Velika Plana

**Velika Plana** je gradsko naselje u Srbiji u opštini Velika Plana u Podunavskom okrugu. Prema popisu iz 2002. bilo je 16210 stanovnika (prema popisu iz 1991. bilo je 17197 stanovnika).

## Geografija

Velika Plana se nalazi na levoj obali Velike Morave. Kroz Veliku Planu prolazi auto-put Beograd - Niš kao i pruga Beograd - Niš - Skoplje.

## Historija
Velika Plana je starije naselje. Pominje se u vreme Austrijske Srbije kao naseljeno mesto pod imenom *Plana*. Ranije je ovo naselje bilo i Selištu, pored Morave, odakle su se premestili na današnje mesto zbog stalnih poplava i pomerenja Moravskog korita. Staro groblje iz doba kada je Plana bila u Selištu, pored Morave, locirano je u Gloži. Tu se nalaze spomenici iz 1761. i 1764. godine. U Bukovici su se iskopavali prstenje i kosti, a ima tragova od zidina. I ovde ima tragova od starog groblja. U ataru Velike Plane je i manastir Koporin, za koji narod misli da ga je podigao despot Đurađ, mada istorijska nauka smatra da je to učinio Despot Stefan, koji je najverovatnije tu i sahranjen (a i ktitorski natpis je takav).

Godine 1732. pominje se u Plani knez Dmitar, tada je selo imalo 26 domova (hlebov). Godine 1818. Plana je imala 98 a 1822. g. 111 kuća. Godine 1846. u Plani je bilo 182 kuće, a po popisu iz 1921. g. Plana je imala 995 kuća sa 5107 stanovnika. Iz crne Gore su preci Tatinaca (Stefanovića) i Mijatovića (Slavnića, Radosavljevića, Radojkovića i Petronijevića). Od Sjenice su Despotovići, sa Kosova su došli Nedeljkovići, Šulkići, Jeremići (danas raznim prezimenima), zatim ima u znatnom broju doseljenika od Vidina, iz Poletkovca, iz krajinske Koprivnice, od Paraćina, iz okoline Kruševca. itd. (podaci krajem 1921. godine).

## Privreda
Velika Plana bila je poznata po klaničnoj industriji. Prvo je firma Klefiš i Zojs 1889. osnovala klanicu za svinje, pernatu živinu i izvoz jaja, a već sledeće godine to je uradio i Vilhelm Šumaher. Do početka Prvog svetskog rata obe klanice su napredovale i osavremenjivale se. U periodu između dva svetska rata podignute su još dve klanice: Tonija Klefiša i ortačka Mike Jovanovića iz Velike Plane sa Brankom Stanišićem iz Beograda. Posle Drugog svetskog rata u Velikoj Plani se osavremenjuju ciglana „Progres“, fabrika namestaja „Zvezda“, „IPK Srbija 10. oktobar - industrija mesa Plana“, „Perkon“, mlinsko-pekarsko i trgovačko preduzeće „Napredak“, „Goša-montaža“, štamparija i mnoga druga preduzeća i prodavnice.

Lider u privredi Velike Plane danas je ciglana „Progres AD“.

## Turizam
Velika Plana ima velike mogućnosti u oblasti turizma i ugostiteljstva, ponajviše zbog značajnih kulturno-istorijskih spomenika, a najznačajniji su manastir Koporin, prvo grobno mesto Karađorđa Petrovića i Crkva Zahvalnica i stare crkve brvnare iz XVIII i XIX veka (Pokajnica, stare crkve u Krnjevu i Lozoviku).

Najznačajniji segment u ponudi i razvoju turizma ovog kraja svakako predstavlja etno selo „Moravski konaci".

## Demografija
Stanovništvo opštine je raznorodno, doseljavano iz raznih krajeva, sa raznih geografskih i etničkih prostora. Najviše je došlo sa Kosava i Crne Gore, a pojedina sela zahtevaju migracije iz Bugarske i Homolja. Porodice su dolazile različitim putevima, grupno ili pojedinačno.

U naselju Velika Plana živi 12.923 punoletna stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 39,4 godina (38,2 kod muškaraca i 40,6 kod žena). U naselju ima 4988 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 3,25.

Ovo naselje je velikim delom naseljeno Srbima (prema popisu iz 2002. godine).

## Poznatije ličnosti
* Velimir Živojinović Masuka, pesnik, upravnik Narodnog pozorišta u Beogradu (Velika Plana)
* Vladimir Petković, istoričar umetnosti, direktor Narodnog muzeja u Beogradu (Veliko Orašje)
* Kosta Manojlović, etnomuzikolog, suosnivač i prvi rektor Muzičke akademije u Beogradu (danas Fakultet muzičke umetnosti) (Krnjevo)
* prof dr Radomir Lukić, dekan Pravnog fakulteta (Miloševac)
* Aleksandar Tirnanić Tirke, jugoslovenski fudbaler i selektor (Krnjevo)
* dr Vojislav Koštunica, predsednik SRJ (detinjstvo u Miloševcu)
* Snežana Savić, pevačica i glumica (Velika Plana)
* dr Milan Bane Đorđević, primarijus kardiologije po kojem je nazvan Pejsmejker centar Kliničkog centra Srbije „Prof. dr Milan Bane Đorđević“ (Velika Plana)
* Ivan Studen, autor mnogo izvođene drame *Karađorđe* (15-ak godina u Velikoj Plani)
* med dr LJubiša Jovanović, pulmolog i nagrađivani pisac (Staro Selo i Velika Plana)
* prof dr Dragan D. Milanović, Mašinski fakultet (gimnazija Velika Plana)

## Reference

### Literatura
* Izvor Monografija Podunavske oblasti 1812–1927. objavjeno (1927 g.)„Napredak Pančevo“
* „Letopis“: *Podunavska mesta i običaji* Marina (Beč 1999 g.). Letopis period 1812 – 2009 g. Sastavio od Pisanih tragova, Letopisa, po predanju mesta u Južnoj Srbiji, mesta i običaji nastanak sela ko su bili Doseljenici čime se bavili meštani i poreklo doseljenika 
* *Napomena* – u uvodnom delu autor je dao kratak istorijski pregled ovog područja od praistorijskih vremena do stvaranje države Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca.

## Vanjske veze

* Velika Plana (velikaplana.info) 
* Velika Plana (velikaplana.org.rs) 
* Etno Selo Velika Plana www.etnoselo.rs 
* Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain)
* Satelitska mapa (Wikimapia)
* Gugl satelitska mapa (Maplandia)
* Plan naselja na mapi (Mapquest)