Namještaj

**Namještaj** (ijek.) ili **nameštaj** (ek.), odn. **pokućstvo**, predmeti namijenjeni prvenstveno korištenju u zatvorenim prostorima, kao što su stanovi, trgovine, uredi i drugo. To je skupni naziv za pokretne objekte koji podržavaju ljudsko tijelo (namještaj za sjedenje i ležanje), omogućuju smještaj predmeta, i drže objekte na horizontalnoj površini iznad tla. Pojam je u suprotnosti s nepokretnim stvarima (nekretninama).

Namještaj je kombinacija elemenata koji pomažu oblikovati funkcionalne i/ili kreativne elemente prostorija, a nisu dio strukture zgrade (ili dio interijera).

Za razliku od umjetničkih predmeta, najvažniji značaj namještaja leži u njegovoj korisnosti i upotrebljivosti.

## Pojam
Nameštaj je reč koja potiče od glagola **namestiti** što znači nešto postaviti na svoje mesto.

## Podela nameštaja
Sve delove nameštaja delimo na;
* **nosioce** i
* **kovčege**
Njihovom kombinacijom je nastao celokupni nameštaj. Razlikovanje pojedinih vrsta nameštaje je znak kulturnog napredka.
### Nosioci
Forma nosioca je sastavljena iz tri ili četiri vertikalna podupirača na kojima počiva okvir ili daska. Ponekad se u istoriji javljaju simboličke forme kojim se podupiračima daju forme životinjskih ili ptičijih nogu da bi se naglasile funkcije stajanja.

### Kovčezi
Kovčezi su u svojoj jednostavnoj formi kubičnih oblika koji su sabijeni i sačinjeni od dasaka. Životnost je omogućena uramljivanjem koje je trebalo da predupredpredi neke nedostatke drveta i koje se koristi za naglašavanje linija i ukrašavanje. Površine su prvo bile neutralne a kasnije su se rastavljale. Od mlađeg kamenog doba se susrećemo sa kovčezima sa krovovima koji imaju sličnost sa kućama. Ovaj način je bio podnmetovan za prenošenje arhitektonskih ideja u gradnju nameštaja.

## Istorija nameštaja
U istoriji umetnosti nameštaja mogu se razlikovati pojedine epohe počev od orijentalnih kultura egipatske umetnosti, dobu klasične antike, grčke i rimske umetnosti. Antički nameštaj je očuvan samo u fragmentima ali se dosta onjemu zna zahvaljujući arheologiji. Srednji vek počinje dobom predkarolinške umetnosti i preko romanske primitivnosti dolazi do razdoblja gotike. U doba renesanse se u prenji plan uvodi umetnička misao. Barok je promena doba renesanse koji je obeležio Mikelanđelo odklonivši se od jednostavnosti i karakteriše se bogatstvom najrazličitijih formi i ukrasa u nameštaju koje su uticale na posmatrača svojim velikim rasponima linija. Posle baroka počinje nova epoha koja je trajala sve do početka 19. veka i koja se može nazvati dvorskim razdobljem. Pozni stil Luja XIV kralja sunca je sastavljen iz delova Francuske i Nemačke. Rokoko je minijaturizacija i zaključak baroka. Uticaj engleskih strujanja u polju nameštaja u 18. veku je bio prisutan- zatim dolazi do vraćanja ka antičkim uzorima preko stila Luja XVI. Klasicizam je završetak dugog razdoblja koji je nastao u polovini 18. veka i prelazu od stila Luja XVI ka majestoznom i luksuznom nameštaju empira sve do nameštaja bidermajera se ogleda promena ukusa evropskog u umetničkom stvaranju.
U 19. veku se javljaju težnje za internacionalicacijom i nameštaj postaje sveobuhvatni proces civilizacije. Proizvođači nameštaja i arhitekti postaju svesni da savremeni nameštaj mora da odgovara potrebama savremenog čoveka.

## Nameštaj starog veka
Stari vek je znao već sve vrsta nameštaja. Samo se u doba renesanse povaćao broj pojedinih vrsta i povećanje tipa nameštaja. Navike u Orijentu podmenjivali su upoterbu malog nameštaja jer se uobičavalo sedenje na ćilimovima (izuzimajuć Kinu). Kod Vavilonjana i Asiraca koji su jedna od najstarijih civilizacija oseća se uticaj egipatskog nameštaja o kome imamo dosta informacija. Egipatski nameštaj je ukrašen rezberijom i ornamentima iz sveta životinjskog i biljnog a javlja se i tapaciranje nameštaja. Umetnost starog veka poznavalo je radove kao oblaganje zlatom, slonovinom, poznavanje plemenitog drveta kao i šper ploču. U grčkom domaćinstvu je bilo malo nameštaja i nameštaj je biood drva ukrašavan staklom, slonovinom i poznavali su i zakrivljavanje drveta pomoću vrele vode, poznavali su tiplovanje, eksere i mnoge postupke koji se i danas primenjuju a produkti su bili ugnačani nekom vrstom politure. Razlike između Egipatskog i grčkog nameštaja su razlike u shvatanju života i smrti jer je egipatska umetnost bila za život posle smrti iako nameštaj i odevanje podleže istim zakonima. Grčke skulpture i rezbarije imaju estetski značaj. Grčki krevet je bio lak i pokretan. Rimljani su primili nameštaj od Grka. Rimski stolovi su brojni po formi. U umetnosti starog veka su otkriveni svi načini obrađivanja drveta kao i spajanje i oblaganje, politiranje tapaciranje, kao i činjenica da su svi pronalazci tokom razvoja morali biti ponovo objavljivani kao i da je razvoj nameštaja spojen i zavisan od društvenih i privrednih odnosa.

## Srednji vek
Posle raspada rimske imperije i prodora germana se usidrila rimska kultura u istočnoj rimskoj imperiji, kasnije vizantijskoj u kojoj su se ostaci antičke umetnosti očuvali vekovima. Na istim osnovama se izgrađivala umetnost nameštaja. Obljublena dekoracija je bila ulaganje slonovine a od razvoja svile upotrebljavao se i tekstil. Nameštaj je bio izmanjen antički nameštaj kod kojih su antički elementi barbarizovani ali je razvijena kultura uvek pobeđivala nad kulturom mladih naroda. U dekoraciji se upotrebljavaju plitki reljefi. Upotrebljavaju se ponovo oživljeni oblici stolica na rasklapanje.

## Pozna [[gotika]]
15. vek se karakteriše i cvetanjem kulture i počinje građanska kultura i stvara se spoj narodne i antičke umetnosti a pronalazak vodene pile je omogućio razvoj novih oblika nameštaja. Od 14. veka je drvo spajano sa nazubljivanjem i otpale su gvozdeni spojevi i pruge. Na čelu cehova stajali su stari majstori koji se bdeli nad redom u cehu. Cehovi su izdavali svedočanstva i primali nove učenike a niko nije osim njih mogao da radi zanate.

## [[Renesansa]] i [[barok]]
U 15. veku se javlja oživljavanje antike u Italiji koje je krajem veka jako umepredilo zanatstvo i izradu nameštaja. U 16. veku se ovo pročiruje i na ostale zemlje u Evropi i raširuje se ovaj stil koji se oslobodio svih strogih formi svoga nastanka. Ponovo se upotrebljava tehnika intarzije i inkrustacije koje su poznavane još u egipatskoj umetnosti i koja jegajena u Orijentu i dolazila je preko Španije i Venecije i upotrebljavana je za ukrašavanje škrinja, stolica i klupa. Neki nameštaj je ipak pogodniji za eksponat u muzejima nego za upotrebu. Iako je renesansa bila sveobuhvatni proces ipak je njen centar bila Italija.

## [[Rokoko]]
U baroku je bio u Italiji obljubljen nameštaj sa pozlatama. U rokokou su se odlonjavali od lepota i raskošnosti i davali su prednost lakiranim nameštajima sa cvećem i uokvirivanjima u boji. U rokokou se trudilo da se dokaže da nameštaj stvara organsku celinu i u njemu je u 18. veku došlo posle stroge gradnje u srednjem veku do vrhunskog napredka.
Posle se počinje javljati novi klasični stil i na obzoru je novo englesko narodno stvaranje koje dolazi nemačkom nameštaju u pomoć i novi podneti za rađajuću se evropsku demokratiju.

## Nameštaj u jugoistočnoj [[Evropa|Evropi]]
Na jugoistočnoj Evropi- Mađarska, Rumunija, Bugarska, Albanija, Grčka, Turska i Jugoslavija u ranom srednjem veku je bilo mnogo suprotnosti i izražavale su se težnje za osamostaljivanjem na ruševinama Rimskog carstva i kasnije osamostaljivanje od Vizantijskih uticaja i to je sezalo do 9. veka u sudbinu Mađarske i Srbije i drugih zemalja ovoga dela evrope.

Stanovanje i stambena kultura je bilau svim imenovanim zemljama potisnuta od strane Turske imperije jako napadno. Glavno središte viših stremljenja bili su kraljevski dvorovi, gradovi, manastiri i plemstvo. Izrada je bila vođena južnonemačkim i italijanskim zanatlijama i njihovi se uticaji postepeno šire i na seosku sredinu i njihove sobe. U Mađarskoj koje je osim Hrvatske donekle bilo iznimkom javljaju se kasnije povratci ka evropskom kulturnom razvoju. Sve ostale zemlje su podlegli uticajima orijentalizma i središte su svoga interesa u stambenoj sredini preneli na tekstilne izrađevine. Primerci nameštaja su se minijaturizovali u stambene dopune. Samo posle potpunog isterivanja Turaka iz Evrope 1912. godine vratilo se u sve zemlje opet evropski načini stanovanja.

## U nameštaj spadaju

* vitrina,
* kauč,
* dvosjed,
* trosjed,
* ugaona garnitura
* kolevka,
* komoda,
* krevet,
* krevetac,
* kredenac,
* ormar,
* otoman,
* plakar,
* polica,
* regal,
* sofa,
* sto,
* stolica,
* hoklica,
* fotelja,
* francuski ležaj,
* čiviluk
* šifonjer

## Galerija

Datoteka:Vrba postelja.jpg|krevet
Datoteka:Lundia-hylly.jpg|polica za knjige
Datoteka:Table set by tapiovaara.jpg|klupa sa stolom
Datoteka:VOLTAIRE Seat.jpg|fotelja
Datoteka:A_brown_sofa_(2005-03-03).jpg|kauč
Datoteka:Hocker (fcm).jpg|stolica
Datoteka:Salemer Münster Musikerzimmer Notenschrank.jpg|ormar
Datoteka:Vedel childrens furniture gh.jpg|dečji nameštaj


## Literatura
# Dějiny nábitkového umění, F. Cimburek-Jan Halák-Karel Herain-Zdenek Wirth, Brno 1948.

## Vanjske veze

* *[http://www.sil.si.edu/DigitalCollections/Art-Design/garde-meuble/ Le Garde-meuble, ancien et moderne]* (1841 -1851) Digital Exhibition of an influential French furniture magazine. Smithsonian Institution Libraries 
* Images of furniture design available from the Visual Arts Data Service (VADS) - including images from the Frederick Parker Chair Collection , Design Council Archives , and the Design Council Slide Collection .
* Dictionary of the History of Furniture
* History of Furniture Timeline From Maltwood Art Museum and Gallery, University of Victoria
* Illustrated History Of Furniture
* Furniture Guide
* Home Economics Archive: Tradition, Research, History (HEARTH) An e-book collection of over 1,000 books on home economics spanning 1850 to 1950, created by Cornell University's Mann Library. Includes several hundred works on furniture and interior design in this period, itemized in a specific bibliography.