Italijanska socijalistička partija

**Italijanska socijalistička partija**(ital.:*Partito Socialista Italiano, *'PSI**'') je bivša politička partija Italije [[демократски социјализам|demokratsko-socijalističke]] orijentacije, član [[Socijalistička internacionala|Socijalističke internacionale]] i [[Partija evropskog socijalizma|Partije evropskog socijalizma]].

== Historija ==
=== Osnivanje i prve godine ===
PSI je osnovan [[1892]] pod imenom ''Partija italijanskih radnika''.[[1895]] menja ime a nakon toga otpočinje sve intezivniji rad koji će dovesti već krajem 1898 do prvih represija od strane policije.

Međutim od 1907 počinju prve podele unutar partije između reformista i masimalista(komunisti). A na kongresu [[1910]] dolazi do direktnog konflikta između Filipa Turatija(reformisti) i Benita Musolinija(masimalisti). Ali ipak Turati je izabran za sekretara.

[[1914]] PSI odlučno odbija ulazak Italije u [[Prvi Svetski rat]] i radi toga Musolini je izbačen iz partije jer u neslaganju sa tom odlukom,1921 on će osnovat [[Fašistička nacionalna partija|Fašističku nacionalnu partiju]], koja će 1923 dobiti vlast.
=== Fašistički režim ===
Pojava fašista na političkoj sceni, dovodi do definitivnog rascepa i krize:1921 masimalistička struja izlazi iz partije i osniva [[Komunistička partija Italije|Komunističku partiju Italije]](**PCI**).
[[Fašistička Italija|Fašistički režim]],[[1926]] proglašava nezakonitost PSI i drugih antifašističkih pokreta u Italiji.
=== Ponovo osnivanje, Oslobodilački rat i stvaranje Republike ===
8 septembra [[1943]] Kralj Italije [[Viktor Emanuel III]] i novoimenovani premijer [[Pietro Badoglio|Pietro Badoljo]], će potpisat primirje sa [[Savezničke sile|Saveznicima]].
Dok će severocentralni deo Italije, ostat pod okupacijom [[Nemci|Nemaca]] i [[Italijanska Socijalna Republika|Italijanske Socijalne Republike]], jug će uglavnom spast pod okriljem oslobodilačkih snaga.

Primirje omogućava antifašistima povratak u otadžbinu.22 avgusta 1943 u Rimu vođe socijalista će osnovati ''Socijalističku partiju proleterskog jedinstva'', koja [[1945]] preuzima svoje staro ime.
Pad fašizma i oslobođenje dovode do uspostavljanja demokratske republike nakon istitucionalnog referenduma, koji će izgasat 54,3% podrške republikancima, među kojima najaktivniji su bili baš socijalisti.
=== Savez s komunistima ===
U toku rata komunisti i socijalisti, su se bili odlučili za zajednički otpor.
Nakon rata taj savez je doveo do stvranja socijal-komunističke koalicije pod imenom:**Narodno Demokratski Front**(''Fronte Democratico Popolare''). Deo socijalista će odbiti taj predlog i time 10 avgusta [[1947]] će biti formirana ''Socijalistička partija-Italijanska sekcija Socijalističke internacionale'', kasnije [[Italijanska socijalističko demokratska partija]].

=== Raskid s komunistima i ''Vlade levog centra'' ===
Ipak i koalicija s komunistima, nakon poraza na izborima 1948(gde su dve partije jedva dobile 33,5%) od strane **Hrišćanske demokratije** (DC), je oslabila. 
1956, u toku [[Mađarska revolucija 1956|Mađarske revolucije]] došlo je do kraja Narodno Demokratskog Fronta radi podrške koju je [[Komunistička partija Italije|Komunistička partija]] pružila [[Sovjetski Savez|SSSR]], u neslaganju sa socijalistima.

1963 PSI ulazi u koaliciju sa Hrišćanskom demokratijom. Tzv.''Vlade Levog Centra'' će biti rezultat koalicije tih dvih partija i još nekoliko pokreta i trajaće sve do kraja '80-ih godina.
=== Kraksi ===
Na izborima 1976 Socijalistička partija će doživiti jak poraz, zaustavljajući se na jedva 9,95%. Dotadašnji sekretar Frančesko Di Martino, je primoran na ostavku, dok je za sekretara izabran intraprendentni četrdesetogodišnjak [[Betino Kraksi]].

Kraksijeva "autonomistička" struja, odlučuje definitivno odbijanje [[Marksizam|marksizma]] i menja simbol partije napuštajući srp i čekić i preuzimajući amblem [[Karanfilska revolucija|potugalske revolucije 1974]]:crveni karanfil.

Ideološka okretnica omogućava porast konsenzusa. Kraksi odlučuje nastavak koalicije sa [[Kršćanska demokracija (Italija)|Hrišćanskom demokratijom]] i drugim liberalnim snagama Italije stvarajući novu antikomunističku koaliciju "Pentapartije"(''Pentapartito'').

**1983 Kraksi postaje premijer''' a PSI osvaja rekordnih 14,3% glasova i liderstvo u koaliciji(iako demohrišćani ostaju prva partija).

### Kriza,"Tanđentopoli" i raspuštanje(1992-1994)
1992 italijanski sudija Antonio di Pietro, oktriva seriju ilegalnih finansiranja partija, i umešanost Betina Kraksija i drugih političkih lidera sa italijanskom mafijom. Vrlo brzo skandal smanjuje ugled partije, dok Kraksi beži u egzil u Tunis gde će 1999 i umreti. Na izborima 1994 socijalisti osvajaju jedva 2,0% malo nakon toga 13 novembra 1994 partija je raspuštena.

### Stranke naslednice
Direktni naslednici SPI su:
* Italijanski socijalisti, kasnije Italijanski demokratski socijalisti;
* Socijalistička partija - Socijaldemokratija;
* Laburistička federacija Italije;
* Demokratski savez.

Pored političkih stranaka navedenih, ključni članovi raspuštene italijanske Socijalističke partije takođe su kanališu kroz različite iskustva u naredne partije:
* Demokrate levice, kasnije Demokratska partija;
* Napred Italijo, kasnije Narod slobode;
* Nova Italijanska socijalistička partija takođe kasnije u Narodu slobode;

2007. godine stranke naslednice SPI koje se nisu kanalisale u Demokratska partiju ili u Narod slobode su odlučile da se ujedine i osnovale su Socijalističku partiju,kao ideološkog naslednika istorijske socijalističke partije.