Šulgan-Tašova pećina

**Šulgan-Tašova pećina**, poznata i kao Kapova pećina, (ruski - *Шульган-Таш* ili *Капова пещера*) je kraška pećina u Burzjanskom okrugu Republike Baškortostan, Rusija. Nalazi se na rijeci Belaja u istoimenom prirodnom rezervatu Šulgan-Taš (53.044 N, 57.064 E). Pećina je najpoznatija po svojim crtežima na stijenama praistorijskih ljudi iz paleolitskog doba. 

Od otkrića parijetalne umjetnosti u pećini Altamira na sjeveru Španije 1879. godine, pa sve do sredine 20. stoljeća, smatralo se da je paleolitska pećinska umjetnost fenomen ograničen na franko-kantabrijsku regiju zapadne Evrope. Međutim, 1959. godine, pećinska umjetnost iz paleolitskog doba otkrivena je u pećini Šulgan-Taš, više od 4000 km istočnije. Ova pećina, smještena na zapadnoj padini Uralskih planina, ostaje najistočnije pojavljivanje paleolitske pećinske umjetnosti poznato u današnjoj Evropi.

## Opis
U 2014. godini, ukupna dužina prolaza bila je 2.640 m, površina poda 20.200 m², zapremina 105.000 m³, a dubina 30 m. Pećina sadrži velike dvorane i duboke prostorije na dva nivoa. Paleolitska umjetnost prisutna je u četiri dvorane: Dvorana s kupolom, Dvorana znakova, Dvorana haosa na donjem spratu pećine i Dvorana slika na gornjem spratu. Slike je 1959. godine Aleksandar Riumin, zoolog Prirodnog rezervata. Arheolog Otto Bader, koji je došao da pregleda slike, shvatio je njihovu pravu prirodu i narednih 17 godina proveo proučavajući pećinu i njene slike.

### Flora i fauna
Istraživanje naučnika iz Laboratorije za mikologiju i mikrobiologiju Istraživačkog centra za sigurnost okoliša u Sankt Peterburgu Ruske akademije nauka pronašlo je u pećini mnoge fiziološke grupe bakterija: bakterije koje oksidiraju sumpor, sulfatno reducirajuće, nitrificirajuće, bakterije koje oksidiraju željezo i bakterije koje oksidiraju mangan.

Istraživanja su identifikovala 38 vrsta gljiva, iz 3 divizije i 13 rodova.

Pronađeni su valjkasti (*Nematoda*) i maločekinjasti crvi (*Oligochaeta*). Vjeruje se da crvi ulaze u pećinu kroz pukotine s površine. Također su pronađene školjke (*Bivalvia*), ostrakodi (*Ostracoda*), harpaktikoidni kopepodi (*Harpacticoida*) i repatkinje (*Collembola*).

Pronađena su dva reda paučnjaka: *Acariformes* (grinje) i *Parasitiformes* (parazitimorfne grinje).

Pronađene su tri porodice buba (*Coleoptera*): Carabidae, Leiodidae (Catopidae) i Staphylinidae (6 vrsta), dvije porodice dvokrilaca (Diptera): *Sciaridae* i *Mycetophilidae* (3 vrste).

## Istraživanja
Godine 1960. grupa moskovskih arheologa, predvođena Ottom Baderom, u kojoj su bili i geolozi V.A. Lider i G.A. Cibulkin započela je prvo arheološko istraživanje rastresitih sedimenata pećine. Arheološki nalazi nude uvid u umjetnički proces i domaći život njenih praistorijskih stanovnika. Tokom cijelog svog rada, Bader je otkrio više od 30 crteža. Crteži su očišćeni od kalcitne kore i blata, fotografisani i detaljno ispitani. Procijenjeno je da datiraju iz kasnog paleolitskog perioda. Glavni rezultat ovog dugog istraživanja bila je njegova knjiga *Kapova pećina: Paleolitsko slikarstvo* objavljena 1965. godine. Bader je vjerovao da svi crteži predstavljaju jedinstveni kompleks izveden u isto vrijeme.

Istraživači su iskopali dvije jame u Dvorani znakova. U jednoj od njih, koja je dosezala dubinu od 1,85 metara, otkrili su tragove drvenog uglja i čađi, fragmente kostiju, komad kore drveta i tamno obojenu lopaticu nepoznate životinje. U drugoj jami otkriveni su tragovi dvaju ložišta.

## Svjetska baština
Crteži na kamenu u pećini Šulgan Taš 2025. god. uvršteni su na listu UNESCO-ove svjetske baštine. Odluka je donešena na 47-om zasjedanju Komiteta za svjetsku baštinu od 6-16 jula 2025. god. u UNESCO-om sjedištu u Parizu. 

Slike prikazuju stepsku faunu - mamute, vunaste nosoroge, bizone, konje i baktrijsku kamilu - uz antropomorfne/zoomorfne figure, apstraktne znakove i više od 70 nefigurativnih slika koje predstavljaju geometrijske simbole (trouglovi, složeni (Kapovi) trapezoidi, linije, „ljestve“ itd.). Nalaze se 300 metara i dalje od ulaza, što nije tipično za pećinske crteže. Većina slika je napravljena crvenom okrom, ponekad s obrisom od ugljena.

Radiokarbonsko datiranje kulturnih slojeva pećine ukazuje na vremenski raspon - od otprilike 16.300 do 19.600 godina. Starost crteža, zasnovana na datiranju uranijumom i torijumom, smješta ih u period između otprilike 14.500 i 36.400 godina. Drugi metod datiranja zasniva se na proučavanju silikonskih stijena, stalagmite i kriogenog pećinskog kalcita (CCC16) kako bi se ograničili vremenski periode kada je tečna voda bila prisutna u pećini (temperature iznad nule) i kada su duboke unutrašnjosti pećina sadržavale mase leda (uslovi permafrosta). 

## Izvori