Kinematografija Rusije

**Ruska kinematografija** je nastala za vrijeme Ruskog Carstva, razvila se u Sovjetskom Savezu, te je u godinama nakon raspada SSSR-a ruska filmska industrija ostala međunarodno prepoznata. U 21. vijeku je ruska kinematografija postala međunarodno popularna s hitovima kao što su: *[[Dom durakov]]*, *[[Noćna straža (film, 2004)|Noćna straža]]* i *[[Brat (film, 2007)|Brat]]*.

## Historija
### Ruska carska kinematografija

Prvi su film u Rusko Carstvo donijela braća Lumière, koji su prikazali filmove u Moskvi i Sankt Peterburgu u maju 1896. Istog je mjeseca njihov snimatelj C. Cerf napravio prvi film u Rusiji, snimku krunidbu Nikole II. u Moskovskom Kremlju.

A. Drankov je 1908. producirao prvi ruski narativni film, *[[Stjenjka Razin (film, 1908)|Stjenka Razin]]*, koji se temelji na popularnim narodnim pjesamama, a režirao ga je V. Romaškov. L. Starevič je 1910. snimio prvi ruski animirani film (prvi lutkarski film s pričom, snimljen tehnikom *stop* animacije) *[[Lucanus Cervus]]*. Među značajnijim ruskim filmašima tog razdoblja nalaze se A. Hanžonkov i I. Mozžuhin, koji je režirao film *Oborona Sevastopolja* (1912.), te J. Protazanov s biografskim filmom *[[Odlazak velikog starca]]* o Lavu Tolstoju.

Tokom Drugog svjetskog rata uvoz filmova je drastično pao, a ruski filmaši su snimali antinjemačke i nacionalističke filmove. 1916. snimljeno je 499 filmova, triput više nego tri godine ranije.

Ruska revolucija je donijela više promjena, pojavilo se mnoštvo filmova sa protucarskim temama. Posljednji važni film tog razdoblja je *[[Otac Sergije (film, 1918)|Otac Sergije]]* (1918.), koji je postao prvi novi film prikazan u sovjetskom razdoblju.

### Sovjetska kinematografija

Iako je ruski jezik dominirao u sovjetskim filmovima, sovjetska kinematografija je uključivala i filmove Armenske SSR, Gruzijske SSR, Ukrajinske SSR, te u nešto manjoj mjeri Litvanske SSR, Bjeloruske SSR i Moldavske SSR. U većem dijelu historije Sovjetskog Saveza, s iznimkama 1920-ih i kasnih 1980-ih, film je bio podvrgnut cenzuri i birokratskoj kontroli, a sadržaj vrlo ograničen. Usprkos tome, sovjetski filmovi su postizali značajne uspjehe od 1950-ih nadalje, djelomično zbog, slično kao i u drugim kinematografijama Istočnog bloka, odražavanja napetosti između individualne kreativnosti i državom nametnutih ograničenja.

Kao i 1920-ih, film se bavio društvenim i političkim događajima tog vremena. Stoga je najvažniji film tog razdoblja bio *[[Oklopnjača Potemkin]]* S. Ejzenštejna, ne samo zbog prikaza događaja koji su doveli do revolucije 1905., već i zbog inovativnih filmskih tehnika (npr. skokoviti rez). Od drugih filmova vrijedi spomenuti film *[[Mati (film, 1926)|Mati]]* (1926.) V. Pudovkina i *[[Čovjek sa kamerom]]* D. Vertova (1929.).

Međutim, s jačanjem staljinističke vlasti i pojavom socrealizma kao državne politike, koji je vladao slikarstvom i kiparstvom sve do filmske umjetnosti, sovjetski je film bio gotovo sasvim pod totalnom kontrolom države.

Značajniji su filmovi bili *[[Cirk (film, 1936)|Cirk]]* (1936.), jedan od najpopularnijih filmova 1930-ih, *[[Aleksandar Nevski (film)|Aleksandar Nevski]]* i *[[Ivan Grozni (film)|Ivan Grozni]]*, popularni filmovi 1940-ih. Ubrzo nakon kraja Drugog svjetskog rata, pojavili su se filmovi u boji, npr. *[[Kameni cvijet]]* (1947.), *[[Legenda o zemlji sibirskoj]]* (1947.) i *[[Kubanski kozaci (film)|Kubanski kozaci]]* (1949.).

Kasnih 1950-ih i ranih 1960-ih, iako je još postojala cenzura, sovjetskim filmašima je dano više slobode, pa su se pojavili filmovi *[[Balada o vojniku (film)|Balada o vojniku]]*, koji je osvojio nagradu BAFTA-e za najbolji film 1961., *[[Dizalice lete]]*, *[[Visina (film)|Visina]]* (1957.), koji se smatra jednim od najboljih filmova 1950-ih (također je postao osnova pokreta autorske pjesme).

Tokom 1970-ih se pojavio niz filmova koji su pridobili međunarodnu pažnju, uključujući *[[Solaris (film)|Solaris]]* A. Tarkovskog (1972.), *Semnadcat' mgnovenij vesny*, koji je stvorio besmrtni lik Standartenführera Stierlitza, *[[Bijelo Sunce u pustinji]]* (1970.) i "crveni vestern" ili "ostern", sovjetsku inačicu vesterna.

Pojavom perestrojke i glasnosti sredinom 1980-ih sovjetski filmovi su se okrenuli ranije cenzuriranim temama kao što su ovisnost o drogama, npr. *[[Igla (film)|Igla]]*, te seksualnost i alijenacija u sovjetskom društvu, npr. *[[Mala Vera]]*.

## Nova ruska kinematografija
### 1990-te

U ruskoj kinematografiji 1990-ih pojavile su se nove mogućnosti i teme.

Drama *[[Ispijeni suncem]]* (1994.) N. Mihalkova je priča o maloj seoskoj zajednici za vrijeme staljinizma, u kojoj nova vremena poremete njihov idilični život i izmijene njezine likove i sudbine. Film je dobio Oscara za najbolji strani film.

P. Čuhraj je snimio film *Vor* (1997.), o majci i sinu koji pronalaze zaštitu u oficiru za kojeg se kasnije ispostavi da je kriminalac. Film je dobio šest nacionalnih nagrada *Nika* (ruska inačica američkog Oscara), posebnu nagradu u Veneciji i nominaciju za Oscara.

*[[Zemlja gluhih (film)|Zemlja gluhih]]* Valerija Todorovskog (1998.) je komedija koja se temelji na zapletu R. Litvinove, a parodira Rusiju 1990-ih kao put dviju prijateljica koje se nađu u borbi između dvaju klanova – gluhih i onih koji čuju.

Ozbiljna melodrama D. Meshijeva *[[Ženskaja sobstvennost']]* (1999.) govori o suptilnom odnosu između mladog studenta i starije glumice koji se pretvorio u ljubavnu vezu. Očekivana smrt jednog od protagonista suočava drugog s gorkom usamljenošću.

*[[East/West]]*, film nastao u koprodukciji nekoliko zemalja, govori o obitelji koja se vratila u SSSR u ranim godinama staljinizma.

### 2000-te
*[[Povratak (film)|Povratak]]* (2003.) A. Zvjaginceva, dobitnik *[[Zlatni lav|Zlatnog lava]]*, govori o promjeni koju donosi povratak oca u život dvojice braće.

*[[Ruska arka]]*, film A. Sokurova iz 2003., snimljen je u jednom kadru u trajanju od 96 minuta u Ermitažu, te u snolikoj naraciji pripovijeda o klasičnoj ruskoj kulturi koja plovi u Arci.

Popularne su i ekranizacije detektivskih romana B. Akunjina, čija je radnja smještena u predrevolucijsku Rusiju i razvija se oko avantura E. Fandorina: *[[Azazel (film)|Azazel]]* (2002.), *[[Turski gambit (film)|Turski gambit]]* (2005.) i *[[Državni savjetnik]]* (2005.).

O životu u manastiru i čudima govori film *[[Otok (film, 2006)|Otok]]* (2006.) P. Lungina. Film je dobio pohvalne kritike i mnogobrojne nagrade.

*[[Paragraf 78]]* M. Hleborodova iz 2007. bio je kritiziran zbog razdvajanja na dva dijela, *Punkt 1* i *Punkt 2*.

Živopisni mjuzikl *[[Stilist (film)|Stilist]]* V. Todorovskog iz 2008., o stilu života mlade generacije u Sovjetskom Savezu, postigao je velik uspjeh zbog dubokoumnog i živog portretiranja 1950-ih.

### 2010-te
*Kak ja provjol etim letom* A. Popogrebskog, film o generacijskom jazu, snimljen u udaljenoj Čukotki, osvojio je *[[Zlatni medvjed|Zlatnog medvjeda]]* 2010. Iste je godine umjetnički film *[[Tihe duše]]* osvojio nagradu za najbolju fotografiju na Venecijanskom filmskom festivalu.

Jedan od mnogih uspješnih filmova u kojima se pojavljuju zapadnjački glumci i glumice je film *[[Vykrutasy]]* iz 2011. s Millom Jovovich.

T. Bekmambetov je jedan od najuspješnijih ruskih režisera u Hollywoodu s filmovima kao što su *Wanted* (2008.), s Angelinom Jolie i *[[Abraham Lincoln: Vampire Hunter]]* (2012.).

## Popis filmova s najvećom zaradom
Prema podacima od 14. 8. 2011.:
* *[[Ironija sudbine - nastavak (film)|Ironija sudbine - nastavak]]* (2007.)
* *[[Dnevna straža (film)|Dnevna straža]]* (2006.)
* *[[Admiral (film)|Admiral]]* (2008.)
* *[[Noćna straža (film, 2004)|Noćna straža]]* (2004.)
* *[[Samij lučšij film]]* (2008.)
* *[[Mongol (film)|Mongol]]* (2007.)
* *[[9. satnija (film)|9. satnija]] ([[2006. na filmu|2006.]])
* *Nenaseljeni otok* ([[2010. na filmu|2010.]])

== Festivali ==
* [[Međunarodni filmski festival u Moskvi]]
* Kinotavr (u [[Soči]]ju)
* Pacific Meridian (u [[Vladivostok]]u)
* Kinoshock (u [[Anapa|Anapi]])

== Izvori ==


== Vanjske veze ==

* [http://www.rosfilm.net RosFilm]  (arhiva od 8000 filmova na ruskom jeziku)
* [http://www.imdb.com/Sections/Countries/Russia/ Najpopularniji ruski filmovi]  na [[Internet Movie Database]]
* [http://www.imdb.com/Sections/Languages/Russian/ Filmovi na ruskom jeziku]  na [[Internet Movie Database]]
* Web Archive, [https://web.archive.org/web/20091028104026/http://geocities.com/rusatg/dir.htm Baza podataka ruskih filmova]
* [http://rusact.com Ruski filmski klub u SAD-u] 
* [http://www.russischerfilm.net/ Baza podataka ruskih filmova] (Univerzitet Innsbruck, Austrija)
* [http://european-films.net Nadolazeći europski filmovi]  (kritike, *traileri'', intervjui, vijesti i pregledi)