Dobrovoljačka antikomunistička milicija

**Dobrovoljačka antikomunistička milicija** (, skraćeno **MVAC**) je bila organizacija pomoćnih vojnih jedinica u sastavu Kraljevske italijanske vojske za borbu protiv partizanskih jedinica u okupiranoj Jugoslaviji tokom Drugog svetskog rata.

Početkom jeseni 1942. godine 6. armijski korpus u svojim divizijama imao oko 15 bataljona MVAC — 10.000 do 12.000 pušaka; od toga, muslimanski bataljon MVAC u 6. korpusu je imao oko 2000 pušaka. U 18. armijskom korpusu je bilo tada 5100 četnika Dinarske divizije. Ukupno je u sastavu svih divizija 2. talijanske armije krajem februara 1943. godine bilo 22.126 »dobrovoljaca«: 20.514 pravoslavnih, 832 katolika i 780 Muslimana.

Đujićeva Dinarska četnička divizija je bila jedna od najbrojnijih jedinica u sastavu italijanskih okupacionih trupa. Po podacima samog Đujića, sredinom ljeta 1942. imao je 12.240 »antikomunističkih dobrovoljaca«, i to: u Strmici 2400 (neposredna komanda Đujića), u Bosanskom Grahovu 2000 (Brane Bogunović), na Uilici i Dinari bosanskopetrovačkih četnika je bilo 500 (Mane Rokvić), na Otriću 1500 (Mirko Marić), u Pađenima 940 (Vlade Novaković), na Kosovu 4000 (Milan Miljević), u Topolju 100 (Nikola Berić), u Krupi 400 (Obrad Bijanko) i u Gračacu 600 (Dane Stanisavljević).

MVAC je imao dva tipa formacija: naoružane jedinice i naoružane seljake. Četnik je plaćan sa 200 lira, komandir odjeljenja sa 400, a voda grupe sa 800 lira. Njihove porodice su od Talijana primale po 7 kilograma brašna, 15 kilograma povrća, 3 kilograma zeleni, 0,3 litre ulja i 0,6 kilograma šećera svakog mjeseca.

Neki seljaci su prihvatili oružje od Italijana da ih ne bi fašisti internirali, kao i da bi dobijali sljedovanje hrane.

## Sastav

MVAC je u svojim redovima imao razne nacionalnosti koje su bile na teritoriji okupiranoj ili anekitranoj od strane Italije u Kraljevini Jugoslaviji, mahom Srbi i Hrvati, ali i Albanci, Crnogorci i Slovenci. Glavni lokalni pomagači fašističke Italije bili su četnici Draže Mihailovića.

## Formiranje, sastav i zadaci

MVAC je imala zadatak čuvanja pozadine i komunikacije kao i zaštitu italijanskog stanovništva od napada jedinica NOVJ i partizanskih odreda kao i borbu protiv istih. Antikomunističkim dobrovoljačka milicija je formalno uspostavljena italijansko-hrvatskim sporazumom Roata-Pavelić 19. juna 1942. godine. Sastojala se od pripadnika svih naroda koji su živeli na teritoriji pod italijanskom okupacijom u Kraljevini Jugoslaviji, bili su podeljeni po odredima shodno nacionalno-verskom sastavu.

Istinski zadaci i dužnosti MVAC bili su takvi da je MVAC korištenka kao produžena ruka fašističkog režima, i njena primana borba je bila ideološka protiv svih neprijatelja Italije kako ideoloških tako i vojnih.
Na samom bojnom polju korišteni su gotovo isključivo protiv snaga NOVJ uz politički pritisak i represalije na političke neistomišljenike, primarno na članove KPJ, dok gotovo uopšte nisu ratovali protiv drugih vojnih formacija.

U jednoj zabilješci o vojno-političkoj situaciji u Crnoj Gori, sastavljenoj u italijanskoj Vrhovnoj komandi 22. maja 1943. (dokument je parafirao general Vittorio Ambrosio), daje se konačna ocjena o namjeni, značaju i upotrebnoj vrijednosti MVAC iz ugla okupatora. U trenutku kada Nijemci inzistiraju na rasformiranju četnika, talijanski nadležni organi ukazuju na svrsishodnost daljnjeg angažiranja ovih jedinica, ali i na opasnost od njihova razoružavanja te posljedičnog pridruživanja partizanima, povlačeći analogiju sa Nedićevim kvislinškim formacijama:

## Odnos MVAC prema civilima i popularnost u narodu
Jedinice MVAC nikada ni u jednom narodu nisu uživale popularnost. U njihove redove primani su svi koji su to hteli bez obzira na poreklo, ličnost i moralne vrednosti. Civili su na MVAC gledali kao na direktne saradnike okupatora i imali su vrlo nisko mišljenje o njoj.

Sa druge strane Italijani su podržavali osionost nacionalno obojenih jedinica MVAC prema pripadnicima drugih naroda, štaviše oni su svoju politiku "Zavadi pa vladaj" dosledno sprovodili i prećutno podržavali zločine koje je MVAC činio prema pripadnicima drugih naroda. Tako su u isto vreme dopuštali Muslimanima iz MVAC da masakriraju Srpsko stanovništvo a u isto vreme dopuštali masakre Srpskih jedinica MVAC prema Muslimanskom stanovništvu. U isto vreme su naoružavali i opremali ustaše i Domobrane u NDH koji su masakrirali srpski narod i srpske MVAC koje su činili zločine prema Hrvatima.

Obostrane žalbe, uslovile su razdvajanje četa na okupiranom području na isključivo srpske i isključivo hrvatske jedinice MVAC. To nije smanjilo netrpeljivost, što će i Talijani uočiti, »jer su prilikom jedne akcije pročešljavanja jedinice jedne vjeroispovjesti opljačkale stanove pripadnika druge vjeroispovjesti«.

Odnos pripadnika NOVJ prema MVAC bio je krajnje negativan i smatrani su odanim slugama okupatora i zločincima, pa se mahom oni koji su bili pripadnici MVAC nisu više mogli vratiti u krajeve koji su oslobođeni i kasnije posle pada Italije prešli su na stranu Nemaca i uglavnom stradali u Sloveniji prilikom bega iz zemlje.

Ukratko, MVAC je bila jedna vrsta "domorodačkih" jedinica ili "kolonijalnih četa" poput onih koje su Evropske sile imale u svojim koloniajma i koje su popunjavali pripadnici lokalnog domorodačkog stanovništva.

## Jedinice
Tabela prikazuje sveukupnu snagu MVAC po jedinicama 

### Četnici (grko-pravoslavci)

Od 1941. godine lokalni sardnici italijanske vojske u okupiranim krajevima postojali su u Crnoj Gori, Bosni i Hercegovini i Lici, a od 1942. godine i u Dalmaciji. Prvi put su u Dalmaciji dobile naziv „Dobrovoljačka antikomunistička milicija“, naziv koji je kasnije prihvaćen za sve jedinice sastavljene od lokalnog stanovništva u italijanskoj okupacionoj vojsci na teritoriji Kraljevine Jugoslavije, reorganizacijom od juna 1942. godine kada se MVAC i zvanično formira.

Sporazumom Roata-Pavelić rešeno je statusno pitanje četničkih jedinica u NDH i one su pacifikovane na taj način što su pristupile MVAC - tako su "legalizovane" i praktično postale deo italijanske vojske. Već tokom juna 1942. godine oko 4.500 četnika u Crnoj Gori pristupilo je MVAC-u, a do 1943. godine bilo je ukupno 20.514 četnika na teritoriji Nezavisne Države Hrvatske.

### Slovenci (katolici)

6. avgusta 1942. godine već postojeće pomoćne kvislinške jedinice u Sloveniji brojale su 7.000 pripadnika, takozvana "Gradska straža" i "Seoska straža" (ital. *Guarda Civica*; slov. *Vaška straža*) kao i druge, sastavljene od Slovenaca po osnovu partijske pripadnosti katoličkim političkim partijama u Sloveniji. Stavljene su pod jedinstvenu komandu i sastav MVAC.

### Muslimani
Postojala je i muslimanska jedinica u sastavu MVAC, takozvani "Muslimanski MVAC" snage 780 ljudi, muslimana iz Mostara i okoline pod komandom Ismeta Popovca koji je bio saradnik Italijana od 1942. godine, ali su ubrzo uništene u borbi.

### Hrvati i Italijani (katolici)
Italijani i Hrvati su bili formirani u jedan bataljon koji je nosio naziv - 20. bataljon odreda MVAC "Zadar" i sastojali su se od lokalnog katoličkog stanovništva.

## Jedinice i označavanje

Italijani su u sklopu svoje ekspanzinonističke politike odbijali da nacionalno imenuju odrede u sastavu MVAC, pa su to učinili na osnovu verskog sastava. Tako Srbi ni Hrvati nisu nikada nazivani svojim imenom, već su bili označavani kao "pravoslavci" ili "katolici", a tako su se zvale i njihove jedinice.

Italijani su usvojili osnovni naziv za primarne jedinice MVAC - "bande" što je u italijanskoj istoriografiji označavalo odrede neregularnih jedinica, ili pomoćnih jedinica. Naziv "banda" je potom posle rata ostao u upotrebi označavajući ostatke razbijenih vojnih formacija na tlu Jugoslavije. Tako su se jedinice MVAC nazivale "Bande V. A. C." ili "Odredi antikomunističkih dobrovoljaca" (V. A. C. skraćenica za anti-komunistički dobrovoljac). "Bande V. A. C." bile su pod direktnom komandom italijanske okupacione 2. armije koja je bila zadužen za okupaciju priobalja i doobalja Kraljevine Jugoslavije. Odredi V. A. C. bili su pod komandom italijanskih korpusa, 6. i 18. i svaka "Banda" bial je pridodata jednom korpusu.

Jedna "Banda" sastojala se od bataljona podeljenih po verskoj osnovi.
Svaki Italijanski korpus imao je po najmanje jedan MVAC odred:
* 5. korpus (V Corpo d'Armata):
** MVAC "Lika" 1,500-2.000 ljudi
* 18. korpus (XVIII Corpo d'Armata):
** MVAC "Dinara", 5000 ljudi, "grko-pravoslavaca" u okolini Knina. To je bila legalizovana četnička Dinarska divizija Momčila Đujića
** MVAC "Zara" (Zadar) sastojao se od 8 bataljona, 6 "Katoličkih" i dva "grko-pravoslavna"
* 6. korpus (VI Corpo d'Armata)
** MVAC "Hercegovina" 6,000-8.000 ljudi

Postojala je i pomorska formacija pod komandom kraljevske mornarice - Banda broj 9 "Morska" od Srba i Italijana, lokalnog stanovništva iz Dalmacije koja je bila pridodata bataljonu italijanskih marinaca "San Marko"

Italijanska filozofija je bila da se MVAC formira tako da se sastoji od 2/3 Srba i 1/3 Hrvata/Italijana. Ta teorija se oslanjala an to da su Srbi imali daleko razvijeniji borbeni duh.
Jedan od najvažnijih elemenata kod etničke podele bio je i Momčilo Đujić "pop vatra" koji je bio srce i duša MVAC odreda.

## MVAC "Zara" (Zadar)

Na kraju juna 1942. godine sastankom komande 158. pešadijske divizije "Zara" i četničkog komandanta Ilije Trifunovića-Birčanina formirana su dva bataljona sastavljena od njegovih četnika i drugih naroda. Na čelu jedinice MVAC "Zara" bio je pukovnik Eugenio Mora. U početku se sastojao od dva bataljona sa ukupno 8 regularnih i jedne "mornaričke" bande - ukupne snage 1,500 ljudi, svaki sa po 100-250 ljudi:

Bataljoni:
* 20. "Grko-Pravoslavni"
* 21. "Katolički"

Bande su bile pod zajedničkom italijanskom komandom dok je 9. Banda bila sastavljena od dalmatinskih Italijana i delom Srba i delovala je samostalno. Nosila je uniforme Italijanske mornarice.
Ostale bande nosile su zaplenjene uniforme Jugoslovenske Kraljevske vojske. Na glavama su imali seljačke kape: narandžaste boje za Srbe (Grko-Pravoslavni) i crvene za Italijane (Katolike).
Komandanti bandi su bili italijanski oficiri dok su komandiri odreda bili Srbi. Naoružanje se sastojalo od zaplenjenog jugoslovenskog naoružanja: puške Mauzer sistema M-24 7,9&nbsp;mm, ručke bombe i mitraljezi "Hočkis".
Nakon izlaska iz Italije iz rata, 8. septembra 1943, većina vojnika MVAC "Zara" je raspuštena. Neki su ostali lojalni Nemcima.

## Borbena dejstva
Odredi MVAC su imali veoma dobrar borbeni učinak, prvenstveno tokom 1942. godine kada su formirani i to prvenstveno u borbi protiv snaga partizanskih jedinica. Međutim, usled nacionalno-verske podvojenosti desili su se i masakri lokalnog stanovništva drugih nacionalnosti pod optužbom da su saradnici "komunista", posebno u operaciji "Alfa".

## Razni zločini
Vojnici u službi okupatora su često bili bezobzirni prema stanovništvu. Postoje brojna svedočanstva o divljaštvima MVAC četnika »koja su bez razloga počinili na stanovnicima, pri čemu nisu pravili razlike da li je netko zaslužan, ravnodušan ili nepodoban«. Na takvo ponašanje su se žalili i njihovi gospodari. Jedan talijanski oficir piše: »Prilikom ovih akcija, naročito pripadnici dobrovoljačkih antikomunističkih četa, ponašali su se na zaista nedozvoljen i nečasan način, koji ne dolikuje dobrom imenu Italije u čijoj se oni službi nalaze ... Nisu se čak ustručavali da obiju kašice milostinje u crkvama.«

## Literatura
* 
* 
* Eric Gobetti: "L' occupazione allegra. Gli italiani in Jugoslavia (1941-1943)", Carocci, 2007, pagine 260; , 
* I rapporti italo-sloveni / Periodo 1941-1945, Documento ufficiale della Commissione Storica Italo-Slovena (3 ) Associazione Nazionale Venezia Giulia e Dalmazia - Trieste 
* Scotti, Giacomo: "Juris, juris! All'attacco!: la guerriglia partigiana ai confini orientali d'Italia 1943-1945", Milano, Mursia c1984, 351 p., [48] p. di tav. : fot. ; 21&nbsp;cm
* Scotti, Giacomo: "I disertori : le scelte dei militari italiani sul fronte Jugoslavo prima dell'8 settembre", Milano, Mursia 1980, 303 p. : ill., tav. ; 21&nbsp;cm.
* Scotti, Giacomo e Viazzi, Luciano: "Le aquile delle montagne nere: storia dell'occupazione e della guerra italiana in Montenegro 1941-1943", Milano, Mursia c1987, 477 p. : ill., tav. ; 21&nbsp;cm.
* Scotti, Giacomo e Viazzi, Luciano: "L'inutile vittoria : la tragica esperienza delle truppe italiane in Montenegro 1941-1942", Milano, Mursia c1989, 503 p. : tav. ; 21&nbsp;cm.

## Reference

## Povezano
* Prostovoljna protikomunistična milica
* Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom
* Italijanske jedinice u Jugoslaviji u Drugom svetskom ratu

## Vanjske veze
* Jugoslavija u ratu 8 - 6/7 NDH - Ustaška revolucija: (Uloga Italijana u zaštiti Srba od ustaškog genocida)