Akcijski film

**Akcija** je filmski žanr  koji se karakteriše brzim i dinamičnim scenama akcije, borbama, poterama, eksplozijama, i drugim spektakularnim vizuelnim efektima. Ovaj žanr filma obično uključuje priču o borbi protiv zla, bilo da je to pojedinac, organizovana kriminalna grupa ili strana vojska. U akcionim filmovima, radnja se obično fokusira na glavnog junaka ili grupu junaka koji su obično avanturisti, vojnici, policajci, špijuni ili drugi heroji koji se suočavaju sa raznim preprekama, borbenim situacijama i rizicima kako bi spasili nekoga ili sprečili zločinačku organizaciju da izvede planirani napad.

Uz to, akcijski filmovi često imaju naglašenu vizuelnu estetiku, koja se postiže korišćenjem specijalnih efekata, visoke tehnologije i impresivnih kaskaderskih performansi. Ovo je u skladu sa ciljem da se publika uključi u priču i da se oseti kao da je deo radnje.

Akcijski filmovi takođe imaju tendenciju da imaju veći budžet u odnosu na druge žanrove filma, što omogućava da se kreiraju veličanstvene scene i spektakularni vizuelni efekti. Pored toga, akcijski filmovi su poznati po tome da su popularni kod publike svih generacija, jer nude uzbuđenje, adrenalinsku napetost i spektakularne scene koje su namenjene da zabave i uzbude publiku. Žanr je blisko povezan sa žanrovima trilera i pustolovnih filmova. 
## Popularizacija akcijskog filma
Na Zapadu su tijekom dvadesetih i tridesetih godina pustolovne filmove popularizirali glumci kao što su Douglas Fairbanks i Errol Flynn, ali su okruženja obično bila povijesna. Fenomenalni uspjeh serijala o Jamesu Bondu u šezdesetima i sedamdesetima pomogao je popularizirati koncept modernog akcijskog filma. Rani filmovi o Bondu karakterizirali su brzi rezovi, automobilske potjere, šakački obračuni i još razrađenije akcijske sekvence. Serijal je predstavio i domišljatog heroja koji je spreman onesposobiti zlikovce s unaprijed pripremljenom rečenicom koja obično uključuje samo jednu riječ.

Rani američki akcijski filmovi su se fokusirali na politički neopredijeljene policajce, kao u *[[Bullit]]u* (1968.), *[[Francuska veza (film)|Francuskoj vezi]]* (1971.) i *[[Prljavi Harry|Prljavom Harryju]]* (1971.). To su bili prvi filmovi koji su predstavili automobilske potjere kao akcijske dijelove. No, akcijski filmovi nisu postali dominantni u Hollywoodu sve do osamdesetih i devedesetih, kad su ih popularizirali glumci kao što su Arnold Schwarzenegger, Bruce Willis i Sylvester Stallone, čiji se film *[[Rambo]]* iz 1982. smatra početkom modernog akcijskog filma. Film iz 1988., *[[Umri muški]]*, bio je posebno utjecajan na razvoj žanra u sljedećem desetljeću. U filmu, Bruce Willis glumi njujorškog detektiva koji nehotično postaje upleten u teroristički prepad na uredsku zgradu u Los Angelesu. Film je postavio obrazac za gomilu imitatora, kao što su *[[Pod opsadom]]* (1992.) ili *[[Air Force One (film)|Air Force One]]* (1997.), koji su koristili istu formulu u drugom okruženju.

Akcijski filmovi teže tome da budu skupi, zahtijevajući velike budžete za specijalne efekte i kaskaderske scene. Kao takvi, smatraju se uglavnom holivudskim žanrom, iako postoji priličan broj akcijskih filmova iz Hong Konga koji su u prvom redu moderne varijacije borilačkih filmova. Zbog tih korijena, hongkonški akcijski filmovi se obično usredotočuju na akrobatske vještine protagonista, dok američki akcijski filmovi uglavnom uključuju velike eksplozije i modernu tehnologiju.

## Trenutni trend
Današnji trendovi u zapadnim filmovima obuhvaćaju razvoj prema usavršenijim borilačkim scenama. Ovaj trend pojavio se pod utjecajem uspjeha akcijske kinematografije Hong Konga, i u Aziji i na zapadu. Elementi azijskih borilačkih vještina, kao što je kung fu, mogu se pronaći u brojnim ne-azijskim akcijskim filmovima. Danas se mogu razlikovati filmovi koji teže fizičkoj, žustroj borbi kao u *[[Matrix]]u*, i oni koji teže nešto uobičajenijim konvencijama akcijskog filma, kao što su eksplozije i mnogo oružja, kao što je *[[Nemoguća misija 3]]*, iako mnogi akcijski filmovi obuhvaćaju i jedne i druge elemente.

## Podžanrovi
* **Akcijska drama** - Kombinira akcijske elemente s ozbiljnim temama, karakterizaciju i emocionalni naboj. Ovaj podžanr može se naći u samim počecima akcijskog filma. *[[Treći čovjek]]* Carola Reeda bila je nagrađivana preteča ovog podžanra. Serijal *[[Francuska veza (film)|Francuska veza]]* smatra se uskrsnućem ovog podžanra. Dobri primjeri su i *[[Poroci Miamija]]* i *[[Vrućina (film)|Vrućina]]* Michaela Manna.
* **Policajci kompići** - Dva dijametralno suprotna policajca (ili neke varijacije tipa policjac i kriminalac) udružuju se kao glavni protagonisti. Najbolji primjeri su *[[Gas do daske]]*, *[[Zločesti dečki]]*, *[[48 sati]]*, *[[Smrtonosno oružje]]* i *[[Tango i Cash]]*.
* **Akcijska komedija** - Kombinacija akcije i komedije obično temeljene na partnerima različitih karakteristika ili neobičnom okruženju. Akcijska komedija kao podžanr revitalizirala se s popularnošću serijala *[[Smrtonosno oružje]]* u osamdesetima i devedesetima. Dobri primjeri su i *Zločesti dečki*, *Gas do daske* i *[[Policajac s Beverly Hillsa]]*.
* **Akcijski triler** - Elementi akcije/pustolovine (automobilske potjere, pucnjave, eksplozije) i trilera (preokreti u priči, napetost, junak u opasnosti). Mnogi filmovi o Jamesu Bondu postali su klasici ovog popularnog podžanra kao i *[[Smrtonosno oružje]]*, *[[Smrtonosno oružje 2]]*, *[[Smrtonosno oružje 3]]* i konačno *[[Smrtonosno oružje 4]]*. Kao dobar primjer može poslužiti i filmski serijal o Jasonu Bourneu s Mattom Damonom, *[[Bourneov identitet (film)|Bourneov identitet]]*, *[[Bourneova nadmoć (film)|Bourneova nadmoć]]* i *[[Bourneov ultimatum (film)|Bourneov ultimatum]]*.
* **Pljačka** - Protagonisti izvode pljačku, ili iz altruističnih namjera ili kao antijunaci. Film *[[Samo jednom se živi]]*, temeljen na pothvatima Bonnie i Clydea, bio je jedan od prvih primjera ovog podžanra. Od ostalih primjera, treba izdvojiti *[[The Italian Job]]*, *[[Vrućina (film)|Vrućinu]]* i *[[Oceanovih jedanaest]]*.
* **Umri muški scenarij** - Priča se odvija na zatvorenoj lokaciji - u zgradi ili vozilu - opkoljeni ili pod prijetnjom neprijateljskih agenata. Ovaj podžanr počeo je s filmom *[[Umri muški]]*, ali je postao popularan u Hollywoodu zbog odaziva publike i relativne jednostavnosti setova. Među filmovima koji su kopirali *Umri muški* formulu bili su *[[Pod opsadom]]*, *[[John Q]]*, *[[Konačna odluka]]*, *[[Air Force One (film)|Air Force One]]*, *[[Brzina (1994)|Brzina]]*, a po nekim mišljenjima čak i *[[Titanic (film)|Titanic]]*.
* **SF akcija** - Bilo koji od podžanrova akcijskog filma može biti smješten u SF okruženje. *[[Ratovi zvijezda]]* počeli su koristiti ovu kombinaciju akcije i futurističkog okruženja u sedamdesetima, po uzoru na serijale iz tridesetih i četrdesetih kao što je *Flash Gordon*. Eksplozija znanstveno-fantastičnih akcijskih filmova uslijedila je u osamdesetima i devedesetima s filmovima kao što su *[[Peti element]]*, *[[Matrix]]*, *[[Razbijač]]*, *[[Aliens]]* i *[[Serenity - Bitka za budućnost]]*.
* **Akcijski horor** - Kao što je to slučaj sa SF akcijskim filmovima, bilo koji podžanr može se kombinirati s elementima horor filmova kako bi se stvorilo ono što je postalo samostalan popularni akcijski podžanr. Čudovišta, roboti i mnogi drugi elementi horora korišteni su u akcijskim filmovima. U osamdesetima je film *Aliens* filmofile upoznao s potencijalnim hibridom znanstvene fantastike, akcije i horora koji je ostao popularan do današnjih dana.
* **Cure s oružjem** - Ovaj podžanr se fokusira na akcijske elemente, samo iz ženske perspektive.

## Predstavnici akcijskog žanra
### Glumci
* Antonio Banderas
* Charles Bronson
* Nicolas Cage
* Jackie Chan
* Sean Connery
* Tom Cruise
* Matt Damon
* Vin Diesel
* Michael Dudikoff
* Clint Eastwood
* Harrison Ford
* Mel Gibson
* Danny Glover
* Tony Jaa
* Bruce Lee
* Jet Li
* Dolph Lundgren
* Chuck Norris
* Rajinikanth
* Brad Pitt
* Steve McQueen
* Keanu Reeves
* The Rock
* Lee Marvin
* Keanu Reeves
* Kurt Russell
* Arnold Schwarzenegger
* Steven Seagal
* Jean-Claude Van Damme
* Wesley Snipes
* Sylvester Stallone
* Will Smith
* Chow Yun-Fat
* Jason Statham
* John Wayne
* Bruce Willis

### Redatelji
* James Cameron
* John Woo
* John Ford
* Luc Besson
* John McTiernan
* Antoine Fuqua
* Renny Harlin
* F. Gary Gray
* Louis Leterrier
* Robert Rodriguez
* Andrew Davis
* Rob Cohen
* John Sturges
* Doug Liman
* Corey Yuen
* Martin Campbell
* Michael Bay
* Clint Eastwood
* Wolfgang Petersen
* Tsui Hark
* Paul Greengrass
* Sam Peckinpah
* Akira Kurosawa
* Tony Scott
* Ridley Scott
* Braća Wachowski
* Sergio Leone
* Sam Raimi
* Ringo Lam

### Producenti
* Jerry Bruckheimer
* Don Simpson
* Joel Silver
* Jerry Weintraub
* Bob Weinstein
* Harvey Weinstein
* Menahem Golan
* Yoram Globus
* Boaz Davidson
* Avi Lerner
* Moshe Diamant