Karlizam

**Karlizam** (španjolski: Carlismo) bio je španjolski ultrakonzervativni politički pokret nastao 1820-ih iz kog se rodila ekstremno klerikalna partija a 1827. i paravojne formacije.

Karlizam je bio tradicionalistički i apsolutistički pokret, stupovi njegove ideologije bili su obrana monarhije i katolicizam. 
Pokret je bio aktivan sve do pada Francova režima sredinom 1970-ih. Karlizam je gotovo čitav vijek i pol sudjelovao u oružanim pobunama i bio dio španjolske političke scene.

Po historičarima Karlizam je nastao kao odgovor na liberalizam, vođen od najkonzervativnijih slojeva španjolskog društva.
## Karakteristike i historija

Ličnost oko koje se pokret okupio 1830-ih bio je mlađi brat kralja Fernanda VII Carlos María Isidro de Borbón (**Don Carlos**). Ambiciozni Don Carlos tražio je od svog brata pravo da ga on naslijedi. On je negirao zakonitost Pragmatične sankcije - Karlosa IV iz 1789., koju je Fernando VII iskoristio da osigura nasljedstvo na krunu svojoj tad maloljetnoj kćeri Isabell, rođenoj 1830.

Umjesto tog - Karlisti su se pozvali na Salijski zakonik o nasleđivanja, koji je u Španjolsku uveo Felipe V 1713., on je ženama zabranjivao da budu prijestolonasljednici.

Stvarni uzrok ipak je bilo nešto drugo - Fernando VII se zalagao za reforme po uzoru na one nakon Francuske revolucije, dok je njegov brat Don Carlos branio je privilegije aristokracije i Katoličke crkve.

Kad je Isabell II konačno zasjela na tron, Karlisti su počeli raditi na tom da je sruše.

Spor oko sukcesije i oko ideologija u pozadini doveo je do Prvog karlističkog rata (1833.-39.) u kom su Karlisti poraženi. Taj rat ostavio je iza sebe oko 200 000 mrtvih.

Tokom 19. vijeka Karlisti su često pribjegavali oružanim pobunama kao što je bio Drugi karlistički rat i neuspjeli pokušaj vojnog udara 1860., Drugi karlistički rat (1872. - 1876.) 
se odvijao u turbulentna vremena nakon svrgavanja Isabell II - 1868. Posljednji Treći karlistički rat izbio je 1872. i trajao do 1876.

Stanje se smirilo nakon restauracije monarhije i ustoličenja Isabellinog sina Alfonsa XII 1874., pa je Karlistima pala popularnost.

Ponovno su digli glavu nakon ponižavajućih poraza u Špansko-američkom ratu, pa su se ponovno latili oružane pobune (1900.-02.)

Historiju pokreta nakon 1880-ih karakterizira niz sukoba između onih koji su se zalagali za suradnju sa drugim katoličkim partijama koje su prihvatile okvir parlamentarnog liberalizma (ili sa partijama koje su bile u opoziciji prema centralnoj vladi) i onih koji su to sa gnušanjem odbacivali jer bi to značilo odustajanje od principa. Ovi drugi su 1918. pod vodstvom Juana Vázqueza de Mella osnovali *Tradicionalističku partiju* (Partido Católico Tradicionalista), koja je kasnije postala 
glavni promotor Karlizma.
General Francisco Franco spojio je 1937. Tradicionalističku partiju sa Falangom.

Tokom svoje historije Karlistički pokret bio je poznat i kao *Karlistička [[partija]]* (Partido Carlista), *Zajednica Tradicionalista* (Comunión Tradicionalista) i *Katolička Monarhistička Zajednica* (Comunión Católico-Monárquica).

Moto Karlista bio je *Bog, domovina, kralj*, vremenom su dodali još i riječ *Fueros*, a ona je označavala stara feudalna prava i privilegije.

Karlisti su na svom početku imali za himnu -*Marcha (Koračnicu) de Don Carlos*. To je od 1930. promijenjeno pa je nova himna postala *Marcha de Oriamendi*, pjesma koja je ime dobila po brdu na kom se 1837. za Prvog karlističkog rata odvila bitka. 
U vrijeme Španjolskog građanskog rata to je bila himna karlističke paravojne formacije - *Requeté*. Ta organizacija osnovana početkom 20. vijeka imala je preko 60 000 dobrovoljaca.

## Reference

## Vanjske veze

* ''Definición de carlismo''