Rani radovi (film)

***Rani radovi*** je jugoslovenski crno-beli igrani film snimljen 1969. godine u režiji Želimira Žilnika poznat kao jedno od međunarodno najuspešnijih ostvarenja jugoslovenske kinematografije, ali i svojevrsni vrhunac Crnog talasa, inspirisan studentskim demonstracijama u Jugoslaviji 1968. godine. Dobio je Zlatnog medveda na 19. Berlinskom međunarodnom filmskom festivalu 1969. godine.

## Radnja
Film izlaže priču mladih učesnika studentskih demonstracija 1968. u Beogradu: tri mladića i devojke Jugoslave, koji se suprostavljaju malograđanskoj rutini svakodnevnice. U želji da „promene svet“, nadahnuti tekstovima mladog Karla Marksa, odlaze u sela i fabrike, da „probude svest“ ljudi, da ih ohrabre u borbi za emancipaciju i dostojanstven život. U tom boravku i radu na terenu se suočavaju sa primitivizmom i bedom ali i sa sopstvenim ograničenjima, slabostima, nemoći i ljubomorom. Bivaju i uhapšeni. Frustrirani što je planirana revolucija neostvarena, tri mladića odlučuju da ubiju Jugoslavu, svedoka njihove nesposobnosti. Pucaju u nju, prekrivaju je partijskom zastavom, pale njeno tijelo, te od nameravane akcije ostaje taman stub dima koji se diže u nebo.

Poruka na kraju filma glasi: 

## Uloge

* Milja Vujanović: Jugoslava
* Bogdan Tirnanić
* Čedomir Radović
* Marko Nikolić
* Slobodan Aligrudić
* Želimira Žujović

## Istorijat
Žilnik je inspiraciju pronašao prethodne godine u burnim svetskim studentskim demonstracijama koje su imale svog odraza i u tadašnjoj Jugoslaviji, kao i u sovjetskoj invaziji Čehoslovačke i gušenju Praškog proleća. Ovi događaji su ga naveli do ozbiljno preispita raskorak između visokih ideala službene marksističke ideologije i njene primene.

Naslov je pozajmljen iz popularne istoimene knjige u kojoj su sabrana rana dela Marksa i Engelsa, prvi put objavljene u Jugoslaviji 1953. godine, i predstavlja ironičan komentar na njen sadržaj. Kako u njoj njihova ideologija nije bila čvrsto i dogmatski formulisana, uživala je popularnost među nonkonformistički raspoloženim delom tadašnje levičarske inteligencije u Jugoslaviji, kao i „praksisovcima“.

Žilnik je svoj stav iskazao kroz snažan kontrast između mladih, idealističkih protagonista koji se fanatično drže marksističkih principa i daleko banalnije i prozaičnije stvarnosti u ruralnim krajevima tadašnje Vojvodine, odnosno kroz prikaz konflikta između ideala i stvarnosti koji se pretvara u crnohumornu grotesku.

Žilnik je originalno planirao i nastavak pod naslovom *Kapital*, koji je takođe bio inspirisan istoimenim Marksovim delom, ali je umesto toga postao predmet kontroverzi i javne osude, te je izbačen iz Partije i primoran da kao emigrant živi u Zapadnoj Nemačkoj na neko vreme.
## Zabrana
Film je od strane cenzure odobren za javno prikazivanje 8. marta 1969, a pod optužbom „uznemiravanja jugoslovenske javnosti“ bio na sudskom procesu koji je počeo 23. juna 1969. Uprkos tome, nekoliko meseci kasnije je prikazan na 19. Berlinskom filmskom festivalu gde je doživeo trijumf i osvojio Zlatnog medveda i time ostvario jedno od najviših priznanja u istoriji jugoslovenskog filma. Film je tek 1982. odobren za javno prikazivanje u Jugoslaviji.

Veruje se da su upravo *Rani radovi*, ali i *[[Zaseda (film)|Zaseda]]* Živojina Pavlovića, nedugo potom prikazana u Puli, podstakli objavljivanje članka *Crni val u jugoslavenskoj kinematografiji* u partijskim novinama Borba, koji je označio početak kampanje protiv Crnog talasa.

## Nagrade
* Zlatni medved na 19. Berlinskom filmskom festivalu 1969. godine

## Kulturno dobro
Jugoslovenska kinoteka je, u skladu sa svojim ovlašćenjima na osnovu Zakona o kulturnim dobrima, 28. decembra 2016. godine proglasila sto srpskih igranih filmova (1911-1999) za kulturno dobro od velikog značaja. Na toj listi se nalazi i film *Rani radovi*.

## Reference

## Vanjske veze
*