Realizam (umetnost)

**Realizam** (termin potiče iz latinskog jezika *res* – stvar, *realis* – stvaran, predmetan) je višeznačan pojam koji se javlja u umetnosti, književnosti i slikarstvu, filozofiji.

## Realizam u književnosti

U nauci o književnosti javlja se u više značenja.

Kao književnoistorijski tipološki pojam označava:. 
* književni i umetnički pravac koji nastoji da stvarnost prikazuje verno, bez strasti, objektivno i bezlično,
* stilsku formaciju, odnosno književnoistorijsku celinu kao nadindividualno i nadnacionalno stilsko jedinstvo,
* književnu epohu u kojoj dominira pravac realizma između tridesetih i devedesetih godina 19. veka.

Kao vanvremena kategorija, realizam označava:
* književni metod, (kompleks postupaka, izražajnih sredstava i umetničkih afiniteta), koji se javlja u svim književnostima od antike do danas. Realistički metod označava književnost koja prikazuje stvarnost kakva jeste, ali i kakva je moguća prema zakonu verovatnoće i nužnosti, odnosno književnost koja je uverljiva u odnosu prema objektivnoj stvarnosti.

## Realizam u slikarstvu

Krupne ekonomske i društvene promene te razvoj pozitivizma uzrokovao je novu ulogu umetnosti - odražavanje društvene stvarnosti. Novi pogledi na umetnost primenjeni na slikarstvo značili su da slikari imaju u zadatak da prikazuju savremeni svet i život, odbacujući religijsku, mitološku i alegorijsku tematiku. Najveći predstavnik realističkog slikarstva Gistav Kurbe izrazio je ove težnje sledećim rečima: „Ne slikam anđele, jer ih ne vidim.“ Realizam u slikarstvu donosi nove teme i motive (društvena nepravda koju trpe radnici i seljaci) dok je realistička obrada bila poznata i ranije u španskom i holandskom slikarstvu.

U Evropi realizam nije uneo mnogo promena- ono što je novo jeste stav umetnika ukoliko je on bio angažovan. Kurbe je bio angažovan i kod njega se realizam pojavljuje kao vrhovni princip koji je ostvaren na temelju studija prirode. Još u punom jeku romanticizma pod uticajem engleskih pejzažista uglavnom Džona Kanstabla formira se grupa mlađih slikara umetnika koji u Barbizonu formiraju 1830. umetničku koloniju koja je posvećena slikanju pejzaža. Njih predvodi Teodor Ruso i kod njih tek naslućujemo realizam. Žan Batist Koro ostvaruje poetizovani pejzaž. Onore Domije objavljuje karikature protiv kralja i zbog njih provodi šest meseci u zatvoru kao i Žan Fransoa Mile. Onore Domje bio je najveći karikaturist onoga doba. Karikature su mu donosile teškoće i s njima je on išao u samu bit stvari. Bio je dobar slikar i kasnije se sve više posvećuje slikarstvu. U stanju je da sažima i uopštava on je sintetičar i umeo je da bude blizak idejama koje su se pojavljivale u kraj 19. veka. Umetnik teži da izrazi adekvatnu boju koju vidi u prirodi. Umetnici se drže klasičnih proporcija ljudskog tela sve do toga vremena i o novim elementima možemo govoriti tek od pravaca koji su nastali početkom 20. veka.

Najznačajniji predstavnici realizma u slikarstvu su Gistav Kurbe, Ilja Rjepin, a sa prostora bivše Jugoslavije Paja Jovanović, Uroš Predić, Đorđe Krstić, Vlaho Bukovac i braća Šubić.

## Realizam u filozofiji

U filozofiji pojam realizam se koristi različito. 
 
U raspravi o univerzalijama realizam označava gledište koje je nasuprot nominalizmu. Pojam univerzalije (od latinskog *universalis* sa značenjem "ono što pripada svemu") odnosi se na pojmove vrste, rod i klasa. Njemu su suprotni pojmovi partikularija i individua. Platon je za označavanje univerzalije koristio reči *eidos* ili ideja. Aristotel je koristio reč *to katholon*. Problem nastaje kada se pitamo kakav je ontološki status univerzalija, odnosno, kakav je njihov status u stvarnosti. Filozof realista smatra da one postoje izvan duha. Za konceptualistu univerzalija ima stvarnost samo u duhu, a za nominalistu univerzalija je samo ime, i ne postoji ni u duhu ni izvan njega. Dakle, za filozofa realistu univerzalija ima izvesnu stvarnost, postoji, izvan duha. Platon se smatra apsolutnim realistom. Po njemu ideje ili univerzalije postoje nezavisno od bilo čega u svetu, one imaju vlastito carstvo i zapravo su uzori prema kojima su stvorene pojedinačne stvari. Aristotel se smatra umerenim realistom. Na poziciji realizma u vezi sa univerzalijama su Plotin, Porfirije, sv. Avgustin, Erigena, Anselmo, Toma Akvinski, Hegel. Rasel, Mur.

Drugo značenje realizma javlja se u vezi sa problemom nezavisnosti spoljašnjeg sveta. U tom slučaju realizam označava gledište suprotno idealizmu. Novo značenje realizma odnosilo se na gledište prema kome znanje postoji nezavisno od naše svesti.

## Realizam u hrišćanstvu

Bilo koji vid uverenja koji je oprezan po pitanju razmišljanja i ukorenjen u trezvenoj činjenici. U ovom smislu, hrišćanstvo tvrdi da je realistično jer nije zasnovano na apstraktnom teoretisanju ili simboličkim mitovima, već na istorijskim činjenicama za koje se pouzdano zna vreme i tiče se konkretnih činjenica ljudskog iskustva. Tako L. Labertonijer (L. Laberthonnière) suprotstavlja „hrišćanski relizam“ „grčkom idealizmu“.

## Literatura
* Aleksandar Flaker, *[[Stilske formacije, delo Aleksandra Flakera|Stilske formacije]]*, Zagreb
* Sava Penčić, *[[Realizam, delo Save Penčića|Realizam]]*, Cetinje
* *[[O realizmu, delo priredo Sveta Lukić|O realizmu]]*, Beograd, 1968. Priredio Sveta Lukić
* Dušan Ivanić, Srpski realizam, Novi Sad
* Roger Garaudy, O realizmu bez obala, Zagreb
* Erich Auerbach, Mimesis (Prikazivanje stvarnosti u zapadnoj književnosti), Beograd

## Vanjske veze