Nedo Zec

**Nedo Zec** (Mostar, 1899 — Sarajevo, 17. novembar 1971) je bio lekar specijalista za neuropsihijatriju, osnivač i profesor Medicinskog fakulteta u Sarajevu, član Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine, prvi posleratni ministar zdravlja u Narodnoj Republici BiH, osnivač je i prvi šef Klinike za nervne i duševne bolesti u okviru Medicinskog odeljenja Univerziteta u Sarajevu, koja je jedno vreme nosila njegovo ime. Osnivač je psihijatrijskih ustanova na Jagomiru (1948) i Sokolcu - Sokocu (1958), kao i drugih zdravstvenih ustanova u Bosni i Hercegovini. Autor je preko 80 naučnih i stručnih radova. Preživeli je zatočenik u Logoru Jasenovac u periodu (1942—1943), o čemu je ostavio svedočanstvo pod naslovom *„Radi ti, dijete, svoj posao!“* (1961).

## Biografija
Diplomirao je na Medicinskom fakultetu Univerziteta u Beču. Još kao student je radio u Neuropsihijatarskoj klinici profesora Vangerjaurega (). 

Zbog političke nepodobnosti, kao otvoreni levičar u Kraljevini Jugoslaviji umesto usavršavanja, osam godina je radio kao sreski lekar po zabačenim mestima u Makedoniji i Bosni i Hercegovini. Nakon toga je završio specijalizaciju iz neuropshijatrije i položio specijalistički ispit 1934. godine na Klinici za duševne bolesti u Beogradu, gde je izabran za asistenta.

Od 1940. godine je radio na neuropsihijatarskom odeljenju Opšte državne bolnice u Sarajevu (Koševska bonica). Međutim, ubrzo je uspostavljena NDH.

Nakon što je 16. jula 1942. godine iz bolnice uspela da pobegne uhapšena Olga Marasović, sekretar Mesnog komiteta KPJ Sarajevo, u drugoj polovini istog meseca, uhapšen je na potkazivanje bolničara, špijuna Ustaške nadzorne službe, zajedno sa tridesetak zdravstvenih radnika (između 32 i 35 bolničara, lekara i službenika uprave bonice), kao aktiviste NOP. Cela grupa je tokom naredne dve nedelje mučena, a zatim otpremljena u Logor Jasenovac (većina) ili u Staru Gradišku. Nedo Zec je bio jedan od petoro preživelih logoraša iz te grupe. Nalazio se u delu logora sa radionicama. U logoru je bio u periodu 1942—1943. Uspeo je da se spase i za sobom je ostavio dragocena svedočanstva o životu u logoru i ustaškim zločnima.

Na velikom mitingu u tek oslobođenom Sarajevu, organizovanom 8. aprila 1945. godine, sa svečane tribine je pozdravio oslobodioce grada u ime istaknutih patriota, kao predstavnik Srba. Desetak dana kasnije (19. april) našao se u privremenom gradskom narodnom odboru, koji je obavljao funkciju vlasti do narednih izbora.

Nakon Drugog svetskog rata, 1945. već kao iskusan predstavnik zdravstvene službe, postao je prvi ministar narodnog zdravlja Narodne Republike Bosne i Hercegovine. U toku 1945. godine Ministarstvo narodnog zdravlja je pokrenulo veliku akciju suzbijanja pegavog tifusa, koja je bila uspešno završena. Značajne su i zdravstvene ekipe s velikim brojem stručnjaka iz drugih republika, koje su obišle celu BiH, sa ciljem ustanovljavanja zdravstvenog stanja stanovništva posle rata i pružnjanja specijalističke pomoći na terenu. Osnivač je Instituta za dermatovenerologiju, puerikulturu, Instituta za tuberkulozu i Instituta za zdravstveno prosvećivanje, a otvorene su i dve škole: Srednja medicinska i Srednja zubarska i zubnotehnička škola u Sarajevu. 

Godine 1946. kao ministar narodnog zdravlja je zvanično otvorio Medicinski fakultet u Sarajevu. Početkom 1947. godine je imenovan za redovnog profesora Medicinskog fakulteta u Sarajevu i postavljen za šefa katedre za neuropsihijatriju i za šefa Klinike za nervne i duševne bolesti. Bio je prodekan školske 1947/48. i dekan školske 1950/51. Medicinskog fakulteta.

Objavio je oko 80 naučnih i stručnih radova, koji su obajvljeni u domaćim i stranim časopisima. Još kao student je počeo da proučava šizofreniju. Prvi je u tadašnjoj Jugoslaviji uveo u to vreme modernu terapiju ove bolesti kardijazolskim šokovima. Detaljno je obradio problem neuroeulitičkih oboljenja kod endemičnog sifilisa raširenog u Bosni i Hercegovini  i čije je suzbijanje započelo još tokom austrougarske okupacije, a završeno u Socijalističkoj Jugoslaviji. Dao je originalna tumačenja i izneo nove naučne postavke o abortivnoj prirodi tih oboljenja.

Intenzivno se bavio i problemom miopatija i poremećajima funkcija mišića, o čemu je objavio niz radova. Od opšteg značaja je njegova metoda lečenja ulkusne bolesti insuliskim šokovima, koja je dala dobre rezultate. Posebno interesovanje je imao za psihologiju dece, a značajna je i njegova koncepcija o pseudošizofreniji.

Dao je značajan doprinos razvoju psihijatrije u Bosni i Hercegovini. Osnivač je i prvi je voditelj Neuropsihijatrijske klinike u okviru Medicinskog odeljenja Univerziteta u Sarajevu (1947), kao i psihijatrijskih ustanova na Jagomiru (1948) i Sokolcu - Sokocu (1958). 
Osnivač je i nekoliko puta je obavljao funkciju predsednika Sekcije neuropsihijatara i Društva ljekara BiH, te predsednik Udruženja neuropsihijatara Jugoslavije 1960.

Dnevna psihijtarska bolnica u okviru Kliničkog centra Univerziteta u Sarajevu je nosila njegovo imes do 1990-tih.

Jedan je od pokretača časopisa „Život i zdravlje“. Bio je član „Prosvjete“, prosvetnog i kulturnog društva Srba u Bosni i Hercegovini, do zabrane društva 1949. Društvo je nakon obnoviteljske skupštine jula 1945. formiralo sekciju za narodno prosvećivanje, čiji je bio član. Na osnovu ovog projekta, štampan je „Bukvar“ u 40.000 primeraka.

Za svoj plodonosni rad je nekoliko puta odlikovan. Dobitnik je Ordena rada drugog reda, dva puta, Oredna rada prvog reda, Ordena Republike sa zlatnim vencem, Dvadesetsedmojulske nagrade BiH, kao i niza drugih priznanja.

Bio je član Naučnog društva Bosne i Hercegovine od njegovog osnivanja (1952), a pred smrt je postao redovni član Akademije nauke i umetnosti BiH (1971). Takođe je obavljao funkciju sekretara Odeljenja medicinskih nauka i bio član predsedništva Akademije.

## Radovi
Značajniji stručni radovi:
* *„O psihologiji djetinjstva i problemima vaspitanja“*, „Svjetlost“, Sarajevo (1950)
* *„Osnovi medicinske psihologije i psihopatije“*, Zavod za izdavanje udžbenika, Sarajevo (1970)
* *„Neuropsychiatrie Affections and Endemie Syphilis in BiH“*
* *„Insulinska terapija ulkusne bolesti“*
* *„Neurosenin der Eisenhütte Zenica“*
* *„Das pseudoschizophrenie Syndrom“*
* *„Biogeni amini u eksperimentalnoj i kliničkoj miotoniji“* (s P. Šternom)
* *„Health Protection in Adolescence“*
* *„Strokes and the Weather“*

Svedočanstvo iz Logora Jasenovac:
* ''„Radi ti, dijete, svoj posao!“, objavljeno u: 
** „Da se ne zaboravi“, Sarajevo, „Veselin Masleša“ (1961)
** „Otpor u žicama sećanje zatočenika“ 1, Beograd VIZ (1969)
** „Poruke“, 1 (4.7.1970)
** „Oslobođenje“ (1971)
** „Riječi koje nisu zaklane, svjedočanstva preživjelih zatočenika Logora Jasenovac“, knjiga I, u izdanju Spomen-područja Jasenovac (1973)
** „Catena mundi“, I Beograd-Kraljevo(1992)

## Izvori

## Literatura
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*