Nečistoća (budizam)

**Nečistoća**, takođe prljavština ili otrov (, ) u budizmu označava svaku strast koja kalja um.

Buda nečistoće opisuje kao veze, okove, prepreke, čvorove. Tri glavne nečistoće, odnosni “koreni lošeg”, su pohlepa, mržnja i obmana, a iz njih granaju mnoge druge: bes i okrutnost, tvrdičluk i zavist, prevara i arogancija, licemerje i taština, mnoštvo pogrešnih stavova.

Buda je govorio da je uklanjanje nečistoća neophodan uslov oslobođenja uma, odnosno probuđenja. Pročišćavanje uma je istrajan napor da se um oslobodi nečistoća, štetnih mentalnih stanja koja iskrivljuju mišljenje i postupke.

Pošto su sva nečista stanja svesti rođena iz neznanja, krajnje pročišćenje uma postiže se kroz razvoj mudrosti. Mudrost, međutim, nastaje samo u pročišćenom umu, zato prvo moramo da stvorimo prostor za nju. Glavni metod pročišćenja uma jeste motrenje ili meditacija.

Srodan budistički pojam su prepreke i mentalni izlivi.

## Budino učenje
### Nečistoće uma

Tri osnovne nečistoće uma su pohlepa, mržnja i zabluda.

Prema Budi, uprljan um vodi na nesrećno odredište:

Buda je govorio da zatrovan um nije sposoban za rasuđivanje, istinsko znanje i uvid:

Takođe, Buda je upozoravao da nečistoće uma uzrokuju razne mentalne bolesti:

### Čišćenje uma

Prema Budinim rečima, postoje četiri načina da se nečistoće uma isperu: slušanje o darmi, razgovor o darmi, smirenje i uvid. Buda je govorio da je čišćenje uma neodložna obaveza svakog podvižnika:

Za čišćenje uma nije dovoljna samo želja, već je neophodna redovna praksa:

Buda je poredio mudrost sa oštricom noža kojom uklanjamo nečistoće koje se nalaze između čula i predmeta:

Nečistoće se iz uma uklanjaju postupno i dugotrajno:

Buda proces postepenog čišćenja uma, tokom kojeg različiti nivoi nečistoća izlaze na površinu, poredi sa topljenjem zlata. Prvo se uklanjaju najkrupnije nečistoće, vezane za postupke. To se postiže pridržavanjem vrline i neprekidnim samoposmatranjem. Zatim se čiste srednje nečistoće, kao što su misli vođene željom za čulnim zadovoljstvima, mržnjom ili željom da naudimo. Slede razne vezanosti: za porodicu, imetak, sredinu u kojoj živimo ili ugled. Neprekidnim taljenjem rude, odnosno žarom asketske prakse, uklanjaju se i najsuptilnije misli vezanosti za samo učenje, dok se na kraju ne dobije čisto zlato pročišćenog uma. On je sada ujedinjen, nerastresen, gibak i prilagodljiv, a opet snažan.

Budući da su otrovi koji truju um mnogobrojni, Buda daje precizan protivotrov za svaki od njih. Kao protivotrov mržnji, preporučuje se razvijanje prijateljske ljubavi prema svim bićima, uključujući i same sebe.

## Budistička tumačenja

Baš kao što o prisustvu ribe u vodi može da se zaključi po talasanju i mehurima na površini, isto tako loše reči i postupci ukazuju na nečist um.

### Ostale nečistoće

Pored tri osnovne nečistoće, navode se još požuda, gramzivost, zlovolja, bes, osveta, pakost, dvoličnost, potcenjivanje, nadmenost, zavist, tvrdičluk, nepoštenje, lukavstvo, hvalisavost, prevara, tvrdoglavost, nasilnost, drskost, oholost, uobraženost, taština, opijenost i samoljublje.

### Slojevi nečistoća

Buda uči da se nečistoće sastoje od tri sloja:
* stanje latentne tendencije (*anusaya*), 
* stanje manifestacije (*pariyutthana*) i 
* stanje prekoračenja (*vitikkama*). 
Najdublji je nivo latentne tendencije, kada nečistoća jednostavno leži uspavana i ne pokazuje bilo kakvu aktivnost. Drugi nivo jeste stupanj manifestacije, kada nečistoća, pod uticajem nekog podražaja, jurne van u obliku nepovoljnih misli, emocija i volje. Zatim, na kraju, nečistoća prelazi granicu samo mentalnog ispoljavanja i motiviše neki od štetnih postupaka telom ili govorom. Zato se ovaj nivo naziva stupnjem prekoračenja.

Buda podučava otklanjaju sva tri sloja nečistoća. Vežbanje vrline uklanja loše telesne i verbalne postupke i sprečava da nečistoća dostigne fazu prekoračenja. Vežbanje sabranosti uklanja već ispoljene nečistoće i štiti um od njihovog neprekidnog izbijanja na površinu. Na kraju mudrost sagledava nečistoće u njihovom korenu.

## Literatura
* 

## Izvori

## Povezano
* Um (budizam)
* Izlivi (budizam)
* Prepreke (budizam)
* Budnost (budizam)

## Vanjske veze
* Bhikkhu Bodhi, Pročišćenje uma