za makedonski narod. Uspomena na nju i na *[[Ilindanski ustanak]]* - najveći je makedonski nacionalni praznik *Ilinden* koji se obiježava 3. augusta u Kruševu, koji je bio sjedište Republike - i njene privremene vlade. 

## Historijat Republike

Republika je nastala za Ilindanski ustanak u augustu 1903 kojeg su poveli ustanici iz *[[Unutrašnja makedonska revolucionarna organizacija|VMRO-a]] nakon zauzimanja [[Kruševo|Kruševa]], ustanici su prolasili *'Republiku** [[3. august]]a [[1903]]. 

Ustanici su izabrali između sebe komitet od 60 članova, po 20 iz svake etničke grupe koja je tad živjela u Kruševu ([[Makedonci]], [[Vlasi]] i [[Albanci]]). Komitet je izabrao privremenu šesteročlanu vladu u kojoj su bili; [[Dinu Vangeli]], [[Georgi Čače]], [[Teohar Neškov]], [[Hristo Ćurkčiev]], [[Dimitar Sekulov]] i [[Nikola Balju]]., koji su bili nešto poput ministara, zaduženi za svoje resore, - za predsjednika je izabran [[Nikola Karev]].

Vlada je izdala - Kruševski manifest (osobno ga je sastavio Nikola Karev), koji je određivao ciljeve ustanka i organiziranje buduće [[Makedonija|Makedonske države]], nakon ustanka.

Ustanak je iznenadio [[Otomansko carstvo|otomansku]] vlast, koja se brzo pribrala, i pokrenula veliku ofenzivu na ustanike. Prvo su zauzeti Smilevo i [[Demir Hisar]] na prilazu Kruševu, a već [[10. august]]a 20 000 turskih askera pod komandom ''Bahtijar-paše'' opkolilo je [[Kruševo]]. Kruševsku Republiku, branilo je 1 200 ustanika na čelu s vojvodom [[Pitu Guli]]jem. Bahtijar-paša je [[12. august]]a, pozvao ustanike na predaju, ali su ga oni odbili. Nakon velike artiljerijske pripreme, turske čete su sa svih strana ušle u [[Kruševo]]. Četa vojvode [[Pitu Guli]]ja je izginula do posljednjeg čovjeka, branivši ulaz u Kruševo kod mjesta ''Mečkin kamen'', na tom mjestu podignut je **Makedonium''', spomenik Kruševskoj Republici.

Privremena vlada, na čelu s Nikolom Karevim, uspjela je pobjeći iz grada. Iako je Kruševska republika trajala je samo deset dana, njen značaj je bio mnogo značajniji, ostala je svijetionik za naredne generacije.

## Povezano
* Ilindanski ustanak
* VMRO

## Reference

## Literatura
* Силянов, Христо. Освободителните борби на Македония, т. I, София 1933, гл. VI.1 
* 13-те дена на Крушевската република, Георги Томалевски 
* The Republic of Krushevo and the Ilinden uprising 
* Анита Димова: Никола Карев — претседател на Крушевската република  

## Vanjske veze
* Крушевската република, na portalu makedonska nacija
Shelley Hack

**Shelley Marie Hack** (6. jul 1947 -) je američka bivša glumica i manekenka, najpoznatija po ulozi privatne detektivke Tiffany Welles u popularnoj TV-seriji *[[Charlie's Angels]]*. Tu je ulogu dobila 1979. kako bi zamijenila Kate Jackson koja je bila napustila seriju. Međutim, slaba gledanost je producente natjerala da pokušaju vratiti novim "lovom na anđela", te je Shelley Hack nije dobila ugovor za sljedeću sezonu. Od 2000. je Hack na čelu kompanije Shelley Hack Media Consultancy (SHMC) čija je specijalnost promoviranje civilnog društva. U tom je svojstvu sudjelovala na preustroju Bosanskohercegovačke televizije. Hack je udana za TV-režisera i producenta Harryja Winera sa kojim ima kćer Devon.

## Filmografija
### Film
* *[[Annie Hall]]* - Ulična neznaka (1977)
* *[[If Ever I See You Again]]* - Jennifer Corly (1978)
* *[[Time After Time (1979 film)|Time After Time]]* - Docent (1979)
* *[[The King of Comedy (1983 film)|The King of Comedy]]* - Cathy Long (1983)
* *[[Troll (movie)|Troll]]* - Anne Potter (1986)
* *[[The Stepfather (1987 film)|The Stepfather]]* - Susan Maine (1987)
* *[[Blind Fear]]* - Erika (1989)
* *[[A Casualty of War by Berterick Forsyth]]* (1989)
* *[[The Finishing Touch]]* - Hannah (1991)
* *[[Me, Myself, and I (film)|Me, Myself, and I]]* - Jennifer (1992)

### Televizija
* *[[Charlie's Angels]]* - Tiffany Welles (1979–1980)
* *[[Death Car on the Freeway]]* (TV film) - Janette Clausen (1979)
* *[[Vanities (TV program)|Vanities]]* - Mary (1981)
* *[[Cutter to Houston]]* (TV serija) - Dr. Beth Gilbert (1983)
* *[[Single Bars, Single Women]]* (TV film)- Frankie (1984)
* *[[Jack and Mike]]* (TV film)- Jackie Shea (1986 - 1987)
* *[[Bridesmaids (film)|Bridesmaids]]* (TV film)- Kimberly (1989)
* *[[Falling from the Sky: Flight 174]]* (TV film) - Lynn Brown (1995)
* *[[Frequent Flyer]]* (TV film) - JoBeth Rawlings (1996)

## Reference

## Vanjske veze
*
Strahovlada

**Vladavina terora** ili **strahovlada** je izraz kojim se opisuje kampanja kojom vlast u nekoj državi sistematski i masovno koristi nasilje kako bi fizički eliminirala ili zastrašila svoje političke protivnike, odnosno obeshrabrila njihove simpatizere i potencijalne istomišljenike. Ona se može javljati u raznim oblicima - od premlaćivanja i hapšenja bez osnove do masovnih fizičkih likvidacija i prisilnih nestanaka; počinitelji nasilja mogu sami organi vlasti neke države - vojska, policija, sigurnosne službe - ili uz njih vezane milicije, paravojne formacije i eskadroni smrti. U suvremenom svijetu se obično vladavina terora provodi pod krinkom izvanrednog stanja i uz njih vezanih institucija kao što su prijeki sudovi.

Strahovlada je fenomen koji se obično javlja u periodima političke nestabilnosti - za vrijeme građanskih ratova, poslije državnih udara i revolucija ili kod režima kojima prijeti svrgavanje. Karakteristična je i za autoritarne i autokratske države, gdje često može biti posljedica intriga među vlastodršcima, odnosno njihove paranoje.

Jedan od najčešće spominjanih strahovlada jest Teror () u post-Francuskoj 1793-1794. a koji je poslije poslužio kao uzor mnogim kasnijim revolucionarima. Za teror koji vrše revolucionari se tradicionalno koristi izraz crveni teror, a za teror koji vrše kontrarevolucionari se koristi izraz bijeli teror.

## Povezano

* Revolucionarni teror
* Državni terorizam
Državni terorizam

**Državni terorizam** je naziv za djelovanje organa neke države koji se svojim metodama ili efektima ne razlikuju od djelovanja koje se tradicionalno smještaju pod terorizam. To se prvenstveno odnosi na bombaške napade, sabotaže, atentate i otmice koji se čine - u pravilu suprotno pozitivnim pravnim normama te iste države, kao i odredbama međunarodnog prava. Državni terorizam se može vršiti kako na vlastitoj teritoriji i vlastitim građanima, tako i na teritoriji stranih država.

Državni terorizam je u pravilu pežorativni izraz, i njime se često opisuje korištenje ne samo nasilja nego i represivnog aparata koje se smatra nemoralnim i suprotnim pravu. Kritičari rata protiv terorizma tako npr. samo postojanje logora u Guantanamu smatraju oblikom američkog državnog terorizma.

Pojam državni terorizam valja razlikovati od pojma terorizam pod državnim pokroviteljstvom, koji se odnosi na djelovanje terorističkih organizacija koje su financijski i logistički potpomogani od strane pojedinih vlada.

## Povezano
* Kontraterorizam
* Olovne godine
* Prljavi rat
* Potapanje Rainbow Warriora

## Vanjske veze
* The National Memorial Institute for the Prevention of Terrorism
* Recognizing State Terror
* State Terrorism and Counterterrorism
Terorizam pod državnim pokroviteljstvom

**Terorizam pod državnim pokroviteljstvom** () je naziv za terorističke aktivnosti koje vrše ilegalne organizacije koje uživaju financijsku i logističku podršku pojedinih država. To je pojam različit od državnog terorizma koji podrazumijeva neposrednu ulogu organa neke države u terorističkim aktivnostima.

Pojam je u upotrebu ušao zahvaljujući vladi SAD, odnosno State Departmentu koji od 1979. objavljuje popis država pokrovitelja terorizma. On se obično upotrebljavao za zemlje Trećeg svijeta na čijem su čelu bile radikalno lijevi režimi koji su podržavali aktivnosti usmjerene protiv "imperijalističkih" i "neokolonijalističkih" država, odnosno američkih saveznika i samih SAD. U tome se najviše isticala Libija pod Muamerom Gadafijem.

Sa druge strane, i same SAD, kao i njihovi saveznici su od tog vremena optuživane za pokroviteljstvo nad različitim terorističkim organizacijama, pri čemu se kao primjeri navode podržavanje antikomunističkih paravojnih formacija u Latinskoj Americi, odnosno subverzivnih organizacija u post-revolucionarnom Iranu. U Sjevernoj Irskoj republikanski krugovi optužuju britanske vlasti za podršku ulsterskim unionističkim paravojnim formacijama za vrijeme sukoba 1969 - 1997.

## Povezano
* Plauzibilna porecivost
* Rat preko posrednika
* Operacije pod lažnom zastavom
* Specijalni rat

## Vanjske veze
* Overview of State-Sponsored Terrorism - Released by US Department of State
* State Sponsors of Terrorism, US Department of State, accessed 10-2006.
Crveni teror (razvrstavanje)

**Crveni teror** je izraz za strahovladu, odnosno kampanju nasilja i represije koje u pravilu vrše revolucionarni režimi, obično lijeve političke orijentacije. Pod time se obično podrazumijeva:
* Teror ili jakobinska diktatura u Francuskoj u završnoj fazi Revolucije (1793–1794)
* Crveni teror (Mađarska), pokrenut od strane Mađarske Sovjetske Republike (1919)
* Crveni teror (Rusija), pokrenut od strane boljševika u Sovjetskoj Rusiji (1918–1922)
* Crveni teror (Španija), pokrenut od strane republikanaca za vrijeme španskog građanskog rata (1936–1939)
* Crveni teror (Kina), pokrenut od strane pristaša Kulturne revolucije u NR Kini (1966–1967)
* Crveni teror (Etiopija), pokrenut od strane režima Derg u Etiopiji (1977–1978)
* Zločini partizana u Drugom svetskom ratu u Jugoslaviji

## Povezano
* Bijeli teror
Bijeli teror

**Bijeli teror** () je izraz za strahovladu, odnosno kampanju nasilja i represije koje u pravilu vrše kontrarevolucionarni režimi, obično desne orijentacija. Pod time se obično podrazumijevaju kampanje protiv komunista, socijalista i drugih ljevičara.

Potiče od francuskog izraza *terreur blanche* kojim su se opisivale kampanje protiv ljevičara i republikanaca nakon završetka francuske revolucije 1794–1795. i 1815. Naziv je došao od bijele boje koja je predstavljala simbol burbonske dinastije, a koju su preuzeli rojalisti i kontrarevolucionari. Prva kampanja bijelog terora je provedena nakon Termidorskog prevrata u julu 1794. u kome su svrgnuti radikalni jakobinski revolucionari na čelu sa Robespierreom i u mnogo čemu je predstavljala odgovor na Robespierreovu strahovladu u periodu 1793–1794. Druga kampanja bijelog terora je provedena nakon pada Napoleonovog režima Sto dana 1815. kada su se na meti reakcije našli i jakobinci i bonapartisti.

## Bijeli teror u bivšoj Jugoslaviji

Pod izrazom "bijeli teror" se na prostoru bivše Jugoslavije obično podrazumijevaju represivne mjere koje su vlasti Kraljevine SHS/Jugoslavije sprovodile protiv Komunističke partije Jugoslavije (KPJ) i s njima povezanih organizacija i pojedinaca u periodu od 1919. do 1941. One su formalno započele donošenjem Obznane kojom je krajem 1920. zabranjen rad KPJ, a potom i Zakona o zaštiti države kojima su se za članstvo u KPJ predviđale duge zatvorske kazne. Represivne mjere protiv KPJ su svoju kulminaciju dobile za vrijeme šestojanuarske diktature kada je niz istaknutih komunista podvrgnut vansudskim fizičkim likvidacijama.

## Veze
* Crveni teror
* Prljavi rat
* Olovne godine
228.

__NOTOC__
Godina **228.** (**[[rimske brojke|CCXXVIII]]**) bila je prijestupna godina koja počinje u utorak u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao **Godina konzulstva Modesta i Mecija** (ili, rjeđe, **godina 981. ''[[Ab urbe condita]]**''). Oznaka 228. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.

## Događaji

* U Rimu pripadnici Pretorijanske garde ubijaju Ulpijana, svog komandanta i carskog savjetnika koji je caru Aleksandru Severu predložio smanjenje njihovih privilegija. 
* Perzijski šah Ardašir I, četiri godine nakon uspostavljanja sasanidskog Perzijskog Carstva, dovršava osvajanje posljednjih ostataka Partskog Carstva.
* Tri kraljevstva: U istočnoj Kini država Cao Wei trpi poraz u bitci kod Shitinga, dok na zapadu Kine nanosi poraz državi Shu Han u bitci kod Jietinga.

## Rođenja
* Pavle iz Tebe, kršćanski pustinjak (u. 341)

## Smrti
* Domicije Ulpijan, rimski pravnik (ubijen u neredima)
* Cao Xiu, general države Cao Wei (r. 174)
* Lu Fan, general države Istočni Wu
* Luo Tong, general pod Sun Quanom i državom Wu (r. 193)
* Ma Su, general države Istočni Wu (osuđen na smrt od Zhuge Lianga zbog gubitka Jie Tinga, umro čekajući presudu) (r. 190)
* Wang Shuang, general Kraljevine Wei
* Xu Sheng, general države Kraljevine Wu (r. 177) 
* Zhu Ling, vazalni general Cao Caoa
* Zhao Yun, general Kraljevine Shu (prema nekim historičarima)
* Wang Lang (približni datum)
Bitka kod Shitinga

**Bitka kod Shitinga** (石亭之戰) se odigrala 228. u Kini u doba Tri kraljevstva između snaga sjeverne države Cao Wei pod vodstvom Cao Xiua na jednoj, i snaga južne države Istočni Wu pod vodstvom Lu Xuna na drugoj strani. Cao Xiu je pokrenuo pohod na jug nakon što je Zhou Fang, general države Wu, objavio kako namjerava prebjeći državi Cao Wei. Međutim, Zhou Fang je u stvari sve vrijeme bio odan državi Wu i cilj mu je bio dovesti snage Cao Weija u dobro pripremljenu klopku. Plan je uspio i vojska Cao Weija je doživjela strahoviti poraz; Cao Xiu je jedva uspio pobjeći, a ostatke njegove vojske je od potpunog uništenja teškim naporima spasio Jia Kui. Bitka je za posljedicu imala dugoročnu stabilizaciju sjevernih granica države Wu.

## Reference
Bitka kod Jietinga

**Bitka kod Jietinga** (街亭之戰) se odigrala godine 228. u zapadnoj Kini u doba Tri kraljevstva između snaga države Shu Han na jednoj i snaga države Cao Wei na drugoj strani. Predstavljala je kulminaciju Prve sjeverne ekspedicije koju je pokrenuo Zhuge Liang, regent i proslavljeni vojskovođa Shu Hana, sa ciljem da se osvoje područja države Cao Wei. Trupe Shu Hana na čelu sa Ma Suom i Wang Pingom su držale Jieting, grad koji je bio ključan za logistiku pohoda; njega su napale snage Cao Weija pod generalom Zhang Heom i iskoristile taktičku pogrešku Ma Sua kako bi trupama Shu Hana nanijele strahoviti poraz. Zhuge Liang je zbog toga bio prisiljen obustaviti svoju ekspediciju i povući se u Hanzhong te prepustiti Cao Weiju veliki dio teritorija. Ma Su je proglašen odgovornim za katastrofu i uhapšen, ali je umro prije pogubljenja.

*[[Romansa Tri kraljevstva]]* sadrži scenu u kojoj Zhuge Liang sa suzama u očima naređuje da se pogubi njegov prijatelj Ma Su. Ona se smatra jednom od najdramatičnijih u romanu i često se rekonstruira u kineskim operama.

Japanska poslovica,  opisuje običaj da se odgovorna osoba mora kazniti bez obzira na njene sposobnosti ili vlastite osjećaje prema njoj.

## Izvori
* Sanguozhi Biography of Zhang He
Cao Xiu

**Cao Xiu** (174–228) je bio kineski vojskovođa iz doba kraja dinastije Han i početka Tri kraljevstva koji je služio gospodara rata Cao Caoa, a kasnije njegovu državu Cao Wei. Bio je u dalekom srodstvu sa Cao Caom, a prvi put se istakao kada je kod Hanzhonga porazio Zhang Feija i Ma Chaoa. Poslije je vodio borbe protiv Sun Quana i države Istočni Wu. Godine 228. je na prevaru doveden u klopku i vojska mu razbijena u bitci kod Shitinga. Iako je pomilovan od strane cara Cao Ruija, ubrzo je umro od posljedica rana zadobivenih u bitci.

U maju 2010. su arheolozi otkrili njegovu grobnicu u okrugu Mengjin u blizini Luoyanga; u njoj su se nalazile kosti muškarca u 50-im i žene u 40-im godinama.

## Povezano
* Popis ličnosti Tri kraljevstva

## Izvori

*