Bespolno razmnožavanje

**Bespolno**, **vegetativno ** ili **aseksualno razmnožavanje** jest proces u kojem organizmi stvaraju genetički slične ili identične sopstvene kopije, bez doprinosa genetičkog materijala nekog drugog organizma. Poznato je i pod nazivima bespolna reprodukcija i nespolno razmnožavanje.

Bakterije se  bespolno  dijele putem binarne fisije; virusi preuzmu kontrolu nad ćelijom  domaćina da bi proizveli  više virusa; hidra  i kvasac su u mogućnosti da se razmnožavaju pupljenjem. Ovi organizmi često ne posjeduju različite spolove, a   sposobni su  za "cijepanje"  u dva ili više sopstvnih  primjeraka. Većina biljaka  imaju sposobnost za bespolnu reprodukciju, kao  i mrav vrste *Mycocepurus smithii*.  Smatra se da  se u potpunosti i redovno  razmnožavaju aseksualnim putem.

Najpoznatiji primjeri bespolnog razmnožavanja se primjenjuju u voćarstvu ili hortikulturi, gdje se od pojedinih biljnih tkiva i oragana dobijaju cjelovite nove jedinke. Najčesći reprodukcijski materijal su reznice izdanaka, listovi, pupovi, položenice, stoloni, podanci, gomolji, rizomi i druge pogodne vegetativne strukture.

Suvremeni način vegeteativnog razmnožavanja u ovim i drugim oblastima je putem kulture tkiva, kojom se jedna biljka može umnožiti u praktično beskonačno mnogo primjeraka.
 
Neke vrste koje se reproduciraju bespolno, kao što su hidra i  kvasac  mogu i spolno.  Na primjer, većina  biljaka je sposobna za vegetativno razmnožavanje – reprodukciju bez sjemena ili spora,  može se reproducirati i seksualno. Isto tako, bakterije mogu razmjenjivati genetičke informacije, tj. rekombinirati genetički materijal,  putem povremenog konjugiranja.

Drugi načini aseksualna reprodukcije uključuju partenogenezu, fragmentaciju i formiranje spora,  koji uključuju samo mitozu. 
*Partenogeneza je rast i razvoj embriona ili sjemena bez oplodnje  jajeta spermatozoidom. Prirodno se  javlja u nekim vrstama, uključujući i niže biljke  (gdje se naziva apomiksija), beskičmenjaka (npr.  dafnija  uši, neke pčele  i parazitske  osice)  i kičmenjaka  (npr. neki reptili ribe, uključujući i ajkule, a vrlo rijetko i ptice).

Ponekad se također koristi za opisivanje reprodukciju u hermafroditnih vrsta,  koje se mogu samostalno oploditi.

## Povezano
*Razmnožavanje
*Spolno razmnožavanje

## Naizmjenična seksualna i aseksualna reprodukcija

 
Neke vrste vrše prelaze između seksualne i aseksualne strategije u zavisnosti od okolnosti, što je sposobnost poznata kao **[[heterogamija]]**. Alternacije su uočene kod nekoliko vrsta rotatorija (ciklična partenogeneza e.g. kod vrste Brachionus) i nekoliko tipova insekata, kao što su listne uši koje pod određenim uslovima proizvode jaja koja ne prolaze kroz mejozu, te tako kloniraju sebe. Južnoafričke pčele ''Apis mellifera'' podvrsta. ''capensis'' se mogu reprodukovati aseksualno putem procesa zvanog telitoki. Nekoliko vrsta vodozemaca, reptila, i ptica ima sličnu sposobnost (pogledajte na primer partenogenezu). Slatkovodni ljuskar *[[Daphnia]]* se reprodukuje putem partenogeneze u proleće da bi brzo popunio jezera, zatim prelazi na seksualnu reprodukciju sa povećanjem intenziteta kompeticije i predacije. Još jedan primer su već pomenute monogonontne rotatorije roda Brachionus, koje se reprodukuju putem ciklične partenogeneze: pri niskim gustinama populacije ženke se reprodukuju aseksualno, dok se pri većim gustinama hemijski znaci akumuliraju i indukuju prelaz na seksualnu reprodukciju. Mnogi protisti i gljive alterniraju između seksualne i aseksualne reprodukcije.

Sluzava plesan *[[Dictyostelium]]* podleže binarnoj fiziji (mitozi) u obliku jednoćelijske amebe pod povoljnim okolnostima. Međutim, kad okolnosti nisu povoljne, ćelije formiraju agregate i slede jedan od dva različita razvojna puta, u zavisnosti od uslova. U društvenom putu, one formiraju višećelijskog puža koji zatim formira plodonosno telo sa aseksualno generisanim sporama. U seksualnom putu, dve ćelije se spajaju da formiraju gigantsku ćeliju koja se razvija u veliku cistu. Kad ta makrocista proklija, ona oslobađa stotine amebnih ćelija koje su produkt mejotičke rekombinacije između dve originalne ćelije.

Hife obične plesni (*[[Rhizopus]]*) imaju sposobnost da proizvedu mitotičke kao i mejotičke spore. Mnoge alge slično tome prelaze između seksualne i aseksualne reprodukcije. Brojne biljke koriste seksualni i aseksualni način formiranja novih biljki, neke vrste menjaju svoje primarne modove reprodukcije od seksualnih do aseksualnih sa promenom okolnosti životne sredine.

## Reference

## Literatura

* Graham, L., J. Graham, & L. Wilcox. 2003. *Plant Biology*. Pearson Education, Inc., Upper Saddle River, N.J.: pp.&nbsp;258–259.
* Raven, P.H., Evert, R.F., Eichhorn, S.E. 2005. *Biology of Plants*, 7th Edition. W.H. Freeman and Company Publishers, NY.
* Avise, J. 2008. *Clonality: The Genetics, Ecology, and Evolution of Sexual Abstinence in Vertebrate Animals*. Oxford University Press
* Friedrich W. Stöcker, Gerhard Dietrich (Hrsg.): *Brockhaus abc Biologie*. 7. Auflage. Brockhaus, Leipzig, 1986, .

## Vanjske veze

* Asexual reproduction 
* Intestinal Protozoa