1874.

Godina **1874** (**[[Rimski brojevi|MDCCCLXXIV]]**) je redovna godina koja počinje u četvrtak po gregorijanskom kalendaru, odn. redovna godina koja počinje u utorak po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.
__NOTOC__

## Događaji
### Januar/Siječanj
* 1. 1. (20. 12. 1873. po j.k.) - Zakon o preustrojstvu Velike škole u Beogradu (novi stručni predmeti, Filozofski fakultet podeljen u istorijsko-filološki i prirodno-matematički).
* 5. 1. - Car i kralj Franjo Josip potpisao zakonski članak o osnivanju Zagrebačkog sveučilišta.
* 5. 1. - Island dobio ustav i ograničenu samoupravu od Danske.
* 5. 1. (24. 12. 1873. po j.k.) - Zakon o šest dana zemlje - seljak u Srbiji ne sme zadužiti ni otuđiti zemlju površine šest dana oranja (oko 3,453 ha).
* 9. 1. (28. 12. 1873. po j.k.) - Ugarske vlasti prekinule izbore u Pančevu, kako bi sprečile izbor Polit-Desančića - ali 14. (26.) marta je ipak pobedio velikom većinom.
* 10. 1. - Donesen zakon po kojem hrvatski sabor može pozvati bana na odgovornost.
* 10. 1. - Izbori u Nemačkom Carstvu: većina za razne liberale.
* 12. 1. (31. 12. 1873. po j.k.) - U Srbiji uspostavljen Fond za podizanje "apsanskih zavedenja" (modernih zatvora) i donesen Zakon o potpomaganju industrijskih preduzeća (predviđen sistem koncesija).
* 13. 1. - Vojna reforma Aleksandra II (→ ru Wiki), koju sprovodi vojni ministar Dmitrij Miljutin: uvedena opšta vojna obaveza.
* januar - Svetozar Marković zatvoren zbog pisanja njegovih novina "Javnost" - osuđen na devet meseci zatvora, novine zabranjene.
* 20. 1. - Potpisan Pangkorski ugovor između Britanaca i sultana malajske države Perak - osnova za britansku vlast na tom poluostrvu.
* 23. 1. - Britanski princ Alfred se u Sankt Petersburgu oženio ruskom velikom kneginjom Marijom Aleksandrovnom (baba i deda po majci jugoslovenske kraljice Marije).
* 23. 1. - *[[Kulturkampf]]*: u Pruskoj donesen zakon o obaveznom građanskom braku, omogućen i razvod.
* 31. 1. - Treći Anglo-ašanti rat: Bitka kod Amoafula je odlučujuća britanska pobeda.

### Februar/Veljača

* 3. 2. - Umro havajski kralj Lunalilo, za njegovog naslednika će 12. 2. biti izabran Kalākaua (do 1891).
* 4. 2. - Britanci zauzeli Kumasi, glavni grad Ašanti carstva, i razorili ga.
* 8. 2. - Praizvedba opere Musorgskog "Boris Godunov" u Sankt Petersburgu.
* 16. 2. - Pobuna u Sagi nezadovoljnih političara i bivših samuraja protiv japanske vlade - ugušena za par nedelja.
* 31. 1. - 17. 2. - Izbori u Ujedinjenom Kraljevstvu: pobeda Disraelijevih konzervativaca, iako su dobili manje glasova od liberala; u parlament ušli i irski nacionalisti.
* 21. 2. - Nakon Gladstonea, Benjamin Disraeli novi britanski premijer (do 1880).
* 21. 2. - Treći karlistički rat u Španiji: karlisti započeli neuspešnu opsadu Bilbaoa (do 2. maja).
* 24. 2. (kalendar?) - Osnovan Niški komitet, tajna srpska organizacija za oslobođenje od Turaka.
* 26. 2. - Osnovan *Sbor liečnikâ kraljevina Hrvatske i Slavonije* (danas Hrvatski liječnički zbor).
* 28. 2. - Zakon o preuređenju Stola sedmorice kojim je ban prestao biti njegov predsjednik i zakon o "vlasti sudačkoj", po kojem je pravosuđe odvojeno i nezavisno od uprave. Pri Stolu sedmorice ove godine osnovan Krajiški odsjek.

### Mart/Ožujak
* 3. 3. - Novi zakon o zadrugama u Hrvatskoj.
* 14. 3. - Karlistički rat, katalonski front: potučene vladine snage koje su pokušale deblokirati grad Olot - karlisti zauzimaju mesto dva dana kasnije i u njemu postavljaju svoju vladu.
* mart - Mladi Mihajlo Pupin stigao u Njujork.
* 15. 3. - Drugi Sajgonski ugovor između Vijetnama i Francuske: priznata ranija francuska zauzeća, Crvena reka i tri grada otvoreni za trgovinu.
* 18. 3. - Englezi u Dresdenu osnovali *[[Dresden English Football Club]]*, verovatno prvi fudbalski klub u kontinentalnoj Evropi.
* mart, krajem - Turska pod pritiskom velikih sila prihvatila železničku vezu sa Srbijom kod Aleksinca, ali bez određivanja roka gradnje.

### April/Travanj

* 5. 4. - Praizvedba Štrausove operete "Šišmiš" u Beču.
* 15. 4. - Britanski oficir Charles George Gordon postaje guverner provincije Ekvatorija u egipatskoj službi (do 1876).
* 15. 4. - 15. 5. - Izložba mladih slikara impresionista u Parizu, na kojoj je izložena i Moneova "Impresija, izlazak sunca" - iz podsmešljive kritike Louisa Leroya preuzet pojam impresionizam (mada je korišćen i ranije).
* 15. 4. - 15. 5. - Brooks–Baxterov rat u Little Rock, Arkansas, oružani sukob usled spornih izbora za guvernera 1872. - znatno oslabljena Republikanska stranka u Arkanzasu, kraj Rekonstrukcije, demokrati će vladati 90 godina.
* 19. 4. - Potpuna revizija Ustava Švajcarske - demokratija, sekularizam.
* 30. 4. (18. 4. po j.k.) - Knez Milan stigao u posetu Carigradu (do 16. 5.), gde se sastao i sa sultanom Abdul Azizom - srpskoj delegaciji ukazane mnoge počasti, ali domaćini ne žele da govore o pitanju Malog Zvornika i Sakara.
* proleće - Britanski oficir Walter Clopton Wingfield prodaje komplete za igru koju je on nazvao *Sphairistikè* - preteča tenisa.
* proleće - Ruski narodnjiki "odlaze u narod" - tokom "Ludog leta 1874" uzaludno ubeđuju seljake da se pobune, vlasti ih hapse (od 1876. će osnovati tajnu organizaciju Zemlja i volja).

### Maj/Svibanj
* 4. 5. - U Nemačkoj donesen Zakon o ekspatrijaciji, koji omogućava proterivanje neposlušnih klerika.
* svibanj - Austrougarska ekspedicija na Sjeverni pol: moraju napustiti brod okovan ledom, u kolovozu izbijaju na otvoreno more, kasnije stižu do ruske Nove Zemlje (u rujnu se vraćaju u Beč).
* maj - Isatai, duhovni vođa Komanča, podstiče ih na osvetnički rat protiv belaca uz obećanje da će biti neranjivi - pridružuju im se i Kajove i Čejeni.
* maj - Tajvanska ekspedicija je prvi inostrani pohod japanske carske vojske i mornarice - kažnjavaju tajvanske domoroce za ubistvo ribara 1871.
* 17. 5. (5. 5. po j.k.) - Knez Milan stigao u posetu Rumuniji.
* 19. 5. - U Francuskoj zabranjen rad dece mlađe od 13 godina, regulisan rad žena.
* 20. 5. - Praizvedba opere *Brankovics György* Ferenca Erkela u Budimpešti.
* 27. 5. - Dorsland Trek ("Seoba zemljom žeđi"?) - Buri iz Južne Afrike putuju do Angole.

### Jun/Juni/Lipanj
* 22. 6.. - Uspostavljena prva telegrafska veza Brazila i Evrope.
* 25 - 27. 6. - Snage španske vlade odbijene u krvavoj bici od Estelle, glavnog uporišta karlista u Baskiji.
* 27. 6. - Druga bitka kod Adobe Wallsa: neuspešan napad Komanča na naselje lovaca na bizone u severnom Teksasu.

### Jul/Juli/Srpanj

* 1. 7. - Na tržište iznesen Pisaći stroj Sholesa i Gliddena (Remington No. 1) - ima valjak i QWERTY tastaturu ali samo velika slova a otkucano se ne može videti tijekom pisanja.
* 1. 7. - Banka Španije izdaje prve novčanice pezete.
* 7. 7.? - Ubijen podgorički zabit Juso Mučin Krnjić.
* 13. 7. - U Bad Kissingenu pucano na nemačkog kancelara von Bismarcka, atentatorov motiv je sukob vlade sa katoličkom crkvom.
* jul - Anglo-ašanti rat okončan mirovnim sporazumom, oštrim za Ašantije.
* 24. 7. - Karlisti na čelu sa Don Alfonso de Bourbonom zauzeli Cuencu - pljačka i masakr stanovništva.
* 24. 7. - Osnovana britanska kolonija Zlatna Obala (do 1957, današnja Gana).
* 27. 7. - U Kragujevcu je pokrenut list „Glas javnosti“, glasilo socijalista Svetozara Markovića.
* 27. 7. - 27. 8. - Po inicijativi ruskog cara Aleksandra II održana Briselska konferencija: donesena je Deklaracija o zakonima i običajima rata, koja nije obavezujuća, ali predstavlja osnovu za Haške konvencije.
* 31. 7. - Ponovljeni izbor za srpskog patrijarha i mitropolita karlovačkog: izabran je Prokopije Ivačković, ustoličen na Preobraženje (vlada do 1879); Ivačković je izabran kao kompromisna ličnost, nakon što je car poništio izbor bivšeg administratora mitropolije Arsenija Stojkovića.

### Avgust/August/Kolovoz
* 8. 8. - Mihail Bakunjin i talijanski anarhisti pokušali pobunu u Bolonji; Bakunjin zatim odlazi u Švicarsku.
* avgust - Ekspedicija potpukovnika G. A. Custera otkrila zlato u Crnim brdima Dakote - dolazi do zlatne groznice i konflikta sa Sijuksima, kojima Crna brda pripadaju po ugovoru sa SAD.

### Septembar/Rujan
* avgust/septembar? - Knez Milan u poseti Francuskoj, Marinović apeluje na evropsku diplomatiju da utiče na Tursku u vezi železnice (Husein Avni-paša rekao srpskom zastupniku da neće dati vezu Srbiji pre završetka bosanske pruge).
* 2. 9. - Položen kamen temeljac za zgradu Parlamenta u Beču (prva sednica 1883).
* 10. 9. - Papska bula *[[Non expedit]]* poziva katolike Italije da ne učestvuju na izborima.
* 14. 9. - *[[Battle of Liberty Place]]*: pobuna Belačke lige, konfederalnih veterana, u New Orleansu - privremeno je zbačen republikanski guverner i postavljen demokratski (posledica spornih izbora iz 1872).
* septembar? - Novi Zakon o štampi u Hrvatskoj-Slavoniji - liberalniji od Bahovog iz 1852, ali omogućuje zabranu listova.
* 20. 9. (8. 9. po j.k., Mala Gospojina) - Sastanak narodnih prvaka u Biogradu kod Nevesinja odlučuje da se na proleće digne ustanak, o čemu obaveštavaju i knjaza Nikolu, koji ih smiruje; narod je pod pritiskom zbog loše letine i poreskih potraživanja.
* 28. 9. - Teksaško-indijanski ratovi, Red Riverski rat: Čejeni, Komanči i Kajove razbijeni u kanjonu Palo Duro, moraju se vratiti u rezervat u Indijanskoj teritoriji (Oklahoma).

### Oktobar/Listopad
* 4. 10. - U Zagrebu izašao "Radnički prijatelj, Der Arbeiter Freund", prvi radnički list u Hrvatskoj-Slavoniji, "glasilo jugoslavenskoga radničkog stališa" (do juna 1875.).
* 9. 10. - Potpisan Bernski ugovor kojim je osnovan Generalni poštanski savez (kasnije Svetski poštanski savez) - potpisnice su 22 zemlje među kojima i Srbija.
* 10. 10. - Samo tri godina nakon proglašenja, Kraljevina Fidži postaje britanska krunska kolonija (do 1970).
* oktobar - Skupštinski izbori u Srbiji: većina za liberale, uprkos pritisku policije ministra Čumića; izbori protekli u znaku stranačkih strasti, u Gornjem Milanovcu ubijen izabrani poslanik.
* 12. 10. - Nicolás Avellaneda je novi predsednik Argentine (do 1880); Bartolomé Mitre, protivkandidat na aprilskim izborima, digao je pobunu ali je poražen.
* 14. 10. - Prvi hrvatski školski zakon (nazvan Mažuranićev, po banu): *Zakon od 14. listopada 1874. ob ustroju pučkih školah i preparandijah za pučko učiteljstvo u kraljevinah Hrvatskoj i Slavoniji*, uvedena opća obveza pohađanja osnovne škole.

* 15. 10. - U Zagrebu osnovano Hrvatsko planinarsko društvo.
* 15. 10. - Sultan izdao naredbu o izgradnji železničke pruge od Sofije do Niša s odvojkom do Aleksinca, kad se obezbede novčana sredstva.
* oktobar - Ministar ino. poslova Austrougarske Gyula Andrássy izdejstvovao zajednički demarš članica Trojecarskog saveza Porti da odobri Srbiji i Rumuniji sklapanje međunarodnih trgovačkih ugovora, ali ova to uporno odbija.
* 17. 10. (5. 10. po j.k.) - Podgorički pokolj: ubijeno preko 20 Crnogoraca na podgoričkom pazaru, osveta za Jusu Mučina.
* 19. 10. - Otvoreno Zagrebačko sveučilište sa četiri fakulteta: Pravnim, Bogoslovnim, Filozofskim i formalno Medicinskim (zapravo od 1917.).
* 24. 10. - Egipćani u savezu sa Al-Zubayr Rahma Mansurom srušili Sultanat Darfur.

### Novembar/Studeni
* 2. 11. (21. 10. po j.k.) - Protestna predstavka Srpskog crkveno-narodnog sabora banu Mažuraniću povodom školskog zakona, koju su podržali i srpski liberali - pitanje naziva jezika.
* 3. 11. - Izbori za Predstavnički dom SAD u većini država: demokrati dobili većinu prvi put od 1860, pre Građanskog rata.
* novembar - Šest sela nevesinjskog sreza odbija plaćati desetinu, u pobuni su protiv turske vlasti; ova zabranjuje srpske crkveno-školske opštine i uvodi međuverske komisije. Slično stanje pobune u selima oko Stoca, Bileća i Gacka, glavari beže u Crnu Goru.
* 17. 11. - Britanski jedrenjak *[[Cospatrick (brod)|Cospatrick]]* se zapalio južno od Rta dobre nade: zahvaljujući kanibalizmu preživela trojica od 472 osobe.
* 17. 11. - Henry Morton Stanley započeo tešku ekspediciju istraživanja toka reke Kongo.
* 24. 11. - Amerikanac Joseph Glidden dobio patent za bodljikavu žicu.
* 29. 11. - Matica ilirska promijenila ime u Matica hrvatska.

### Decembar/Prosinac
* 7. 12. (25. 11. po j.k.) - Predsednik srpske vlade Jovan Marinović daje ostavku, usled velike opozicije po pitanju skupštinske adrese; zamenjuje ga Aćim Čumić, takođe konzervativac (u vladi je i par liberala), koji odlaže skupštinska zasedanja.
* 25. 12. - U Pragu osnovana Narodna liberalna stranka (Mladi Česi).
* 27. 12. - Osnovano Zagrebačko tjelovježbeno društvo "Hrvatski sokol", utemeljivač liječnik Josip Fon.
* 28. 12. - Kriza Prednje palate u Sijamu: požar u kraljevskoj palati dovodi do konfrontacije između reformističkog kralja Chulalongkorna i konzervativnog vicekralja Wichaichana.
* 29. 12. - Španski general Arsenio Martínez Campos se u Saguntu izjasnio za Alfonsa XII - vojska ne želi protiv generala, tako da pada vlada a s njom i Prva Španska Republika.

### Kroz godinu

* Kosovska Mitrovica povezana železnicom sa Skopljem (i Solunom).
* Reorganizovan crnogorski Senat: smanjen broj članova, ostaje mu funkcija vrhovnog suda, za ostale poslove ustanovljene uprave - unutrašnji poslovi, vojni poslovi, finansije i Knjaževska kancelarija za inostrana dela (do 1879).
* Adam Bogosavljević i Milija Milovanović podneli predlog Narodnoj skupštini da se plate bez razlike na zvanje ograniče na 1000 talira a penzije na 500; cilj im je "uništenje birokratske uprave" i uvođenje opštinske i okružne samouprave.
* U skopskoj i ohridskoj episkopiji velikom većinom glasali za priključenje Bugarskoj egzarhiji.
* Ivan Kukuljević Sakcinski predsjednik Matice hrvatske (do 1889) a Bogoslav Šulek tajnik JAZU (do 1895).

* Paškal Buconjić je franjevački provincijal hercegovačke provincije.
* Po novom ugarskom izbornom zakonu samo 5,9% stanovništva ima pravo glasa - neobično je što će zakon ostati do 1918.
* 1874-75 - Mađarizacija: ukidanje slovačkih srednjih škola zbog "panslovenske agitacije".
* Milovan Glišić objavio prvu pripovetku, "Noć na mostu".
* Charles Taze Russell je mislio da se Isus ove godine nevidljivo vratio na zemlju.
* Na atinskom Akropolju srušena srednjovekovna Franačka kula.
* Biharska glad 1873–74 u Britanskoj Indiji: izdašna potrošnja guvernera Richarda Templea je sprečila veliku smrtnost.
* Nauka i tehnika:
** Završena Crkva Sv. Nikole u Hamburgu, sa 147 metara najviša građevina na svetu sledeće dve godine.
** Charles Romley Alder Wright sintetisao heroin (diacetilmorfin) - bez daljih konsekvenci, dok ga ponovo ne sintetuzuju u Bayeru 1897.
** Prvi put sintetisan DDT (insekticidna svojstva otkrivena tek 1939.).
** Le Bel-van't Hoffovo pravilo: van 't Hoff i Le Bel nezavisno izložili teoriju o vezi između molekulske strukture i optičke aktivnosti.

## Rođenja

### Januar/Siječanj &ndash; Jun/Lipanj
* 5. 1. - Joseph Erlanger, američki fiziolog, nobelovac († 1965.)
* 25. 1. - William Somerset Maugham, britanski pripovjedač i dramatičar († 1965.)
* 29. 1. - John D. Rockefeller, Jr., finansijer, filantrop († 1960)
* 1. 2. - Hugo von Hofmannsthal, književnik († 1929)
* 3. 2. - Gertrude Stein, književnica († 1946)
* 9. 2. - Vsevolod Mejerholjd, pozorišni glumac, reditelj († 1940)
* 15. 2. - Ernest Shackleton, polarni istraživač († 1922)
* 17. 2. - Thomas J. Watson, direktor *IBM* († 1956)
* 18. 3. - Nikolaj Berđajev, religijski i politički filozof († 1948)
* 24. 3. - Harry Houdini, američki iluzionist i eskapist († 1926.)
* 25. 3. - Ivša Lebović, hrvatski političar i odvjetnik († 1936.)
* 29. 3. - Rudolf Maister, austro-ugarski i jugoslavenski oficir († 1934.)
* 15. 4. - Johannes Stark, njemački fizičar († 1957)
* 18. 4. - Ivana Brlić-Mažuranić, hrvatska književnica († 1938.)
* 25. 4. - Guglielmo Marconi, talijanski inženjer i fizičar († 1937.)
* 28. 4. - Karl Kraus, austrijski prozaist, publicist i dramatik († 1936.)
* 9. 5. - Howard Carter, britanski arheolog, egiptolog († 1939)
* 14. 5. - Simeon Roksandić, vajar († 1943)
* 21. 5. - Franjo Brozinčević, švicarski inženjer i preduzetnik († 1933)
* 26. 5. - Henri Farman, avijatičar, proizvođač aviona († 1958)
* 29. 5. - Gilbert Keith Chesterton, britanski pisac († 1936)
* 15. 6. - Jevrosima Kijametović-Grbić, uzor za Zonu Zamfirovu († 1952)
* 19. 6. - Ivo Pilar, hrvatski političar, povjesničar († 1933)

### Jul/Srpanj &ndash; Decembar/Prosinac
* 14. 7. - Abaz II. Hilmi, treći egipatski kediv († 1944.)
* 28. 7. - Joaquín Torres García, urugvajski slikar i pisac o umjetnosti
* 10. 8. - Herbert C. Hoover, američki političar i predsjednik († 1964)
* 10. 8. - Antanas Smetona, predsednik Litvanije († 1944)
* 18. 8. - Ana Petrović Njegoš, kćerka knjaza Nikole († 1971)
* 22. 8. - Max Scheler, njemački filozof († 1928.)
* 24. 8. - Stanoje Stanojević, srpski istoričar († 1937)
* 27. 8. - Carl Bosch, hemičar, osnivač *IG Farben*, nobelovac († 1940)
* 11. 9. - Franjo Dugan, hrvatski skladatelj, orguljaš i glazbeni pisac († 1948.)
* 13. 9. - Arnold Schoenberg, kompozitor († 1951)
* 27. 9. - Veljko Ramadanović, specijalni pedagog († 1943)
* 29. 9. - Platon Banjalučki, sveštenomučenik († 1941)
* 30. 9. - Vladimir Petković, srpski arheolog i akademik († 1956)
* 9. 10. - Nikolaj Rerih, slikar, okultista († 1947)
* 26. 10. - Martin Lowry, fizikohemičar († 1936)
* 27. 10. - Oven Jong, američki industrijalac i advokat († 1962).
* 11. 11. - Jovan Erdeljanović, etnolog († 1944)
* 13. 11. - Margerit Long, francuska pijanistkinja († 1966.)
* 15. 11. - August Krogh, danski liječnik, nobelovac († 1949.)
* 16. 11. - Aleksandar Kolčak, ruski admiral († 1920)
* 20. 11. - Brana Cvetković, srpski glumac, reditelj i književnik († 1942)
* 27. 11. - Chaim Weizmann, hemičar, prvi predsednik Izraela († 1952)
* 30. 11. - Winston Churchill, britanski političar i državnik, nobelovac za književnost († 1965)
* 17. 12. - William Lyon Mackenzie King, premijer Kanade († 1950)

## Smrti

### Januar/Siječanj &ndash; Jun/Lipanj
* 16. 1. - Max Schultze, njemački anatom i histolog (* 1825.)
* 17. 1. - Chang i Eng Bunker, originalni sijamski blizanci (* 1811)
* 24. 1. - Georgina Muir Mackenzie, putnica, simpatizerka balkanskih Slovena (* 1833)
* 3. 2. - Lunalilo, kralj Havaja (* 1835)
* 9. 2. - Jules Michelet, istoričar (* 1798)
* 19. 2. - Antun Došen, austrijski podmaršal (* 1793)
* 8. 3. - Millard Fillmore, bivši predsednik SAD (* 1800)
* 10. 3. - Moritz von Jacobi, fizičar, inženjer (* 1801)
* 19. 4. - Owen Jones, arhitekt, dizajner (* 1809)
* 24. 4. - John Phillips, geolog (* 1800)
* 1. 5. - Nikola Tommaseo, književnik, jezikoslovac i političar (* 1802)
* 28. 6. - Ilija Garašanin, srpski državnik (* 1812)
* 18. 6. - Fran Kurelac, hrvatski književnik i filolog (* 1811.)
* 21. 6. - Anders Jonas Ångström, fizičar, pionir spektroskopije (* 1814.)

### Jul/Srpanj &ndash; Decembar/Prosinac
* 12. 9. - Božidar Petranović, pravnik, istoričar književnosti, akademik (* 1809)
* 6. 10. - Samuel Kier, pionir naftne industrije (* 1813)
* 23. 10. - Abraham Geiger, osnivač reformskog judaizma (* 1810)
* 7. 12. - Constantin von Tischendorf, proučavalac biblije (* 1815)
* 29. 12. - Antun Danijel Josipović, hrvatski političar, mađaron (* 1806)
* 31. 12. - Alexandre Auguste Ledru-Rollin, francuski političar (* 1807)

### Kroz godinu
* Topal Osman-paša, bivši bosanski valija (* 1800)
* Andrew Archibald Paton, britanski diplomata i putopisac (* 1811)

## Reference

; Literatura
* *Istorija srpskog naroda*, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981
** Peta knjiga prvi tom (V-1)
** Peta knjiga drugi tom (V-2)
* Šišić, Ferdo. *Povijest Hrvata Pregled povijesti hrvatskoga naroda 1526.-1918.* drugi dio. Marjan tisak 2004.