Grado (Gorica)

**Grado** (venecijanski: *Gravo*, slovenski: *Gradež*, furlanski: *Grau*) je grad u autonomnoj regiji Furlanija-Julijska krajina u Sjevernoj Italiji. Grado po popisu iz 2009. ima 8678 stanovnika.

## Geografija

Grado se smjestio na vrhu pješčanog poluotoka koji zatvara istoimenu lagunu (ili laguna Marano) između Venecije i Trsta u Jadranskom moru. Grado je nekoć bio ribarsko naselje, danas je ladanjsko mjesto i spa centar poznat kao *L'Isola del Sole* (Sunčani otok).

## Historija

Za rimskih vremena naselje se zvalo *ad Aquae Gradatae* i bilo je ulazna luka preko koje su brodovi dalje preko rijeke Natissa plovili uzvodno do antičke Aquileie (*ad gradus* na latinskom znači *na usponu*). Nešto prije propasti Zapadnog Rimskog Carstva mnogi stanovnici antičke Akvileje pobjegli su u Grado, traživši sigurnije utočiište pred provalama barbara sa istoka. Iz 5. vijeka su temelji prve katedrale iz Grada, baptisterija i prve crkve Santa Maria delle Grazie. Grado je istovremeno bio sjedište flote akvilejskog patrijarha.

Nakon invazije Langobarda na Sjevernu Italiju 568. patrijarh Akvileje Paulinus I premjestio je svoje sjedište u Grado. Nakon crkvene svađe u 6. vijeku dva patrijarha su pretendirala da budu poglavari Grada, a da stvar bude još zamršenija, patrijarh iz stare Akvileje preselio se u Cividale i kontrolirao cijelu unutrašnjost. Dugi spor završen je silom, kada je patrijarh iz Akvileje Popo zauzeo Grado 993. godine. Nakon tog se umiješao i papa koji je 1027. objavio da patrijarh Akvileje ima supremaciju nad Gradom i cijelom venecijanskom provincijom. Stvar je potpuno zaboravljena kad je papa Nikola V. 1451. premjestio sjedište patrijarhije u Veneciju.

Nakon tog je Grado spao na maleno selo u Mletačkoj Republici. Grado su orobili Englezi 1810. i Francuzi 1812. za Napoleonskih ratova. Nakon propasti napoleonske vlasti u Italiji, Grado je 1815. postao dio Austrijskog Carstva. Krajem 19. vijeka Grado se počeo pretvarati u ladanjsko mjesto, ulaz u Austrijske rivijere. Grado je pod Austro-Ugarskom ostao do 1918. godine, a nakon Prvog svjetskog rata pripao je Kraljevini Italiji.

## Znamenitosti
Najznačajniji spomenici Grada su:
* katedrala sv. Eufemije sa svojim oktogonalnim baptisterijem sa kraja 5. vijeka. Crkva je nekoć imala portik sa četiri stupa, jedan od njih danas se nalazi u središtu Partijarhova trga. Današnja ulazna fasada je rezultat rekonstrukcije koju je napravio fra Elia 579, u 15. vijeku donan je crkveni zvonik uz crkvu s desne strane. Unutrašnjost ove bazilike ima dva pomoćna i jedan glavni brod, u njoj su najljepši su podni mozaici iz 6. vijeka, koji su obnovljeni od 1946. do 1948. 
* Bazilika Santa Maria delle Grazie, podignuta je na prijelazu iz 4. u 5. vijek, obnovljena u 6. vijeku i potpuno barokizirana u 1640.

## Gradovi prijatelji
*  Sankt Lorenzen bei Knittelfeld
*  Feistritz bei Knittelfeld

## Reference

## Literatura
* Bovini G., "Grado paleocristiana", in *Archeologia Cristiana*, Bologna 1973.
* Efthalia Rentetzi: "Un'inedita figura di pesce. Parentele stilistiche tra i mosaici pavimentali di s. Maria delle Grazie e s. Eufemia a Grado", in ''Artonweb. Punti di visa sull'arte.''

## Vanjske veze

* Službene stanice grada 
* Grado Tourism 
* Tourism website