open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Artemidin hram

**Artemizion**, hram u starogrčkom gradu Efesu, u Maloj Aziji (danas Turska), jedan od 7 svetskih čuda starog veka, podignut je u slavu Artemide - grčke boginje lova, divljine i plodnosti. Danas se od hrama mogu videti samo ostaci temelja i mesto na kojem se ovaj hram nekada nalazio - nedaleko od turskog grada Selčuka i na oko 50 km od grada Smirne. Iako temelj hrama potiče još iz 7. veka pne., građevina je konstruisana i podignuta 550. godine pne.. Novac za izgradnju velelepnog mermernog hrama izdvojio je lidijski kralj Krosos, a hram je osmislio i projektovao grčki arhitekta Herosifron. Hram je bio ukrašen bronzanim statuama koje su izvajali najumešniji umetnici tog doba: Fidija, Polikleit, Kresilas i Fradmon.

Hram je služio kao religijsko zdanje, ali i kao tržnica. Godinama su hram posećivali trgovci, turisti, umetnici i kraljevi koji su odavali počast boginji zaveštajući deo svoje zarade hramu. Nedavnim arheološkim iskopavanjima na ovoj lokaciji otkriveni su darovi koje su hodočasnici koji su dolazili čak iz Persije i Indije posvetili Artemidi - naušnice, narukvice i ogrlice od zlata, statue Artemide izvajane od zlata i slonovače i drugi artefakti izuzetne vrednosti i lepote.

U noći 21. jula 356. godine pne., čovek po imenu Herostratus je, u nameri da se proslavi i da njegovo ime ovekoveči istorija, zapalio hram koji je sagoreo do temelja. Te iste noći rođen je i Aleksandar Veliki (Makedonski). Poznati istoričar tog doba Plutarh zapazio je neobičnu slučajnost i zabeležio da "u toj noći boginja nije obitavala u svom hramu, jer je prisustvovala rođenju budućeg velikog vojskovođe, te nije mogla da spasi svoj hram od uništenja." Tokom naredne dve decenije, hram je obnovljen, u čemu je značajno pomogao sam Aleksandar Makedonski koji je u to doba već bio osvojio i pokorio celu Malu Aziju. 

Kada je apostol Pavle u prvom veku nove ere posetio Efes u nameri da propoveda hrišćanstvo, suočio se sa snažnim kultom boginje Artemide rasprostranjenim u narodu koji nije želeo da ga se odrekne. Kada su Goti 262 godine n.e. ponovo razrušili hram, Efežani su se zavetovali da će ga ponovo obnoviti. Ipak, do 4. veka n.e. većina Efežana je prihvatilo hrišćanstvo i hram je izgubio svoj religiozni značaj. Poslednje poglavlje istorije vezano za ovaj hram odigralo se 401. godine n.e. kada ga je srušio Sveti Jovan Hrizostom. Kasnije je Efes napušten, a arheološka iskopavanja ove lokacije započela su tek krajem 19. veka. Iskopavanjima su otkriveni temelji hrama i put koji je vodio do ove lokacije koja je danas polumočvarni predeo, s obzirom da je nekada na tom mestu bilo more i značajna luka Male Azije.

## Izvori
* Preuzeto sa internet prezentacije http://www.zvrk.co.yu 

## Vanjske veze

* Britanski muzej Temple of Artemis (Ephesos) objects 
* UnMuseum's Artemidin hram 
* Seven Wonders' Artemidin hram 
* Florence Mary Bennett, ''Religijski kultovi povezani s Amazonkama:'' (1912): Poglavlje - III: Artemida Efeska (tekst)
* James Grout: ''Artemidin hram'', deo Encyclopædia Romana
Kolos sa Rodosa

Iako je od vremena izgradnje ove ogromne statue do njenog uništenja proteklo svega 56 godina, ova svojevrsna i neponovljiva građevina svakako je zaslužila svoje mesto među svetskim čudima. Kolos sa Rodosa nije samo gigantska statua - on je simbol jedinstva naroda koji je naseljavao Rodos, prelepo mediteransko ostrvo.

Ova statua se nalazila na samom ulazu u luku Mandraki ostrva Rodos u Grčkoj. U staroj Grčkoj, na malom ostrvu Rodosu nalazila su se 3 grada-države (polisa): Ialisos, Kamiros i Lindos. 408. godine pne. ovi gradovi su se ujedinili i sačinili jedinstvenu teritoriju - grad Rodos. Grad se brzo razvijao i gradio snažne ekonomske veze sa svojim glavnim saveznikom Ptolomejem I, tadašnjim vladarom starog Egipta. 305. godine pne, Antagonidi iz Makedonije koji su bili veliki rivali ptolomejima, napali su Rodos u pokušaju da slome njegovu alijansu sa Egiptom. Ipak, nisu uspeli da uđu u grad. Kada je postignut mirovni sporazum 304. godine pne, Antagonidi su se povukli ostavljajući za sobom velike količine ratne opreme. Kako bi proslavili svoje jedinstvo, stanovnici Rodosa prodali su svu tu ratnu opremu i za dobijeni novac podigli gigantsku statuu posvećenu grčkom bogu Sunca, Heliosu. Izgradnja statue trajala je 12 godina i završena je 282. godine pne. Godinama je statua stajala na ulazu u rodosku luku, sve dok snažan zemljotres nije pogodio Rodos 226. godine pne. Grad je bio teško oštećen, a Kolos je slomljen na najslabijem mestu - u kolenu. Rodos je tada primio ponudu Ptolomeja III da plati sve troškove restauracije polomljene statue, ali nakon što su konsultovani proroci, ponovno podizanje statue je zabranjeno, a Ptolomejeva ponuda odbijena. Skoro 1000 godina statua je ležala polomljena. 654. godine n.e Arapi su napali Rodos. Uzeli su ostatke polomljenog Kolosa i prodali ih Siriji - bili su otpremljeni na leđima 900 kamila.

Ogromnu statuu osmislio je rodoski vajar Ares iz Lindosa. Osnova statue je bila napravljena od mermera, a najpre su postavljena stopala i članci noge. Statua je postupno građena tako što je bronzana prevlaka bila učvršćivana gvozdenim i kamenim ojačanjima. Da bi statua bila dovršena, izgrađena je visoka rampa oko statue koja je kasnije uklonjena. Kada je Kolos završen, bio je visok 33 metra. Kolika je zapravo bila veličina statue, najbolje svedoči Plinije Stariji: "Kada je statua polomljena i pala na zemlju, grupa od 5-6 ljudi ispruženih ruku je jedva mogla da opaše prst ruke Kolosa".

## Izvori
***Napomena***
* Preuzeto sa internet prezentacije http://www.zvrk.co.yu 

## Vanjske veze

* Kolos sa Rodosa
* Rodos
Talesova teorema

U geometriji, **Talesova teorema** (dobila ime po Talesu iz Mileta) tvrdi da ako su A, B i C tačke na krugu gde je AC prečnik kruga, tada je ugao ABC prav ugao.

## Dokaz

Koristimo sledeće pretpostavke: zbir uglova u trouglu je jednak zbiru dva prava ugla i dva ugla jednakokrakog trougla su jednaka.

Neka je O centar kruga. Neka su OA = OB = OC, OAB i OBC su jednakokraki trouglovi, i po jednakosti uglova jednakokrakog trougla, OBC = OCB i BAO = ABO. Neka γ = BAO i δ = OBC.

:2&gamma; + &gamma; &prime; = 180&deg;

i

:2&delta; + &delta; &prime; = 180&deg;

Takođe znamo da

:&gamma; &prime; + &delta; &prime; = 180&deg;

Dodajući prve dve jednačine i zamenjujući treću sledi da

:2&gamma; + &gamma; &prime; + 2&delta; + &delta; &prime; &minus; (&gamma; &prime; + &delta; &prime;) = 180&deg;

što nakon skraćivanja, γ &prime; i δ &prime;, dokazuje da

:&gamma; + &delta; = 90&deg;

## Generalizacija

Talesova teorema je specijalni slučaj sledeće teoreme: ako se tri tačke A, B i C nalaze na krugu sa centrom O, ugao AOC je dva puta veći od ugla ABC.

## Historija

Tales nije bio prvi koji je poznavao ovu činjenicu, jer su je Egipćani i Vavilonci poznavali empirijski. U svakom slučaju oni nisu znali da dokažu ovu teoremu, niti su poznavali pojam dokazivanja niti ih je to uopšte zanimalo. Tako je teorema dobila ime po Talesu koji ju je prvi dokazao.
Sedam svjetskih čuda (antika)

**Sedam svjetskih čuda**, koja su poznata i kao sedam drevnih svjetskih čuda uključuju, po redoslijedu gradnje:
* Velike piramide u Gizi odnosno Velikih piramida
* Viseće vrtove u Babilonu (Semiramidini viseći vrtovi)
* Zeusov kip u Olimpiji
* Artemidin hram u Efesu 
* Mauzolej u Halikarnasu 
* Kolosa s Rodosa 
* Svjetionik u Aleksandriji (Faros)

Prvo pominjanje ideje da se sastavi jedna ovakva lista se veže za Herodota (oca historije), još u 5-tom vijeku pne. Kasnije je grčki historičar, Kalimakus od Sirene, napisao knjigu koja se, pretpostavlja se, zvala "Kolekcija čuda po svijetu". Nažalost, rukopis ove knjige je uništen zajedno sa uništenjem Aleksandrijske biblioteke.

Međutim prema Rolandu Goocku prvi popis čuda je sačinio grčki pjesnik Antipatros iz Sidona između 150 i 120 godine pne. Nije poznato ni to da li se pjesnik vlastitim očima uvjerio u ljepote sedam drevnih čuda, ali to ga nije omelo u tome da sastavi spisak. Odlučio se samo za građevine koje su postojale u njegovo doba npr. (Kula Babilonska je u to doba već bila srušena). Interesantno je da je, iako je bio Grk, izostavio Akropolis u Atini, jednu od građevina kojima se divimo i dan danas.

Zašto je riječ baš o sedam čuda, a ne o nekom drugom broju, zavisilo je o simboličnom značenju broja **sedam** za ljude tadašnjeg doba. Kasnije su mnogo puta za razne druge građevine davani epiteti "osmog čuda svijeta".

Interes za Antiku i ove građevine nanovo je pobuđen tek u 16-tom vijeku sa Martenom de Vosom (1532-1603) i Athanasiusom Kircherom iz Fulde. Takođe su svoj doprinos u ponovnom skretanju pozornosti na ove građevine dali umjetnik Maerten van Heemskerck i Johann Fischer von Erlach sa svojom *[[Historija|Historijom]] [[Arhitektura|arhitekture]]*. Inače pojam čuda svijeta je i nastao tek tada. Grci su te građevine nazivali sedam znamenitosti *(ta hepta theamata)*.

Danas arheolozi rasvjetljavaju neke od misterija koje su vijekovima bile pratnja drevnim građevinama. 

Za njihove graditelje one su predstavljale slavljenje religije, mitologije, umjetnosti, moći i nauke. Za nas one reflektuju mogućnost čovječanstva, da prilagode okolinu svojim potrebama, gradeći monumentalne građevine, od kojih neke još i danas odolijevaju vremenu.

Od pobrojanih drevnih čuda samo su piramide u Gizi još uvijek čitave. Od ostalih građevina ostali su predlošci, umanjene kopije, ili čak ni to, već možemo rekonstruisati njihov izgled samo po nepotpunim pričama ili stiliziranim slikama na novčićima.

## Izvori

* Roland Goock: *Sva čuda svijeta* (Marijan tisak d.o.o. 2005.)
Dečani (razvrstavanje)

**Dečani**, odnosno **Dečane** ili samo **Dečan** može biti:

* Dečani, gradsko naselje i sjedište istoimene opštine u okrugu Đakovica, Kosovo
* Dečani (opština), opština u okrugu Đakovica, Kosovo
* Manastir Dečani (*Manastir Visoki Dečani*), srpski pravoslavni manastir iz 14. vijeka
* , bivše zapadnoslavensko pleme
Neferirkare Kakai

**Neferirkare Kakai** je bio faraon Egipta za vrijeme Pete dinastije. Njegovo ime Neferirkare znači "Lijepa je duša Reova." Sudeći prema veličini njegovog zagrobnog kompleska u Abusiru, vjerojatno je bio važan kralj, ali s obzirom da se Kamen iz Palerma prekida za vrijeme njegove vladavine, o njemu se relativno malo zna. Piramida Neferirkarea Kakaija (grobnica) kralja je ispočetka bila projektirana kao 6-stepenasta piramida visine 52m, ali kasnije je proširena u tipičnu piramidu visine 72m. Grobni kompleks je nedovršen, te je samo dio donjeg zagrobnog hrama bio dovršen, pretpostavlja se, prije napuštanja projekta. Neferirkare je vjerojatno bio brat faraona Sahurea i sin faraona Userkafa, osnivača dinastija. S obzirom da anali Kamena iz Palerma završavaju u doba Neferirkareove vladavine, neki naučnici su pretpostavili da bi taj dokument mogao poticati upravo iz doba njegove vladavine. Međutim, dokazi s druge strane stele sugeriraju da je dokument pokrivao i vladavine kasnijih vladara Starog kraljevstva. Stoga je moguće da je ovaj ljetopis bio napravljen u doba Nyuserre Inija koji je dugo vladao i bio treći nasljednik Neferirkarea nakon kratkotrajnog i beznačajnog Shepseskare Isija i kratkotrajnog Neferefrea.

Važna nakupina administrativnih papirusa Starog kraljevstva je bila pronađena u Neferirkareovom zagrobnom hramu između 1893 i 1907, a oni se uglavnom bave vladavinama Djedkare Isesija i Unasa. Jedan od dokumenata je pismo kralja Djedkarea hramskim svećenicima kojim se opskrbljuje Neferirkareov zagrobni hram. Manethonov Epitom Neferirkareu pripisuje vladavinu od 20 godina dok glavni dio oštećenog Kamena iz Palerma bilježi godinu njegovog 5. popisa stoke prije nego što su ostale godine izgubljene u oštećenom dijelu dokumenta.

Neferirkareova vladavina u 5. dinastiji bila je neobična s obzirom na veliki broj zabilježenih osobnih detalja koji ga opisuju kao brižnog i blagog vladara. Kada je Rawer, stari plemić, slučajno dotakao kralja svojim štapom—grijeh zbog koga je mogao biti prognan s dvora s obzirom da se faraon gledalo kao na živućeg boga u mitologiji Starog kraljevstva—Neferirkare ga je odmah pomilovao i objavio kako je Rawerov dodir "čast." Također je dao dozvolu svećeniku Ptahshepsesu da mu ljubi noge. Konačno, kada je vezir Weshptah doživio moždanu kap za vrijeme posjete dvoru, kralj je pozvao glavne liječnike palače da pokušaju izliječiti umirućeg vezira. Kada je Weshptah umro, Neferirkare je bio neutješan te se povukao u osobne odaje kako bi žalovao za prijateljem. Kralj je zatim naredio čišćenje Weshptahovog tijela u njegovog prisustva te naredio da se napravio kovčeg od ebanovine za pokojnog vezira. Tako je Weshptah bio sharanjen s posebnim počastima i ritualima zahvaljujući Neferirkareu. Ovi zapisi o kraljevim djelima su ispisani na Wesptahovom grobu te naglašavaju faraonovu ljubav prema bližnjima.

## Povezano

* Neferirkare

## Vanjske veze

* Neferirkare Kakai
Prizreni (okrug)

**Okrug Prizren** ili **Prizrenski okrug** () je jedan od sedam okruga na Kosovu. Sjedište mu je u Prizrenu. Sastoji se od opština:
* Opština Dragaš ()
* Opština Mališevo ()
* Opština Mamuša‎ ()
* Opština Prizren ()
* Opština Suva Reka ()

U okrugu se osim albanskog i srpskog, kao službeni jezik koristi i turski.
Mališevo

**Mališevo** (albanski: *Malishevë* ili *Malisheva*) je grad i sjedište istoimene opštine na Kosovu. U gradu ima oko 2.300 stanovnika, dok opština ima oko 56.000 stanovnika.

Područje Mališeva je za vrijeme Kosovskog rata bilo jedno od najvećih uporišta Oslobodilačke vojske Kosova. Na tom području su, pogotovo u ljeto 1998. godine, bilježene žestoke borbe između OVK te tadašnje jugoslavenske vojske i srpske policije. Također su zabilježeni brojni zločini nad civilima albanske, ali i srpske nacionalnosti.
Ferizaji (okrug)

**Okrug Ferizaj** ili **Uroševački okrug** je jedan od sedam okruga Kosova pod UNMIK-ovom upravom. Nalazi se u južnom dijelu pokrajine, a sjedište mu je u Uroševcu (Ferizaju) po kome je dobio ime.

Okrug se sastoji od pet opština:
* Opština Elez Han‎
* Opština Kačanik
* Opština Štimlje
* Opština Štrpce
* Opština Uroševac
Štimlje

**Štimlje** (albanski **Shtime**) je grad i središte istoimene opštine u centralnom dijelu Kosova. Opština ima površinu od oko 134 kvadratna kilometra i preko 23.000 stanovnika.

Administrativno pripada Uroševačkom okrugu.
Kačanik

Kačanik (albanski *Kaçanik* ili *'Kaçaniku*) (ćirilica *Качаник*) je grad i središte istoimene opštine na Kosovu. Administrativno pripada Uroševačkom okrugu.

## Historija
### Antičko doba
Tragovi naselja na području Kačanika datiraju iz 2. vijeka n.e., a otkriveni su početkom 1980-ih prilikom zidanja lokalnog supermarketa. 
### Otomanski period
Sam grad je osnovao Hodža Sinan-paša, a u 16. vijeku je pod Otomanskim imperijem bio središte lokalne administracije.

Zbog strateške važnosti je Otomanski imperij 1879 .godine kroz Kačanik sagradio željezničku prugu koja je spajala Skoplje sa Kosovim Poljem.
### Prvi svjetski rat
Za vrijeme prvog svjetskog rata su se krajem 1915. na području Kačanika vodile žestoke borbe prilikom pokušaja srpske vojske da se spoji sa savezničkim snagama u južnoj Makedoniji (v. Kačanički manevar).

## Vanjske veze

* Opština Kaçanik
* The City of Kaçanik
* SOK Kosovo and its population
* Kosova Kosovo
Štrpce

**Štrpce** (albanski *Shtërpcë*) je mesto u Srbiji, u AP Kosovu i Metohiji koje predstavlja administrativni centar istoimene opštine. Mesto ima 13.633 stanovnika od čega su većinom Srbi (66,7%).

Prema popisu stanovništva iz 1991. godine, u Opštini Štrpce bilo je: Srba i Crnogoraca 8.303 (64.15%), Albanaca 4.125 (33.83%). A prema popisu iz 2001. godine, u opštini živi: Srba i Crnogoraca 9.099 (66,7%), Albanaca 4.500 (33.83%), Roma 34 (0,02%).

## Vanjske veze

* OSCE profil mesta 
* Štrpce
Istok (grad)

**Istok** (albanski: *Istog*; ćirilica: **Исток**) je grad i središte istoimene opštine koja se nalazi u zapadnom dijelu Kosova i pripada Pećkom okrugu (Okrug Peja). Od 1999. se među albanskim stanovništvom uvriježio izraz **Burimi**, iako njega nije priznao UNMIK.

U selu Crnce (Cerrcë) u blizini Istoka se rodio kosovski političar i predsjednik Ibrahim Rugova.

U Kazneno-popravnom domu Istok, nekoliko kilometara istočno od Istoka, dogodio se veliki zatvorski masakr tokom NATO bombardovanja 1999.

## Geografija
Istok je grad blizu planine Mokre Gore, na nadmorskoj visini od 488 metara. 

Prosečna godišnja temperatura u Istoku je 10,7&nbsp;°C. Najtopliji mesec je juli, sa prosečnom temperaturom od 27&nbsp;°C. Najhladniji mesec je januar, sa prosečnom temperaturom od -10&nbsp;°C. Brzina vetra ponekad dostiže 120 km/č. 

## Vanjske veze

* Opštinska uprava (UNMIK)
* Opštinska uprava (Republika Srbija)
Klina

**Klina** ( ili *Klina*) je grad i sjedište istoimene opštine u centralnom dijelu Kosova i Metohije - republika Srbija, koji administrativno pripada Pećkom okrugu (Okrug Peja). Nalazi se na ušću rijeke Kline u Bijeli Drim.

Klinu se obično povezuje s ilirskim naseljem *Chinna*, koju spominje Ptolemej u svojoj *[[Geografija (Ptolemej)|Geografiji]]* (Knjiga II, Glava 15).

## Vanjske veze

* Komuna Klinë
* OSCE Profile of Klinë 
* SOK Kosovo and its population
* Kosova Kosovo
Gjakova (okrug)

**Okrug Gjakova** (albanski: *Rajoni i Gjakovës*; ćirilica: Ђаковички округ), okrug na Kosovu. Sjedište okruga je Gjakova. Okrug čine općine Deçani, Gjakova, Juniku i Rahoveci; uz njih u sklopu okruga nalaze se još u 164 manja naselja.

Sredinom 1999. godine, neposredno nakon dolaska misije UN-a na područje tadašnje AP Kosova i Metohije, otpočeo je rad na stvaranju UNMIK-ovih regionalnih (oblasnih) struktura. Rješenjem UNMIK-a (br. 14) od 21. listopada 1999. godine, na području tadašnje AP Kosova i Metohije ustanovljene su funkcije regionalnih administratora (engl. *Regional Administrators*). Prilikom donošenja ove odluke, UNMIK je poštovao dotadašnju podjelu na pet upravnih okruga, tako da tom prilikom nije bio postavljen poseban regionalni administrator u Gjakovi, već je ovo područje ostalo podijeljeno između UNMIK-ovih regionalnih administratora za područja okruga Peja i Prizreni. Poseban UNMIK-ov okrug Gjakova stvoren je kasnije, nakon niza administrativnih promjena koje su izvršene tokom narednih godina.

## Općine

## Stanovništvo

Prema službenom popisu iz 2011. godine, na području okruga bila su 214,671 stanovnika. Etnički sastav prema popisu je sljedeći:

## Reference
Suva Reka

**Suva Reka** (albanski: *Suharekë* ili *Suhareka*) je grad i središte istoimene opštine na Kosovu koja administrativno pripada Okrugu Prizreni.

Nakon uvođenja UN-vog protektorata na Kosovu 1999. godine među lokalnim albanskim stanovništvom se za Suvu Reku uvriježio izraz **Teranda** (albanski: *Therandë* ili *Theranda*), mada ga UNMIK trenutno ne priznaje.

## Povezano
* Masakr u Suvoj Reci
Gjilani (okrug)

**Okrug Gjilani** ili **Gnjilanski okrug** je jedan od sedam okruga na Kosovu pod UNMIK-ovom administracijom. Ime je dobio po gradu Gnjilane koji predstavlja njegovo administrativno sjedište.

Gnjilanski okrug se sastoji od slijedećih opština:
* Opština Gnjilane‎
* Opština Klokot‎
* Opština Kosovska Kamenica
* Opština Parteš
* Opština Ranilug
* Opština Vitina‎
Kamenica, Kosovo

**Kosovska Kamenica** (do 1952. godine zvaničan naziv ***Kamenica***,  ili *Kamenica*, ili *Dardanë* ili *Dardana*) je grad i središte istoimene opštine na krajnjem istoku Kosova. Administrativno pripada Gnjilanskom okrugu.

Procjenjuje se da stanovništvo opštine trenutno sačinjava 82 % Albanaca, 17 % Srba i nešto manji broj Roma.

## Značajne osobe
* Milan Vasić, poznati glumac

## Vanjske veze

* Opština Kamenica
* OSCE Municipalit profile of Kamenicë/Kamenica 
* SOK Kosovo and its population
* Dardana City www.dardana.ch (na albanskom jeziku) 
* Kosova Kosovo
Vitina

**Vitina** (albanski: *Viti* ili *Vitia*) je grad i središte istoimene opštine na Kosovu. Administrativno pripada Gnjilanskom okrugu.

Mjesto je poznato po incidentu tokom koga je američki vojnik u sastavu KFOR-ovih snaga silovao i ubio albansku djevojčicu.

## Vanjske veze

* The official website of Municipal Assembly Viti 
* OSCE - Profile of Vitina/Viti 
* SOK Kosovo and its population
* Kosova Kosovo
Vitina (razvrstavanje)

**Vitina** je izraz koji se uz Vitinu, grad i opštinu na Kosovu koristi za:

* Vitina (Hercegovina), naselje u Hercegovini, u blizini Ljubuškog;
* Vitina (rijeka), rijeka u Bosni i Hercegovini koja se ulijeva u Vrbas;
* Vitina, selo u južnom dijelu Bugarske;
* Vitina (Grčka), alternativni naziv za Vytinu u Grčkoj.
Vitina (Ljubuški)

**Vitina** je naselje u Bosni i Hercegovini koje administrativno pripada općini Ljubuški i Zapadnohercegovačkom kantonu Federacije BiH.

Nalazi se pored Ljubuškog, na rijeci Trebižatu, a smještena na rubu polja, uz izvor vrela Vrioštice. U blizini su dva vodopada *Koćuša* i *Kravica*, koje znaju posjetiti prolaznici na putu za Međugorje.

Naselje broji oko 2000 stanovnika. Prema popisu iz 1991. godine tamo je živjelo 3.353 stanovnika, od čega su 3.245 bili Hrvati (97%), 80 Muslimani (Bošnjaci) (2%), 23 Jugoslaveni (1%) i 5 ostalih.

Vitina također predstavlja sjedište istoimene katoličke župe koja obuhvaća i obližnja mjesta Otok, Grabovnik i Proboj.

Vitina je rodno mjesto književnika kao što su Mehmed-beg Kapetanović, Zija Dizdarević i Vlatko Majić,Castimir Majić ali i Ludviga Pavlovića, jedinog preživjelog člana *[[Bugojanska grupa|Bugojanske grupe]]* koji je 1992. godine poginuo na početku rata u Bosni i Hercegovini. Njemu je u centru mjesta podignut spomenik.
Priština (okrug)

**Okrug Priština** (albanski: *Rajoni i Prishtinës*; ćirilica: Приштински округ), okrug na Kosovu. Sjedište okruga je Priština. Okrug čine općine Priština, Gllogoci, Fushë Kosova, Lipjani, Novo Brdo, Obiliqi, Gračanica i Podujeva; uz njih u sklopu okruga nalazi se još u 299 manjih naselja.

Sredinom 1999. godine, neposredno nakon dolaska misije UN-a na područje tadašnje AP Kosova i Metohije, otpočeo je rad na stvaranju UNMIK-ovih regionalnih (oblasnih) struktura. Rješenjem UNMIK-a (br. 14) od 21. listopada 1999. godine, na području tadašnje AP Kosova i Metohije ustanovljene su funkcije regionalnih administratora (engl. *Regional Administrators*). Prilikom donošenja ove odluke, UNMIK je poštovao dotadašnju podjelu na pet upravnih okruga, tako da je jedan od prvih regionalnih administratora bio postavljen u Prištini, čime je paralelno s tadašnjim Kosovskim upravnim okrugom bio stvoren i poseban UNMIK-ov Prištinski okrug. Po proglašenju kosovske nezavisnosti 2008., Prištinski je okrug postao jedan od kosovskih okruga.

## Općine

Prištinski okrug sastoji se od osam općina i 298 manjih naselja. Općine su:

## Stanovništvo

Prema službenom popisu iz 2011. godine, na području okruga bilo je 477,312 stanovnika. Etnički sastav prema popisu je sljedeći:

## Reference
Lipjani

**Lipjani** (srpskohrvatski: *Lipljan*; ćirilica: Липљан), grad na Kosovu i središte istoimene općine Lipjani.

## Geografija
Smešten je 16 km južno od Prištine na ušću Janjevske reke u Sitnicu i nalazi se na glavnom pravcu koji povezuje Prištinu sa Skopljem i Prizrenom. 

## Historija
Lipljan je nastao kao rimsko naselje *Ulpiana*, nazvano po caru Marku Ulpijanu Trajanu.Prvi pomen mjesta pod imenom Ulpiana nalazimo u tekstu "De administrando imperio" u kome su navodi da je vizantijski car Justinijan I (527.-565.)obnovio tvđavu grada Ulpiana kako bi spriječio prodore Slovena i Avara na Balkansko poluostrvo. Iako je tvrđava potpuno obnovljena ubrzo je napuštena pod pritiskom slovenskih i avarskih plemena(oko 582. godine). Sledeći pomen Ulpiane ,sada pod slovenskim imenom Lipljan ,nalazimo u djelima "Letopis popa Dukljanina" i "Barski rodoslov". U tim djelima se navodi da se Rasa (Raška) prostire oa Drine na istok do Laba i Lipljana. Nakon toga grad se pojavljuje grad se spominje 1085. godine kada ga od Vizantije preotimaju raški veliki župan Vukan i kralj Bodin. Grad je uskoro vraćen u vizantijske ruke i pod njihovom vlašću ostaje do vremena Stefana Nemanje.
U povelji manastiru Hilandaru Sava Nemanjić navodi da je njegov otac priključio svojoj državi: od "morske zemlje" Zetu sa gradovima ,od Arbanasa Pilot a od "grčke zemlje" Lab sa Lipljanom ,Dubočicu ,Reke ,Zagrlatu ,Levač ,Belicu i Lepenicu. Stefan Prvovjenčani takođe piše da je povratio zemlji "oblast nišavsku do konca ,Lipljan ,Duboćicu...". Nakon ovoga formirana je župa Lipljan ,koja je sa župama Sitnicom i Labom sačinjavala Kosovo polje. Lipljan ostaje pod vlašću srpskih vladara sve do bitke na Kosovu 1389. godine kada prelazi u ruke Turcima.

Albanska tradicija navodi da je u Lipljanu bio rođen Leka Dukagjini, albanski nacionalni junak iz 15. vijeka.

## Stanovništvo

## Vanjske veze

* Municipal website 
* OSCE Profile of Lipjan 
* SOK Kosovo and its population
* Kosova Kosovo 

## Reference
Costa Brava

**Costa Brava** (španski i katalonski *Vjetrovita obala*) je naziv za pojas španske mediteranske obale, koji se pruža od francuske granice pa sve do Barselone. Najposjećenija je obala na ovom prostoru Španije zbog pješčanih plaža i blizine ostatku Evrope.
## Vanjske veze
Mitrovica (okrug)

**Okrug Mitrovica** ili **Kosovskomitrovački okrug** je najsjeverniji od sedam okruga na Kosovu prema podjeli koju priznaje UNMIK. Ime je dobio po svom najvećem gradu Kosovskoj Mitrovici, koja predstavlja njegovo administrativno sjedište.

Okrug Mitrovica se sastoji od opština:
* Opština Kosovska Mitrovica
* Opština Leposavić
* Opština Severna Kosovska Mitrovica
* Opština Srbica
* Opština Vučitrn
* Opština Zubin Potok
* Opština Zvečan

Okrug Mitrovica je karakterističan po tome što je etnički najraznolikiji od svih dijelova Kosova, odnosno po tome što u njemu postoji najveća koncentracija srpske zajednice. Njoj je neformalno sjedište sjeverni dio Kosovske Mitrovice, iako u samoj opštini većinu drže Albanci.

Osim ovog, postoji i Kosovskomitrovački okrug po administrativnoj podjeli Srbije.
Opština Srbica

**Srbica** () je grad i istoimena opština u centralnom dijelu Kosova, u brdskoj oblasti Drenica. Administrativno pripada Okrugu Mitrovica.

Područje Srbice je, isto kao i ostatak Drenice, i prije izbijanja kosovskog rata bilo gotovo isključivo naseljeno Albancima. U njemu je 1996. započela djelovanje Oslobodilačka vojska Kosova, a 1998. i eskalirao oružani sukob između OVK i srpskih i jugoslovenskih vojno-policijskih snaga.

## Vanjske veze
* OSCE Profile of Skenderaj / Srbica
* SOK Kosovo and its population
Leposavić

**Leposavić** ( ili *Leposaviç, Leposaviçi*, ili *Albanik, Albaniku*) je grad i središte istoimene opštine na Kosovu - najsjevernije u pokrajini. Administrativno pripada Okrugu Mitrovica, a zajedno s opštinama Zubin Potok i Zvečan čini pojas na granici s Centralnom Srbijom u kojima Srbi čine većinu.

## Značajne osobe
* Stefan (Nikola) Minić, poznati atletičar iz Priluka
* Marko Vučinić

## Vanjske veze

* OSCE Profile of Leposavic 
* Stranica opštine 
* SOK Kosovo and its population
* Kosova Kosovo 
* Hotsport.rs
Zubin Potok

**Zubin Potok** (albanski: *Zubin Potoku*) je grad i središte istoimene opštine na sjeveru Kosova. Admininistrativno pripada Okrugu Mitrovica. Zubin Potok zajedno s Leposavićem i Zvečanom čini područje Kosova na granici s Centralnom Srbijom u kome većinu imaju Srbi.

## Vanjske veze

* Profile of Zubin Potok 
* IOM Kosovo 
* SOK Kosovo and its population
* Kosova Kosovo
Zvečan

**Zvečan** (albanski: *Zveçan, Zveçani*) je grad i središte istoimene opštine u sjevernom dijelu Kosova. Administrativno pripada Okrugu Mitrovica. Naziv je dobio po istoimenoj srednjovjekovnoj utvrdi, jednoj od najstarijih objekata takve vrste na području Balkana. Zajedno s Leposavićem i Zubinim Potokom pripada pojasu na granici s Centralnom Srbijom gdje većinu čine Srbi.

## Historija

Zvečan je bio srednjovekovni grad, sada u ruševinama, na ušću reke Sitnice u Ibar,ali se pretpostavlja da se na tom mestu nalazilo naselje još u praistoriji. Sazidan je na istoimenom kupastom brdu na ulazu u Ibarsku klisuru i dominira dolinom u kojoj su se ukrštali važni karavanski putevi.

Prvi put se pominje u vezi s pograničnim borbama između Srbije, kojom je vladao župan Vukan, i Vizantije na Kosovom polju između 1091. i 1094. Postoje zapisi da je Stefan Nemanja, posle pobede nad Vizantinicima 1170. kod Pantine, naredio da se molitva za uspešni ishod bitke održi u crkvi Svetog Đorđa u Zvečanu. Tokom vladavine Nemanjića u Zvečanu se nalazio jedan od kraljevskih dvorova. U njemu je umro(zadavljen) Stefan Dečanski 1331.godine,a tu je 1323.godine sahranjen i njegov brat Konstantin Nemanjić. Stefan Dušan je 1337.godine upravu poverio mlađem sinu vlastelinke Danice,dok je njegov sin Uroš grad dodelio čelniku Musi,zetu kneza Lazara.

Turci osvajaju Zvečan krajem XIV veka i njemu sa prekidom drže jake vojne postave sve do XVIII veka kada definitivno napuštaju tvrđavu i ona je od tada prepuštena zubu vremena.

## Tvrđava Zvečan

Osnova tvrđave prilagođena je konfiguraciji terena i ima nepravilan, izduženi oblik. Sastojala se iz tri dela. *Gornji grad* se nalazio na samom vrhu brda. Niži pojas se sastojao od bedema ojačanih kulama, a obimni zid je obuhvatao južne padine i podnožje brda. *Gornji grad*, okružen sa pet kula, čuva ostatke glavne - donžon kule osmougaone osnove, crkve Sv. Đorđa (koju je podigao Stevan Nemanja) i cisterni. Crkva je imala osnovu u obliku sažetog upisanog krsta, manju oltarsku apsidu, kube nad središnjim delom i bila je živopisana. Unutar Donjeg grada postoji nekoliko građevina čija namena nije precizno utvrđena, a na zapadnom kraju nalazio se glavni ulaz u grad.

Osnovna namena grada bila je kontrola:
* Bosanskog
* Ibarskog
* Metohijskog
puta koji su se tu ukrštali,dok je kasnije služio i kao zaštita za rudnik u Trepči.

Putopisac Ami Bue,koji je posetio Zvečan 1840.godine našao je ostatke crkve,dok je Giljferding 1859.godine u gradu video *ostatke dvorca na dva sprata ozidanog opekom*.

Pored toga u severnom delu gradu je pronađen podzemni lagum koji se spuštao do izvora u podnožiju brda na kome je Zvečan podignut,a pronađeni su ostaci još jednog potencijalnog izlaza iz podzemnih laguma.

## Kultura i nauka

U Zvečanu se od 2001. godine nalazi Fakultet umetnosti u Prištini sa privremenim sedištem u Zvečanu. http://www.fakultetumetnosti-zvecan.edu.rs 

## Vanjske veze

* Profile of Zvečan/Zveçan 
* SOK Kosovo and its population
* Televizija Most
* Fakultet umetnosti Univerziteta u Prištini 
* Kosova Kosovo
Grameen Banka

**Grameen Banka** (Bangla: গ্রামীণ ব্যাংক) je mikrofinancijska organizacija osnovana u Bangladešu s ciljem da da je male zajmove (poznate pod nazivom mikrokrediti) siromašnim ljudima bez da se traži jamčevina. Sistem se temelji na ideji da siromašni imaju vještine kojima se ne mogu koristiti. Banka također prihvaća pologe, pruža druge usluge te se bavi razvojnim projektima u tekstilnoj i telekomunikacijskoj industriji, te energetici. Organizacija i njen osnivač Muhammad Yunus su zajedno dobili Nobelovu nagradu za mir godine 2006.

## Reference

## Vanjske veze

* Official Grameen Bank Site
* Grameen Foundation Australia, replicating the Grameen Bank model within South East Asia
* gramBangla, Australian Bangladeshi Community Grameen Support Group
* One World, author Paul Sinclair
* Grameen Bank: Taking Capitalism to the Poor , a study by members of the Columbia Business School
* A video by Muhammad Yunus talking about Grameen Bank http://mitworld.mit.edu/video/289/ 
* Measuring the Impact of Microfinance: Taking Stock of What We Know ; Nathanael Goldberg, December 2005.
* Business-Social Ventures: Reaching for Major Impact ; changemakers.net, Nov 2003
* Grameen II: The First Five Years, 2001-2006 ; Stuart Rutherford et al for MicroSave, February 2006.
* Criticism
Muhammad Yunus

**Muhammad Yunus** (Bengali: মুহাম্মদ ইউনুস *Muhammod Iunus*) (28. 6. 1940.-) je bangladeški bankar i ekonomist. Poznat je po uvođenju i razvoju koncepta mikrokredita, odnosno davanju sitnih zajmova za poduzetnike koji su previše siromašni da bi se kvalificirali za tradicionalne bankovne zajmove. Yunus je također poznat i kao osnivač Grameen Banke. Godina 2006. Yunus i njegova banka su zajedno primili Nobelovu nagradu za mir, što je obzrazloženo njihovim nastojanjem da razviju ekonomiju i društvo odozdo. Yunus je dobio još nekoliko međunarodnih priznanja, uključujući Svjetsku nagradu za hranu. Napisao je knjigu *[[Bankar siromašnih]]* te je osnivač Fondacije Grameen.

## Napomene



## Vanjske veze

* Yunus's autobiography
* PBS Biography  An article on Muhammad Yunus and Grameen Bank.
* A short biography

* Grameen Bank, Yunus's dream
* Yunus' biography - The World Food Prize 
* SAJAforum.org Q&A from around the world with Muhammad Yunus (audio/MP3 42 minutes)
* A speech by Muhammad Yunus
* Profile: 'World banker to the poor'
* Article on Muhammad Yunus at BusinessWeek, December 26, 2005
* CNN article  The birth of micro credit, 2001.
* A video by Muhammad Yunus talking about Grameen Bank 
* An interview with him
* Banker to the Poor by Muhammad Yunus 
* Audio-Interview with M. Yunus, by Wolfgang Blau (a.k.a. Harrer) and Alysa Selene, ZDF Germany
Jogurt

**Jogurt** nastaje prirodnim procesom fermentacije mleka uz pomoć bakterija. Delovanjem bakterija dolazi do fermentacije pri čemu mlečni šećer (laktoza) prelazi u mlečnu kiselinu. Ovaj proces iskorišten je za industrijsko dobijanje jogurta.

Pod pojmom jogurt kao namirnica podrazumijevamo polutečni mlečni proizvod koji se dobija zagravanjem mleka i dodavanjem bakterija mlečne kiseline (). 
Na temperaturi 41-45&nbsp;°C za 2-4 sata dolazi do fermentacije i kiseljenja mleka. Nakon toga jogurt se hladi čime se usporava kiseljenje i produžava trajnost. Jogurt sadrži oko 0,7% mlečne kiseline.

Jogurt se na jednostavan način može pripremiti u u domaćinstvu. Potrebno je mleko zagrejati na 40-42 stepena, dodati malo jogurta ( na 2 l mleka dovoljno je 1 dl jogurta), dobro izmešati i ostaviti poklopljeno na toplom mestu 2-3 sata. Nakon toga treba ga staviti u frižider.
Ulje

**Ulje** može da bude:
* Ulja - grupa hemijskih jedinjenja, po sastavu lipidi u tečnom stanju
* Jestivo ulje - proizvodi se najčešće od semenarki
* Motorno ulje
* Ulje - tehnika u slikarstvu
* Zemno ulje - nafta
* Masti, grupa hemijskih jedinjenja, u tečnom stanju
* Ulje (mazivo), vrsta maziva
* Ulje (religijski simbol), simbol u religijskim obredima
* Eterična ulja, masni mirisni ekstrakti biljnog porekla
* Ulje (lampa), medijum za sagorevanje u lampama
Shepseskare Isi

## Tajanstveni kralj
**Shepseskare Isi**, također poznat kao **Shepseskare**, (na grčkom **Sisiris**), bio je faraon Egipta u doba Pete dinastije, te se smatra da je vladao oko 2426. pne. – 2419. pne.. On je najmanje poznat od svih vladara dinastije i neki egiptolozi kao Miroslav Verner su tvrdili da je njegova vladavina trajala samo nekoliko mjeseci, za što dokaz postoji u nedovršenoj kraljevskoj piramidi u Abusiru, čiji su temelji jedva dovršeni, da bi izgradnja potom bila obustavljena. Međutim, i Torinski popis kraljeva i Manethon sugeriraju da je Egiptom vladao sedam godina. Jedini artefakti njegove vladavine jest nekokiko glinenih pečata iz Abusira, gdje je kralj možda bio sahranjen, te dva cilindiriočna pečeta, prema Verneru (str.396). Verner promovira hipotezu prema kojoj je **Shepseskare naslijedio, umjesto prethodio Neferefreu** što se temelji na arheološkom kontekstu nedavno (1982) otkrivenih glinenih pečata s kraljevim imenom unutar zagrobnog hrama Neferefrea u Abusiru. On na Shepseskarea gleda kao na Sahureovog sina koji je peuzeo vlast od Neferefrea nakon njegove smrti u 2. godini vladavini. Verner posebno navodi da je izgradnja Shepseskareove piramide

:*"bila obustavljena [te] korsepondira s radom od nekoliko jedana, vjerojatno ne više od jednog ili dva mjeseca. U stvari, lokacija je bila samo poravnana, a iskopavanje jame u kojoj će se sagraditi podzemna grobna komora je tek započela. Nadalje, vlasnik piramide je očito htio kroz izbor lokacije (na pola puta između Sahureove piramide i Userkafovog sunčevog hrama) objaviti svoju povezanost bilo sa [[Sahure]]om ili [[Userkaf]]om. Teoretski, samo dva kralja 5. dinastije čije piramide još nisu oktrivene se mogu uzeti u obzir – Shepseskara ili Menkauhor. Međutim, prema brojnim suvremenim dokumentima, [[Menkauhor]] ... je vjerojatno dovršio [svoju] piramidu drugdje, u Sjevernoj Saqqari ili Dahshuru. Shepseskara, stoga, izgleda kao vjerojatniji vlasnik nedovršene platforme za piramidu u Sjevernom Abusiru. Graidtelj platform (tj. Shepseskare) je morao vladati kroz vrlo kratko vrijeme."*(str. 399)

Prema Vernerovom mišljenju, Shepseskare preuzimanje vlasti je bio pokušaj da se očuva obiteljska loza Sahurea na prijestolju. Njega je konačno suzbio Niuserre, Neferefreov mlađi brat i mlađi sin Neferirkarea i Khentkaus II. Verner naglašava ključnu ulogu kraljice Khentkaus II u Niuserreovom konačnom uzdizanju na prijestolje, te to objašnjava njen veliki ugled u egipatskom folkloru i "dograđivanja i poboljšavanja njenog zagrobnog hrama" od strane Nyuserrea. (str. 399-400)

Nedovršena piramida, otkrivena 1980-ih, i smještena sjeverno od Sahureove piramide kod Abusira, se smatra Shepseskareovom piramidom.

## Literatura
* Miroslav Verner, Archaeological Remarks on the 4th and 5th Dynasty Chronology, Archiv Orientální, Volume 69: 2001, pp.&nbsp;395–400

## Vanjske veze
* Egyptian Kings
Nyuserre Ini

**Nyuserre Ini**, koji se također ispisuje kao **Neuserre Izi** ili **Niuserre Izi** (na grčkom poznat kao **Rathoris**), bio je faraon Egipta za vrijeme Pete dinastije, koji je vladao oko 2416. pne. - 2392. pne.. Njegovo kraljevsko ime Niuserre znači "Posjednuti moći Rea." Bio je najmlađi sin faraona Neferirkare Kakaija i kraljice Khentkaus II, te brata kratkotrajno vladajućeg Neferefrea. U Manethonovom Epitomu se govori da je vladao 44 godine ali se u ovaj podatak sumnja. Podaci iz Torinskog popisa kraljeva vezani uz njegovu vladavinu su teško oštećeni te daju brojku koja se može čitati i kao 11-14 godina i kao 21-24 godina. Međutim, referenca na Sed gozbu u njegovom sunčevog hramu kod Abu Guraba može ukazivati na Nysurreovu vladavinu od 30 godina.

Nyuserreova grobnica je piramida kod Abusira locirana između piramida Sahurea i Neferirkare Kakaija. Na početku je imala 50m visina, s osnovom od 79 kvadratna metra i nagibom od 52 stupnja. Njegova kraljica Reput-Nebu je također sahranjena u blizini. Kod Abu Guraba je sagradio veličanstveni hram solarnog kulta, zvan Radost Rea. Vojni pohodi na Libiju i Aziju se također spominju u dokumentima ovog perioda, ali ne postoje drugi dokazi o vojnim aktivnostima ovog vladara.

## Vanjske veze

* Egyptian Kings
* Niuserre
Djedkare Isesi

**Djedkare Isesi**, (na grčkom poznat kao **Tankeris**) bio je faraon Egipta za vrijeme Pete dinastije. Pripisuje mu se relativno duga vladavina od 28 godina u Torinskom kanonu, dok neki egiptolozi vjeruju da je to pogreška, odnosno da je vladao 38 godina. Manethon mu pripisuje vladavinu od 44 godine dok arheološki dokazi sugerirraju da je vladao duže od 32 godine. 

Nije, kao što je bio običaj njegove dinastije, sagradio vlastiti sunčev hram, ali je sagradio vlastitu piramidu u Saqqari umjesto u Abusiru. To se tumači kao znak da je Oziris zamijenio sunčevog boga Ra kao najpopularnije božanstvo. Za naslove se sada vjerovalo da imaju magičnu moć; njihova inflacija se tumači kao znak postupne decentralizacije vlasti. Niz datiranih administrativnih papirusa iz Djedkareovog doba, (Papirus Prisse u Louvreu, napisan od Ptah-hotepa), je otkriven u zagrobnom hramu Neferirkarea. Prema Miroslavu Verneru, najviši datum Djedkareove vladavine je**Dan 12 godine 22. IV Akheta [[papirus]]**, što bi moglo pripadati svakoj godini od godine 32. do godine 44. ovisno o tome da li je popis stoke bio dvogodišnji (2 X) ili polu-dvogodišnji (1.5 X). 

## Litearatura
* Miroslav Verner, Archaeological Remarks on the 4th and 5th Dynasty Chronology, Archiv Orientální, Volume 69: 2001, pp.405-410

## Vanjske veze
* Egyptian Kings
* Djedkare:8th Ruler of the 5th Dynasty
* The Instruction of Ptahhotep Index Page (Prisse Papyrus)
* The Mastaba of Ptahhotep  reliefs from his tomb (Prisse Papyrus)
Unas

**Unas** (također **Wenis**, **Oenas**, **Unis** ili **Ounas**) bio je faraon Drevnog Egipta, posljednji kralj Pete dinastije. Za njega se govori da je živio od 2375. pne. do 2345. pne..

Sagradio je malu piramidu u Saqqari, u blizini Djoserove Stepenaste piramide, a njena unutrašnjost je ukrašena vjerskim tekstovima poznatim kao Piramidski tekstovi. Ti tekstovi su korišteni kraljevskim grobovima Šeste dinastije, ali Unasovi su prvi poznati te sadrže stihove nekorištene u kasnijim verzijama. Vjerojatno nije imao sina, pa je tako Peta dinastija završila njegovom smrću. Njegov nasljednik Teti je oženio njegovu kćiIput, kako bi ozakonio svoju vladavinu te je tako osnovao 6. dinastiju.

## Povezano
* Unasova piramida

## Napomene


]]
Teti

:*Za grad u Italiji, v. [[Teti (Italija)]].*

**Teti** je bio prvi faraon Šeste egipatske dinastije. Također je poznat kao **Othoes**. Vladao je oko 2345 - 2333. pne. te je sahranjen u Saqqari. Zapis o točnoj dužini njegove vladavine je uništen na Torinskom papirusu te je ona zato nepouzdana. Kraljica Iput, njegova supruga, vjerojatno je bila kći kralja Unasa, posljednjeg vladara Pete dinastije.

Za vrijeme Tettijeve vladavine visoko rangirani službenici su počeli graditi grobne spomenike u rangu faraonskih. Tako je njegov kancelar sagradio veliku mastabu koja se sastojala od 32 sobe, sve bogato ukrašene. To semstra znakom da se bogatstvo počelo prelijevati sa središnjeg dvora na službenike, postupan proces koji je kulminirao pri kraju Starog kraljevstva.

Moguće je da ga je ubio uzurpator Userkare, dok Manethon bilježi da ga je ubio njegov tjelohranitelj Khenty She. Sahranjen je u kraljevskoj nekropoli u Saqqari. Njegova piramidalni kompleks se povezuje s mastabama službenika iz doba njegove vladavine. Prema Anthonyju Spalingeru, najviši datum Tetijeve vladavine je **izgubljeni dan 3. ljetnog mjeseca 6. godine popisa stoke** (11. godine ako je popis dvogodišnji) iz Hatnubskog Grafita br.1. Ovaj potvrđuje **[[Kamen iz Južne Saqqare]]**, analski dokument iz doba vladavine Pepija II koji mu pripisuje vladavinu od 12 godina. 

## Izvori
* Anthony Spalinger, Dated Texts of the Old Kingdom, SAK 21, (1994), p.&nbsp;303 
* Naguib Kanawati, Conspiracies in the Egyptian Palace: Unis to Pepy I, Routledge (2002), .

## Vanjske veze
* Teti, First Ruler of the Sixth Dynasty
* The South Saqqara Stone: Sixth Dynasty Annals
Khentkaus II

Kraljica **Khentkaus II** (2475. pne. &ndash; 2445. pne.) bila je supruga egipatskog faraona Neferirkare Kakaija iz Pete dinastije. Bila je majka Neferefrea i Nyuserre Inija.
Neferirkare

*Ovo je članak o faraonu Osme dinastije. Za faraona Pete dinastije v. [[Neferirkare Kakai]].*

**Neferirkare** je bio kralj Osme dinastije drevnog Egipta u Prvom prijelaznom periodu Egipta. Njegovo ime se jasno spominje u Abydsokom popisu kraljeva. Neferirkarea, za koga se pretpostavlja da je bio posljednji kralj svoje dinastije (odnosno uopće postojao), je svrgnuo prvi kralj Devete dinastije, koji je mogao biti Meryibre Khety I ili neki zasada nepoznati vladar.

## Izvori
* VIIth Dynasty 2175 - 2165, 9.11. 2006.
* Abydos King List, 9.11. 2006.
Hemijska supstanca

**Supstanca** je oblik postojanja materije. Sastoji se od jedne vrste čestica - atoma. Atomi su složene građe. Sastoje se od protona, neutrona i elektrona i imaju svoju masu ili masu mirovanja koja je ravna nuli. Danas je poznato oko 17 milona različitih supstanci. Od tolikog broja supstanci, oko 100 hiljada ima praktičnu primenu. Neke supstance nalaze se u prirodi, dok se druge proizvode veštačkim putem. Svaka supstanca ima karakteristična svojstva po kojima se razlikuje od drugih supstanci, na primer: boju, miris, gustinu, temperaturu topljenja, temperaturu ključanja. Navedena svojstva supstanci, koja se određuju pomoću naših čula ili instrumenata, nazivaju se fizička svojstva. Hemijska svojstva supstanci ispoljavaju se pri njihovim reakcijama sa drugim supstancama. Osnovni zadatak hemije je izučavanje supstanci - njihove strukture, svojstava, kao i promena koje dovode do pretvaranja jednih supstanci u druge. Supstanca je osnovni deo materije

## Reference

## Vanjske veze

* eChemPortal substance and property search
Menkauhor Kaiu

**Menkauhor Kaiu**, (na grčkom poznat kao **Menkeris**), bio je faraon Egipta u doba Pete dinastije. Torinski popis kraljeva mu pripisuje osam godina vladavine. Njegova piramida nije otkrivena ali zapisi suvremenika navode da je bila locirana ili kod Dahshura ili kod Saqqare, umjesto Abusira. Bio je posljenji faraon koji je sagradio hram sunca. U historijskom smislu on je najmanje poznat vladar nakon efemeralnog Shepseskarea, mada je njegovo postojanje dokazano kroz nekoliko referenci kraljevskih službenika, velikog natpisa na kamenolomu kod Wadi Maghare na Sinaju, te jedan pečat i malu statuu od alabastera.

## Vanjske veze

* Egyptian Kings
* King Menkauhor: the Seventh King of the 5th Dynasty
Šesta dinastija Egipta

Poznati vladari, iz historije Egipta, za **Šestu dinastiju**.

Treća, Četvrta, Peta i **Šesta dinastija** drevnog Egipta se često navode pod zajedničkim nazivom Staro kraljevstvo.

 

Šestu dinastiju Egipta mnogi smatraju posljednjom dinastrijom Starog kraljevstva drevnog Egipta, iako *The Oxford History of Ancient Egypt* (ed. Ian Shaw, 2000) u Staro kraljevstvo uključuje Sedmu i Osmu dinastiju. Manethon piše da su ti kraljevi vladali iz Memfisa, ili na egipatskom *Mennefera*, što je ime s natpisa piramide Unasa nedavno sagrađene; arheolozi se po ovom pitanju slažu s Manethonom.

Ovu dinastiju je osnovao Teti, koji se oženio za Iput, za koju se tradicionalno vjeruje da je bila kći kralja Unasa iz Pete dinastije. Drugi važni članovi dinastije uključuju Pepija II, kome se pripisuje vladavina od 94 godine, najduža u historiji drevnog Egipta; te posljednji vladar Nitiqret (isto poznat po grčkom imenu Nitocris), za koju neki stručnjaci misle da je bila ne samo prva vladarica Egipta, nego i prvi ženski vladar na svijetu.

Za vrijeme ove dinastije su se slale ekspedicije u Wadi Maghara na Sinaju kako bi se kopao tirkiz i bakar, isto kao i u rudnike u Hatnubu i Wadi Hammamutu. Faraon Djedkara je slao trgovačke ekspedicije na jug u Punt i na sjver u Byblos, a Pepi I je slao ekspedicije ne samo na ove lokacije nego i u Eblu.

S povećanim brojem biografskih natpisa u ne-kraljevskim grobovima, današnja saznanja o historiji perioda su šira u odnosu na monolitno formalnu fasadu ranijih vladara. Na primjer, poznata je neuspjela zavjera protiv Pepija I. Također je poznato pismo mladog kralja Pepija II, uzbuđenog što će se jedna od njegovih ekspedicija vratiti s plesajućim pigmejem iz Yama, južno od Nubije.

Ovi ne-kraljevski grobni natpisi su primjer jačanja moći plemstva, koje je oslabilo apsolutnu vlast kralja. Vjeruje se da je to nakon smrti dugovječnog vladara Pepija II njegovi vazali bili tako jaki da su se mogli opirati autoritetu njegovih nasljednika, pto je dovelo do brzog kraja Starog kraljevstva.
Hidroliza

**Hidroliza** je hemijska reakcija koja se zasniva na **raspadu [[molekul]]a [[hemijsko jedinjenje|hemijskih jedinjenja]]** na dva manja fragmenta pod uticajem kontakta sa vodom ili vodenom parom. U posebnom slučaju hidrolize soli to je reakcija jona sa vodom (uglavnom se stvara kisela ili bazna sredina). Hidroliza je posebna grana solvolize.

## Reakcije hidrolize
Obično se reakcija hidrolize odvija po opštom šablonu:

:A-B + H2O &rarr; A-H + B-OH

mada postoji mogućnost i za složenije mehanizme te reakcije, npr.

:A-B + 2 H2O &rarr; A-OH + B-OH + H2

koje se odigravaju u gasovitoj fazi pri visokim temperaturama, ili u uslovima elektrolize

Hidroliza je suprotan proces od hidrolitičke kondenzacije - tj. reakcije spajanja dva ili više molekula sa izdvajanjem molekula vode.

Mnoge reakcije hidrolize su povratne, pri čemu smer reakcije zavisi od njenih uslova:

Npr. hidroliza estara:

:RCOOR' + H2O &rarr; RCOOH + R'OH

zahteva dodavanje određene količine vode u reakcioni sistem; ukoliko nema dovoljno vode nastaje reakcija kondenzacije tek nastale kiseline (RCOOH) i alkohola (OH), koja je ustvari ista kao i predhodna samo suprotnog smera:

:RCOOH + R'OH &rarr; RCOOR' + H2O

**Reakcija hidrolize nije isto što i [[elektrolitička disocijacija]]**.

Disocijacija se zasniva na raspadu molekula pod dejstvom rastvarača (rastvarač može biti i voda) ali bez građenja kovalentnih veza sa njim , dok se hidratacija zasniva na stvaranju kompleksnih jedinjenja sa vodom vezanih vodoničnom vezom.

## Reference

## Vanjske veze