1283.

Godina **1283** (**[[Rimske brojke|MCCLXXVIII]]**) bila je redovna godina koja počinje u petak u julijanskom kalendaru.

## Događaji
* januar - Bivši vaseljenski patrijarh Jovan XI potpisuje odricanje od unije i svešteničkog zvanja, proteran je u manastir u Prusi/Bursi.
* januar - Hafsidski emir Abu Ishaq Ibrahim I beži iz grada Tunisa zbog južne pobune plemena na čelu sa Ibn Abi Umarom - pobegao je kod sina Abu Farisa u Bedžaju, ali on ga u februaru smenjuje i proglašava se za kalifa pod imenom Al-Mu’tamid.

* 2. 2. - Giovanni da Procida je postavljen za velikog kancelara Sicilije, pošto kralj Pedro III od Aragona/I od Sicilije odlazi u Francusku, gde bi se trebao održati duel sa napuljskim kraljem Karlo Anžujskim.
* 13 - 14. 2. - Mongolske invazije Vijetnama: juanski Mongoli preduzimaju pomorsku invaziju Čampe (centralni i južni Vijetnam), kod glavnog grada Vidžaje - kralj Indravarman V je potisnut u Zapadne visije, odakle vodi gerilski rat.
** Sogetu, komandant ovog pohoda, pretio je i vladaru Kmerskog Carstva Džajavarmanu VIII, pristao je plaćati danak.

* 5. 3. - Ilhanidski guverner Bagdada, i historičar, Ata-Malik Juvayni je umro od šloga. Argun ga je sumnjičio za smrt oca [Abake], bivšeg vladara.
** Argun se ove godine u Horasanu buni protiv polustrica Ahmeda [Tekudera. Pridružio mu se vicekralj Anadolije Konkurtaj, koji je sa sobom povukao i rumskog sultana Kejhusreva III (Argun će dogodine uspeti a ostala dvojica će stradati od Tekuderovog zeta Alinaka, vicekralja Gruzije).
* mart? - Novi vizantijski car Andronik II je uputio vojsku na Srbiju, manju od one koju je spremao njegov otac, kao odgovor na prošlogodišnje Milutinovo zauzeće Skoplja i severa Makedonije. Odredi, pretežno tatarski, dopiru do Lipljana i Prizrena, jedan je stradao na nabujalom Drimu.
* 23. 3. - Umro je vaseljenski patrijarh Josif I (veliki protivnik unije, kasnije je kanonizovan).

* 11. 4. (ili 28. 3.?) - Grigorije II je novi vaseljenski patrijarh (do 1289). Svi unionistički episkopi su smenjeni.
* 17. 4. (Uskršnja subota)? - Jak zemljotres u Gruziji, srušen je veći deo pećinskog manastira Vardzia.
* 25. 4. - Velški ustanak: Englezi su zauzeli poslednji zamak, Castell y Bere.

* 1. 6. - Rheinfeldenski ugovor ili kućni red (*Hausordnung*), prvi habsburški red nasleđivanja. Uspostavljena je primogenitura, pa mlađi brat Rudolf II prepušta starijem Albrechtu I vojvodstva Austriju i Štajersku i markgrofoviju Kranjsku, koju su od zimus držali zajedno. Rudolfu su obećani posedi u Švapskoj, Prednja Austrija, ali ih neće dobiti (pa će njegov sin Johann ubiti strica 1308).
* 1. 6. - Rat Sicilijanske večernje: Karlo I Anžujski i Pedro III od Aragona su dogovorili za danas u Bordeauxu da reše rat duelom sa po 100 vitezova, ali papa je to zabranio.
* jun - Mamelučki vladar Qalawun potpisuje 10-godišnje primirje sa križarskim državicama - u narednim godinama ipak zauzima nekoliko mesta.
* jun - Uzurpator Ibn Abi Umara je potukao hafsidsku Abu Farisovu vojsku blizu Kalaat es Senama. Faris je poginuo sa nekoliko braće, a preživeli polustric Abu Hafs Umar bin Yahya će dogodine obnoviti porodičnu vlast u Tunisu.
* 22. 6. - Dafydd ap Gruffudd, knez velškog Gwynedda je uhvaćen u skrovištu u močvari, uhvaćeni su i članovi njegove porodice.

* 8. 7. (ili 8. 6.) - Rat Sicilijanske večernje – Bitka kod Malte: aragonska flota Rogera de Laurije je porazila anžujsku na ulazu u Veliku luku. 
* ljeto - Pruski križarski rat se privodi kraju: Conrad von Thierberg mlađi je imenovan provincijskom majstorom Pruske, vodi vojsku u Sudoviju/Jotvingiju: nailazi na mali otpor, Sudovijci/Jatvjagi se predaju, raseljeni su, zemlja ostaje pusta tampon zona prema Litvancima.

* septembar-oktobar - Aragonska unija: plemići i burgeri su se okupili na kortesu u Saragosi, Katalonski sudovi su imali sličan sastanak u Taragoni; oni žele očuvati svoja prava nasuprot kralja Pedra III koji je zauzet Ratom Sicilijanske večernje i suočen sa ekskomunikacijom i papinim pozivom na križarski rat protiv njega (1284-85), a što zahteva ekstra poreze. Pedro mora dati Generalnu privilegiju Aragonskoj uniji.
*22. 9. - Počinje Prva mongolska invazija Burme, ubrzo stavljaju pod opsadu utvrdu Ngasaunggyan.
* 27. 9. - Kralj Vaclav II od Češke je napunio 12 godina, vraća se u Češku; pod uticajem je majke Kunigunde Galičke († 1285) i njenog partnera Záviša od Falkensteina.

*3. 10. - U Shrewsburyju. princ Dafydd ap Gruffydd, posljednji vladar nezavisnog Walesa, postaje prva važnija osoba pogubljena metodom vješanja, rasparanja i četvorenja, nekoliko dana nakon što je postao prva osoba osuđena za veleizdaju, novo kazneno djelo koje je uveo engleski kralj Edward I.
** Edward više neće dozvoljavati lokalne vladare na severu Velsa, već naređuje gradnju zamkova i tvrdih gradova za kolonizaciju zemlje - među njima znameniti zamkovi Caernarfon, Conwy i Harlech (→ Zamkovi i gradske zidine kralja Edwarda u Gwyneddu).

* 16. 11. - Kraljica-majka Elizabeta izdaje ispravu u Virovitici: prizanje da je bila "krivo obavještena" da joj pripada desetina iz Virovitice i Lipove i virovitičke županije, a zapravo pripada zagrebačkom biskupu - izmirenje sljedeće godine.
** O lošem stanju u Slavoniji svjedoči da je knez Ivan Okićki prodao grad Lipovac kod Samobora Radoslavu Baboniću jer je zapušten i lišen stanovnika zbog neprestanih ratova.

* 3. 12. - Mongoli su nakon opsade zauzeli burmansku tvrđavu Ngasaunggyan, Kaungsin pada već 9-tog, Mongoli nastavljaju niz dolinu Iravadija.
* koncem godine - Kralj Ladislav podijelio Mačvu i Bosnu svom šurjaku Stjepanu Dragutinu.
* decembar - Milutin i Dragutin Nemanjić upadaju duboko u vizantijsku teritoriju, iza Božića su opljačkane strumička i serska oblast, dopiru do Atosa i Kavale.

* 1283/84? - Vizantijski pohod kopnom i morem, na čelu sa Mihajlom Tarhaniotisom, protiv Tesalije - uspeli su zauzeti Dimitrijadu nakon opsade, ali moraju se povući zbog malarije, od koje umire mnogo ljudi, uključujući Tarhaniotisa.
* 1283/84 - Epirski despot Nikifor I se vraća sa anžujske na vizantijsku stranu, sa suprugom Anom je namamio Mihajla, naslednika tesalskog vladara Jovana i poslao ga u Carigrad.

### Tokom/tijekom godine

* Piran i Rovinj su pod mletačkom vlašću (ranije Istarska markgrofovija pod akvilejskim patrijarhom).
* Prvi put se spominje Dugopolje.
* Historija šaha: po narudžbi Alfonsa X Kastiljskog završena je *Libro de los juegos*, "Knjiga igara", o šahu i nekoliko igara na ploči i s kockicama.
*Prema tradiciji, Ram Khamhaeng, kralj države Sukhothai stvara proto-tajlandsko pismo (อักษรไทย), iz kurzivnog kmerskog pisma.
*Ramon Llull piše 1283-85. *[[Blanquerna|Blanquernu]]*, prvo značajnije djelo katalonske književnosti, a prema nekim tumačenjima i prvi evropski roman (približni datum).
* Na mletačkom Kritu je u toku pobuna Aleksija Kalergisa (1282-96).
* Dmitrij Aleksandrovič je ponovo vladimirski veliki knez (do 1293), pošto ga je Nogaj podržao u sukobu sa bratom Andrejem, koji ga je pre dve godine proterao uz pomoć kana Zlatne horde.
* Posvećena je Crkva sv. Elizabete u Marburgu, jedna od nastarijih gotičkih u Nemačkoj (tornjevi završeni 1340). Izgrađena je na grobu Elizabete Ugarske († 1231, kanonizovana 1235, kada je počela i gradnja).

## Rođenja

*

## Smrti

*23. 3. - Josif I Carigradski, vaseljenski patrijarh i pravoslavni svetac 
*3. 10. - Dafydd ap Gruffydd, princ od Walesa
* 15. 12. - Filip I Courtenay, titularni latinski car (* 1243)