open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gondi

**Gondi** je naziv za pleme dravidskog porijekla koje živi u centralnoj Indiji. The Gondi ili narod**Gond** žive u državama Madhya Pradesh, istočnoj Maharashtri, Chhattisgarhu, sjevernopm Andhra Pradeshu i zapadnoj Orissi. S preko 4 miliona pripadnika, predstavljaju najveće službeno priznato pleme centralne Indije.

Gondi jezik je blizak Teluguu i drugim dravidskim jezicima. Polovica Gondija govori Gondi jezicima, dok ostatak govori Indoarijski jezicima, uključujući hindi.

Gondi se tradicionalno bave poljoprivredom; neki prakticiraju rotiranje usjeva, dok ostali uzgajaju žitarice i stoku. Gond društvo je oštro stratificirano i ne predstavlja primjer jednakosti kao druge plemenska društva. Gondi pripadaju velikim plemenima (koja uključuju Santale i Bhile) koji su tradicionalno dominirali centralnim oblastima. Međutim, kao i ostali *[[adivasi]]*, Gondi su dosta trpili zbog gubitka zemlje od 1960-ih.

Tradicionalna gondska religija uključuje poseban panteon bogova i duhova, koje mnogi Gondi štuju uz hinduizam.

Gondwana ili "zemlja Gonda" je uopćeni naziv za jugoistočni Madhya Pradesh, istočnu Maharashtru, te dijelove Chhattisgarha, Orisse i sjevernog Andhra Pradesha. U toj regiji je postojalo nekoliko gondskih kraljevstava od 15. do sredine 18. vijeka, kada su se u nju proširile Marate sa zapada west. Regija je dala ime Gondwanalandu, drevnom južnom superkontinentu od koga su nastale današnja Afrika, Južna Amerika, Australija, Indija i Antarktika.

Gondi iz Andhra Pradesha su izgubili glavnu prednost u obrani svojih zemalja kada su Banjare, grupa nomadskih stočara koja se bila doseljevala u teritoriju Gonda, dobili status "plemena" godine 1977. Taj je status je omogućio Banjarama da se "legalno" dočepaju gondske zemlje i natječu s Gondima za mjesta u skupštinama, namještenja u obrazovnim institucijama i drugim pogodnostima. Pošto Banjare taj status nemaju u susjednoj Maharashtri, odatle u Andra Pradesh stalno dolaze banjarski imigranti u potrazi za boljim životom.

## Obrazovanje
Niz komisija za "jezičko pitanje" je zahtijevalo da se Gondi, barem u osnovnim školama, podučavaju na vlastitom jeziku. Međutim, državne vlade su često zahtijevale uvođenje regionalnog jezika u škole u gondskim oblastima. Osnovno školovanje među Gondima Andhra Pradesha, na primjer, je počelo 1940-ih i 1950-ih. Vlada je odabrala grupu Gonda koji su bili napola pismeni na teluguu i dala im osnove pisma. Te osobe su postale učitelji koji su podučavali na Gondiju, i njihovi napori su imali uspjeha do 1970-ih, kada je državna politika zahtijevala obrazovanje na teluguu. Ta je promjena izazvala problem, jer dotadašnji učitelji nisu mogli podučavati na teluguu, a učitelji koji su govorili telugu nisu bili u stanju podučvati u često udaljenim plemenskim školama.

Gondi su također neskloni slati djecu u škole, i više ih vole koristiti kao radnu snagu na poljima.
Stonoge

**Stonoge (Myriapoda)** su zglavkari koji se zajedno sa insektima svrstavaju u podtip uniramija. Pripadaju im suvozemne vrste sa izraženom** homonomnom [[segmentacija (biologija)|segmentacijom]]** i sa jednim ili dva para nogu na svakom trupnom segmentu.

### Spoljašnja anatomija

Telo je pokriveno hitinskom kutikulom koja je ponekad prožeta krečom i podeljeno jena **dva regiona**:

1. **glaveni**, na kome se nalazi :
: par antena
: par mandibula
: dva para maksila
: grupe prostih očiju - ocela;

2. **trupni**, izgrađen od većeg broja segmenta ( od 10 do 173) na kojima se nalaze po jedan ili dva para ekstremiteta (po tome su dobili ime).

### Unutrašnja anatomija

Stonoge dišu preko traheja čiji su otvori (stigme) raspoređeni duž bočnih strana tela. Krvni sistem je otvorenog tipa sa srcem smeštenim na leđnoj strani i sa po parom ostija u svakom segmentu. Izlučivanje se obavlja Malpigijevim cevčicama. Crevo je u obliku prave cevi čije su prednje i zadnje crevo obloženi kutikulom i imaju ektodermalno poreklo, dok je srednje crevo endodermalnog porekla. Nervni sistem je lestvičast, u svakom segmentu se nalazi po par ganglija, a u glavenom regionu su glavene ganglije i okoloždrelne komisure.

## Literatura

* Dogelj, V,A: Zoologija beskičmenjaka, Naučna knjiga, beograd, 1971.
* Krunić, M: Zoologija invertebrata 1, Naučna knjiga, Beograd, 1977.
* Krunić, M: Zoologija invertebrata 2, Naučna knjiga, Beograd
* Mariček, magdalena, Ćurčić, B, Radović, I: Specijalna zoologija, Naučna knjiga, Beograd, 1986.
* Matoničkin, I, Habdija, I, Primc - Habdija, B: Beskralješnjaci - bilogija nižih avertebrata, Školska knjiga, Zagreb, 1998.
* Marcon, E, Mongini, M: Sve životinje sveta, IRO *Vuk Karadžić*, Beograd, 1986.
* Petrov, I: Sakupljanje, preparovanje i čuvanje insekata u zbirkama, Biološki fakultet, Beograd, 2000.
* Radović, I, Petrov, Brigita: Raznovrsnost života 1 - struktura i funkcija, Biološki fakultet Beograd i Stylos Novi Sad, Beograd, 2001.

## Vanjske veze
* BioNet Škola
* Website der Internationalen Gesellschaft für Myriapodologie  (auf Englisch)
* Deutsche Website mit Informationen über die Biologie, Systematik, Haltung und Zucht von Tausendfüßern


Image:Cylindroiulus caeruleocinctus 2.jpg|

Image:Spirostreptus seychellarum Großer Tausendfüßler.jpg
Telugu

**Telugu** je naziv koji se koristi za:

* veliku dravidsku etničku grupu u južnoj Aziji;
* njihov jezik;
* njihovo pismo.
Žarnjaci

**Žarnjaci** su životinje iz odeljka CNIDARIA i predstavljaju najjednostavnije eumetazoe, radijalno simetričnog tela. Postoji oko 10000 vrsta. Zajedno sa tipom rebronoša (Ctenophora) pripadaju grupi dupljara.

Telesni zid se sastoji od spoljašnjeg ektodermisa i unutrašnjeg endodermisa, a između ova dva sloja je nećelijska mezogleja. Telesni zid obavija gastro-vaskularnu duplju u kojoj se pored varenja hrane vrši i transport svarene hrane do svih delova tela [gaster= želudac; vas =krvni sud]. Ova duplja ima samo jedan otvor preko koga ulaze hranljivi sastojci i izlaze nesvareni sastojci. Hrane se sitnim organizmima koje hvataju tentakulama (pipcima) i ubacuju kroz usni otvor. Varenje hrane je unutarćelijsko i vrši se u ćelijama sa pseudopodijama, koje se nalaze u endodermisu.

U epidermisu se nalaze epitelomišićne ćelije, koje učestvuju u pokretanju čitavog organizma ili njegovih delova (tentakula), zatim se nalaze žarne ćelije ili knide i nervne ćelije. Žarne ćelije su naročito skoncentrisane na tentakulama koje služe za hvatanje plena, a mogu imati ulogu i u odbrani.

Kod žarnjaka se prvi put u živom svetu javlja nervni sistem i to u najprostijem obliku - difuzan (mrežast) nervni sistem. Nervne ćelije su razbacane bez nekog naročitog reda po epidermisu i međusobno su povezane u mrežu (difuzum).

Dupljari, odnosno žarnjaci, se javljaju u dva oblika kao polip i meduza. Kod žarnjaka koji imaju oba ova oblika, dolazi do smene generacija. Polip je bespolna generacija koja se razmnožava pupljenjem (bespolno), a meduze se razmnožavaju polno obrazovanjem gameta (spermatozoida i jajnih ćelija). Iz oplođene jajne ćelije razvija se larva planula. Polipi su sesilni organizmi, dok su meduze slobodnoplivajuće. Razlikuju se i po obliku - meduze su oblika kišobrana, a polipi imaju cilindričan oblik.

Žarnjaci, (kao i sunđeri), nemaju krvni, respiratorni ni ekskretorni sistem.

Klasifikacija žarnjaka izvršena je prema tome koji morfološki oblik imaju. Dele se na tri klase:
* Hydrozoa, polipi i meduze;
* Scyphozoa, meduze
* Anthozoa, korali i morske sase,

## Literatura
* Dogelj, V,A: Zoologija beskičmenjaka, Naučna knjiga, beograd, 1971.
* Krunić, M: Zoologija invertebrata 1, Naučna knjiga, Beograd, 1977.
* Krunić, M: Zoologija invertebrata 2, Naučna knjiga, Beograd
* Mariček, magdalena, Ćurčić, B, Radović, I: Specijalna zoologija, Naučna knjiga, Beograd, 1986.
* Matoničkin, I, Habdija, I, Primc - Habdija, B: Beskralješnjaci - bilogija nižih avertebrata, Školska knjiga, Zagreb, 1998.
* Marcon, E, Mongini, M: Sve životinje sveta, IRO *Vuk Karadžić*, Beograd, 1986.
* Petrov, I: Sakupljanje, preparovanje i čuvanje insekata u zbirkama, Biološki fakultet, Beograd, 2000.
* Radović, I, Petrov, Brigita: Raznovrsnost života 1 - struktura i funkcija, Biološki fakultet Beograd i Stylos Novi Sad, Beograd, 2001.

## Vanjske veze

* BioNet Škola
* Bioscolos 
* A Cnidaria homepage maintained by University of California, Irvine 
* Cnidaria page at ''Tree of Life''
* Fossil Gallery: Cnidarians 
* Wonders of the Seas: Cnidarians 
* Cnidarians at ''MSN Encarta''
Telugu jezik

**Telugu** (తెలుగు) pripada porodici dravidskih jezika, ali s velikim utjecjame indoarijske grane indoevropske jezične porodice. Predstavlja službeni jezik indijske države Andhra Pradesh. To je dravidski jezik s najvećim brojem govornika na svijetu, odnosno drugi najrasprostranjeniji jezik Indije - iza hindija, te jedan od 22 službenih nacionalnih jezika Indije.

Englezi u 19. vijeku su ga imali običaj zvati *[[Italijanski jezik|Italijanskim]] Orijenta* jer sve riječi na teluguu završavaju sa samoglasnikom , ali se vjeruje da je taj izraz skovao italijanski istraživač Niccolò Da Conti u 15. vijeku.

## Veze
* Telugu (narod)
* Telugu pismo
* Telugu kinematografija

## Vanjske veze

* Telugu Language & Literature 
* Bharatadesam - an info channel 
* Wordanywhere.com Hindi/Telugu/English translator
* TELUGU...a language sweeter than honey
* Telugus Abroad 	 
* Ethnologue report for Telugu
* On-line English-Telugu Dictionaries (C. P. Brown's and V. Rao Vemuri's) 
* On-line Telugu-English Dictionary(C.P.Brown)
* Telugu Language resources
* Telugu organizations in the USA .
* Romanised to Unicode Telugu transliterator 
* Telugu Women Writers of the last millennium
* Padma - Mozilla extension for automatic transform to Unicode for Telugu web sites using dynamic fonts like Eenadu, Tikkana, Vaartha, Hemalatha, Andhra Jyothy, Andhra Prabha, Telugu Lipi etc. 
* Padma - Unicode Transformer for Telugu Text in RTS, fonts like Eenadu, Tikkana, Vaartha, Hemalatha, Andhra Jyothy, Andhra Prabha etc.
* Telugu Association of Scotland 
* Telmun language Telugu : the Untold Legacy
Malajali

**Malajali** ili **Keraliti** predstavljaju dravidsku etničku grupu koja čini većinu u indijskoj državi Kerala.

Govore Malayalam jezikom, te pišu vlastitim Malayalam pismom.

Po vjeri su uglavnom hinduisti, a u nešto manjem omjeru i muslimani oko 25% tzv Mapila i kršćani oko 21%.

Ima ih oko 38,500.000.
Telugu (narod)

**Telugu** je naziv za srodne dravidske etničke grupe koje govore Telugu jezikom. Ponekad se za njih koristi naziv **Andhra**.

Telugu uglavnom žive na Dekanskoj visoravni Indije, uglavnom u državi Andhra Pradesh kao i u Pondicherryju. Postoje značajne Telugu zajednice u državama Karnataka, Maharashtra, Tamil Nadu, kao i u velikim gradovima kao što su Chennai, Bangalore i Mumbai. Također, veliki broj Telugua je emigrirao u druge dijelove svijeta, tako da snažne Telugu zajednice postoje i u SAD, Britaniji, Australiji, Maleziji, Fidžiju i Mauricijusu.

Računa se da Telugua ima oko 80 miliona.
Kanara

**Kanara**, **Canara** ili **Kannada** je naziv za:
* oblast u državi indijskoj državi Karnataka;
* srodnu skupinu dravidskih naroda;
* Kanara (Kannada) jezik.
Kanara (narod)

**Kanara** je naziv za srodne etničke grupe, uglavnom dravidskog porijekla, koje govore Kannada jezikom.

Ime su dobili po istoimenoj oblasti u indijskoj državi Karnataka.

Ima ih otprilike 50,000.000.
Tamili

**Tamili** su etnička grupa južne Azije čija pisana historija datira najmanje dva milenijuma. Najstarije tamilske zajednice su one u južnoj indiji i sjeveroistočnom dijelu Šri Lanke. Postoje veliki broj tamilskih emigrantskih zajednica širom svijeta, posebno u centralnoj Šri Lanki, Maleziji, Singapuru, Fidžiju, Mauricijusu i Južnoj Africi, a nešto novije zajednice postoje u Australiji, Kanadii dijelovima Evrope.

Za razliku od većine drugih etničkih grupa, Tamili veći dio svoje povijesti nisu proveli pod vlašću istog političkog entiteta; Tamilakam, tradicionalno ime za tamilske zemlje, je pod vlašću Chola Imperija bilo ujedinjeno tek u periodu od 9. do 12. vijeka. Tamilski identitet se ustanovljava prvenstveno po lingvističkim kriterijima, tako da se Tamili određuju uglavnom po tome što im je tamilski maternji jezik. Međutim, u posljednje vrijeme se, zbog učestale emigracije, Tamilima smatraju i potomci Tamila koji su čuvaju tamilsku kulturnu tradiciju, iako sami ne govore jezik.

Tamili su etničkom, lingvističkom i kulturnom smislu srodni drugim dravidskim narodima južne Azije. Procjenjuje se da ima oko 74 miliona Tamila širom svijeta. 

## Vanjske veze

* Tamil Diaspora - a Trans State Nation
* A Tamil human rights news portal 
* Tamils - An Ancient People
* Thamizhar Martial Arts
* History of Tamil Diaspora
* Genocide of Tamils in Sri Lanka 
* Information about Tamil people and culture 
* A video gallery of Tamil arts and culture 
* Tamil library - learn tamil
Turski Arapi

**Arapi Turske** ili **Turski Arapi** je naziv za arapsku etničku manjinu na području današnje Turske.

Ima ih oko 365.000.
Iranski Arapi

**Iranski Arapi** (odnosno **Ahvazi** ili **Arapi Irana**) je naziv koji se koristi za arapsku etničku zajednicu koja živi u današnjem Iranu. Čine 2% stanovništva, i uglavnom su koncentrirani u Huzestanu, Bušeherskoj pokrajini i Hormuzganu odnosno obalama Perzijskog zaljeva.

Sredinom 20. vijeka, kao odgovor na iranski etnički nacionalizam, među dijelom iranskih Arapa razvio separatistički odnosno iredentistički pokret koji je zahtijevao veću autonomiju, nezavisnost, čak i pripajanje susjednom Iraku. Svjetska javnost je za taj pokret saznala godine 1980. kada su njegovi pripadnici zauzeli iransku ambasadu u Londonu. Navodni progoni iranskih Arapa su bili povodom za Sadama Huseina da iste godine započne rat protiv Irana. Irački diktator očekivao da će arapsko stanovništvo stati na njegovu stranu i tako mu osigurati kontrolu nad naftom bogatim Huzestanom, ali bez uspjeha.

Posljednjih godina se iransko-arapskim separatistima pripisuje nekoliko terorističkih akcija u Iranu.

## Veze

* Popis iranskih Arapa
* Demografija Irana
Bahreinci

**Bahreinci** je naziv za autohtono arapsko stanovništvo Bahreina, a u širem smislu za sve stanovnike Bahreina.
Asirci

**Asirci**, odnosno **Sirci**, ili **Haldejci** ili **Kaldejci**, semitski je narod naseljen u Iraku, Siriji, Libanonu, Armeniji, Gruziji, Iranu kao i po prekomorskim i europskim zemljama gdje su mnogi iselili. Većina Asiraca danas kao glavnim jezikom ili drugim jezikom govori novoaramejskim asirskim koji ima mnogo dijalekata; međutim se i oni koji govore arapski jasno razlikuju od većine stanovništva u svojim regijama (arapskog, turskog, kurdskog) činjenicom da su kršćani.

Nad Asircima je tokom 1915. i 1916. godine proveden Asirski genocid, kojega su provodili mladoturci paralelno sa Armenskim genocidom; dapače su Asirci i Armenci živjeli na istom geografskom prostoru. Tako je u turskoj pokrajini Diyarbakir smanjen broj Asiraca sa 100.000 prije Prvog svjetskog rata na 28.000 1918. godine (istovremeno je broj Armenaca u toj pokrajini smanjen sa 72.000 na 3000). Među kasnijim progonima u 20. vijeku, poznat je simelski masakr (ܦܪܡܬܐ ܕܣܡܠܐ; *Premta d-Simele*) u augustu 1933., u gradiću u sjevernom Iraku, u kojem je poklano preko 3000 Asiraca, a onda su slično prošla i 63 asirskih sela u provincijama Dohuku i Mosulu, u kojima danas poglavito žive Kurdi. Masakre nad Asircima bilježi se i ranije, tako 1900. godine od strane Osmanlija i Kurda.

Asirci su kršćani, a uz Uskrs i Božić slavi se asirska Nova godina koju nazivaju Akitu. Oko tri četvrtine Asiraca pripadaju Kaldejskoj Katoličkoj Crkvi i Sirijskoj Katoličkoj Crkvi koje su obje u punom crkvenom zajedništvu sa Svetom Stolicom; preostali uglavnom pripadaju Sirijskoj Pravoslavnoj Crkvi.

Prema SIL-u populacija Asiraca iznosi 4,250.000 (1994.). U sjevernom Iraku se bilježi tek 30.000 govornika aramejskog jezika, no etnička populacija je daleko veća, oko 700.000; na području Armenije ima 15.000 Asiraca, od kojih 3000 govori asirskim; u Siriji 700.000 (30.000 govornika; 1995); u Iranu 80.000 (1994.; od toga 10 do 20 tisuća govornika); Gruzija 14.000 (3000 govornika, 1994.). Značajni dio živi i po mnogim drugim državama: Australija, Austrija, Azerbajdžan, Belgija, Brazil, Kanada, Cipar, Francuska, Njemačka, Grčka, Italija, Libanon, Nizozemska, Novi Zeland, Rusija (Europa), Švedska, Švicarska, Turska (Azija), UK, SAD.

Uslijed ratnih zbivanja u Iraku i Siriji, od 2003. godine broj Asiraca u tom području svijeta oštro opada, te se smatra da ih se u zadnjih desetak godina preko 70 posto raselilo u prekomorske zemlje. Ovaj je proces praćen nezainteresiranošću međunarodne zajednice i medija.

## Reference

## Vanjske veze
*Assyrian Neo-Aramaic: A language of Iraq
Emiratski Arapi

**Arapi Emirata**, odnosno **Emiratski Arapi** je naziv za autohtono arapsko stanovništvo na teritoriji današnjih Ujedinjenih Arapskih Emirata.
Jemenci

**Jemenci** je naziv za autohtono arapsko stanovništvo Jemena, a u širem smislu sve stanovnike Jemena. Sačinjavaju 98% od oko 22,000.000 stanovnika Jemena, a govore arapskim jezikom. Gotovo svi su muslimani, od čega 60% suniti i oko 40% šijitski zejditi.
Saudijci

**Saudijci** ili **saudijski Arapi**, kolektivno ime za dvije glavne arapske skupine nastanjene na području današnje Saudijske Arabije. Brojnija skupina su nadždanski Arapi živi na cijelom području Saudijske Arabije, osim uz Crveno more, gdje žive Hijazi Arapi. Svaka od ove dvije skupine govori vlastitim jezikom i sastoji se od raznih beduinskih plemena sa vlastitim dijalektima. Sjeverni Najdi (Shammari, Bani Khaalid, Dafiir), Centralni Najdi (Rwala, Haayil, Al-Qasiim, Sudair, Riyadh, Hofuf, Biishah, Najraan, Wild `Ali, `Awaazim, Rashaayda, Mutair, `Utaiba, `Ajmaan), južni najdi (Aal Murrah, Najran). Hijazi govore dijalektima sjeverni hijazi (sa 4 podnarječja), južni hijazi (16 podnarječja), dolinski tihaamah i obalni tihaamah.

Beduini se temeljno sastoje od dvije socijalne klase. jedna su pravi 'beduini', stočari i nomadi, dok su drugi nazivani fellahin (sing. fellah), koji u kontrastu pravim beduinima, žive sjedilačkim životom ratara. 

Nomadi nemaju stalnih naselja i kreću se sa svojim karavanama na kojima prenose svoje crne šatore od kozje dlake, unnutra podijeljen ukrasnom gatom (gata) na dva dijela, od kojih je jedan namijenjen ženama i djeci. 

Populacija Saudijskih Arapa iznosi oko 13,672.000 (za Najdi Arape ) i 8,042,000 (za Hijazi )

## Plemenske skupine
Tameem, ruralni ne-beduini, rašireni po cijelom poluotoku i širom svijeta; Otaibah beduini, u zapadnom Najdu i Taifu; Qahtan, jugozapadni i južni Najd, neki su nomadi; Mutair, središnji i istični Najd, većina nomadi; Subai, središnji i zapadni Najd, većina nomadi; Harb, sjeverozapadni Najd i Medina; Anazah, sjeverna Arabija; Ad-Dawaser, većina u južnom Najdu (poznata im je obitelj al-Sudari); Shammar, sjeverni Najd (njihova je kuća al-Rasheed); Ya'am, Najran i Najd; Bani Shihr, Bani Amr, Balhmar i Balsmar, u planinskom području (as-Sarawat) u jugozapadnoj Arabiji. Žive po selima i gradovima; Ghamed i Zahran, sjeverni Sarawat. Svi žive u seoskim i gradskim zajednicama; Shamran i Balgarn, planine as-Sarawat, žive po selima i gradovima.

## Izvori
Libanonci

**Libanci** ili **Libanonci** je izraz koji se u najširem smislu koristi za stanovnike Libanona. U užem smislu se koristi za autohtono stanovništvo semitskog porijekla, arabizirano kroz historiju.

Ono je oštro vjerski podijeljeno na većinske muslimane (sunite i šijite), te manjinske kršćane (maronite, pravoslavce i ostale) i niz drugih zajednica (uključujući Druze).

Libanonci su tradicionalno predstavljali jednu od najstarijih arapskih dijaspora u modernom svijetu.
Iračani

**Iračani** je naziv koji u najširem smislu označava sve stanovnike današnjeg Iraka.

U užem smislu označava većinsko arapsko stanovništvo, predstavljaju 75% stanovnistva u zemlji ili 22 000 000. Ono je po vjeri podijeljeno na većinske šijite oko 70% i manjinske sunite. Uz njih postoji i mala kršćanska zajednica oko 50 000.
Jordanci

**Jordanci** je naziv koji se u najširem smislu koristi za stanovnike današnjeg Jordana.

U užem smislu se koristi za autohtono arapsko stanovništvo Jordana.
Palestinci

**Palestinci** je izraz koji ima više, često kontroverznih, značenja.

U najširem smislu, koji se najviše bio koristio prije 20. vijeka, se koristi za sve stanovnike ili osobe porijeklom iz Palestine - što uključuje današnji Izrael i Palestinske teritorije.

Međutim, s obzirom na sve veće doseljavanje Židova u Palestinu, a kasnije i stvaranje države Izrael, izraz Palestinci se počeo koristiti isključivo za ne-židovsko, odnosno arapsko stanovništvo Palestine.

PLO je prilikom svog osnivanja 1968. godine Palestincima proglasilo sve palestinske Arape, te im pridodala sve stanovnike Palestine čiji su preci živjeli na teritoriji Palestine do 1917. kada se intenzivirala cionistička migracija.

Izrael, pak, priznaje postojanje Palestinaca, ali za arapsko stanovništvo unutar svojih granica koristi službeni izraz Izraelski Arapi.

S obzirom na ratove i učestale migracije, danas je teško procijeniti koliko ima Palestinaca, ali se najčešće spominje brojka od oko 9,5 miliona. Od toga je oko 3,7 miliona na Palestinskim teritorijama, dok je ostatak u izbjeglištvu, uglavnom u susjednim arapskim zemljama.

Po vjeri su 97 % muslimani, a 3 % kršćani. 

## Literatura

* BBC: Israel and the Palestinians 
* Save the Children: life in a refugee camp
* Gottheil, Fred M. "The Smoking Gun: Arab Immigration into Palestine", 1922-1931 , *[[Middle East Quarterly]]*, Winter 2003, Volume X:1
* Guardian Special Report: Israel and the Middle East 
* United Nations Programme of Assistance to the Palestinian People 
* al-Jazeera: Palestine, the People and the Land
Sirijci

**Sirijci** je naziv koji se u najširem smislu koristi za stanovnike današnje Sirije.

U užem smislu je to naziv koji se koristi za autohtono stanovništvo semitskog porijekla, koje je kroz historiju arabizirano. Sirijski Arapi čine oko 85% populacije ili 17,000.000 bez oko 600.000 palestinskih Arapa, ostatak tvore indoevropski Kurdi 1,300.000 i Armenci uglavnom po gradovima 140.000.

Po vjeri su uglavnom muslimani preko 90%, suniti i Nusairi preko 1,200.000 uz malo šiija ismailija 250.000, ali postoji i značajna kršćanska zajednica od oko 1,000.000 (prevashodno sirijski pravoslavci i sirijski katolici 220.000).
Maltežani

Maltežani je izraz koji se u najširem smislu koristi za sve stanovnike Malte.

U užem smislu izraz Maltežani označava autohtono domorodačko stanovništvo, odnosno semitsku etničku grupu koja potječe od drevnih feničanskih kolonista, čiji potomci su se s kroz vijekove miješali s Rimljanima, Arapima, Normanima, Italijanima i drugim osvajačima.

Maltežani su svoj nacionalni identitet izgradili i na vlastitom malteškom jeziku, a konačno ga formirali u 20. vijeku kao reakciju na iredentistička pretezanja susjedne Italije.

Maltežana u svijetu danas ima 600.000. Po vjeri su uglavnom katolici.
Vanadijum

**Vanadij/Vanadijum** (**V**, latinski - *vanadium*) je metal VB grupe.
Ima 11 izotopa čije se atomske mase nalaze između 44-55. Postojan je samo 51.
Zastupljen je u zemljinoj kori u količini od 80 ppm (eng. parts per million) u obliku minerala: patronita i vandanita.

Otkriven je 1801 od strane Andres Manuel del Ria. Ime je dobio po skandinavskoj boginji Vanadis.

Vandijum gradi nekoliko oksida sa oksidaconim brojem od 1 do 5 sa različitim kristalnim strukturama. Mnogi od njih su našli primenu u industriji kao katalizatori oksidacionih reakcija u organskoj hemiji.

Vandijum je lisnat, srebrnast metal, loših mehaničkih osobina.
Ipak on se dodaje čeliku da bi poboljšao njegovu otpornost na otiranje i pucanje. Zbog malih količina njegovih ruda i zbog njegove vojne primene on predstavlja metal od straeške važnosti.

Biološki značaj - vanadijum se nalazi u čovekovom okruženju i u njegovoj ishrani. U čovekovom organizmu on se javlja u tragovima. Preporučljivo ga je unositi u količini od 10 mikrograma. Kod osoba koje se redovno i pravilno hrane ne dolazi do nedostatka vanadijuma. Vanadijumom može doći do industrijskog zagađenja životne sredine, najznačajniji efekti su: oštećenje bubrega, nadražaj sluzokože sistema za disanje i za varenje.

Vanadijum je element koji se nalazi u enzimima koji menjaju glukozu i druge šećere.
Hrom

**Hrom** ili **krom** (**Cr**, latinski *chromium*) je metal. Elektronska konfiguracija njegovog atoma određuje njegovu pripadnost VIB grupi. Poseduje 13 izotopa čije se atomske mase nalaze između 45-57. Izotopi 50, 52, 53 i 54 su postojani.

Otkriven je 1797. godine od strane N.L. Vauqellina (Louis Nicolas Vauquelin).

### Zastupljenoist
Hrom je zastupljen u zemljinoj kori u količini od oko 102 ppm. (eng. parts per million), uglavnom u obliku minerala hromita.

Namirnice najbogatije hromom su pekarski kvasac, kukuruz, kuvana junetina, jabuka, crnihleb, ovsane pahulje.

### Osobine
Metalni hrom je sjajnobeo metal veoma otporan na koroziju. Koristi se kao spoljašnji sloj koji pokriva čelične elemente, popravljajuči njihov izgled i štiteći ih od korozije. Hrom je sastojak nerđajućih čelika. 

Hrom je najmanje rastvoran od svih metala. Iako ima negativni standardni redoks-potencijal na površini hroma stvara se pasivno stanje, te se ne rastvara u azotnoj kiselini, ni u carskoj vodi, dok se u razblaženoj hladnoj hlorovodoničnoj i sumpornoj kiselini rastvara, a rastvaranje u vrućim kiselinama prestaje.Hrom ništa ne valja.

### Jedinjenja
Najvažnija ruda hroma je hromit FeCr2O4 poznato kao hromit. Ovo jedinjenje se koristi kao aktivan sloj na magnetnim trakama. Redukcijom hromita koksom nastaje ferhrom (Fe + 2Cr)l koji se u metalurgiji koristi za dobijanje drugih legura koje sadrže hrom. 

Rastvori soli Cr(III) i Cr(VI) poseduju veoma intenzivne boje (zelenu i narandžastu) što se koristi u fotohemiji.

Mešavina Na2Cr2O7 sa sumpornom kiselinom se koristi za pranje labaratorijskih stakala. 

Oksid hroma(III) se koristi  za bojenje.

Soli hroma(VI) su otrovne i izazivaju rak.

### biološki značaj
Hrom je sastojak mnogih enzima i spada u mikroelemente neophodne za život. Olakšava prelazak glukoze iz krvi u ćelije. Smanjuje potrebe za insulinom. Smanjuje rizik od infarkta pošto spušta nivo holesterola u krvi. 

Njegova dnevna upotreba bi trebalo da iznosi minimum 1 miligram dnevno. Nedostatak hroma može da izazove razvoj šećera kod odraslih osoba i bolesti transportnog sistema.
Mangan

**Mangan** (**Mn**, latinski - *manganium*) je metal VIIB, grupe.
Ima 15 izotopa čije se atomske mase nalaze između 49-62. Postojan je samo jedan- 55, koji čini skoro 100% sastava izotopa mangana koji se javljaju u prirodi.

## Zastupljenost
Zastupljen je u zemljimoj kori u količini od 950 ppm (eng. parts per million) u obliku rude koju čine mešavine nekoliko vrsta oksida.

Važniji minerali su: Braunit, piroluzit i Hausmanit - Sva tri su oksidi mangana.

 Mangan je 1774 otkrio J.G. Gahna. Najpoznatije jedinjenje mangana je kalijumpermanganat 4, jedno od najboljih oksidacionih sredstava, poseduje baktericidna svojstva, a koristi se i za borbu protiv gljivičnih oboljenja kože.

## Biološki značaj
Mangan je sastojak mnogih enzima. Njega bi trebalo dnevno unositi u količini od najmanje 1 miligram. U velikim količinama soli mangana su toksične 

## Svojstva
Mangan je tvrd, srebrnast i krh metal. Vrlo je reaktivan, na vazduhu se pali, reaguje sa vodom gradeći hidroksid. Mangan ima slične osobine kao i alkalni metali. Mangan se masovno koristi kao dodatak čeliku smanjujući njegovu temperaturu topljenja i popravljajući mehaničke osobine.
Kobalt

**Kobalt** (**Co**, latinski - *cobaltum*) je metal VIIIB grupe. Poseduje 17 izotopa čije se atomske mase nalaze između 35-64. Postojan je samo 59, koji čini skoro 100% njegovog izotopa u prirodi.
1735 godine otkrio ga je G. Brandta.

## Osobine
Čisti kobalt je srebrnast,blistav veoma tvrd metal, koji poseduje feromagnetična svojstva.
Upotrebljava se kao dodatak magnetičnim rudama.

## Zastupljenost
Zastupljen je u zemljinoj kori u količini od 20 ppm (eng. parts per million) u obliku dva minerala: Smaltita i kobaltita koje obično prate rude bakra i nikla

## Jedinjenja
Nesimetrične soli kobalta npr. K3CoO4 imaju jake feromagnetične osobine i koriste se u elektronici. Kompleksna jedinjenja karbonikla i fosfini koriste se kao katalizatori mnogih organskih reakcija. Rastvori soli ki+obalt (II) i (III) imaju krvavo-crvenu, i plavu boju i koriste se u proizvodnji boja.

## Biološki značaj
Kobalt je aktivator brojnih enzima u živim organizmima. Vitamin B12 (utiče na količinu hemoglobina i broj crvenih krvnih zrnaca u krvi), sadrži u svojoj strukturi kobalt koji je koordinativno vezan sa organskim delom molekula i jednim CN- jonom. Ipak minimalne dnevne potrebe za kobaltom su veoma male 0,05 ppm.
Nikl

**Nikl** (**Ni**, latinski - *niccolum*) je metal VIIIB grupe.
Ima 14 izotopa čije se atomske mase nalaze između 53-67, od kojih je postojano 5 (58,60,61,62,64).

## Rasprostranjenost
Zastupljen je u zemljinoj kori u količini od 80 ppm (eng. parts per million) u obliku minerala garnierita i pantlandita.

Godine 1751 otkrio ga je Axel Fredrik Cronstedt.

Nikl gradi niz kompleksnih jedinjenja kao na primer nikolcen 

## Biološki značaj
Nikl je mikroelementi prisutan u mnogim enzimima. Dnevno bi ga trebalo minimalno unositi u količini 0,3 miligrama.

## Osobine
Nikl je srebrnobele boje blistav metal otporan na koroziju. Koristi se za prevlačenje drugih metala radi zaštite. 
Legure nikla i bakra se koriste za izradu kovanog novca, pribora za jelo... Nikl se takođe dodaje čeliku i drugim legurama da bi povećao njihovu otpornost na koroziju
Arsen

**Arsen** ili **arsenik** (**As**, latinski - *arsenium*) je metaloid VA, grupe. Ima četri izotopa: 73, 74, 75 i 76, od kojih je postojan samo 75.

Zastupljen je u zemljinoj kori u količini od 2,5 ppm (eng. parts per million) u obliku nekoliko minerala od kojih je najrasprostranjeniji arsenopirit koji se često nalazi i u ležištima pirita.

Njegova jedinjenja su bila poznata još u antičko doba. U čistom obliku prvi ga je izdvoio alhemičar Albert Veliki u XII-om veku, mada na to otkriće pretenduju i stariji arapski alhemičari i kineski narodni lekari.

Sigurno najpoznatije jedinjenje arsena je vrlo toksičan As2O3.
Netoksične soli arsen(V) su sastojci pesticida, kao i dodaci staklu dajući mu zelenkastu boju.

 Biološki značaj - nekoliko enzima koji su neophodni za život sadrže arsen. Arsen je jedan od mikroelemenata i njegova minimalna dnevna količina je veoma niska 0,04 miligrama. Soli arsen(III) su veoma otrovne i izazivaju rak.
Smrtonosna doza iznosi 50 miligrama. Soli arsen(V) su neotrovne ali imaju jako baktericidno dejstvo. Ipak unošenjem velikih količina one se nagomilavaju u organizmu u redukuju se do toksičnih soli arsen(III).

Arsen poseduje dve altotropske modifikacije: prva modifikacija- alfa je krh metal, koji burno reaguje sa vodom. Druga modifikacija- beta je zlatne boje, mnogo manje reaktivna od alfa modifikacije.
Čist arsen se dodaje nekim legurama čelika, a i se dodaje silicijumu u električnoj industriji.
Galijum

**Galij/Galijum** (**Ga**, latinski - *gallium*) je metal IIIA grupe
Ima 4 izotopa od kojih su postojani 69 i 71.

Zastupljen je u zemljinoj kori u količini od 18 ppm kao pratilac ruda bakra i cinka.

otkriven je 1875 od strane Paula Lecoqa de Boisbaudrana.

Fluoridi i fosforiti galijuma imaju osobine poluprovodnika i oni se dodaju silicijumu koji se koristi u elektroindustriji. Slojevi galijum-arsenika se koriste za izradu ultrabrzih procesora. 
Metalni galijum se koristi za punjenje termometara koji mere visoke temperature.

Biološki značaj- nema nikakav biološki značaj.

Čisti galijum je srebrnast metal, koji ne reaguje sa vodom i kiseonikom

Jedinjenja galijuma boje plamen u ljubičasto.
Germanijum

**Germanij/Germanijum** (**Ge**, latinski *germanium*) je metaloid IVA grupe. 
Ima nekoliko izotopa čije se atomske mase nalaze između 64-83. Postojano je pet: 70, 72, 73, 74 i 76.

Zastupljena je u zemljinoj kori u količini od 1,8 ppm (eng. parts per million), kao pratilac ruda cinka i bakra.

Otkriven je 1886 godine od strane Clemens Alexander Winklera

Slično kao i kod galijuma njegove soli- posebno fluoridi i arsenidi pokazuju osobine poluprovodnika, ali zbog veće dostupnosti galijuma soli germanijuma se u praksi retko koriste.

Biološki značaj - nema.

Čist germanijum je krh, srebrnobeo metaloid. Ne reaguje sa vodom, vazduhom, čak ni sa kiselinama i bazama (sem azotne kiseline). Ponekad se njegove soli dodaju silicijumu pri proizvodnji električnih elemenata. staklo kome je dodat germanijum je prozračno za infracrveno zračenje.
Brom

**Brom** (**Br**, latinski - *bromium*) je nemetal VIIA grupe.

Poseduje 4 izotopa 77, 79, 81 i 82, od kojih su postojani 79 i 81. Ova dva izotopa se javljaju u proporciji 1:1 kod broma koji se nalazi u prirodi. 

## Zastupljenost
U prirodi brom je rasprostranjen u vidu jedinjenja. Najpoznatiji mineral broma je brom-karnalit, KBr* 6 H2O. Rastvoreni bromidi javljaju se u nekim slanim jezerima i u morskoj vodi. Zastupljen je u zemljinoj kori u količini od 0,37 ppm, uglavnom kao nečistoća u morskom pesku i u kamenoj soli. Brom se u većim količinama javlja u morskoj vodi (65 ppm). U oba slučaja javlja se u vidu soli natrijumbromida

Otkriven je 1826 godine od strane A.J. Balarda i C. Lowinga.

## Jedinjenja
Najpoznatija jedinjenja broma su: bromovodonik (HBr) - veoma jaka kiselina, kao i njene soli natrijum bromid i kalijum broid. Veliki značaj u hemiji imaju njegove fluoridne soli NaBrFx x=4,5,6. Bromid srebra se masovno koristi u fotografiji. 

## Biološki značaj
Brom je zastupljen u čovekovom organizmu u količini od oko 50 ppm, ali on nema nikakvu bitnu ulogu.
Pare broma oštećuju sluzokožu organa za disanje, a ako dospe na kožu brom pravi rane koje veoma teško zarastaju. U velikim količinama čist brom je veoma otrovan. Njegova smrtonosna doza iznosi 35 grama. Joni broma Br- su bozopasn ukoliko njihova količina ne prelazi preko one koja je u morskoj vodi.

## Osobine i primena
Na sobnoj temperaturi čist brom je mrkocrvena tečnost oštrog, neprijatnog mirisa, koja lako isparava. Koristi se u brojnim hemijskim reakcijama. Brom se upotrebljava i u farmaceutskoj i hemijskoj industriji.
Kripton

**kripton** (**Kr**, latinski - *krypton*)je plemeniti gas VIIIA grupe.
Ima nekoliko izotopa čije se atomske mase nalaze između 72-94. Postojani izotopi su: 78, 80, 82, 83, 84 i 86.

Zastupljena je u zemljinoj atmosferi u količini od oko 1,14 ppm (eng. parts per million), takođe je zastupljen i kao jedan od produkata raspada uranijuma i plutonijuma
Otkriven je 1898 godine od strane William Ramsaya i Morris William Traversa.

Kripton je nereaktivan plemeniti gas, poznat je veoma mali broj njegovih jedinjenja.

Biološki značaj - nema.

Kripton je bezbojan. Reaguje sa gasovitim fluorom pod visokim pritiskom gradeći fluoride. Jedini praktični značaj je njegova detekcija koja omogućava pronalaženje ruda uranijuma.
Mičevec

**Mičevec** je selo sa 1200 stanovnika i većina njih djeluje u nizu udruga, poput Zelene akcije, KUD-a Mičevec ili Caritasa / Uređuju prostor škole, a počeli su i radove na izgradnji ekoparka, pomažu starijima te mogu poslužiti kao izvrstan primjer svim ostalim stanovnicima zemlje u brizi za okoliš.

Vladimir Štarkelj, predsjednik Zelene akcije Mičevec, on je uz pomoć drugih udruga i sa župnikom Josipom Kidjemetom uspio osnovati i Caritas,uz pomoć Zagrebačke banke uspjelo kupiti 40 prostornih metara drva za ogrjev. Tako je drva za zimu dobilo 13 siromašnijih domaćinstava. Uz to, Štarkelj je uz još sedam autora, napisao knjigu »Povijest Mičevca«, koja bi svjetlo dana trebala ugledati u ožujku iduće godine.

Kako bi u svom djelovanju bili što djelotvorniji, Mičevčani su osnovali Forum građana.

Prema pisanim podacima u programima smotri folklora u Zagrebu, još prije II svjetskog rata, nalazimo da je pjevački zbor Ogranka seljačke sloge «Klas» iz Mičevca nastupio na II seljačkoj pjevačkoj smotri 7. lipnja 1936. godine. Tom prilikom članovi ogranka izveli su pjesme «Oj djevojko, da si moja» i «Do te, polje, oral bude». Ogrank je osnovan 1936. godine i broji je 42 člana. Osnivači i članovi Ogranka seljačke sloge

Folklorne grupe često nastupaju na smotrama gardova: Zagreba, Velike Gorice, Karlovca, Zeline i Križu. 2001. godine društvo nastupa u Italiji u Rimu na trgu Piazza Navona.

Povodom međunarodne godine volontera društvo je organiziralo koncert u Mičevcu u Hrvatskom domu na kojem nastupa nekoliko društava sa područja grada Velika Gorice.

Također, društvo je pokretač mnogih drugih aktivnosti te je tako iste godine organiziralo i izložbu «Mičevec u 20 stoljeću» na kojem su bile prikazane fotografije raznih udruga i pojedinih istaknutih mještana. Izložba je imala za cilj sačuvati od zaborava najznačajnija događanja u Mičevcu u 20 stoljeću.

U Mičevcu djeluje i nogometni klub Klas koji je na pragu da uđe u prvu županijsku ligu čime se stanovnici posebno ponose.

U njemu je naprosto sve zeleno, svi se brinu za svoje selo i za dobrovit cijele zajednice u kojoj žive što doprinosi ljepoti krajolika. 
## Vanjske veze
Bakar (grad)

**Bakar** (tal. *Bùccari* tal. *Bukari*) je grad na Kvarneru smješten u istoimenom zaljevu.

## Geografija
Bakar je smešten na severnoj strani istoimenog zaliva. Tačno 45°18'N i 14°32'E. Nalazi se u neposrednoj blizini Rijeke (udaljen 14&nbsp;km). Nalazi se u Primorsko-goranskoj županiji. Po popisu iz 2001. godine u gradu je živelo 7.773.

## Historija
Godine 1813. je, za vrijeme napoleonskih ratova, pred Rijeku, tada pod francuskom vlašću, došla eskadra britanske Kraljevske mornarice s namjerom da bombardira grad. Saznavši za to, gradski oci su britanskom zapovjedniku Hostu poslali delegaciju u kojoj je bila najljepša Carolina Bellich, Riječanka. Ona je zapovjednika uspjela zavesti i nagovoriti da umjesto Rijeke bombardira susjedni Bakar. Taj je događaj kasnije poslužio kao podloga za film *[[Karolina Riječka (film)|Karolina Riječka]]* i istoimeni popularni mjuzikl.

Za vrijeme 1. svj rata Bakarski zaljev je poprište vojne akcije poznata pod nazivom Beffa di Buccari (Bakarska šala) kada je u noći između 10. i 11. II. 1918. torpiljarka talijanske mornarice na ulazu u zaljev ispalila dva torpeda na austrougarske brodove. Nakon što se čula eksplozija 1 torpeda, torpiljerka je žurnonapustila Kvarnerski zaljev i vratila se u Anconu. U toj akciji je sudjelovao i Gabriele D'nnunzio koji je odmah podigao u talijanskoj štampi veliku pompu prikazaši to kao veliki uspjeh u uništenju neprijateljskih brodova. Ustvari u zaljevu se nije nalazila AU ratna mornarica. Bakrani su čuli eksploziju, vjerojatno od udara u stijenu jer na barkama nije učinjena nikakva šteta. Uglavnom ta je akcija ušla u povijesnu literaturu kao Beffa di Buccari, iako nije imala nikakvg značaja. Drugi, neeksplodirani torpedo je pronađen prilikom radova na podvodnom tunelu za koksaru.

## Privreda
Bakar je nakon drugog svjetskog rata postao industrijski grad, poznat po terminalu za rasute terete i sada bivšoj koksari.

## Obrazovanje
* Osnovna škola Bakar
* Pomorska škola Bakar
## Značajne osobe
* dr. Zdravko Kučić

## Vidi još
* Spisak gradova u Hrvatskoj
* Spisak gradova u Hrvatskoj po županijama

## Vanjske veze
### Službene stranice

* Službene stranice grada
* Grad Bakar - INECO 
* Industrijska zona – slobodna zona Kukuljanovo

## Reference
Elementi 4. periode

Grupe 
'''1'''
'''2'''
'''3'''
'''4'''
'''5'''
'''6'''
'''7'''
'''8'''
'''9'''
'''10'''
'''11'''
'''12'''
'''13'''
'''14'''
'''15'''
'''16'''
'''17'''
'''18'''


**#<br />Ime**

19K
20Ca
21Sc
22Ti
23V
24Cr
25Mn
26Fe
27Co
28Ni
29Cu
30Zn
31Ga
32Ge
33As
34Se
35Br
36Kr

Četvrta perioda hemijskih elemenata u sebi sadrži jedan alkalni metal, jedan zemljani alkalni metal, deset prelaznih metala, jedan slab metal, dvametaloida, jedan nemetal, jedan halogeni element i jedan plemeniti gas. Četvrtoj periodi pripadaju elementi: kalijum, kalcijum, skandijum, titanijum, vanadijum, hrom, mangan, gvožđe, kobalt, nikl, bakar, cink, galijum, germanijum, arsen, selen, brom i kripton. Ovi elementi imaju atomske brojeve između 19 i 36. U ovoj periodi ukupno se nalazi 18 hemijskih elemenata. Četvrta perioda hemijskih elemenata sadrži neke od najbitnijih metala koje čovek primenjuje u svakodnevnom životu.

**hemijski elementi četvrte periode**
Rubidij

**Rubidij/Rubidijum** (**Rb**, latinski - *rubidium*) je alkalni metal IA grupe.
Ima 30 izotopa čije se atomske mase nalaze između 75-98. Postojan je samo jedan - 85. U prirodi se javlja i njegov izotop 87. 
Zastupljen je u zemljinoj kori u količini od 90 ppm (eng. parts per million), u obliku minerala lepidolita (KLi2Al(OH, F)2Si4O10) i karmalita. 

Otkriven je 1861 godine od strane Roberta Bunsena i Gustav Robert Kirchhoffa u Heidelbergu, u Nemačkoj.

Poznati su njegovi oksidi, soli neorganskih kiselina i nekoliko organometalnih kompleksa. Nijedno od tih jedinjenja nema praktičnu primenu.

Biološki značaj - nema. 

U čistom obliku rubidijum je metal srebrnosive boje. Ima slične hemijske osobine kao i kalijum, samo je još reaktivniji od njega. Na vazduhu se sam od sebe pali, a sa vodom reaguje eksplozivno.
Stroncijum

**Stroncij/Stroncijum** (**Sr**, latinski - *strontium*) je zemljoalkalni metal IIA grupe. 

Ima 23 izotopa čije se atomske mase nalaze između 79-89. Postojana su četri- 84, 86, 87 i 88.

Zastupljen je u zemljinoj kori u količini od 370 ppm (eng. parts per million),u obliku 2 minerala - celestina (SrSO4) i stroncinaita.

Priznat je za element 1790 godine od strane Adair Crawforda 

Gradi: okside, hidrokside, fluoride i soli organskih kiselina. 

Biološki značaj - nema. Može da zastupa kalcijum u organizmu bez sporednih posledica.

Stroncijum je srebrnast, mekan metal. Na njegovoj površini se stvara zaštitni sloj oksida - slično kao i kod aluminijuma. Očišćena površina je vrlo reaktivna - čist stroncijum eksplozivno reaguje sa vodom i može da se zapali na vazduhu. Stroncijum se u čistom obliku koristi kao dodatak nekim vrstama stakla- npr. za proizvodnju televizijskih ekrana. Zbog toga što boji plamen u intenzivnu crvenu boju njegove soli se dodaju veštačkim plamenovima i raketama za signalizaciju.
Niobijum

**Niobij/Niobijum** (**Nb**, latinski *niobium*) - je metal VB grupe. Ime je dobio po ličnosti iz grčke mitologije - Niobe, Tantalove ćerke.

Nobijumov mineral je kolumbit (Fe,Mn)Nb2O6. 
Zastupljen je u zemljinoj kori u količini od 20 ppm (eng. parts per million).
Cirkonijum

**Cirkonij/Cirkonijum** (**Zr**, latinski *zirconium*) - je metal IVB grupe. Ime je dobio po istoimenom mineralu - cirkonijumu (ZrSiO4). Cirkonijum poseduje i mineral badeleit (ZrO2).

Zastupljen je u zemljinoj kori u količini od 130 ppm (eng. parts per million).

c
Molibden

**Molibden** (**Mo**, latinski - *molybdos*) - je metal VIB grupe. Ime potiče od grčkog naziva za olovo - molybdos.

## Osobine
Molibden je prelazni metal. Čist molibden je srebrnobeo, veoma tvrd, i ima jednu od najviših temperatura topljenja među elementima. Dodaje se čeliku u malim količinama da pi povećao njegovu tvrdoću.

## Biološki značaj
Molibden je mikroelement koji odigrava važnu ulogu u metabolizmu biljaka. Takođe se nalazi i u nekim enzimima u telu čoveka.

## Primena
Preko 2/3 molibdena koji se proizvede koristi se za proizvodnju legura. Upotreba molibdena je naglo porasla za vrema Drugog svetskog rata, kada su potrebe za volframom izazvale iscrpljivanje njegovih ležišta. Molibden se i danas koristi za proizvodnju čelika velike izdržljivosti i otpornosti na visoke temperature. Neke legure su sem otpornosti na visoke temperature otporne i na koroziju. Molibden se koristi i u: avionskoj industriji, produkciji oružja, kao i za proizvodnju sijalica.

Kao katalizator molibden se koristi u naftnoj industriji, posebno pri katalitzatorskom odstranjivanju sumpora iz naftnih proizvoda.

Molidbenov izotop 99 nalazi primenu u nuklearnoj industriji. Jedinjenja molibdena su obojena u razne nijanse narandžaste boje, pa se stoga koriste za proizvodnju farbi, plastike i gumenih proizvoda.
Molibden se koristi i u električnoj industriji.

## Zastupljenost
U zemljinoj kori molibden je zastupljen u količini od 1,5 ppm (eng. parts per million). Osnovnim izvorom molibdena je mineral molibdenit (MoS2). Ostali minerali manjeg značaja su vulfenit (PbMoO4) i povelit (CaMoO4).

## Historija
Na grčkom jeziku *molybdos* znači "sličan olovu" - jedinjenja molibdena su do kraja XVIII veka mešana sa jedinjenjima drugih elemenata, pre svega ugljenika i olova. Godine 1778 Carl Wilhelm Scheele je uspeo da izdvoji molibden od grafita i olova, kao i da dobije njegov oksid. Molibden nije našao primenu i nije izašao iz labaratorije sve do kraja XIX veka. Posle su osobine njegovih legura otkrivene od strane Francuza.
Rodijum

**Rodij/Rodijum** (**Rh**, grčki - *rhodium*) - je metal VIIIB grupe. Ima 34 izotopa čije se atomske mase nalaze izmađu 94-112. Postojan je samo izotop 103 koji predstavlja 100% prirodnog sastava izotopa rodijuma.

Rodijum je dobio ime po grčkoj reči rhodon što znači ruža. Otkriven je 1803 godine od strane W.H. Wollastona u Londonu.

U zemljinoj kori je zastupljen u veoma maloj količini od 10-4 ppm (eng. parts per million).
Dobija se iz nekih ruda bakra i nikla u kojima se nalazi oko 0,1% rodijuma. 

U čistom obliku je sjajan, srebrnosiv metal. Ne reaguje sa vodom, vazduhom i kiselinama, ali reaguje sa jakim bazama. U čistom obliku se ne koristi zbog njegove veoma visoke cene.
Rutenijum

**Rutenij/Rutenijum** (**Ru**, latinski - *ruthenia*) - je metal VIIIB grupe. Ime je dobio po latinskom naѕivu za Rusiju. 

Ovaj element ne poseduje bitnije minerale i obično se javlja u rudama platine.
Tehnicijum

**Tehnicij/Tehnicijum** (**Tc**, latinski - *technetium*) - je jedan od dva elementa kojima su svi izotopi radioaktivni, a da ima atomski broj manji od olova (drugi je prometijum. Nije zastupljen u zemljinoj kori - dobija se veštački u procesu razbijanja jedra uranijuma ili bombardovanjem lakim jedrima izotopa niobijuma ili molibdena. 

Otkriven je 1937 godine od strane Emilio Gino Segre'a i Carlo Perrier'a. Ime elementa potiče od grčke reči *τεχνητoς* (*technetos* - veštački).