open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sinšariškun

**Sinsharishkun** (**Sin-shar-ishkun**, cca. 627 - 612. pne.), koji je prema nekim spekulacijama ista ličnost kao i Saràkos (Saracus) u tekstovima Berosa, bio je jedan od posljednjih vladara Asirskog Carstva.

Šinšariškun je bio jedan od sinova Asurbanipala, a možda i brat posljednjeg asirskog kralja Asurbalita II. On je posljednji asirski kralj koji se spominje u babilonskim zapisima. S obzirom na stanje u kojemu se nalazilo Carstvo, malo je suvremenih zapisa i malo se zna o vladavini ovog kralja. 

Historičari zbog toga špekuliraju kako je na vlast došao oko godine 627. pne. (ili 623. pne.), te da je njegov dolazak na vlast bio obilježen građanskim ratom, odnosno pobunom Sinshumulishira, a možda i sukobom sa starijim bratom Ashuretililanijem.

Nakon što je porazio svoje suparnike i zasjeo na prijestolje, Sinsharishkun se suočio s daleko opasnijom prijetnjom u obliku svog babilonskog vazala Nabopolasara, koji je godine 626. pne. digao ustanak protiv asirske vlasti. Time je započeo dugi i iscrpljujući rat u kojem se ispostavilo da su asirske snage istrošene ranijim, iako uspješnim Asurbanipalovim ratovima.

Nabopolasar je pokušao osvojiti Nippur, glavno asirsko uporište u Babiloniji, ali nije uspio zbog dolaska asirskih pojačanja. Međutim, imao je više sreće u bitci na otvorenom polju, okrunio se za kralja te započeo osvajati južnu Mezopotamiju.

Oko godine 624. pne. Šinšariškun je poduzeo pohod na jug, uspio ponovno osvojiti Uruk, ali ga je izgubio. Sljedeće godine - 623. pne. - planirani pohod na Babilon je spriječila pobuna u samoj Asiriji, odnosno dolazak neimenovanog uzurpatora koji je kraće vrijeme osvojio Ninivu. Šinšariškun je na kraju uspio izbaciti uzurpatora, ali je izgubio dragocjeno vrijeme i resurse za konačni obračun s Babiloncima.

Nabopolasar je godine 621. pne. osvojio Nippur, a godine 616. pne. uz pomoć svojih saveznika Medijaca krenuo na pohod na samu Asiriju. Za nekoliko godina su pali Ašur, Nimrud, a konačno i 612. pne. asirska prijestolnica, koja je pri tome potpuno razrušena. Sudbina samog kralja u tom dramatičnom događaju nije poznata, ali je vodstvo nad ostacima asirske države preuzeo Ašurbalit II.

## Reference
* N. Na'aman, ZA 81 1991 - Chronology and history in the late Assyrian empire
* S. Zawadzki, The fall of Assyria and Median-Babylonian relation in light of the Nabopolassar chronicle
Jeruzalemski Hram

**Hram u Jeruzalemu** ili **Sveti Hram** () je naziv za nekoliko građevina smještenih na Hramovoj Gori (Har HaBayit) u starom dijelu Jeruzalema. Kroz historiju su na tom mjestu sagrađena dva hrama, a budući Hram igra važnu ulogu u židovskoj eshatologiji. Prema klasičnim židovskim vjerovanjima, Hram (ili Hramova Gora) djeluje kao figurativni "nožac" Božjeg prisustva (Heb. "*[[shechina]]*") u fizičkom svijetu.

Prvi Hram je sagradio kralj Solomon za sedam godina u 10. vijeku pne. (godine 957. pne.). Bio je središte drevnog judaizma. Hram je zamijenio Mojsijev Tabernakul kao i Tabernakule u Shilohui, Novu i Givonu koji su dotada bila središta židovske vjere. Prvi Hram su uništili Babilonci godine 586. pne. Gradnja novog Hrama je započela 535. pne.; nakon pauze je rad ponovno započeo oko 521. pne. a konačno je dovršen 516. pne. te Hram bio posvećen 515. pne. Prema Knjizi o Ezri, ponovnu gradnju Hrama je dozvolio Kir Veliki i odobrio Darije Veliki. Pet vijekova kasnije, ovaj Drugi Hram je dogradio Herod Veliki oko godine 20. pne. Njega su, pak, uništili Rimljani godine 70. n.e. Usprkos toga što je Hram uništen, svi vanjski zidovi još stoje, a dugo se vjerovalo da samo zapadni zid stoji. Po Josifu, dvorišta i stubovi jerusalimskog hrama bili su plod helenske umetnosti. Danas se smatra da način uprave jerusalimskim hramom, opisan u Novome zavetu (uglavnom odnos između vlasti prvosveštenika i sanhedrina), potiče od uprave Ptolomeida.

Islamski oltar Kupola Stijene je stajala na mjestu Hrama od kraja 7. vijeka n.e.a džamija al-Aqsa, otprilike iz istog perioda, se nalazi u dvorištu Hrama.

Židovska eshatologija predviđa izgradnju Trećeg Hrama u Jeruzalemu zajedno s dolaskom Mesije, pa zato sljedbenici ortodoksnog i konzervativnog judaizma predviđaju Treći Hram.

## Izvori


## Literatura

* *[[Biblical Archaeology Review]]*, issues: July/August 1983, November/December 1989, March/April 1992, July/August 1999, September/October 1999, March/April 2000, September/October 2005
* Ritmeyer, Leen. *The Quest: Revealing the Temple Mount in Jerusalem.* Jerusalem: Carta, 2006. 
* Hamblin, William and David Seely, *Solomon's Temple: Myth and History* (Thames and Hudson, 2007) 
* Yaron Eliav, *God's Mountain: The Temple Mount in Time, Place and Memory* (Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2005)
Yuan Taotu

**Yuan Taotu** 轅濤塗 (umro cca. 625. pne., posthumni naziv "Xuanzhong" 宣仲) bio je plemić i diplomat kineske države Chen u periodu Proljeće i Jeseni. Kinezi ga smatraju pretkom svih osoba s prezimenom Yuan (袁). 

Yuan Taotu je bio daleki rođak kraljevske porodice Chen sa posjedom u mjestu Yangxia (Taikang, provincija Henan). Ime mu se spominje u *[[Anali Proljeća i Jeseni|Analima Proljeća i Jeseni]]*, *[[Zuo Zhuan]]u* i *[[Zapisi Velikog Historičara|Zapisima Velikog Historičara]]*. Godine 656. pne. pratio je vojvodu Huana od Qija na pohodu protiv južne države Cai te prisustvao historijskom sklapanju saveza raznih država doline Žute rijeke u Shaolingu. Pri povratku na sjever je, pak, sugerirao da vojska Qija ne prolazi kroz Chen i umjesto toga skrene na istok. Zbog tog savjeta je uhapšen i pušten tek kada je došlo do napada na Chen.

Država Chen je podržavala susjednu državu Chu u bitci kod Chengpua godine 632. pne. i bila poražen. Sljedeće je godine Yuan Taotu poslan kao predstavnik Chena u Diquan, kako bi obnovio vjernost države Chen prema Zhouu i savjetovao se o invaziji Zhenga. Zimi iste godine, prijestonasljednik Chena se sastao s ostalim prinčevima i gledao kako vojvoda od Jina postaje novi hegemon. Ubrzo nakon toga Yuan je umro.
Vojvoda Mu od Qina

**Vojvoda Mu od Qina** (秦穆公) (umro 621. pne.), rođen kao Ying Renhao (嬴任好), bio je vladar kineske države Qin od 659 ili 660. do 621. pne. Poznat je kao jedan Pet hegemona u periodu Proljeća i Jeseni, kao i po tome da je proširio teritoriju Qina za vrijeme vladavine kralja Xianga.

Oko sebe je okupio mnoge nadarene savjetnike kao što su Baili Xi, Jian Shu (蹇叔), Pi Bao (丕豹) i Gong Sun (公孫).

Bio je sin vojvode Dea i mlađi brat vojvode Chenga. Oženio je kći vojvode Xiana od Jina (晉獻公), a vlastitu kći Huaiying (懷嬴) za vojvodu Wenma od Jina. Pomogao je svom zetu u bitci kod Chengpua (城濮之戰) protiv Chau; ta dva braka su dovela do izraza 'prijateljstvo Qina i Jina' (秦晉之好) kojim se u Kini opisuju politički brakovi i savezi temeljeni na brakovima.

Njegovo posthumno ime *Mu* znači "uvaženi".
627. pr. n. e.

__NOTOC__

## Događaji
* Assur-etel-ilani nasljeđuje Asurbanipala na prijestolju Asirije.

## Rođenja

## Smrti
* Asurbanipal, kralj Asirije (približni datum).

## Reference
626. pr. n. e.

__NOTOC__

## Događaji
* Nabopolassar diže ustanak protiv Asirije i osniva Neo-babilonsko Carstvo.

## Rođenja

## Smrti
* Prorok Jeremija (približni datum)

## Reference
Arhajski period u Grčkoj

**Arhajski period** ili **arhaika** je naziv koji se koristi za period grčke historije od cca. 750. pne. do 480. pne.. Naziv su počeli koristiti historičari u 18. vijeku kako bi opisali prijelaz od mračnog doba Grčke do klasičnog antičkog perioda.
Jeremija

**Jeremija** () ) bio je jedan od većih proroka Hebrejske Biblije. Bio je sin Hilkije, svećenika Anathotha.

Njegovi zapisi su prikupljeni u Knjizi o Jeremiji i, prema tradiciji, Knjiga žalovanja. Jeremija je također poznat kao "prorok slomljena srca" koji je napisao ili izdiktirao "knjigu slomljenog srca", a čiji su život i proročanstva ignorirali njegovi suvremenici.

## Povezano

* Historija drevnog Izraela i Judeje
625. pr. n. e.

__NOTOC__

## Događaji

## Rođenja
* Medijci i Babilonci postaju nezavisni od Asirije i napadaju Ninivu (približan datum).
* Završava orijentalizacijski period vaza u Antičkoj Grčkoj (približan datum).

## Smrti
* Yuan Taotu u Kini

## Reference
624. pr. n. e.

__NOTOC__

## Događaji
* Na XXXIX Olimpijadi prvi put se održavaju konjske utrke.

## Rođenja
* Tales, grčki filozof († 543. pne.) (kasniji datum)

## Smrti

## Izvori
623. pr. n. e.

__NOTOC__

## Događaji
* Sin-shar-ishkun nasljeđuje svog brata Assur-etel-ilanija kao kralj Asirije (približni datum).

## Rođenja

## Smrti

## Izvori
622. pr. n. e.

__NOTOC__

## Događaji
* Tekst Ponovljenog zakona pronađen u Jeruzalemskom Hramu (ili 621. pne.).

## Rođenja

## Smrti

## Izvori
Alijat II

**Alijat II** je bio kralj Lidije (619-560. pne.). Smatra se osnivačem Lidijskog Carstva. Bio je sin Sadijata iz kuće Mermnada. 
Na početku vladavine je nekoliko godina vodio rat protiv Mileta započet od strane njegovog oca. Međutim, poslije je bio prisiljen okrenuti se borbi protiv Medijaca i Babilonaca. Dana 28.5. 585. pne., za vrijeme bitke na rijeci Halis protiv Kjaksara, kralja Medije, došlo je do pomrčine sunca. Borbe su se prekinule, uspostavljen je mir a Halis postao trajna granica između dva kraljevstva.

Alijat je protjerao Kimerijce (v. Skitija) iz Male Azije, pokrio Karijce i osvojio nekoliko jonskih gradova (Smyrna, Kolofont). (Smyrna je bila opljačkana i razorena oko 600. pne., a stanovnici prognani u unutrašnjost Male Azije.)

Alijat je uveo standardnu težinu za kovanice (1 Stater = 168 zrna pšenice). Kovanice su proizvođene uz pomoć obojanog nakovnja i imale lavlju glavu, simbol Mermnada.

Naslijedio ga je sin Krez. Kći Arijenida od Lidije bila je kraljica supruga Astijaga, kralja Medije.

Grobnica mu još uvijek postoji na visoravni između jezera Gigeja i rijeke Herm sjeverno od Sarda. Sastoji se od velike gomile zemlje ispod kojih se nalaze temleji od velikih stijena. Iskopao ga je Spiegelthal godine 1854. te pronašao veliku komoru sastavljeno fino izrezanih blokova mramora, a u koju se dolazilo s juga. Sarkofag i njegov sadržaj su odnijeli rani pljačkaši grobova, a sve što je ostalo su slomljene vaze od alabastera, grnčarija i ugljen. Na dnu gomile se nalaze veliki kameni falusi.

## Vanjske veze
* Livius, Alyattes of Lydia by Jona Lendering
195. pr. n. e.

Godina **195. pne.** bila je godina predjulijanskog rimskog kalendara. U rimskoj državi bila je poznata kao **Godina konzulstva Flaka i Katona** (ili, rjeđe, **godina 559. ''[[Ab urbe condita]]**''). Oznaka 195. pne. za ovu godinu se koristila od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini postala glavna metoda u zapadnoj Evropi sa označavanje godina.

__NOTOC__

## Događaji
* Nakon što je sa svojim reformama u Kartagini stekao mnoštvo neprijatelja, Hanibal je prokazan Rimljanima zbog navodnog kovanja protiv-rimskog saveza sa seleukidskim kraljem Antiohom III Velikog. Rimljani zbog toga od Kartagine traže njegovo izručenje, ali Hanibal prije toga uspjeva pobjeći na Antiohov dvor.
* Mirom u Lizimahiji, nakon rimske diplomatske intervenciji, formalno završava peti sirijski rat kojim su Antioh III Veliki i njegovo Seleukidsko Kraljevstvo nakon više od 100 godina borbi preuzeli vlast nad južnom Sirijom od ptolemejskog Egipta. Antioh je pod svoju vlast preuzeo i dotadašnje egipatske posjede u Maloj Aziji.
* Rat protiv Nabisa: Bitka kod Gitiona u kojoj saveznička vojska na čelu s rimskim generalom Flamininom nanosi odsudan poraz spartanskom kralju Nabisu i zauzima stratešku luku Gition.
* Pobuna koju su domoroci u nekadašnjoj kartaginksoj Španiji digli domoroci protiv nove rimske vlasti je ugušena nakon što Marko Porcije Katon isplati keltiberskim vođama 200 talanata (oko 120.000 denara). Prilikopm povratka u Rim Katonov postupak postaje predmetom žestoke kritike. Na mjestu rimskog guvernera Španije ga nasljeđuje Emilije Paulo.
* Grčki učenjak Aristofan iz Bizantija postaje glavni bibliotekar Aleksandrije.
* Lex Oppia, rimski sumptuarni zakon donesen za vrijeme drugog punskog rata, a koji je ograničavao imovinu i pokazivanje bogatstava žena, je ukinut nakon ženskih demonstracija, a usprkos protivljenja Katona Starijeg.
* Haemosu Dangun, prvi vladar drevne korejske države Buyeo umire te ga nasljeđuje njegov sin Mosuri Dangun.
* Hanibal dolazi u Efez gdje mu Antioh III pruža azil, što bitno kvari rimsko-seleukidske odnose.
* Chang'an, glavni grad Kine postaje, prema suvremenim procjenama, najveći grad na svijetu, nadmašivši Pataliputru, glavni grad Maurijskog Carstva.http://geography.about.com/library/weekly/aa011201a.htm 

## Rođenja

* Mitridat I (ili Mitradat), "Veliki kralj" Partije od 171. pne., zaslužan za pretvaranje nekadašnje seleukidske satrapije u moćno Partsko Carstvo i antičku velesilu (u. 138. pne.)
* Terencije odnosno Publije Terencije Afer, rimski komediograf (približan datum) (u. 159. pne.)

## Smrti

* Gaozu od Hana (ili Gao), prvi car iz kineske dinastije Han koji je vladao od 202. pne. (r. 256. pne. ili 247. pne.)
Paranoidna shizofrenija

**Paranoidna shizofrenija** je oblik shizofrenije koji se obično javlja kasnije u trećoj ili četvrtoj deceniji života. Prisutne su relativno trajne sumanute paranoidne ideje, obično udružene sa halucinacijama, naročito slušnim, i poremećajima opažanja. Sumanute ideje su najčešće ideje proganjanja (mogu navesti bolesnika da izvrši suicid), ideje veličine ili oboje (tada uslovljavaju nasilničko ponašanje bolesnika), ali se mogu javiti i ideje sa drugim sadržajima, kao što su religijske sumanute ideje, sumanute ideje ljubomore, i dr. Sumanute ideje su nelogične i manje ili više nesistematizovane. Bolesnici su nepovjerljivi, sumnjičavi, razdražljivi, mogu biti agresivni kada od progonjenih postaju progonitelji.

Kasniji početak bolesti omogućava bolesniku relativno očuvanje već stečenih socijalnih relacija, snage Ega su veće, te ispoljavaju manju regresiju i bolje kontrolišu svoje emocionalno reagovanje i ponašanje nego što je to slučaj kod drugih subtipova shizofrenije. Uspjevaju često da se adekvatno ponašaju u socijalnim situacijama. Inteligencija u područjima koja nisu zahvaćena psihozom je najčešće intaktna. Oboljenje ima remitirajući i lagano progresivan tok uz relativno dobru prognozu, koja se postiže adekvatnim savremenim liječenjem.

Poremećaji afekta, volje, govora te katatoni simptomi ili nisu prisutni ili su slabo uočljivi. U ovaj oblik se uključuje parafrenija, a isključuje paranoja.
Kralj Qing od Zhoua

**Kralj Qing od Zhoua** (tradicionalni kineski: 周頃王, pojednostavljeni kineski: 周顷王, pinyin Zhōu Qĭngwáng) ili **Kralj Ch'ing od Choua** (wg) bio je devetnaesti vladar kineske dinastije Zhou i sedmi vladar Istočnog Zhoua. 

## Osobne informacije

  
    Porodično ime
    Ji (姬 jī) na kineskom
  
    Osobno ime
    Renchen (壬臣 rén chén) na kineskom
  
    Ime ere
    nema
  
    Otac
    Kralj Xiang od Zhoua
  
    Majka
    nepoznata
  
    Supruga
    nepoznata
  
    Djeca
    Kralj Kuang od Zhoua i Kralj Ding od Zhoua
  
    Dužina vladavine
    618. pne.-613. pne.
  
  Grob
    nepoznat
  
    Hramsko ime
    unknown
  
    Kurtoazno ime
    nepoznato
  
    Posthumno ime
    頃 or 顷 (pinyin qĭng), doslovno znači: "sklon"
Lucije Tarkvinije Prisk

**Lucije Tarkvinije Prisk** (*Lucius Tarquinius Priscus*) ili **Tarkvinije I.** je prema predanju peti rimski kralj. Vladao je negdje od 617. pne. do 579. pne.

Lucije Prisk se preselio u Rim iz etrušćanskog grada Tarkvinija *(Tarquinii)* sa svojom ženom kao vrlo bogat i ambiciozan čovjek samo zbog toga što mu nije bila odobrena neka visoka dužnost u njegovom rodnom gradu. Predanje kaže da čim je stigao u Rim, znao je da će postati kralj.

Svoju karijeru u Rimu počeo je kao odvjetnik sinova tadašnjeg kralja Anka Marcija. Po kraljevoj smrti uspio je uvjeriti narodnu skupštinu da ga izaberu za kralja.

Lucije Tarkvinije Prisk je izgradio Circus Maximus, zgradu za konjičke utrke, uspio je s kanalima poslije jedne velike poplave isušiti mjesto za Rimski Forum. Od velikih djela mu se još pripisuje izgradnja Jupiterovog hrama na Kapitolu.

Za vrije svoje vladavine, ratovao je sa Sabinjanima koje je i uspio pobijediti. Osvojio je gradove *Cornicilum*, *Firulea*, *Cameria*, *Crustumerium*, *Americola*, *Medullia* i *Nomentum*. Poslije svakog rata, vraćao se u Rim s plijenom. Uvećao je centurije na 1800 ljudi, a Senat za slijedećih sto članova iz nižeg staleža, među kojima i obitelj Oktavijani.

Poslije trideset osmogodišnje vladavine, Tarkvinija I. su ubila dva seljaka sa sjekirom, po naređenju sinova Anka Marcija. Zahvaljujući kraljici Tanakiliji, koja je otkrila ubojstvo, za njegovog nasljednika izabran je njegov zet Servije Tulije.
Kralj Zhuang od Chua

**Kralj Zhuāng od Chǔa** (楚莊王) (? - 591. pne.) bio je vođa države Chu i jedan od Pet hegemona u periodu Proljeća i Jeseni kineske historije. Osobno ime mu je bilopo Mi Lǚ (羋侶).

Na prijestolje je stupio godine 613. pne.. Tada je Kraljevstvo Chu bilo u rasulu. Usprkos toga, u prve tri godine vladavine Zhuang je sve vrijeme i energiju trošio na lov i raskošne zabave. Nekoliko dvorjana je kralj zabrinuo, ali se nitko nije usudio ništa reći jer su dobili upozorenje da će biti pogubljeni ako ospore njegov način vladavine. Na kraju je jedan stariji ministar odlučio izazvati kralja postavivši mu zagonetku, na što je kralj odgovorio da je čekao tri godine da se na dvoru nađe rodoljub. 

Nakon toga je postavio Sunshu Aoa (孫叔敖) za kancelara i tako započeo reforme. Poljoprivredna proizvodnja države Chu se povećala za vrijeme njegove vladavine, a pomogla joj je Sunshu Aova izgradnja velikih brana i stvaranje velikog rezervoara u današnjem sjevernom dijelu provincije Anhui. Godine 611. pne. je anektirao državu Yong i tako ojačao državu Chu. 

Nakon nekoliko vojnih pobjeda, čak je pokušao preuzeti mjesto kralja Zhoua. 

U bitci kod Bija, njegova je vojska porazila vojsku države Jin,. Kasnije je stekao heemoniju nad drugim državama. 

## Izvori
* Editors Lin Handa (林汉达), Cao Yuzhang (曹余章). "Five thousand Years of Chinese History" (上下五千年). 1990, Youth & Children Publishing, PRC.
620. pr. n. e.

__NOTOC__

## Događaji
* Započinje arhajski period u Grčkoj (približni datum).

## Rođenja
* Ezop, pisac basni (približni datum)
* Alkej iz Mitilene, grčki pjesnik sa Lezbosa (približni datum)
## Smrti

## Izvori
610-e pr. n. e.

## Događaji i trendovi
* 619. pne. – Alijat postaje kralj Lidije.
* 619. pne. – Smrt Zhou xiang wanga, kralja kineske dinastije Zhou.
* 618. pne. – Zhou qing wang postaje kralj kineske dinastije Zhou.
* 616. pne. – Lucije Tarkvinije Prisk postaje peti kralj Rima.
* 615. pne. – Neo-babilonsko Carstvo počinje napadati asirske gradove.
* 614. pne. – Pustošenje Assura od strane Medijaca i Babilonaca.
* 613. pne. – Smrt Zhou qing wanga, kralja kineske dinastije Zhou.
* 613. pne. – Kralj Zhuang od Chua dolazi na prijestolje kineske države Chu.
* 612. pne. – Zhou kuang wang postaje kralj kineske dinastije Zhou.
* 612. pne. – Savez Medijaca, Skita, Neo-babilonaca i Susijanaca u bitci kod Ninive'' opsjeda i osvaja Ninivu. Kralj Sin-shar-ishkun od Asirije je ubijen za vrijeme tih događaja.
* 612. pne. – Ashur-uballit II pokušava očuvati Asirsko Carstvo proglasivši se kraljem u Harranu.
* 612. pne. – Procjena: Babilon, glavni grad Babilonije postaje najveći grad na svijetu, preuzevši primat od Ninive, glavnog grada Asirije.http://geography.about.com/library/weekly/aa011201a.htm 
* 612. pne. – Pad Asirskog i uspon Neo-babilonskog Carstva.
* 610. pne. – Neho II nasljeđuje Psamtika I kao kralj Egipta.
* 610. pne. – Osnivanje Naukratisa.

## Značajne osobe
* 612. pne. – Smrt kralja Sin-shar-ishkuna od Asirije
* 610. pne. – Rođenje Anaksimandra, grčkog filozofa (približan datum)
* 610. pne. – Smrt Psamtika I, kralja Egipta
Kralj Kuang od Zhoua

**Kralj Kuang od Zhoua** (kin.: 周匡王, pinyin zhōu kūang wáng) ili **King K'uang of Chou** (wg) bio je dvadeseti vladar kineske dinastije Zhou i osmi vladar Istočnog Zhoua. 

## Osobne informacije

  
    Porodično ime
    Ji (姬 jī) na kineskom
  
    Osobno ime
    Ban (班 bān) na kineskom
  
    Ime ere
    nema
  
    Otac
    Kralj Xiang od Zhoua
  
    Majka
    nepoznata
  
    Supruga
    nepoznata
  
    Djeca
    nepoznata
  
    Dužina vladavine
    612. pne.-607. pne.
  
  Grobnica
    nepoznata
  
    Hramsko ime
    nepoznato
  
    Kurtoazno ime
    nepoznato
  
    Posthumno ime
    匡 (pinyin kūang), doslovno: "obnavlja"
Pad Ashdoda

**Pad Ashdoda** se odnosi na uspješnu egipatsku opsadu, odnosno zauzimanje grada Ashdoda u Palestini koje se zbilo oko godine 635. pne. Prema grčkom historičaru Herodotu, faraon Psamtik I je opsjedao Ashdod - grad pod asirskom vlašću - čak 29 godina. Na kraju opsade je Ashdod izgubio najveći dio svog stanovništva.
Babilonski ustanak (626. pr. n. e.)

**Babilonski ustanak** godine 626. pne. je pokrenuo kaldejski velmoža i nominalni babilonski kralj Nabopolasar kako bi Babiloniju oslobodio asirske vlasti. 

Babilonija je pod asirskom vlašću bila - s većim ili manjim prekidima - gotovo dva vijeka. Babilonski vladari, koji su nominalno priznavali asirsko gospodstvo, su često dizali ustanke koje su Asirci u pravilu okrutno gušili. Tako je godine 689. pne. asirski kralj Sanherib potpuno uništio Babilon i pobio njegovo stanovništvo. Njegov nasljednik Esarhadon ga je, pak, dao ponovno sagraditi, a na čelo grada i države je imenovan asirski princ Šamaš-šum-ukin. Godine 652. pne. se on pobunio protiv svog brata Asurbanipala, ali je i ta pobuna ugušena četiri godine kasnije.

Asurbanipal je relativni mir u Mezopotamiji održao tako što je za kralja imenovao domaćeg princa Kandalanua, ali i pohodima kojima je uništen Elam - država koja je tradicionalno podržavala pobunjenike. Međutim, svi su ti pohodi iscrpili asirsku državu, čije je slabljenje postalo očito čak u posljednjim godinama Asurbanipalove vlasti.

Nabopolasar je ustanak digao nedugo nakon Asurbanipalove smrti, odnosno u doba kada su njegovi nasljednici Ašur-etil-ilani i Sinšarkun bili upetljani u dinastijske sukobe. Istovremeno su sa sjevera Asiriju napadala medijska plemena.

Usprkos povoljnog trenutka, rat je bio dugotrajan. Nabopolasar ispočetka nije uspio osvojiti Nippur, glavno asirsko uporište u Babiloniji, ali je zato uspio poraziti asirsku vojsku koja je garnizonu došla u pomoć. Godine 624. pne. je asirska vojska nakratko uspjela povratiti izgubljene garnizone u južnoj Mezopotamiji, uključujući Uruk. Međutim, ti garnizoni su ubrzo pali. Godine 621. pne. Babilonci su uspjeli zauzeti i Nippur, čime je Babilonija konačno bila oslobođena od asirske vlasti.

Nabopolasar je rat nastavio, i od 616. pne., uz pomoć Medijaca, krenuo u osvajanje same Asirije. 614. pne. je uništen Ašur, a dvije godine kasnije i asirska prijestolnica Niniva. Posljednji ostaci asirske države su nestali s padom Harrana. Tako je zahvaljujući babilonskom ustanku na mjesto Asirskog došlo Neo-babilonsko Carstvo.
Bitka kod Arraphe

**Bitka kod Arraphe** se zbila godine 616. pne. i u njoj su babilonske snage porazile asirsku vojsku. Zahvaljujući njoj je babilonski kralj Nabopolassar, deset godina nakon početka ustanka i pet godina nakon protjerivanja Asiraca iz Babilonije, uspio trajno otkloniti opasnost po svoju zemlju, ali i stvoriti uvjete za pohod na samu Asiriju. Asirske snage su protjerane sjeverno od rijeke Zab, a zarobljen je veliki broj asirskih ljudi, konja i dvokolica.

## Reference
Ra

**Ra** (**Re** ili **Ri**, pa i **Fra**) je egipatski bog Sunca s glavom orla. Ime mu znači "Sunce". On je glavni bog mita Eneada. 
## Stvaranje svemira

Raov je grad bio Heliopolis. Tamo je Ra nastao kao prvi bog iz oceana Nuna. Prema drugima, to je bio Atum, jedan Raov oblik koji ga predstavlja na zalasku. Kepri ga predstavlja na izlasku. Govorilo se da je Ra svemoguć i stvoritelj svijeta, ali su neki tvrdili da je Gebov sin. Iz Raovog oka je nastala lijepa Hator, a druge su mu kćeri Bastet, Sekhmet, Ma'at. Ra je ispljunuo Tefnut i Šua. 
## Uloga
Svakog dana Ra putuje nebom u barci. Po noći putuje podzemljem. Dok je tamo, napada ga golema kobra Apop, ali ju svladava Set. Zmija nikad nije do kraja uništena. Ujutro, Ra izlazi iz podzemlja, a rađa ga božica-nebo - Nut. U Novom kraljevstvu nastaje Amon-Ra. To će štovanje prekinuti faraon Amenofis IV. uvodeći promjene u religiji zbog Atona, Sunčevog diska. Na mnogim grobnicama je opisano noćno putovanje Ra, jer su neki mislili da Ra ne putuje podzemljem, već kroz tijelo Nut, koja ga svako jutro rađa. Taj je prikaz nađen u Denderi. Ra je povezan s Horusom u Ra-Harakhtea. Ra se u umjetnosti obično prikazivao kao čovjek, sa faraonskom krunom na orlovoj glavi, nad kojom je često svijetlilo Sunce. Ptica Bennu je Raova "ba", duša. 
## Ra i Izida
Ra je jednog dana šetao vrtom. Izida, njegova praunuka, je željela doznati njegovo tajno ime. Kad je Ra zaspao, Izida je od njegove sline i malo zemlje stvorila opasnu zmiju. Ona je ugrizla Ra koji je pozvao u pomoć bogove. Jedino je Izida imala rješenje - ali je zatražila od Ra tajno ime. Ra otjera druge bogove, pa pozove Izidu i reče joj svoje tajno ime. Ona tada ima istu moć kao i Ra. Ozdravila ga je uz pomoć napitka.
Sin-šumu-lišir

**Sin-šumu-lišir** bio je asirski vojskovođa koji se oko godine 626. pne. proglasio kraljem i oko godinu dana vladao dijelom Babilonije. Prije toga je bio vojskovođa kralja Ašur-etil-ilanija. O njegovoj vladavini se ne zna mnogo, zahvaljujući malom broju asirskih izvora iz tog perioda.

Pretpostavlja se da je vrlo brzo poražen od vojske kralja Sinšarkiškuna. Njegova pobuna je, s druge strane, doprinijela da ionako oslabljeno Asirsko Carstvo izgubi vlast nad Babilonijom u ustanku kojeg je 626. pne. pokrenuo Nabopolasar.

## Napomene
Ašur-ubalit II

**Ashur-uballit II** *(Aššur-uballiṭ II)* bio je posljednji vladar asirske države. Vladao je iz grada Harrana od 612. pne. do 609. pne., a tamo se sklonio nakon pada Ninive, asirske prijestolnice u ruke babilonsko-medijske vojske 612. pne. 

Iako su Asirija i Egipat u prošlosti bili neprijatelji, egipatski faraon Psametih I je odlučio pomoći Ašur-ubalitu II smatrajući kako bi oslabljeno Asirsko Carstvo moglo biti protuteža sve jačim Babiloncima pod kraljem Nabopolasarom. Uz egipatsku pomoć Harran i Ašur-ubalit su se održali, ali su nakon povlačenja egipatske vojske 610. pne. Babilonci opsjeli Harran. 

Novi faraon Neho II je sljedeće godine pokrenuo vojsku nastojeći spasiti svog saveznika, a pokušaj Judejaca pod kraljem Josijom da ih zaustave je doveo do bitke kod Megida u kojoj je Josija ubijen. Neho, međutim, ipak nije stigao do Harrana na vrijeme i grad je pao. O Ašur-ubalitovoj sudbini više nema spomena, te se pretpostavlja da je tada poginuo, iako je ostatak asirske vojske našao utočište u Karkemišu.

Malena količina zapisa je izvor rasprava među historičarima o tome da li je Ašur-ubalit II bio brat kralja Sinšariškuna koji je stradao u Ninivi. Ime je najvjerojatnije dobio po Ašur-ubalit I|Ašur-ubalitu I, drevnom asirskom vladaru koji je oko 1330. pne. svrgnuo mitani|mitansku vlast i osnovao Srednje Asirsko Carstvo.
Harran

**Harran** je naziv za grad u provinciji Şanlıurfa na jugozapadu Turske, u klasičnom periodu poznato kao **Carrhae**. Na tom mjestu se godine 53. pne. zbila znamenita bitka u kojoj su Rimljani teško poraženi od Parta. Danas je poznato arheološko nalazište.

Harran se nalazi 44&nbsp;km južno od Urfe, nekadašnje Edese, u središtu vruće i suhe harranske nizine.

Harran je u antici bio važno trgovačko središte. Najviše je trgovao s Tirom, (Ezekiel 27:23), a najtraženija roba je bila mirisna guma koju su pravila od stabla *stobrum* (Plinije Stariji, N.H. xii. 40).

## Drevni Harran
Prema drevnim legendama Harran odgovara biblijskom Haranu, odnosno mjestu gdje su se Adam i Eva nastanaili nakon progonstva iz Rajskog vrta.

Historijski Harran je jedan od najstarijih gradova na svijetu. U njemu je cvala drevna mezopotamska kultura, kojoj je pogodovala činjenica da je Harran na raskrižju cesta između Damaska, Ninive i Karkemiša. Zbog toga je imao izuzetnu stratešku važnost. Harran se se tako spominje u asirskim zapisima iz vremena kralja Tiglat-Pilesera I. oko 1100. pne. kao »put« (akadski: *harrānu* – cesta, staza ili putovanje).

## Vanjske veze
* Pictures of the city
* More pictures 
* Harran Guide and Photo Album 
* Livius.org: Harran (Carrhae)
Naukratis

**Naukratis** ili **Naukratija** (grčki: *Ναύκρατις*, gen. Ναυκράτιος, ἡ), grubo prevedeno kao "(grad koji ima) vlast nad brodovima" (Piemro na egipatskom, danas Kom Gieif), bio je grad u Drevnom Egiptu, na Kanopskom rukavcu rijeke Nil oko 72 km (45 milja) jugoistočnog mora i Aleksandrije, buduće prijestolnice Ptolemejskog Egipta. Bio je prva i dugo vremena jedina grčka kolonija u Egiptu; služio je kao simbiotska poveznica grčke i egipatske kulture.

Moderno nalazište je jedno od najvažnijih u arheologiji, s obzirom na to da su tamo pronađeni neki od najranijih grčkih zapisa, najčešće na grčkoj grnčariji.

## Vanjske veze

* Kom Gi'eif archaeological information: 
* 1911 Encyclopedia article on Naucratis
* Foundation date of city: Herodotus vs. Archaeology
619. pr. n. e.

__NOTOC__

## Događaji
* Alijat postaje kralj Lidije.

## Rođenja

## Smrti
* Zhou xiang wang, kralj kineske dinastije Zhou

## Izvori
Pad Asura

**Pad Asura** se zbio nakon što je nekadašnja prijestolnica Neo-asirskog Carstva bila osvojena od strane medijsko-babilonskog saveza. Uslijedilo je potpuno i pustošenje razaranje grada od kojeg se on neće nikada oporaviti .

Opsada Asura je predstavljala jedan od završnih događaja u dugotrajnom ratu Asiraca i Babilonaca koji je započeo Nabopolasarovim ustankom 626. pne.. Napolosara je za pet godina uspio otjerati Asirce iz Mezopotamije, a potom je godine 616. pne. porazio u bitci kod Arraphe. To je omogućilo pohod na teritoriju same Asirije, ali Babilonci nisu uspjeli u pokušaju da osvoje asirsku prijestolnicu Ninivu godine 615. pne. Godinu dana kasnije je Nabopolasar pokrenuo vojsku na Asur, pri čemu su mu se priključili Kijaksar i njegovi Medijci.. 

Glavnina asirske vojske je bila raspoređena u Ninivi i nije mogla pomoći braniteljima Asura. Medijske i babilonske snage su na kraju uspjele prodrijeti kroz gradske zidine te počinile masakr, o čemu svjedoči veliki broj kostiju pronađen u ruševinama grada. Historičari još dvoje da li je grad pao 614. pne. ili 612. pne. zajedno s Ninivom. 

## Reference
Bitka kod Ninive (612. pr. n. e.)

**Bitka kod Ninive** je predstavljala posljednji veliki okršaj Novoasirske Monarhije u kome se ona godine 612. pne. bezuspješno pokušala oduprijeti babilonskom kralju Nabopolasaru i njegovim saveznicima Medijcima i Skitima, odnosno spriječiti osvajanje prijestolnice Ninive.

Nabopolasar je godine 626. pne. digao ustanak protiv asirske vlasti u Babiloniji, a pet godina kasnije je uspio konačno otjerati Asirce. Nakon pobjede u bitci kod Arraphe godine 616. pne. je stvorio uvjete za pohod na samu Asiriju, a u čemu su mu pomogli Medijci, Skiti i Susijanci. Nabopolosarov pokušaj da osvoji Ninivu 615. pne. nije uspio, ali je zato godine 614. pne. osvojena drevna asirska prijestolnica i vjersko središte Assur.

Konačni pohod na Ninivu je započeo dvije godine kasnije. Savezničke snage su opsjele Ninivu u maju 612. pne. Opsada je završila u julu, i to najvjerojatnije jurišom na gradske zidine, prilikom čega su poginuli branitelji, među kojima je najvjerojatnije bio i kralj Sinšariškun. Babilonski izvori navode da je pljačkanje grada završilo 10.8. kada su odatle otišli Medijci.

S obzirom da je Niniva bila najveći grad tadašnjeg svijeta, kao i sjedište dotada nevidenog imperij, njen pad - a pogotovo brzina s kojom se to dogodilo - ostavila je snažan dojam na stanovnike Drevni tadašnjeg Bliskog Istoka. Vijest o uništenju tog grada je doprla čak i do daleke Grčke gdje je pjesnik Fokilid tvrdio kako grčki polisi ne mogu doživjeti sudbinu "budalaste Ninive".

Pokolj stanovnika i uništenje grada, s druge strane, nisu predstavljali iznenađenje s obzirom da su Asirci bili poznati po okrutnosti prema pokorenim narodima.

Pad Ninive, s druge strane, nije predstavljao konačni kraj Asirije. Asirski velmoža po imenu Aššur-ubalit se proglasio kraljem i pronašao utočište u sirijskoj utvrdi Harran gdje je nekoliko godina uživao egipatsku potporu.

Dramtični pad Ninive je, pak, vijekovima kasnije bio temeljem za legendu o Sardanapalu.

## Reference

## Vanjske veze
* Fall of Nineveh Chronicle 
* The fall of Nineveh
618. pr. n. e.

__NOTOC__

## Događaji
* Zhou qing wang postaje kralj kineske dinastije Zhou.

## Rođenja

## Smrti

## Izvori
616. pr. n. e.

__NOTOC__

## Događaji
* Lucije Tarkvinije Prisk postaje peti kralj Rima.

## Rođenja

## Smrti
* Anko Marcije, legendarni četvrti kralj Rima
## Izvori
615. pr. n. e.

__NOTOC__

## Događaji
* Neo-babilonsko Carstvo počinje napadati asirske gradove.

## Rođenja

## Smrti

## Izvori
614. pr. n. e.

__NOTOC__

## Događaji
* Pustošenje Assura od strane Medijaca i Babilonaca.

## Rođenja

## Smrti
* Kralj Mu od Chua, vladar kineske države Chu

## Izvori
610. pr. n. e.

__NOTOC__

## Događaji
* Neho II nasljeđuje Psamtika I kao kralj Egipta.
* Osnivanje Naukratisa.

## Rođenja
* Anaksimandar, grčki filozof (približan datum)

## Smrti
* Psamtik I, kralj Egipta

## Izvori
Tefnut

**Tefnut** ili **Tefenet** je egipatska božica vode, vlage i kiše. Kći je Ra, ili Amuna-Ra. Njezin muž i brat je Šu. 
## Tefnut i Šu
Tefnut je Šuova blizanka. Kao djeca su se izgubili u vodama Nuna, prvog oceana. Njihov otac, bog Sunca, poslao je svoje oko u obliku božanstva da ih vrati. Oko ih je pronašlo i vratilo bogu Sunca, koji je isplakao suze iz kojih su nastali ljudi. Pema drugom mitu, bog lončar Hnum je oblikovao ljude od gline, na svom lončarskom kolu. Iz općenja Šua i Tefnut nastali su Geb, Zemlja i Nut - Nebo. Nakon što je rodila Geba i Nut, Geb ju je silovao kako bi preuzeo prijestolje. Postoji mit koji govori da je Tefnut htjela pobjeći iz Egipta, a na svom putu je ubijala ljude. Tot, bog Mjeseca, uvjerio ju je da se vrati. Štovana je u hramu svoje sestre Hator, u Denderi.
## Vanjske veze
Asirologija

**Asirologija** ili **asiriologija** je nauka koja sadrži arheološko, historijsko i lingvističko proučavanje Drevne Mezopotamije i drugih kultura Drevnog Bliskog Istoka koje su koristile klinopis.

Usprkos imena, asirologija se ne bavi samo asirskom, nego i babilonskom i sumerskom civilizacijom. Veliki broj glinenih pločica ispisanih klinopisom predstavljaju relativno bogat izvor podataka o najranijem periodu ljudske civilizacije, a arheološke iskopine daju važne podatke o začecima urbanizacije.

Asirologija se, s druge strane, smatra jednom od najzahtjevnijih akademskih disciplina među humanističkim naukama. Za nju je nužno poznavanje nekoliko semitskih jezika od kojih je najvažniji akadski, kao i biblijski hebrejski (radi usporedbe glinenih pločica s podacima iz Biblije). Asirolozi također moraju dobro savladati nekoliko stotina znakova klinopisa, a usprkos niza lingvističkih studija, još uvijek postoje poteškoće u tumačenju drevnih tekstova. Asirolozi također moraju dobro vladati s engleskim, francuskim i njemačkim jezikom kako bi mogli koristiti stručnu literaturu.

## Znameniti asirolozi
Među znamenite asirologe se ubrajaju:

* Robert D. Biggs
* Jeremy Black
* Rykle Borger
* Miguel Civil
* Jerrold Cooper
* Stephanie Dalley
* Nineb Lamassu
* Friedrich Delitzsch
* Jean-Marie Durand
* D. Otto Edzard
* Ignace Gelb
* Andrew George
* Rivkah Harris
* Paul Haupt
* Hermann Hilprecht
* Edward Hincks
* Thorkild Jacobsen
* Christopher Johnston
* Samuel Noah Kramer
* Benno Landsberger
* Austen Henry Layard
* Julius Lewy
* Piotr Michalowski
* Alan Millard
* William L. Moran
* A. Leo Oppenheim
* Jules Oppert
* Simo Parpola
* Arno Poebel
* Hormuzd Rassam
* Erica Reiner
* Francesca Rochberg
* Sir Henry Rawlinson, 1st Baronet
* George Smith
* Piotr Steinkeller
* Matthew Stolper
* Hayim Tadmor
* François Thureau-Dangin
* Klaas Veenhof
* Wolfram von Soden
* David Weisberg
* Franz Weissbach

## Povezano

* Egiptologija
* Iranske studije
* Stari Istok
* Mezopotamija
* Babilonija i Asirija 
* Klasični izvori o Babiloniji i Asiriji
* Moderno otkriće Babilonije i Asirije
* Kronologija Drevnog Bliskog Istoka
600-e pr. n. e.

## Događaji i trendovi
* 609. pne. - Bitka kod Megida u kojoj egipatski faraon Neho II ubija kralja Jude Josiju.
* 609. pne. — Babilonci pobjeđuju asirsku vojsku Ashur-uballita II i osvajajau Harran. Ashur-uballit, posljednji asirski kralj, nestaje iz historije.
* 607. pne. — Smrt Zhou Kuang Wanga, kralja kineske dinastije Zhou.
* 607. pne. — Prema nekim izvorima u ovoj godini se zbio pad Jeruzalema.
* 606. pne. — Zhou Ding Wang postaje kralj kineske dinastije Zhou..
* 605. pne. — Bitka kod Karkemiša: Krunski princ Nabukodonosor od Babilona pobjeđuje vojsku egipatskog faraona Nehoa II. Time je dovršeno babilonsko osvajanje Asirije. Babilonci nakon toga osvajaju Siriju i Palestinu.
* 605. pne. — Nabukodonosor II nasljeđuje svog oca Nabopolasara kao kralj Babilona. 
* 601. pne. — Kolonisti sa Samosa osnivaju Perint.
* 600. pne. — Radiokarbonsko datiranje ukazuje na prvo kružnu građevinu u Emain Macha.
* 600. pne. — Osnivanje Kapue.
* 600. pne. — Kelti osnivaju Milano (približan datum).
* 600. pne. — Doseljenici iz Fokeje osnivaju Marseille (tradicionalni datum).
* 600. pne. — Smirna opljačkana i uništena.
* 600. pne. — Nabukodonsor gradi Viseće vrtove Babilona. 
* 600. pne. — Lehi bježi iz Jeruzalema. 
* cca. 600. pne. — Orijentalizacijski period vaza završava u Antičkoj Grčkoj.
* cca. 600. pne. — Arhajski period vajarstva počinje u Antičkoj Grčkoj.
* cca. 600. pne. — Napravljen vrč (olpe) iz Korinta, Danas se čuva u Britanskom muzeju u Londonu.
* cca. 600. pne. — Napravljen Kouros. Danas se čuva u Muzeju Metropolitan u New Yorku.
* cca. 600. pne. –580. pne. — Sagrađen Artemidin hram na Korkiri (Krf).
* cca. 600. pne. — Osnovani Pompeji.
* cca. 600. pne. — Zaratustrina religija stječe popularnost u Perziji.
* cca. 600. pne. - Etruščani osvajaju rimsko naselje i od njega pravo uspješno trgovačko središte.

## Značajne osobe
* 605. pne. — Smrt Nabopolassara, prvog vladara Neo-babilonskog Carstva.
* 600. pne. — Rođenje kralja Kambiza I od Anshana, poglavara dinastije Ahemenida (približan datum)
* cca. 600. pne. — Tales, grčki filozof
Kralj Ding od Zhoua

**Kralj Ding od Zhoua** (kin.: 周定王, pinyin zhōu dìng wáng) ili **Kralj Ting od Choua** (wg) bio je dvadesetprvi vladar kineske dinastije Zhou i deveti vladar Istočnog Zhoua. 

## Osobne informacije

  
    Porodično ime
    Ji (姬 jī) na kineskom
  
    Osobno ime
    Yu (瑜 yú) na kineskom
  
    Ime ere
    nema
  
    Otac
    Kralj Qing od Zhoua
  
    Majka
    nepoznata
  
    Supruga
    nepoznata
  
    Djeca
    Kralj Jian od Zhoua
  
    Dužina vladavine
    606. pne.-586. pne.
  
  Grob
    nepoznat
  
    Hramsko ime
    nepoznato
  
    Kurtoazno ime
    nepoznato
  
    Posthumno ime
    定 (pinyin kūang), doslovno: "odlučan"
613. pr. n. e.

__NOTOC__

## Događaji
* Kralj Zhuang od Chua dolazi na prijestolje kineske države Chu.

## Rođenja

## Smrti
* Zhou qing wang, kralj kineske dinastije Zhou
* She (Qi), privremeni vladar države Qi
* Vojvoda Zhao od Qija, vladar Qija

## Izvori
612. pr. n. e.

__NOTOC__

## Događaji
* Zhou kuang wang postaje kralj kineske dinastije Zhou.
* Savez Medijaca, Skita, Neo-babilonaca i Susijanaca u bitci kod Ninive'' opsjeda i osvaja Ninivu. Kralj Sin-shar-ishkun od Asirije je ubijen za vrijeme tih događaja. Pad Asirskog i uspon Neo-babilonskog Carstva.
* Ashur-uballit II pokušava očuvati Asirsko Carstvo proglasivši se kraljem u Harranu.
* Procjena: Babilon, glavni grad Babilonije postaje najveći grad na svijetu, preuzevši primat od Ninive, glavnog grada Asirije.http://geography.about.com/library/weekly/aa011201a.htm 

## Rođenja

## Smrti
* Kralj Sin-shar-ishkun od Asirije

## Reference
Pet Hegemona

**Pet Hegemona** (kineski: 五霸 ) je izraz koji označava pet kineskih velmoža, odnosno čelnika feudalnih država u periodu Proljeća i Jeseni koji su uspjeli steći hegemoniju nad ostalim državama. 

I hegemoni i države koje su vodili su nominalno bili vazali dinastije Zhou. Međutim, od godine 771. pne. kada su barbari uništili prijestolnicu dinastije i ubili kralja Youa, vladarska kuća je izgubila svoju stajaću vojsku i nije više mogla zapovijedati vazalnim državama. Raniji feudalni sistem je evoluirao tako da je kralj sada ovisio o zaštiti najmoćnije vazalne države i njenog vladara.

Taj status se nekada i formalno utvrđivao na konferencijama između najvećih velmoža i državama, a kojima je cilj bio rješavanje međusobnih sporova. Karakteristično je da hegemonija nije bila vezana uz državu, nego uz njenog vladara.

## Pet Hegemona

Dolje su navedene dvije najčešće liste Pet Hegemona. 

* Vojvoda Huan od Qija (齐桓公)
* Vojvoda Wen od Jina (晋文公)
* Kralj Zhuang od Chua (楚莊王)
* Vojvoda Mu od Qina (秦穆公)
* Vojvoda Xiang od Songa (宋襄公)

Alternativno:

* Vojvoda Huan od Qija (齐桓公)
* Vojvoda Wen od Jina (晋文公)
* Kralj Zhuang od Chua (楚庄王)
* Kralj Fuchai od Wua (吴王夫差)
* Kralj Goujian od Yuea (越王勾踐)
Fengjjian

**Fēngjiàn** (封建 ili "počasti i nagrade") je službena politička ideologija, odnosno društveno-ekonomski i politički sistem dinastije Zhou u drevnoj Kini. Fengjian se najčešće opisuje kao "decentralizirani sistem vlasti temeljen na feudima," koga mnogi stručnjaci uspoređuju s feudalizmom evropskog srednjeg vijeka, iako drugi osporavaju bilo kakve veze fengjiana s feudalizmom.

## Činovi/titule
Kraljevi Zhoua su na temelju čina, odnosno ranga nekog od svojih plemenitih podanika određivali veličinu posjeda (feuda), odnosno vojske kojom je dotični plemić mogao zapovijedati. Ti su činovi bili (evropski ekvivalenti u zagradama)::
* *gong* (vojvoda ili princ, kin. 公(爵) gōng),
* *hou* (markiz ili markeza, kin. 侯(爵) hóu),
* *bo* (grof, kin. 伯(爵) bó),
* *zi* (vikont, kin. 子(爵) zǐ),
* *nan* (baron, kin. 男(爵) nán).

Do vremena dinastije Han titule su bile vezane uz zemlju odnosno područje nad kojim se vladalo, ali se to kasnije napustilo. S vremenom se uvriježio običaj da se titule gongzi (公子 gōng zǐ) (ili wangzi (王子 wáng zǐ) koriste za svaku osobu plemenitog roda, npr. sinove vojvoda ili careva.

## Zongfa
Zongfa (宗法, Zakon klanova) je bilo načelo koje se primjenjivalo na sve društvene klase te određivalo rang svake osobe na temelju primogeniture. Tako je plemićku titulu mogao naslijediti samo najstariji sin, dok su njegova mlađa braća dobivala nižu titulu od očeve. .

S vremenom su neki od tih izraza izgubili originalno značenje. Tako Zhuhou (诸侯), Dafu (大夫) i Shi (士) više nisu bili plemićke titule, nego titule dvorskih službenika.

## Historiografske posljedice
Fengjian je koncept koji je dobio izuzetnu važnost u NR Kini s obzirom da omogućava marksističko tumačenje kineske historije, odnosno prijelaz od robovlasničke prema feudalnoj društveno-ekonomskoj formaciji.

## Izvori
Filmski producent

**Producent** je osoba na čelu produkcije filma i uz režisera glavna osoba koja radi na filmu.

Producenti su odgovorni za pokretanje procesa produkcije filma i njegovo finansiranje, ali i za unajmljivanje osoblja potrebnog za to.

Producenti učestvuju i u procesu postprodukcije, koja se sastoji od uređivanja filma za njegovu konačnu verziju. Taj se proces takođe sastoji od prikazivanja filma probnoj publici, koja nakon toga daje komentare prema kojima producenti razmatraju moguće nedostatke i traže od režisera da ih ispravi, kako ne bi negativno uticali na kvalitet konačne verzije filma.

## Vanjske veze

* Producers Guild of America Frequently Asked Questions
Owen Wilson

**Oven Kaningem Vilson** je američki glumac, rođen 18. novembra 1968. godine u Dalasu (SAD). Wilson je poznat po uspješnim komičnim ulogama kao što su John Beckwith u *[[Wedding Crashers]]* i Hansel u *[[Zoolander]]* kao i po specifičnom obliku nosa. Wilson se smatra članom Frat Packa.

### 
#### Heading text

### Poznati glumci sa kojima je saradjivao

* Luk Vilson ( Provalnici diletanti, Porodica cudaka, Priča o Vendelu Bejkeru)
* Džim Keri (Crevna napast,)
* Dženifer Lopez (Anakonda)
* Tom Kruz (Intervju sa vampirom)
* Brus Vilis (Armagedon, Dorucak za sampiona)
* Ben Aflek (Armagedon)
* Ben Stiler (Vecita ponoc, Upoznaj njene roditelje, Porodica cudaka, Zulander, Upoznajte Fokerove, Starski i Hac, Luda noc u muzeju, Luda noc u muzeju 2, Mali Fokerovi )
* Ketrin Zita-Džouns (Opsednutost)
* Robert De Niro (Upoznaj njene roditelje, Upoznajte Fokerove, Mali Fokerovi)
* Džeki Čen (Sangajsko podne, Sangajski vitezovi,Put oko sveta za 80 dana)
* Lusi Lu (Sangajsko podne)
* Gvinet Paltrou (Porodica cudaka) 
* Mila Jovović (Zulander)
* Čarli Šin (Talas prevare)
* Morgan Friman (Talas prevare)
* Eva Longorija (Samo preko nje mrtve)
* Dženifer Aniston (Marli i ja)
* Džesika Alba (Mali Fokerovi)

## Vanjske veze

*
Sofia Coppola

**Sofija Karmina Kopola** (, Njujork, 14. maja 1971. – ), američka glumica, poducentkinja, scenaristkinja i režiserka.

## Biografija
Rođena je u Njujorku od oca Fransisa Forda Kopole i majke Elenor Kopole.

### Karijera kao glumica
Filmsku karijeru je počela sa svega nekolko meseci starosti u filmu Kum, gde je glumila dete na krštenju na kraju filma. Sa 13 godina dobija manju ulogu u drami *Outsiders*, koji je režirao njen otac. Kasnije igra veću ulogu u trećem delu Kuma, 1990. godine. Posle filma Kum 3 za koga dobija negativne kritike odlučuje da ne glumi više, pa je započinje karijeru kao režiserka. Kasnije se ipak pojavljuje u nekoliko filmova.

### Karijera kao režiserka
Njezin prvi film kao režiserka je bio *Lick the Star* (kratkometražni), 1996. godine. Kasnije režira film *The Virgin Suicides * u kome je igrala poznata glumica Kirsten Danst. Najveći uspeh kao režiserka beleži sa filmom Izgubljeni u prevodu, 2003. godine, za koga prima pozitivne kritike i za koga je nagrađena Oskarom i Zlatnim globusom za najbolji scenario.

## Nagrade

### Osvojene nagrade
* Nagrađena Oskarom za najbolji scenario u filmu Izgubljeni u prevodu, 2003. godine.
* Nagrađena Zlatnim globusom za najbolji scenario u filmu Izgubljeni u prevodu, 2003. godine.

### Nominacije
* Nominovana za Oskara kao najbolji režiser u filmu Izgubljeni u prevodu, 2003. godine.
* Nominovana za Zlatni globus kao najbolji režiser u filmu Izgubljeni u prevodu, 2003. godine.
* Nominovana za BAFTA kao najbolji režiser u filmu Izgubljeni u prevodu, 2003. godine.
* Nominovana za BAFTA za najbolji scenario u filmu Izgubljeni u prevodu, 2003. godine.

## Zanimljivosti
* Njen rođak (brat od strica) je glumac Nikolas Kejdž.

## Filmografija

### Filmovi kao glumica

### Režiserski radovi

### Glumica u video spotovima
* Mildred Pierce - Sonic Youth (1990) - režiser Dave Markey 
* Deeper and Deeper - Madona (1992) - režiser Bobby Woods 
* Sometimes Salvation - The Black Crowes (1992) - režiser Stéphane Sednaoui 
* Elektrobank - The Chemical Brothers (1997) - režiser Spike Jonze

### Poznati glumci sa kojima je sarađivala
* Al Pačino (Kum, Kum 2, Kum 3)
* Endi Garsija (Kum 3)
* Nikolas Kejdž (Peggy Sue Got Married)
* Kirsten Danst (The Virgin Suicides, Marie Antoinette )

## Vanjske veze

*
Autorski režiser

**Autorski režiser** je termin nastao u filmskoj kritici 1950-ih godina. Ovaj termin podrazumjeva da je film jednog režisera ili režiserke refleksija njegovog ličnog kreativnog pogleda na temu filma, film i umjetnost generalno kao i da je on ili ona primarni stvaralac istog. U engleskom jeziku za izraz autorski režiser prihvaćen je francuski termin za autora - *auteur*. To je posljedica činjenice da su ovaj termin i ovakav pogled na film nastali u Francuskoj.

## Vanjske veze
* 16+ source guides: Auteur Theory/Auteurs  at the British Film Institute
* Authorship and The Films of David Lynch  - a critical essay from The British Film Resource
Bitka kod Megida

**Bitka kod Megiddoa** se odnosi na jednu od tri velike bitke koje su se odigrale kraj Megiddoa u dolini Jezreel u sjevernom Izraelu. Od njih je najpoznatija ona prva:
* Bitka kod Megiddoa (15. vijek pne.) - između staroegipatskih snaga pod Thutmoseom III i velike kaananske koalicije
* Bitka kod Megiddoa (609. pne.) - između Egipta i Judeje
* Bitka kod Megiddoa (1918) - između snaga Britanskog i Otomanskog Imperija

## Povezano
* Megido (razvrstavanje)
* Armagedon
Izvršni producent

**Izvršni producent** je obično investitor u filmskom ili pozorišnom projektu. Izvršni producent može biti i titularna zahvalnost koju je reditelj dao nekome ko plaća izradu filma. Može biti više izvršnih producenata na projektu, u zavisnosti od finansijskog aranžmana.

## Povezano
* Filmska zanimanja 
* Pozorišna zanimanja

## Vanjske veze
* Producers Guild of America Frequently Asked Questions