Nobelova nagrada za hemiju

**Nobelova nagrada za kemiju** (švedski: *Nobelpriset i kemi*) je godišnja nagrada Švedske akademije znanosti znanstvenicima kemičarima. To je jedna od pet Nobelovih nagrada ustanovljenih oporukom Alfreda Nobela iz 1895. godine, a koje se dodjeljuju za izuzetne doprinose u kemiji, fizici, književnosti, fiziologiji ili medicini te za doprinos svjetskom miru.

Prvu je Nobelovu nagradu za kemiju 1901. dobio nizozemski kemičar Jacobus Henricus van 't Hoff, "za otkriće zakona kemijske dinamike i osmotskog tlaka u otopinama". Nagrada se tradicionalno dodjeljuje u Stockholmu na godišnjicu Nobelove smrti, 10. prosinca.

## Popis dobitnika Nobelove nagrade za kemiju od 1901. do danas
}
|"za proučavanje stereokemije organskih molekula i reakcija"
|-
|1976.
|
|William Nunn Lipscomb, Jr.
|
|"za proučavanje strukture borovodika"
|-
|1977.
|
|Ilya Prigogine
|
|"za doprinos neuravnoteženoj termodinamici"
|-
|1978.
|
|Peter Dennis Mitchell
|
|"za formulaciju kemiosmotske teorije"
|-
|rowspan="2"|1979.
|
|Herbert Charles Brown
|
|rowspan="2"|"za razvitak korištenja spojeva bora i fosfora kao reagensa u organskoj sintezi"
|-
|
|Georg Wittig
|
|-style = "border-top:3px solid black;"
|rowspan="3"|1980.
|
|Paul Berg
|
|"za temeljne studije u biokemiji nukleinskih kiselina, naročito promatrajući rekombinaciju DNK"
|-
|
|Walter Gilbert
|
|rowspan="2"|"za doprinose u svezi određivanja DNK sekvenci u nukleinskim kiselinama"
|-
|
|Frederick Sanger
|
|-
|rowspan="2"|1981.
|
|Kenichi Fukui
|
|rowspan="2"|"za teorije u svezi tijeka kemijskih reakcija"
|-
|
|Roald Hoffmann
|
|-
|1982.
|
|Aaron Klug
|
|"za njegov razvoj kristalografije elektronske mikroskopije"
|-
|1983.
|
|Henry Taube
|
|"za rad na mehanizmima reakcija elektronskog transfera"
|-
|1984.
|
|Robert Bruce Merrifield
|
|"za njegov razvoj metodologije za kemijsku sintezu na čvrstom kalupu"
|-
|rowspan="2"|1985.
|
|Herbert Aaron Hauptman
|
|rowspan="2"|"za njihove postignuća u razvijanju kristalografije za određivanje kristalnih struktura"
|-
|
|Jerome Karle
|
|-
|rowspan="3"|1986.
|
|Dudley Robert Herschbach
|
|rowspan="3"|"za doprinose u svezi dinamika elementarih kemijskih procesa"
|-
| 
|Yuan Tseh Lee
|
|-
|
|John Charles Polanyi
|
|-
|rowspan="3"|1987.
|
|Donald James Cram
|
|rowspan="3"|"za njhov razvoj i korištenje molekula sa strukturno-specifičnim interakcijama visoke selektivnosti"
|-
|
|Jean-Marie Lehn
|
|-
|
|Charles John Pedersen
|
|-
|rowspan="3"|1988.
|
|Johann Deisenhofer
|
|rowspan="3"|"za njihovu determinaciju tro-dimenzionalne strukture centra fotosinteske reakcije"
|-
|
|Robert Huber
|
|-
|
|Hartmut Michel
|
|-
|rowspan="2"|1989.
|
|Sidney Altman
|
|rowspan="2"|"za otkriće katalitičkih značajki RNK"
|-
|
|Thomas Robert Cech
|
|-style = "border-top:3px solid black;"
|1990.
|
|Elias James Corey
|
|"za njegov razvoj teorije i metodologije organske sinteze"
|-
|1991.
|
|Richard Robert Ernst
|
|"za njegove doprinose razvoju visoke rezolucije nuklearno-magnetske rezonance (NMR) spektroskopije"
|-
|1992.
|
|Rudolph Arthur Marcus
|
|"za njegove doprinose teoriji reakcija elektronskog transfera u kemijskim sistemima"
|-
|rowspan="2"|1993.
|
|Kary Banks Mullis
|
|rowspan="2"|"za doprinose razvoju metoda kemije bazirane na DNK"
|-
|
|Michael Smith
|
|-
|1994.
|
|George Andrew Olah
|
|"za njegov doprinos karbokatonskoj kemiji"
|-
|rowspan="3"|1995.
|
|Paul Jozef Crutzen
|
|rowspan="3"|"za njihov rad u atmosferskoj kemiji, u konkretnoj ozonskoj depleciji"
|-
|
|José Mario Molina-Pasquel Henríquez
|
|-
|
|Frank Sherwood Rowland
|
|-
|rowspan="3"|1996.
|
|Robert Floyd Curl, Jr.
|
|rowspan="3"|"za njihovo istraživanje o fulerenima"
|-
|
|Sir Harold Walter Kroto
|
|-
|
|Richard Errett Smalley
|
|-
|rowspan="3"|1997.
|
|Paul Delos Boyer
|
|rowspan="2"|"za njihovu elucidaciju enzimskog mehanizma temeljne sinteze adenozin trifosfata (ATP-a)"
|-
|
|John Ernest Walker
|
|-
|
|Jens Christian Skou
|
|"za otkriće ionsko-transportnog enzima, Na+K+-ATPase"
|-
|rowspan=2|1998.
|
|Walter Kohn
|
|"za negov razvoj teorije funkcionalne zbijenosti"
|-
|
|John Anthony Pople
|
|"za njegovo istraživanje i razvoj računske metode u kvantnoj kemiji"
|-
|1999.
|
|Ahmed Hassan Zewail
|
|"za njegove studije tranzacije stanja kemijskih reakcija koristeći femtosekundarnu spektroskopiju"
|-style = "border-top:3px solid black;"
|rowspan="3"|2000.
|
|Alan Jay Heeger
|
|rowspan="3"|"za otkriće i razvoj vodljivih polimera"
|-
|
|Alan Graham MacDiarmid
|
|-
|
|Hideki Shirakawa
|
|-
|rowspan=3|2001.
|
|William Standish Knowles
|
|rowspan="2"|"za njegov rad na kiralno kataliziranim hidriranim reakcijama"
|-
|
|Ryoji Noyori
|
|-
|
|Karl Barry Sharpless
|
|"za rad na kiralno kataliziranim oksidacijskim reakcijama"
|-
|rowspan="3"|2002.
|
|John Bennett Fenn
|
|rowspan="3"|"za razvoj metoda za identifikaciju i strukturnu analizu bioloških makromolekula"
|-
|
|Koichi Tanaka
|
|-
|
|Kurt Wüthrich
|
|-
|rowspan="2"|2003.
|
|Peter Agre
|
|rowspan="2"|"za otkrića u svezi ionskih kanala u staničnim membranama"
|-
|
|Roderick MacKinnon
|
|-
|rowspan="3"|2004.
|
|Aaron Ciechanover
|
|rowspan="3"|"za otkriće of ubikvitinske proteinske degradacije"
|-
|
|Avram Hershko
|
|-
|
|Irwin Rose
|
|-
|rowspan="3"|2005.
|
|Yves Chauvin
|
|rowspan="3"|"za razvitak metode olefinske metateze u organskoj sintezi" 
|-
|
|Robert Howard Grubbs
|
|-
|
|Richard Royce Schrock
|
|-
|2006.
|
|Roger David Kornberg
|
|"za proučavanje molekularne baze eukariotske transkripcije"
|-
|2007.
|
|Gerhard Ertl
|
|"za proučavanje kemijskih procesa na čvrstim površinama"
|-
|rowspan="3"|2008.
|
|Osamu Shimomura
|
|rowspan="3"|"za otkriće i razvoj zelenog fluorescentnog proteina (GFP)"
|-
|
|Martin Chalfie
|
|-
|
|Roger Yonchien Tsien
|
|-
|rowspan="3"|2009.
|
|Venkatraman Ramakrishnan
|
|rowspan="3"|"za proučavanje strukture i funkcije ribosoma"
|-
|
|Thomas Arthur Steitz
|
|-
|
|Ada E. Yonath
|
|-style = "border-top:3px solid black;"
|rowspan=3|2010.
|
|Richard F. Heck
|
|rowspan=3|"„za međuspojne reakcije katalizirane paladijumom pri organskim sintezama“
|-
|
|Ei-ichi Negishi
|
|-
|
|Akira Suzuki
|
|-
|2011.
|
|Dan Shechtman
|
|"za otkriće kvazi-kristala"
|-
|rowspan=2|2012.
|
|Brian Kobilka
|
|rowspan=2|" za otkriće funkcioniranja receptora vezanih na G-protein (GPCR)"
|-
|
|Robert Lefkowitz
|
|-
|rowspan=3|2013.
|
|Martin Karplus
| /
|rowspan=3| "za razvoj računalnih modela složenih kemijskih procesa"
|-
|
|Michael Levitt
|//
|-
|
|Arieh Warshel
|/
|-
|rowspan=3|2014.
|
|Eric Betzig
| 
|rowspan=3| "zbog poboljšanja rezolucije mikroskopa"
|-
|
|Stefan Hell
|
|-
|
|William E. Moerner
|
|-
|rowspan=3|2015.
|
|Tomas Lindahl
|
|rowspan=3| »za mehaničke studije popravka DNA«
|-
|
|Paul L. Modrich
|
|-
|
|Aziz Sancar
|
|-
|rowspan=3|2016.
|
|Jean-Pierre Sauvage
|
|rowspan=3| »za dizajniranje i sintezu molekularnih strojeva«
|-
|
|J. Fraser Stoddart
|
|-
|
|Ben Feringa
|
|-
|rowspan=3|2017.
|
|Jacques Dubochet
|
|rowspan=3| »za razvitak krioelektronske mikroskopije za određivanje strukture biomolekula u soluciji u visokoj rezoluciji«
|-
|
|Joachim Frank
|
|-
|
|Richard Henderson
|
|-
|rowspan=3|2018.
|
|Frances Arnold
|
|»za vođenu evoluciju enzima«
|-
|
|George P. Smith
|
|rowspan=2| »za displej faga peptida i antitijela«
|-
|
|Greg Winter
|
|-
|rowspan=3|2019
|
|John B. Goodenough
|
|rowspan=3|»za razvoj litijum-ionskih baterija«
|-
|
|M. Stanley Whittingham
|
|-
|
|Akira Yoshino
|
|-style = "border-top:3px solid black;"
|rowspan=2|2020
|
|Emmanuelle Charpentier
|
|rowspan=2| »za razvile „molekularne makaze“ koje mogu da modifikuju ljudske gene« 
|-
|
|Jennifer Doudna
|
|-
|rowspan=2|2021
|
|Benjamin List
|
|rowspan=2| »za razvoj preciznog novog alata za molekularnu konstrukciju: organokatalize«
|-
|
|David MacMillan
|
|}

## Reference

## Vanjske veze

* Službena stranica Švedske akademije znanosti   
* http://www.nobel.se/chemistry/laureates/index.html
* Vremenska linija dobitnika Nobelove nagrade
* Dobitnici Nobelove nagrade iz hemije