Edisonada

**Edisonada** je žanr fiktivnih priča o briljantnom mladom izumitelju i njegovim izumima, od kojih bi se mnogi danas klasifikovali kao naučna fantastika. Taj podžanr je nastao u viktorijanskom i edvardijanskom dobu i dostigao je vrhunac popularnosti krajem 19. i početkom 20. vijeka. Drugi srodni termini za fikciju ovog tipa uključuju naučne romanse. Termin su uveli 1993. godine John Clute u svojoj i Peter Nicholls knjizi *[[The Encyclopedia of Science Fiction|Enciklopedija naučne fantastike]]*. To je eponim, nazvan po poznatom izumitelju Thomasu Edisonu, nastao na isti način na koji je termin "Robinzonada" nastao od *[[Robinson Crusoe|Robinsona Crusoea]]*.

## Historija
Obično prvo objavljene u jeftino štampanim romanima za 10 centi, većina takvih priča napisana je kako bi se svidjele mladim dječacima. Formula edisonade nastala je kao rezultat fascinacije inženjerstvom i tehnologijom koja se pojavila krajem 19. stoljeća i derivat je postojeće formule robinzonade.

Clute definira tu riječ u svojoj knjizi:

Kako se ovdje koristi, termin "edisonada" - izveden od Thomasa Alve Edisona (1847–1931) na isti način na koji je "robinzonada" izvedena od Robinsona Crusoea - može se shvatiti kao opis bilo koje priče koja prikazuje mladog američkog muškog izumitelja, junaka, koji koristi svoju domišljatost da se izvuče iz teških situacija i koji se na taj način spašava od stranih tlačitelja.

i on ju ponovo definira u kolumni koja se odnosi na "Plutonski teror" (en. "The Plutonian Terror") Jacka Williamsona napisan 1933. godine:

To je edisonada, paradigmatska vrsta naučne fantastike u kojoj hrabri mladi izumitelj stvara alat ili oružje (ili oboje) koje mu omogućava da spasi djevojku i svoju naciju (Ameriku) i svijet od neke prijetnje, bilo da su to stranci, zli naučnici ili vanzemaljci; i dobija djevojku; i obogaćuje se.

Jedna od čestih tema u edisonadama bilo je istraživanje malo poznatih, "neukroćenih" dijelova svijeta. U toj mjeri, priče su odražavale tadašnje doba istraživanja i kolonizacije velikih razmjera.

## Primjeri
* Najraniji primjer žanra, kako je izražen u književnosti za mlade, smatra se djelo *[[The Steam Man of the Prairies|Parobrod s prerija]]* Edwarda S. Ellisa (1868), u kojem se pojavljuje izmišljeni izumitelj Johnny Brainerd.
* Serija o Franku Readeu prvi put se pojavila 1876. godine, a napisao ju je Harold Cohen (1854–1927) pod pseudonimima Harry Enton i "Noname". Prva je bila "Frank Reade i njegov parobrod s ravnica". Nakon četiri naslova, serija je nastavljena kao avanture Franka Readea Jr., koje je napisao vrlo produktivni autor dječje književnosti Luis Senarens kao "Noname".
* U romanu Augustea Villiersa de l'Isle-Adama iz 1886. godine, *[[L'Ève future |Buduća Eva]]*, Thomas Edison dobija zadatak da konstruiše ženskog androida.
* Serija priča u kojima se pojavljuje "Tom Edison, Jr." autora Philipa Readea objavljena je između 1891. i 1892. godine. Priča "Tom Edisonova električna mazga, ili, Hrkljivo čudo ravnica" (1892) je parodija ranije serije o Franku Readeu.
* Serijal o Jacku Wrightu kreirao je i napisao Luis Senarens. Lik se prvi put pojavio 1891. godine i bio je tema 121 priče.
* Sam Thomas Edison bio je glavni lik u djelu *[[Edison's Conquest of Mars]]* autora Garretta P. Servissa (1898), nastavku djela *Fighters from Mars* (u obliku osvetničke fantazije), neautoriziranoj i izmijenjenoj adaptaciji Wellsovog djela *[[The War of the Worlds|Rat svjetova]]*. Još jedan stvarni i poznati izumitelj koji se pojavio u jednoj od priča bio je Nikola Tesla u djelu *To Mars With Tesla*; ili, the *Mistery of the Hidden World*.http://www.teslasociety.com/marswithtesla.htm
* Pet priča o liku iz Edisonovog romana po imenu Electric Bob objavljeno je 1893. godine, a napisao ih je Robert T. Toombs, što je žanru dodalo dašak duhovitosti i neobičnosti.
* Originalna serija dječjih romana Toma Swifta nastavak je tog žanra u dječjim romanima koji su uslijedili nakon jeftino štampanih romana.
* Ševa svemira, koja se smatra prvom svemirskom operom, počinje kao edisonada prije prelaska u žanr romana.
* *A Pause in Space-Time* autora naučne fantastike Laurencea Dahnersa moderna je edisonada o siromašnom, ali matematički briljantnom studentu koji izumljuje način da zaustavi vrijeme u malim, prenosivim dijelovima svemira.

## Povezano
* Thomas Edison u popularnoj kulturi
* Ludi naučnik, sličan koncept koji predstavlja lika koji je brilijantan naučnik sa izopačenim umom

## Reference


## Vanjske poveznice
* Past Masters: Mars, the Amply Read Planet, autor Bud Webster
* The Huge Hunter; or, the Steam Man of the Prairies