1737.

Godina **1737** (**[[rimski brojevi|MDCCXXXVII]]**) bila je redovna godina koja počinje u utorak po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u subotu po julijanskom kalendaru.

## Događaji
### Januar/Siječanj
* 5. 1. (ili 8.) - Sporazum Svetog rimskog carstva i Španije u Pontremoliju, u Toskani: carstvo dobija Toskanu, Parmu i Pjačencu a don Karlos je priznat za vladara Napulja i Sicilije.

### Februar/Veljača
* 5. 2. - Prestolonaslednica Maria Theresia je rodila prvo od 16-oro dece, u blizu 20 godina.
* 13. 2. - Franjo Lorenski se odriče vojvodstava Lorena i Bar.
* februar - Rusko-turski rat: krimska tatarska vojska napala Ukrajinsku liniju kod Perevoločne, poginuo general Jurij Lesli.
* 20. 2. - Smenjen je francuski sekretar za inostrane poslove Germain Louis Chauvelin, koji je bio vrlo antiaustrijski nastrojen.

### Mart/Ožujak
* 8. 3. - Srpske crkvene i svjetovne poglavice (patrijarh, mitropolit raški, episkopi skopljanski, štipski i dr.) dostavili svoje zaključke sa tajnog sastanka u Pećkoj patrijaršiji austrijskom zapovjedniku Beograda: obavezuju se na ustanak i pomoć carskoj vojsci kada se pojavi.
* 12. 3. - Umire württemberški vojvoda Karl Alexander, nasleđuje ga maloletni Karl Eugen (do 1793). Dolazi do revolta protiv finansijske i ekonomske politike pokojnog vojvode, uhapšen je njegov savetnik Joseph Süß Oppenheimer i pogubljen u februaru.
* 16. 3. - U Parizu je potpisano primirje u Španjolsko-portugalskom ratu (1735-1737), Španjolci će u septembru prekinuti opsadu Colonije del Sacramento u dan. Urugvaju.
* 28. 3. - Bitka kod Delhija: Marate na čelu s Baji Raom su porazili mogulske snage

### April/Travanj
* 22. 4. - Persijski vladar Nader-šah Afšar započinje opsadu hotakijskog Kandahara, uspešno završenu sledećeg marta.

### Maj/Svibanj
* 4. 5. - Umro vojvoda Kurlandije i Semigalije Ferdinand Kettler, naslediće ga prebogati Ernst Johann von Biron (do 1740. i 1763-69), pod pritiskom ruske carice Ane.
* 22. 5. - *Carolina urbarialis regulatio*: car/kralj Karlo izdao prvi patent o uređenju odnosa između vlastele i seljaka u Slavoniji - ali ostaje mrtvo slovo na papiru.
* 23. 5. - Tuareški *amenokal* Oghmor ag Alad je porazio marokanske snage istočno od Timbuktua.
* svibanj, potkraj - Sastanak bosanskih predstavnika u Travniku, na poziv paše: odlučeno da se spremaju za borbu, mada im je iz Carigrada naređeno da ostanu mirni, da ne provociraju Austrijance.

### Jun/Juni/Lipanj

* 15. 6. - Car Karlo VI upućuje proglas kršćanima Turske: poziva ih na ustanak, obećava slobodu vjere i zaštitu i povlastice borcima. (vojska iz Beograda kreće 30. 6.).
* jun - Umro mitropolit beogradsko-karlovački Vićentije Jovanović, naslediće ga sadašnji pećki patrijarh Arsenije IV Jovanović (car priznao jurisdikciju sledeće godine).
* 21. 6. - Zakon o licenciranju u Velikoj Britaniji uvodi cenzuru pozorišnih komada (modifikovano 1843, ukinuto 1968).

### Jul/Juli/Srpanj
* 9. 7. - Smrću toskanskog velikog vojvode Gian Gastonea izumire muška loza porodice Medici. Vojvodstvo nasljeđuje bivši lotarinški vojvoda Franz Stephan, inače čukununuk Marie de' Medici, koji vlada preko vicekralja; kuća Habsburg-Lorraine vlada do 1859, s izuzetkom 1801-14.

* 13. 7. - Rusko-turski rat (1735 - 1739) - Opsada Očakova: nakon velike eksplozije barutane u kojoj je stradalo oko 6.000 ljudi, uglavnom Bosanaca Bećir-paše Čengića, kapitulacijom osmanskog garnizona pred Minihovim ruskim snagama završena opsada strateške crnomorske luke Očakov. Istog meseca, Lasi ulazi na Krim i zauzima Karasubazar, pre nego što se mora povući zbog nedostatka provijanta.
* 14. 7. - Habsburška monarhija se priključuje Rusiji u ratu protiv Osmanskog Carstva - službena objava rata predata u Nišu. Borbe su počele još prije ovoga: odredi iz Like upali u Bosnu na tri mjesta, iz Zvornika je napadnuta Lešnica, svi napadi su odbijeni.
* jul - Austrijanci u miliciji Vuka Isakovića zauzeli Lešnicu.
* jul - Bosna je napadnuta iz tri pravca: iz Srbije preko Drine kod Lešnice, iz Hrvatske kod Ostrovice, Cetingrada i Bužima i iz Slavonije prema Banja Luci. Ostrovicu su branile i žene.
* 19. 7. - Feldmaršal Sekendorf šalje iz logora kod Paraćina proglase za ustanak; Mlatišumina milicija je zauzela Kruševac. Do kraja meseca Turci se povlače iz Trstenika, Karanovca i Požege.
* 22. 7. - Počinje Nemirovski mirovni kongres Austrije, Turske i Rusije (prvi sastanak 16. 8.; → ru). 
* 24. 7. - U austrijskom glavnom stanu u Tešici kod Niša se pojavili patrijarh Arsenije i vojvode Vasojevića, Kuča, Pipera, Bratonožića, Klimenata, Hota i Gruda - neki su se već digli na ustanak, obećavaju dalju pomoć. Sekendorf obećava pomoć iz Čačka, ustanak je u Bihoru (srednjem Polimlju), napali su Bijelo Polje, posekli Turke od Prijepolja do Brodareva.
* 24. 7. - Austrijska vojska zauzela Bukurešt. (da li?)
* 28. 7. - Niška tvrđava se predala bez borbe, pet dana nakon dolaska Austrijanaca (Franc Stefan i feldmaršal Sekendorf), narednih dana zauzet i Pirot i put za Sofiju.
* 28. 7. - Srpski odredi zauzeli Novi Pazar (Staniša Marković Mlatišuma, Atanasije Rašković i ljudi patrijarha Arsenija IV).; Atanasije je isterao Turke iz Nove Varoši i Prijepolja, ustanici vode uspešne borbe kod Sjenice, na Kosovu
* 31. 7. - Osvojen Pirot, sutradan i Mustafa-pašina (Bela) Palanka.
* leto - Pobuna na Kosovu, u deset kadiluka oko Prištine i Vučitrna, tj. u "Ohridskom, Prizrenskom, Skadarskom i Dukađinskom sandžaku" - muslimani su proterani prema Kumanovu i Skoplju.

### Avgust/August/Kolovoz

* 4. 8. - Bitka kod Banje Luke u kojoj osmanske snage bosanskog vezira Ali-paše Hećimoglua nanose poraz Austrijancima, prekidaju opsadu Banja Luke i tjeraju ih iz Bosne. Veliki broj Austrijanaca se udavio u Vrbasu. Ove godine je izgorio centar Banja Luke.
* 5. 8. - Turci razbili na Kosovu potpuk. Pfefferkorna sa 500 vojnika koji je krenuo prema Novom Pazaru.
* 7. 8. - Patrijarh Arsenije IV uspeo pobeći iz Peći - Turci su ga bili zatvorili i nameravali su ga obesiti. Preko Rugove je otišao u Vasojeviće pa u Has
* 21. 8. - Turci se predali u šancu Banjska, jugoistočno od Novog Pazara.
* 24. 8. - Austrijanci i srpski odredi napuštaju Novi Pazar. Patrijarhov odred od 3000 Brđana koji je tek stigao raspao se. - pobegli su u Studenicu, zatim Kragujevac pa Niš. Novi Pazar i Sjenicu je povratio hercegovački sandžakbeg Murat Čengić. Kučki vojvoda Radonja Petrović je umro i sahranjen blizu Leskovca.
** Prema Jovanu N. Tomiću, na Kosmetu je pojačano islamiziranje nakon 1737, jače islamizovanje u okolini Đakovice.

### Septembar/Rujan
* septembar - Pohod Ahmed-paše Ćuprilića iz Sofije prema Nišu, pokolji usput, Sofija je "okićena vešalima", među žrtvama je samokovski vladika Simeon Popović.
* 1. 9. - U Belfastu počeo izlaziti *[[The News Letter]]*, najstarije danas postojeće novine na engleskom jeziku.
* rujan? - Hrvatski sabor se sastaje u Glini. Iz ove godine potječe utvrda tlocrtna oblika osmerokutne zvijezde.
* 17. 9. - Početak nastave na Sveučilištu u Göttingenu.
* 27. 9. (16. 9. po j.k.) - Patrijarh Arsenije IV stigao iz Niša u Beograd - odmah nakon svečanog dočeka nastavlja za Grgeteg na Fruškoj gori(kasnije se vraća u Beograd).

### Oktobar/Listopad
* 2. 10. - Austrijanci privremeno osvojili Užice, da bi osigurali povlačenje ka Šapcu. Jugozapadna Srbija je napuštena, sa nekoliko hiljada Klimenata i Srba, koji se naseljavaju u Sremu. (Klimenata je bilo i u Rudniku)
* 11. 10. - Tropski ciklon pogađa Calcuttu izazivajući strahovita razaranja i smrt preko 3000 žitelja (pominje se i zemljotres i 300.000 žrtva, što je izgleda preuveličano).
* 12. 10. - Bosanski Turci potukli Austrijance kod Valjeva. Ove jeseni Turci se surovo svete u Staroj Srbiji i Brdima, zapadna Srbija i Šumadija su u njihovim rukama.
* 17. 10. - Jak zemljotres na Kamčatki, cunami na Kurilskim ostrvima.
* 18. 10. - Gen. Doksat de Morez potpisuje kapitulaciju Niša Turcima - tamo strada 690 građana a de Morez će biti pogubljen u Beogradu sledećeg marta.
* 29. 10. - 21. 11. - Turci neuspešno opsedali Očakov.
* jesen - Niška crkva sv. Nikole pretvorena u Kilise-džamiju ("crkva-džamiju"), zadužbinu velikog vezira Jegen Mehmed-paše (1737-39).

### Novembar/Studeni
* 4. 11. - Otvoren *[[Teatro di San Carlo]]* u Napulju, najstarija neprekidno aktivna opera na svetu.
* studeni, potkraj - Bošnjaci se u mahzaru sultanu žale na velike gubitke u ratovima sa Persijom i Rusijom, sadašnji rat sa Austrijom, gubitke od kuge i nesabranu letinu koja je dovela do gladi.
* 28. 11. - Austrijska vojska prelazi iz Šapca u Srem na zimovanje - u šabačkoj tvrđava ostala posada radi odbrane. Prešla je i milicija Vuka Isakovića, kao i albanska milicija Atanasija Raškovića s ljudima iz Prokuplja, Sjenice i Nove Varoši (buduća Sremska vojna granica). Austrijancima je ostao još Beograd sa okolinom.

### Decembar/Prosinac
* decembar? - Odbijen turski napad na Kuče (pećki Hodaverdi-paša potučen kod Meduna), i još tri puta sledeće godine, uz pomoć Bratonožića i Klimenata, a Vasojevići su stradali. Crnogorci su 1737/38. četničkim akcijama kroz Hercegovinu naneli veliku štetu Turcima, "da su u provijantu za vojsku pretrpjeli više gubitaka nego protiv Austrijanaca".
* 24. 12. - Bitka kod Bhopala: Marate su opet porazile Mogule u Indiji, ugovorom dobijaju novac i teritoriju.
* krajem decembra - Patrijarh Arsenije IV odlazi iz Beograda u Beč (do juna).
* krajem godine - Pomilovani učesnici pobuna u Posavskoj granici.

### Kroz godinu
* Habsburška Srbija je pred rat imala 80 - 100.000 stanovnika, što je usled rata do 1740. možda prepolovljeno.
* "Ustanak sedmoro Brda i Arbanasa", narodna epska pesma.
* Hildburgshausen formirao dvije regimente u Varaždinskom generalatu, svečano proglasio nove statute, koje su krajišnici oduševljeno dočekali, ali se kasnije ispostavilo da su "podmetnute" neke nepovoljne odredbe.
* Khevenhüller primirio Posavsku krajinu: oprostio je kontribuciju i ograničio davanje darova oficirima - ali ostaju zloupotrebe rabotom.
* Osnovan grad Richmond u britanskoj sjevernoameričkoj koloniji Virdžiniji.
* Omer-efendija Elkazović (Čaušević) iz Novog piše "Ratove Bošnjaka pod Hekimoglu Ali-pašom".
* Temišvarski grad se spaljuje zbog kuge, stradala je i srpska crkva.
* Obnova crkve manastira Vraćevšnice u Srbiji - zografska družina Andre Andrejevića iz Vršca. Hristofor Žefarović radi živopis u manastiru Bođani u Bačkoj, što je začetak nove epohe.
* Bosančica: fra Luka Karagić zabranjuje franjevcima upotrebu latinice (primaju je od kraja 18. st.).
* "Godina 1737-8. u Dalmaciji su čak rušene pravoslavne crkve, a tamnice su bile pune pravoslavnih sveštenika." (Mletački Senat je prošle godine dopustio pravoslavnima u Dalmaciji da izaberu vladiku - ali nadbiskup Vicko Zmajević je ishodio povlačenje dozvole, čak će uslediti rušenje nekoliko pravoslavnih crkava a Srbi će se početi seliti u Austriju).
* Turci uništili Târgoviște u Vlaškoj.
* Persijska invazija Omana, ostaju do 1749.
* Pierre Simon Fournier dao definiciju tipografskog punkta.

## Rođenja

* 23. 1. - John Hancock, američki patriot († 1793)
* 29. 1. - Thomas Paine, američki patriot († 1809)
* 20. 3. - Rama I, sijamski vladar, osnivač dinastije Ćakri († 1809)
* 27. 4. - Edward Gibbon, britanski historičar i pisac († 1794)
* 20. 6. - Tokugawa Ieharu, japanski šogun († 1786)
* 9. 9. - Luigi Galvani, fizičar († 1798)
* 15. 9. - Mikloš Küzmič, slovenski pisac i katolički svećenik u Mađarskoj († 1804)
* 5. 10. - Aleksej Orlov, ruski general i admiral († 1808)
* Pavle Davidović, austrijski general († 1814)

## Smrti

* 21. 1.- Ignjat Đurđević, pjesnik i erudit (* 1675)
* 7. 3. - Guido von Starhemberg, austrijski feldmaršal, guverner Slavonije (* 1657)
* 12. 3. - Karl Alexander, vojvoda od Württemberga i bivši guverner Srbije (* 1684)
* 26. 3. - Vahtang VI, bivši kralj gruzijskog Kartlija (* 1675)
* 25. 4. - Dmitrij Mihajlovič Golicin, ruski državnik (* 1665)
* 10. 5. - Nakamikado, bivši car Japana (* 1702)
* 6. 6. - Vićentije Jovanović, mitropolit beogradsko-karlovački (* 1689)
* 9. 7. - Gian Gastone de' Medici, veliki vojvoda Toskane (* 1671)
* 2. 9. - Fabian von Wrangel, austrijski feldmaršal (* 1651)
* 26. 10. - Rinaldo d'Este, vojvoda Modene (* 1655)
* 1. 12. - Caroline od Ansbacha, supruga kralja Georga II (* 1683)
* 3. 12. - Ardelio Della Bella, isusovac, misionar u Dalmaciji (* 1655)
* 18. 12. - Antonio Stradivari, tvorac violina (* ca. 1644)
* 19. 12. - Jakub Ludwik Sobieski, sin bivšeg kralja Jana (* 1667)
* 21. 12. - Alessandro Galilei, matematičar, arhitekta (* 1691)
* 27. 12. - Victor Marie d'Estrées, maršal Francuske, akademik (* 1660)
* Nikola Burović, pomorac i pjesnik (* ca. 1655)
* Radonja Petrović, kučki vojvoda (* 1670)
* Stefan Ljubibratić, episkop kostajnički

## Vanjske veze
* "Vreme", 31. dec. 1939 (Nikinci i Hrtkovci)

## Reference

; Literatura
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Istorija srpskog naroda*, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-1)