open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
L. P. Hartley

**Leslie Poles Hartley** (30.12. 1895 – 13.12. 1972.) bio je britanski pisac, poznat po romanima i novelama. Njegovo najpozantije djelo je *[[The Go-Between]]*, koje je 1971. godine adaptirano u film u režiji Harolda Pintera. Dio uvodne rečenice romana 'prošlost je strana zemlja: tamo drukčije rade stvari' je postala svojevrsna poslovica u Engleskoj.

## Djela
* *Night Fears* (1924), novele
* *Simonetta Perkins* (1925)
* *The Killing Bottle* (1932), novele
* *The Shrimp and the Anemone* (1944), Eustace and Hilda Trilogy I
* *The West Window* (1945)
* *The Sixth Heaven* (1946), Eustace and Hilda Trilogy II
* *Eustace and Hilda* (1947), Eustace and Hilda Trilogy III
* *[[The Travelling Grave and Other Stories]]* (1948), novele
* *The Boat* (1949)
* *My Fellow Devils* (1951)
* *[[The Go-Between]]* (1953)
* *The White Wand and Other Stories* (1954), novele
* *A Perfect Woman* (1955)
* *The Hireling* (1957)
* *Facial Justice* (1960)
* *The Bachelors* (1960), s Muriel Spark 
* *Two for the River* (1961), novele
* *The Brickfield* (1964)
* *The Betrayal* (1966)
* *Essays by Divers Hands*, Volume XXXIV (1966), urednik
* *The Novelist's Responsibility* (1967), eseji
* *Poor Clare* (1968)
* *The Collected Short Stories of L. P. Hartley* (1968) 
* *The Love-Adept: A Variation on a Theme* (1969)
* *My Sisters' Keeper* (1970) 
* *Mrs. Carteret Receives* (1971), novele
* *The Harness Room* (1971) 
* *The Collections: A Novel* (1972)
* *The Will and the Way* (1973)
* *The Complete Short Stories of L. P. Hartley* (1973)
* *The Collected Macabre Stories* (2001)

## Izvori
* Peter Bien (1963), *L. P. Hartley*
* E. T. Jones (1978), *L. P. Hartley*
* Anne Mulkeen (1974), *Wild Thyme, Winter Lightning: The Symbolic Novels of L. P. Hartley* 
* Adrian Wright (1996), *Foreign Country: The Life of L. P. Hartley*
Gordon Clapp

**Gordon Clapp** (24.9. 1948.-) je američki glumac, najpoznatiji po tome što je 12 godina tumačio lik detektiva Grega Medavoya u popularnoj TV-seriji *[[NYPD Blue]]*, a za što je godine 1998. nagrađen Emmyjem. Pored toga se često pojavljivao u filmovima koje je režirao njegov osobni prijatelj John Sayles.

Clapp je daleki potomak Ethana Allena, zimenitog borca za slobodu Vermonta. Nije u rodu s istoimenim Gordonom Clappom, bivšim generalnim direktorom i predsjednikom Uprave Doline Tennesseeja.

## Vanjske veze
*
Antej

**Antaej** ((; Antaois; ) je ličnost iz grčke i berberske mitologije, odnosno polu-div, sin boga Posejdona i Gaje, čija je supruga bila Tinjis. Antej je imao kćer po imenu Alkeida ili Barka. 

Prema grčkim legendama imao je običaj napadati putnike, izazivati ih na dvoboj i ubijati, kako bi od njihovih lubanja sagradio hram svom ocu Posejdonu. Izvor njegove snage je bila vezanost uz zemlju, odnosno svoju majku. Kada bi se digao u zrak, bio je slab kao i ostali ljudi. Heraklo je to iskoristio kako bi ga porazio.

## Literatura
* Smith, William; *[[Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology]]*, London (1873). "Antaeus" 1.
* 
* http://www.theoi.com/Gigante/GiganteAntaios.html

## Vanjske veze
* 
* The Theoi Project, "ANTAIOS"
Ramzes IV

Heqamaatre **Ramzes IV** (također pisan kao **Ramses** i **Ramesses**) bio je treći faraon Dvadesete dinastije Novog kraljevstva u Drevnom Egiptu. Prije preuzimanja krune ime mu je bilo Amonhirkhopshef. Bio je peti sin faraona Ramzesa III a prijestonasljednikom je imenovan u 22. godini očeve vladavine, nakon što je nadživio četvoricu svoje straije braće. 

Zbog tri desetljeća vladavine Ramzesa III, za Ramzesa IV se pretpostavlja da je prijestolje preuzeo u četrdesetim godinama života. Vladavina mu se smješta ili u period 1151 do 1145. pne. ili 1154 do 1149. pne.

Ramzes IV je vladavinu započeo s masivnim građevinskim projektima kojima je cilj bio zasjeniti dostignuća svog prethodnika i imenjaka Ramzesa Velikog. Zbog toga je pokrenuo velike ekspedicije s ciljem da se dobavi kamen iz kamenoloma u Wadi Hammamatu i rudnika tirkiza na Sinaju. Međutim, sve je te projekte prekinula njegova rana smrt. Naslijedio ga je sin Ramzes V.

## Reference



* *[[:fr:Référence:Nos ancêtres de l'Antiquité (Christian Settipani)|Nos ancêtres de l'Antiquité]]*, 1991, Christian Settipani, p. 169, 173 and 175
Ramzes V

Usermare Sekhepenre **Ramzes V** (također **Ramses** i **Rameses** ) bio je četvrti faraon Dvadesete dinastije Egipta. Bio je sin faraona Ramzesa IV i kraljice Tentopet. 

Njegovu kratku vladavinu su karakterizirali uspon Amunovih svećenika, koji su počeli kontrolirati zemlju oko hramova i državne financije nauštrb faraona. Papirus poznat kao Turin 1887, koji datira iz njegove vladavine, tako bilježi financijski skandal u koji su bili upetljani svećenici iz Elefantine. Period unutrašnje nestabilnosti su karakterizirali i napadi izvana, pretpostavlja se iz Libije, o čemu svjedoči papirus Cat. 2044 i navod da su radnici u Deir el-Medini zbog *neprijatelja* povremeno prekidali izgradnju Ramzesovog groba KV9, te da je isti neprijatelj došao do grada Per-Nebyt i "*spalio tamošnji narod*." Drugi izvor spominje napad na samu Tebu. To pokazuje kako egipatska država u to vrijeme nije mogla sprečavati napade na svoje elitne radnike, a kamoli stanovništvo. 

Točne okolnosti smrti Ramzesa V nisu poznate. Moguće da ga je svrgnuo Ramzes VI, koji je kasnije uzurpirao grob KV9 izgrađen od strane svog prethodnika. Sahranjen je tek u drugoj godini vladavine Ramzesa VI, što je bilo neobično, s obzirom na egipatsku tradiciju prema kojoj se kralj mumificirao i pokapao točno 70 dana iza početka vladavine nasljednika. Međutim, moguće je da je pogreb odgođen zbog potrebe Ramzesa VI da prethodno očisti područje Tebe od eventualnih libijskih napadača.  

Mumija Ramzesa V je pronađena, a na temelju ožiljaka na licu se pretpostavlja da je patio od velikih boginja. Na glavi su pronađeni tragovi velike rane, zbog kojih neki egiptolozi drže da je ubijen udarcem oštrim predmetom u gornju lijevu stranu glave. Nije isključeno, pak, da je oštećenje lubanje nastalo od pljačkaša grobova.

## Reference



* *[[:fr:Référence:Nos ancêtres de l'Antiquité (Christian Settipani)|Nos ancêtres de l'Antiquité]]*, 1991, Christian Settipani, p. 169, 171 and 173
1160-e pr. n. e.

## Događaji i trendovi
* 1166. pne. — Početak diskordijanskog kalendara u diskordijanizmu datum Kleteve Sivolikog.
* 1162. pne. — Statuu Marduka iz Babilona odnose elamitski osvajači.

## Značajne osobe
* Ramzes V, egipatski faraon
1150-e pr. n. e.

## Događaji i trendovi
* 1159. pne. – Globalni "događaj godova drveća" (period smanjenog rasta drveća) koji traje 18 godina, izazvan erupcijom vulkana Hekla.
* 1154. pne. – Smrt kralja Menelaja od Sparte (procijenjen datum).
* 1154. pne. – Samoubistvo prognane kraljice Helene od Sparte na Rodosu. (procijenjen datum).

## Značajne osobe
* 1153. pne. – Smrt faraona Ramzesa III u Egiptu
Kraljica udovica

**Kraljeva udovica** ili **kraljica udovica** (engleski *Queen dowager*) je kraljevska titula koju uživa udovica umrlog kralja.

Posebna podvrsta kraljice udovice je kraljica majka, odnosno udovica kralja koja je istovremeno majka vladajućeg kralja ili kraljice.
Burna-Buriaš

*Burna-Buriaš*, **Burna-Buriash** ili *Burra-Buriaš* je bilo ime najmanje dvojice kraljeva Babilona iz Kasitske dinastije (cca. 1500-1150. pne.).

Najpoznatiji od njih je Burna-Buriaš koji je vladao u periodui 1361–1333. pne. prema visokoj kronologiji Kasitske dinastije. Bio je suvremenik egipatskog faraona Akhenatena. Diplomatska prepiska dvojice vladara je očuvana u pismima iz Amarne. Odnosi Babilona i Egipta u njegovo vrijeme su bili ispočetka prijateljski, pa se čak razmišljalo o dinastijskom braku. Kasnije je asirski kralj Ashur-uballit I bio primljen na egipatskom dvoru. To je izazvalo zgražanje Burne-Buriaša koji je tvrdio da su Asirci njegovi vazali. Asirija je, pak, u njegovo doba postala velikom silom, prijeteći sjevernim granicama babilonskog kraljevstva.
Kurigalzu

**Kurigalzu** je ime najmanje dvojice vladara iz kasitske dinastije u Babiloniji. Vladali su u 14. vijeku pne. Jedan od njih je osnovao novi glavni grad po imenu Dur-Kurigalzu. Ime znači 'Pastir Kasita (ili naroda)".
Kadašman-Enlil I

**Kadašman-Enlil I** bio je kasitski kralj Babilona u 14. vijeku pne. Poznat je kao suvremenik faraona Amenhotepa III u Egiptu, s kojim se dopisiovao; tri pisma čiji je autor Kadashman-Enlil su očuvana u zbirci pisama iz Amarne. Time je Kadashman-Enlil to datiran u prvi dio 14. vijeka pne. prema svim standardnim kronologijama. Njegov nasljednik je bio mnogo bolje poznati Burna-Buriash II, čija su pisma također očuvana u egipatskoj arhivi.
Nazimaruttaš

**Nazimaruttaš** je bio kralj Babilona u periodu 1306-1280. pne. Za njega se zna da je dao napraviti barem jedan Kudurru kamen međaš.

## Povezano
* Nazimaruttašev kudurru kamen

## Vanjske veze
* Kudurru Image
* [Article discussing Nazimaruttaš [Kudurru], (Boundary Stone). ]
Kaštiliaš IV

**Kaštiliaš IV** je bio kralj Babilona od 1232. do 1224. pne.

## Zanimljivosti
Kaštiliaš IV je pojavljuje kao važan lik u romanima S.M. Stirlinga *Against the Tide of Years* i *On the Oceans of Eternity*.
Melišipak

**Melišipak** je kasitski kralj koji je od 1186. pne. do 1171. pne. vladao Babilonom.

Vladavina mu je bila mirna. Jednu od kćeri je udao za elamitskog vladara Shutruk-Nahhuntea. Kamen-međaš (Kudurru) navodi kako je neku zemlju predao svom sinu i nasljedniku Marduk-apal-iddini I.

## Literatura
* John Oates: *Babylon*, Bergisch Gladbach 1983, S, 117, 122-23, 
## Povezano
* Kraljevi Babliona

## Vanjske veze

* The Kudurru
Nabukadnezar I

**Nabukadnezar I**, također poznat kao **Nabukodonosor I** (akadski: *Nabu-kudurri-usur*, što znači Neka "Nebo čuva mog najstarijeg sina" ili "Nebo, čuvaj granicu"), je bio kralj Babilonskog Carstva od oko 1146. pne. do 1123. pne.. Smatra se najvećim kraljem dinastije Pashe (također ponate kao Isina), a koja je vladala Babilonom do 1010. pne.. Najveći uspjeh mu je bila ponovna uspostava babilonske vlasti i tjeranje elamitskih osvajača. Zatim je proširio i učvrstio granice, što je Babilon dovelo u sukob s Asircima. Ne smije se miješati s Nebukadnezrom II poznatim kao lik iz Biblije.

Nebukadnezar se vladavine također zanimao za obrazovanje.
1140-e pr. n. e.

## Događaji i trendovi
* 1149. pne. - Prvi trojanski rat (prema nekim kronologijama)
* 1147. pne. – Demofont, legendarni kralj Atene i veteran trojanskog rata, umire nakon vladavine od 33 godina, a nasljeđuje ga sin Oksint.

## Značajne osobe
* 1146. pne. – Nabukadnezar I postaje kralj Babilona.
Marduk-apal-iddina I

**Marduk-apal-iddina I.** (akadski: "Marduk je dao sina"), kasitski vladar Babilona od 1170 do 1157. pne.

## Povezano
* Kraljevi Babilona
1130-e pr. n. e.

## Događaji i trendovi
* 1137. pne. – Ramzes VII počinje vladavinu kao šesti faraon Dvadesete dinastije Egipta.
* 1135. pne. – Oksint, legendarni kralj Atene, umire nakon vladavine od 12 godina, a nsljeđuje ga stariji sin Afeida.
* 1134. pne. – Afeida, legendarni kralj Atene, je nakon godinu dana vladavine ubijen i naslijeđen od mlađegh brata Timoeta.

## Značajne osobe
*
Ramzes VI

**Ramzes VI.** bio je peti faraon 20. egipatske dinastije. Vladao je od 1142.-1134. pr.Kr., u razdoblju poznatom kao Novo Kraljevstvo. Njegovu vladavinu obilježio je daljnji raspad nekada moćnog carstva. Naslijedio je svoga brata Ramsesa V. kojega je možda zbacio s prijestolja, te priskrbio njegovu grobnicu koju je proširio i uredio. Danas ta grobnica zbog svojih živih boja i zanimjivosti privlači brojne turiste. Ubrzo nakon njegovog pokopa, pljačkaši su provalili u grobnicu koja je danas poznata kao KV9 te je opljačkali. 

Njegova je prilično unakažena mumija pronađena u grobnici Amenofisa II.

## Reference

* *[[:fr:Référence:Nos ancêtres de l'Antiquité (Christian Settipani)|Nos ancêtres de l'Antiquité]]*, 1991, Christian Settipani, p. 169, 171 and 173
Ramzes VII

Usermaatre Meryamun Setepenre **Ramzes VII** (također **Ramses**) bio je šesti po redu faraon Dvadesete dinastije Drevnog Egipta. Vladao je od 1137. pne. do 1130. pne. i bio sin faraona Ramzesa VI. 

## Reference
Melant

U grčkoj mitologiji je **Melant** bio kralj Mesenije.

Drugi **Melant** je bio kralj Atene, nasljednik Timoetov, i prethodnik Kodrov.

## Vanjske veze
* Reference in Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology 
* Reference on Greek Mythology Link
Nelej

**Nelej** je u grčkoj mitologiji bio sin Posejdona i Tiro te brat Pelijin. 

Tiro je bila udana za Kreteja (s kojim je imala sina Esona) but ali je voljela riječnog boga Enipeja. On je, pak, odbijao njeno zavođenje. Jednog dana, Posejdon, ispunjen žudnjom za Tiro, prerušio se u Enipej i iz njihove ljubavi su se rodili blizanci Pelija i Nelej. Tiro ih je ostavila na planini, a odgojila ih je domaćica. Kada su odrasli, Pelija i Nelej su pronašli Tiro te ubili pomajku Sidero zbog zlostavljanja Tiro. Sidero se bila sklonila u Herinom hramu, ali ju je Pelija tamo ubio, izazvaši Herinu mržnju. 

Nelej i Pelija su se borili za krunu, a Nelej je nakon toga prognan u Meseniju, postavši kralj Pylosa. Heraklo je kasnije zatražio od Neleja da ga riješi krvnog duga, a bio je odbijen. Zbog toga je Heraklo ubio Neleja i njegove sinove, uključujući Alastora, ali je poštedio Nestora.

S Kloridom je Nelej imao Peroa, Alastora i Nestora.
Jizi

**Jizi** (kineski:箕子) (**Gija** na korejskom) bio je polumitski kineski mudrac kome se pripisuje vladavina Gojoseonom u 12. vijeku pne.. Porodično ime bilo mu je Zi (子) a rodno ime Xuyu (胥餘/서여 xūyú/seoyeo, ili 須臾/수유 xūyú/suyu).

Legenda govori kako je bio rođak Zhoua, posljednjeg kralja dinastije Shang i jedan od tri mudraca Shanga, zajedno s Weizijem i Biganom. Neki ga smatraju Velikim Tutorom kralja. Zli kralj ga je zatvorio jer se protivio njegovoj lošoj vladavini. Nakon što je Shang svrgnula dinastija Zhou, pustio ga je kralj Wu. Jizi je savjetovao kralja Wua kada bi ga kralj posjećivao. Kralj Wu mu je zato dao vlast nad Joseonom u današnjoj sjeverozapadnoj Koreji. Tamo je narod učio ritualima, poljoprivredi i tkanju.

## Izvori
* Imanishi Ryū 今西龍: *Kishi Chōsen densetsu kō* 箕子朝鮮伝説考, Chōsen koshi no kenkyū 朝鮮古史の研究, pp. 131-173, 1970.
* Kuwano Eiji 桑野栄治: *Richō shoki no shiten wo tōshite mita Dankun saishi* 李朝初期の祀典を通してみた檀君祭祀, Chōsen Gakuhō 朝鮮学報 (Journal of the Academic Association of Koreanology in Japan), Vol. 14, pp. 57-101, 1959.
* Sassa Mitsuaki 佐々充昭: *Dankun nashonarizumu no keisei* 檀君ナショナリズムの形成, Chōsen Gakuhō 朝鮮学報 (Journal of the Academic Association of Koreanology in Japan), Vol. 174, pp. 61-107, 2000.
* Jae-hoon Shim: *A New Understanding of Kija Chosŏn as a Historical Anachronism*, Harvard Journal of Asiatic Studies, Volume 62 Number 2, pp. 271-305, 2002.
Zu Jia

**Zu Jia** (祖甲) bio je kralj dinastije Shang u Kini. Drugo ime mu je bilo Di Jia (帝甲), prema knjizi Guoyu (国语).
Četiri temperamenta

**Četiri temperamenta** je naziv za modernu psihološku teoriju koja ljudske ličnosti dijeli na četiri tipa, uzimajući kao uzor antički koncept humorizma.

Ta četiri tipa su:
# sangvinik (ekstrovertiran, usmjeren na druženje)
# kolerik (usmjeren na posao)
# melanholik (usmjeren na razmišljanje)
# flegmatik (samozadovoljan, više voli stabilnost od promjene)

## Vanjske veze
* Arikha, Noga (2007). Passions and Tempers: A History of the Humours 
* Helminen, Päivi (1999). Discovering Our Potential: An Introduction to Character Types
* In Our Time (BBC Radio 4) episode on the four humours in MP3 format, 45 minutes
* Rudolf Steiner "The Four Temperaments" http://wn.rsarchive.org/Lectures/19090304p01.html 
* John T. Cocoris, Psy.D. Description of the 4 Primary Temperaments at fourtemperament.com 
* Descriptions of The Temperament Blends
Lin Xin

**Lin Xin** (廩辛) je bio kralj kineske dinastije Shang. Ime mu je, prema *[[Bambuski anali|Bamnuskim analima]]* bilo Feng Xin (冯辛), dok ga Historijska knjiga naroda Han (汉书, 古今人表) naziva Feng Xin.

Prema Bambuskim analima je vladao 4 godina, dok mu Zapisi Velikog historičara pripisuju vladavinu od 6 godina.
Timoet

U grčkoj mitologiji su postojale najmanje tri ličnosti po imenu **Timoet** (*Thyometes*).

* Prvi je bio jedan od glavara Troje (također poznat kao **Thymoitos**). Proricatelj je predvidio da će se jednog dana roditi dječak zbog koga će Troja biti uništena. Na isti dan se rodio Paris, sin trojanskog kralja Prijama i Munip, sin Tiometov. Prijam je zapovijedio da se Tiomet i njegova majka Cila ubiju. Vjeruje se kako je Tiomet, da bi osvetio svoju majku, savjetovao da se u grad uvede drveni konj.

* Drugi je bio atenski heroj, sin Oksinta i kralj Atike. Tiomet je bio posljednji atenski kralj koji potječe od Tezeja. Naslijedio ga je Melant.

* Treći je bio Trojanac i drug Enejin, ubijen od Turna.
1120-e pr. n. e.

## Događaji i trendovi
* 1126. pne. – Timoet, legendarni kralj Atene, umire bez djece nakon što je vladao 8 godina. Nasljeđuje ga određeni nasljednik Melant iz Pylosa, iz pete generacije potomaka Neleja koji su Timoetu pomagali u borbi protiv Beoćana.
* 1122. pne. – Legendadrni odlazak Gije u Gojoseon.
* cca. 1120. pne. – Uništenje Troje.

## Značajne osobe
*
Kang Ding

**Kang Ding** ili **Geng Ding** (康丁) bio je kralj kineske dinastije Shang. 

Rodno ime mu je bilo Xiao (嚣).
Wu Yi (vladar)

**Wu Yi** (武乙) bio je kralj kineske dinastije Shang koji je vladao od 1147. pne. do 1112. pne. Njegovo rodno ime je bilo Qu (瞿). 

U doba Wu Yia, prema drevnim kineskim izvorima, pojavio se vazal zvan Koufu (□父) , koji je pripadao klanu Zhou - preteči buduće istoimene dinastije. Koufu je onsovao grad po imenu Qiyi (岐邑). 

U 35. godini vladavine Wu Yi je otišao loviti u He (河) i Wei (渭). Tamo ga je ubio grom.
Wen Ding

**Wen Ding** (文丁) je bio kralj kineske dinastije Shang od 1112. pne. do 1102. pne. Drugo ime mu je bilo Da Ding (大丁), a rodno ime Tuo (托).

Prema *[[Bambuski anali|Bambuskim analima]]* glavni grad mu je bio Yin (殷) ili Zimou (自沬). 

U drugoj godini vladavine su njegovi vazali iz klana Zhou, kojima je na čelu bio Jili (季历), izvršili napad na narod Rong (戎) u Yanjingu (燕京), ali su poraženi. Dvije godine kasnije, a potom u sedmoj godini vladavine Jili je ponovno bio uspješan. Nakon još jedne pobjede, kralj Wen Ding se uplašio zbog sve veće moći klana Zhou. Odlučio je Jilija nagraditi s blagom kako bi ga umirio, a potom ga poslao u grad zvan Saiku (塞库). Tamo je Wen Ding dao Jilija ubiti.
Anus

U anatomiji, **anus** (iz latinskog ānus "prsten, anus"), jest posljednji dio probavnog trakta, i konačni otvor rektuma. Sam se otvor zove čmar.

## Uloga anusa
Kada je rektum pun, povećanje "tlaka" tjera na širenje analne cijevi kako bi izmetina dospijela u cijev. Rektum se smanjuje a izmetine putuju analnom cijevi do anusa valovito pomoću peristaltike, to se zove peristaltika crijeva.

Vazno je i oprati analni otvor,da ne bi doslo do bolesti i problema celog debelog crijeva.Takodje,za vreme puberteta,oko 13-14 godine,pojavljuju se stidne,bezbojne dlacice na anusu.

## Pubertet
Za vrijeme puberteta muški spolni hormon testosteron počinje pojačano raditi, pa se stidne dlake javljaju i na anusu, u 13-14 godini kao tanke bezbojne dlačice. Kako muške genitalije sazrijevaju a dlake na tijelu postaju deblje i tamnije, iste se karakteristike događaju i na anusu. Do 18. godine, anus je okružen stidnim dlakama.
Di Yi

**Di Yi** (帝乙) bio je pretposljednji kralj dinastije Shang u Kini od 1101. pne. do 1076. pne. 

Rodno ime mu je bilo Xian (羡).
Magija

**Magija** (mađija) je riječ grčkog porijekla i znači "čarolija", "čarobnjaštvo". Po vjerovanju otprilike predstavlja činjenje čuda od strane smrtnih bića korišćenjem natprirodnih sila u te svrhe ili uz pomoć natprirodnih bića.

Vjerovanje u magiju se razvilo u Haldeji (Kaldeji), jugoistočnom dijelu Mesopotamije, a preko Persije i Egipta raširilo se na zapad.

Magija obuhvata bijelu i crnu magiju. Bijelom magijom se navodno uz pomoć dobrih duhova može otkloniti bolest, urok, kletva, ili se može pridobiti sreća, ljubav, novac, i sl. Uz pomoć crne magije, prizivaju se duhovi zla kako bi se izazvala nesreća, bacio urok ili kletva i sl.

Ljudi koji praktikuju magiju nazivaju se *magovi*, odnosno *čarobnjaci* (ukoliko su u pitanju osobe muškog pola) i *čarobnice* (za osobe ženskog pola). Takođe se kaže i *vještaci* (m.) i *vještice* (ž.), a ponekad i *čudotvorci* i drugo. Od tih riječi vodi porijeklo i riječ *vještičarenje*, koja označava magijske radnje. U korijenu ovih triju riječi nalazi se pridjev *vješt*.

## Povezano
* Veštičarenje (vračanje)
* Bajanje
* Proricanje (gatanje)

## Vanjske veze
* Okultopedija:  Enciklopedija Magije i Okultizma.
Druzi

**Druzi** (, plural دروز, *durūz*,  *druzim*) su mala i odeljena monoteistička verska zajednica čiji se pripadnici uglavnom nalaze u Libanu, Izraelu, Siriji, Turskoj i Jordanu (male zajednice iseljenika takođe žive u SAD, Kanadi, Latinskoj Americi, Australiji i Evropi).

Religija Druza je nastala u 11. veku kao oblik islama, izdvajanjem iz ismailitskog pravca, ali sa specifičnim elementima gnostičkih i neoplatonskih filozofija. Druzi koriste arapski jezik i imaju slične obrasce društvenog ponašanja kao i Arapi u regionu. Većina muslimana ih ne smatra pripadnicima islama, iako oni o sebi misle kao o muslimanima. Najveći broj Druza sebe u etničkom smislu smatra Arapima (uz izuzetak Druza u Izraelu). U svetu postoji oko milion Druza; velika većina se nalazi na Bliskom Istoku.

Druzi nazivaju sebe *Ahl al-Tavhid* ili *al-muvahhidun*, ***narod monoteizma***. Poreklo imena *Druzi* je sporno, ali se obično dovodi u vezu sa Muhamedom al-Darazijem, ranim prorokom zajednice, koji se danas od strane Druza smatra jeretikom.

Karakteristično je za Druze da ne slijede pet stupova islama, zabranjuju poliginiju i ropstvo, a svoje vjerske sastanke održavaju četvrtkom. Zbog ovoga većina muslimana ne smatra ih dijelom islamskog svijeta. Unutar zajednice postoji podjela na dvije glavne skupine, većinska vanjska al-Juhhāl, koji čine oko 80% druzijske populacije i žive po principu taqīyah i zabranjen im je pristup tajnama svetih knjiga. Druga je al-ʿuqqāl, koji nose posebnu tamnu odjeću i bijele turbane, briju glave i nose brkove.

Uz metempsihozu, reinkarnaciju umrlih u tijela novorođenih i stalan broj duša, vjeruju i u kontinuirano pojavljivanje božanstva u ljudskom obliku, a fatimidski kalif Al-Hakim bi-Amr Allah, posljednja je najveća božja inkarnacija.

Druzi su patrijarhalno feudalno društvo sa strogom društvenom podjelom. Na glasu su po gostoljubivosti i ratobornosti, a prakticiraju i krvnu osvetu.

Populacija Druza iznosi 360,000 u Libanonu; 280,000 u Siriji; 125,300 u Izraelu; 20,000 u Jordanu; i drugdje u svijetu. U Izraelu žive u selima Kfar Abu Sinan, Beit Jann, Julis, Hurfeish, Yanuh-Jatt, Yirka, Kisra-Sumei, Sajur, Ein al-Asad, Peq'in, Rame, Shefar'am, Mughar, Dalyat el-Karmel-Isifya, Beq'ata, Majdal Shams, Mas'ad and Ein Qiniye.

## Povezano
* Sinkretizam
* Gnosticizam

## Reference
Jajnici

**Jajnici** (, ) su parni ženski organi čija je osnovna uloga proizvodnja jajnih ćelija i lučenje hormona. Jajnici su homologi organi testisima. Ovalnog su oblika, sličan bademu. Najčešće su dugi 3 - 5 i široki 1,5 – 3&nbsp;cm.

## Funkcija

Smješteni su na krajevima jajovoda ili *falopijan tuba*, odnosno neposredno uz nihov otvor, na bočnim stranama gornjeg dijela male karlice u plitkim jamicama () na dnu trbušne duplje, s obe strane materice.

Formiraju se već u sedmoj sedmici intrauterinog razvoja. U sebi sadrže određeni broj primordijalnih (prvobitnih) jajnih ćelija (od 300.000 do 400.000) smještenih u vezivnom tkivu, stromi jajnika, od kojih samo oko 10 posto ostaje, tako da ih u vrijeme puberteta ima oko 30.000 što je njihov konačan broj. Veličina primordijalnog folikula iznosi oko 50 do 100 mikrometara, a u vrijeme ovulacije doseže obim od 1.5&nbsp;cm. Primordijalna jajna ćelija (primarni folikul) je pod uticajem hormona FSH i LH koji podstiču rast nekoliko primarnih folikula istovremeno, ali od petog do sedmog dana ciklusa odabira se samo jedan folikul, a ostali propadaju. Oko četrnaestog dana menstrulnog ciklusa zrela jajna ćelija biva oslobođena iz jajnika (ovulacija) da bi mogla biti oplođena. Jajna ćelija po pucanju folikularne opne dospijeva u jajovod iz kojeg uz pomoć horionskih resica biva istisnuta u materičnu šupljinu. Zreo folikul se naziva Grafov folikul. Ovaj proces traje tokom fertilnog preioda žene, odnosno od puberteta do menopauze.

Pored ove funkcije, jajnik takođe ima i endokrinu funkciju. Njihov zadatak je da tokom cijelog života žene proizvode i dva specifična hormona (steroidni hormoni): Estrogen i Progesteron. Estogen kontinuirano tokom čitavog života žene i progesteron u drugoj fazi menstrualnog ciklusa i u toku trudnoće.

U klimakteriju jajnik prekida svoju funkciju proizvođača jajnih ćelija čime se završava fertilni perod žene. Jajnici u kasnijim godinama postepeno zakržljaju, i na kraju budu veličine košpice šljive. Uporedo s time smanjuje se i lučenje polnih hormona u njima.

## Oboljenja
* Ektopična trudnoća
* Sindrom policističnih jajnika
* Karcinomi jajnika

## Veze
* Materica
* Vagina
* Jajovodi
* Trudnoća
Testis

**Testisi**, ili **sjemenici**, su muške genitalne žlijezde kod životinja. Muški sisari imaju dva testisa, koji se najčešće nalaze u produžetku stomaka, koji se naziva mošnice.

Osnovna svrha testisa je spermatogeneza ili stvaranje spermatozoida. Kod sisara, testisi su locirani izvan tijela, pošto je spermatogeneza efikasnija na temparaturama nižim od temparature tijela od 37 stepeni Celzijusa. Kremasterni mišić (lat. *musculus cremaster*) obavija testise. Kada se ovaj mišić skupi, testisi se približe bliže tijelu, čime se obezbjeđuje zagrijavanje, odnosno održavanje temparature testisa. Kada temparatura treba da se spusti, ovaj mišić se opušta i spušta testise od tijela i omogućuje hlađenje testisa. Isti se mehanizam dešava kada se organizam izloži stresu (testisi se podižu u evolutivnom cilju zaštite prilikom borbe), i tokom orgazma.

Normalno je da jedan testis niži od drugog (najčešće lijevi). Ovo je zbog razlike u vaskularnoj i anatomskoj strukturi na lijevoj i desnoj strani mošnica i testisa. Takođe se misli da je i ovo evolutivnog karaktera, kako se testisi ne bi odbijali jedan od drugog.

Histološki, sjemenik je građen od niza zavijenih, isprepletenih, sitnih kanalića. Između kanalića nalazi se prostor ispunjen vezivnim tkivom sa različitim vrstama stanica koji se naziva intersticij. 
Sve to je obavijeno čahurom gustog veziva koja se naziva tunica albuginea. Dio te vezivne čahura koji obavija stražnji dio sjemenika naziva se mediastinum testisa i od tuda u unutrašnjost sjemenika odlaze vezivne pregrade koje dijele sjemenik u režnjiće (oko 250) piramidalnog oblika.

Sjemeni kanalići građeni su od zametnog epitela kojeg obavija vezivna ovojnica. Zametni epitel sadrži Sertolijeve stanice (potporne) i spolne stanice u različitim fazama spermatogeneze. Sertolijeve stanice imaju mnogo izdanaka kojim obavijaju spolne stanice i tako pružaju potporu, zaštitu i prehranu tijekom razvoja spermija. Sjemeni kanalići se dalje nastavljaju se do kanalića pasjemenika.

Intersticij sadrži Leydigove stanice čija je glavna uloga proizvodnja hormona (npr. testosterona).
Hipofiza

**Hipofiza** je najznačajnija endokrina žlijezda. Proizvodi mnoge hormone i upravlja radom svih drugih žlijezda. Nalazi se donje strane mozga i ona je žlijezda s unutrašnjim izlučivanjem.

Građena je od tri temeljna dijela, prednjeg, srednjeg i stražnjeg režnja koji se razlikuju po svom razvoju, građi i funkciji:
* **Prednji režanj** (adenohipofiza) izvor je hormona rasta, prolaktina, folikul stimulirajućeg hormona, luteinizirajućeg hormona, tirotropina, adrenokortikotropnog hormona (ACTH) 
* **Srednji režanj** (pars intermedia), izlučuje melanocit-stimulirajući hormon(MSH), u čovjeka bijele puti jako reduciran 
* **Stražnji režanj**, (neurohipofiza), izlučuje oksitocin i antidiuretski hormon (vazopresin).

Prema svom položaju najzaštićeniji je dio tijela. Velika je oko 1&nbsp;cm i teška oko 0,5 grama. Smještena je na bazi velikog mozga, kao moždani privjesak koji leži u turskom sedlu. Djeluje na rast tjela krvni pritisak, rad bubgrega, promet materija. Hipofiza usklađuje rad drugih žlijezda sa unutrašnjim lučenjem. Takodjer je i zovu Glavna ili centralnom žlijezdom.

Zanmiljivost:
Ako hipofiza u djetinjstvo neke osobe luči previše hormona rasta, ta osoba će imati giganski (divovski) rast. U suprotnom slučaju ako ne lučila dovoljno hormona, tada će se ta osoba razviti u patuljka, tj. imati će patuljasti rast.
## Vanjske veze

* Medicina.hr
Klitoris

**Klitoriks** (grč. κλειτορίς), ili **dražica**, **sikilj**, je ženski spolni organ. U čovječje vrste, njegov dio koji nalikuje dugmetu smješten je blizu prednjega spoja malih usana, iznad vaginalnog otvora. Za razliku od odgovarajućega muškog organa (penis), klitoriks ne posjeduje produženi dio mokraćnoga kanala i jedina mu je uloga poticanje seksualnog zadovoljstva. Jedini poznati izuzetak je pjegava hijena, kod koje je urogenitalni sustav preinačen tako da ženka mokri, razmnožava se i rađa kroz uvećani, erektivni klitoriks.

## Vanjske veze
Skrotum

**Skrotum** ili **mošnje**, (), je kožna kesa u kojoj su smješteni testisi. Nalazi se između tijela penisa i analnog otvora. Sa ulaskom u pubertet skrotumi postaju prekriveni dlakama.

## Funkcija
Osnovna funkcija skrotalne kese je da testise drži na njima adekvatnoj temperaturi koja iznosi 34,4 C°. Veća temperatura može oštetiti kvalitet sperme. Zbog toga skrotum ima sposobnost skupljanja i širenja i na ta način se reguliše temperatura testisa. Kada je vanjska temperatura veća od poželjne skrotum se opušta i spušta, a kada je temperatura manja onda se skuplja, približavajući se tijelu.

## Najčešća oboljenja
* epidermalna cista
* hidrocela
* hematocela
* spermatocela

## Ostale slike

 Image:Illu penis.jpg|Struktura muških genitalija
 Image:Gray1156.png|Vertikalni presjek uretre, bešike i penisa
 Image:Male genitals.jpg|Penis i skrotum
Materica

**Materica** ili **maternica** () je neparni organ koji spada u reproduktivne organe žene. Njena uloga je prihavatanje i održavanje razvoja ploda u toku trudnoće.

## Oblik materice

Materica ima oblik naopako okrenute kruške, na jednom kraju se nalazi grlić ili vrat materice () čiji otvor je u vagini i on čini donju trećinu materice. Manjim dijelom građen je od mišića, a većim delom od vezivnog tkiva. U sredini cerviksa je kanal, obložen sluznicom koja je tanja od sluznice tijela materice i sadrži brojne žlijezde, koje izlučuju sluz koja se mijenja tokom ciklusa.

Na druga dva kraja materice su vezani jajovodi (Falopijeve tube). Na kraju svakog jajovoda nalazi se po jedan jajnik.

Materica je smještena između mokraćnog mjehura i završnog dijela debelog crijeva (). Tijelo materice je dužine oko 4.5&nbsp;cm, a vrat iznosi 3.5&nbsp;cm, a težine između 50 i 60 gr. Ukupna dužina materice kod odrasle žene je 7 do 8&nbsp;cm. U toku trudnoće materica se povećava, da bi se poslije poroda ponov vratila na normalnu veličinu. Dakle, stanje materice varira sa fazama menstrualnog ciklusa i sa godinama žene.

## Građa

Građena je od tri sloja:
* Spoljašnji glatki sloj - perimetrij
* Mišićni srednji sloj - miometrij
* Unutrašnji sloj sluznice - endometrij

Endometrij je sloj materice koji je važan za trudnoću, jer se u njemu smiješta oplođena jajna ćelija. Naime, u toku trudnoće endometrij zadebljava i postaje ispunjen krvnim žilama za smještaj i potporu razvoju fetusa. Ukoliko do začeća ne dođe endometrij se ljušti i odlazi kao dio menstrualnog krvarenja. Menstrualni ciklus uglavnom se dijeli na 3 faze:
* folikularnu (proliferativnu) fazu 
* fazu ovulacije
* lutealnu (sekretornu) fazu

## Oboljenja

Najčešća oboljenja materice su:
* Prolapsus uteri - ispadanje materice
* Karcinom grlića materice
* Karcinom materice
* Vanmaterična trudnoća
* Fibroidi - benigne neoplazme
* Miomi materice

## Povezano

* Porođaj
* Trudnoća
* Menstrualni ciklus
* Vagina
* Jajovodi
* Jajnici

## Vanjske veze

(na engleskom)
* GraySubject
* Illustration at wku.edu 
* SUNYAnatomyLabs 

## Dodatne slike

 Datoteka:Illu icd o codes.jpg 
 Datoteka:Gray34.png|Presjek materice u 4. i 5. mjesecu trudnoće
 Datoteka:Gray589.png|Krvni sudovi materice
 Datoteka:Gray1161.png|Materica posmatrano ozada
 Datoteka:Gray1165.png|Ženska karlica i njen sadržaj posmatrano frontalno i kaudalno
 Datoteka:Gray1166.png|Sagitalni presjek donjeg dijela ženskog trupa
 Datoteka:Gray1170.png|Arterije unutrašnjih organa kod žene (pogled od pozadi)
 Datoteka:Gray1230.png|Sagitalni presjek ženske karlice


:Ženski polni organi
Jajovodi

**Jajovod** () su parni organi ženskog reproduktivnog sistema.

## Izgled i građa
Jajovodi su mišićno sluzokožni organi. Cjevastog su oblika, blago nakrivljeni. Njihova dužina iznosi između 8 i 14&nbsp;cm. Povezani su sa gornjim dijelom materice, tačnije sa rogom materice, i smješteni su na oba njena kraja. Drugi kraj jajovoda je slobodan u maloj karlici ili pelvisu. Služe kao tuneli kojima se do materice dopremaju jajne ćelije iz jajnika. Njima se takođe kreću i spermatozoidi, jer se oplodnja jajne ćelije dešava u njima.

## Oplodnja
  
Ovulacijom iz de Grafovog folikula, zrela jajna ćelija dospijeva u lumen jajovoda, gdje biva opkoljena spermatozoidima koji nastoje prodrijeti u nju. Po probijanju spoljašnje opne jajne ćelije i ulaska spermatozoida u nju, dolazi do zgušnjavanja opne koja na taj način sprečava ostale spermatozoide da prodru u nju. Pri prodoru u jajnu ćeliju dolazi do mješanja sadržaja spermatozoida sa jedrom jajne ćelije.

Oplođena jajna ćelija pod djelovanjem peristaltičkih pokreta jajovoda i vodene struje koja nastaje kretanjem treplji epitela u tubama dospijeva u šupljinu materice i tada dolazi do nidacije, odnosno inplantacije oplođenog jajašceta.

## Regije
Razlikuju se četri regije jajovoda od jajnika prema uterusu:
* *Infundibulum tubae uterinae* - koji sadrži fimbrije 
* *Ampulla tubae uterinae* - najčešće mjesto oplodnje
* *Isthmus tubae uterinae*
* *pars interstitialis s. pars uterina* - materični dio jajovoda

*Infundibulum tubae uterinae* je dug oko 2&nbsp;cm i ima oblik lijevka. Na njemu se nalaze fimbrije, prstasi nastavci, deset do petnaest njih, a najduža je fimbrija ovarica. *Ampulla tubae uterinae*, mjesto gdje se najčešće dešava oplodnja se nalazi odmah pored infundibuluma, a njena dužina iznosi od 6 do 8&nbsp;mm. Na nju se nadovezuje *Isthmus tubae uterinae* čija dužina iznosi 3 do 4&nbsp;cm i koji dopire do odgovarajućeg roga uterusa.

## Histologija
Prosječna debljina zida jajovoda iznosi 2 do 3&nbsp;mm i sastavljen je od tri sloja:
* serozni omotač (*tunica serosa*)
* mišićni sloj (*tunica muscularis*) 
* sluzokoža (*tunica mucosa*)

## Oboljenja
* Upalni procesi jajovoda
* Ektopična trudnoća

## Povezano
* Ženski reproduktivni sistem
* Materica
* Vagina
* Jajnici
Želudac

** Želudac** (, ) je prošireni deo kanala za varenje koji se pruža od jednjaka (*oesophagus*) do dvanaestopalačnog creva (*duodenum*). Svojim gornjim delom želudac komunicira sa jednjakom preko kardijačnog otvora (*ostium cardiacum*) a svojim donjim krajem komunicira sa dvanaestopalačnim crevom preko piloričnog otvora (*ostium pyloricum*).

## Spoljni izgled
Po svom obliku želudac podseća na uspravljenu udicu, čiji je savijutak okrenut udesno i unazad.
Na želucu se razlikuju duži, vertikalni i kraći, horizontalni deo. Ta dva dela želuca zaklapaju jedan sa drugim prav ugao, otvoren udesno i unazad.

Vertkalni deo želuca sastoji se iz kardije, želudačnog dna i tela želuca. 
Kardija (*pars cardiaca*) predstavlja deo želuca koji okružuje *ostium cardiacum*. Dno želuca (*fundus gastricum*) je gornji, manji segment vertikalnog dela želuca koji se nalazi iznad i ulevo od kardije. Dno želuca ima oblik svoda, konkavnog naniže. Telo želuca (*corpus gastricum*) predstavlja donji, veći segment vertikalnog dela želuca. Ono se pruža od želudačnog dna naniže i napred, a na svom donjem kraju sužava se i prelazi u horizontalni deo želuca.

Horizontalni deo želuca naziva se pilorični deo (*pars pylorica*). Njegov levi, širi deo predstavlja predvorje pilorusa (*antrum pyloricum*), a desni, uži deo je pilorični kanal (*canalis pyloris*).
Dvanaesnik

**Dvanaestopalačno crevo** ili **dvanaesnik** () je cevast organ digestivnog trakta koji spaja pilorični deo želuca sa početkom jejunalnog dela tankog creva. Duodenum je početni, najkraći i najširi deo tankog creva u kome se obavlja najveći deo hemijske digestije unete hrane. Latinski naziv *duodenum* potiče od *duodenum digitorum* (dvanaest palaca) što odgovara njegovoj dužini.

## Anatomija
Duodenum ima oblik latiničnog slova C, i anatomski je podeljen na četiri dela.

Prvi deo, gornji deo () se nastavlja na pilorični deo želuca, relativno kratko se pruža lateralno, superiorno i posteriorno oko 5&nbsp;cm pre pravljenja oštre krivine inferiorno (gornja fleksura), gde prelazi u drugi, nishodni deo duodenuma (). Nishodni deo duodenuma se nadalje pruža inferiorno do nivoa trećeg lumbarnog pršljena, kada pravi oštar zaokret medijalno i prelazi u donji deo duodenuma. U descendentni deo duodenuma se ulivaju egzokrini produkti jetre i pankreasa (u vidu žuči i digestivnih enzima pankresa). Glavni pankreasni kanal () se spaja sa žučovododom () gradeći ampularno proširenje () koje se u duodenum otvara preko papile () koja je snabdevena sopstvenim sfinkterom koji onemogućava izlučivanje digestivnih sokova van perioda varenja. Osim ovoga, u duodenum se otvara i pomoćni pankreasni kanal ().

Duodenum se zatim nastavlja u svoj treći deo, donji deo () koji se transverzalno pruža u levo, prelazeći u poslednji, četvrti deo duodenuma, ushodni deo (). Ushodni deo se pruža superiorno ka donjem delu pankreasa, gde pravi lučnu krivinu - duodenojejunalnu fleksuru () kojom se uliva u početni deo jejunuma. Ova fleksura je obavijena peritonealnim naborima snabdevenim mišićima.

## Histologija

Histološki gledano, duodenum deli sve opšte odlike sa ostatkom digestivnih cevi. Tunika mukoza ima brojne enterocite, dok se glavna histološka razlika ogleda u prisustvu *[[Brunerova žlezda|Brunerovih žlezdi]]* () u tunici submukozi. Brunerove žlezde su razgranate, kockastog epitela, sa izvodnim kanalima u dnu Liberkinovih kripti. Sekret ovih žlezda je baznog karaktera i ima dvojaku ulogu: primarnu, da neutrališe kiselost sadržaja koji dospeva iz želuca, i sekundarnu, da zahvaljujući prisustvu lizozima i imunoglobulina, učestvuje u odbrani digestivnog trakta od mikroorganizama. Prisustvo sekreta Brunerovih žlezdi je od vitalnog značaja, jer enzimi pankreasa ne mogu da deluju u kiseloj sredini.

## Literatura
* *Anatomija čoveka: za studente Farmaceutskog fakulteta*, Gordana Teofilovski-Parapid, Aleksandar Maliković, autorsko izdanje, Beograd 2007. 
* *Repetorijum histologije i embriologije*, Dušan Trpinac, Mirjana Obradović, Medicinski fakultet Univerziteta u Beogradu, Beograd 2005.
Ždrijelo

**Ždrelo** (ek.) ili **ždrijelo** (ijek.), deo prostora iznad grkljana i jednjaka, iza nosne i usne duplje. Kroz ždrelo prolaze hrana i vazduh. Ždrelo je iznutra obloženo sluzokožom. Ždrelo je sastavljeno od većeg broja mišića i  opni.Pripada sistemu organa za varenje.
Slezina

**Slezina** ili **slezena** (lat. *lien*, grč. *splen*), žlezda bez kanala, prisutna kod kičmenjaka, i blisko povezana sa cirkulatornim sistemom. Njena funkcija je odstranjivanje starih crvenih krvnih zrnaca. Slezina je takođe rezervoar krvi. Danas se zna da njeno odstranjivanje čini osobu više podložnom infekcijama. 

Kod ljudi, slezina je organ veličine pesnice (tipično 12&nbsp;cm x 8&nbsp;cm x 4&nbsp;cm), težak oko 150–200 grama, na levoj gornjoj strani abdomena, iza želuca i ispod dijafragme. Kod konja, slezina je dugačka 50 centimetara. Kod ptica je okruglasta.

## Anatomija

Slezina nadzire, uništava i skladišti crvena krvna zrnca. Uz to, slezina je sastavljena iz dve vrste tkiva, crvene i bele mase. Bela masa služi za borbu protiv infekcija, a crvena uklanja nepoželjne materije. Bela masa je najveći organ limfoidnog sistema.

## Bolesti
Uvećana slezina je stanje poznato kao *splenomegalija*. To može biti posledica malarije, endokarditisa, leukemije, Hodžkinove bolesti, mononukleoze, tumora itd.

Slezina može da se napipa u oko 30% novorođenčadi, ali, osim u slučajevima uvećane slezine, ona više ne može da se napipa kod deteta od 3-4 godine. Najčešći razlog za uvećanu slezinu kod dece je virusna, obično prolazna, infekcija.

Osobe bez slezine (stanje se naziva *asplenija*) su podložne infekcijama zvanim septikemija.

U retkim slučajevima, nedostatak slezine je urođen. 
Srpasta anemija može da izazove funkcionalnu aspleniju. Slezina se često hirurški uklanja (*splenektomija*) u slučaju povreda abdomena gde slezina krvari, u slučaju tumora, cista i drugih oboljenja.

## Vanjske veze

* Bolest srca i krvnih sudova
Limfni sistem

**Limfni sistem** je sistem izgrađen od tjelesne tekućine limfe, limfnih sudova, limfnih žlijezda i limfnih organa. Limfa se sastoji od tekućine sličnog sastava krvnoj plazmi i od limfocita (grupa leukocita). Nastaje izdvajanjem plazme i dijela leukocita u krvi. Limfa ispunjava sve međućelijske prostore i raznosi hranljive materije i kiseonik od krvnih kapilara do pojedinih ćelija, sakuplja štetne produkte metabolizma i ugljenik (IV) oksid. Limfni sudovi vraćaju limfu u krvotok, a limfa je posrednik između krvi i tkiva. Duž limfnih sudova su smještene limfne žlijezde, koje su uvijek grupisane. Najveći limfni čvorovi su oko lakta, pod pazuhom, u vratu, preponama, tankom crijevu, grudnom košu i ždrijelu (krajnici). Naročito je veliki broj limfnih žlijezda u slijepom crijevu. Limfni organ je i slezina, mada nije povezana sa limfnim sudovima. 

Najvažnija uloga limfnih žlijezda je u proizvodnji limfocita, pročišćavanju limfe, sprečavanju širenja zaraze i proizvodnji antitijela.
Gornja šuplja vena

**Gornja šuplja vena** je glavni venski krvni sud gornje polovine tela, koji dovodi vensku krv bogatu ugljen dioksidom iz glave, vrata, gornjih ekstremiteta i organa grudnog koša u desnu pretkomoru srca. Nastaje spajanjem leve i desne brahiocefalične vene.

## Osobine
Gornja šuplja vena je kratak ali veliki krvni sud dužine oko 7&nbsp;cm i širine oko 20–25&nbsp;mm. Njen početak nalazi se u nivou prvog desnog međurebarnog prostora uz grudnu kost, zatim silazi skoro vertikalno desnom ivicom grudne kosti do nivoa 3. rebarne hrskavice, gde se uliva u gornji zid desne pretkomore srca.

## Odnosi
 
Levu stranu gornje šuplje vene dodiruje ushodni deo aorte. Ispred vene i nešto ulevo leži grudna žlezda, takođe desni prečažni živac se nalazi ispred ove vene, nešto udesno. Desno od vene nalazi se vrh desne plućne maramice () i vrh desnog pluća, na kome gornja šuplja vena ostavlja svoj otisak.
Pozadi gornje šuplje vene desni plućni koren sa desnom plućnom, desni desnim bronhom i desnom gornjom plućnom venom.
U srednji deo vene uliva se vena azigos. Donji deo vene nalazi se u srčanoj maramici.

## Poremećaji
* Venski zastoj
* Insuficijencija trikuspidalnog ušća

## Povezano
* Brahiocefalične vene
* Vena azigos
* Leva pretkomora srca
* Donja šuplja vena

## Literatura
* Dr Dragoslav Bogdanović *Anatomija grudnog koša* Savremena administracija

## Vanjske veze
* Vene gornjih ekstermiteta i grudnog koša (Grejeva anatomija)
Grudna aorta

**Grudna aorta**, **prsna aorta** ili **grudni deo aorte** je gornji, nadprečažni (supradijafragmalni) deo nishodne aorte. Donji deo nishodne aorte, koji se nalazi ispod dijafragme zove se trbušna (abdominalna aorta).

## Put i odnosi

Grudna aorta se nastavlja na aortni luk u visini 4. grudnog pršljena sa leve strane. Grudni deo aorte silazi na dole , napred i nešto udesno, tako da se u svom toku postepeno približava srednjoj ravni kičmenih pršljenova. Završetak se nalazi u visini 12. grudnog pršljena, gde prolazi kroz aortni otvor dijafragme () i prelazi u trbušnu aortu.

Ispred grudne aorte se u gornjem delu nalazi leva plućna arterija, leva osnovna dušnica (bronh) i limfni čvorovi medijastinuma (srednjeg dela grudnog koša). Grudni deo aorte dodiruje sa zadnje strane srčanu maramicu (perikard), jednjak i desni živac vagus.

Iza grudne aorte nalazi se vena azigos i hemiazigos, kao i međurebarne vene.

Sa desne strane prolazi grudni limfni kanal (), koji taođe prolazi sa aortom kroz aortni prečažni otvor. U gornjem delu se jednjak nalazi desno od grudne aorte, a zatim je ukršta sa prednje strane. 
Levu stranu grudne aorte dodiruje plućna maramica i levo plućno krilo, na kome ostaje otisak aorte.

## Bočne grane
Iz grudne aorte izdvajaju se sitnije i brojne bočne grane, one su pretežno namenjene za ishranu organa grudnog koša.
* Dušničke arterije (grane) (), koje su najveće grane grudne aorte.
* Grane za jednjak (), ima ih 6-10. Namenjene su za ishranu srednjeg dela jednjaka.
* Grane za srčanu kesu (perikard) ()
* Grane za medijastinum (sredogruđe) ()
* Zadnje međurebarne arterije (), grade anastomoze (spojeve) sa prednjim međurebarnim arterijama.
* Podrebarna arterija ()
* Gornja prečažna arterija ()

## Oboljenja
* Koarktacija aorte
* Aneurizma
* Disekcija aorte

## Povezano
* Aorta
* Aortni luk
* Nishodni deo aorte
* Abdominalna aorta
* Sredogruđe (medijastinum)
## Literatura
* Dr Dragoslav Bogdanović *Anatomija grudnog koša* Savremena administracija

## Vanjske veze
* Grejeva anatomija
Unutrašnji krilasti mišić

**Unutrašnji krilasti mišić** () je debeo, četvrtast parni mišić glave koji je smešten u podslepočnoj jami ispod baze lobanje. Pripaja se u pterigoidnoj jami klinaste kosti i na unutrašnjoj strani ugla donje vilice, na mestu nazvanom pterigoidno ispupčenje ().

Donji kraj unutrašnjeg krilastog mišića se u predelu ugla mandibule povezuje sa tetivnim vlaknima maseteričnog mišića i na taj način oni obrazuju snažnu mišićno-tetivnu omču, koja obuhvata granu donje vilice. Inače, ova dva mišića deluju u sinergiji (udruženo).

Inervacija mišića potiče od istoimene grane donjoviličnog živca. Osnovna funkcija mu je podizanje mandibule i zatvaranje usta. Osim toga, on učestvuje i u lateralnim kretnjama za vreme žvakanja, u toku protruzije (pomeranja unapred) donje vilice i pri kombinovanim pokretima ovih struktura.

## Literatura

* Dr Slavoljub V. Jovanović, dr Nadežda A. Jeličić: "Anatomija čoveka – glava i vrat" ("Savremena administracija" Beograd 2000.) 
* Darinka Stanišić-Sinobad: *Osnovi gnatologije*, I izdanje ("BMG" Beograd, 2001.)  COBISS-ID 94080780
Ariepiglotični mišić

**Ariepiglotični mišić** () je mali parni mišić grkljana, koji se prostire od vrha njegove aritenoidne do bočne ivice epiglotične hrskavice. U njegov sastav takođe ulaze i vlakna kosog aritenoidnog mišića.

Kao i veći deo ostale muskulature grkljana, inervisan je od strane motornih vlakana vagusnog živca koji ovde dospevaju preko donjeg grkljanskog nerva. Osnovna funkcija mu je povlačenje grkljanskog kapka (poklopca) naniže i unazad, što dovodi do zatvaranja njegovog ulaznog otvora.

## Literatura
Dr Slavoljub V. Jovanović, dr Nadežda A. Jeličić: "Anatomija čoveka – glava i vrat" ("Savremena administracija" Beograd 2000.)
Tiroepiglotični mišić

**Tiroepiglotični mišić** () je mali parni mišić grkljana, koji predstavlja deo tiroaritenoidnog mišića ali ga pojedini autori opisuju zasebno. Naime, spoljašnja vlakna tiroaritenoidnog mišića koja se pripajaju na epiglotičnoj grkljanskoj hrskavici sačinjavaju ovaj mišić.

Poput većeg dela ostale grkljanske muskulature, inervisan je od živca lutaoca, odnosno njegovih motornih vlakana koja u mišić dospevaju preko donjeg grkljanskog nerva. Svojom aktivnošću on proširuje ulazni otvor grkljana i deluje kao njegov mišićni otvarač.

## Literatura

Dr Slavoljub V. Jovanović, dr Nadežda A. Jeličić: "Anatomija čoveka – glava i vrat" ("Savremena administracija" Beograd 2000.)
Zadnji krikoaritenoidni mišić

**Zadnji krikoaritenoidni mišić** () je parni trouglasti mišić grkljana, koji se u kliničkoj medicinskoj praksi često naziva i "postikus". Lokalizovan je na zadnjoj strani grkljana, gde prekriva njegov donji deo.

Mišić se pripaja na zadnjoj strani krikoidne i mišićnom nastavku aritenoidne grkljanske hrskavice. Inervisan je od strane motornih vlakana vagusnog nerva, koja ovde dospevaju preko donjeg živca grkljana.

Zbog svoje funkcije on je nazvan i "respiratorni mišić grkljana", jer povlači mišićni nastavak unutra i obrće aritenoidnu hrskavicu i njene vokalne nastavke upolje. Naime, ovo dovodi do razmicanja glasnih živa i povećavanje promera međuglasničke pukotine u toku dibokog disanja. Pri mirnom disanju, on se ne kontrahuje ali posedije određeni tonus.

Pri obostranoj paralizi mišića otežano je disanje, jer su glasne žice međusobno priljubljene. Međutim, kod jednostane paralize jedna glasna žica je nepokretna, dok je ona na zdravoj strani odmaknuta upolje.

## Literatura

Dr Slavoljub V. Jovanović, dr Nadežda A. Jeličić: "Anatomija čoveka – glava i vrat" ("Savremena administracija" Beograd 2000.)