Cvijetin Todić

**Cvijetin Todić** je bio četnički vođa iz istočne Bosne, tokom Drugog svetskog rata.

Todić je početkom ustanka u NDH bio komandant bataljona Ozrenskog partizanskog odreda, a nakon četničkog puča koji je organizovao, preuzima odred, proglašava ga četničkim i postaje komandant Ozrenskog četničkog odreda. Nakon toga, napušta ustanak i postpisuje sporazum o saradnji sa NDH i nemačkim vlastima o zajedničkoj borbi protiv partizana. Ovo savezništvo će, uz jedan veći incident, ostati na snazi do kraja rata.

Rođen je u selu Striježevica na Ozrenu 1910, a ubijen je od OZNA-e 1947.

## Drugi svetski rat

### Ustanak u istočnoj Bosni

Početkom ustanka u NDH, nije bilo izražene podele na partizane i četnike. Od osnivanja Ozrenskog partizanskog odreda, Cvijetin Todić je bio u njegovom štabu, najpre kao komandant Dobojskog sektora, a kada su sektori prerasli u bataljone, onda i komandant 2. bataljona.

Između Todića i štaba odreda je veoma rano došlo do neslaganja po pitanju odnosa prema zarobljenim muslimanima i Hrvatima. Partizani su domobranske vojnike, kao prisilno regrutovane, po pravilu puštali, osim ako se dokazalo da su vršili zločine. Međutim, četnički orjentisani borci su ih htjeli ubijati. Najtipičniji primjer toga bio je sukob Đoka Sešlaka i Cvijetina Todića, decembra 1941. godine:

### Četnički puč i napad na partizane

Aprila 1942. na teritoriju Ozrenskog partizanskog odreda stigao je Prvi istočnobosanski proleterski (ili udarni) bataljon, sastavljen od prekaljenih boraca Romanijskog, Zeničkog i Ozrenskog partizanskog odreda, koji je vodio Svetozar Vukmanović Tempo. Zadatak Udarnog bataljona bio je da sredi situaciju u Ozrenskom odredu, gdje su četnički elementi počeli razbijati borbeno jedinstvo boraca. Za 18. april bilo je zakazano savjetovanje u selu Brezicima, na koje su pozvani predstavnici vojnih i pozadinskih vlasti Ozrenskog odreda i veći broj uticajnih ljudi i mještana sa ove teritorije. Dok su se borci odmarali u Brezicama, a štabovi Udarnog bataljona i Ozrenskog odreda kovali planove, Cvijetin Todić je, pomognut oficirima koje je Draža Mihailović poslao iz Srbije, organizovano četničku pobunu. Okupivši oko 200-300 naoružanih četnika, on je rano ujutro 18. aprila napao sabrane partizanske vođe i proleterski bataljon.

Prilikom napada, Treća četa je pretrpjela najviše gubitaka, jer je bila prva na udaru četnika i potpuno iznenađena. U borbi s četnicima poginuo je i politički komesar Husinske čete Petar Miljanović, a ranjen je i sam komandant Ozrenskog partizanskog odreda, Todor Vujasinović. Sutradan, 19. aprila, proleterski bataljon, ozrenski štab i nešto boraca napuštaju teritoriju Ozrena. Nakon njihovog povlačenja, Cvijetin Todić preuzima komandu nad svim jedinicama Ozrenskog odreda, proglašava ga četničkim, i kreće u potjeru za preostalim partizanima i ranjenicima.

Ubrzo potom, povezuje se sa Nijemcima i vlastima NDH i sa njima sklapa sporazum o međusobnoj saradnji.

### Suradnja sa NDH

Cvijetin Todić je, zajedno sa drugim četničkim zapovjednicima, sklopio sporazum o suradnji sa vlastima NDH 28. maja 1942. u selu Lipac. Dogovoreno je priznanje NDH i njenog poglavnika, prekid neprijateljstava sa NDH i pružanje borbene podrške snagama NDH u borbi protiv partizana. Ustaše su se obavezale prepustiti četnicima samoupravu na njihovoj teritoriji, uz kontrolu organa NDH, dozvoliti četnicima nošenje oružja radi borbe protiv partizana, snabdijevati četnike municijom, zbrinjavati četnike ranjene u borbi protiv partizana u bolnicama NDH i slično.

Ugovor je takođe preveden na njemački i dostavljen nadležnoj komandi Vermahta. Pored saradnje sa NDH, ozrenski četnici su primali direktna naređenja od nadležne nemačke komande.

### Incident i nemačka odmazda

U proljeće 1943. godine, na Ozrenu su ponovo ojačali partizani, oživele su diverzije na prugama, a Cvijetin Todić nije mogao držati svoje borce pod kontrolom. 28. marta 1943. general Lüters je izdao naredbu o razoružanju neposlušnih četničkih odreda. Težak incident dogodio se 6. aprila 1943, kada su pripadnici Ozrenskog četničkog odreda na svom kontrolnom punktu zaustavili patrolu 369. legionarske divizije, i ubili 6 vojnika. Kao mera odmade, polovinom aprila 1943. godine jedan puk 369. divizije sredinom aprila prokrstario je Ozrenom, sa zadatkom da »pročešlja« šume i razoruža ozrenske četnike.

Nemci su poslali na ozrenske četnike jedan puk 369. "Vražje" divizije. Na nekim mestima su naišli na otpor. Jovan Bajkanović prikupio je oko sebe borce i u žestokom okršaju poginuo. »Vražja divizija« je prokrstarila ozrenskim krajem paleći sela.

Tokom akcije uhićeni su i neki ozrenski partizani, koji su zajedno sa pohvatanim stanovništvom otjerani u logor Sajmište. Nakon operacije Teufel III trebalo je da dođe i do nastavka (Teufel IV), ali je Cvijetin Todić na pregovorima početkom maja 1943. uspeo da izgladi odnose i ponovo zadobije nemačko poverenje, pa je ugovor o suradnji obnovljen, a operacija otkazana. 369. legionarska divizija zaključila je 1. maja 1943. s Ozrenskim i Zeničkim četničkim odredom nove ugovore, u kojima su četnici obećali da se neće sukobljavati s njemačkim i NDH snagama, da će se uzdržati od sabotaže, te da će u roku od pet dana predati dio oružja. Istovremeno su Nijemci zajamčili četnicima da se neće poduzimati »nikakva protuzakonita djela protiv srpskog stanovništva«.

### Dolazak Mihailovića u Bosnu

## Izvori

## Povezano
* Ozrenski partizanski odred (Bosna)
* Istočna Bosna u Narodnooslobodilačkoj borbi
* Suradnja četnika sa NDH

## Vanjske veze
* Predlog štaba Ozrenskog četničkog odreda od 10. maja 1942. komandantu 4. domobranske divizije za sastanak radi sklapanja sporazuma o saradnji u borbi protiv NOP
* Zapisnik o sporazumu između predstavnika Ozrenskog, Trebavskog i odreda „Kralj Petar II" i NDH od 28. maja 1942. o saradnji u borbi protiv NOP-a u istočnoj Bosni