Parma

**Parma** je grad i općina (comune) od 195.687 stanovnika u regiji Emiliji-Romagni u Centralnoj Italiji. Parma je i 
administrativni centar provicije Parme koja ima 450.256 stanovnika. Parma je čuvena je po svojoj arhitekturi i jakoj tradiciji poljoprivrede i prehrambene industrije. Univerzitet u Parmi je jedan od najstarijih u Italiji.

## Etimologija
Pretpostavlja se da je ime dobio po starorimskom štitu. Prvobitno je tako nazvan potok, koji danas deli grad na dva dela, a koji je toliko mali, da većim delom godine presuši.

## Geografija

Parma se nalazi na prelazu iz Centralne u Sjevernu Italiju. Od prestonice Rima grad je udaljen 470&nbsp;km severno, a od Milana 125&nbsp;km jugoistočno.
Grad se prostire na jugu Padske nizine u ravničarskom kraju, nedaleko od prvih obronaka Apenina koji su udaljeni oko 25 km južnije.

### Klima
Klima u Parmi je izmenjeno kontinentalna klima sa primetnim uticajem sa mediteranske sa mora. Stoga je u leto veoma toplo, a zimi je sneg česta pojava i veoma je hladno u odnosu na veći deo Italije južno. 
Parma se nalazi na istoimenom potoku, koji je toliko mali da često presuši. Reka Po, kao prva veća reka, nalazi se 20&nbsp;km severno od grada.

## Historija
Grad su najverovatnije osnovali Etrurci. Latinski izraz za okrugli štit je Parma. Rimljani su zamenuli pravougaone štitove okruglima, po uzoru na Etrurce. Rimska kolonija je osnovana 183. pne. zajedno sa Modenom. Naselilo se 2.000 porodica. Grad je uništen 44. pne., a Oktavijan Avgust ga je ponovo izgradio. Hunski vođa Atila je popljačkao grad, a kasnije je pripao Odoakaru. Totila ga je razorio za vreme Gotskog rata. Postao je deo vizantijskog Ravenskog egzarhata, a od 559. je deo Langobardske_kraljevine.

Za vreme srednjeg veka Parma je postala važna na glavnom putu, koji je povezivao Rim sa severnom Evropom. Izgrađeno je nekoliko zamaka, bolnica i gostionica, da bi se ugostili brojni hodočasnici na putu za Rim. Parma je došla 774. pod franačku vlast. Kao i većina drugih gradova današnje severne Italije nominalno je bila deo Svetog rimskog carstva, a zapravo su vladali lokalni episkopi. Za vreme borbi papa i careva Parma je obično bila na strani careva. Dva episkopa iz Parme su bili antipape.

U borbi Gvelfa i Gibelina učestvovala je i Parma. Dugo je bila na strani careva, ali papine pristalice su dobili kontrolu nad gradom 1248., pa je Fridrik II., car Svetog rimskog carstva opsedao grad. U bici kod Parme Fridrik II je bio poražen. Parma je 1341. g. došla pod kontrolu Milana. Bila je kratko vreme nezavisna (1404.-1409.), pa su Sforze uspostavile kontrolu nad gradom (1440.-1449.) U to vreme nastaje novi feudalizam i grade se kule i zamkovi po gradu i oko njega. Između 14. i 15. veka Parma je bila u središtu Italijanskih ratova. Tu se vodila bitka kod Fornova. Francuzi su držali grad od 1500. do 1521. g. Kada su isterani stranci Parma je pripadala papskoj državi do 1545. Papa Pavao III. je odvojio Parmu od Papinske države. Stvorio je Vojvodstvo Parme za svoga nezakonitoga sina Pietra Luigia Farnesea, čiji su naslednici vladali Parmom do 1731. kada je umro poslednji muški naslednik linije Farnese. Vojvodstvo Parme i Piacenze je 1731. predano dinastiji Dinastiji Bourbon. Pod novim vladarima Parma je lagano nazadovala. Sve umetničke kolekcije iz vojvodskih palata Parme su 1734. preseljene u Napulj. Posle mira u Ahenu 1748. Parma je bila pod francuskim uticajem postala moderna država i stvorena je baza moderne industrije.

Napoleonova Francuska je anektirala 1802. Vojvodstvo Parmu. Ponovo je 1814. uspostavljeno vojvodstvo. Na Bečkom kongresu 1815. Napoleonova žena Maria Louisa je dobila vojvodstvo na doživotno upravljanje. Kada je Maria Louisa 1847. umrla vojvodstvo je prešlo pod Burbone. Posle Sardinijske pobede protiv Austrije Burboni su isterani 15. septembra 1859. Parma je postala deo veće regije sa Modenom i Toskanom. Nakon plebiscita 1860. postala je deo ujedinjene kraljevine Italije. Kada je prestala biti političko sedište nastala je ekonomska i socijalna kriza. Prvi primer otpora fašizmu u Italiji bio je 1922. u Parmi, a tokom Drugog svjetskog rata Parma je bila središte partizanskog otpora. Saveznici su bombardovali grad 1944., ali nije to bilo bombardovanje celog grada, nego dela oko železničke stanice.

Grad danas ima značajan udeo imigrantskog stanovništva, doseljenika iz svih krajeva sveta.

## Privreda
Parma je veliko industrijsko središte u kome je jako razvijena prehrambena industrija. Najveći industrijski gigant iz Parme je mlekarska industrija "Parmalat", poznata širom sveta. Važnost grada kao svetski važnog središta prehrambene idustrije vidi se i iz toga da je u Parmi sedište Evropskog nadleštva za bezbednost hrane.

## Znamenitosti
* Romanička katedrala sa delima Correggia
* Krstionica iz 1196. g. je jedan od najznačajnijih srednjevekovnih spomenika Evrope
* crkva sv. Jovana Evangeliste / San Giovanni Evangelista građena između 1498. - 1510. Ima baroknu fasadu. Correggio je oslikao 1520-22. sa čuvenom Vizijom svetog Jovana Jevanđeliste.
* Manastir sv. Pavla / San Paolo
* Ospedale Vecchio (1201.)
* Palača Pilota / Palazzo della Pilotta (1583.) u kojoj se nalaze akademija lepih umetnosti, palatinska biblioteka, nacionalna galerija, arheološki muzej
* Muzej Glauco Lombardi

## Značajne osobe
### Slikari i kipari
* Girolamo Francesco Maria Mazola , poznatiji kao Parmigianino, slikar
* Sisto Badalocchio, slikar
* Alessandro Araldi, slikar 
* Michelangelo Anselmi, slikar rođen u Toskani
* Giovanni Maria Francesco Rondani, slikar 
* Girolamo Mazzola Bedoli, slikar
* Antonio da Correggio, slikar rođen u Correggiu (Reggio Emilia) 
* Benedetto Antelami arhitekt i kipar
* Giacomo Zanguidi, slikar 
* Bartolomeo Schedoni, slikar 
* Oreste Carpi, slikar

### Ostali
* Giambattista Bodoni, tipograf
* Ferdinando Paer, skladatelj
* Giuseppe Verdi, skladatelj opera
* Arturo Toscanini, dirigent
* Bernardo Bertolucci, filmski redatelj
* Giovannino Guareschi, pisac
* Vittorio Bottego, istraživač
* Attilio Bertolucci, pjesnik
* Aleksandar Farnese, vojni zapovjednik
* Cleofonte Campanini, dirigent

## Poljoprivreda i prehrana

Parma je poznata po svojim prehrambenim proizvodima: po siru parmezanu (Parmigiano Reggiano), koji se proizvodi po cijeloj pokrajini Reggio Emilia, po svom pršutu (Prosciutto di Parma). Zbog velike tradicije u proizvodnji i plasmanu prehrambenih proizvoda, 2004. Parma je izabrana za sjedište Europske agencije za sigurnost prehrambenih proizvoda (European Food Safety Authority EFSA).

Parma je sjedište dviju snažnih multinacionalnih prehrambenih kompanija; Barille (tjestenina) i Parmalata (mljekarska industrija).

## Prijateljski gradovi
*  Shijiazhuang, Kina
*  Milwaukee, SAD
*  Guadalajara, Meksiko
*  Bourg-en-Bresse, Francuska
*  Tours, Francuska
*  Guadalajara, Kastilja-La Mancha, Španjolska
*  Ljubljana, Slovenija
*  Worms, Njemačka
*  Szeged, Mađarska
*  Moncton, Kanada
*  Stockton, SAD

## Galerija

Datoteka:I-PR-Parma03.JPG|Katedrala
Datoteka:Il campanile del Palazzo del Governatore.jpg|Palazzo del Governatore
Datoteka:Battistero di Parma - Vista Ingresso.jpg|Krstionica u Parmi
Datoteka:Palazzo della Pilotta, Parma 2002.jpg|Palazzo della Pilotta


## Reference

## Vanjske veze

* ''Comune di Parma'' (službene stranice)  
* Zvanične stranice Evropskog nadleštva za bezbednost hrane 
* "Najbolje iz Parme" 
* Pogled na grad iz satelita (Gugl Zemlja)
* 360° Fotografije grada