open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nacionalizam

**Nacionalizam** u suštini predstavlja privrženost sopstvenoj naciji i državi odnosno njihovim interesima. Pojam se takođe odnosi na doktrinu ili politički pokret po kojoj nacija definisana u okvirima etničke pripadnosti ili nacionalne kulture, ima pravo da konstituiše nezavisnu, suverenu ili autonomnu političku zajednicu, baziranu na zajedničkoj istoriji i sudbini. Zagovornici nacionalizma smatraju da "nacionalna svest" podrazumeva ljubav prema svojoj naciji, dobro poznavanje nacionalne istorije i kulture, isticanje nacionalnih obeležja, nacionalni ponos i strasno zalaganje za nacionalni prosperitet.

Razvijeni pojam nacionalizma podrazumeva političku ideologiju, sistem vrednosti, predstava, načela, stavova, predrasuda i stereotipa, čije jezgro čini romantičarski kult naciona i nacionalne države, oko kojeg se ispredaju mitovi, legende koji se odnose na idealizovani nacionalni karakter i mistifikovanu nacionalnu istoriju. Osnovna socijalno-psihološka funkcija nacionalizma je formiranje i učvršćivanje nacionalnog identiteta, kao i buđenje i jačanje nacionalne svesti radi homogenizacije nacije i učvršćivanja nacionalne države. Suprotno, ekstremni slučajevi nacionalizma vode ka šovinizmu.

## Historija

Kao pojava, smatra se da je nacionalizam nastao s početka 19. veka sa pojavom romantizma u umetnosti i književnosti i kao odgovor na univerzalnost renesanse i humanizma. Pre pojave nacionalizma, kriterijum za razlikovanje među ljudima je uglavnom bila religija, a od početka novog veka (16. vek) do Napoleonovih ratova dolazi do formiranja jedinstvenih jezika, i tradicije se međusobno mešaju stvarajući veće grupe ljudi iste kulture. Ovo vremenom dovodi do stvaranja nacija, tj. velikih grupa ljudi koji govore istim jezikom, koji su iste vere i imaju sličnu tradiciju. Do Berlinskog kongresa 1878. godine stvorene su sve veće nacionalne države.

Nacionalizam je doveo do pojave nacionalnih država (države čije su granice definisane jezičkim ili kulturološkim granicama, a ne osvojenim teritorijama kao što je to bio slučaj ranije). Ovaj fenomen je doveo do jednog od najvećih talasa promene karte Evrope. Među novonastalim (nacionalnim) državama su Nemačka i Italija koje su ubrzo postale svetske velesile.

## Kritike
U svojim ekstremnim oblicima, fašizmu u Italiji i Španiji i nacionalsocijalizmu u Nemačkoj, u prvoj polovini 20. veka, nacionalizmi ove vrste zagovaraju autoritativnu državu sa ograničenim individualnim pravima građana, a u slučaju nacionalsocijalizma i antisemitizam, superiornost arijevske rase i militarizam.

U nekim društvima nacionalizam se posmatra kao izrazito štetna pojava. Enciklopedija Jugoslavije iz 1978. godine daje sledeću definiciju nacionalizma: 

## Povezano

* Totalitarizam
*Patriotizam
*Šovinizam
*Nacionalizacija istorije
*Nacionalni mitovi
*Hrvatski nacionalizam
*Srpski nacionalizam

## Izvori

## Vanjske veze

* Milan Kangrga, O nacionalizmu
* Mikloš Biro: Ukrotiti nacionalizam (intervju) 
* Vladimir Milutinović, Nacionalistička ideologija
Rasizam

**Rasizam** je naziv za ideologiju koja smatra da je rasa temelj ljudskog društva, odnosno da pripadnost pojedinca određenoj rasi mora biti osnov za njegov društveni položaj. 

Rasizam se ponekad definira i kao vjerovanje da su pojedine rase superiorne ili inferiorne jedna drugoj. Na osnovu tog vjerovanja se rasizam nekad jednostavno definira i kao rasna netolerancija.

Iako je u određenim oblicima postojao i ranije, rasizam se kao ideologija profilirao tek u 19. stoljeću pod uticajem napretka u prirodnim naukama koje su raznim teoretičarima rasizma dale naučnu podlogu. Najpoznatiji primjer je Charles Darwin i njegova teorija evolucije koju su rasisti nastojali primijeniti na odnose među različitim rasama. Dodatni poticaj rasizmu bio je i imperijalizam, zahvaljujući kome su bjelačke države u Europi i SAD-u dobile vlast nad velikim brojem podanika crne i žute rase te čijem je porobljavanju rasizam dao ideološko opravdanje. 

Rasizam je ponekad dobijao i svoju institucionalnu formu, pogotovo u miješanim sredinama gdje je provođena rasna segregacija i rasna diskriminacija. Najpoznatiji takvi primjeri su se južne države SAD do 1960-ih, odnosno Južna Afrika pod režimom apartheida.

Najekstremnije forme rasizma se najčešće vezuju uz nacionalizam i fašizam, odnosno rasne teorije čija je primjena dovela do Holokausta i genocida u Ruandi. 

U suvremenom svijetu se rasizam smatra nespojivim s načelima liberalne demokracije, te je institucionalni rasizam gotovo svuda odbačen. S druge strane se rasistička vjerovanja u eksplicitnom i, što je mnogo češće, implicitnom obliku ispoljavaju u raznim državama, među raznim narodima i među raznim kulturama.
Feminizam

**Feminizam** je naziv za skupinu ideologija i političkih pokreta kojima je cilj bio poboljšanje položaja žene u društvu, odnosno izjednačavanje prava žena s pravima muškaraca.

Feminizam je pokret koji je nastao u zapadnim zemljama u 19. vijeku kao jedna od posljedica industrijske revolucije. Razvoj mašina je počeo otklanjati potrebu za ljudskom radnom snagom, postepeno eliminirajući jednu od prednosti koju su muškarci imali nad ženama. To je omogućilo ženama da postanu sve značajniji dio radne snage, pogotovo za vrijeme prvog svjetskog rata kada su zamjenjivale muškarce na frontu.

Feministički pokret se ispočetka ispoljavao u dva oblika - kao pokret za ravnopravnost u plaćama, odnosno kao pokret kao davanje prava glasa ženama. Ovo potonje je s vremenom postignuto u većini zapadnih zemalja nakon prvog svjetskog rata, a kasnije i u ostatku svijeta.

Kako je politička, a i ekonomska ravnopravnost žena postignuta u institucionalnom smislu, tako je i feminizam postepeno evolucirao u novu formu *radikalnog feminizma* kome je cilj bio promijeniti tradicionalnu ulogu žene u društvu putem napada na brak i materinstvo kao tradicionalne institucije, odnosno na muškarce koji su po prirodi represivni prema ženama. Iako je relativno malen broj žena prihvatio taj ekstremni stav, danas se feminizam najčešće povezuje s njim.

Feminizam se u posljednje vrijeme javlja i kao svojevrsna obrambena reakcija na porast neo-konzervativizma i vjerskog fundamentalizma, kojima je cilj vratiti tradicionalne institucije kao i tradicionalni položaj žene u društvu.

## Razvoj feminizma

Većina feminističkih teoretičara, pogotovo onih iz zapadnih i anglosaksonskih država, drži kako se feminizam razvijao u tri vala:
* **[[Feminizam prvog vala|Prvi val feminizma]]** nastao je u 19.st. i označavao borbu žena za pravo glasa. Te feministkinje su bile poznate kao sufražetkinje. 
* **[[Feminizam drugog vala|Drugi val feminizma]]** se javio 1960-ih i trajao do 1980-ih. Označavao je klasične postavke i fokuse feminizma kao što su organizacija masovnog pokreta, rodna ravnopravnost, antiimperijalizam, promjenu zakonodavstva, ženske i feminističke časopise, edukacija žena, problematika muškog nasilja i sl.
* **[[Feminizam trećeg vala|Treći val feminizma]]** započeo je 1980-ih i traje do danas; pokušava negirati rod i nadilaziti rodne razlike te je s toga blizak drugim teorijama: queer teoriji, post-kolonijalnoj teoriji, transnacionalizmu, ekofeminizmu, trans-feminizmu te ostalim novim feminističkim teorijama i novim društvenim problematikama s kojima se žene susreću.

## Vrste feminizma
Feminizam je ideološki prilično raznorodan pokret, s brojnim, često suprostavljenim, strujama koje su ponekad pod utjecajem drugih ideologija, a ponekad pod utjecajem specifičnih društveno-ekonomskih prilika u kojima žive žene u nekom dijelu svijeta.

Uglavnom se razlikuju sljedeći tipovi:
* Liberalni feminizam
* Radikalni feminizam
* Socijalistički feminizam
* Ekofeminizam
* Individualistički feminizam

## Kritika feminizma

## Povezano

* Maskulizam
* Žene u ranom hrišćanstvu

## Vanjske veze

* Poreklo i razvoj feminizma (Andrew Heywood, Političke ideologije)
Diktatura

**Diktatura** je naziv za oblik vladavine u kome se sva vlast nalazi u rukama jednog čovjeka ili manje grupe ljudi te koja nije ograničena nikakvim institucionalnim okvirima kao što su ustav, zakoni ili običaji.

Ime je dolazi od institucije posebnog državnog službenika koja je postojala u drevnoj Rimskoj republici. U vanrednim situacijama, kada je opstanak Republike bio u opasnosti, taj službenik - pod nazivom *diktator* - dobijao je neograničene ovlasti da poduzme sve moguće mjere u svrhu otklanjanja te opasnosti. Diktatura je, s druge strane, bila vremenski ograničena, najčešće na šest mjeseci, te je nakon njenog prestanka diktator za svoje postupke bio odgovoran.

Iako je u samom Rimu institucija diktatora često zloupotrebljavana, poslužila je kao uzor za buduće generacije, te su je pod različitim imenima često koristili kako bi suzbijali latentnu političku nestabilnost nakon velikih revolucija u Novom vijeku i modernom dobu. Isto tako, ako ne i češće, su diktature nastajale s ciljem da se spriječe revolucije - neki od najpoznatijih primjera u 20. vijeku su Čile pod generalom Pinochetom i Poljska pod generalom Jaruzelskim.

Diktature, koje su najčešće uvedene kao privremeno rješenje u svrhu postizanja političke stabilnosti, često su se znale izroditi u krajnje neefikasne i korumpirane režime čija je jedina svrha bilo osobno bogaćenje, a koji su samim svojim nastankom izgubili svaki legitimitet. Vrlo često su se mogle održavati jedino brutalnom demonstracijom sile, ponekad izazivajući kontra-efekt u obliku štrajkova, demonstracija, oružanih pobuna, gerilskih pokreta ili pučeva te tako otklanjajući stabilnost koja im je trebala biti smisao postojanja.

Zbog svega toga diktatura danas ima uglavnom pejorativno značenje i označava sve ono što politički režim u nekoj državi ne bi trebao biti.

S druge strane, postoje određene situacije u kojima je uspostavljanje diktature opravdano, te ustavi mnogih demokratskih država sadržavaju odredbe o okolnostima pod kojima vlade mogu preuzeti diktatorske ovlasti.

## Povezano
* Diktatura u antičkom Rimu
* Šestojanuarska diktatura
Imperijalizam

**Imperijalizam** je politika neke države usmjerena na širenje neposredne ili posredne kontrole nad vanjskim teritorijima ili drugim državama u svrhu bogaćenja, dobijanja strateških resursa ili ostvarivanja vojnog, ekonomskog ili političkog primata u svijetu. 

U 19. vijeku imperijalizam je dobio novo značenje kao ideologija kojoj je svrha bila opravdati imperijalističku politiku, bilo vjerskim, rasnim, kulturnim ili nekim drugim argumentima. Jedna od najčešćih oblika te ideologije bila je teza o *[[Breme bijelog čovjeka|Bremenu bijelog čovjeka]]*, prema kojoj su imperijalističke države kao imale dužnost pokoriti teritorije u Africi, Aziji i na Pacifiku kako bi tamošnjim primitivnim domorocima donijele blagodati zapadne civilizacije. 

Imperijalizam, koji se u svojoj najekstremnijoj formi pokazao za vrijeme Utrke za Afriku, bio je jedan od ključnih uzroka prvog svjetskog rata. Zbog toga ga je Lenjin nazvao posljednjim stadijem kapitalizma, a i među ne-komunističkom inteligencijom je stekao pejorativno značenje. 

Kao termin se nastavio koristiti čak i nakon drugog svjetskog rata i raspada evropskih kolonijalnih imperija, pogotovo u svrhu opisa hladnoratovskih postupaka SAD i SSSR. 

Mnogi drže da imperijalizam nikada nije nestao, nego da se jednostavno transformirao u druge oblike, od kojih je najčešće spominjan američki kulturni imperijalizam. Mnogi danas globalizaciju smatraju oruđem američkog imperijalizma. 

## Vanjske veze

* Explanations of Japan’s Imperialistic Expansion, 1894-1910
Globalizacija

**Globalizacija** je proces kojim se u današnjem svijetu postepeno ukidaju ograničenja protoka roba, usluga, ljudi i ideja među različitim državama i dijelovima svijeta, odnosno ideologija koja za cilj ima njegovo opravdanje. 

Globalizacija svoje korijene ima u režimu slobodne trgovine čiji je glavni zagovornik bio Britanski Imperij u 19. vijeku, i koji je nestao za vrijeme prvog svjetskog rata i uvođenjem protekcionizma među ratom osiromašenim velikim silama.

Iako su pokušaji globalizacije započeli još nakon drugog svjetskog rata, taj proces se intenzivirao tek sa završetkom hladnog rata i uspostavljanjem SAD kao jedine globalne sile. U njoj je kao dominantna ideologija vladao ekonomski liberalizam te je agresivno promovirana globalizacija kao rješenje većine problema u suvremenom svijetu.

Zagovornici globalizacije tvrde kako bi ukidanje carina i drugih ograničenja dovelo do jačanja tržišne utakmice, odnosno pojave kvalitetnijih roba i usluga. Također se navodi kako bi intenziviranje kontakta među ljudima i državama u svijetu smanjilo mogućnost velikih sukoba. 

S vremenom, a pogotovo nakon dolaska Georgea W. Busha na vlast u SAD, razvio se antiglobalizacijski pokret kao reakcija na globalizaciju. Antiglobalisti drže kako će globalizacija u svom neograničenom obliku cementirati nejednakost u svijetu, učiniti siromašne države ovisnim o bogatima i spriječiti ih da razviju vlastite ekonomije, odnosno da će svijet staviti pod kontrolu multinacionalnih korporacija motiviranih profitom umjesto brigom za dobrobit čovječanstva. 

Globalizaciji su veliki udarac nanijeli napadi 11. septembra i započinjanje rata protiv terorizma.
Koordinirano univerzalno vreme

**UTC** (, *koordinisano univerzalno vreme*) je visoko-precizno standardno atomsko vreme koje otprilike prati univerzalno vreme. Bazirano po zakonima raznih zemalja sveta: vremenske zone na Zemlji su prikazane negativno ili pozitivno od UTC vremena. Drugi nazivi za ovo vreme je Zulu, Griničko vreme i GTM.

UTC je sistemsko vreme koje se koristi po mnogim Internet i WWW standardima. Network Time Protocol je podešen da sinhronizuje satove mnogih računara preko Interneta prema UTC-u. UTC se takođe koristi u avijaciji. Meteorološke stanice, letovi i vazdušni saobraćaj, kao i sve mape koriste UTC, da se ne bi pomešalo sa letnjim računanjem vremena.

Zbog praktičnih razloga, razlika između UTC i GTM vremena je jako mala i zbog toga se često koristi naziv GMT, iako, tehnički nije ispravno.

## Povezano
* Vremenska zona
* Spisak vremenskih zona

## Vanjske veze
*   Bureau International des Poids et Mesures UTC/TAI Time Server međunarodni biro za kordinaciju vremena
*  Službeni sajt SADa za UTC vreme  koristi Java.
Bundestag

**Bundestag** je naziv za donji, federalni dom njemačkog parlamenta. Predstavlja jedinu federalnu ustanovu u Nemačkoj, odnosno ovo je jedino političko telo gde svi stanovnici Nemačke neposredno glasaju. Samim tim, jedini su funkcioneri u Nemačkoj koji su "birani od strane celog nemačkog naroda". Osnovan je 1949. godine usvajanjem "Osnovnog Zakona" u Savezvnoj Republici Nemačke (Zapadna Nemačka), odnosno prvog i još uvek aktuelnog Ustava Nemačke nakon 1945. Bundestag je pravni naslednik Vajmarskog Reichstaga. 

Parlament - **Bundestag** (Bundestag), se bira svake pete godine kombinovanim sistemom neposrednog i proporcionalnog biranja. Šesnaest pokrajina predstavlja federalni nivo Bundesrata (Federalni Savet), koji je izazvao mnogo polemika na račun odnosa sa Bundestagom zbog neusglašenosti prilikom donošenja odluka i jednog i drugog tela, što politički sistem čini vrlo komplikovanim.

Bundestag ima 598 redovnih clanova, trenutni 20. sastav ima 736 članova zbog "Ausgleichsmandat" politike koja dozvoljava dodatno članstvo kako bi se glasovi celokupne države proporcionalnije predstavili. Osnovne funkcije Bundestaga određene po Osnovnom Zakonu jesu: predstavljanje vrhovnog zakonodavnog tela cele države, biranje Kancelara odnosno predsednika vlade, nadgledanje rada Kancelara i usvajanje federalnog budžeta.
Trenutni sastav Bundestaga, po političkim partijama jeste sledeči: 206 mesta SPD, 196 mesta CDU-CSU, 118 mesta 'Zeleni', 92 mesta FDP, 83 mesta AfD, 39 mesta Die Linke i 1 mesto koje predstavlja dansku etničku manjinu. Vladajuću koaliciju obrazuju SPD, 'Zeleni' i FDP sa 416 mesta od 736 u sazivu.
Trenutni Kancelar je Olaf Scholz, pripadnik SPD-a.
Angela Merkel

**Angela Merkel** (17.7. 1954. - ) je bivša njemačka konzervativna političarka i članica stranke CDU koja je obavljala funkciju njemačke kancelarke.

Nakon što je na izborima za Bundestag godine 2005. koalicija CDU/CSU dobila najveći broj glasova, ali ne dovoljno da sa svojim tradicionalnim saveznicima iz stranke FDP sastavi većinu, počeli su dugotrajni pregovori s drugim strankama o sastavljanju alternativnih koalicija. Nakon više tjedana jedina realna opcija je bila je Velika koalicija s dotada vladajućim socijaldemokratima iz dotada vladajućeg SPD-a. Merkel je u pregovorima za sebe osigurala mjesto prve žene-kancelara u njemačkoj historiji, ali je kabinet morala napuniti velikim brojem socijaldemokratskih ministara te odustati od znatnog dijela svog ambicioznog programa neoliberalnih ekonomskih reformi.
CDU

**Hrišćansko-demokratska unija** (njemački, *Christlich-Demokratische Union*, CDU) je konzervativna politička stranka desnog centra u Njemačkoj.

Ne postoji u Bavarskoj, gdje umjesto nje djeluje sestrinska stranka CSU, iako obje stranke čine zajedničku parlamentarnu frakciju u Bundestagu zvanu *Unija*.

Ideološki je bliska Rimokatoličkoj crkvi, mada se njene pristaše u manjoj mjeri mogu naći u protestanstkom dijelu Njemačke. Zalaže se konzervativnu politiku u društvenim pitanjima, i u nešto malo manjoj mjeri, oblasti ekonomije.

CDU je od kraja drugog svjetskog rata do 1969. godine bila na vlasti u zapadnom dijelu Njemačke kada je pod njenom vlašću sprovedeno Njemačko privredno čudo. Ponovno je na vlast došla 1982. godine i pod njenom vlašću je provedeno ponovno ujedinjenje Njemačke 1990. godine.

Vlast je izgubila 1998. godine, da bi na izborima 2005. godine osvojila najveći broj mandata, ali ne dovoljno da sama sastavi vladu. Nakon višetjednih pregovora je velika koalicija sa socijaldemokratskom strankom SPD, a novi kancelar postala CDU-ova Angela Merkel.

2009. CDU je na izborima pobedila i formirala vladu sa liberalima iz FDP-a a za kancelara je potvrđena Angela Merkel.
Bijela kuća

**Bijela kuća** (engleski, *White House*) je popularni naziv za *Executive Mansion*, službenu rezidenciju predsjednika SAD u Washingtonu. To je bijelo obojena neo-klasična vila. Nalazi se na Pennsylvania Avenue 1600 u Washingtonu.

Isti naziv se koristi i za najuži krug državnih službenika oko predsjednika SAD. Imanje je u vlasništvu službe nacionalnih parkova Sjedinjenih Američkih Država *(National Park Service)*, i deo je Predsedničkog parka *(President's Park)*.

## Historija
Gradnja rezidencije početa je 1792. po nalogu Džordž Vašingtona, arhitekta je bio Džejms Hoben iz Irske. Prva rezidencija završena je 1800., nju su spalile britanske trupe u britansko-američkom ratu 1812-1814. godine. Obnova rezidencije, ponovo pod Džejms Hoben, početa je 1819. Svoj današnji izgled bela kuća dobila je konačno 1934., kada je Frenklin Ruzvelt preneo takozvani *Oval Office*, radnju sobu predsednika SAD, na zapadnu stranu. Svoj naziv „bela kuća“ rezidencija je dobila 1901. od Teodor Ruzvelta zbog njene bele fasade.

Bela kuća ima 132 sobe, 35 kupatila, 412 vrata, 147 prozora, 8 stepenica, 3 lifta, 1 bazen za plivanje, igralište za tenis i bioskop.

## Vanjske veze

 
* Official White House website
* National Park Service website for the President's Park 
* The White House Museum, a detailed online tour of the White House 
* [Twentieth Century American Sculpture at the White House, including artists [Nancy Graves], Allan McCollum, and Tom Otterness]
* A time magazine report about the chinese replica
Carla Del Ponte

**Carla del Ponte** (Lugano, 9.2. 1947.) je švicarska pravnica i bivša glavna tužiteljica Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju i Međunarodnog krivičnog suda za Ruandu. Od 2008. do 2011. godine bila je na dužnosti veleposlanice Švicarske u Argentini.

Rođena je u Luganu, a pravo je studirala u Bernu, Ženevi i Velikoj Britaniji. Od 1975. do 1981. se bavila privatnom advokatskom praksom. Godine 1981. je imenovana istražnom sutkinjom te se istakla u istragama vezanim uz terorizam, špijunažu, pranje novca i trgovinu drogom. Zbog potonjeg je bila na meti italijanske mafije te preživjela pokušaj atentata.

Godine 1994. je postala glavni tužitelj Švicarske, a pet godina kasnije je postala glavna tužiteljica ICTY. Za vrijeme njenog mandata je podignut veliki broj optužnica i veliki broj bivših ratnih vođa s područja bivše Jugoslavije je uhapšen i osuđen odnosno čeka suđenje za ratne zločine. Zbog toga je Del Ponte uživala veliki ugled u svjetskoj javnosti.

U zemljama bivše Jugoslavije je s vremenom postala jedna od najomraženijih ličnosti. Protiv nje se vode kampanje mržnje (npr. "*Kurva del Ponte*" i sl.) a njeni navodi se selektivno koriste (npr. u Srbiji se kritikuju njene optužbe protiv srpskih vođa ali uvažavaju njene optužbe protiv OVK o trgovini organa).

Često je kritiziraju zbog arogancije, politikantskih izjava i loše napisanih optužnica te pravne strategije koje je od optuženih ratnih vođa učinila mučenike i nacionalne heroje, odnosno podgrijala nacionalizam i stvorila plodno tlo za nastavak etničkih sukoba u bliskoj budućnosti.

Zbog povećanja ekspeditivnosti tribunala Vijeće sigurnosti je 2003. razdvojilo uloge tužitelja za Međunarodni sud za ratne zločine počinjene na području bivše Jugoslavije (ICTY) i Međunarodni sud za ratne zločine počinjene na području Ruande (ICTR) pa je Carlu Del Ponte na tribunalu za Ruandu zamijenio Hassan Bubacar Jallow. 1. siječnja 2008. na dužnosti glavnog tužitelja nasljedio ju je Serge Brammertz.

## Izvori

## Vanjske veze

* Memoari Karle Del Ponte I, II, III, IV, V
* BBC News profil Carle del Ponte (engl.)
Senat Sjedinjenih Američkih Država

**Senat SAD** (engleski, *United States Senate*) je gornji dom američkog Kongresa koga sačinjavaju po dva senatora iz svake federalne države. 

Uz zakonodavne funkciju, Senat je ovlašćen potvrđivati predsjednikova kadrovska imenovanja. 

Svake druge godine se trećina članova biraju na mandat od šest godina.
Harriet Miers

**Harriet Miers** (10. 8. 1945. -) je američka pravnica koja trenutno obavlja funkciju glavne pravne savjetnice Bijele kuće. 

Rođena je u Dallasu, Texas. Privatnom pravnom praksom se bavila 27 godina i postala predsjednicom advokatske komore u Dallasu i Texasu. Krajem 1980-ih je bila pristaša konzervativnog krila Demokratske stranke, ali se kasnije priključila republikancima. Dugo godina je bila osobni advokat i bliski prijatelj Georgea W. Busha te sudjelovala u njegovim kampanjama.

3.10. 2005. godine ju je predsjednik Bush imenovao za sutkinju Vrhovnog suda SAD. Imenovanje je doživjelo oštre kritike od strane demokratskih, ali i republikanskih senatora. Prvi su joj zamjerali nedostatak stručnosti i preveliku bliskost predsjedniku, a potonji nedostatak čvrstih konzervativnih stavova o abortusu i drugim važnim društvenim pitanjima. 27. 10. je povukla kandidaturu, a Bush je umjesto nje nominirao naknadno izabranog Samuela Alita.
Izvršna vlast

**Izvršna vlast** ili **egzekutiva** je naziv za granu vlasti čija je funkcija sprovođenje zakona.

U modernim demokratskim državama se nalazi u rukama državnog poglavara koji može biti nasljedni monarh (što je najrjeđi slučaj) odnosno nesporedno izabran funkcionar (u predsjedničkom sistemu) ili šef vlade posredno izabran od strane parlamenta kome je odgovoran (parlamentarni sistem)

## Povezano
* Sudska vlast
* Zakonodavna vlast
Zakonodavna vlast

**Zakonodavna vlast** ili **legislativna vlast** je jedna od tri osnovne grane vlasti.

Glavni zadatak zakonodavne vlasti jeste donošenje zakona. Zakone donosi parlament. U liberalnim demokratijama građani biraju svoje predstavnike u parlamentu (na izborima) i time im daju autoritet da glasaju za zakone u njihovo ime. Proces izglasavanja zakona zavisi od toga kakvo je parlamentarno uređenje neke države. U liberalnim demokratijama imamo dvodomne (bikameralizam) i jednodomne parlamente. U dvodomne parlamente spadaju Kongres Sjedinjenih Američkih Država i Parlament Ujedinjenog Kraljevstva.

## Primeri

Kongres Sjedinjenih Američkih Država se sastoji iz Predstavničkog doma i Senata.

Parlament Ujedinjenog Kraljevstva se sastoji iz Doma komuna () i Doma lordova (). Za razliku od Sjedinjenih Američkih Država, Ujedinjeno Kraljevstvo je u dilemi sa svojom demokratijom. Naime, Ujedinjeno Kraljevstvo se često uzima za primer demokratičnosti, međutim, ako analiziramo politički sistem Ujedinjenog Kraljevstva videćemo da Ujedinjeno Kraljevstvo ima mnogo toga nedemokratskog. Jedna od tih mnogih stvari je i dio zakonodavne vlasti — Dom lordova. Dom lordova, kao što samo ime kaže je aristokratsko udruženje, tu zasedaju lordovi - plemići u Ujedinjenom Kraljevstvu. Problem je bio u tome što su lordovi mogli da ulože veto na bilo koji zakon koji bi doneo Dom komuna. Zakon koji se predlaže u Domu komuna mora proći veliku proceduru pre nego što se prihvati (predlog, prvo čitanje, drugo čitanje, treće čitanje...). Dom lordova ulaganjem veta je mogao za nekoliko sekundi zauvek skinuti taj zakon sa dnevnog reda. Naravno, ovo nije imalo nikakve veze sa demokratijom (predstavnici u Domu komuna su izabrani na izborima, dok mesto u Domu lordova je nasledno), tako da je došlo do izmena u parlamentarnom sistemu Ujedinjenog Kraljevstva. Veto je izuzet. Sada kada zakon dođe u Dom lordova (to je jedna od tačaka u onoj proceduri), lordovi mogu zakon vratiti u Dom komuna sa predlozima za neke ispravke. Zakon mogu vraćati tri puta u Dom komuna (sva tri puta Dom komuna te zahteve može odbiti, iako većinom se predlozi prihvate i zakon se malo izmeni), ali nakon ta tri puta zakon ide direktno monarhu na potpisivanje. Monarh u ovom svemu ima simboličnu ulogu a to je samo potpisivanje donesenog zakona. Monarh ne može taj zakon odbiti. Poslednja kraljica koja je to učinila bila je kraljica Anna početkom 18. vijeka.

Na donošenje zakona mnogi mogu uticati pored samih predstavnika u parlamentu. To su lobisti. Naime, u političkom životu svake liberalne demokratije imaju veliki uticaj na donošenje zakona.

## Povezano
* Izvršna vlast
* Sudska vlast
Podjela vlasti

**Podjela vlasti** je naziv za političku doktrinu koja smatra kako, u svrhu spriječavanja samovolje, veće efikasnosti i postizanja političke stabilnosti, suverena vlast u nekoj državi mora biti ograničena njenom podjelom na dva, odnosno tri segmenta koja su nezavisna jedan od drugog.

Doktrine o podjeli vlasti su postojale još u antičkoj političkoj teoriji, ali su najveći utjecaj dobile u Novom vijeku, kada su poslužile kao ideološka podloga za stvaranje modernih demokratskih sistema.

Od tih doktrina je najpoznatija ona o trodiobi vlasti na zakonodavnu, izvršnu i sudsku koju je izložio francuski filozof Montesqieu u svom djelu *O duhu zakona*. Njegove ideje je nadosljednije u praksi proveo Ustav SAD koji predviđa strogu podjelu ovlasti između predsjednika, Kongresa i Vrhovnog suda, odnosno kompleksni sistem međusobne kontrole.
Sudska vlast

**Sudska vlast** ili **pravosuđe** je jedna od tri nivoa vlasti. Posao sudske vlasti jeste da interpretira zakone koje je donijela legislativa (zakonodavna vlast). Sastoji se od posebnih institucija - sudova - koji tumače zakone, najčešće u sporovima između pojedinaca, odnosno pojedinaca i države. Odluke sudova su obavezujuće za izvršnu, i nešto rjeđe, zakonodavnu vlast. U liberalnim demokratijama sudska vlast treba da ima apsolutnu neovisna od ostalih grana vlasti. U SAD-u (kao najdemokratičnijoj zemlji na svijetu), sudska vlast je odvojena od ostale dvije i postoji u obliku Vrhovnog Suda (The Supreme Court). Neki teoretičari debatuju da izvršna vlast ima uticaja na američki Vrhovni Sud jer predsjednik lično bira sudije. Međutim, protuargumenti su da predsjednik ima pravo da bira sudiju tek kada jedan od njih umre (sudije u Vrhovnom Sudu SAD-a rade doživotno) i da nema pravo smjenjivati sudije koje rade.

Primjer gdje u liberalnoj demokratiji imamo mješanje nivoa vlasti je u Velikoj Britaniji. Naime, u vladi Velike Britanije, postoji mjesto za Lorda Savjetnika (Lord Chancelor), koji je ujedno i najstariji politički organ u Velikoj Britaniji (osnovan je prije 1000 godina). Problem je u tome što je on glavni u sudstvu (ima pravo da bira i otpušta sve sudije u V.B.), sjedi u parlamentu (zakonodavna vlast), i ima mjesto u vladi (izvršna vlast). Teorijski, on ima veću političku moć od premijera (ima i veću platu). Ovaj problem muči Britansku političku javnost već neko vrijeme. Velika Britanija kao jedna od prvih država liberalne demokratije sebi ne smije dopustiti to miješanje. Međutim, pošto su Britanci tradicionalisti postoje problemi (isto kao i sa Eurom). U posljednje vrijeme Toni Bler obećava da će ukinuti funkciju Lorda Savjetnika i da će na njegovo mjesto postaviti britanski Vrhovni Sud. Protu argumenti su: tradicija i veliki troškovi za izgradnju vrhovnog suda itd.

## Literatura

*Cardozo, Benjamin N. (1998). *The Nature of the Judicial Process*. New Haven: Yale University Press.
*Feinberg, Kenneth, Jack Kress, Gary McDowell, and Warren E. Burger (1986). *The High Cost and Effect of Litigation*, 3 vols.
*Frank, Jerome (1985). *Law and the Modern Mind*. Birmingham, AL: Legal Classics Library.
*Levi, Edward H. (1949) *An Introduction to Legal Reasoning*. Chicago: University of Chicago Press.
*Marshall, Thurgood (2001). *Thurgood Marshall:  His Speeches, Writings, Arguments, Opinions and Reminiscences*. Chicago:  Lawrence Hill Books.
*McCloskey, Robert  G., and Sanford Levinson (2005). *The American Supreme Court*, 4th ed. Chicago: University of Chicago Press.
*Miller, Arthur S. (1985). *Politics, Democracy and the Supreme Court: Essays on the Future of Constitutional Theory*. Westport, CT: Greenwood Press.
*Tribe, Laurence (1985). *God Save This Honorable Court: How the Choice of Supreme Court Justices Shapes Our History*. New York: Random House.
*Zelermyer, William (1977). *The Legal System in Operation*. St. Paul, MN: West Publishing.

## Povezano
* Trodioba vlasti
* Zakonodavna vlast
* Izvršna vlast

## Vanjske veze
* http://www.law.syr.edu/Pdfs/0Intro%20Court%20System.pdf
Seksizam

**Seksizam** je naziv za ideologiju koja polazi od postavke da se fizičke i mentalne razlike među dva spola moraju reflektirati na različiti položaj spolova u društvu.

Zbog sve većeg uticaja feminizma u 20. vijeku i ustanovljavanja jednakosti muškaraca i žena kao pravnog standarda u mnogim zapadnim državama, seksizam je s vremenom stekao drugo, pejorativno, značenje koje se odnosi na vjerovanje u urođenu fizičku ili mentalnu inferiornost suprotnog spola, odnosno mržnju prema suprotnom spolu (mizoginija ili ženomrstvo kod muškaraca, odnosno mizandrija kod žena).
Svjetlosna godina

**Svjetlosna godina** (ili **godina svjetlosti**; znak **gs** ili engl. **ly** od *light year*) astronomska je mjerna jedinica za duljinu; to je duljina (udaljenost) koju svjetlost prijeđe u vakuumu za jednu tropsku godinu.

## Svjetlosna godina u metrima
Brzina svjetlosti je 3*10 8 m/s, u godini dana ima 60*60*24*365 = 31.536.000 sekundi, i koristeći formulu s = v * t, udaljenost ispada 9.460.800.000.000.000 metara.

Naravno, brzina svjetlosti na nekoliko decimala više :-) iznosi 2,997.924.580 * 108 m/s, pa je točnija udaljenost 9.454.254.955.488.000 metara, ili nešto malo manje od devet i pol milijuna milijuna kilometara.

Kako godina dana (sunčeva godina) ima 365 dana 5 sati 48 minuta i 45 sekundi, broj sekundi je zapravo 31.556.925 - a udaljenost iznosi 9.460.528.112.671.650 metara.

## Veća jedinica
Veća astronomska jedinica je parsek (pc): 1 pc = 3,26 gs.
Mir

**Mir** je stanje u društvu u kojem nema sukoba odnosno rata.

Vreme sukoba dve ili više strana zove se rat. Rat je pojam suprotan pojmu mir. Pored odsustva rata, mir može da označava i socijalno, lično i društveno blagostanje.

U istoriji civilizacije mir je uvek bio idealno stanje društva, ali istoriju pre svega karakteriše stanje rata i oružanog rešavanja konfliktnih situacija. Da je rat dominantni način rešavanja konflikata u istoriji civilizacije pokazuje i potreba međunarodne zajednice da reguliše stanje rata kako bi se sprečili ratni zločini tj. „civilizovalo“ stanje rata Ženevskom konvencijom koja je i danas aktuelna. Nažalost, uprkos tome što je rat neželjena pojava u rešavanju konflikta, a opet česti način rešavanja konflikata, tako se ni stanje rata ne može regulisati a da se spreči pojava ratnog zločina i nečovečnog postupanja zato što je to u kontradikciji sa samom prirodom rata.

Na ruskom jeziku reč „mir“ ima više značenja između ostalog znači i „zemlja“ (planeta) i „svet“ (vasiona).

U svetu postoje mnoge mirovne asocijacije i mirovni pokreti, a jedna od najstarijih organizacija je Service civil international (SCI).

## Povezano
* Nobelova nagrada za mir
* Pacifizam
Krug

**Krug** u geometriji predstavlja dio ravnine; skup točaka omeđen kružnicom.

Neka je X proizvoljna tačka ravni kružnice k(Or) različita od O. Poluprava OX siječe kružnicu u tački C. Tačka X može imati jedan i samo jedan položaj u odnosu na kružnicu.
# X=C tj X pripada kružnicu
# OXOC tj X je van kružnici 
a samim tim ravan je podijeljena na 3 skupa
kružnica k(O,r)
tačke koje su u kružnici
tačke koje su van kružnice
Kružnica je periferija (rub) kruga k(O,r)
;Krug:
Skup tačaka kružnice k(O,r) i leže u njoj tj uniju k(O,r)U U(O,r) nazivamo krug

Skup U(O,r) tačaka u kružnici nazivamo unutrašnja oblast- otvoreni krug, a V(O,r) vanjska oblast kruga
;Kružni isječak:
Presjek kruga i centralnog ugla nazivamo kružni isječak. 
;Kružni isječak:
Presjek kruga i poluravni naziva se kružni odsječak (segment). 

Isječak je omeđen lukom i poluprečnicima OA i OB. 
Dvije poluprave sa početkom u centru kruga određuju dva isječka.
Ako je centralni ugao ravan ugao onda je isječak polukružnica. 
Svaka prava određuje dvije poluravni, odnosno svaka čiji presjek sa krugom nije prazan skup ili nije tačka o
dređuje dva kružna odsječka. 
Polukrug je odsječak i isječak

Za krugovi koji imaju isti centar kažemo da su koncentrični.

Razlika kruga i njemu koncentričnog kruga nazivamo kružni prsten.

Presjek kružnog prstena i centralnog ugla je isječak kružnog prstena

 
U Dekartovom koordinatnom sistemu, krug sa centrom (*p*, *q*) i poluprečnikom *r* ima jednačinu

:\left( x - p \right)^2 + \left( y - q \right)^2=r^2.

Ako je krug sa centrom u koordinatnom početku, tj. (0, 0), onda ova jednačina glasi

:x^2 + y^2 = r^2.\,
POVRSINA: 2 r π
Jedinični krug Krug je krug sa centrom u koordinatnom početku i poluprečnikom 1 

U polarnim koordinatama ona glasi:

:x = p + r \cdot cos(\phi)
:y = q + r \cdot sin(\phi).

Jednačina nagiba kruga glasi

:y' = - \frac{x}{y}.

Obim kruga i njegov poluprečnik su proporcionalnu.

Površina i kvadrat poluprečnika su propporcionalni. 
* Obim kružnice O= 2\pi r.\,
* Površina kruga P= \pi r^2.\,
Kvadrat

**Kvadrat** je poseban pravilni četverostrani pravougaonik, romb, deltoid, paralelogram, i jednakokraki i pravougli trapez .

## Formule
Obim kvadrata se izračunava formulom O=4*a
a površina formulom P=a*a=a^2,

## Standardne koordinate
Koordinate tjemena kvadrata čiji se "centar" (presjek njegovih dijagonala) nalazi u koordinatnom početku i čija je stranica a=2 su (±1,±1), dok se koordinate ostalih tačaka imaju vrijednost od -1 do 1 (npr. tačka A (x,y) -1 i -1).

## Osobine
Svaki ugao je pravi, od 90°.

Dijagonale kvadrata su jednake. Naime, ako su dijagonale romba jednake, taj romb je ustvari kvadrat. 

Dijagonala kvadrata je √2, (1,4142135623 ~ 1,41) puta duža od stranice kvadrata. d=a√2
Ova vrijednost je poznata kao Pitagorina konstanta, je prvi broj koji je prozvan iracionalnim. 
Ako je neka figura i pravougaonik i romb, onda je sigurno kvadrat.

## Druge činjenice
Ako je krug opisan oko kvadrata, površina kruga je π/2 (oko 1,57) puta veća od površine kvadrata.

Ako je krug upisan u kvadrat, površina kruga je π/4 (oko 0,79) puta manja od površine kvadrata.

Kvadrat ima veću površinu nego bilo koji pravilni mnogougao sa istim obimom.

Kvadrat je jedan od tri pravilna mnogougla koji se mogu uklapati jedni u druge u ravni (druge dvije 
figure su jednakostranični trougao i pravilni šestougao). Ovo je posljedica činjenice da su uglovi od 90° djelioci 360°

Kvadrat je veoma simetrična figura. Postoje četiri ose simetrije, rotaciona simetrija kroz 90°, 180° i 270°.

## Neeuklidska geometrija
U sferičnoj geometriji, kvadrat je mnogougao čija su tjemena veliki polulukovi jednakih distanci, koji se sijeku pod jednakim uglovima. Za razliku od planimetrijskog kvadrata, uglovi takvog kvadrata su veći od pravog ugla.
[bs:Kvadrat]
Proton

**Proton** je subatomska, nukleonska pozitivna čestica.
Subatomska znači da izgrađuje atom. Nukleonska je jer je sastavni dio jezgre (*nukleus*). Broj protona u jezgri određuje atomski broj i određuje tip elementa kojeg nukleus formira. U fizici, **proton** (grčki *protos* = prvi) je subatomska čestica sa pozitivnim jediničnim naelektrisanjem od 1.6 &times; 10&minus;19 kulona i masom od 938 MeV/c2 (1 E-27&nbsp;kg|1.6726231 &times; 10&minus;27 kg, ili oko 1 800 puta većom od mase elektrona). Proton se smatra stabilnim, sa donjom granicom polu-raspad-a od oko 1035 godina, mada neke teorije predviđaju da proton može da se raspadne. Proton je, poput neutrona, nukleon.

Atomsko jezgro najrasprostranjenijeg izotopa vodonika je samo jedan proton. Jezgra drugih atoma se sastoje iz protona i neutrona koje na okupu drži jaka nuklearna sila. Broj protona u jezgru određuje hemijska svojstva atoma i hemijski element kome pripada. Proton se sastoji od dva "up"-kvarka i jednog "down"-kvarka. Ova tri valentna kvarka su okružena sa jednim "oblakom" gluona i kvark-antikvark parova. Manje od 20% mase protona otpada na valentne kvarkove, dok ostatak otpada na gluone, koji su prenosioci **jakih sila**.. Promjer jednog slobodnog protona iznosi oko 1,7 · 10−15m. Proton, kao i neutron spada u barione. Antičestica protona je antiproton, koji ima istu količinu naelektrisanja kao proton, ali suprotnog znaka.

U hemiji i biohemiji, termin **proton** može da se odnosi na vodonikov jon. U ovom kontekstu, donor protona je kiselina, a akceptor protona je baza.

## Historija
Proton je 1918. otkrio Ernest Raderford. On je zapazio da pri bombardovanju gasovitog azota alfa česticama svetlosni detektori pokazuju prisustvo vodonikovog jezgra. Raderford je zaključio da je jedino mesto odakle vodonik može da potiče - azot, i stoga azot mora sadržati vodonikovo jezgro. On je stoga zaključio da je vodonikovo jezgro, za koje je bilo poznato da ima atomski broj 1, elementarna čestica. Ovoj čestici je dao ime proton od grčke reči *protos* - „prvi“.

## Tehnološke primene
Poput drugih elementarnih čestica proton poseduje spin. Ovo svojstvo je iskorišćeno u nuklearnoj magnetnoj rezonanciji (NMR spektroskopiji).

## Povezano
* Vodonik

## Reference

## Literatura

* S. Macura, J. Radić-Perić, ATOMISTIKA, Fakultet za fizičku hemiju Univerziteta u Beogradu/Službeni list, Beograd, 2004, str. 499.
* Wolfgang Demtröder: *Experimentalphysik* (Band 4). 2. Auflage. Springer, Berlin 2005, .
* Donald H. Perkins: *Introduction to high energy physics.* 4th edition. Cambridge University Press, 2000, .
* Tabellenwerte vom CODATA/NIST 2010

## Vanjske veze

* Particle Data Group
* Large Hadron Collider
*
Teorija relativnosti

Albert Einsteinova **teorija relativnosti ** sastoji se od dvije znanstvene teorije na području fizike: posebne relativnosti i opće relativnosti. Ove su teorije osmišljene kako bi objasnile činjenicu da se elektromagnetski valovi ne pokoravaju Newtonovim zakonima gibanja. Elektromagnetski valovi gibaju se konstantnom brzinom, nezavisno od kretanja promatrača. Osnovna ideja obje teorije je da će dva promatrača, koji se nalaze u međusobno relativnom gibanju (tj. gibanju jedan u odnosu na drugoga), izmjeriti različite vremenske i prostorne intervale za iste događaje, ali da će fizikalni zakoni obojici izgledati jednako.

## Posebna relativnost
*Glavni članak:* Posebna teorija relativnosti

Einsteinov članak, "O elektrodinamici tijela u gibanju" (1905), uvodi posebnu teoriju relativnosti. Posebna relativnost smatra da promatrači u inercijskim referentnim okvirima koji su u međusobno relativnom jednolikom gibanju ne mogu izvesti nikakav pokus kojim bi utvrdili koji od njih je u "apsolutnom kretanju". Teorija postulira da će brzina svjetlosti u vakuumu biti ista za oba promatrača (tj. promatraču nepromjenjiva [invariantna] brzina).

Jedna od prednosti posebne relativnosti je što može biti izvedena iz svega nekoliko premisa: 
* brzina svjetlosti u vakumu je konstantna (299.792.458&nbsp;m/s)
* fizikalni zakoni su isti za sve promatrače u inercijskim referentnim okvirima

## Opća relativnost
*Glavni članak:* Opća teorija relativnosti

Opću teoriju relativnosti Einstein je objavio 1916. (kao seriju predavanja održanih na Pruskoj akademiji znanosti 25.11.1915). Opća teorija relativnosti je geometrijska teorija koja postulira da prisutnost mase i energije "zakrivljuje" prostorvrijeme, te da ta zakrivljenost utječe na put slobodnih čestica (i općenito svjetlosti). Ova se teorija koristi matematikom diferencijalne geometrije i tenzora da bi opisala gravitiranje bez korištenja gravitacijske sile. Ova teorija sve promatrače drži ekvivalentnima, a ne samo one koji su u jednolikom gibanju.

## Vanjske veze
* Probe set to test theory of Relativity - Aug. 07, 2004 — "Gravity probe B" (en.)
* Reflections on Relativity — cjelovit online tečaj o relativnosti (en.)
* Relativity explained in words of four letters or less — (en.)
* Albert Einstein: Relativity - The Special and General Theory — online verzija knjige (en.)
* Albert Einstein: Relativity - The Special and General Theory — verzija za dowload (en.)
Vat

**Vat** (eng. *watt*; simbol: W) je SI izvedena jedinica za snagu. Jednak je jednom džulu u sekundi (1 J/s), ili u električnim jedinicama, jednom volt amperu (1 V•A).

Vat je tempo u Džulima po sekundi u kom se energija pretvara, koristi ili širi.

: \mbox{W} = \frac{\mbox{J}} {\mbox{s}} = \frac{\mbox{Nm}} {\mbox{s}} = \frac{\mbox{kgm}^2} {\mbox{s}^3} = \mbox{VA}

Jedinica *vat* je dobila ime po Džejmsu Vatu zbog njegovih doprinosa u razvoju parne mašine i usvojena je na Drugom kongresu Britanske asocijacije za napredak nauke 1889. godine i na jedanaestoj Generalnoj konferenciji težina i mera 1960. godine.

Jedinica za snagu pomnožena jedinicom za vreme je čest način iskazivanja energije. Na primer, jedan kilovat-čas, količina energije koju utroši naprava od jednog kilovata za jedan sat, iznosi 3,6 megadžula. Megavat-dan (MWd ili MW•d) je jednak 86,4 GJ. Ove jedinice se često koriste u kontekstu elektrana i računa za struju.

## Povezano
* SI
* kilovat-čas (kW•h)
* konverzija jedinica
* Džejms Vat

## Vanjske veze
* Internacionalni sistem jedinica
Njutn

U fizici, **njutn** (eng. *newton*; simbol: N) јe SI јedinica sile, nazvana po vitezu Isaku Njutnu za priznanje njegovih dela na polju klasične mehanike. Prvi put јe upotrebljena oko 1904, ali јe tek 1948 zvanično prihvaћena od strane Generalne konferenciјe težina i mera kao naziv za mks јedinicu za silu.

*Njutn* se definiše kao količina sile potrebne za ubrzanje mase јednog kilograma kroz јedan metar u sekundi na kvadrat.

Nkutn јe SI izvedena јedinica, koјa se sastoјi od **kg × m × s<sup>-2</sup>** u SI osnovnim јedinicama.

Pošto јedna definiciјa težine kaže da ona predstavlja delovanje sile izmeђu dva predmeta usled gravitaciјe , njutn јe takoђe јedinica za težinu. Masa јednog kilograma blizu Zemljine površine јe približno 9.81 njutn, mada se ova veličina razlikuјe za nekoliko desetina јednog procenta na Zemljinoј površini. Shodno tome, predmet mase **9.81<sup>-1</sup>** kg (≈101.94 grama) teži grubo 1 njutn. 

## Vidi јoš
* Isak Njutn
* SI
* dina, јedinica za silu (zastarelog) CGS sistema, јednaka 10 µN.
* kilogram-sila
Mohamed ElBaradei

**Mohamed ElBaradei** (Kairo, 17. 6. 1942. – ), egipatski pravnik i političar. Od 1997. do 2009. obavljao je funkciju generalnog direktora Međunarodne agencije za atomsku energiju, a 2013. je bio potpredsjednik Egipta. Proglašen je dobitnikom Nobelove nagrade za mir za 2005. godinu.
Međunarodna agencija za atomsku energiju

**Međunarodna agencija za atomsku energiju** (IAEA) je međunarodna organizacija čija je svrha razvoj nuklearne energije u miroljubive svrhe i ograničenje nuklearnog naoružanja. Osnovana je godine 1957. i ima sjedište u Beču.

Godine 2005. je, zajedno sa svojim generalnim direktorom Mohamedom ElBaradeijem dobila Nobelovu nagradu za mir.

## Vanjske veze
* IAEA website
* In Focus : IAEA and Iran
* IAEA Bulletin
* History of the International Atomic Energy Agency : the first forty years, David Fischer, 1997,
Nobelova nagrada za mir

**[[Nobelova nagrada]] za [[mir]]** dodjeljuje se od 1901. godine.

__NOTOC__
1900-e - 1910-e - 1920-e - 1930-e - 1940-e - 1950-e - 1960-e - 1970-e - 1980-e - 1990-e - 2000-e

## 1900-e

## 1910-e

## 1920-e

## 1930-e

## 1940-e

## 1950-e

## 1960-e

## 1970-e

## 1980-e

## 1990-e

## 2000-e

## 2010-e

## Reference

## Vanjske veze

* Dobitnici Nobelove nagrade za mir
Donald Tusk

**Donald Tusk** (22.4. 1957. -) je poljski političar kašupske narodnosti, danas na dužnosti poljskog premijera, a poznat kao osnivač i predsjednik stranke desnog centra Građanska platforma.

Tusk je zalaže za liberalizam u ekonomskim, te umjereni konzervativizam u društvenim pitanjima. 

Na trećim po redu predsjedničkim izborima u historiji demokratske Poljske, stranka ga je nominirala kao predsjedničkog kandidata. Dana 9.10. 2005. je dobio relativnu većinu oko 38 % glasova te se kvalificirao za drugi krug protiv Lecha Kaczynskog. Međutim, 23.10. je izgubio.

Kada se godine 2007. raspala desničarska koalicija premijera Jaroslawa Kaczynskog, raspisani su parlamentarni izbori za 21.10. 2007. Na njima je pobijedila Građanska platforma, što mnogi tumače pobjedom Tuska protiv premijera u predizbornoj debati.

Tuskov premijerski mandat je obilježila globalna ekonomska kriza koja je Poljsku, za razliku od gotovo svih drugih evropskih država, zaobišla. To se obično tumači time što je Poljska imala relativno veliko domaće tržište i što je zadržala zlot kao nacionalnu umjesto eura, te tako bila pošteđena krize u eurozoni. Iako se prije dolaska na vlast zalagao za suprotstavljanje Poljske i EU Rusiji, mandat mu je također obilježilo primjetno "odmrzavanje" prema istočnom susjedu.

Njegova stranka je pobijedila na parlamentarnim izborima 2011. godine, čime je Tusk postao prvi postkomunistički premijer Poljske koji je na izborima obranio premijerski mandat.