Konstantin Manojlović

**Konstantin Manojlović - Kosta** (Krnjevo kod Smedereva, 4. decembar 1890. – Beograd, 2. novembar 1949.) je bio srpski kompozitor, etnomuzikolog, organizator, muzički pisac, pedagog i horski dirigent koji se usredsređuje gotovo isključivo na vokalno polje, horsko stvaranje, tako da njegovo delo znači nastavak rada St. Mokranjca.

Za osnivanje *Muzičke akademije* u Beogradu, Manojlović se intenzivno zalagao i bio je njen prvi rektor od 1937. – 1939, a kao profesor radio je u njoj do 1946.

## Biografija

**Kosta Manojlović** je rođen 4. decembra 1890. godine u šumadijskom selu Krnjevu kod Smedereva. Učenje muzike započeo je u *Bogosloviji* i *Srpskoj muzičkoj školi* u Beogradu.

Nastavnici su mu bili Stevan Stojanović Mokranjac, Miloje Milojević i Stevan Hristić.

Kratko vreme je radio kao nastavnik u Ćupriji (1910–1911) i u Bogosloviji u Beogradu (1911–1912), kada je dobio stipendiju i kraće vreme proveo na studajama u Moskvi, a zatim u Minhenu (1912–1914). Studije je dva puta prekidao zbog balkanskih ratova. Na minhenskoj Muzičkoj akademiji radi kod *R. Majera-Gšraja* i *Fr. Klozea*, a na muzikološkom odseku filozofskog fakulteta kod *E. Šmica*.

Za vreme prvog svetskog rata, 1915. sa srpskom vojskom prelazi Albaniju. Godine 1917, Kostu Manojlović upućuju na produženje studija u Englesku. Studije je završio 1919. na *univerzitetu u [[Oksford]]u*.

Kada se vratio u Beograd, Manojlović razvija višestruku muzičku delatnost, te 1919. postaje dirigent *Prvog beogradskog pevačkog društva* (do 1931.), kojim je nekada upravljao Mokranjac. Sa ovim društvom je 1925. izveo čuvenu Palestrininu *Missa Papae Marcelli*.

Od 1931. do 1939, Manojlović je dirigent i pevačkog društva *Mokranjac* , a uz to i profesor *Muzičke škole* (danas škola *Mokranjac*) i ''Teološkog fakulteta''.

Kosta Manojlović je bio sekretar Beogradske filharmonije od njenog osnivanja 1923, pa sve do 1940. godine. Učestvovao je u osnivanju *Južnoslovenskog pevačkog saveza* (bio je njegov glavni sekretar od 1924. do 1932.) i U*druženja jugoslovenskih muzičkih autora* (UJMA).

Njegovo najznačajnije delo je stvaranje *Muzičke akademije u Beogradu* (danas Fakultet muzičke umetnosti), za čije se osnivanje intenzivno zalagao i bio njen prvi rektor (1937. – 1939.), a kao profesor radio je u njoj do 1946.

Umro je 2. novembra 1949. godine u Beogradu.

----



**Kratki osvrt na stvaralački opus Koste Manojlovića**

*Razumljivo je da je uz ovako intenzivnu i mnogostruku delatnost Kosta Manojlović nije imao previše vremena za svoju osnovnu vokaciju - kompozitorski rad. Tako da je njegovo delo ostalo donekle u senci njegovih nešto starijih savremenika, glavnih predstavnika naše muzike u prvoj polovini veka - [[Petar Konjović|Petra Konjovića]], [[Stevan Hristić|Stevana Hristića]] i [[Miloje Milojević|Miloja Milojevića]], koji su u srpsku muziku, dotada uglavnom orijentisanu ka horskoj i solo pesmi, uveli nove žanrove: operu, simfoniju, oratorijum, balet, kamernu i klavirsku muziku.*

*Manojlović je, pak - baš kao i njegov veliki uzor Mokranjac - ostao usredsređen na domen manjih vokalnih, pre svega horskih oblika, pa je i to jedan od razloga što je o njegovom kompozitorskom stvaralaštvu srazmerno malo i retko pisano (najopsežniji prilog tome je zbornik radova "U spomen Koste P. Manojlovića", objavio FMU [[1989]].)*

:::::::::::::::::::::::::Vlastimir Peričić, kompozitor,
:::::::::::::::::::::::::::::Beograd, 1999.




## Horovi


*Najvažnoje mesto u Manojlovićevom opusu zauzimaju [[hor]]ovi.*
*Među Manojlovićevim [[kompozicija]]ma za mešoviti, ženski ili muški hor najbrojnije su one inspirisane narodnim [[melos]]om, čime se još jednom potvrđuje da se on direktno nadovezuje na delo Stevana Mokranjca. Međutim, Manojlović ne objedinjuje svoje obrade u formu [[rukoveti]] već u cikluse tipa svite ili zbirke, u kojima svaka [[pesma]] predstavlja zaseban stav, ili gradi čitavu kompoziciju na osnovu samo jedne, šire razrađene pesme. A obrada može biti i vrlo slobodna.*

*Izvorni narodni napev se iz strofe u strofu varira, ponekad skoro do neprepoznatljivosti. [[Harmonija]] se najčešće zasniva na starim [http://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0_%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B0#.D0.9C.D0.BE.D0.B4.D1.83.D1.81.D0.B8 modusima] (kao što je Mokranjac katkad činio, ali je Manojlović u tome mnogo dosledniji), a ne retko sa modalnom dijatonikom na neobičan ali logičan način kombinuju hromatska rešenja i dodate [[Disonanca|disonance]], što svedoči da Manojlović nije ostao zatvoren prema novijim stilskim tendencijama. Veliku ulogu igraju [[Polifonija|polifoni]] postupci - vešto sprovedene [[kanon]]ske imitacije ili čitava [[fuga]]ta.*

:::::::::::::::::::::::Vlastimir Peričić, kompozitor,
:::::::::::::::::::::::::::::Beograd, 1999.




**Ciklusi za mešoviti hor:**
* *Žalne pesme* (1919.-1920.) - obimni ciklus. Pesme govore o - tada nedavnoj - prošlosti Makedonije: o turskom ropstvu i borbama komita.
* *Pesme zemlje Skenderbegove* (1933.) - zbirka od 6 horova komponovana po albanskim narodnim pesmama.
* *Naša zemlja suzom orošena* (1941.) - obimna zbirka od 30 obrada narodnih, svetovnih i duhovnih melodija koja je nastala za vreme drugog svetskog rata.
* *Rane bez prebola* (1944.-1945.) - sadrži i neke pesme iz NOB-a.
* *Sa kosovskih, šumadijskih i vardarskih strana* - ciklus od 5 pesama.
* *Kuda si nam uletio* (1935.) - oveći mešoviti hor, tužbalica za kraljem Aleksandarom Karađorđevićem, poginulim od atentatora u Marseju.

**Za muški hor:**
* *Iz šumadijskih gora* (1912.-1914.) - ciklus od 4 pesme koje su obuzete patriotskim oduševljenjem iz vremena balkanskih ratova.

**Za ženski hor:**
* *Pesme zemlje Raške* (1933.) - ciklus od 5 pesama.
* *Pesme iz Čučuk Stane* (1914.-1915.) - ciklus od 8 pesama.
* *Sa vardarskih strana*

**Za mešovite horove:**
* *Bolnu mi pokri grud*
* *Našto strah*
* *Moravačka*
* *Rumena*



**Duhovna muzika:**

*Znatan deo Manojlovićeve horske produkcije pripada oblasti duhovne muzike, što je razumljivo s obzirom da je on završio i bogosloviju i bio odličan poznavalac srpskog pojanja.*

::::::::::::Vlastimir Peričić, kompozitor,
:::::::::::::Beograd, 1999.




**Duhovna dela za muški hor:**
* *[[Liturgija]]* (1915.)

**Duhovna dela za mešoviti hor:**
* *Opelo*
* *Božićna noć* (1929.)
* *Psalm 137* (*Na rekama [[vavilon]]skim)* - kantata za 2 mešovita hora, solo-bariton i orkestar. To je Manojlovićev diplomski rad iz Oksforda (1919), i jedino njegovo delo u kojem se poslužio orkestrom, što kazuje da se ne radi o muzici za pravoslavnu crkvu, jer ona dozvoljava samo *[[A kapela|a cappella]]* pevanje. Zato, ovo delo se samo uslovno može ubrojati u duhovnu sferu.

## Solo-pesme
Manojlović je napisao dve zbirke *[[solo]]-[[pesma|*pesama*]] za [[glas]] i [[klavir]] koje daleko zaostaju po brojnosti za njegovim horovima:

:1. *Pesme naših rodnih strana* - napisane su za vreme studija u Engleskoj ([[1917]].—[[1919]]).

Sedam pesama su slobodne obrade, parafraze narodnih melodija, u kojima preoviađuje elegiona boja (*Tuga, Čekanje*), često sa orijentalno-sevdalijskim prizvukom (*Serenada, Mladost*).

:2. *Sa mojih staza* - 12 pesama nastalih tokom celog Manojlovićevog stvaranja (između [[1911]]. i [[1942]]).

Od njih se izdvajaju vedra *Moja draga* (stihovi [[Jovan Jovanović Zmaj|J. Jovanovića Zmaja]]), sa raspevanom vokalnom linijom, prozračnom pratnjom, i melanholična i harmonski bogata *Tužna pesma* (stihovi su Dušana Milačića).

Obe ove pesme napisane su u [[Oksford]]u [[1919]].

== Instrumentalna dela ==
Pomenimo ovde Manojlovićev skromni instrumentalni [[opus]]:

* Minijature za violinu i klavir (*Igra udovica, Igra kosača* i dr.)
* *Menuet* i *Skerco* za gudački kvintet su radovi iz vremena studija u [[Engleska|Engleskoj]] ([[1919]].).

== Manojlovićeva melografska i etnomuzikološka delatnost ==
Pored kompozitorskog, dirigentskog, organizatorskog i pedagoškog rada, Kosta Manojlović se intenzivno bavio *melografskom* i *etnomuzikološkom delatnošću*, obuhvatajući i srpsku narodnu duhovnu muziku.

Pomenimo neke objavljene radove Koste Manojlovića:
* *Narodne melodije iz Istočne Srbije*
* *Muzičko delo našeg sela*
* *Muzičke karakteristike našeg Juga*
* *Svadbeni običaji u Galičniku*

== Ostali radovi i delatnosti Koste Manojlovića ==
* Životu i delu svoga učitelja i uzora [[Stevan Stojanović Mokranjac|Stevana Stojanovića Mokranjca]], Kosta Manojlović se odužio posvetivši mu sledeće radove:
# *Spomenica St. St. Mokranjcu* (Beograd, [[1923]].) - prvi celoviti prikaz njegovog života i rada
# *Stevan St. Mokranjac i njegove muzičke studije u Minhenu*

* Manojlović je redigovao izdanja Mokranjčevih:
# *Rukoveti* i
# *Opšteg pojanja*

* Za štampu je priredio niz dela [[Josif Marinković|Josifa Marinkovića]]

== Kosta Manojlović, saradnik raznih listova i enciklopedijskih dela ==
Kao muzički pisac i kritičar, Kosta Manojlović je bio saradnik raznih časopisa, listova i enciklopedijskih izdanja.

Pisao je:
* za *Zvuk*
* za *Sv. Ceciliju*
* za *Prosvetni glasnik*

- kritike za listove kao što su:
* *Pravda*
* *Jugoslovenski glasnik*
* *Vreme*

- kao saradnik u sledećim [[enciklopedija|enciklopedijskim]] izdanjima:
* *Narodna enciklopedija*
* *Sveznanje*

== ==
<table width="765" border="2" cellspacing="2" cellpadding="20">
<tr>
<td><big><big>Zaključak</big></big>
*Kosta Manojlovićevom je bio do srži romantičar idealista, zaljubljen u narodno stvaralaštvo, narodni život, narodnu prošlost, pun možda naivne ali iskrene i duboke vere u narodnu budućnost. On se celog života trudio - i u mnogo čemu uspevao - da na svim poljima svoje delatnosti doprinese razvitku nacionalne kulture.*

*Možda njegov kompozitorski opus ne obeležava same vrhunce srpske međuratne muzike, ali svakako zaslužuje vrednovanje i revitalizaciju. Na završetku svojih autobiografskih beležaka, pisanih poslednjih godina života, zapisao je:

– *Radovalo me je ako su rezultati rada bili na polzu otačestva', kako bi rekao [[Dositej Obradović|Dositej]], kao što me raduje i danas uspeh mojih drugova i svakog korisnog člana društvene zajednice.*
:::::::::::::::::::::::Vlastimir Peričić, kompozitor,
:::::::::::::::::::::::::::::Beograd, 1999.




## Izvori

## Literatura
* *Dvadeset pet godina Muzičke akademije u Beogradu [[1937]].-[[1962]].*, Grafos, Beograd, 1963, str. 6-9.
* *40 godina Fakulteta muzičke umetnosti (Muzičke akademije) [[1937]]-[[1977]]*, Univerzitet umetnosti u Beogradu, Beograd, 1977, str 42.
* *Leksikon jugoslavenske muzike*, JLZ, Zagreb, I, 1984, 563-564 str.
* *Pedeset godina Fakulteta muzičke umetnosti (Muzičke akademije)* 1937-1987, Univerzitet umetnosti u Beogradu, Beograd, 1988, str 10, 17.
* Vlastimir Peričić, *U spomen Koste P. Manojlovića*, zbornik radova, FMU, 1988, 341 str.
* *70 godina - Muzička škola Kosta Manojlović*, Astorija-Graf, Batajnica 2009, str 7-11.

## Povezano
* Muzička škola Kosta Manojlović