Partizanska bolnica u Jasikovcu

**Partizanska bolnica Jasikovac** je bila jedna od nekoliko izgrađenih bolnica tokom Narodnooslobodilačke borbe (NOB) u Drugom svjetskom ratu, u planini Klekovači, Bosanski Petrovac, Bosna i Hercegovina.

## Podizanje
Krajem avgusta 1942. godine u selu Driniću kod Bosanskog Petrovca, u kućama, pomoćnim objektima i školi, bila je privremeno smještena Centralna bolnica NOVJ pri Vrhovnom štabu NOVJ-e. Položaj bolnice bio je otežan svakodnevnim prilivom novih ranjenika, tako da je u jednom trenutku imala oko 700 ranjenika i oboljelih boraca. Pojavila se potreba za izgradnjom novog bolničkog objekta. Za lokaciju je izabrana lokacija Jasikovac na planini Klekovača (1962 m.) čijim padinama je prolazila Štajnbas-Šipadova šumska željeznička pruga. Za izgradnju bolničkog paviljona u Jasikovcu i neposredno rukovođenje njenom gradnjom, zaduženi su bili ng. arhitekta Desa Jovanović, borac I proleterske brigade i građevinski tehničar Vid Zorić, iz Drvara. Izgrađeni paviljon za partizansku bolnicu, predstavljao je, po svojim razmjerama, jedan od najvećih objekata te vrste u vrijeme narodnooslobodilačke borbe.

Izgradnja je počela 19. septembra 1942. godine, a paviljon je naseljen oboljenim od tifusa 1. novembra iste godine. Preostali manji radovi tekli su do kraja novembra. Bolnički paviljon u Jasikovcu sastojao se iz više objekata, glavnih i pratećih, a njegov kapacitet iznosio je ukupno oko šest stotina postelja. Zbog nedostatka eksera bila je sprovedena radna akcija preko omladinskih organizacija i aktiva SKOJ-a, pa su omladinci i omladinke iz na izgorjelim zgradama vadili i ispravljali eksere, sortirali i otpremali na gradilište. Slični pri mjeri primjenjivani su za nabavku i drugog građevinskog materijala. 

Na gradilišta je pristizalo svakodnevno na stotine i stotine radnika među kojim je bio i veliki broj zanatlija raznih struka: sjekača, tesara, stolara, bravara, zidara, kovača, minera i drugih. U nedostatku neophodnih zanatlija vršeno je povlačenje pojedinih boraca iz partizanskih jedinica, iz vojno-pozadinskih organa vlasti i drugih političkih organizacija.

Osposobljavanjem željezničke pruge na relaciji Drvar — Oštrelj — Sanica, u mnogom je doprinijelo da se otklone problemi transporta građevinskog materijala, hrane i ostalog materijala. Pored željeznice, bila su mobilisana i druga transportna sredstva, kao što su konjske, volovske i druge zaprege. Posebnu teškoću predstavljao je nedostatak telefonskih veza, pa je osposobljena linija duž pruge Oštrelj — Srnetica, na koju je povezano gradilište u Jasikovcu. Jedna grupu od oko 40 četnika, pokušala je da napadne bolnicu, ali je blagovremeno spriječena. 

Izuzev što je pretrpio jedan požar, Jasikovac je besprijekorno funkcionasao sve do kraja januara 1943. godine, kad je 10 februara, usljed ofanzive Sila osovine bilo evakuisano 600 tifusnih bolesnika. Dan kasnije bolnica je razorena bombardovanjem iz vazduha.

U Jasikovci su radili ljekari: Frida Gutman, Oskar Ginzberger, Stanko Martinović, Bušatlić (zarobljenik) i dva italijanska zarobljena ljekara. 

## Evakuacija
Dvadeset i sedmog januara 1942. god Bihać je pao u njemačke ruke i istog dana je evakuisana grmečka Centralna bolnica i premještena na južno podnožje planine, u selo Marjanovića Do kod Bosanskog Petrovca. Slijedila je i evakuacija svih odjeljenna Centralne bolnice Vrhovnog štaba iz petrovačkog bazena u Drvar i okolinu, ukupno oko 1.200 ranjenika i bolesnika. U drvarskoj kotlini došlo je do znatne koncentracije ranjenika koji su pristigli i iz Like, preko Martin Broda, iz Banije i Korduna nekoliko dana prije pada Bihaća i Like. Tako se već pod kraj januara oko Drvara zateklo oko 2500 ranjenika i bolesnika. Gradić Drvar i sva sela oko grada bili su zaposjednuti bolnicama. 

Ranjenici su bili odvojeni od bolesnika i bili klasificirani prema sposobnosti njihovog kretanja: u pješake, konjanike i nepokretne na nosilima. Prema ovoj formaciji raspoređeno je i sanitetsko osoblje i materijal. Na taj način postignuta je prilična manevarska gotovost. Za pokret je bilo pripremljeno oko 2.200 ranjenika i bolesnika. Bolesnici iz Jasikovca su se vozom prebacili do Mliništa. Kolona ranjenika i bolesnika stigla je u Glamočko polje 12-og marta, gdje je bilo mjesto posljednjeg okupljanja. Za vrijeme cijelog marša ka Neretvi i dalje, ova osebujna kolona rastezala se u dužini i do 70 kilometara.

## Izvori