Janko Jovanović

**Janko Jovanović** (pseudonimi *Drenovski* i *Daskal*; 21. maja 1901 – 19. aprila 1939) je bio srpski komunista i poručnik u španskom građanskom ratu, streljan tokom Staljinove čistke u Moskvi.

## Biografija

Rođen je 1901. godine u Ravnju, kod Bogatića u Mačvi, u porodici zanatlije - kovača. Po zanimanju je bio učitelj. Bio je član SKOJ-a od njegovog osnivanja 1919. godine, a 1922. postao je član Komunističke partije Jugoslavije. Cela porodica učestvovala je u radničkom pokretu, te je on postao komunista pod uticajem oca i starijeg brata. Završio je učiteljsku školu u Šapcu 1922. godine, a potom je dobio službu u selu Drenovo kraj Velesa. 1923. i 1924. godinu proveo je na redovnom služenju vojnog roka. Prvo je obučavan za oficira, ali je potom zbog vršenja komunističke propagande degradiran na položaj običnog redova. Posle vojske je radio kao učitelj po manjim mestima u Makedoniji i Srbiji. 1927. godine je otpušten jer je delio komunističku literaturu učenicima, seljacima i drugim nastavnicima. Optužen je za uvredu kralja Aleksandra i komunističku propagandu, ali mu nije suđeno usled nedostatka dokaza.

Za vreme Šestojanuarske diktature, Jovanović dobija premeštaj u Bogatić, gde radi kao seoski učitelj. Povezuje se sa partijskom organizacijom i počinje da organizuje seljaštvo Mačve u okviru Komunističke partije. U leto 1932. godine, kada je formiran Sreski komitet KPJ za Mačvu, Jovanović je izabran za njegovog sekretara. U isto vreme organizuje oblasnu konferenciju KPJ. Partijska organizacija bila je povezana prvenstveno sa Simom Markovićem, što je, prema tvrdnjama Jovanovića, bila praktična, a ne ideološka odluka, jer je Marković bio jedini kontakt u uslovima diktature. U leto 1934. godine došlo je do partijske provale jer je Jovanović, tada član Okružnog komiteta, pokušavao da organizuje radničke demonstracije povodom dolaska kralja Aleksandra u Šabac. U septembru iste godine prisustvuje Pokrajinskoj konferenciji KPJ za Srbiju, na kojoj kritikuje rad Sime Markovića. Nedugo potom, napušta sve funkcije u Sreskom komitetu, pošto se seli u Beograd radi školovanja u Višoj pedagoškoj školi. 

1935. godine, nakon završene Visoke pedagoške škole i usled policijskih provala u Beogradu, upućen je od strane KPJ na školovanje u Moskvu. U Moskvi živi pod imenima **Dušan Drenovskij** i **Ivan Daskal**. Upisao je aspiranturu na Komunističkom univerzitetu nacionalnih manjina Zapada. Kada je on rasformiran, upućen je u Međunarodnu lenjinsku školu. 1936. godine, iz SSSR-a je među prvima otišao kao dobrovoljac u Španski građanski rat, da se bori protiv Frankovih nacionalističkih snaga. Bio je komandant mitraljeskog voda XI Internacionalne brigade. Tokom Bitke za Madrid, 27. decembra 1936. godine, izgubio je desnu ruku u borbi. Jovanovićev gubitak desne ruke opisao je detaljno očevidac, njegov saborac Mate Blažević:

U maju 1937. godine, teško ranjeni Jovanović vraćen je u Sovjetski Savez i radi kao šef Balkanskog odseka Kadrovskog odeljenja Kominterne. Njegovi izveštaji Kadrovskom odseku Kominterne predstavljaju značajan izvor za razumevanje dinamike represije unutar KPJ tokom Velike čistke. Blisko je sarađivao sa Kamilom Horvatinom, koji je od hapšenja Milana Gorkića u avgustu 1937. pa do sopstvenog hapšenja u februaru 1938. godine bio najozbiljniji kandidat za preuzimanje pozicije generalnog sekretara KPJ. U jesen 1938, Janko Jovanović je, zajedno sa Vladimirom Ćopićem i Josipom Brozom Titom radio na prevodu Staljinove knjige *Kratak kurs istorije [[Komunistička partija Sovjetskog Saveza|VKP(b)]]*.

Uhapšen je u moskovskom hotelu "Luks", u kom je živeo, 3. novembra 1938. Istog dana su uhapšeni i Vladimir Ćopić i Vilim Horvaj. Nakon višemesečnog isleđivanja, oni su odlukom Vojnog kolegijuma Vrhovnog suda SSSR osuđeni na smrt i skupa streljani u Moskvi 19. aprila 1939. godine. Georgi Dimitrov obratio se NKVD-u u februaru 1941. godine sa pismenom molbom da se slučaj Jovanovića revidira i da se Jovanović pusti na slobodu, ne znajući da je bio mrtav već skoro dve godine.

Janko Jovanović je rehabilitovan u SSSR-u 10. juna 1958. godine. Osnovna škola u Ravnju nosila je ime "Janko Jovanović Španac".

## Izvori

### Literatura
* 
* 
* 
* 
* 

## Povezano
* Jugosloveni u Španskom građanskom ratu
* KPJ tokom Velike čistke