Mitra Mitrović

**Mitra Mitrović** (Požega, 6. 9. 1912 - Beograd, 4. 4. 2001) je bila spisateljica, učesnica narodnooslobodilačke borbe i prva ministarka u istoriji Srbije.

Mitra je jedna od najpoznatijih srpskih revolucionarki i komunistkinja; njen rad spada u najznačajniju feminističku baštinu. U periodu Kraljevine Jugoslavije je bila jedna od osnivačica Omladinske sekcije Ženskog pokreta i urednica emancipatorskog lista *Žena danas* (1936–1940).

U antifašističkom ratu je bila član redakcije lista Borba, jedna od glavnih organizatorki i vođa AFŽ-a i većnik AVNOJ-a.

Nakon rata, bila je ministarka prosvete u Vladi NR Srbije.

## Biografija

Mitra je rođena 6. septembra 1912. godine u Požegi. Bila je jedno od petoro dece železničkog činovnika i domaćice. Otac je umro od tifusa u Prvom svetskom ratu. Mati se školovala i odškolovala sve petoro dece – četiri kćeri i sina Živana, kasnije poznatog novinara. Kao nadarena učenica, Mitra je dobila stipendiju koja joj je omogućila studije u Beogradu.

### Studentski pokret

Beogradski univerzitet je u to vreme bio snažno uporište levice čije su ideje jednakosti i slobode ponele mnoge darovite mlade ljude iz svih društvenih slojeva. Tokom studija na Filozofskom fakultetu, Mitra je pristupila studentskom revolucionarnom pokretu i 1931. godine postala članicom Saveza komunističke omladine Jugoslavije (SKOJ). Bila je jedna od najaktivnijih studenata-komunista na Beogradskom univerzitetu. Učestvovala je u svim akcijama i demonstracijama koje je tada ilegalna Komunistička partija Jugoslavije organizovala na Univerzitetu.

U članstvo Komunističke partije Jugoslavije primljena je 1933. godine na Filozofskom fakultetu. Izvršavala je razne partijske zadatke, išla je kao kurir u unutrašnjost i prenosila partijski i ilegalni propagandni materijal. U atmosferi kad vlast na svaki pokret kao odgovor ima samo represiju, i Mitra je u toku studija vise puta hapšena.

### Ženski pokret

Diplomirala je 1934. godine na Filozofskom fakultetu, na grupi za srpskohrvatski jezik i književnost, nakon čega se zaposlila u Skupštini grada Beograda. Služila je u to vreme kao veza za članove Centralnog komiteta KPJ i instruktore iz inostranstva. Godine 1935. uključila se u Ženski pokret, gde je formirala Omladinsku sekciju Ženskog pokreta i bila njena prva predsednica. Bila je u grupi koja je osnovala list *Žena danas* i bila član redakcije ovog lista. Ubrzo, njeno ime postaje neodvojivo od širokog antifašističkog pokreta žena izvan Univerziteta i emancipatorskog lista *Žena danas*.

Njena velika ljubav sa već poznatim revolucionarom, robijašem i piscem Milovanom Đilasom, rođena je u tim vremenima.

Godine 1939. poslata je kao instruktor u partijsku organizaciju u fabrici Vlade Ilića i u tom svojstu učestvovala u organizovanju štrajkova u ovoj, kao i u drugim fabrikama. U godinama pred Drugi svetski rat, bila je članica Rejonskog komiteta KPJ na Dorćolu i Komisije za rad među ženama pri Pokrajinskom komitetu KPJ za Srbiju.

### Drugi svetski rat

U vreme okupacije Kraljevine Jugoslavije, samo dan po ulasku Nemaca u Čačak, 18. aprila 1941. godine u Virovu, u kući poznatog revolucionara Milojka Ćirjakovića, održan je sastanak istaknutih komunista sa područja Čačka i Užica, kome su prisustvovali Petar Stambolić, Miloš Minić, Mitra Mitrović i mnogi drugi. Na sastanku je razmatrana situacija koja je nastala posle kapitulacije Jugoslovenske vojske. Donet je zaključak da se radi na pripremi naroda za oružanu borbu, pa u tom cilju, treba prikupljati oružje i vojnu opremu i skrivati ih da ne padnu u ruke okupatoru.

Mitra je potom radila u Rejonskom komitetu KPJ na Dorćolu. Jula 1941. godine bila je uhapšena i poslata u Banjički logor, odakle je posle mesec dana prebačena u zatvorsku bolnicu u Vidinskoj ulici. Uz pomoć stražara uspela je da pobegne, zajedno sa Verom Vrebalov i Natom Hadžić. Oktobra 1941. godine prebacila se u Mačvanski partizanski odred, a zatim u oslobođeno Užice, gde je radila u Agitpropu i postala član Pokrajinskog komiteta KPJ za Srbiju i član Glavnog Narodnooslobodilačkog odbora Srbije, u kome je radila na pitanjima prosvete i školstva. Novembra 1941. godine s Glavninom partizanskih snaga povukla se iz Užica u Sandžak, i sve vreme bila na rukovodećim partijskim dužnostima u Narodnooslobodilačkom pokretu.

Nakon pohoda partizana u Bosansku Krajinu i stvaranja oslobođene teritorije poznate kao ’Bihaćka republika’, 1. oktobra 1942. je obnovljeno izlaženje lista *[[Borba (novine)|Borba]]* u selu Driniću. Mitra Mitrović je radila kao član redakcije *Borbe* i učestvovala je u organizovanju Antifašističkog fronta žena. Na Zemaljskoj konferenciji u Bosanskom Petrovcu, decembra 1942. godine izabrana je za člana Centralnog odbora AFŽ Jugoslavije, a na Prvom zasedanju AVNOJ-a u Bihaću izabrana je za člana AVNOJ-a. Kasnije je o Bosanskoj Krajini i tom periodu pisala kao o najsvetlijem periodu Narodnooslobodilačke borbe.

Sa Trećom divizijom, prošla je bitku na Sutjesci 1943. godine:

Leta 1944. godine je boravila na otoku Visu, gde se tada nalazio Vrhovni štab NOVJ. Oktobra 1944. godine s partizanskim jedinicama prešla je u Srbiju. Radila je kao član Pokrajinskog komiteta KPJ za Srbiju, a od osnivanja Komunističke partije Srbije, maja 1945. godine, član Agitpropa Centralnog komiteta.

### Period SFRJ

Bila je ministarka prosvete u Prvoj Vladi Narodne Republike Srbije. Kasnije se nalazila na funkcijama - predsednika Saveta za prosvetu i kulturu Vlade NR Srbije i direktora Saveznog zavoda za školstvo. Birana je za narodnog poslanika Narodne skupštine Srbije i Savezne skupštine SFRJ u više saziva. Bila je član Centralnog komiteta Saveza komunista Srbije i član Centralnog komiteta Saveza komunista Jugoslavije.

Početkom 1950-ih godina, ona se solidariše sa pobunom Milovana Đilasa, iako tada već nisu bili u braku. Deleći sudbinu svih kritičara komunističke partije iznutra, Mitra Mitrović je uklonjena sa političke scene u svojoj četrdeset prvoj godini.

Prvo i poslednje oglašavanje Mitre Mitrović posle decenija ćutanja došlo je krajem 1980-ih godina, posle prvih javnih Đilasovih istupa. Njeni tekstovi svedoče o njihovoj nadi da se, posle sloma rigidnog režima, Jugoslavija okreće demokratiji. Brutalni šovinizam koji se pretočio u krvavu ratnu zbilju, uništio je tu nadu.

Umrla je aprila 2001. godine u Beogradu.

## Porodica

Bila je prva supruga Milovana Đilasa, s kojim je bila u braku od maja 1936. do marta 1952. godine. S njim je 1948. dobila ćerku Vukicu.

## Književi rad
Aktivno se bavila spisateljskim radom. Sarađivala je u dnevnoj štampi i časopisima *[[Letopis Matice srpske]]* i *Delo*. Objavila je knjige:

* *Pravo glasa žena dokaz i oruđe demokratije*, 1945,
* *Ratno putovanje*, memoari, 1953,
* *[[Veselin Masleša]]*, portret, 1956,
* *Položaj žene u savremenom svetu*, 1960.

## Odlikovanja

Nosilac je Partizanske spomenice 1941. i drugih jugoslovenskih odlikovanja među kojima su:
* Orden narodnog oslobođenja, 
* Orden bratstva i jedinstva sa zlatnim vencem, 
* Orden zasluga za narod sa zlatnom zvezdom i 
* Orden zasluga za narod sa srebrnim zracima.

## Literatura
* **Žene Srbije u NOB**. Beograd: Nolit, 1975. godina

## Izvori

## Povezano
* Žene u Narodnooslobodilačkoj borbi

## Vanjske veze

* Republika - Latinka Perović o Mitri Mitrović
* Mitra Mitrović: LIST »BORBA« (NERETVA - zbornik, knjiga 1)
* Mitra Mitrović: MALA SEĆANJA (SUTJESKA - ZBORNIK RADOVA: knjiga V)