Iradž Afšar

**Iradž Afšar** (; Teheran, 8. 10. 1925. – Teheran, 9. 3. 2011), iranski historičar, bibliotekar, iranist, autor i profesor. Jedan je od najproduktivnijih stručnjaka iranskih studija i autor više stotina članaka, osvrta, recenzija i knjiga. Puna lista njegovih radova objavljena je 2003. i sadrži čak 161 stranicu.

## Biografija
Afšar je rođen 1925. u Teheranu, kao sin Mahmuda Afšara i Nosrat Barazande. Njegov otac, istaknuti intelektualac porijeklom iz Jazda, ostao je upamćen po osnivanju Dar al-Fonuna, časopisa *[[Ajande (časopis)|Ajande]]* i zaklade za promociju perzijskog jezika. Godine 1945. vjenčao se s Šajeste Afšarije koja mu je rodila četiri sina (Babaka, Bahrama, Kušijara i Araša). Nakon što je završio visoku školu Firuz Bahram, studirao je pravo na Univerzitetu u Teheranu i diplomirao 1949. na temu iranskih manjina, a potom se zaposlio kao predavač perzijskog na visokim školama Šaraf i Iranšaher. Godinu dana kasnije na preporuku dr. M. Sabe zaposlio se kao bibliotekar na Pravnom fakultetu Univerziteta u Teheranu.

Istovremeno, Afšar je nastavio očevim stopama i uređivao *Ajande* (1944–1946) odnosno vodio porodičnu zakladu, a naročito se istaknuo u organiziranju ceremonija i pozivanju raznih uglednih iranista da posjete Iran, prime nagrade i održe stručna predavanja. Među takvim inozemnim stručnjacima bili su N. Ahmed (profesor perzijskog s Muslimanskog univerziteta u Aligarhu), R. N. Frye (profesor iranistike s Univerziteta Harvard), J. T. P. de Bruijn (profesor perzijske književnosti s Univerziteta u Leidenu), ali i domaći naučnici kao M. Sotude.

Afšar se izdavanju knjiga posvetio ranih 1950-ih kada je objavio *Firdus al-Moršedija fi Asarar al-Samadija* od Mahmuda ibn Osmana. Godine 1953. M. Movakar je zatražio od njega da uređuje časopis *Mehr*, a približno u isto vrijeme zajedno s M.-T. Danešpažuhom, A. Zarjabom, M. Sotudeom i M. Mokarabijem pokrenuo je *Farhang-e Iranzamin*, časopis koji se fokusirao na izdavanje rukopisa teza i kratkih knjiga. Afšar je bio jedan od glavnih urednika ove važne publikacije, izdavane sve do njegove smrti (zaključno sa 27. brojem), u kojoj su objavljeni brojni njegovi književni i naučni osvrti. Dr. P. Hanlari pozvao je Afšara 1954. da uređuje časopis *Sohan*, a godinu dana kasnije na zahtjev H. Sanatizadea prihvatio se i uređivanja *Ketabha-je Maha*, časopisa Perzijskog izdavačkog društva.

Za vrijeme boravka E. Jaršatera na predavanju u Sjedinjenim Državama (1956. i 1958), Afšar je upravljao Institutom za prevođenje i izdavaštvo (*Bongah-e Tardžome va Našr-e Ketab*, akr. BTNK), stekavši već u to vrijeme reputaciju vrsnog učenjaka s iskustvom u različitim disciplinama. Godine 1957. u Francuskoj je pohađao jednogodišnji tečaj UNESCO-a o bibliotekarstvu i nakon toga postao gorljivim zagovornikom bibliotekarske nauke, a iste godine zajedno s E. Jaršaterom, A.-H. Zarinkubom i M. Mokarabijem pokrenuo je *Rahnama-je Ketab* (dosl. Vodič za knjige), časopis za recenzije knjiga. Ova publikacija ubrzo je pridružena Iranskom društvu za knjige i Afšar se profilirao kao glavni odgovorni, objavljujući osvrte o perzijskom jeziku, rukopisima i kadžarskom Iranu, te o novoizdanim knjigama.

Od 1957. Afšar je u suradnji s Iranskim društvom za knjige pokrenuo godišnju izložbu knjiga na perzijskom i bio njen glavni organizator sljedećih šest godina, sve dok je nisu preuzele vladine agencije. Godinu dana kasnije počeo je držati tečajeve o bibliotekarstvu na teheranskom Učiteljskom fakultetu, na temelju čega je 1961. postavljen na poziciju čelnika biblioteke navedene institucije, a sljedeće godine imenovan je i direktorom Nacionalne biblioteke. Za vrijeme obnašanja ove funkcije posvetio se raznim pothvatima, uključujući indeksiranju rukopisa. Od 1965. do 1979. imenovan je čelnikom centralne biblioteke Univerziteta u Teheranu odnosno njenog dokumentacijskog centra, prilikom čega je intenzivno radio na prikupljanju raznih perzijskih manuskripta od Turske do Indije.

Godine 1961. Afšar je počeo s izdavanjem prvog toma *Index Iranicusa*, inovativnog kataloga sa svim detaljima o iranističkim člancima na perzijskom jeziku, a za njegovog života publicirano je još šest tomova. Nakon što je 1979. ugašen *Rahnama-je Ketab*, Afšar je odmah oživio *[[Ajande (časopis)|Ajande]]* i nastavio s objavljivanjem sličnog sadržaja. Časopis je naposljetku raspušten 1993. kada se Afšar morao posvetiti drugim publikacijama i istraživačkim radovima. Bez obzira, njegova naučna publika nije ostala uskraćena novim iranističkim osvrtima s obzirom da je pisao *Tazeha va Pareha-je Iranšenasi* (dosl. Malčice iranskih studija) i doprinosio za časopise *Kelk* i *Buhara*, uređivane od strane A. Dehbašija. U ovoj seriji Afšar je pisao recenzije i informirao čitatelje o novim međunarodnim publikacijama o iranistici. Afšar je svojevremeno najavio da će serija *Tazeha va Pareha-je Iranšenasi* biti izdana kao zasebna publikacija.

Nakon smrti M.-T. Danešpažuha 1996. godine, Afšar se pozicionirao kao glavni autoritet za perzijske manuskripte. Bio je veoma vezan uz Jazd, grad iz kojeg njegova porodica vuče porijeklo, zbog čega je objavio knjige *Jazdname* i *Jadgarha-je Jazd*. Također, pisao je i o proslavljenom učenjaku M. Kazviniju, kadžarskom historičaru Etemad al-Saltani, ambasadoru H. Takizadeu, memoarima M. Mosadeka, političkim pismima A.-A. Dehhode, itd. Zajedno s Sotudeom, Zarjabom, Šafi-Kadkanijem i Purdavudom često je putovao po historijskim lokalitetima i naseljima diljem Irana, prikupljajući zabilješke o znamenitostima i starim natpisima. Osim na Univerzitetu u Teheranu, radio je i na inozemnim institucijama poput američkog Univerziteta Harvard (1966), švicarskog Univerziteta u Bernu (1989), te austrijske Nacionalne biblioteke (1998) i Državnog arhiva u Beču (2003).

Afšar je bio član više naučnih društava, pomagao je u osnivanju brojnih istraživačkih institucija, a organizirao je i brojne naučne konferencije. U njegovu čast izdana su dva festschrifta – *Iran and Iranian Studies: Essays in Honor of Iraj Afshar* (Princeton, 1998) na engleskom jeziku i *Ardžname-je Iradž* (2 toma, Teheran, 1998). Godine 2005. Međunarodno društvo za iranske studije () odlučilo je dodijeliti nagradu za životno djelo dvojici iranista, jednom iranskom odnosno jednom neiranskom, a odabir onog prvog bio je unaprijed jasan – Iradž Afšar. Univerzitet u Edinburghu namjeravao ga je u septembru 2011. nagraditi i počasnim doktoratom, no umro je u teheranskoj bolnici Džam 9. marta iste godine.

## Opus
Djelomična lista monografija:
* *Firdus al-Moršedija fi Asarar al-Samadija* (Mahmud ibn Osman), Tehran: Tahuri, 1954
* *Jadaštha-je Kazvini* (5 tomova), Tehran: Danešgah-e Tehran, 1960–1968
* *Džame-je Mofidi* (Muhamed Mofid Mustavfi), Tehran: Ketabfruši-je Asadi, 1961
* *Iskandername*, Tehran: Bongah-e Tardžome va Našr-e Ketab, 1964
* *Ruzname-je Haterat-e Etemad al-Saltane*, Tehran: Amir Kabir, 1966
* *Jadgarha-je Jazd*, Tehran: Andžuman-e Asar va Mufahir-e Farangi, 1968–1975
* *Nameha-je Kazvini be Takizade*, Tehran: Entišarat-e Džavidan, 1974
* *Nameha-je sijasi-je Dehhoda*, Tehran: Ruzbehan, 1979
* *Haterat va ta'alomat-e doktor Muhamed Mosadek*, Tehran: Entišarat-e Elmi, 1986
* *Zendegi-je Tufani: haterat-e sajed Hasan Takizade*, Los Angeles; Costa Mesa: Arash Afshar; Mazda Publishers, 1990
* *Jazdname*, Tehran: Farhang-e Iranzamin, 1992
* *Nameha-je Landan: az davran-e sefarat-e Takizade dar Engelestan*, Tehran: Farzan, 1996, 
* *Nameha-je Tabriz: az Tekat al-Islam be Mostašar al-Dovle dar ruzgar-e mašrutijat*, Tehran: Farzan, 1999, 

## Reference

## Vanjske veze

*  ''Iraj Afshar (1925-2011)'', Encyclopædia Iranica
*  ''Iranian scholar Iraj Afshar dies at 85'', Tehran Times (12. 3. 2011)