Anoksija

**Anoksija** () je poremećaj koji se karakteriše; smanjenjenjem nivoa kiseonika u tkivima ispod njegovih fizioloških vrednosti, potpunim nedostatkom kiseonika u organizmu zbog prekida njegovog dolaska u tkiva i nesposobnsgi ćelija da koriste kiseonik za normalnu funkciju. Prema brzini nastanka razlikuju se dve vrste anoksije; brzonastajuća ili akutna anoksija i sporonastajuća ili hronična anoksija. 
## Suprotstavljeni stavovovi
Prema *Arturu Gajtonu*, eminentnom fiziologu, u praksi se neki termini vezani za poremećaje u distribuciji kiseonika u procesu disanja pogrešno koriste:
* **Anoksija** u suštini znači da kiseonika uopšte nema, ali se ovaj termin češće primenjuje za označavanje smanjene količine kiseonika. Ispravniji naziv (po Gajtonu) za smanjenje količine kiseonika u organizmu bio bi hipoksija.
* **Anoksemija**, znači da u krvi nema kiseonika, ali se i ovaj termin u svakodnevnoj praksi koristi da označi da je zapravo količina kisenika u krvi smanjena. Bolji termin (po Gajtonu) za ovaj poremećaj je hipoksemija.

## Etiologija
Etiološki gledan najčešći uzroci anoksije su:
* Povrede sa zapušenjem disajnih puteva (zapušenje nosa i usta, zapušenje ždrela i grkljana, zapušenje dušnika i dušnica)
* Utopljenje
* Povrede koje nastaju stezanjem (zagušenje-stezanje vrata šakom odnosno šakama, zadavljenje-stezanje vrata omčom koju zateže neka živa ili neživa sila, vešanje-stezanje vrata omčom koju pasivno zateže težina sopstvenog tela), 
* Stezanje ili pritisak na grudni koš u toku nekih hirurških zahvata 
* Razni oblici šoka.
* Akutna trovanja
* Porođaj 
* Boravak na visini
* Bolesti krvi (anemija)
* Teška iskrvarenja

## Patofiziologija
Nedovoljna količine kiseonika u atmosferi izaziva pad parcijalnog pritiska kiseonika u udahnutom vazduhu, i ima za posledicu smanjenje oksigenacije hemoglobina u plućnim kapilarima. Kod ovog poremećaja u svim etapama transporta kiseonika u organizmu njegove vrednosti su smanjene, tj. značajno su niže od fizioloških, navedenih u donjoj tabeli. Mogu nastati zbog:
* zagađenja atmosfere izduvnim gasovima, parama, dimom i drugim isparenjima, 
* u toku boravka na visokim planinama ili u atmosferi na velikim visinama, 
* u toku incidenata u rudnicima i podzemnim jamama, 
* u vazduhoplovstvu, 
* kosmičkim letovima, 
* podvodnim aktivnostima, 
* zbog povreda i drugih mehaničkih zapušenja usta i nosa ili stazanja disajnih puteva.

**<big>Koncentracija gasova u vazduhu i krvi</big>**



## Vrste anoksije
Prema brzini nastanka i težini kliničke slike razlikuju se dve vrste anoksije;
### Akutna anoksija
Akutna ili brzonastajuća anoksija, prvi je tip anoksije koja se karakteriše izraženim znacima i simptomima nedovoljnog snabdevanja kiseonikom vitalnih organa u toku jednog ili dva minuta posle prekida funkcije disanja. Ona dovodi do težih poremećaja razmene gasova u ćelijama, što ima za posledicu poremećaj funkcije najznačajnijih vitalnih organa kao što su mozak i srce.

Posledice akutne anoksije zavise od brzine njenog razvoja, i teža su ukoliko su ćelije različitije ili svojstvenije. Vreme za koje pojedino tkivo može da se održi u funkciji iznosi; oko šest do osam minuta (za mozak), 20 do 30 minuta (za bulbus), 120 minuta za mišiće itd. Anoksija mozga i srčanog mišića može dovesti do naglog prekida moždanih funkcija, zastoja srčanog rada, i nastanka smrti.

Akutna anoksija ploda u trenutku porođaja, nastala kao posedica kompresije, može da dovede do pojave encefalopatije, ili gluvoće, kod novorođenčeta.

### Hronična anoksija
Drugi tip anoksije je hronična forma anoksije, koja može da nastane kao posledica;
;Anoksična anoksija
Ovaj oblik anoksije nastaje kao posledica nedovoljnog zasićenja hemoglobina arterijske krvi kiseonikom, najčešće zbog njegove nedovoljne količine u plućima. Ona može nastati npr. kod visinske bolesti, kada je uslovljene smanjenim parcijalnim pritiskom kiseonika u udahnutom vazduhu na velikim visinama.
;Anemijska anoksija 
Anemijska anoksija nastaje kao posledica nedovoljne količine hemoglobina u cirkulišućoj krvi, zbog iskrvarenja ili anemijskih bolesti. 
;Zastojna anoksija 
Nastaje kao posledica smanjenog ili nedovoljnog proticanja krvi u tkivam (sistemska anoksija) ili do samih ćelija (ćelijska anoksija), zbog ozbiljno narušene cirkulacije u krvnim sudovima i kapilarima.

Takav oblik anoksije srećemo kod srčanog mišića, zbog nesposobnosti venačnog krvotoka da snabde miokard dovoljnim količinama kiseonika, kod anoksije novorođenčeta zbog narušene funkcije krvotoka, produženim trajanjem trudnoće ili porođaja.
;Histotoksična anoksija
Zbog enzimskih poremećaja u tkivima ili narušene funkcije hemoglobina (npr kod raznih trovanja), u ovoj anoksija tkiva i ćelije nisu u mogućnosti da koriste kiseonik, iako ga u plućima ili krvi ima u dovoljnim količinama.
;Ostali oblici anoksije 
Razni oblici anoksije mogu nastati ili se kasnije javiti i; prilikom anestezije, u toku nekih hirurških zahvata ili u raznim oblicima šoka.

## Izvori

## Literatura
* Cavusoglu H, Kayserilioglu A, Terzioglu M. The effects of general hypoxic hypoxia and renal ischemia on erythropoietin production. Arch. Int. Physiol. Biochim. 1969 May;77(2):260-74. [PubMed]
* Balachandran JS, Masa JF, Mokhlesi B. Obesity Hypoventilation Syndrome Epidemiology and Diagnosis. Sleep Med Clin. 2014 Sep;9(3):341-347. [PMC free article] [PubMed]

## Vanjske veze