open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Biohemijska kaskada

**Biohemijska kaskada** je serija hemijskih reakcija u kojima se produkti jedne reakcije konzumiraju u sledećoj reakciji. Postoji nekoliko važnih biohemijskih kaskadnih reakcija u biohemiji, što obuhvata enzimske kaskade, kao što su koagulaciona kaskada i sistem komplementa. Kaskade prenos signala koje ultimatno omogućavaju električnim potencijalima da prenose kroz nerve do mozga, gde se oni interpretiraju kao signali u procesima kao što su vid i miris.

## Povezano
* Receptor
* Glikoliza

## Reference

## Literatura
* 
## Vanjske veze
* Netpath - prijenos signala kod ljudi 
* Transdukcija signala - Virtualna biblioteka biohemije i ćelijske biologije 
* www.Redoxsignaling.com
Sistem komplementa

**Sistem komplementa** pomaže ili dopunjava sposobnosti antitela i fagocitnih ćelija da odstrane patogene iz organizma. On je deo imunskog sistema koji se naziva urođeni imunski sistem, koji nije adaptivan i ne menja se tokom života jedne osobe. Međutim, on može biti regrutovan i aktiviran od strane adaptivnog imunskog sistema.

Sistem komplementa se sastoji od brojnih malih proteina nađenih u krvi. Oni su generalno sintetisani u jetri, i normalno cirkulišu kao neaktivni prekursori (proproteini). Nakon stimulacije jednim od nekoliko podsticaja, proteaze sistema razlažu specifične proteine čime se oslobađaju citokini i inicira pojačavajuća kaskada daljeg razlaganja. Krajnji rezultat ove aktivirajuće kaskade je masivna amplifikacija responsa i aktivacija ubijanja ćelija kompleksom membranskog napada. Više od 25 proteina i proteinskih fragmenata sačinjava sistem komplementa, to obuhvata proteine seruma, serozne proteine, i ćelijske membranske receptore. Oni sačinjavaju oko 5% globulinske frakcije krvnog seruma.

Tri biohemijska puta aktiviraju sistem komplementa: klasični put komplementa, alternativni put komplementa, i manan-vezujući lektinski put.

## Historija
U kasnom 19. veku Hans Ernst August Buhner je ustanovio da krvni serum sadrži „faktor“ koji ima sposobnost ubijanja bakterija. Džuls Bordet, mladi belgijski naučnik na parizkom Pasterovom institutu, je 1896. demonstrirao da taj faktor ima dve komponente: jedna zadržava taj efekat nakon zagrevanja, a druga ga gubi. Toplotno stabilna komponenta je odgovorna za imunitet protiv specifičnih microorganizama, dok je toplotno-senzitivna (toplotno-nestabilna) komponenta odgovorna za ne-specifičnu antimikrobnu aktivnost svih normalnih seruma. Ova toplotno nestabilna komponenta se danas naziva „komplement“.

Termin „komplement“ je uveo Paul Erlih kasnih 1890-tih, kao deo njegove teorije imunskog sistema. Po toj teoriji, imunski sistem se sastoji od ćelija koje imaju specifične receptore na njihovim površinama kojima prepoznaju antigene. Nakon imunizacije antigenom, više tih receptora se formira, i oni se zatim odvajaju od ćelije i cirkulišu u krvi. Te receptore, koji je sad nazivaju „antitelima“, je Erlih nazivao „amboceptorima“ da bi naglasio njihovu dvostruku sposobnost funkcionalnog vezivanja: oni prepoznaju i vezuju specifične antigene, ali oni takođe prepoznaju i vezuju toplotno nestabilnu komponentu svežeg seruma. Erlih je stoga nazvao tu toplotno nestabilnu komponentu „komplement“, jer je to sastojak krvi koji „komplementira“ ćelijama imunskog sistema. Ranih 1930-tih, tim predvođen renomiranim Irskim istraživačem, Džekijem Stanlijem, ustanovio je važno opsonizacijom posredovano dejstvo C3b proteina. Nastavljajući Erlihov rad, Stanlijev tim je pokazao ulogu komplementa u urođenom kao i ćelijski-posredovanom imunskom responsu.

## Funkcije komplementa

Osnovne funkcije komplementa su
# Opsonizacija - pojačavanje fagocitoze antigena
# Hemotaksa - privlačenje makrofaga i neutrofila
# Liza - raskid membrana stranih ćelija
# Gomilanje antigen-nosećih agenasa
# Menjanje molekulske strukture virusa

## Reference

## Literatura
*
Adaptivni imunski sistem

**Adaptivni imunski sistem**, ili *specifična otpornost*, je oblik imunosti organizma koji se stiče tokom života, a nastaje kao rezulatat izlaganja organizma raznim stranim supstancama (patogenima). Specifična otpornost štiti organizam od toksina (otrova) i nepoželjnih enzima, kao i da podstiče, odnosno stimuliše, organizam da stvara antitela.

Zahvaljujući specifičnoj otpornosti čovek postaje zaštićen od određenog uzročinka (koji je prethodno kod njega izazvao određenu bolest) bez obzira na to koliko je puta u životu dalje bio u kontaktu sa tim uzročnikom (npr. virus malih boginja). Na tome se i zasniva uspeh **[[vakcinacija|vakcinacije]]**, odnosno korišćenja nepatogenih oblika patogenih mikroba ili njihovih produkata da stimulišu zaštitu protiv virulentnih sojeva.

## Funkcije

Adaptivna imunost se kod kičmenjaka aktivira kad patogen promakne urođenom imunskom sistemu i proizvede prag antigena.

Glavne funkcije adaptivnog imunskog sistema su: 
* prepoznavanje specifičnih stranih antigena, tokom procesa prezentacije antigena.
* stvaranje responsa koji je prilagođen da u maksimalnoj meri eliminiše specifične patogene ili patogenom zaražene ćelije.
* razvoj imunske memorije, kojom je svaki patogen “zapamćen” antitelom. Ove memorijske ćelije se mogu brzo da eliminišu patogen u slučajevima naknadnih infekcija.

## Reference

## Vanjske veze
Imunizacija

**Imunizacija** ili vakcinizacija je proces u kojem izlaganjem organizma na strane čestice koje su ili deaktivirane ili blago aktivne, dolazi do stvaranja antitela, koja dovode do imuniteta organizma.

Postoje četiri vrste imunizacije, a to su

* **Prirodni aktivno stečen imunitet** se javlja onda kada organizam stupi u kontakt sa antigenima. Organizam odgovara na ovaj ontakt proizvodnjom antitela i aktiviranjen limfocita koji ili deaktiviraju ili uništavaju antigen. Ovako stečen imunitet može biti ili doživotni, kao u slučaju sa boginjama, ili u trajanju od nekoliko godina, kao što je u slučaju sa tetanusom.
* **Prirodni pasivno stečen imunitet** se javlja pri prelasku antitela sa jednog organizma na drugi. Ovo se dešava sa majke na fetus, putem placente. Ako je majka imuna na bolesti tipa polio virusa, prelaskom njenih antitela putem placente, i novorođenče će biti imuno na polio virus. Nažalost ova vrsta imuniteta traje svega nekoliko nedelja do maksimalno par meseci.
* **Veštački aktivno stečen imunitet** reuzltira onda kada je organizmu data injekcija koja sadrži deaktivirane ili veoma blago aktivne antigene, i u tom slučaju forsira organizam da stvara antitela. Ovaj metod se naziva Vakcinacija, a injekcija sa oslabnjenim ili umrtvljenim antigenima vakcina.
* **Veštački pasivno stečen imunitet** rezultuje kada organizam izložimo već stvorenim stranim antitelima. Na primer, imamo jedan organizam koji iložimo anitegima, i zauzvrat taj organizam stvara antitela. Iz tog organizma možemo da uzmemo antitela (običnim vađenjem krvi), i u slučaju da dođe do trovanja drugog organizma, a mi imamo određena antitela, možemo odmah da damo injekciju sa već spremnim antitelima, te drugi organizam ni ne mora da ih stvara. Ova vrsta imunzacije je veoma kratkoročna i upotrebljava se pri recimo trovanju hrane, Botulizam.

## Povezano
* Imunitet

## Reference
Opsonin

**Opsonin** je molekul koji je meta antigena tokom imunskog odgovora. Ovaj termin se ćesto koristi u užem smislu za označavanje molekula koji deluju kao pojačivači vezivanja tokom fagocitoze, posebno za antitela, koja pokrivaju negativno naelektrisane molekule na membrani. Molekuli koji aktiviraju sistem komplementa se takođe smatraju opsoninima. Fagocitne ćelije nemaju FC receptor za IgM, te IgM ne učestvuje u fagocitozi. Međutim, IgM je izuzetno efektivan u aktiviranju komplementa, te se stoga smatra opsoninom. Opsonini isto tako mogu da budu molekuli koji označavaju ćelije za destrukciju dejstvom ćelija ubica (NK).

## Reference

## Vanjske veze
*
Klasa C GPCR

**Klasa C G protein spregnutih receptora** () su klasa receptora koja obuhvata metabotropne glutamatne receptore () i nekoliko drugih receptora.

Familija C GPCR receptora ima veliki ekstracelularni N-terminus koji vezuje ortosterni (endogeni) ligand. Oblik ovog domena se često poredi sa školjkom. Više alosternih liganda tih receptora je nađeno i oni se vezuju unutar transmembranskog regiona.

## Potfamilije
### Kalcijum-detektujući receptori
* Ekstracelularni kalcijum-detektujući receptori 
** Kalcijum-detektujući receptor ()
** GPRC6A ()

### GABA<sub>B</sub> receptori
* GABA<sub>B</sub> receptor (gama-aminobuterna kiselina) 
** GABA<sub>B</sub> receptor 1 ()
** GABA<sub>B</sub> receptor 2 ()
** GPR156 ()

### Metabotropni glutamatni receptori
* Metabotropni glutamatni receptori (mGluR) 
** mGluR<sub>1</sub> ()
** mGluR<sub>2</sub> ()
** mGluR<sub>3</sub> ()
** mGluR<sub>4</sub> ()
** mGluR<sub>5</sub> ()
** mGluR<sub>6</sub> ()
** mGluR<sub>7</sub> ()
** mGluR<sub>8</sub> ()

### RAIG
* Retinoinskom kiselinom-inducibilni orfan G protein spregnuti receptori (RAIG)
** RAIG<sub>1</sub> ()
** RAIG<sub>2</sub> ()
** RAIG<sub>3</sub> ()
** RAIG<sub>4</sub> ()

### Receptori ukusa
* Receptori ukusa
** Receptor ukusa, tip 1, član 1 ()
** Receptor ukusa, tip 1, član 2 ()
** Receptor ukusa, tip 1, član 3 ()

### Orfan
* Klasa C orfan receptori
** GPR158 ()
** GPR179 ()

### Drugi
* Bride of sevenless protein 
* Vomeronazalni receptor, tip 2 

## Literatura
Metabotropni glutamatni receptor

**Metabotropni glutamatni receptor**, ili **mGluR**, je tip glutamatnog receptora koji su aktivni putem indirektnog metabotropnog procesa. Oni su članovi klase C G protein spregnutih receptora, ili GPCR receptora. Poput svih glutamatnih receptora, mGluR receptori vezuju glutamat, jednu aminokiselinu koja funkcioniše kao pobuđujući neurotransmiter.

## Funkcija i struktura

mGluR receptori izvode različite funkcije u perifernom i centralnom nervnom sistemu. Na promer, oni učestvuju u učenju, memoriji, anksioznosti, i percepciji bola. Oni su nađeni u pre- i postsinaptičkim neuronima u sinapsama hipokampusa, malog mozga, i moždanoj kori, kao i drugim delovima mozga i u perifernim tkivima.

Poput drugih metabotropnih receptora, mGluR receptori imaju sedam transmembranske domene koji idu od jedne do druge strane ćelijske membrane. Za razliku od jonotropnih receptora, metabotropni glutamatni receptori nisu jonski kanali. Oni aktiviraju biohemijsku kaskadu, što dovodi do modifikacije drugih proteina, na primer jonskih kanala. To dovodi do promena u sinaptičke pobudljivosti, za na primer presinaptičku inhibiciju neurotransmisije, ili modulacije i čak indukcije postsinaptičkog responsa.

## Klasifikacija

Osam tipova mGluR receptora je poznato. Oni se obeležavaju sa mGluR1 do mGluR8 ( do ), i dele se u grupe I, II, i III. Receptorski tipovi su definisani na osnovu receptorske strukture i fiziološke aktivnosti. mGluR receptori se dalje dele u podtipove, kao što su mGluR7a i mGluR7b.

### Pregled

## Literatura

## Vanjske veze
*
Nikolajev

**Nikolajev** (ukrajinski: *Миколаїв*, ruski: *Николаев*; danas službeno **Mikolajiv**) je glavni i najveći grad Nikolajevske oblasti od 496 188 stanovnika.

## Geografija
Nikolajev leži na jugu Ukrajine, na mjestu gdje se u rijeku Južni Bug ulijeva Ingul i od kud počinje estuarij Južnog Buga u Crno more, koje je udaljeno oko 65 km.

To je vrlo moderan grad ortogonalnog tlocrta i širokih avenija, regionalni centar Odesa leži 100&nbsp;km zapadno, a lučki grad Herson 60&nbsp;km jugoistočno.

## Historija
Nikolajev je novi grad osnovan - 1788. kao pomorska baza, nakon anaksije crnomorske obale, nedaleko od ostataka starogrčke Olbie. Inicijator njegova osnivanja bio je knez Potemkin koji je pet godina ranije osnovao - *[[Crnomorska flota|Crnomorsku flotu]]* i gotovo istovremeno gradio Sevastopolj, kao glavnu pomorsku bazu te flote, pa mu je Nikolajev trebao biti rezervna baza i brodogradilište.
Od 1862. otvorena je trgovačka luka, do koje je stigla željeznice 1873.

Nikolajev je bio zatvoren za strance sve do kasnih 1980-ih zbog tog što su se u njegovom brodogradilištu gradili najkompleksniji sovjetski brodovi poput nosača aviona *[[Nosač aviona Admiral Kuznjecov|Admiral Kuznjecov]]*, kao i zbog avio-baze.

## Obrazovanje i kultura i znamenitosti
Nikolajev ima više univerziteta (nekadašnjih fakulteta), od kojih je svakako najpoznatiji *Državni brodograđevni univerzitet admiral Makarov*. On ima i brojne kulturne institucije, tri teatra, jednu filharmoniju, te brojne muzeje i galerije.

## Privreda i transport
Nikolajev je danas jedna od najvećih ukrajinskih luka, koja najviše služi stepskoj regiji oko grada Krivi Rog poznatoj po uzgoju žitarica.

On je i snažan industrijski grad, poznat po svom brodogradilištu Crnomorski zavod, ali i po brojnim drugim tvornicama, koje proizvode široku paletu proizvoda od strojeva do robe široke potrošnje. Od 1970-ih na periferiji djeluje i velika talionica aluminija.

Grad ima međunarodni aerodrom (IATA: NLV, ICAO: UKON) iz kog ima letova jedino za Odesu i Moskvu

## Poznati sugrađani
* Stepan Makarov ruski viceadmiral i oceanograf
* Georgi Brusilov ruski mornarički oficir i istraživač Arktika

## Gradovi prijatelji

## Reference

## Vanjske veze

* Službene stranice grada  
* ''Mykolayiv'' na portalu Encyclopædia Britannica
Pasterov institut

**Pasterov institut** (fr. *L'Institut Pasteur*) je vodeća institucija za proučavanje biologije i medicine u Francuskoj. Osnovana je 4. juna 1887, i dobila je ime po osnivaču Luju Pasteru.

Osim centrale u Parizu, Institut ima više od 20 odeljaka širom sveta. Na institutu je radilo više dobitnika Nobelove nagrade za medicinu.

Pored istraživačkog rada, Pasterov institut je savetnik francuske vlade i Svetske zdravstvene organizacije. Osnovna delatnost je istraživanje i razvoj dijagnostike, medicinskih testova i praćenje epidemiologije zaraznih bolesti.

U Srbiji postoji Pasterov zavod u Novom Sadu, koji nije deo Pasterovog instituta, ali se bavi srodnom delatnošću.

## Vanjske veze

* Veb stranica Pasterovog instituta
Apsorpcijska spektroskopija

**Apsorpciona spektroskopija** se odnosi na spektroskopske tehnike koje mere apsorpciju zračenja, nastalu usled interakcije sa uzorkom, kao funkciju frekvencije ili talasne dužine. Uzorak apsorbira energiju (npr. fotone) iz izvora zračenja pri čemu postoji razlika u intenzitetu apsorpcije u zavisnosti od frekvencije. Zavisnost intentiteta apsorpcije od frekvencije (ili talasne dužine) predstavlja apsorpcioni spektar. Apsorpciona spektroskopija ima primenu u analitičkoj hemiji kao tehnika kojom je moguće kvalitativno i kvantitativno odrediti neku supstancu (npr. infracrvena spektroskopija, UV-vidljiva spektroskopija).

## Apsorpcioni spektar

Apsorpcioni spektar neke supstance predstavlja deo upadnog zračenja koji je supstanca apsorbovala u određenom rangu frekvencija. Apsorpcioni spektar je primarno određen atomskim i molekularnim sastavom supstance. Najveća je verovatnoća da će zračenje biti apsorbovano na frekvencijama koje odgovaraju energetskoj razlici između energetskih nivoa molekule. Apsorpcija koja se događa usled prelaza između dva energetska stanja predstavlja apsorpcionu liniju, a spektar se obično sastoji od većeg broja linija. U zavisnosti od sredine u kojoj se nalazi molekula, spektar će imati određenu širinu i oblik.

## Osnovna teorija
Apsorpcione linije su tipično klasifikovane prema prirodi kvantno-mehaničke promjene indukovane u atomu ili molekulu. Npr. rotacione linije se pojavljuju kada se menja rotaciono stanje molekule. Rotacione linije pripadaju mikrotalasnom delu spektra. Vibracione linije su posledica promene vibracionog stanja molekule i pripadaju infracrvenom području elektromagnetnog spektra.

## Reference

## Povezano
* Apsorpcija (optika)
* Optička gustina
* Fotoemisiona spektroskopija

## Vanjske veze
* Solarni apsorpcioni spektar
* Simulacija vidljivog apsorpcionog spektra 
* Plot Baza podataka apsorpcionih intenziteta
Spektar zračenja

**Spektar** je slika apsorbovanog, emitovanog ili reflektovanog zračenja uređenog po energijama, talasnim dužinama ili frekvencijama. Podrazumeva se da je u pitanju elektromagnetno zračenje, mada ima izutetaka, kao na primer kod masene spektrometrije gde je slika uređena po masama i u pitanju su joni a ne zračenje.

## Uvod
Reč *spektar* uvedena je u 17. veku u optiku da označi opseg boja koje se dobijaju propuštanjem bele sunčeve svetlosti kroz optičku prizmu. Ubrzo je izraz preciziran na sliku intenziteta svetlosti u funkciji frekvencije ili talasne dužine.

Ubrzo je značenje izraza *spektar* prošireno na ostale talase, recimo zvučne, i danas se koristi da opiše zavisnost bilo kojeg signala koji može biti rastavnjen na sopstvene frekventne komponente. Spektar je obično dvodimenzionalni crtež gde je nezavisno promenljiva (horizontalna osa) frekvencija, talansa dužina ili iz njih izvedena veličina (energija, talasni broj, period...). Međutim, poslednjih dvadesetak godina razvijene su metode višedimenzionalne spektroskopije, naročito u nuklearno-magnetno-rezonantnoj spektroskopiji gde ima više nezavisno promenljivih ferekvencija pa spektri mogu imati dimenziju 2, 3, 4, 5, 6. (Mada nema principijelnog ograničenja, na 6 se stalo iz praktičnih razloga.)

## Podela

Zbog raznovrsnosti spektara ne postoji jedinstveni način za njihovu klasifikaciju nego se grupišu prema pogodnosti. Recimo spektar može biti
;prema popeklu
* nuklearni, atomski, molekulski, agregacioni
;prema nastanku
* apsorpcioni, emisioni
;prema izgledu
* neprekidni (kontinualni), diskretni (linijski, trakasti)
;prema opsegu talasnih dužina
* radio-talasni, mikrotalasni, terahercni, infracrveni, vidljivi, ultraljubičasti, h, gama
;prema obliku kretanja iz kojeg nastaje
* rotacioni, vibracioni, rotaciono-vibracioni, elektronski
;prema pronalazaču
* Ramanov, Mesbauerov, Komptonov, Ožeov, Rendgenski
;prema efektu
* Foto-akustični, foto-elektronski, luminiscentni, termo-luminiscentni, fluoroscentni, ...
;prema metodi merenja
* NMR (nuklearna magnetna rezonancija), EPR (elektronska paramagnetna rezonancija), NKR (nuklearna kvadrupolna rezonancija)
;prema tehnici merenja
* konvencionalni, Furijeov, Hadamardov
;prema dimenzionalnosti
* 1D (jednodimenzionalni), 2D (dvodimenzionalni), 3D, ....

## Povezano
* Spektroskopija

## Vanjske veze

* Fotografije emisionih spektara različitih svetlosnih izvora
Monohromator

**Monohromator** je optički uređaj koji propušta samo jednu talasnu dužinu svjetlosti koja na njega pada. Najčešće se sastoje od optičke rešetke ili optičke prizme, a ređe od optičkog filtra. Biranjem ugla pod kojim upada svetlost na optičku rešetku ili optičku prizmu može se odabrati talasna dužina svetla koju će monohromator propustiti.

## Princip rada
Monohromator svoj princip rada zasnivaju na fenomenu optičke disperzije na prizmi ili difrakcije koristeći difrakcionu rešetku, kako bi se prostorno odvojile talasne dužine (boje) svetlosti. Obično se koristi određen mehanizam za vođenje odabranog snopa na izlaznom prorezu. Rešetka i prizma se najčešće koriste u reflektivnom modu. Reflektivna prizma je napravljena tako što se formira pravougla trougaona prizma (tipično kao polovina ekvilateralne prizme) kod koje je jedna strana naparena metalom čime se dobija ogledalo. Svetlost ulazi duž hipotenuzne strane kroz koju se i reflektuje nazad, odbijajući se dva puta od iste površine. Totalno prelamanje i totalna disperzija, je ista onolika kolika bi bila da je korišćena ekvilateralna prizma.

## Primena
Monohromator se koriste u mnogim optičkim mernim instrumentima i o drugim aplikacijama gde je potrebna podesiva monohromatska svetlost. Ponekad monohromatska svetlost je posledica reflektovanog ili transmitovanag zraka koji se meri (ponekad se pri analizi koristi bela svetlost). Dva monohromatora se koriste u mnogim fluormetrima; jedan za odabir talasne dužine ekscitacije dok se drugi koristi za analizu emitovane svetlosti.

## Reference

## Povezano
* Sočivo (optika)
* ogledalo
* Prizma (optika)
* prelamanje svetlosti

## Vanjske veze
* Discusses monochromator design in great detail
* Palmer, Christopher, *Diffraction Grating Handbook*, 6th edition, Newport Corporation (2005). http://gratings.newport.com/library/handbook/cover.asp 
* Optical systems using plane gratings 
* Optical systems using concave gratings
Zeleni fluorescentni protein

**Zeleni fluorescentni protein** (*GFP*) je protein koji sadrži 238 aminokiselinska ostatka (26.9 kDa). On ispoljava svetlo zelenu fluorescenciju kad se izloži svetlu u plavom ultravioletnom opsegu. Mada mnogi morski organizmi sadrže slične zeleno fluorescentne proteine, GFP se tradicionalno odnosi na protein koji je prvo izolovan iz meduze *[[Aequorea victoria]]*. GFP iz *A. victoria* ima glavni ekscitacioni pik na talasnoj dužini od 395&nbsp;nm i jedan manji na 475&nbsp;nm. Njegov emisioni pik je na 509&nbsp;nm, što je niže od zelene porcije vidljivog spektra.

U ćelijskoj i molekularnoj biologiji, GFP gen se frekventno koristi kao reporter ekspresije. Modifikovane forme se koriste kao biosenzori, i mnoge životinje su kreirane tako da izražavaju GFP kao potvrdu koncepta da on može biti izražen širom datog organizma. GFP gen se može uvesti u organizme i održati u njihovom genomu tokom razmnožavanja. Unos gena se može izvršiti injekcijom viralnog vektora, ili transformacijom ćelije. Do danas je GFP gen uveden i izražen u mnogim bakterijama, kvascima i druge gljivicama, ribama (kao što su zebrice), biljkama, muvama, kao i ćelijama sisara uključujući čoveka. Osamu Šimomura, Martin Čalfi i Rodžer Čen su nagrađeni Nobelovom nagradom za hemiju 10. oktobra 2008. za njihovo otkriće i razvoj zelenog fluorescentnog proteina.

## Povezano
* pGLO
* Žuti fluorescentni protein

## Reference

## Literatura

*  
* 

## Vanjske veze

* GFP antitela
* Fluorescentni proteini
Fotodioda

**Fotodioda** je dioda sa PN spojem, koja pretvara svetlost u elektricitet. Zbog te osobine, ona je osnov raznih senzora svetlosti. Bitna osobina fotodiode je da vrši samo detekciju, a ne vrši ulogu pojačavača, za razliku od fototranzistora. Izuzetak su lavinske fotodiode.

Fotodioda je načinjena od puluprovodnog materijala kao i obična dioda.

## Primjena
Zbog brze reakcije na svjetlosni nivo, koriste se za primjene u optoelektronici, gdje je brzina rada najvažnija. Primjer upotrebe su optički izolacioni parovi (optokapleri), senzori pozicije (enkoderi), veoma brze komunikacije preko optičkog kabla i drugi.

Fotodiode se takođe koriste za komunikaciju. Na primer, kada koristite daljinski upravljač televizora, u TV prijemniku se nalazi tranzistor ili dioda osetljiva na svetlost, koja prima infracrvene signale s upravljača.

## Materijal
Od materijala zavisi osjetljivost u određenom dijelu elektromagnetskog spektra.

## Simbol
Simbol fotodiode je prikazan na slici.

## Prednosti i mane
Prednosti su niska cijena i veoma brz rad (u odnosu na foto-otpornik i fototranzistor). Mana je odsustvo pojačanja, osim kod lavinske fotodiode.

## Reference

## Povezano
* Fotodetektor
* Foto-otpornik
* Foto-tranzistor

## Vanjske veze

* Mjerenje jačine svjetlosti sa fotodiodom
Jonotropni glutamatni receptor

Postoje tri klase **jonotropnih [[glutaminska kiselina|glutamatnih]] receptora**: NMDA receptor, AMPA receptor i kainatni receptor. Oni su kritični za sinaptičku plastičnost. Sposobnost sinapsi da modifikuju svoju sinaptičku jačinu u odgovoru na aktivaciju ligandom je fundamentalna osobina nervnog sistema i jedna od esencijalnih komponenti učenja i memorije. 

U mnogim sinapsama mozga, tranzijentna aktivacija NMDA receptora dovodi do perzistentne promene jačine sinaptičke transmisije posredovane AMPA receptorima. Kainatni receptori mogu da deluju kao inicijatori dugotrajnih promena sinaptičke transmisije.

Jonotropini glutamatni receptor sadrže četiri transmembranska regiona.

## Ljudski proteini koji sadrže ovaj domen
GRIA1; GRIA2; GRIA3; GRIA4; GRID1; GRID2; GRIK1; GRIK2; 
GRIK3; GRIK4; GRIK5; GRIN1; GRIN2A; GRIN2B; GRIN2C; GRIN2D; 
GRIN3A; GRIN3B; NR2A;

## Reference
Novartis

**Novartis** (*zvanično Novartis International AG*) je međunarodna farmaceutska kompanija sa sedištem u Bazelu, Švajcarska.
Važi za jednu od najvećih farmaceutskih kompanija u svetu. Osnovana je 1996. spajanjem dve švajcarske firme Ciba-Geigy i Sandoz Laboratories. Istraživačke laboratorije kompanije, kao i proizvodnja, nalaze se širom sveta (npr. SAD, Švajcarska, Velika Britanija).

## Izvori

## Vanjske veze

* Zvaničan sajt
Conley

**Conley** se može odnositi na:

* Arthur Conley (*Artur Konli*) (1946 – 2003), američki soul pjevač
* Patrick Conley (*Patrik Konli*) (* 1965), njemački novinar i historičar 

## Povezano
* Conley, Georgia (*Konli*), naseljeno mesto bez administrativnog statusa u američkoj saveznoj državi Džordžija
Hiperalgezija

**Hiperalgezija** je povećana senzitivnost na bol, koja može da bude uzrokovanja nociceptorima ili perifernim nervima. Privremeno povećana senzitivnost na bol se javlja kao deo bolesničkog stanja, responsa na infekcije razvijenog tokom evolucije.

## Tipovi
Hiperalgezija se može doživeti kao fokalna, diskretna oblast, ili kao forma koja je difuzna, raširena po celom telu. Poznato je da je moguće doživeti *naučenu* hiperalgeziju difuzne forme. Fokalna forma je tipično vezana za povrede, i deli se u dva podtipa:

* *Primarna hiperalgezija* opisuje senzitivnost bola koja se javlja direktno u oštećenim tkivima.
* *Sekundarna hiperalgezija* opisuje senzitivnost bola koja se javlja u okolnim tkivima.

Opioidom indukovana hiperalgesija se može razviti kao posledica dugotrajne upotrebe opioida u tretmanu hroničnog bola. Razna ispitivanja na ljudima i životinjama su pokazala da se primarna ili sekundarna hiperalgezija mogu razviti u responsu na hronično i akutno izlaganje opioidima. Ova nuspojava može da bude dovoljno ozbiljna da postane neophodno da se prekidane sa opioidnim tretmanom.

## Reference
MAPK/ERK put

**MAPK/ERK put** je lanac proteina u ćeliji kojim se prenosi signal sa receptora na površni ćelije do DNK u ćelijskom jedru. Signal inicira faktor rasta vezivanjem za receptor na ćelijskoj površini, i završava se DNK izražavanjem u nukleusu, čime se formira protein i proizvode ćelijske promene, poput ćelijske deobe. Put obuhvata mnoštvo proteina, među kojima je MAPK (originalno pozant kao ERK), koji komunicira putem dodavanja fosfatnih grupa na susedne proteine, koji deluju kao "on" ili "off" prekidači. Kad je jedan od proteina u putu mutiran, njegovo stanje se ne menja, te dolazi do razvoja karcinoma. Komponente MAPK/ERK puta su otkrivene nakon njihovog određivanje u ćelijama raka. Lekovi koji menjaju stanja ovih prekidača se istražuju kao tretmani za kancer.

## Signalni put
Ekstracelularni mitogen vezuje membranski ligand. Time se omogućava Ras GTPazi da zameni svoj GDP za GTP, čemu sledi aktivacija MAP3K kinaze (npr. Raf), koja aktivira MAP2K, i koja aktivira MAPK. MAPK zatim aktivira transkripcioni faktor, kao što je *[[myc]]*.

## Reference

## Povezano
* Janus kinaza
* Fosfataza
* Adapter protein
* G protein spregnuti receptor

## Vanjske veze
* 
* MAP kinaze 
* MAPK put
MPAA-in sistem filmskih rejtinga

**Rangiranje filmova po sistemu [[Američka filmska asocijacija|Američke filmske asocijacije]]** (*Motion Picture Association of America*, skraćeno *MPAA*) koristi se u Sjedinjenim Državama kako bi se odredilo da li je sadržaj filma prigodan za pojedine delove publike. To je jedan od mnogih sistema rangiranja filmova koji se koristi da bi pomogao rmušterijama da odluče koji filmovi nisu pogodni za decu ili adolescente.

Ovo je najpoznatiji sistem rangiranja u SAD za klasifikaciju potencijalno uvredljivog sadržaja, ali se uglavnom ne koristi izvan filmske industrije, jer je MPAA registrovala svaki rang. Ovaj sistem je kritikovan zbog svoje tajnovitosti i zbog toga što je cenzura izraženija za scene seksa nego za scene nasilja.

## Rangiranje
Trenutne MPAA oznake su:

Ukoliko film nije poslat na rangiranje, koristi se oznaka **NR** (**Not Rated**). Međutim, **NR** nije zvanična klasifikacija *Američke filmske asocijacije*. Filmovi koje MPAA nije rangirala, a za koje se očekuje da će biti rangirani često se reklamiraju uz obaveštenje "This Film is Not Yet Rated" (Ovaj film još uvek nije rangiran) ili, ređe, "Rating Pending" (Rangiranje u toku).

Sistem je uveden 1968. godine kada je MPAA bila prisiljena ukinuti svoj dotadašnji strogi cenzorski Kodeks (Hejsov kodeks), odnosno dozvoliti holivudskim studijima da filmove snimaju bez prethodnog odobrenja tadašnjeg cenzorskog odbora. Umesto toga je uvedena klasifikacija kojom se briga oko prikazivanja primerenog sadržaja prenela na distributere i vlasnike bioskopa. Originalno su uvedene četiri kategorije: G (za svu), M (za "zrelu" publiku uz roditeljsko vođenje), R (za decu ispod 16 godina u pratnji roditelja) i X (za odraslu publiku iznad 18 godina). Godine 1970. je zbog konfuzije oko značenja reči "mature" M rejting promenjen u "GP", a 1972. godine u današnji "PG". Godine 1984. je, pak, uveden rejting "PG-13" za filmove "koji se ne preporučaju deci ispod 13 godina". S obzirom da je rejting X stekao reputaciju isključivo vezanu za pornografske filmove, odnosno takvim ga je neovlašteno u reklamne svrhe počela koristiti i ne-hollywoodska industrija seksa, godine 1990. je uveden rejting NC-17, koji je originalno trebao biti zamišljen za "ozbiljne" umetničke filmove.

## Reference

## Vanjske veze
* MPAA Film Ratings website
* How the MPAA rating works
* Searchable Ratings Database
Čerkasi

**Čerkasi** (ukrajinski: *Черкаси*, ruski: *Черкассы*) je glavni i najveći grad Čerkaške oblasti od 285 605 stanovnika.
## Geografija
Čerkasi leži u centralnoj Ukrajini, nekad duž desne obale rijeke Dnjepar a danas duž obala akumulacionog jezera nastalog nakon izgradnje brane i Hidroelektrane Kremenčug.

Čerkasi je inače udaljen oko 156 km sjeverno od Kijeva, sa kojim je odlično povezan cestama i željeznicom.

## Porijeklo imena
*Čerkasima* su Tatari nazivali stanovnike toga kraja - Kozake, pa je to ime vremenom postalo sinonim i za mjesto.
## Historija
Čerkasi je osnovan u 14. vijeku kao utvrđeni grad litvanskih feudalaca, od 1569 pripada pod poljsku krunu. U to vrijeme služi kao granična utvrda protiv tatarskih provala , a većina njegovih tadašnjih stanovnika bili su 
Ukrajinski kozaci. Grad je od 1772. tj. nakon Prve podjele Poljske pod Ruskim carstvom, a od 1795. ima status grada. Snažno se razvio potkraj 19. vijeka kad je upravo kod njega željeznička pruga Moskva - Odesa, prešla preko Dnjepra.

Od 1954. Čerkasi je administrativni centar Čerkaške oblasti
## Obrazovanje i kultura
Čerkasi ima više univerziteta (nekadašnjih fakulteta), od kojih je svakako najpoznatiji Državni univerzitet Bogdan Hmeljnicki. 
Isto tako ima i brojne kulturne institucije, među njima; tri teatra, jednu filharmoniju, te brojne muzeje i galerije.
## Privreda i transport
Moderni Čerkasi ubrzano se počeo razvijati nakon 1960-ih kad je izgrađen veliki kemijski kombinat koji je dopunio inventar tvornica u gradu, koji se sastojao od pogona prehrambene i industrije namještaja.

Od 2009. Čerksi ima i međunarodni aerodrom (IATA: CKC, ICAO: UKKE) iz kojeg zasad nema puno redovnih linija.
## Gradovi prijatelji
* , Bydgoszcz
* , Santa Rosa, California
* , Perm
## Reference

## Vanjske veze

* Službene stranice grada  
* ''Cherkasy'' na portalu Encyclopædia Britannica
Mirta uči statistiku

***Mirta uči statistiku*** hrvatska je kratkometražna filmska komedija iz 1991. koju je napisao i režirao Goran Dukić. Glavne uloge tumače Nataša Dorčić, Ljubica Jović, Sven Medvešek, Boris Miholjević i Barbara Nola. Film je pobrao pohvale kritičara te ostao dovoljno zapažen da se Dukić 1993. preseli iz Zagreba u SAD, gdje je 2006. režirao svoj prvi američki film, *[[Pizzerija Kamikaze]]*.

## Radnja
Mlada Mirta, studentica prava, živi u kući sa majkom i ocem koji je fasciniran statističkim podacima te stoga često na glas nabraja zanimljive podatke o svemu i svačemu. Mirta baci ključ u zrak i pobjegne od kuće zajedno sa svojim dečkom u autu. Dok napuštaju Zagreb, mašu ljudima i nazivaju ih pogrdnim imenima. Kada njen dečko zaustavi auto, i sam počne citirati statističke podatke o tome kako je danas mladima gotovo nemoguće naći posao, te uzme pištolj i počini samoubojstvo. Ipak, ključ tada ponovno padne u Mirtine ruke jer je sve samo bilo njeno maštanje u stilu "što bi bilo kada bi...?" Natrag doma, u vrtu je dočeka otac sa upitom: "*Mirta, znaš li koliko prosječna obitelj proizvede smeća na godinu? Ne bi vjerovala, 250 tona. Kada se to pomnoži sa brojem obitelji dobije se čak 247 sa 26 nula tona smeća u svijetu.*."
## Nagrade
Na Danima hrvatskog filma, *Mirta uči statistiku* osvojila je nagradu Oktavijan za najbolji kratkometražni film.
## Izvori

## Vanjske veze
* ''Mirta uči statistiku'' na Internet Movie Databaseu
PZL.37 Łoś

**PZL 37 LOS** () je bio poljski bombarder iz perioda Drugog svetskog rata. Prvi let je izveden 1936. Avion je bio naoružan sa 2 mitraljeza, a nosio je teret bombi od 4 tone. Jedan primerak aviona pzl 37 los stoji u muzeju poljskog ratnog vazduhoplovstva.

## Napomene

## Vanjske veze

* 
*
The Beast from 20,000 Fathoms

**The Beast from 20,000 Fathoms** američki je film fantastike iz 1953. koji je režirao Eugène Lourié a glavne uloge tumače Paul Christian, Paula Raymond i Cecil Kellaway. Radnja se odvija oko divovskog fiktivnog dinosaura, *Rhedosaurusa*, kojeg je iz ledenog sna na Arktiku probudio atomski test, te se potom čudovište uputilo morem prema New Yorku. Radnja se zasniva na kratkoj priči *[[The Fog Horn]]* koju je 1951. napisao Ray Bradbury, dok je specijalne efekte napravio Ray Harryhausen. To je jedan od prvih filmova o čudovištima koji su pomogli nadahnuti sljedeću generaciju filmova o istima, te ga neki uzimaju i kao inspiraciju za japanski film *[[Godzilla (1954 film)|Godzilla]]*, pošto oboje na simboličan način govore o opasnostima nuklearnih eksplozija i njihovim posljedicama.

## Radnja
Na ledenom Arktiku, američka vojska provede testiranje nuklearne eksplozije nazvano *Operacija Eksperiment*. Eksplozija oslobodi 30 metara dugačkog dinosaura, *Rhedosaurusa*, koji je bio okovan u ledu. Jedini svjedok gmaza, Tom Nesbitt, je pronađen prekriven snijegom te vojska pretpostavi da bunca i da je samo umislio čudovište. Ipak, dinosaur odlazi u more, uništava brod i svjetionik u Maineu. Kako se javljaju izjave očevidaca, Nesbitt je uvjeren da se radi o istom dinosauru kojeg je vidio u ledu. Paleontolog Elson i njegova pomoćnica Lee Hunter mu počinju vjerovati. Elson smatra da se dinosaur vraća u područje rijeke Hudson, ispod koje su pronađeni fosili *Rhedosaurusa*.

U podmornici, Elson ugleda zvijer, ali ga ono ubija. Najzad, dinosaur ispliva na površinu i izađe na luku u Manhattanu, gdje izazove paniku ljudi. U napadu dinosaura, nastrada 180 ljudi, 1.500 je ranjeno a nekoliko zgrada je oštećeno. Pukovnik Jack Evans stiže sa vojskom te uspiju otjerati dinosaura natrag u more. Dinosaur se pojavi na obali Coney Islanda, u zabavnom parku. Snajperist Stone dobiva zadatak upucati dinosaura sa rijetkim radiokativnim izotopom, zbog čega ima veliki pritisak ne promašiti. Stone uspijeva upucati dinosaura u ranu, koji potom umire.

## Glavne uloge

* Paul Christian - Profesor Tom Nesbitt
* Paula Raymond - Lee Hunter
* Cecil Kellaway - Dr. Thurgood Elson
* Kenneth Tobey - Pukovnik Jack Evans
* Donald Woods - Kapetan Phil Jackson
* Ross Elliott - George Ritchie
* Steve Brodie - Narednik Loomis

* Jack Pennick - Jacob Bowman
* Michael Fox - Doktor
* Lee Van Cleef - Corporal Jason Stone
* Frank Ferguson - Dr. Morton
* King Donovan - Dr. Ingersoll
* James Best - Charlie

## Reference

## Vanjske veze
* 
* 
* The Beast From 20,000 Fathoms na Rotten Tomatoes
John Warcup Cornforth

**Sir John Warcup "Kappa" Cornforth, Jr.** (Sydney, 7. rujna 1917. - Sussex, 8. prosinca 2013.) je bio australsko-britanski kemičar i dobitnik Nobelove nagrade za kemiju 1975. godine zbog svog rada na stereokemiji reakcija kataliziranih enzimima.

Cornforth je istraživao enzime koji kataliziraju promjene u organskim spojevima tako što zauzimaju mjesto vodikovih atoma u lancima i prstenovima supstrata. U svojim sintezama i opisima strukture različitih terpena, olefina i steroida, Cornforth je odredio točno koji se *cluster* vodikovih atoma u supstratu zamijenio enzimom kako bi se ubrzala promjena na supstratu, što mu je omogućilo da detaljno opiše biosintezu kolesterola. Zbog tog je rada nagrađen Nobelovom nagradom, koju je podijelio s Vladimirom Prelogom, a 1977. godine je proglašen vitezom.
Poltava

**Poltava** (ukrajinski i ruski: *Полтава*) je glavni i najveći grad Poltavske oblasti od 296 852 stanovnika.
## Geografija
Poltava leži u centralnoj Ukrajini, duž obala rijeke Vorskla u brežuljkastom kraju inače ravne stepe. Grad je udaljen oko 142 km istočno od Harkova i oko 340&nbsp;km zapadno od Kijeva.

## Historija
Arheološka iskapanja dokazala su da je na tom mjestu postojalo naselje još u 8. - 9. vijeku, iako je prvi dokumentirani zapis o mjestu zabilježen tek 1174. kad se spominje pod imenima **Oltava** - **Ltava**. To naselje razorili su Tatari početkom 13. vijeka. Od 17. vijeka Poltavska utvrda postala je sjedište kozačkog puka.

Kod grada se 1709. dogodila odlučujuća Poltavska bitka u kojoj je car Petar Veliki pobjedio vojsku švedskog kralja Karla XII., nakon što je ovaj tri mjeseca bezuspješno opsjedao grad.

Od 1802. Poltava djeluje kao administrativni centar Poltavske oblasti.

Za Drugog svjetskog rata jedinice Wehrmachta zauzele su Poltavu krajem oktobra 1941. i držale je pod okupacijom do 23. septembra 1943. Od ljeta 1944. Američka ratna avijacija koristila je aerodrom u gradu za slijetanje svojih letećih tvrđava bombardera B-17 nakon akcija nad nebom Trećeg Reicha.

Nakon rata Poltava je praktički podignuta kao potpuno novi grad, jer je za rata velik dio grada teško oštećen.
## Obrazovanje i kultura i znamenitosti
Poltava ima više univerziteta (nekadašnjih fakulteta), između ostalog pedagoški, medicinski, agronomski i nekoliko naučno istraživalačkih instituta.
Grad ima i brojne kulturne institucije, više teatara, opreru, te brojne muzeje, biblioteke i galerije.
## Privreda i transport
Okolica Poltave je bogat i plodan poljoprivredni kraj, pa je i industrija grada uglavnom usmjerena na preradu tih proizvoda. Pored toga Poltava ima i jedan od najvećih pamučnih kombinata uz koji se razvila industrija odjeće, uz sve to grad je poznat i po tvornici dizel lokomotiva i strojeva.

Grad ima i međunarodni aerodrom (IATA: PLV, ICAO: UKHP) 7&nbsp;km zapadno od centra grada.
## Poznati sugrađani
* Nikolaj Gogolj ruski pisac
* Ivan Petrovič Kotljarevskij ukrajinski pisac 
## Gradovi prijatelji

## Reference

## Vanjske veze

* Službene stranice grada  
* ''Poltava'' na portalu Encyclopædia Britannica
Brian Schmidt

**Brian Paul Schmidt** (Missoula, Montana, 24. veljače 1967.) je američko-australski astrofizičar koji trenutno radi na Australskom nacionalnom univerzitetu. Schmidt je najpoznatiji po svom radu na supernovama, a od 2012. je član Kraljevskog društva. Godine 2006., Schmidt je dobio Shawovu nagradu za astronomiju, a 2011. godine je, zajedno s Saulom Perlmutterom i Adamom Riessom, podijelio Nobelovu nagradu za fiziku zbog dokazivanja kako širenje svemira akcelerira.
Decim Laberije

**Decim Laberije** (, oko 107‒43. pne.) bio je pripadnik rimskog viteškog staleža i znameniti pisac mimova, laganih zabavnih skečeva koji su većinom obrađivali situacije iz svakodnevnog života.

Prema Makrobiju, Laberije se, kad mu je već bilo šezdeset godina, po Cezarovom naređenju pojavio na pozornici kao glumac u jednom vlastitom mimu tokom igara priređenih u sklopu trijumfalnih svečanosti (verovatno 46. pne.) i tom se prilikom morao javno takmičiti sa mlađim Publilijem Sirijcem, glumcem i takođe mimografom. Laberije je izgovorio vrlo dostojanstven prolog, u kome je govorio i o poniženju koje mora trpeti u starosti, a uputio je i nekoliko oštrih aluzija na Cezarov račun. Naposletku, Cezar je pobedu u tom nadmetanju dodelio Publiliju, ali je Laberiju vratio članstvo u viteškom staležu, koje je ovaj, po tadašnjem običaju, automatski izgubio kad se pojavio kao glumac u predstavi mima. Sišavši s pozornice, Laberije je krenuo da zauzme svoje mesto u gledalištu među ostalim rimskim vitezovima i prolazeći pokraj mesta rezervisanih za senatore Ciceron mu je dobacio: "Da nismo ovde ovako stisnuti, napravio bih mesta za tebe" ― što je bila aluzija kako na poniženje koje je pretrpeo jedan vitez pojavivši se kao glumac na pozornici, tako i na broj senatora niskoga porekla i onih iz provincija koje je postavio Cezar. No Laberije je odgovorio: "Čudim se, Cicerone, da si stisnut ti, koji obično sediš na dve stolice" ― što je, pak, bila aluzija na Ciceronovu navodnu nepostojanost i sklonost ka promeni strana u politici.

Laberije se smatra tvorcem književnog mima, dakle osobom koja je mim u rimskoj književnosti iz sfere pučke lakrdije uveo u sferu književne rimske komedije. Ova oskudna dramska književnost mnogo je dugovala palijati i togati, ali se, kao i ranija atelana, služila običnim jezikom, često i vulgarnim uličnim govorom. Od Laberija je sačuvano ukupno 178 stihova i 43 naslova, među kojima, na primer, *Valjaoničar* *(Fullo)*, *Trgovac solju* *(Salinator)*, *Devica* *(Virgo)*. Ti naslovi i fragmenti ukazuju, pored svojevrsne mitološke travestije, uglavnom na italske teme, kao što su pučke svetkovine, imitacije, ljubavni doživljaju i sl. Na osnovu oskudnih fragmenata, Laberije bi se po svojoj dramskoj snazi mogao svrstati uz Plauta i Terencija. Smisao za humor priznaje mu Horacije, koji ipak nije previše oduševljen takvom poezijom. Aul Gelije prebacuje mu to što je bio previše slobodan i odvažan pri stvaranju novih reči, kao i to što koristi mnoge reči o kojima bi se dalo raspravljati jesu li uopšte latinske. S druge strane, čini se da je Laberije bio originalni mislilac, cenjen među svojim savremenicima.

## Reference
Joan Sutherland

**Dame Joan Alston Sutherland** (Sydney, 7. studenog 1926. - Les Avants, 10. listopada 2010.) je bila australska koloraturna sopranistica koja će u povijesti opere ostati zapamćena zbog svog doprinosa revitalizaciji *[[bel canto]]* pjevanja od sredine 1950-ih pa sve do 1980-ih godina.

Joan Sutherland je svakako bila jedna od najznakovitijih opernih diva svoga vremena, a 1960. godine joj je publika venecijanskog La Fenicea dala nadimak *La Stupenda*, nakon njezine izvedbe naslovne uloge u Händelovoj *[[Alcina|Alcini]]*. Posjedovala je izrazite glasovne sposobnosti i zavidnu tehniku pjevanja, ali su kritičari često prigovarali njezinoj nepreciznoj dikciji. Njezin prijatelj, Luciano Pavarotti, jednom ju je nazvao "glasom stoljeća", dok je Montserrat Caballé njezin glas opisala "rajskim".
Ruža Meštrović

**Ruža Meštrović** (rođena: ***Ruža Klein***) (Donja Višnjica, blizu Varaždina, 11. 6. 1883 - Zagreb, 20. 2. 1942), jugoslavenska slikarica i kiparica.

## Biografija

Ruža Meštrović je rođena u selu Donja Višnjica 11. 6. 1883 godine, u židovskoj obitelji Maksimilijana Kleina. Ružin otac je u Donjoj Višnjici bio upravitelj imanja grofa Janka Draškovića, te kasnije trgovac u Osijeku. Maksimilijan Klein se nakon bankrota sa svojom velikom obitelji, imao je trinaestero djece, preselio u Beč. Nakon školovanja u Sarajevu, Ruža se pridružila obitelji u Beču. Bila je vrlo obrazovana i govorila je par svjetskih jezika. U Beču je radila kao kitničarka u salonu damskih šešira. Ondje je 1904 godine upoznala prosperitetnog, no siromašnog kipara Ivana Meštrovića. Upoznala ih je Ružina starija sestra Ljuba. Ružin otac nije odobravao vezu svoje kćeri sa kako ga je on nazivao "seljačićem" koji je, gotovo bez novaca u džepu, studirao kiparstvo na bečkoj akademiji. Kad Ruža nije poslušala oca, on ju je 1905 potjerao iz kuće. Ruža je zajedno sa Meštrovićem živjela dvije godine prije nego se 1907 udala za njega. Unatoč Ružinom židovskom podrijetlu imali su crkveno vjenčanje. Zbog bijednih životnih uvjeta Ruža nije htjela imati djece, iako ih je Meštrović kao veliki tradicionalist i vjernik jako želio. Poslije, kad su im se financijske prilike popravile, Ruža više nije mogla rađati djecu. Ruža je sa Meštrovićem, do 1911 godine, uglavnom živjela u Rimu. Svoja djela je izlagala u okviru paviljona Kraljevine Srbije na međunarodnoj izložbi u Rimu 1911. godine.
Bila mu je "dragocjena pratilja" te uvelike zaslužna za njegov munjevit uspjeh i uspon na društvenoj ljestvici. Meštrović je uvijek prema njoj osjećao dug. Ruža je također bila srdačna i topla supruga, no zbog Meštrovićeve ekscentričnosti često je imala javne ispade ljubomorne. Nakon što je saznala za Meštrovićevu ljubavnu vezu s Olgom Kesterčanek, Ruža je otišla u Njemačku gdje je od početka 1922 bila na školovanju u Dresdenu. U Zagrebu je 1923 izlagala na "Proljetnom salonu" u Umjetničkom paviljonu u Zagrebu, te je tada kritika visoko ocijenila njezino umjetničko djelo. Od Ivana Meštrovića se službeno rastala 1925 godine. Nakon razvoda umjetnost je poprimala sve značajnije mjesto u njezinom životu, te je izlagala u Zagrebu, Španjolskoj i Južnoj Americi. Posebno je bila aktivna na humanitarnom planu zbog dubokog suosjećanje sa socijalno ugroženima, prosjacima, beskućnicima, te ljudima s društvenog dna. Okušala se i u portretiranju, a značajan segment njezinog likovnog djela su crteži ugljenom ili kredom. Najzanimljivija Ružina ostvarenja su djela primijenjenog obrta u srebru i bakru, a koja danas čine najznačajniji dio sačuvane zbirke. Tokom karijere je stvorila stotinjak radova. Iako Židovka, vlasti Nezavisne Države Hrvatske (NDH) je za života tj. tokom Drugog svjetskog rata i Holokausta nisu progonile. Ruža Meštrović je umrla u svome zagrebačkom stanu, Mletačka ulica 10, 20. 2. 1942 godine nakon teške bolesti. Sahranjena je na zagrebačkom groblju na Mirogoju.

## Reference

## Literatura
*
Publilije Sirijac

**Publilije Sirijac** (, 1. vek pne.), u mnogim srednjovekovnim rukopisima pogrešno nazvan "Publije" *(Publius)*, bio je rob koji je doveden u Rim iz Sirije, možda iz Antiohije, a zatim oslobođen.

## Mimovi

Prema Makrobiju, Publilije je zbog svoje inteligencije i nadarenosti dobio od gospodara ne samo slobodu, nego i obrazovanje, nakon čega se posvetio pisanju mimova na latinskom i njihovom izvođenju širom Italije. Na igrama koje je Gaj Julije Cezar priredio kao deo svog trijumfalnog slavlja 46. pne. vladar ga je pozvao da se s drugim mimografima takmiči u izvođenju improvizovanih mimova na zadati scenarij i naposletku ga je proglasio za pobednika, dajući mu prvenstvo nad njegovim glavnim suparnikom, vitezom Decimom Laberijem. Zna se za samo dva naslova njegovih mimova: *Putatores* () i *Murmido* () Na temelju oskudnih fragmenata koji su došli do nas nije moguće steći precizan uvid u tematiku ili dramatiku njegovih mimova. Antički pisci često spominju Publilija s poštovanjem, naročito Seneka Retor, Seneka Filozof, Aul Gelije i Makrobije, pa se može zaključiti da su njegovi mimovi imali fikskirani pisani tekst i da su već rano bili naširoko čitani. Nakon Publilija ugasio se i književni mim.

## Izreke

U potonjim je vremenima Publilije bio poznat pre svega po jednoj zbirci mudrih poslovica, navodno prikupljenih iz njegovih mimova. Znamo da je u 4. veku nove ere, u vreme Hijeronimova dečaštva (rođen oko 347. n.e.), ta zbirka korišćena kao lektira u školama. Do nas je došla jedna zbirka, pod naslovom *Publilii Syri Sententiae*, koja odgovara tom opisu i sastoji se od oko hiljadu redaka u jampskim i trohejskim metrima; u njoj su izreke poredane abecednim redom i svaka zauzima po jedan redak. Premda te izreke, od kojih mnoge pokazuju izvanrednu elegenaciju u misli i izrazu, zapravo potiču iz različitih izvora i nesumnjivo su delo mnogih ruku, ipak se značajan broj tih sentencija s velikim stupnjem sigurnosti može pripisati i Publiliju Sirijcu i njegovim savremenicima. U Petronijevom *[[Satirikon]]u* sačuvano je deset jampskih stihova, koji navodno potiču od Publilija, ali se njegovo autorstvo danas smatra spornim.

## Reference

## Vanjske veze

* ''Publilii Syrii Sententiae''