Aminokiselina

U kemijskom smislu, **aminokiseline** su molekule koje sadrže amino grupu (-NH2) ili karboksilnu grupu (-COOH). Njihova glavna biološka uloga je izgradnja bjelančevina, iako postoje i aminokiseline koje ne ulaze u sastav bjelančevina i nazivaju se neproteinske aminokiseline (npr. ß-alanin, ornitin i citrulin). 

Aminokiseline su prirodni spojevi koji u prirodi rijetko dolaze u slobodnom stanju. Uglavnom su međusobno povezane čineći makromolekule peptida i proteina. U proteinima se nalazi samo dvadeset vrsta aminokiselina. Sve su one, osim prolina, α-aminokiseline jer su amino i karboksilne grupe vezane za isti, α-atom ugljika. Osim amino i karboksilne grupe, strukturu aminokiselina određuje i bočni lanac koji se naziva i ostatak i obilježava se sa R. 

## Podjela aminokiselina
Iako se aminokiselinama mogu dati sustavna imena npr. a-aminooctena kiselina, uobičajno je da se upotrebljavaju trivijalna imena koja su jednostavnija. 
R-grupe sadrže karakteristične osobine pojedinih aminokiselina, i mogu ih činiti alifatski ili aromatski bočni lanci koji mogu sadržati druge reaktivne grupe, mogu biti više ili manje polarne, hidrofilne ili hidrofobne, bazične ili kisele. R može biti atom vodika, alkilna skupina, aromatski prsten ili heterociklički prsten.

R - skupina predstavlja osnovu za podijelu aminokiselina:

# Aminokiseline nepolarne R-skupine: (alanin, valin, leucin, izoleucin, prolin, fenilalanin, triptofan, metionin).
# Aminokiseline polarne R-skupine (-ON, -ЅN, -SONH2). Ove grupe omogućuju formiranje vodikovih veza koje su osnova za formiranje viših oblika organizacije aminokiselina u molekulima proteina: (glicin, serin, treonin, cistein, tirozin, asparagin, glutamin).
# Aminokiseline sa kiselom R-skupinom (sa negativno naelektriziranim bočnim lancima): (asparaginska kiselina i glutaminska kiselina).
# Aminokiseline sa bazičnom R-skupinom (sa pozitivno naelektriziranim bočnim lancima): (lizin, arginin, histidin).

Jedna od osnovnih podjela aminokiselina je i *na desne* i *lijeve* aminokiseline, a odnosi se na položaj amino grupe u odnosu na ostatak lanca.

## Uloga
Najvažnija kemijska reakcija aminokiselina je formiranje peptidne veze koja omogućava povezivanje dvije aminokiseline i stvaranje lanca aminokiselina (peptidi i proteini). Peptidna veza je veza između karboksilne grupe jedne aminokiseline i amino grupe druge aminokiseline, u kojoj se atom ugljika veže za atom dušika uz oslobađanje molekula vode.

## Esencijalne i neesencijalne
U sastav čovjekovog organizma ulazi ukupno 20 aminokiselina. 9 od njih se mogu izgraditi u samom organizmu, dok je preostalih 11 neophodno unijeti kroz ishranu. Aminokiseline koje čovjekov organizam nije u stanju napraviti, a neophodne su za njegovo funkcioniranje se nazivaju esencijalne aminokiseline.

**Esencijalne:**
* Valin
* Leucin
* Izoleucin
* Metionin
* Fenilalanin
* Treonin
* Tirozin
* Triptofan
* Lizin
* Arginin
* Histidin

**Neesencijalne:**
* Glicin
* Alanin
* Prolin
* Asparaginska kiselina
* Glutaminska kiselina
* Serin
* Cistein
* Asparagin
* Glutamin

## Fizikalna svojstva
Amino kiseline su najvećim djelom kristalne čvrste tvari visokih tališta ( od 186 ° C za glutamin, do 344&nbsp;°C za tirozin), topljive u vodi, a netopljive u nepolarnim organskim otapalima.

Visoka tališta i topljivost u vodi posljedica su njihove amfoternosti. One imaju svojstva kiselina i baza jer u istoj molekuli imaju karboksilnu i amino – skupinu.
Karboksilna skupina otpušta proton (H), a amino skupina ga prima, pa amino skupina u čvrstom stanju iz molekulskog oblika prelazi u dipolni ion - *"Zwitterion"*.

## Kemijska svojstva
Aminokiseline imaju jednake reakcije kao one na amino skupini amina i karboksilnoj skupini karboksilnih kiselina. Ako u R – skupini nalazimo i neke druge funkcionalne skupine , kao npr. *–OH* ili *–SH*, one im daju dodatna kemijska svojstva. Od posebne je važnosti reakcija kojom se molekule aminokiselina međusobno povezuju jer tom reakcijom nastaju za život važni spojevi peptidi i proteini.

### Strukture
Strukture, troslovne i jednoslnove oznake dvadeset aminokiselina kodiranih u standardnomm genetskom kodu:


Datoteka:L-alanine-skeletal.png|<small>L</small>-alanin (Ala / A)
Datoteka:L-arginine-skeletal-(tall).png|<small>L</small>-arginin (Arg / R)
Datoteka:L-asparagine-skeletal.png|<small>L</small>-asparagin (Asn / N)
Datoteka:L-aspartic-acid-skeletal.png|<small>L</small>-asparaginska kiselina (Asp / D)
Datoteka:L-cysteine-skeletal.png|<small>L</small>-cistein (Cys / C)
Datoteka:Kwas glutaminowy.svg|<small>L</small>-glutaminska kiselina (Glu / E)
Datoteka:L-glutamine-skeletal.png|<small>L</small>-glutamin (Gln / Q)
Datoteka:Glycine-skeletal.png|<small>L</small>-glicin (Gly / G)
Datoteka:L-histidine-skeletal.png|<small>L</small>-histidin (His / H)
Datoteka:L-isoleucine-skeletal.svg|<small>L</small>-izoleucin (Ile / I)
Datoteka:L-leucine-skeletal.png|<small>L</small>-leucin (Leu / L)
Datoteka:L-lysine-skeletal.svg|<small>L</small>-lizin (Lys / K)
Datoteka:L-methionine-skeletal.png|<small>L</small>-metionin (Met / M)
Datoteka:L-phenylalanine-skeletal.png|<small>L</small>-fenilalanin (Phe / F)
Datoteka:Amminoacido prolina formula.svg|<small>L</small>-prolin (Pro / P)
Datoteka:L-serine-skeletal.svg|<small>L</small>-serin (Ser / S)
Datoteka:L-threonine-skeletal.png|<small>L</small>-treonin (Thr / T)
Datoteka:L-tryptophan-skeletal.png|<small>L</small>-triptofan (Trp / W)
Datoteka:L-tyrosine-skeletal.png|<small>L</small>-tirozin (Tyr / Y)
Datoteka:L-valine-skeletal.png|<small>L</small>-valin (Val / V)


## Nastajanje dipeptida
Dvije aminokiseline mogu se međusobno vezati tako da reakcijom između karboksilne skupine jedne i amino skupine druge aminokiseline nastane amid. Tako nastali amidi zovu se peptidi, a veza između njih je amidna (peptidna) veza. Prema broju aminokiselina u peptidu, oni mogu biti: dipeptidi te polipeptidi (veći broj aminokiselina, oko 50) i proteini. Polipeptidi i proteini su prirodni polimeri (poliamidi).

Ovisno o tome koja od aminokiselina reagira s amino skupinom, ili karboksilnom skupinom, dvije se aminokiseline mogu međusobno vezati na dva načina. Stoga iz dvije aminokiseline mogu natati dva različita dipeptida, u kojim a aminokiselina na početku lanca ima slobodnu aminoskupinu, a ona kraju lanca karboksilnu skupinu.

## Vanjske veze

* Popis aminokiselina