open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Friz

**Friz** je u arhitekturi široki centralni dio entablature i može biti ravan ili – u jonskom ili korintskom redu – dekoriran bas-reljefima. Na zidu bez stila leži na arhitravu ('glavna greda') i pokriven je štukaterijom ili karnišom.

U interijerima, friz sobe je dio zida iznad trake oličenja i ispod krunske štukaterije ili karniše. U širem smislu, friz je duga linija oslikane, skulpturirane ili čak kaligrafske dekoracije u takvom položaju da se nalazi iznad razine oka. Dekorativni friz može oslikavati scene u sekvenciji diskretnih panela. Materijal od kojeg se radi friz može biti štukaterija, rezbareno drvo ili drugo dekorativno sredstvo.

U primjeru arhitekturnog friza na fasadi zgrade, osmerokutni Toranj Vjetrova na rimskoj agori u Ateni nosi na svom frizu reljefne skulpture osam vjetrova.

**Pulviniran friz** (ili **pulvino**) je konveksan u odjeljcima. Takvi su frizovi bili obilježje sjevernog manirizma u 16. stoljeću, posebice kod supsidijarnih (pomoćnih) frizova koji su se često primjenjivali u arhitekturi interijera i u pokućstvu.

Ovaj koncept je generaliziran u matematičkoj konstrukciji friznog obrasca.
Dorski red

**Dorski red** (ili **Dorski stil**) je najstariji stil u grčkoj arhitekturi karakteristična užljebljena stupa čiji trup kružnog presjeka stoji izravno na *stilobatu* (uzdignutom, kamenom temelju hrama u obliku ravne platforme) i jednostavna kapitela koji je sastavljen od kružnog umetka *ehinusa* i četvrtaste ploče – *abaka*.

## Konstrukcija i osobine

*Dorski hram* je uzdužna građevina od dvije (kasnije i više) prostorije i vanjskog pravokutnog omotača od stupova; na podnožju stepenastog stilobata dižu se stupovi sastavljeni od valjkastih *tambura* sa žljebovima (*kanelire*), te kapitelom sastavljenim od *ehinusa* (kružni jastučić) i *abakusa* (kvadratne ploče); stupovi nose horizontalnu gredu (*[[arhitrav]]*), a iznad arhitrava je *[[friz]]* sastavljen od *[[triglif]]a* (kamena ploče s užebljenim kanelirama) i *[[metopa]]* (reljefno obrađene ploče); iznad friza je *[vijenac]]* (*gejzon*) koji na pročelju hrama uokviruje *[[zabat]]ni trokut* (*[[timpan]]*) kosog krova. Timpan je potpuno ispunjen živo obojenim skulpturama koje su prirodnih oblika i veličina u položaju koji odgovara kosini zabata. 

Cijeli hram napravljen je od kamenih blokova koji priliježu jedan na drugi bez veziva; gdje je bilo potrebno blokovi su vezani metalnim zakovicama. Krov je bio na dvije vode i pokriven je crijepom napravljenim od crvenih rožnjača (gredica), a drvene grede korištene su i za tavanice što je otvaralo veliku mogućnost pravaca.

Najpoznatiji dorski hramovi su:
* Tezeion u Ateni
* Posejdonov i Demetrin hram u Pastumu
* Partenon na Atenskoj Akropoli
* Zeusov hram u Olimpiji

Stupovi dorskog reda su često bili dekorativni i konstrukcijski element mnogih rimskih građevina, iako često reinterpretirani u rimskom duhu (npr. Dorski polu-stupovi rimskog Koloseja). Kao takvi javljaju se i u građevinama Renesanse (npr. *[[Palača Rucellai]]*) i osobito Neoklasicizma (npr. *[[Brandenburška vrata]]* i Historicizma.

## Povezano
* Jonski red
* Korintski red
* Umjetnost stare Grčke
* Konstrukcije
Brandenburška vrata

**Brandenburška vrata** (njem.: *Brandenburger Tor*) su trijumfalna vrata, simbol njemačkog glavnog grada Berlina.

Smještena su na Pariškom trgu i jedina su preostala vrata od vrata izgrađenih kao ulaz u Berlin. Sjeverno od vrata nalazi se Reichstag, a južno od nje stoji Memorijalni centar Europe posvećen ubijenim Židovima. Vrata su spojena s monumentalno obnovljenom ulicom Unter den Linden koja izravno vodi do kraljevske rezidencije. Naredbu da se izgrade vrata izdao je pruski kralj Friedrich Wilhelm II, a gradio ih je Karl Gotthard Langhans između 1788. i 1791. godine.

Vrata se sastoje od 12 grčkih stupova izrađenih u dorskom stilu, s po 6 na obje strane.
Ovakva kostrukcija dozvoljava prometovanje automobila kroz pet prolaza, dok su pješaci ograničeni na samo dva. Na vratima stoji kuadrija, koju čine bogovi mira, koji voze kočiju sa četiri konja. Vrata visoka 26 m, 65,5 m široka i 11 m široka.

Pravljena je po uzoru na atenska vrata Propileu na Akropolisu. Berlin je poznat svojoj klasičnoj arhitekturi. Brandenburška vrata su prva grčka neoklasična građevina.

## Trivija
Brandenburška kapija (nor. *Brandenburger Tor*) je bio naziv pesme koja je predstavljala Norvešku (završila na poslednjem 21. mestu) na Pesmi Evrovizije 1990.

## Vanjske veze

* Brandenburška vrata
* Brandenburša kapija opisana u istorijskom kontekstu. 
* Panorama Brandenburške kapije
* Fotografije kapije iz 1989. slikane iz Istočnog Berlina. 
* Fotografije kapije (1989-1999). slikane iz Zapadnog Berlina..
Pergamski žrtvenik

**Pergamski žrtvenik** ili **Zeusov žrtvenik u Pergamu** je žrtvenik podignut u slavu zajedničke pobjede Pergama, Rimljana i Rodosa nad sirijskim vladarom Antiohom III. (189.-182. pne.). Žrtvenik je 180. pne. najvjerojatnije podigao kralj Eumen II. (197.-159. pne.) u slavu pobjede njegova oca Atala (220.-197. pne.) nad barbarima (Galima) što svjedoči zavjetni natpis sa samog žrtvenika.

Cijeli hram je zapravo pobjeda skulpture nad arhitekturom. Građevina je podređena skulpturalnim ukrasima slobodnih skulptura dotad neviđene pokretljivosti i reljefa dramatičnih situacija borbe bogova i giganata, Gigantomahija.

## Reljefi

Friz dug 130 metara najmonumentalnije je reljefno djelo grčke umjetnosti. Pretpostavlja se da mu je autor *Menakrat*, kojeg Ausonije spominje uz šest ostalih majstora raskošnih građevina. Menakrat se javlja i među imenima umjetnika koja su ostala sačuvana, iako se čini da su to imena obrtnika koji su prema velikom nacrtu izvodili ploče: *Dionizijad, Orest i Teret*. Bila su uklesana i imena bogova i giganata. Ona olakšavaju razumijevanje čitavog reljefa, jer ga ni obrazovani ljudi stare Grčke ne bi razumjeli bez pojašnjenja.

Lelujavo snažno kretanje neprestano oživljava jednolične borbe koje tako postaju zanimljive. Ono se odvija u razmjerno tijesnom prostoru reljefa koji je vezan za podlogu, ali presijecanje prizora naoko briše granice, a likovi se kreću slobodno i bez muke. U smislu klasičnog reljefa oni potpuno ispunjavaju prostor.

Prizori bitke bogova i giganata su strahovito brutalni i tu ne postoji pomirujuća ljepota s kojom je grčka umjetnost 4. vijeka pne. prikazivala strahote rata. No na sličan, realističan način vidjeli su neki umjetnici 5. vijeka pne. okrutnost borbi s kentaurima. U borbi s gigantima sigurno se odražavaju borbe Pergamaca s Galima koje su oni shvaćali kao pobjedu kulture nad nekulturom. Isto su tako i Atenjani u 5. vijeku pne. prikazivali svoju pobjedu nad Perzijancima kao borbe s kentaurima i Amazonkama.

Vlastita mitološka prošlost bila je tema manjeg friza na povišenom odmorištu žrtvenika. Mnogobrojni susjedni prizori u nastavcima pripovijedaju povijest Telefa, sina Herakla i Auge, koji je kao prvi kralj Mizije bio predak pergamskih kraljeva. Telefa je majka ostavila u divljini, gdje ga je hranila divlja životinja, poput Romula i Rema, osnivača Rima, grada s kojim su pergamski kraljevi već zarana uspostavili dobre veze i napokon mu ostavili i kraljevstvo u nasljedstvo (133. pne.).

## Poveznice

* Umjetnost stare Grčke
* Kiparstvo stare Grčke
Stilobat

**Stilobat** je arhitektonski izraz za stubno podnožje ili platformu na kojoj se nalaze stubovi (pod hrama u klasičnoj arhitekturi). Stilobat se obično sastoji od neparnog broja stepenica (najčešće tri). Po nekim definicijama stilobat se odnosi samo na zadnju stepenicu poda hrama dok se riječ *stereobat* koristi da se opiše ostale stepenice u cjelini.
Kanelura

**Kanelura** ili **kanelira** (od latinskog canna = cijev, preko francuskog cannelure = brazdati, užljebiti) je pojam iz grčke arhitekure to je okomiti urez (žljeb) na kamenom stupu klasičnih redova kao i na sutpcima (pilastrima). Kanelire nalazimo na sve tri vrste stupova grčkih klasičnih redova; dorskom, jonskom i korintskom kao i na istovremenim perzijskim stupovima apadane u Perzepolisu odnosno kasnijem rimskom kompozitnom stupu. 

Na dorskom stupu su kanelire oštrih rubova a nihov broj kreće se od 16-20, te vrlo rijetko do 24.
Na jonskom stupu kanelire blagih rubova, polukružno uklesane, a najčešće ih je bilo do 24, ali ponekad ih je bilo dva puta više. Korintski kao i pozniji kompozitni stup je imao iste osobine kao i jonski.

Kanelire su bile kiparski dekorativni element kojim se vizualno pojačavala visina i elegancija objekta.

## Literatura
* Branko Gavela: Istorija umetnosti antičke Grčke, Naučna knjiga Beograd 1969., str.91 -94.
Astragal

**Astragal** je arhitektonski izraz za profilaciju sastavljenu od polukružne površine okružene sa dvije ravne površine. Astragal se ponekad opisuje i kao minijaturni torus. U arhitekturi se koristi na vrhu platforme stuba ali se također koristi i kao rešetkasta komponenta namještaja.
Plinta

**Plinta** (prema latinskoj riječi *plinthus*, koja potječe od grčke riječi *plinthos* u značenju *opeka*) je naziv za je naziv za kvadratnu ili pravokutnu ploču na kojoj leži baza stupa, postament (pijedestal), kip ili spomenik. Prvotno je ova riječ izgleda označavala plitku kamenu bazu drvenoga stupa hrama.

Glasovoti arhitekt Gottfried Semper u svojem djelu *Četiri elementa arhitekture* (1851.) smatra plintu jednim od temeljnih arhitektonskih elemenata. 

## Literatura
*Jadranka Damjanov; Ksenija Radulić: Plinta, Umjetnost (Likovne umjetnosti), 3. izdanje, Zagreb, 1967., str. 195.
*John Summerson: The Classical Language of Architecture, London, 1991., str. 131. (s. v. plinth)
*Tymothy Wilson-Smith: Caravaggio, London, 1998., str. 100.

## Vanjske veze
Plinto (španjolski), pristupljeno 22. 11. 2015.
Korintski red

**Korintski red** (**Korintski stil**) je jedan od stilova u klasičnoj grčkoj arhitekturi karakteristična stupa s 24 *kanelire* i bazom poput jonske kojoj je dodatna kvadratna ploča *plinta* s kapitelom oblikovanim kao košara sa stiliziranim lišćem akanta.

Smatra se da je korintski red izmislio arhitekta Kalimakus (* Callimachus*) koji je bio inspirisan izgledom posvetne korpe koja je bila ostavljena na grobu mlade djevojke. Po Vitruviju, pletena korpa bila je isprepletena sa biljkom akantus koja je tu izrasla mješajući listove biljke sa vezom korpe.

Korintski kapitel se može smatrati obogaćenom verzijom jonskog kapitela mada su jonski detalji poput spirala znatno ublaženi i smanjeni te postavljeni na uglovima u odnosu na izražene autentične detalje korintskog kapitela kao što su stilizovani listovi akantusa. Listovi akantusa na korintskom kapitelu su različito izraženi u različitim kulturama gradnje.

Za razliku od dorskog i jonskog kapitela, korintski kapitel nema vrat već samo prstenastu astragalnu profilaciju ili traku koja formira osnovu kapitela kao konotacija na legendarnu gore opisanu Korpu.

Korintski stub je gotovo uvijek kaneluriran. Ako nije, obično postoje dobri razlozi zašto su kanelure izostavljene (obično finansijski razlozi). Na korintskim stubovima kanelure su ponekad i ukrašene.

U svojim proporcijama korintski stub je sličan jonskom stubu, mada može biti vitkiji, dok se u biti najviše razlikuje svojim autentično skulpurisanim kapitelom. Abakus iznad kapitela ima udubljene stranice kako bi se slagao sa izvijenim uglovima kapitela te može imati i rozetu na osi svake strane.

Arhitrava je podjeljena u dva ili tri dijela , koji mogu biti jednaki, ili mogu imati zanimljive proporcionalne odnose među sobom. Iznad obične ne dekorisane arhitrave sjedi friz koji može biti bogato skulpturisan sa produženim dizajnom. Iznad toga, profilacija glavnog vijenca je slična jonskom redu. Ako je glavni vijenac veoma dubok može biti ojačan ornamentalnim rešetkama postavljenim u seriji ispod glavnog vijenca.

Najstariji primjer korintskog stuba je Hram Apola u Basama u Arkadiji iz oko 450 – 420. pne. Korintski stub nije bio dio ni jednog reda u ovom hramu koji ima dorski red oko hrama i jonski unutar cele. Misteriozno, jedan korintski slobodno stojeći stub se nalazi u samom centru cele, a njegova svrha je stvar debate među arheolozima od kojih je jedna teorija da je stub možda bio jedna vrsta “posvijetnog stuba”.

Najpoznatiji korintski hramovi su: *Olimpejon u Ateni, hram u Tegeji* i dr.

U helenističko doba primjenjuje se vrlo često, a u rimsko doba prevladava zbog svoje dekorativnosti (kao npr. Augustov hram u Puli).

Rimljani ga kombiniraju s jonskim stupom čime nastaje *[[kompozitni stup]]*.

## Vanjske veze

* "Buffalo, New York, kao muzej arhitekture" 
* Hram Epikurejskog Apolona u Bassae.
Triglif

**Triglif** ili **trorez** je arhitektonski izraz za ploče sa vertikalnim urezima na frizu dorskog reda. Triglifi su dekorativna udubljenja stavljena da predstavljaju rub tradicionalne drvene grede koja sjedi na jednostavnom frizu koji je niži dio glavnog vijenca. Ispod svakog triglifa su stilizovani okrugli klinovi koji izgledaju kao da su ukucani da bi stabilizovali noseći sistem stuba i grede. Triglifi su centrirani iznad svakog stuba i sa još jednim a ponekad i dva između stubova. Prostor između triglifa su metopi koji su nekad prosto a ponekad manje skulpturisani.
Kompozitni red

**Kompozitni** ili **složeni red** je jedan od nižih redova klasične arhitekture i složen je kombinacijom zavojaka jonskog reda sa akantus listovima korintskog reda. Zavojci na složenom redu su veći mada red ima takođe i ehinus sa eg-end-dart ornamentikom između zavojaka. Stub složenog reda je 10 dijagonala (dijagonala stuba) visok što ga čini i najvitkijim od svih stubova klasične arhitekture. 

Do renesanse složeni red nije bio kategorisan kao zaseban red već kao kasnija rimska forma korintskog reda. Prvi primjer korištenja složenog reda je na Titus kapiji na Rimskom forumu izgrađena 82. n.e.
Toskanski red

**Toskanski red** je jedan od nižih redova klasične arhitekture novijeg datuma. Red je zapravo pojednostavljena deblja verzija dorskog reda koji je uvršte u kategoriju klasične arhitekture u 16. vijeku od strane talijanskih arhitektonskih teoretičara. Toskanski red ima jednostavno postolje, nije kaneluriran dok kapitel i glavni vijenac nemaju dekoracije. Jednostavan astragal oprštenjuje stub ispod jednostavne kape.

## Povezano
* Dorski red
* Jonski red
* Korintski red
* Kompozitni red
Terra

**Terra Mater** ili **Tellus Mater** je u rimskoj mitologiji Majka Zemlja. Grčki joj je pandan Geja. Terra je Rimljanima bila majka bogova i ljudi. 
----
Terra je bila "Velika Majka". Terra je bila personifikacija Zemlje i plodnosti. Ona je jedna od četiri elementa - vatra, voda, zemlja i zrak. Bila je majka Fame, božice slave, te 4 godišnjih doba. Kao što je u grčkoj mitologiji Geja rodila Urana - boga neba, tako je Terra rodila Uranovog rimskog pandana Cela. U Terrinu čast Rimljani su slavili festival zvan *Fordicia* (ili *Hordicia*). 
## Vanjske veze
Lockheed SR-71

**Lockheed SR-71 Blackbird** je jedan od izviđačkih aviona genijalca Kelly Johnson. Njegovi projekti A-12 i YF-12 su direktni prethodnici ove *crne ptice*. Napravljen za potrebe SAC (*Strategic Air Command*) USAF-a, dvosjedna SR-71 je u najvećoj mjeri pravljena od titana da bi se pri maksimalnoj brzini i pri tome nastajućim temperaturama, doslovno, onemogućilo raspadanje aviona. Pri brzini od Mach 3, temperature na vanjskim dijelovima krila dostižu 3000&nbsp;°C (!). Pošto aeorodinamički otpor sa brzinom raste, konstrukteri ovog aviona su se odlučili za jedan trup, koji je pljosnat i tako daje malo površine za otpor. Prvi prototip SR-71 je počeo sa svojom upotrebom u januaru 1966, u 42000 Strategic Reconnaissance Wing u Beale (California). Uzima se, jer nema tačnih izvora, da je od ovog tipa napravljeno između 32 i 50 aviona. Poznato je da su dva aviona ovog tipa preuređena u SR-71B (za potrebe školovanja na ovom tipu) i jedan u SR-71C. 1988 je korišteno još 6 aviona ovog tipa a 1989 su izbačeni iz upotrebe. Nasljednik ovog tipa pod nazivom *Aurora* se nalazi kao projekt na papiru.

## Razvoj i dizajn
Razvoj aviona odvijao se u najvećoj tajnost, a 1964. godine javnosti ga je predstavio tadašnji predsednik SAD-a Lindon B. Džonson. Većina aviona izrađena je od titana, a celi trup mu je noseći. Iza pilota smešten je operator sistema izviđanja dok je u verziji za obuku **SR-71B** iza pilota, u nešto uzdignutijoj kabini smešten pilot-instruktor. Izviđačka oprema smeštena je u nosu i na još pet mesta u prednjem delu trupa.

## Specifičnosti
Trup SR-71 je napravljen tako da su paneli samo labavo spojeni kako nebi pukli pri ekstremnim temperaturama tokom leta. Usled zagrevanja trup se tokom leta širio pa su paneli bili čvrsto uklopljeni.
Posledica ovog dizjana i odsustva zaptivaka je da gorivo curi iz aviona dok je na zemlji i tokom leta dok ne dostigne radnu temperaturu. Kao bi se što pre zagrejao, avion po poletanju leti kratko velikom brzinom, a po dostizanju operativne temperature trupa, SR-71 je dopunjavan gorivom u vazduhu.
Za avion je razvijeno posebno teško zapljivo gorivo JP-7 koje je istovremeno korišćeno kao rashladna tečnost za trup. Naime gorivo je prolazili neposredno ispod napadne titanijumske površine krila pre nego što stizalo do motora.
Po sletanju dobar deo trupa je bio zagrejan do oko 300&nbsp;°C

## Tehnički podaci (SR-71A)

## Galerija

Datoteka:Boeing KC-135Q refueling SR-71.JPEG|Dopunajavanje u vazduhu iz Boinga
Datoteka:SR-71 flight instruments.triddle.jpg|Kopkpit SR-71
Datoteka:SR71BlackBird1.JPG|SR-71 u Steven F. Udvar-Hazy Center
Datoteka:Sr71 at national space museum.jpg|SR-71 Blackbird u Steven F. Udvar-Hazy Center
Datoteka:sr-71.jpg|Crna ptica u muzeju u Nebrasci
Datoteka:Pima-SR71.jpg|SR-71 i D-21B u muzeju *"Pima Air & Space Museum"*


## Vanjske veze

* SR-71 strana
Augustov hram u Puli

**Augustov hram** je dobro očuvani rimski hram u centru Pule (u rimsko doba *Pola*) na središnjem gradskom trgu Forum. Hram koji je posvećen prvom rimskom caru Augustu sagrađen je za vrijeme careva života između 2. pne. i njegove smrti 14. godine nove ere. Nalazi se na podiju s tetrastilnim prostilnim trijemom s korintskim stupovima. Dimenzije hrama su 8 m sa 17.3 m. Bogato urešen friz nalik je onome na većem i starijem hramu Maison Carrée u Nîmesu, Francuska.

Natpis posvete hrama izvorno se sastojao od brončanih slova pričvršćenih na portiku. Danas su ostale sačuvane samo pričvrsne rupe, a većina natpisa stradala je tijekom vremena. Ipak, natpis se sastojao od standardne posvete koja je također pronađena na ostalim Augustovim hramovima, a glasila je:

:**ROMAE • ET • AUGUSTO • CAESARI • DIVI • F • PATRI • PATRIAE**

:*Roma i August Cezar, sin božice, otac domovine*

Ovo pokazuje da je hram izvorno bio posvećen i božici Romi, personifikaciji grada Rima. Za razliku od ostalih hramova kao što je Hram Divusa Augusta u Rimu, hram nije bio posvećen *divusu* (božanskome) Augustu - što je bila titula dana caru nakon smrti. To je, uz arhitektonski stil hrama, omogućilo arheolozima datiranje hrama u kasni augustinski period prije Augustove smrti 14. godine nove ere.

Pod bizantskom upravom hram je pretvoren u crkvu što mu je omogućilo da preživi do modernih vremena, kada je pretvoren u spremište žita da bi početkom 19. stoljeća u njemu bio smješten muzej kamenih spomenika. Tijekom savezničkog zračnog napada 1944. pogođen je bombom i gotovo u potpunosti uništen, pa je 1947. rekonstruiran. Danas služi kao lapidarij u kojem su izložene rimske antičke skulpture od kamena i bronce.

## Povezano
* Amfiteatar u Puli

## Reference
Opsada Jerusalima (587. pr. n. e.)

Kraljevstvo Juda, drevna židovska država sa sjedištem u Jeruzalemu, je nastojalo izboriti nezavisnost nakon propasti Asirskog Carstva krajem 7. vijeka pne. Zbog toga se upetljalo u sukob dvije države koje su nastojale od Asiraca preuzeti dominaciju nad Bliskim Istokom - Egipta i Babilonije. Kralj Josija koji je preferirao Babilonce je ubijen u bitci kod Megida 609. pne., a egipatski faraon Neho II je poslije toga za kralja postavio Joakima. Nakon poraza Egipćana u bitci kod Karkemiša 605. pne. Kraljevstvo Juda je moralo prihvatiti babilonsku hegemoniju. Međutim, 601. pne. babilonski kralj Nabukodonosor II nije uspio osvojiti Egipat. Mnoge države na Levantu su to shvatile kao znak da se pobune protiv Babilona, uključujući Judu. Nabukodonosor je, međutim, godine 597. pne. uspio osvojiti Jeruzalem nakon kratke opsade. Grad je opljačkan, veliki dio stanovnika, uključujući mladog kralja Joahina, protjeran, te je za novog kralja imenovan Zedekija.

Zedekija, međutim, nije bio dovoljno impresioniran sudbinom svog prethodnika, te se godine 588. pne. odlučio udružiti s egipatskim faraonom Apriesom i dići novu pobunu protiv Babilonaca. Biblija navodi da je to učinio usprkos upozorenjima proroka Jeremije.

Nabukodonosor je, kao i u prethodnoj opsadi, brzo reagirao i došao pod Jeruzalem s velikom vojskom. Apriesova egipatska vojska, koja je trebala pomoći Judejcima, je razbijena. Nakon toga je opsada trajala osamnaest mjeseci.

Babilonci su na kraju u svrhu slamanja judejskog otpora koristili najsuvremeniju tehniku, uključujući opsadne tornjeve. Grad je na kraju pao, a Babilonci su opljačkali grad i srušili Solomonov Hram. Zedekija je nakratko uspio pobjeći, ali je uhvaćen, a potom oslijepljen. On i gotovo cjelokupno stanovništvo Jude je protjerano u babilonsko ropstvo. Na ostacima grada i države je Nabukodonosor vlast privremeno ostavio Gedaliji. 

## Izvori
Lockheed U-2

**Lockheed U-2** (*Dragon Lady*) je strateški izviđač pravljen sredinom 50-ih godina. Ideja i konstrukcija su bili tajni i provedeni su u takozvanoj lisičjoj jazbini (*Skunk Works*) firme Lockheed. Njegove vrlo važne visinske i dužinske mogućnosti, ovaj avion zahvaljuje svojim mlaznim turbinama i konstrukciji krila, naslonjenoj na jedrilice. U-2 je napravljen za velike visine gdje je presretanje od strane lovačkih aviona i raketa manje vjerovatno. Ipak, 1. maja 1960 je jedan avion ovog tipa oboren od strane sovjetskog saveza jednom raketom. Pilot Gary Powers se uspjeva spasiti ali je od rusa zarobljen. Svoju vrijednost ovaj tip aviona pokazuje 1962 godine, kada jedan avion ovog tipa otkriva balističke nuklearne rakete stacionirane na Kubi.

## Tehnički podaci (U-2S)

## Vanjske veze

* Osjećaj pri startu jednog U-2 iz prve ruke en.
Babilonsko ropstvo

**Babilonsko ropstvo**, **babilonsko sužanjstvo** ili **babilonsko progonstvo**, je naziv koji se obično koristi za deportaciju i progonstvo Židova iz drevnog Kraljevstva Juda u Babilon od strane Nabukodonosora u 6. vijeku pne. Ropstvo i kasniji povratak u Izrael su ključni događaji u historiji Židova i judaizma, te su imali dugoročne posljedice na razvoj moderne jevrejske kulture i običaja.

Kraljevstvo Juda () (cca. 930. pne.–586. pne.), često navođeno kao "Južno kraljevstvo," bila je jedna od država-nasljednica "Ujedinjene Monarhije." Pleme Juda je kralja Davida izabralo da vlada nad njima, te je Davidijanska loza preživjela 350 godina, sve dok kraljevstvo godine 586. pne. nije uništilo Babilonsko Carstvo pod Nebuzar-adan, kapetanom tjelesne garde Nabukodonosora. Tada je uništen i Prvi hram u Jeruzalemu. Već prije toga su Babilonci bili zauzeli Jeruzalem te prognali judejsko plemstvo i vodeće građane. Nakon što je Babiloniju osvojilo Perzijsko Carstvo godine 539. pne., perzijski vladar Kir Veliki je Židovima dozvolio da se vrate u svoju domovinu, a 40.000 njih je iskoristilo tu priliku, o čemu govore biblijske priče o Joahinu, Ezri i Nehemiji.

Babilonsko progonstvo i povratak u Izrael se u vjerskom smislu smatra jednim od ključnih događaja u odnosu Boga i njegovog izabranog naroda - Izraela. Isto kao što su bili predodređeni da padnu u ropstvo a potom budu izbavljeni iz Egipta, Izraeliti su bili predodređeni za Božju kaznu u obliku Babilonaca, od kojih su ponovno izbavljeni. Babilonsko ropstvo je zbog toga imalo značajan uticaj na razvoj judaizma i židovske kulture, što uključuje promjene u hebrejskom pismu te promjene u ritualima i običajima židovske vjere.

Ovaj period je karakterizirala pojava posljednjih velikih biblijskih proroka kao što je Ezekijel, a nakon čega je Tora dobila veliku važnost u ždiovskom životu. Ovaj je proces koincidirao s pojavom pisara i mudraca kao židovskih vođa (v. Ezra i farizeji).

Prije progonstva, narod izraela se organizirao po načelu plemena; nakon toga su organizirani u klanove, s time da je pleme Levi zadržalo posebnu ulogu. Nakon babilonskog ropstva, ustanovile su trajne i brojne zajednice Židova izvan Zemlje Izraelove, pa se tako taj događaj smatra početkom "Židovske dijaspore."

## Reference

## Literatura
* Yohanan Aharoni & Michael Avi-Yonah, "The MacMillan Bible Atlas", Revised Edition, pp.&nbsp;96–106 (1968 & 1977 by Carta Ltd).
* The Babylonian Exile  - Crash Course in Jewish History
Bitka na Halisu

**Bitka kod Halisa** ili **bitka pomrčine** odrigrala se 28. 5. 585. pne. na rijeci Halis (Kizil u današnjoj Turskoj); između Medijske Monarhije i Lidije. Predstavljala je posljednji okršaj u petogodišnjem sukobu između Alijata II. od Lidije i Kijaksara od Medije, a naglo je prekinuta zahvaljujući potpunoj pomrčini Sunca. Ona je shvaćena kao znamenje, odnosno znak da bogovi žele da se borba prekine.

Budući kako se točni datumi pomrčine mogu precizno izračunati, bitka pomrčine predstavlja jedan od najstarijih povijesnih događaja kojem je poznat točan datum (ovaj račun temelji se na proleptičkom Julijanskom kalendaru).

## Povod

Moderni historičari vjeruju kako je rat između Medijske Monarhije i Lidije izbio zbog lidijskih teritorijalnih pretenzija u Maloj Aziji. Ipak, grčki historičar Herodot kao povod spominje priču o skitskim lovcima koje je unajmio Kijaksar, te koji su nakon što ih je kralj prekorio zbog neuspjelog lova ubili kraljevog sina i servirali mu ga za večeru. Kada je Kijaksar otkrio taj zločin, lovci su pobjegli u Sard, odakle ih kralj Alijat II. nije htio izručiti Medijcima.

## Posljedice

Nakon što je izbila pomrčina Sunca borbe su zaustavljene, a zaraćene snage sklopile su primirje kojim je određeno da rijeka Halis postane granicom između Medijske Monarhije i Lidije. Također, sklopljen je i diplomatski brak između lidijske princeze Arijene i Kijaksarovog sina Astijaga.

## Pomrčina

Prema Herodotu (I. 74.):

:„*Šeste godine ratovanja odigrala se bitka u kojoj se dogodilo to kako je u početku borbi dan naglo postao noć. Takvu promjenu [[Jonija|Jonjanima]] je prorekao [[Tales]] iz [[Milet]]a koji je tvrdio kako će se dogoditi upravo te godine. Međutim, nakon što je dan postao noć [[Lidija|Lidijci]] i [[Medijci]] su to protumačili kao da se netko odozgora ljuti na njih, pa su sklopili mir.*“

Istraživanja NASA-e dokazala su kako se pomrčina Sunca zaista dogodila 28. 5. 585. pne.; potpuna pomrčina se dogodila se na sjeveru Atlanskom oceanu, dok se iznad jugozapadne Anatolije u ranim večernjim satima dogodila djelomična pomrčina.

## Reference

## Literatura
* Bitka kod Halisa (Fouman.com) 
* G. B. Airy: *On the Eclipses of Agathocles, Thales, and Xerxes*, Kraljevsko društvo u Londonu, 1853., 143. svezak, str. 179.-200.
* Alden A. Mosshammer: *Thales' Eclipse*, American Philological Association, 1981., 111. svezak, str. 145.-155.
Kralj Jian od Zhoua

**Kralj Jian od Zhoua** (kin.: 周簡王, pinyin zhōu jĭan wáng) ili **Kralj Chien od Choua** (wg) bio je dvadeset drugi vladar kineske dinastije Zhou i deseti vladar Istočnog Zhoua. 

## Osobne informacije

  
    Porodično ime
    Ji (姬 jī) nakineskom
  
    Osobno ime
    Yi (夷 yí) na kineskom
  
    Ime ere
    nema
  
    Otac
    Kralj Ding od Zhoua
  
    Majka
    nepoznata
  
    Supruga
    nepoznata
  
    Djeca
    Kralj Ling od Zhoua
  
    Dužina vladavine
    585. pne.-572. pne.
  
  Grob
    nepoznat
  
    Hramsko ime
    nepoznato
  
    Kurtoazno ime
    nepoznato
  
    Posthumno ime
    簡 (pinyin jĭan), doslovno: "koncizan" ili "izabran"
Pitijske igre

**Pitijske igre** (Delfijske igre) su bile jedne od četiri panhelenskih igara Antičke Grčke, preteče suvremenih Olimpijskih igara. Održavali su svake godine u svetištu Apolona u Delfima. 

Održavane su u počast Apolona dvije godine prije (i dvije godine poslije) svake Olimpijade, odnosno između Nemejskih i Istamskih igara. Započete su u 6. vijeku pne., a, za razliku od Olimpijskih igara su sadržavale i natjecanja u muzici i poeziji. Ona su se održavala prije sportskih natjecanja, a legende kažu da ih je otpočeo Apolon nakon što je ubio Pitona i osnovao svetište u Delfima. U svemu su sportska natjecanja odgovarala Olimpijskim igarama. Četveroprežne utrke dvokolica su se održavale na hipodromu u ravnici, nedaleko od mora, na mjestu gdje je stajao prvotni stadioon. (ref: Pindar)

Pobjednici su dobijali lovorove vijence iz grada Tempe u Tesaliji. Manje verzije pitijskih igara su se održavale u mnogim gradovima Bliskog Istoka i Grčke.

## Povezano
* Međunarodni delfijski savjet

## Vanjske veze
* III JUNIOR DELPHIC GAMES 2007 Baguio City, Philippines - November 10 to 15 
* III JUNIOR DELPHIC GAMES 2007 Baguio City, Philippines - Participation Package 
* International Delphic Council More Information’s to the Delphic Games of the Modern Era
Istamske igre

**Istmijske** ili **Istamske igre**, odnosno **Istmijada** (starogrčki Ἴσθμια) su bili jedne od četiri panhelenskih igara Antičke Grčke, a ime su dobile po Korintskoj prevlaci (*Istam*), gdje su održavane. Kao i kod Nemejskih igara, Istamske igre održavane godinu dana prije i godinu dana poslije Olimpijskih igara (druge i četvrte godine Olimpijade), dok su se Pitijske igre održavale u trećoj godini Olimpijade.

## Vanjske veze
* The '''Sanctuary''' of Poseidon  at the Hellenic Ministry of Culture.
* Archaeological '''Museum''' of Isthmia .
* University of Chicago '''Excavations''' at Isthmia .
* Perseus Site Catalog: Isthmia.
* Britannica 1911: Classical games
Arijena

**Arijena** je bila lidijska princeza iz 6. vijeka pne. Prema grčkom historičaru Herodotu, bila je kćer kralja Alijata II. odnosno sestra njegovog nasljednika Kreza.

Nakon bitke kod Halisa 585. pne. između Lidije i Medijske Monarhije sklopljen je mirovni sporazum koji je osnažen diplomatskim brakom Arijene (Alijatove kćeri) i Kijaksarovog sina Astijaga. Arijena je rodila Mandanu, a možda i Amitis. Njena kćer Mandana se udala za perzijskog kralja Kambiza I. kojem je rodila sina Kira Velikog, osnivača Perzijske Monarhije. Druga teorija temeljena na kronološkoj problematici govori kako je Mandana nije bila Arijenina kćer, već neke ranije Astijagove supruge.

## Veze
* Krez
* Astijag

## Reference

## Vanjske veze
* Arijena (Kerkenes.metu.edu.tr) 
* Obiteljsko stablo - Arijena (American-pictures.com)
* Arijena - lidijska princeza (Fabpedigree.com)
* Astijag (Livius.org, Jona Lendering)
587. pr. n. e.

__NOTOC__

## Događaji
* Babilonija osvaja Jeruzalem, što označava kraj Kraljevstva Juda. Osvajači uništavaju Solomonov hram u Jeruzalemu i tjeraju u izbjeglištvo veći dio stanovništva. (Prema Biblijskim izvorima to se odigralo 607. pne.)

## Rođenja

## Smrti

## Izvori
586. pr. n. e.

__NOTOC__

## Događaji

## Rođenja
* Vojvoda Dao od Jina, vladar kineske Države Jin († 558. pne.)

## Smrti
* Kralj Ding od Zhoua, kralj kineske dinastije Zhou

## Reference
585. pr. n. e.

__NOTOC__

## Događaji
* 28. 5. - Pomrčina sunca Tales, za vrijeme bitke između lidijskog kralja Alijata II. i medijskog kralja Kjaskara što dovodi do primirja. To je jedan od ključnih datuma u povijesti prema kojem se računaju ostali događaji.
* Zhou Jianwang postaje kralj kineske dinastije Zhou.
* Lucije Tarkvinije Prisk, peti kralj Rima, pobjeđuje Sabinjane u ratu i osvaja grad Collatia nakon čega trijumfom proslavlja pobjedu.
* Pad Kraljevine Urartu nakon invazije Medijaca (kasniji datum).
* 585/584. pne. — Astijag nasljeđuje Kjaksara kao kralj Medijaca.

## Rođenja
* Anaksimen iz Mileta, grčki filozof († 523. pne.)
* Pitagora, grčki filozor i matematičar.

## Smrti
* Japanski car Jimmu
* Kjaksar, kralj Medije
* Nitokris, egipatska princeza
* Rusa IV, kralj Urartua (kasniji datum)

## Reference
584. pr. n. e.

__NOTOC__

## Događaji

## Rođenja
* Mandane od Medije, medijska princeza i majka Kira Velikog (približni datum)

## Smrti

## Izvori
Anšan (Perzija)

**Anšan** (perz. انشان, današnji *Tape-Malijan*) starovjekovni je grad podno planinskog masiva Zagros, 36 km sjeverozapadno od Širaza u pokrajini Fars na jugozapadu Irana. Grad je u 3. milenijumu pne. bio jedan od ranih glavnih gradova Elama, dok je od 7. vijeka pne. postao prijestoljnicom iranske dinastije Ahemenida koji su stvorili moćan Perzijski imperij.

## Historija

### Elam

Prema arheološkim nalazima, Anšan je osnovan oko 5000. pne. Prije 1973. godine kada je identificiran kao *Tape-Malian*, Anšan se prema pretpostavkama učenjaka nalazio negdje u centralnom planinskom masivu Zagros.

Kao elamski grad, Anšan datira najkasnije iz 3. milenijuma pne. Sumerski ep *[[Enmerkar i gospodar Arrate|Enmerkar i gospodar Arate]]* iz 21. vijeka pne. opisuje Anšan kao mjesto na putu između Uruka i legendarne Aratte. Tijekom različitih historijskih perioda, Anšan je bio jedno od središta elamskih dinastija, koji je imao jak utjecaj na ostale elamske gradove.

Akadski kralj Maništušu prema zapisima tvrdi kako je pokorio Anšan, no Akadsko Carstvo slabi u doba njegovih nasljednika. Elamski kralj Kutik-Inšušinak iz Avanske dinastije oslobodio se od akadske dominacije i zauzeo je Anšan, zbog čega neki povjesničari pretpostavljaju kako je *Avan* oblik riječi *Anšan*. Kasnije je Gudea od Lagaša pokorio Anšan, dok su vladari Ura Šulgi i Šu-Sin tamo imali svoje namjesnike. Ipak, Ur u doba vladavine njihova nasljednika Ibbi-Sina postepeno gubi kontrolu nad Anšanom, a Elamiti 2004. pne. pustoše grad Ur i nose kipove sumerskog boga Mjeseca (Sin) i samog Ibi-Sina u Anšan.

Od 15. vijeka pne. elamski vladari iz Suze počinju koristiti titulu „Kralj Anšana i Suze“ (akadski izvori spominju toponim „Kralj Suze i Anšana“), pa postoji vjerojatnost kako su Anšan i Suza bili ujedinjeni tokom „Srednjeg elamskog perioda“. U to doba elamski kraljevi često su pustošili gradove u Babiloniji. Zadnji kralj koji se služio tom titulom je Šutruk-Nakhkhunte II. (717. - 699. pne.).

### Ahemenidsko doba

Anšan se smatra kolijevkom Ahemenidske Perzijske Monarhije. U 7. vijeku pne. perzijski vladar Teisp osvaja Anšan i uzima titulu „Kralj Anšana“, dok tokom sljedećeg vijeka perzijska dominacija nad gradom slabi u korist Medije. Konačno, sredinom 6. vijeka pne. perzijski vladar Kir Veliki pokorava medijskog kralja Astijaga, a Anšan postaje jezgrom Ahemenidske Perzijske Monarhije. Perzijski vladari nastavili su koristiti titulu *Kralj Anšana* sve do vladavine Darija I. Velikog.

## Veze
* Elam
* Ahemenidi
* Teisp od Anšana
* Kir Veliki
* Ahemenidska Monarhija
* Ekbatana
* Perzepolis
* Pasargad
* Suza (Iran)

## Reference

## Literatura
* Encyclopædia Iranica: ''Anšan''
* Encyclopædia Britannica: ''Anšan''
* Jona Lendering (Livius): ''Anšan'' (opis i fotografije nalazišta)
589. pr. n. e.

__NOTOC__

## Događaji
* Apries nasljeđuje Psamtika II. kao kralj Egipta.

## Rođenja

## Smrti
* Psamtik II, kralj Egipta

## Izvori
582. pr. n. e.

__NOTOC__

## Događaji
* Osnovane Pitijske igre u Delfima (tradicionalni datum).

## Rođenja

## Smrti
* Vojvoda Ding od Qija, vladar kineske Države Qi
## Izvori
581. pr. n. e.

__NOTOC__

## Događaji
* Osnovane Istamske igre u Korintu.

## Rođenja

## Smrti
* Vojvoda Jing od Jina, vladar kineske Države Jin

## Reference
580. pr. n. e.

__NOTOC__

## Događaji
* Kambiz I. nasljeđuje Kira I. kao kralj Anšana u Ahemenidskoj dinastiji (približni datum)
* Izrađena je Meduza Gorgona, detalj sa zapadnog frontona Artemidinog hrama na Krfu (približni datum)

## Rođenja

## Smrti
* Kir I, kralj Anšana

## Reference
570-e pr. n. e.

## Glavni događaji
* 579. pne. — Servije Tulije nasljeđuje ubijenog Lucija Tarkvinija Priska kao šesti kralj Rima.
* 575. pne. — Izgrađena Vrata Ištar i zid prijestolne dvorane u Babilonu.
* 575. pne. — Bitka kod Yanlinga u Kini, gdje je vojska države Jin porazila snage države Chu, u drevnoj provinciji Henan.
* 575/550. pne. — Počinju se graditi hramovi i javne zgrade u Rimu. Izgrađen je veliki Jupiterov hram na Kapitolu.
* 573. pne. (tradicionalni datum) — Osnovane Nemejske igre u Nemeji, u Grčkoj.
* 572. pne. — Umire Zhou Jianwang, kralj kineske dinastije Zhou.
* 571. pne. — Zhou Lingwang postaje kralj kineske dinastije Zhou.
* 570. pne. — Amasis II. nasljeđuje Apriesa kao kralj Egipta.
* 570. pne. (procjena) — Klitija i Ergotim izrađuju François Vazu.
* 570 - 560. pne. — Napravljena Berlinska Kora, sa groblja Keratea u blizini Atene, Danas se čuva u Staatlische Museen zu Berlin, Preussischer Kulturbesitz, Antikensammlung.

## Značajne osobe
* 580/572. pne. — Na Samosu rođen je Pitagora, grčki matematičar.
* 576. pne. (procjena) — Rođen Kir Veliki, kralj Anšana i osnivač Perzijskoga carstva.
* Ergotim — grčki keramičar.
* Klitija — grčki slikar.
Servije Tulije

**Servije Tulije** (*Servius Tullius*) je prema legendi jedan od Rimskih kraljeva, vladao je u razdoblju od 578. pne. - 534. pne. Jedan je od retkih rimskih kraljeva čija istoričnost ne dolazi u pitanje. Bio je poštovan u rimskoj tradiciji kao pravedan kralj. Poreklom je bio Etrurac i to je bio poslednji kralj Rima etrurskog porekla.

Tradicija pripisuje Serviju Tuliju podelu naroda na pet klasa u centurijatskim komicijama. To je prvi put u povijesti čovječanstva da se provodi sustavni popis stanovništva (*census*). Popis je služio kao osnova za prikupljanje poreza kojim se financirala obrana Rima i izgradnja obrambenog zida. Ova timokratska reforma, koja se verovatno samo pripisuje Serviju Tuliju, obezbedila je bolje predstavljanje u skupštini onih građana koji su učestvovali u odbrani države. Građani koji su pripadali siromašnim slojevima rimskog društva, nisu morali učestvovati u odbrani otadžbine, i bili su rđavo zastupljeni u centurijatskoj komiciji. Tradicija pripisuje Serviju Tuliju izgradnju odbrambenog zida oko svih 7 rimskih brežuljaka dužine 5 milja sa 19 vrata.
 
Prebacio je iz latinskog grada Aricije u Rim (na Aventin) kultnu svetkovinu posvećen boginji Dijani. Tako je učvrstio rimski prestiž među Latinima. Završio je Jupiterov hram na Kapitolinu (60 m dug, 50 m širok).
Ahmet Hadžipašić

**Ahmet Hadžipašić** (Cazin, 1. 6. 1952. — Zenica, 23. 7. 2008. godine) je bivši Premijer Federacije BiH.

Gimnaziju je završio u Sarajevu, a Metalurški fakultet u Zenici. Postdiplomski studij i doktorsku disertaciju na Mašinskom fakultetu u Zenici završio je 1990. godine.

Objavio je preko 60 naučno-istraživačkih i stručnih radova i dvije stručne knjige. Radio u firmama: "Željezara" - Zenica, "Agrokomerc" - Velika Kladuša, "Tehnoprojekt" - Zenica, "RMK Inžinjering"- Zenica i na Mašinskom fakultetu u Zenici. Od 24.11.1993.godine radi u "Metalnom" - Zenica. Obavljao je poslove tehnologa-specijaliste, upravnika pogona, samostalnog istraživača, šefa razvoja, člana Upravnog odbora, prodekana na Mašinskom fakultetu u Zenici i direktora firme "Metalno".

Proglašen je za menadžera godine Ze-do kantona 1999. godine i za menadžera decenije 2001. godine. U zvanju redovnog profesora bio je vanjski saradnik Univerziteta u Sarajevu - Mašinskog fakulteta u Zenici (sada već Univerzitet u Zenici) i Univerziteta u Bihaću - Tehnički fakultet u Bihaću. Imao je više stručnih specijalizacija u inostranstvu. U okviru društvenih aktivnosti bio je predsjednik KK "Metalno" Zenica i predsjednik NK "Čelik" Zenica. Bio je oženjen je i otac troje djece: najstarija, Emina Hadžimuratović, srednja  Amra Hadzipasic i najmlađa Selma Hadzipasic Čevra.

Umro je u Zenici dana 23. 7. 2008. godine od posljedica srčanog udara.

## Povezano
* Univerzitet u Zenici

## Reference
Operaciona istraživanja

**Operaciona istraživanja** su matematička disciplina, ali i istovremeno jedna od bazičnih disciplina menadžmenta. Naziv su dobile po istraživanju operacija u organizacionim sistemima sa svrhom njihove optimizacije. Najpre su se razvijala u vojne svrhe, da bi kasnije bila uočena njihova upotrebljivost u upravljanju poslovnim sistemima. 

Poznate oblasti operacionih istraživanja su: linearno programiranje, nelinearno programiranje, celobrojno programiranje, transportni problemi, optimizacija na mrežama, višekriterijumska optimizacija itd.
Linearno programiranje

**Linearno programiranje** je matematička metodologija za rešavanje linearnih problema, kod kojih su i ciljna funkcija i ograničenja linearni. Standardni oblik takvog problema je:

: minimizuj ax 
: uz ograničenja Bx = c
::::: x >= 0

gde je x vektor varijabli za koje treba rešiti problem, B je matrica poznatih koeficijenata, dok su a i c vektori poznatih koeficijenata.

Prvi algoritam (simpleks algoritam) razvio je Džordž Dancig. Danas postoje brojni softveri za rešavanje linearnih problema.
Simpleks algoritam

**Simpleks algoritam** je najpoznatiji algoritam vezan za linearno programiranje.

Postupak rada Simpleksa:
# početni korak: generisati početno teme Xo dopustive oblasti.
# iterativni korak za -{k}- = 0,1,...,-{n}-:
#* test optimalnosti: Ako je teme Hk bolje od susednih na dopustivoj oblasti, onda je optimalno. KRAJ.
#* -{k = k}- + 1; generirsati novo rešenje (teme dopustive oblasti) Xk čija je funkcija cilja bolja.
Nashov ekvilibrijum

U teoriji igara, **Nešov ekvilibrijum** (po Džonu Forbsu Nešu, koji ga je izložio) je koncept rešenja igre koja uključuje dva ili više igrača, kod kog se podrazumeva da svaki igrač zna strategije ekvilibrijuma ostalih igrača, i nijedan igrač ništa ne može da dobije tako što samo on promeni svoju strategiju (jednostrano je promeni). Ako je svaki igrač izabrao strategiju, i nijedan igrač ne može da profitira promenom svoje strategije pod pretpostavkom da ostali igrači ne promene svoje strategije, onda trenutni skup izabranih strategija, i odgovarajućih dobitaka predstavlja Nešov ekvilibrijum. Drugim rečima, da bi postojao Nešov ekvilibrijum, svaki igrač mora odrično da odgovori na pitanje: *Znajući strategije ostalih igrača, i pretpostavljajući da ih oni neće promeniti, da li ja mogu da profitiram promenom svoje strategije?*
 
Prosto rečeno, dva igrača su u Nešovom ekvilibrijumu ako je svaki doneo najbolju moguću odluku, uzevši u obzir odluku protivnika. Slično, više igrača je u Nešovom ekvilibrijumu ako je svaki od njih doneo najbolju moguću odluku uzevši u obzir odluke svih ostalih igrača. Međutim, važno je imati u vidu da Nešov ekvilibrijum ne mora da znači najveću zbirnu dobit za sve igrače; čest je slučaj da svi igrači mogu da povećaju svoju dobit ako bi nekako mogli da se dogovore oko simultane promene svojih strategija. Na primer, konkurentni trgovci mogu da formiraju kartel kako bi povećali svoje profite.

## Historija
Koncept Nešovog ekvilibrijuma u čistim strategijama je prvi razvio Antuan Kurno u svojoj teoriji oligopola (1838.). Preduzeđa biraju količinu proizvoda koje će da puste na tržište kako bi maksimizovale svoj profit. Međutim, najbolja količina proizvoda jedne firme zavisi od količine proizvoda ostalih. Kurnoov ekvilibrijum se dešava kada svako preduzeđe maksimizuje svoj profit za datu količinu proizvoda ostalih preduzaća, što je Nešov ekvilibrijum za čiste strategije. Međutim, moderni koncept Nešovog ekvilibrijuma u teoriji igara je definisan u terminima mešovitih strategija, gde igrači biraju raspodelu verovatnoća nad mogućim akcijama. Koncept Nešovog ekvilibrijuma za mešovite strategije su uveli Džon fon Nojman i Oskar Morgenstern u svojoj knjizi objavljenoj 1944, *Teorija igara i ekonomskog ponašanja*. Međutim, njihova analiza je bila ograničena na vrlo specifičan slučaj igara sa nultom sumom. Oni su pokazali da Nešov ekvilibrijum za mešovite strategije postoji za sve igre sa nultom sumom koje imaju konačan skup akcija. Doprinos koji je Džon Forbs Neš 1951. dao u svom članku *Nekooperativne igre* je bio u definisanju Nešovog ekvilibrijuma za mešovite strategije za sve igre sa konačnim skupom akcija, i dokazao da najmanje jedan Nešov ekvilibrijum za mešovite strategije mora da postoji.

## Reference
Ištarina kapija

**Ištarina kapija** (asirski: ܕܵܪܘܲܐܙܲܐ ܕܥܵܐܫܬܲܪ  translit: *Darwaza D'Ishtar*, arapski:بوابة عشتار) je osma kapija za unutrašnji grad Vavilon. Sagrađena je oko 575.godine pre nove ere po naređenju kralja Nabukodonosora na sjevernoj strani grada.

Bila je posvećena vavilonskoj boginji Ištar. Kapija je sagrađena od plavo glaziranih opeka i redova bareljefa *[[sirrush]]* (zmajevi) i turovi.

Krov i vrata kapije su napravljeni od cedrovine prema natpisu posvećenja. Krioz vrata je oprolazio Procesijski put obilježen zidovima s naslikanim lavovima (oko 120 njih).

Kroz Procesijski put su svake Nove godine vođene statue božanstava.

Kapija se ispočetka, zajedno sa Zidiniama Babilona, smatrala jednim od Sedam svjetskih čuda, sve dok je nije zamijenio Svjetionik u Aleksandriji.

Rekonstrukcuija Ištarine kapije i Procesijskoh puta je napravljena u Pergamon muzeju u Berlinu od materijala koje je iskopao Robert Koldewey. Rad na rekonstrukciji je dovršen 1930-ih. Ona uključuje plaketu s natpisom. Visoka je 14 metara i široka 30 metara. Iskopavanje je izvršeno u periodu 1902-1914 i tada je iskopano 15 m temelja.

Manju reprodukciju kapije je u Iraku dao sagraditi Sadam Husein kao ulaz u nikada dovršeni muzej.

## Vanjske veze

* Video of Pergamon Museum's Ishtar Gate 
* Pictures of lion & dragon, Röhsska museum, Gothenburg
Harvardska arhitektura

**Harvardska arhitektura** (za razliku od Fon Nojmanove) podrazumeva postojanje dva zasebna memorijska prostora. Memoriju za smeštanje podataka, tj. memoriju podataka i memoriju za smeštanje programa, tj. programsku memoriju. Obe memorije poseduju zasebne magistrale tj. razlikujemo magistralu podataka i programsku magistralu. 

Preko programske magistrale instrukcije programa dospevaju do upravljačke jedinice gde se dekodiraju. Na osnovu dekodirane instrukcije (adrese operanda), preko magistrale podataka, doprema se zahtevani operand.

Razdvajanje memorije na dva zasebna memorijska prostora je učinjeno radi povećanja brzine obrade podataka, jer se mogu istovremeno dopremati instrukcije i operandi. Ova arhitektura se najčešće sreće u DSP-ovima (Digitalni signal procesori) od kojih se zahteva brza obrada podataka i rad u realnom vremenu.

Pored Harvardske arhitekture razvijena je i Poboljšana Harvard arhitektura kod koje je memorija podataka podeljena na A i B deo koji takođe poseduju zasebne magistrale kako bi se u jednom taktu mogla dopremiti dva operanda procesoru.
Von Neumannova arhitektura

Izraz **fon Nojmanova arhitektura** se odnosi na dizajn računara koji koristite jedinstvenu strukturu za skladištenje u kojoj čuva i instrukcije, i podatke. Izraz fon Nojmanova mašina se može koristiti da opiše takav računar.

Odvajanje skladištenja od procesorske jedinice je u fon Nojmanovoj arhitekturi implicitno.

*Fon Nojmanova arhitektura* je takođe "referencni model" (najjednostavniji i najčešće korišćen) za određivanje "sekvencijalnih arhitektura" kao suprotnosti paralelenih arhitektura.

## Historija
Najranije računske mašine su imale fiksne programe. Neki veoma jednostavni računari i danas koriste ovakav dizajn, bilo zbog jednostavnosti, bilo u svrhu obuke. Na primer, stoni kalkulator je (u principu) računar sa fiksnim programom. On može da izvršava proste matematičke funkcije, ali ne može da se koristi za obradu teksta, ili neku drugu funkciju. Kako bi se promenio program ovakve mašine, neophodno je prespajanje žica, restrukturiranje, ili čak re-dizajniranje mašine. Najraniji računari su u stvari više bili "dizajnirani" nego što su bili "programirani". Ako je "re-programiranje" i bilo moguće, ono je predstavljalo fizički posao sa prethodnim planiranjem i pravljenjem nacrta.

Koncept računara sa uskladištenim programom je promenio ovu praksu. Stvaranjem seta instrukcija, i odnosom prema izračunavanjima kao prema serijama instrukcija (računarski program), računar postaje fleksibilniji. Tretiranjem ovih instrukcija na isti način kao i ostalih podataka, računar lako može da menja protram koji izvršava.

Izrazi "fon Nojmanova arhitektura" i "računar sa uskladištenim programom" se često koriste sinonimno. Međutim, Harvardska arhitektura predstavlja takođe koncept dizajna, kod koga se program skladišti na način koji ga čini lako izmenjivim, ali se ne koristi ista memorija kao i za ostale podatke.

## Povezano
* Harvardska arhitektura