COVID-19

**COVID-19** ( – "Koronavirusna bolest 2019") jest virusna respiratorna bolest uzrokovana novim koronavirusom SARS-CoV-2.

Bolest se prvi put pojavila u gradu Wuhan, glavnom gradu provincije Hubei u Kini, među pacijentima koji su razvili upalu pluća bez jasnog uzroka. Povodom brzog širenja bolesti, Svjetska zdravstvena organizacija je proglasila epidemiju. Zabilježene su zaraze širom zapadnog svijeta i Azijsko-pacifičkog okeana, uglavnom putnika koji su porijeklom iz kontinentalne Kine, a lokalni prenos je zabilježen i u Evropi.

Vrijeme inkubacije do pojavljivanja prvih simptoma bolesti je obično između 2 do 14 dana. Preporučuje se redovno pranje ruku i udaljavanje od ljudi koji kašlju.

## Simptomi

Kao i kod drugih respiratornih bolesti, infekcija virusom SARS-CoV-2 može izazvati blage simptome, uključujući curenje iz nosa, grlobolju, kašalj i povišenu temperaturu. Kod nekih osoba može izazvati teži oblik bolesti, poput upale pluća ili otežanog disanja. Rijeđe, bolest može biti fatalna. Povišeni rizik postoji kod starijih osoba i ljudi s postojećim hroničnim oboljenjima (poput dijabetesa i srčanih bolesti).

Na uzorku 55.924 laboratorijski potvrđenih slučajeva u Kini tipični simptomi su bili: groznica (87,9% slučajeva), suhi kašalj (67,7%), umor (38,1%), stvaranje ispljuvaka (33,4%), kratkoća daha (18,6%), grlobolja (13,9%), glavobolja (13,6%), bolovi u mišićima ili bolovi u zglobovima (14,8%), drhtavica (11,4%), mučnina ili povraćanje (5,0%), začepljenost nosa (4,8%), i proljev (3,7%).

Glavni način infekcije kod ljudi jeste prenošenje sa čovjeka na čovjeka, koje se obično događa putem respiratornih kapljica zaraženih osoba koje kišu, kašlju ili izdahnu. Razdoblje inkubacije je uglavnom između 2 i 14 dana, s prosjekom od 3 dana iako su zabilježeni slučajevi sa čak 24 dana inkubacije.

Dalji razvoj može dovesti do teške upale pluća, sindroma akutnog respiratornog distresa, sepse, septičkog šoka i smrti. Neke zaražene osobe mogu imati infekciju bez pokazivanja kliničkih simptoma, pa se savjetuje da osobe u bliskom kontaktu sa potvrđenim zaraženim pacijentima budu pregledane i nadgledane kako bi se isključila mogućnost infekcije.

## Prevencija

Trenutno ne postoji odobren lijek ili vakcina za tretman bolesti. Prevencija je slična kao i kod ostalih tipova gripe gdje potrebno imati adekvatnu higijenu ruku, sigurnu prehranu i izbjegavati bliski kontakt sa svima koji pokazuju simptome respiratornih bolesti poput kašlja i kihanja.

### Pranje ruku
Centri za kontrolu i prevenciju bolesti preporučuju redovno pranje ruku sapunom najmanje 20 sekundi posebno nakon odlaska u toalet, prije jela, i nakon istresanja nosa, kašljanja ili kihanja. Ako sapun nije dostupan, onda se preporučuje bilo koje sredstvo za pranje ruku s najmanje 60% alkohola.

### Respiratorna higijena
Zdravstvena tijela preporučuju pojedincima da pokrivaju usta i nos maramicom tokom kašljanja ili kihanja (koju bi trebalo odmah odložiti), ili rukavom ako maramica nije dostupna.

Pojedincima koji mogu biti zaraženi savjetuje se nošenje hirurške maske. Maske za lice mogu ograničiti jačinu i put putovanja kapi koje se raspršuju tokom razgovora, kihanja i kašljanja. Svjetska zdravstvena organizacija je izdala najbolje prakse za upotrebu maski:

* Pažljivo stavite masku da prekrije usta i nos i vodite računa da ne postoje praznine između vašeg lica i maske.
* Izbegavajte dodirivanje maske dok je koristite; ako to radite, očistite ruke trljanjem ruku ili sapunom na bazi alkohola.
* Zamijenite masku novom ako je vlažna i ne koristite maske za jednokratnu upotrebu.
* Skinite masku sa stražnje strane (ne dodirujte prednju stranu maske); odbacite odmah u zatvoreni kantu; očistite ruke trljanjem ruku ili sapunom na bazi alkohola.

## Uzrok
Bolest je uzrokuje virus SARS-CoV-2 za koji se smatra da je životinjskog porijekla. Epidemiološka studija prvih 72.314 slučajeva je ustanovila mogućnost "kontinuiranog zajedničkog izvora" izbijanja epidemije u decembru 2019. koji se najčešće veže za veliku pijacu u Huananu gdje se prodaju razne vrste životinja. Prvo prenošenje s čovjeka na čovjeka je zabilježeno u januaru 2020. Pijaca koja se nalazila u neposrednoj blizini apartmanskih naselja, bila je jedna od najvećih u centralnoj Kini, a njen čitav zapadni dio je uglavnom služio za prodaju divljih životinja.

Higijena i uvjeti pod kojim je pijaca radila su bili nezadovoljavajući, gdje su mrtve i žive životinje držane u neposrednoj blizini. *[[The New York Times|New York Times]]* je u svom izvještaju napisao: "sanitacija je bila jadna, sa slabom ventilacijom i smećem koje se skupljalo na mokrim podovima" Još uvijek nije utvrđeno da je izbijanje epidemije novog koronavirusa započelo na pijaci u Wuhanu.

## Smrtnost
Do 23. februara 2020. potvrđeno je 2.468 smrtnih slučajeva. Većina pacijenata, njih oko 80% bili su stariji od 60 godina, a 75% je imalo već postojeće zdravstvene poteškoće uključujući kardiovaskularne bolesti i dijabetes. Postotak smrtnosti je između 1–3%.

Muškarci su imali stopu smrtnosti od 2,8%, a žene 1,7%. Kod pacijenata mlađih od 50 godina stopa smrtnosti nije veća od 0,5% dok je kod onih iznad 70 godina stopa iznosila preko 8%.

## Pandemija COVID-19

Izbijanje epidemije novog koronavirusa desilo se početkom decembra 2019. u glavnom gradu pokrajine Hubei u Wuhanu (Kina). Svjetska zdravstvena organizacija dala je novom virusu privremeni naziv 2019-nCoV i proglasila je vanrednu situaciju na globalnom nivou u vezi sa širenjem novog koronavirusa. Novi virus kasnije je dobio svoje službeno ime SARS-CoV-2. Nakon toga, započela je epidemija koja je zahvatila i druge dijelove Kine, a identificiraju se i slučajevi izvan Kine, u nekoliko zemalja Azije, ali i u Australiji, Evropi i Sjevernoj Americi. Prvi slučajevi u Evropi potvrđeni su u Francuskoj 24. januara 2020.

Svjetska zdravstvena organizacija proglasila je 11. marta 2020. pandemiju bolesti COVID-19 uzrokovanu novim koronavirusom SARS-CoV-2.

## Etimologija
COVID-19 je službeni naziv za koronavirusnu bolest koju izaziva virus SARS-CoV-2  (CO znači "corona", VI "virus", a D stoji za riječ "disease", što na engleskom jeziku znači bolest).

## Napomene

## Povezano

* Koronavirusi
* SARS
* MERS (bolest)

## Reference

## Vanjske veze
* COVID-19 – Zavod za javno zdravstvo FBiH
* Preporuke za ponašanje stanovništva s ciljem prevencije infekcije novim koronavirusom 
* Interaktivna mapa širenja zaraze za Evropske države