Francuska renesansa

**Francuska renesansa** bila je kulturološki i umjetnički pokret u Francuskoj između 15. i ranog 17. vijeka. Taj period povezuje se sa panevropskom renesansom, riječju koju je prvi upotrijebio francuski historičar Jules Michelet kako bi definirao umjetnički i kulturološki "preporod" Evrope.

U značajne razvoje tokom francuske renesanse spadaju širenje humanizma, rano istraživanje "Novog svijeta" (u vidu Nove Francuske, od strane Giovannija da Verrazzana i Jacquesa Cartiera); razvoj novih tehnologija i umjetničkih formi u poljima štamparstva, arhitekture, slikarstva, kiparstva, muzike, nauka i književnosti; i usložnjavanje novih oblika socijaliziranja, pristojnog ponašanja i diskursa.

Francuska renesansa tradicionalno širi se (otprilike) francuskom invazijom Italije 1494. za vrijeme vladavine Charlesa VIII sve do smrti Henryja IV 1610. godine. Uprkos toj hronologiji, određeni umjetnički, tehnološki ili književni razvoji koji se asociraju sa renesansom dospjeli su u Francusku ranije (na primjer, putem burgundijskog dvora ili papinskog dvora u Avignonu); međutim, Crna smrt 14. vijeka i Stogodišnji rat zadržali su Francusku ekonomski i politički slabom do kasnog 15. vijeka.

Vladavine Françoisa I od Francuske (od 1515. do 1547. godine) i njegovog sina Henrija II (od 1547. do 1559. godine) generalno se smatraju vrhunskim godinama francuske renesanse.
 

## Riječ "renesansa"
"Renaissance" je francuska rijel, čiji je doslovni prevod "preporod". Riječ renesansa prvi put je upotrijebljena i definirana od strane francuskog historičara Julesa Micheleta (1798–1874), u njegovom djelu *Histoire de France* (Historija Francuske) iz 1855. godine. Jules Michelet je definirao renesansu u Francuskoj u 16. vijeku kao period evropske kulturalne historije koji je predstavljao otcjepljenje od srednjeg vijeka, stvorivši moderno razumijevanje čovječanstva i njegovog mjesta u svijetu. Kao građanin Francuske i historičar, Michelet je također tvrdio da je renesansa francuski pokret. Njegovo djelo porijeklo je upotrebe francuske riječi "renaissance" u drugim jezicima.

## Umjetnost
*Za hronološki pois francuskih renesansnih umjetnika, pogledati [[Popis francuskih renesansnih umjetnika]].*

U kasnom 15. vijeku, francuska invazija Italije i blizina šarolikog burgundskog dvora (sa svojim flamanskim vezama) doveli su Francuze u dodir sa dobrima, slikama i stvaralačkim duhom sjeverne i talijanske renesanse, a početne umjetničke promjene u Francuskoj često su izvodili talijanski i flamanski umjetnici kao što su Jean Clouet i njegov sin François Clouet, te Talijani Rosso Fiorentino, Francesco Primaticcio i Niccolò dell'Abbate iz (takozvane) Fountainebleauske škola (od 1531. godine).

1516. godine, François I od Francuske pozvao je Leonarda da Vincija u Château d'Amboise i pružio mu Château du Clos Lucé, koji se tada nazivao Château de Cloux, kao mjesto u kojem bi boravio i radio. Leonardo, poznati slikar i izumitelj, došao je sa tri svoje slike, naime *[[Mona Lisa|Mona Lisom]]*, *[[Djevica i dijete sa sv. Anom i sv. Ivanom Krstiteljem|Svetom Anom]]* i *[[Sveti Ivan Krstitelj (Leonardo)|Svetim Ivanom Krstiteljem]]*, koje su danas u vlasništvu Muzeja Louvre u Parizu.

Umjetnost perioda od Francisa I do Henrija IV često je nadahnuta kasnim talijanskim slikarskim i kiparskim razvojima koji se obično nazivaju manirizam (povezan sa Michelangeloom i Parmigianinoom, među ostalima) i koje karakteriziraju likovi koji su izduženi i graciozni, te ovisnost o vizuelnoj retorici, uključujući i razrađenu upotrebu alegorije i mitologije.

Postoji velik broj francuskih umjetnika nevjerovatnog talenta u tom periodu, kao što su slikar Jean Fouquet od Toursa (koji je postigao nevjerovatno realističke portrete i izvanredne iluminirane manuskripte) i kipari Jean Goujon i Germain Pilon.

### Kasni manirizam i rani barok
Henri IV pozvao je umjetnike Toussainta Dubreuila, Martina Frémineta i Ambroisea Duboisa za rad na dvorcu Fontainebleau i oni se obično nazivaju drugom Fontainebleauskom školom.

Marie de Medici, kraljica Henrija IV, pozvala je flamanskog slikara Petera Paula Rubensa u Francusku i on je naslikao veliki broj velikih djela za kraljičinu Luxembourgškoj palači u Parizu. Još jedan flamanski umjetnik koji je radio za dvor bio je Frans Pourbus Mlađi.

Izvan Francuske, kod onih koji su radili za vojvode Lorrainea, pronalazi se veoma drukčiji kasnomaniristički stil, kao npr. kod umjetnika kao što su Jacques Bellange, Claude Deruet i Jacques Callot. S obzirom na malen kontakt sa francuskim umjetnicima tog perioda, razvili su uzvišen, ekstreman i često erotičan manirizam (uključujući noćne scene i prikaze noćnih mora) i odlične vještine u etching.


Image:Jean Clouet 001.jpg|François I od Francuske, autori Jean i François Clouet (c. 1535, ulje na panelu) (Louvre).
Image:Jean Cousin the Elder, Eva Prima Pandora.jpg|*Eva, prva Pandora*, autor Jean Cousin Stariji (c. 1550).
Image:Sépulcre Ligier Richier 301008 02.jpg|Ligier Richier, Žalovanje Krista*, Crkva sv. Étienne, [[Saint-Mihiel]]
Image:Meister der Schule von Fontainebleau 001.jpg|*Dijana lovkinja*, [[Fontainebleauska škola]] (1550–60) (Louvre).
Image:François Clouet 002.jpg|*Dama u svom kupatilu*, autor [[François Clouet]] (c. 1570) (National Gallery, Washington).
Image:Monument du coeur d'Henri II.jpg|*Spomenik sa srcem Henri II od Francuske*, autor [[Germain Pilon]].
Image:Scuola di fontainebleau, presunti ritratti di gabrielle d'estrées sua sorella la duchessa di villars, 1594 ca. 04.jpg|*Portret Gabrielle d'Estrées i vojvotkinje Villarsa*, [[Fontainebleauska škola]], c. 1594 
Image:Ambroise Dubois 1543-1614 Allegorie de la Peinture et de la Sculpture..jpg|*Allégorie de la Peinture et de la Sculpture*, [[Ambroise Dubois]]
Image:Toussaint Dubreuil 001.jpg|*Hyacinthe i Climène pri jutarnjem kupanju* (detalj), autor [[Toussaint Dubreuil]], scena iz djela [[Pierre de Ronsard|Pierrea de Ronsarda]] *Francijada* (c. 1602) (Louvre)
Image:Chapelle du chateau de Fontainebleau.jpg|Svod *chapelle de la trinité*, autor [[Martin Fréminet]], u [[Château de Fontainebleau]]
</Gallery>

== Arhitektura ==


Jedno od najvećih postignuća francuske renesanse bila je izgradnja [[Châteaux of the Loire Valley]]: više ne služeći funkciju utvrde, te palače za ugođaj iskorištavale su bogatstvo rijeka i zemlje regije [[Loire]] i pokazuju značajnu arhitektonsku vještinu.

Stari zamak [[Louvre]] u [[Pariz]]u također je ponovno izgrađen pod upravljanjem [[Pierre Lescot|Pierra Lescota]] i postao je jezgro sasvim novog renesansnog [[château]].  Zapadno od Louvrea, [[Catherine de' Medici]] si je izgradila palaču [[Tuileries]] sa prostranim vrtovima i [[grotto]]ima.

Uspon [[Henry IV of France]] na prijesto donio je period velikog urbanog razvoja u [[Pariz]]u, uključujući izgradnju [[Pont Neuf]]a, [[Place des Vosges]] (koja se zvala "Place Royale"), [[Place Dauphine]], i dijelova [[Louvre]]a.

<Gallery caption="" widths="150px" heights="150px" perrow="5">
Image:Cour du Palais de Justice de ROUEN, façade.jpg|[[Parlement de Rouen]], spoj ranije [[gotička arhitektura|francuske gotičke umjetnosti]] i francuskog renesansnog stila (1499-1508)
Image:Chenonceau-20050320.jpg|[[Château de Chenonceau]] (1515-1521), kojeg je dizajnirao [[Philibert de l'Orme]]
Image:Azay le rideau.jpg|[[Château d'Azay-le-Rideau]] (1518-1527)
Image:Chambord1.jpg|[[Château de Chambord]] (1519-1547)
Image:Écouen (95), château d'Écouen, façade est 2.jpg|[[Château d'Écouen]] (1538-1550)
Image:Louvre FranzI.JPG|Krilo [[Pierre Lescot]] u [[Louvre]]u (1546-1556)
Image:Einzug des Alvise Mocenigo in Paris 1709.jpg|[[Place des Vosges]] (1605-1612)
Image:F06.Nevers.Palais Ducal.1161.JPG|[[Palais ducal de Nevers]]
Image:Valencay-chateau-1.jpg|[[Château de Valençay]]
Image:Clos luce 04.jpg|[[Clos Lucé|Château du Clos Lucé]], službeno prebivalište [[Leonardo da Vinci|Leonarda da Vincija]] do njegove smrti 1519. godine
</Gallery>

== Baštovanstvo ==

Francuske renesansne vrtove karakterizirala su simetrična i geometrična mjesta sadnje tj. [[parterre]]s; biljke u saksijama; šljunčani i pješčani putevi; terase; stepeništa i rampe; pokretna voda u obliku kanala, [[vodopad|kaskada]] i monumentalnih fontana, te ekstenzivna upotreba umjetnih [[grotto]]a, [[labirint|labirinata]] i kipova mitoloških likova. Postajali su ekstenzija dvoraca koje su okruživali i bili su dizajnirani kako bi prikazali renesansne ideale mjere i proporcije.

<Gallery caption="" widths="150px" heights="150px" perrow="5">
Image:Chateau-Villandry-JardinsEtChateau.jpg|Vrtovi u [[Château de Villandry]]
Image:Chateau chenonceau fr.jpg|Vrt [[Diane de Poitiers]] iz [[Château de Chenonceau]]
Image:Fontainebleau fontaineDiane.jpg|Dianina fontana, u vrtovima [[Château de Fontainebleau]]
</Gallery>

== Književnost ==


== Muzika ==

[[Burgundsko Vojvodstvo|Burgundija]], većinski [[francuski jezik|francusko]] govorno područje ujedinjeno sa [[Kraljevina Francuska]] 1477. godine, bila je muzički centar [[evropa|Evrope]] u ranom i srednjem 15. vijeku. Mnogi od najpoznatijih muzičara u Evropi ili su poticali iz Burgundije ili su otišli tamo kako bi učili zajedno sa lokalnim kompozitorima; uz to je postojala znatna razmjena između muzičkog službeničkog kadra burgundijskog dvora i francuskih dvorova i crkvenih organizacija u kasnom 15. vijeku. [[Burgundian school|Burgundijski stil]] dao je [[Francusko-flamanska škola|francusko-flamanski stil]] [[polifonija|polifonije]] koji je dominirao evropskom muzikom u kasnom 15. i ranom 16. vijeku. Međutim, do kraja 15. vijeka francuski nacionalni karakter se počeo isticati u muzici francuskog kraljevskog i aristokratskih dvorova, kao i u glavnim centrima [[kršćanska muzika|crkvene muzike]]. Većina francuskih kompozitora tog vremena odbacivala je tmurne boje francusko-flamanskog stila i stremila je jasnoći linije i strukture i, u sekularnoj muzici kao što je [[šansona]], lakoći, pjevljivosti i popularnosti. [[Guillaume Dufay]] i [[Gilles Binchois]] su dva značajna primjera iz burgundijske škole tokom ranog renesansnog perioda.

Najpoznatiji kompozitor u Evropi, [[Josquin des Prez]], radio je neko vrijeme na dvoru [[Louis XII od Francuske|Louis XII]] i vjerojatno skladao neka od svojih najpoznatijih djela tu (njegova prva postavka Psalma 129, *De profundis*, vjerojatno je napisano za sahranu Louisa XII 1515. godine). Francis I, koji je postao [[Popis francuskih vladara|kralj]] te godine, učinio je stvaranje bogatog muzičkog službeničkog kadra prioritetom. Njegovi muzičari išli su sa njim na putovanja, a takmičio se sa [[Henry VIII od Engleske|Henry VIII]] na [[Polje zlatne tkanine|Polju zlatne tkanine]] 1520. za najveličanstveniju muzičku zabacu; tim događajem je vjerojatno upravljao [[Jean Mouton]], jedan od najpoznatijih kompozitora [[motet]]a u ranom 16. vijeku poslije Josquina.

Daleko najznačajniji doprinos Francuske muzici u renesansnom periodu bila je [[šansona]]. Šansona je vrsta sekularne pjesme, vrlo varijabilnog karaktera, koja je uključuje tada najpopularniju muziku 16. vijeka: doista, mnoge šansone pjevale su se u čitavoj Evropi. Šansona u ranom 16. vijeku karakterizirana je [[daktil]ičnim početkom (dugo, kratko-kratko) i [[kontrapunkt]]nim stilom koji je kasnije prihvaćen u talijanskoj [[kancona|kanconi]], preteči [[sonata|sonate]]. Tipične šansone pisane su za tri ili četiri glasa, bez instrumentalne pratnje, ali najpopularniji primjeri neizbježno su dobili i instrumentalne verzije. U poznate kompozitore tih "pariških" šansona spadali su [[Claudin de Sermisy]] i [[Clément Janequin]].  Janequinova *La guerre*, napisana za proslavu francuske pobjede kod [[Bitka kod Marignana|Marignana]] 1515. godine, imitira zvukove topa, vrisku ranjenih i trube koje signaliziraju pokret i povlačenje. Kasniji razvoje šansone bio je stil *musique mesurée*, čiji se primjeri mogu naći u djelima [[Claude Le Jeune|Claudea Mlađeg]]: u ovom tipu šansone, zasnovanom na razvojima grupe pjesnika poznatih kao [[La Pléiade]] pod [[Jean-Antoine de Baïf]]om, muzički ritam tačno je odgovarao naglašavanjima akcenta u stihu, u pokušaju da uhvate nešto retoričkog efekta muzike u antičkog Grčkoj (istovremen i naizgled nepovezan pokret u Italiji tada bio je poznat pod nazivom [[firentinska kamerata]]). Pri kraju 16. vijeka šansonu je postepeno zamijenio [[air de cour]], najpopularniji tip pjesme u Francuskoj i ranom 17. vijeku.

Doba religijskih ratova imalo je dubok utjecaj na muziku u Francuskoj. Pod utjecajem [[kalvinizam|kalvinizma]], protestanti su stvorili tip svete muzike koji je bio značajno drugačiji od složenih latinskih moteta koje su pisali njihovi katolički istovremenici. I protestanti i katolici (naročito simpatizeri protestanata među njima) stvorili su varijantu šansone poznatu kao *chanson spirituelle*, koja je bila poput sekularne pjesme, ali podešena sa religioznim ili moralističkim tekstom. [[Claude Goudimel]], protestantski kompozitor najpoznatiji po svojim postavkama psalma nadahnutih kalvinizmom, ubijen je u [[Lyon]]u tokom [[bartolomejska noć|Bartolomejske noći]]. Međutim, nisu samo protestantski kompozitori ubijani tokom tog doba sukoba; 1581. katolik [[Antoine de Bertrand]], plodan kompozitor šansona, ubijen je u [[Toulouse]]u od strane protestantske rulje.

== Povezano ==


* [[Sjevernoevropska renesansa]]
* [[Popis francuskih renesansnih umjetnika]]
:* [[Pokroviteljstvo umjestnosti Catherine de' Medici]]
:* [[Guillaume de La Perrière]]
:* [[Georgette de Montenay]]
* [[Francuska u ranom novom vijeku]]
* [[Manirizam]]
* [[Historija francuske muzike]]
* [https://paleography.library.utoronto.ca Paleografija francuske renesanse]

== Reference ==


== Dodatna literatura ==
 
*
*
*
* Hampton. Timothy. *Literature and Nation in the Sixteenth Century: Inventing Renaissance France* (2003) str. 289
* Holt, Mack P. *Renaissance and Reformation France: 1500-1648* (The Short Oxford History of France) (2002) [https://www.amazon.com/dp/0198731655 pretraga isječaka i tekstova]
* Knecht,  R. J. *The Rise and Fall of Renaissance France: 1483-1610* (2002) [https://www.amazon.com/dp/0631227296 pretraga isječaka i tekstova]
* Pitts, Vincent J. *Henri IV of France: His Reign and Age* (2008)
* Potter, David. *Renaissance France at War: Armies, Culture and Society, c. 1480-1560,* (2008)
* Robin, Diana; Larsen, Anne R.; and Levin, Carole, eds. *Encyclopedia of Women in the Renaissance: Italy, France, and England'' (2007) str. 459