open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sportsko društvo Budućnost

**Sportsko društvo Budućnost** ili **SDB** je sportsko društvo iz Podgorice i osnovano je 1925. godine. Prvo je bio u sklopu društva samo fudbalski klub, pa su kasnije uvedeni i ženski rukomet, muški rukomet, košarka, odbojka, atletika, pucanje, džudo, boks i tenis.
Najveći uspjeh do sada od svih sportova ima ŽRK Budućnost koja je osvojila ligu šampiona 2012/13 godine pobijedivši mađarski Đer u Morači. Fudbalski klub je najbolji u crnogorskoj fudbalskoj ligi. Poslednji je osnovan ragbi klub Budućnost, to jest u novembar 2012. godine.
SDB

**SDB** može služiti kao skraćenica za:

* Savezna drzavna bezbednost - Bezbednosna institucija SFRJ, koja je delovala do raspada SFRJ.
* Služba državne bezbjednosti, bezbjedonosna agencija SFRJ, kolokvijalno poznata kao UDBA; nju su također koristile i odgovarajuće agencije njenih republika, s izuzetkom SR Slovenije gdje se koristila skraćenica SDV ()
** Resor državne bezbednosti (Srbija) (RDB), koja je djelovala u Srbiji od 1990. do reorganizacije u današnju BIA-u
* Baptisti sedmog dana (), baptisti koji upražnjavaju šabat u subotu;
* nizozemska politička stranka Socijaldemokratski savez ( koja je djelovala do 1900.
* Sportsko društvo Budućnost, koje djeluje u Podgorici.
* IATA kod za aerodrom Saldanha Bay u Južnoj Africi
Nabatea

**Nabatea** () je grad u Libanonu u pokrajini Nabatea. Prema procjeni iz 2005. u gradu je živilo 98 433 stanovnika.
Barbie in the Nutcracker

***Barbie in the Nutcracker*** je američki animirani direct-to-video film snimljen u režiji Owena Hurleya 2001. koji pripada univerzumu lutke Barbie. Predstavlja prvi Barbie film od 1987. kada je bio snimljen *[[Barbie and the Rockers: Out of this World]]*. *Barbie in the Nutcracker* je prvi film u seriji Barbie filmova snimljenih kompjuterskom animacijom i uz glas Kelly Sheridan kao Barbie. Zaplet predstavlja okvirnu adaptaciju priče *[[Krcko Oraščić i kralj miševa]]* E. T. A. Hoffmana, a film kao muzičku podlogu koristi znameniti balet Pjotra Iljiča Čajkovskog *[[Ščelkunčik|Krcko Oraščić]]*. U njemu je također korištena i tehnika hvatanja pokreta () što uključuje scene plesa koje izvode članovi njujorškog Gradskog baleta u koreografiji Petera Martinsa.

U Srbiji je prikazan pod naslovom ***Barbi Krcko Oraščćić***.

## Opis

Djevojčica Klara usni da sa svojim lutkom ide u bitku protiv zlog kralja miševa i lutak se pretvori u izgubljenog princa Erika...

## Vanjske veze
*
1040.

__NOTOC__
Godina **1040.** (**[[rimske brojke|MXL]]**) bila je prijestupna godina koja počinje u utorak u julijanskom kalendaru.

## Događaji
* 23. 5. &ndash; Bitka kod Dandanaqana u kojoj Turci Seldžuci nanose poraz Gaznavidima.
* 17. 6. &ndash; Danski princ Hartaknut se iskrcava kod Sandwicha u nastojanju preuzme ispražnjeno englesko prijestolje.
* 15. 8. &ndash; Kralj Duncan I gine u borbi protiv svog rođaka i suparnika Macbetha, koji ga potom nasljeđuje kao kralj Škotske.
* U Weihenstephanu osnovana pivara, koja dan-danas djeluje kao najstarija pivara na svijetu.
* U Tibetu osnovan manastir Shalu.
* U Kini izumljeni drveni blokovi za štampanje tekstova (približni datum).

## Rođenja
* 22. 2. &ndash; Rashi, francuski rabin i komentator (u. 1105)
* 27. 6. &ndash; Kralj Ladislav I od Mađarske (u. 1095)
* Al-Bakri, muslimansko-španski geograf (približni datum)

## Smrti
* 17. 3. &ndash; Harold Harefoot, kralj Engleske
* 21. 6. &ndash; Fulk III, grof Anjoua 
* 14. 8. &ndash; Kralj Duncan I od Škotske (r. 1001)
* 1. 10. &ndash; Alan III, vojvdoa Bretanje (otrovan) (r. 997)
* Masud, vladar Gaznavidskog Carstva
* Hugo, grof Suioa

## Reference
Dardanija

**Dardanija** se može odnositi na:

*Dardanija (Balkan), antička regija na Balkanu
*Dardanija (Evropa)
*Kraljevina Dardanija, antička država
*Dardanija (rimska provincija), antička rimska provincija
*Dardanija (vizantijska provincija), vizantijska provincija
*, antička regija u Maloj Aziji, oko istoimenog grada
*Dardanija (grad), antički grad u Maloj Aziji
*Dardanija (Priština), gradska četvrt Prištine

## Povezano
*Dardanci
*
*Dardan, razvrstavanje
Ugo od Suioa

**Ugo od Suioa** (; fl. 1023&ndash;1040) bio je grof grada Suio u Vojvodstvu Gaeta. Historičari pretpostavljaju kako bi mogao biti sin izvjesnog Docibilisa *magnificusa* ("Veličanstveni", koji je pak vjerojatno bio sin Landolfa, sina Gregorija, vojvode Gaete, te Landolfove ljubavnice Polyssene (Pulessene).

Ugo se prvi put spominje 1023. godine kada je u zamku Suio napravio donaciju opatiji Montecassiono. U to vrijeme je bio teško bolestan, te se pretpostavlja da je na taj način htio pridobiti Božju naklonost, On the ali je isto tako moguće da je, s obzirom na endemsku političku nestabilnost i nasilje u Vojvodstvu, htio pridobiti uticajnog zaštitnika u obliku opata Theobalda. U svakom slučaju, Ugo se isticao odanođću vladajućem ogranku svoje dinastije - Docibilijancima - te je svoje povelje datirao prema godinama vladavine Giovannija V i njegovih regenata Emilije i Lea I, a u vrijeme kada su se drugi vazali proglašavali nezavisnima. Kao mogući motiv se navode ekonomski interesi njegovog sina Giovannija u samoj Gaeti.

Ugo je na svom mjestu ostao i nakon što je Pandulf IV od Capue osvojio Gaetu 1032. Godine 1040. je novom poveljom potvrdio svoju donaciju opatu Riheriju, te je odredio da mu sin može uzeti polovicu zamka.

Kada je umro, nije poznato; njegov sin Giovanni je na vlasti bio barem do 1079.

## Reference

## Literatura
* Skinner, Patricia. (1995). *Family Power in Southern Italy: The Duchy of Gaeta and its Neighbours, 850-1139*. Cambridge: Cambridge University Press. .
Inkvizitorni sistem

**Inkvizitorni sistem** ili, rjeđe, **inkvizitorni postupak** označava model procesnog (postupovnog), a prije svega krivičnog procesnog prava, koga karakterizira aktivna uloga suda ili njemu ekvivalentnog pravosudnog organa u pronalaženju činjenica i dokaza na kojima će se temeljiti njegova odluka. Inkvizitorni sistem funkcionira pod pretpostavkom da će sud kao organ države efikasno i brzo raspolagati njenim resursima, odnosno djelovati posve objektivno i bez pritiska stranaka u postupku; u svom "najčišćem" obliku - pod čime se obično kao primjer navodi Inkvizicija Rimokatoličke crkve - sud u sebi preuzima ne samo pravosudne nego i policijske funkcije, te provodi istragu, hapsi osumnjičenika za neko djelo, protiv njih donosi optužnicu i na kraju izriče presudu. Takav inkvizitorni postupak je odrazio na kontinentalni pravni sistem, čija su krivično-procesna zakonodavstva naglasak stavljala na provođenje sudske istrage prije samog suđenja, odnosno istragu dale u ruke posebnom sudskom organu koji se naziva istražni sudac; u mnogim od tih zemalja se kriminalistička policija smatra organom podređenim sudu ili istražnim sudovima, te se za nju koriste izrazi "sudska" ili "pravosudna policija". Na prostoru bivše Jugoslavije je također dominirao inkvizitorni sistem, iako je on često bio kritiziran kao moguće sredstvo zlostavljanja i političke represije, jer su se okrivljenici, posebno oni optuženi za "politička krivična djela", njime stavljali u neravnopravni položaj. Tek u 20. vijeku se krivično procesno pravo počelo okretati u smjeru akuzatornog postupka u kome je naglasak na iznošenju dokaza dvije ravnopravne strane - tužitelja i okrivljenog - a koji je karakterističan za zemlje anglosaksonskog pravnog sistema.

## Literatura
* Francuski zakon o krivičnom postupku (*Code de procédure pénale*)
** zakonodavstvo
** regulatorni dio  &mdash; nadopune po instrukcijama *[[Državni savjet (Francuska)|Conseil d'Étata]]*
* American Law Encyclopedia: Inquisitorial System
Sandwich (Kent)

**Sandwich** je historijski gradić i civilna parohija (župa) smještena na jugoistoku Engleske, na obali rijeke Stour u nemetropolitanskom distriktu Dover, unutar ceremonijalne grofovije Kent. U njemu živi oko 6800 stanovnika.

U srednjem vijeku je imao važnu ulogu kao luka, te je bio jedna od Pet luka Cinque Ports); iz tog perioda su očuvane brojne zgrade, uključujući pubove, kapije, crkve, ubožnice i Bijeli mlin (White Mill). Lukom je prestao biti zbog nanosa mulja iz obližnje rijeke, koje su s vremenom obalu premjestile dvije milje od nekadašnjeg središta.

U blizini grada se nalazi prirodni rezervat Sandwich Bay kao i dva cijenjena golf igrališta - Royal St George's i Prince's. U gradu se održavaju redovni obrazovni i kulturni događaji.

## Izvori

## Vanjske veze
* Discover Sandwich, Kent, UK including a brief history of the Town 
* Open Sandwich Kent a guide, many history pages, photos and events
* White Mill Heritage Centre 
* Sandwich Bay bird observatory
* Interactive virtual tour of the town 
* The Bell Hotel, Sandwich's oldest hotel
* Clubs and societies in Sandwich
* Thomas Paine's House, New Street, Sandwich 
* Dover Community Radio - Podcasting Service for Dover, Deal and Sandwich
Bitka kod Dandanakana

**Bitka kod Dandakana** se odigrala 23. maja 1040. kod Dandanakana (u blizini Merva) između vojske gaznavidskog sultana Masuda I na jednoj, i snaga Seldžuka pod braćom Togrulom i Čagrijem na drugoj strani. Do nje je došlo uslijed sve većeg broja pljačkaških pohoda koje su Seldžuci izvodili iz Centralne Azije na područja Velikog Horasana pod gaznavidskom vlašću. Sultan Masud je odlučio Seldžuke poraziti u odlučujućoj bitci. Njegova vojska, iako brojčano jača, pokazala se neadvaktnom protiv Seldžuka koji su koristili taktiku "udari i nestani" kako bi iscrpili gaznavidske trupe, te ih na kraju odsjekli od najbližih izvora vode. Do konačnog okršaja je došlo u blizini strateški važnog grada Merva. U njemu su Seldžuci ostvarili pobjedu te uspjeli preuzeti nadzor nad većinom gradova Horasana bez velikog otpora. Tokom sljedećih nekoliko godina su sa sjevera nastavili prodirati u Iransku visoravan te 1051. osvojili Isfahan. Masud je preživio bitku, ali je nakon povlačenja u svoje uporište u okolici Lahorea svrgnut, a kasnije i ubijen.

## Reference

## Literatura
* Bosworth, C.E., *The Ghaznavids: 994-1040*, Edinburgh University Press, 1963.
* Christian, David, *A History of Russia, Central Asia, and Mongolia *, Wiley-Blackwell, 1998.
* Grousset, Rene, *The Empire of the Steppes: A History of Central Asia *, Rutgers University, 2002.
Raši

**Šlomo ben Jichak** (isto *Solomun ben Isak*, jevr. רבי שלמה יצחקי, oko 1040. u Troa - 5. avgusta 1105 ), sa nadimkom **Raši**, bio je ravi i znamenit izdavač i komentator talmuda u srednjem veku. Jedan od do danas najvažnijih talmud-komentara vodi se na njegov rad.

Raši, kako je često nazvan po skraćenici **ra**vi **Š**lomo ben **J**ichak, odrastao je u francuskom Troa gde mu se porodica bavila vinogradarstvom. Oko 1055. otišao je u Nemačku, u Majnc i Vorms, i studirao u tamošnjim talmud-školama. 1065. vratio se u Troa i osnovao je talmud-školu, koju je finansirao prihodima iz svojih vinograda. Njegovi unuci Rašbam i Rabenu Tam studirali su kod njega i postali isto značajni komentatori talmuda.

U dotičnoj školi nastali su komentari za toru i talmud, danas sakupljeni kao Raši-komentari. Zbog njihove doslovne egsegeze i danas su veoma cenjeni i ima ih u skoro svakom talmudu. Za njih stvoreno je u 14. veku posebno pismo, takozvano Raši pismo.

## Vanjske veze
Weihenstephan

**Weihenstephan** je dio Freisinga, grada smještenog sjeverno od Münchena u Njemačkoj.

Weihenstephan je najpoznatiji kao:
* mjesto jednog od tri kampusa Technische Universität München (TUM), koji se uglavnom bavi biologijom i srodnim naukama
* visoka škola Hochschule Weihenstephan-Triesdorf
* Sichtungsgarten Weihenstephan, znameniti hortikulturalni vrt
* benediktinska opatija Weihenstephan, osnovana 725, i poznata po pivari koja je osnovana 1040 i predstavlja najstariju evropksu pivaru koja dan-danas djeluje. Pivarom danas upravlja poduzeće *Bayerische Staatsbrauerei Weihenstephan* (Bavarska državna pivara Weihenstephan) u vlasništvu bavarske države, te u bilskoj suradnji sa TUM-om.
* *[[Molkerei Weihenstephan]]*, bivša državna mljekara koja je blisko surađivala sa TUM-om, ali koja nakon prodaje djeluje u okviru privatne mljekarske grupe Müller.

## Izvori
Manastir Shalu

**Manastir Shalu** ili **manastir Ṣalu** (; ) je mali budistički manastir smješten 22&nbsp;km južno od Shigatsea u Tibetu. Osnoovao ga je godine 1040. Chetsun Sherab Jungnay, a vijekovima je služio kao obrazovno središte, kao i središte za duhovnu obuku redovnika. Sadrži izuzetno cijenjene murale. Shalu je bio prvi od vodećih manastira koje su sagradili porodice vezane uz vladajuću dinastiju Tsang te je bio važno središte tradicije Sakya.


Shalu-24-Kloster-Vorhof-2014-gje.jpg|
Shalu-18-Kloster-Vorhof-2014-gje.jpg|
Shalu-38-Treppe-2014-gje.jpg|
Shalu-44-Schutzgeister-Kinder-2014-gje.jpg|
Shalu-60-Schutzgeister-2014-gje.jpg|
Shalu-80-Moench putzt Butterlichter-2014-gje.jpg|
Shalu-84-Lamas und Buddha-2014-gje.jpg|


## Literatura
* Vitali, Roberto. 1990. *Early Temples of Central Tibet*. Serindia Publications. London. . Chapter Four: "Shalu Serkhang and the Newar Style of the Yüan Court." Pages 89–122.
1. kozačka divizija (Wehrmacht)

**Prva kozačka konjička divizija** (nem. *1. Kosaken-Kavallerie-Division*) je bila jedinica Vermahta sastavljena od kozačkih antisovjetskih dobrovoljaca i regrutovanih zarobljenika Crvene armije.

1945. godine njenom reorganizacijom je formiran 15. SS kozački konjanički korpus.

## Borbeni put

Prva kozačka konjička divizija Vermahta formirana je tokom leta 1943. od kozačkih antisovjetskih dobrovoljaca i odabranih regrutovanih zarobljenika Crvene armije, da bi ubrzo bila upotrebljena u Jugoslaviji.

Počev od septembra 1943. nalazi se u sastavu 69. rezervnog korpusa Druge oklopne armije koji je bio zadužen za teritoriju severno od Save. Pored angažovanja u korpusnim operacijama protiv NOVJ u Sremu i Slavoniji, Druga oklopna armija upotrebljavala je delove ove jedinice i u operacijama južno od Save.

U novembru 1944. proglašena je SS-formacijom.

U januaru 1945. razvijanjem iz njenog sastava formirana je i **Druga kozačka konjička divizija**, sa kojom je zajedno sačinjavala 15. kozački konjički korpus. Ratni put završila je u južnoj Austriji, delom zarobljena od Crvene armije, a delom od Britanaca. Britanci su svoj deo zarobljenika predali Crvenoj armiji. Nakon predaje, njeni pripadnici ruske narodnosti su većinom streljani.

## Reference

## Povezano
* Nemačke jedinice na jugoslovenskom ratištu u Drugom svetskom ratu

## Vanjske veze
* 1st Cossack Division - vojska.net  
* 1. kozačka divizija Vermahta (znaci.org)
* 1. Kosaken-Kavallerie Division (nemačka dokumenta)
Sendvič (razvrstavanje)

**Sendvič** () može označavati:

* sendvič, vrsta hrane 
* earl od Sandwicha, britanska plemićka titula koju je nosio
** John Montagu, 4th Earl of Sandwich, po kome je sendvič tradicionalno dobio ime
* sendvič (seks), kolokvijalni izraz za dvostruku penetraciju
* HMS ''Sandwich'', ime koje je nosilo šest brodova britanske Kraljevske mornarice, te još jedan planirani

## Toponimi
* Sandwich (Kent), grad u Engleskoj
* Sandwich (Illinois), grad u SAD
* Sandwich (Massachusetts), grad u SAD
* Sandwich (New Hampshire), grad u SAD
** Sandwich Range dio Bijelih planina (White Mountains) u blizini gore navedenog grada
** Sandwich Mountain, planina u Sandwich Range
* nekadašnje ime grada Windsor u Kanadi
* Sandwich Otoci, nekadašnje ime za Havaje
* Efate, nekadašnji Otok Sandwich
* dio Južne Džordžije i Južnih Otoka Sandwich

## Muzika
* Sandwich (bend), filipinski rock bend
* ''Sandwich'' (album), album metal bend aPsychostick
* *[[Sandwiches]]*, pjesma benda Detroit Grand Pubahs sa albuma *[[Funk All Y'all]]*
* *Too Many Sandwiches*, pjesma grupe Stereophonics
1040-e

**1040-e** su decenija koja je počela 1. januara 1040. i završila 31. decembra 1049. 

## Događaji i trendovi
* 1040 - Bitka kod Dandanakana u kojoj Turci Seldžuci nanose poraz Gaznavidima te počinju prodor na područje Irana. 
* 1041 - Ziridska dinastija emira Ifrikije otkazuje poslušnost šijitskim fatimidskim kalifima u Egipta i za poglavare priznaje sunitske abasidske kalife iz Bagdada.
* 1044 - U Kini objavljen vojni priručnik *[[Wujing Zongyao]]* u kome je prvi put izložena formula i postupak za proizvodnju baruta.

## Izvori
Sendvič

**Sendvič** je hrana načinjena od jedne ili dvije kriške kruha sa jednim ili više slojeva namirnica. Kruh se može i namazati maslacom, senfom ili nečim drugim kako bi se pojačao okus i struktura.

## Historija
Raniji oblici sendviča se pripisuju staroj židovskoj sagi "Hille the Elder", prema kojoj je upakirano meso janjetine i gorkih biljaka u kruhu.

U srednjem vijeku, tanke kriške hrapavog i obično ustajalog kruha, su korištene kao tanjuri. Nakon objeda, ostacima tog kruga su hranili pse i prosjake ili ostavili za večeru. Takav kruh je bio preteča "otvorenim" sendvičima. Direktan prethodnik engleskom sendviču se pojavljuje u 17. stoljeću u Nizozemskoj.
 
Prvi pisani trag engleske riječi "sandwich" pojavljuje se u dnevniku Edwarda Gibbona u opisu "komadi hladnog mesa". Riječ je nastala prema John Montagu, 4th Earl of Sandwich, engleski aristokrat iz 18. stoljeća, iako nema direktnu poveznicu sa hranom. Priča se da je Lord Sandwich volio jesti takav oblik hrane tijekom kartanja jer je mogao istovremeno raditi obje stvari - kartati i jesti, a da ne uprlja karte tijekom igre.

Upravo je tako sendvič i nastavio svoje širenje među muškim društvo tijekom društvenih igara i zabava. Popularnost sendviča raste u Engleskoj i Španjolskoj tijekom 19. stoljeća kada je ovaj oblik hrane prihvaćen u radničkoj klasi kao brz, prenosiv i jeftin obrok.

U to vrijeme sendvič se napokon pojavljuje i izvan Europe. U SAD-u, sendvič je prvobitno prezentiran kao dio večere. Početkom 20. stoljeća, kako je kruh postajao spojnica američke prehrane, sendvič postaje popularan koliko i brzi obrok na Mediteranu.

## Uporaba

Sendviči se obično nose na posao, u školu ili na izlet za jelo kao dio "paketa" za ručak. Uobičajeno je da sadrže kombinaciju povrća, mesa, sira, i/ili nekog umaka. Široko su rasprostranjeni u restoranima i kafićima.

Riječ "sendvič" se također može koristiti i kao glagol u značenju za pozicioniranje nečega između dvije stvari.

## Vanjske veze
* The British Sandwich Association
* The Sandwich Project (UK)  Huge collection of recipes.
* Sendvič - kakav ti voliš? (HR) Online kuharica s receptima za najukusnije sendviče.
Jak

**Jak** (*Bos grunniens*) je vrsta krupnog goveda, koja može uključujući grbu na leđima da dostigne visinu od 1.8 m, a težinu od 1000 kg. Telo mu je pokriveno dugom, gustom dlakom, koja viseći resasto sa boka seže do članaka. Živi na visoravnima Tibeta i Sečuana (Kina) i u Indiji, na nadmorskim visinama od preko 4000 m. Staništa vrste su planine, travna vegetacija, tundra, jezera i jezerski ekosistemi i pustinje. 

## Ugroženost
Ova vrsta se smatra ranjivom u pogledu ugroženosti vrste od izumiranja.

## Domaći jak
Jak je odomaćen već vekovima, mada još uvek u zabačenim, nepristupačnim oblastima žive divlji primerci. Iako postoje bitne razlike u veličini između domaće i divlje pasmine, nema nikakvih poteškoća u njihovom uzajamnom parenju. Domaći jak se koristi za jahanje i kao tegleća životinja. Od njega se dobija koža, mleko i meso; od dugih dlaka se prave konopci, a od isušenog đubreta ogrev.

## Reference

## Literatura

* http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/2892/0
Krupajsko vrelo

**Krupajsko vrelo** se nalazi u istočnoj Srbiji ispod zapadnog krečnjačkog odseka Beljanice na nadmorskoj visini od 220 m. Smešteno je u ataru sela Milanovca, udaljenom od Žagubice oko 35&nbsp;km.
## Položaj i karakteristike
Ovo vrelo spada u grupu kraških vrela, a temperatura vode kreće se od 9-11°-{S}-. Vrelo je pri dnu amfiteatralnog oblika strmih, mestimično vertikalnih strana. Potok vrela, odnosno vrelska otoka ukupne dužine 435 metara, prvo otiče prema severu na dužini od 130 metara, a zatim skreće prema zapadu i posle nekih 300 metara uliva se u Krupajsku reku. Zbog izgradnje brane na otoci vrela visoke oko 3 metara vrelo danas ima izgled izduženog jezerca dužine 40 i širine 17 metara čija se voda atraktivnim vodopadom preliva preko krune ove ustave.
Speleoronilačkim proučavanjima u 1998. godini, koja predstavljaju izvanredni istraživački poduhvat, otkriveno je postojanje preko 70 m dubokog inverznog kraka pećinskog sifona kojim vode vrela dospevaju iz krečnjačkog masiva Beljanice.
Od brane do mlina, vrelski potok teče kroz krečnjačku sutjesku strmih strana i slapovitog korita. Hidrološki režim vrela i njegova izdašnost nisu dovoljno ispitani. Kao i većina kraških izvora, ovo vrelo se odlikuje velikim promenama izdašnosti u toku jedne godine, a pogotovu u višegodišnjem periodu. Kod zgrade mlina, nalazi se betonska česma sa pet metalnih cevi na kojima ističe topla voda temperature 26˙C i izdašnosti 6 - 10 lit/sek. Ova voda potiče iz prirodnog termalnog izvora koji je kaptiran i podzemno sproveden do česme. Desetak metara od česme je druga termalna pojava predstavljena izvorom u obliku minijaturnog vodoskoka koji je nastao na samoizlivnoj geološkoj bušotini.
Krupajsko vrelo i ambijent u okolini od 9 ha su zaštićeni kao spomenik prirode od nacionalnog značaja Republike Srbije. Spomenik prirode "Krupajsko vrelo", ustanovljen je uredbom Vlade Republike Srbije (Službeni glasnik RS, br. 9/95), a na osnovu Zakona o zaštiti životne sredine, za zaštićeno prirodno dobro od izuzetnog značaja predstavlja jedan od najjačih kraških izvora u Srbiji i po morfologiji svog izvorišta, hidrološkim funkcijama i pratećim prirodnim obeležjima pripada grupi najreprezentativnijih gravitacionih vrela.

## Povezano
* Homolje, gde se nalazi i pećina iz koje je izvirala voda. Danas se vidi samo deo otvora pećine, a prvobitni izvor je potopljen.

## Vanjske veze
* Krupajsko vrelo 
* Spomenik
Lista njemačkih operacija protiv četnika u Drugom svjetskom ratu

## Izvori

## Povezano
* Spisak osovinskih operacija u Jugoslaviji
* Spisak antipartizanskih operacija u NDH
Wikivodič

**Wikivoyage** ˌwɪkiˈvɔɪ.ɪdʒ (od engl. *[[wiki]]* + *voyage*: putovanje), slobodni vodič za putovanje zasnovan na webu na kojem autori volonteri pišu o turističkim destinacijama i temama. Bratski je projekt Wikipedije koji podržava i hosta isti neprofitni Wikimedia Foundation. Wikivoyage katkad zovu »Wikipedia vodičâ za putovanjâ«.

Projekt je nastao razdvajanjem od njemačke verzije Wikitravela u septembru 2006. sa specifičnim ciljem da se izbjegnu komercijalni interesi. Financiralo ga je njemačko udruženje Wikivoyage e.V., a aktiviran je 10. decembra 2006. Sadržaj je objavljen pod copyleft licencom Creative Commons Attribution-ShareAlike.

Sredinom 2012. većina urednika engleske verzije Wikitravela, uključujući većinu administratora, odlučila je objediniti Wikitravel i Wikivoyage zajednice u novi ne-komercijalni projekt. Podnijeta je molba Fondaciji Wikimedia sa ciljem da istraži njihov interes za hosting, a što je potaklo uspješni , odobren od strane WMF u oktobru 2012.

## Reference

## Vanjske veze

* www.wikivoyage.org&nbsp;– Online travel guide
*  - Proposal for a Wikimedia Foundation travel guide on Wikimedia meta.
**  - Request for Comments on the proposal, which garnered a lot of comments/discussion.
**  Migration FAQ on Wikivoyage.org - Plan for the migration of Wikitravel content to Wikivoyage and then to Wikimedia Foundation.
1041.

__NOTOC__
Godina **1041.** (**[[rimske brojke|MXLI]]**) bila je redovna godina koja počinje u četvrtak u julijanskom kalendaru.

## Događaji
* Ziridska dinastija vladara Ifrikije (današnji Tunis i Libija) službeno otkazuje poslušnost šijitskim (ismaliitskim) kalifima Egipta iz dinastije Fatimida te kao svoje sizerene proglašava sunitske kalife Bagdada iz dinastije Abasida.
* U Engleskoj grad Worcester diže ustanak zbog pomorskih poreza koje koje je nametnuo dansko-engleski kralj Hartaknut.
* Službeni podaci kineske dinastije Song navode kako se kineska vojska sastoji od 1,250.000 vojnika, što je za četvrtinu više od 1022. godine, kada se sastojala od milion vojnika.
* Anglosaksonski princ Edward Ispovjednik se vraća u Englesku iz egzila u Normandiji kako bi pripremio eventualno preuzimanje prijestolja u slučaju Hartaknutove smrti.
* 10. 12. &ndash; Carica Zoe imenuje svog posvojenog sina na istočnorimsko prijestolje pod imenom Mihailo V.

## Rođenja

## Smrti
* 10. 12. &ndash; Mihailo IV, bizantski car (r. 1010)

## Reference
Hrazdan

**Hrazdan** (armenski: *Հրազդան*) je rijeka u Armeniji duga 141&nbsp;km, najveća pritoka rijeke Araks.

## Hidrografija
Hrazdan izvire iz jezera Sevan na armenskom dijelu Kavkaza, zatim teče gotovo pravilno u pravcu juga kroz Armeniju, do svog ušća u rijeku Araks. Hrazdan je vrlo značajan za privredu Armenije, posebno hidroenergiju, navodnjavanje, ribolov, itd.

## Reference

## Vanjske veze

* ''Hrazdan River'' na portalu Encyclopædia Britannica
Barbie as Rapunzel

***Barbie as Rapunzel*** je kanadsko-američki animirani direct-to-video film snimljen 2002. u režiji Owena Hurleya. Predstavlja drugi po redu film u seriji kompjuterski animiranih filmova temeljenih na lutki Barbie. Naslovnoj protagonistici glas posuđuje Kelly Sheridan. Zaplet filma je adaptiran na bajci "Matovilka" () braće Grimm.

Na prostoru bivše Jugoslavije je prikazan pod naslovom ***Barbie Matovilka***.

## Vanjske veze
*
1042.

__NOTOC__
Godina **1042.** (**[[rimske brojke|MXLII]]**) bila je redovna godina koja počinje u petak u julijanskom kalendaru.

## Događaji
* 18. 4. ili 19. 4. &ndash; Bizantski car Mihailo V odlučuje samostalno vladati Carstvom te daje svoju su-caricu i posvojenu majku Zoe zatvoriti u manastir.
* 19. 4. &ndash; Mihailovo zatvaranje carice Zoe izaziva narodni ustanak u Carigradu tokom koga je Mihailo svrgnut. Zoe se vraća na vlast i postaje carica, a prijestolje dijeli sa svojom sestrom Teodorom.
* 8. 6. &ndash; Nakon smrti danskog kralja Hartaknuta, anglosaksonski princ Edward Ispovjednik preuzima prijestolje i postaje kralj Engleske.
* 11. 6. &ndash; Carica Zoe se ženi po treći put te svog muža uzdiže na prijestolje kao cara pod imenom Konstantin IX.
* Bizantski vojskovođa Georgi Manijak, zapovjednik trupa na Siciliji, odbija poslušati naređenje o vlastitoj smjeni i umjesto toga diže ustanak protiv Konstantina IX.
* Harald, komandant bizantske Varjaške garde, napušta bizantsko područje s tovarom blaga te se vraća u rodnu Norvešku gdje je njegov polubrat Olaf vladao kao kralj.
* Nakon Hartaknutove smrti norveški kralj Magnus I Dobri preuzima kralj Danske.
* Normanski gospodari rata na jugu Italije premještaju svoje sjedište u grad Melfi.
* Abad II nasljeđuje svog oca na prijestolju arapsko-muslimanske države (*[[taifa]]*) Sevilla.
* Almoravidi na čelu sa Abdullah Ibn Yasinom napadaju Maroko.
* Bizantsko-arapski ratovi: Bizantske trupe zauzimaju strateški važan grad Edesa, koji je prije toga 400 godina bio pod arapsko-muslimanskom vlašću.
* Dinastija Song, suočena sa napadima države Zapadna Xia sa sjeverozapada, te sve većim prijetnjama ratom do strane dinastije Liao sa sjeveroistoka, odlučuje povećati iznos danka koji se plaća dinastiji Liao.

## Rođenja
* Papa Urban II (u. 1099)

## Smrti
* 8. 6. &ndash; Hartaknut, kralj Danske i Engleske
* 24. 8. &ndash; Mihailo V, bizantski car (r. 1015)

## Reference
Melfi

**Melfi** () je grad u južnoj Italiji. Melfi je drugi po veličini grad okruga Potenca u okviru italijanske pokrajine Bazilikata.

## Geografija
Grad Melfi nalazi se u južnom delu Italije, na 130&nbsp;km zapadno od Barija. Grad se nalazi na znatnoj nadmorskoj visni (preko 500 m n. v.) u južnom delu Apenina. Iznad grada izdiže se ugašeni vulkan Monte Vulture.

## Historija
U Starom veku je na njegovom području živeo italski narod Lukanci. Njih su pokorili Rimljani i oko godine 291. pne. osnovali koloniju Venusia, od koje će se Melfi početi odvajati kao zasebno naselje sve do srednjeg veka. Tada je stekao izuzetnu strategijsku važnost s obzirom da je kontrolisao komunikacije između langobardskih i vizantijskih područja. U 11. veku je postao glavno uporište normanskog vojskovođe Vilima Gvozdenorukog, a 1059. i prestonica Vojvodstva Apulija. O važnosti grada svedoči da su se dva puta (1059 i 1109) u njemu održavali papski sinodi. Godine 1231. je u njemu rimsko-nemački car doneo znamenite Konstitucije iz Melfija, jedan od najopsežniji zakonika srednjovekovne Evrope. Posle toga je grad uglavnom pratio sudbinu Napuljskog Kraljevstva. Teško je stradao nakon zauzimanja od strane Francuza u italijanskim ratovima 1528. kao i u zemljotresu 1930. i bombardovanju od strane Saveznika u septembru 1943. Za vreme fašističke vladavine su tamo u unutrašnjem egzilu boravili mnogi znameniti italijanski antifašisti.

## Stanovništvo
Melfi danas ima oko 17.000 stanovnika, mahom Italijana. Poslednjih decenija broj stanovnika u gradu raste.

## Galerija

Datoteka:Castello di melfi1.JPG|Zamak iz vremena Normana
Datoteka:Piazza Duomo Melfi.jpg|Trg ispred katedrale
Datoteka:Cattedrale Melfi.jpg|Gradska katedrala
Datoteka:Palazzo della Corte.JPG|Zdanje suda


## Vanjske veze

* www.comune.melfi.pz.it Zvanična stranica grada Melfija
Abad II

**Abad II** (*Abu Amr Abbad* ili *Abbad II al-Mu'tadid*, umro 28. februara 1069.) je bio mavarski kralj u Sevilji iz dinastije Abadida. Vladao je od 1042. do 1069. godine. godine. Otac Abada II je Abad I - osnivač dinastije Abadida. Abad II je bio pesnik i zaštitnik književnosti.

## Povezano
* Abadidi

## Literatura
* *[[Mala enciklopedija prosveta]] - Opšta Enciklopedija (A-Lj). Izdavačko preduzeće "Prosveta", Beograd 1959.*

## Reference
Nezavisna Država Makedonija

**Nezavisna Država Makedonija** je naziv za pokušaj stvaranja marionetske države pod patronatom Nemačke na području Makedonije, čiji bi glavni grad bilo Skoplje. Prema zamisli, država bi obuhvatala celo područje istorijske Makedonije. 

## Istorijat
Ideolozi stvaranja nezavisne Makedonije bili su članovi organizacije VMRO, čiji je lider bio Ivan Mihajlov. 1. septembra 1944. Hitler izdaje naredbu za formiranje ove države i Nemci šalju Ivana Mihajlova u Skoplje sa zadatkom da proglasi nezavisnu Makedoniju. Ova država je trebalo da obezbedi nesmetano povlačenje Nemaca iz Grčke preko njene teritorije, s obzirom da je Bugarska koja je do tada upravljala tim područjem istupila iz saveza Sila Osovina i prešla na stranu Saveznika 8. septembra. Ivan Mihajlov, međutim, zaključuje da je rat izgubljen i da nema uslova za formiranje nezavisne makedonske države. Tada vojnu kontrolu nad Makedonijom preuzimaju Nemci, dok je lokalnu vlast obavljala stara bugarska administracija, koja više nije bila pod patronatom bugarske vojske i bugarske države. Ovakvo stanje je trajalo od početka septembra do novembra 1944, kada područje Vardarske Makedonije dolazi pod kontrolu jugoslovenskih partizana i postaje deo nove socijalističke Jugoslavije u okviru koje će se formirati Narodna Republika Makedonija.

## Izvori
Lista vladara Danske

Ovo je **lista vladara Danske** i osoba u nasljednom nizu za nasljeđivanje danske krune.

## Monarsi

{| width="100%" cellpadding="0" cellspacing="0" border="0" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0.5em 1em 0.5em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;"
|-
|
{| width = "100%" cellpadding = 0 cellspacing = 0
|-
|width = "50%" bgcolor = "#ccccff" align="center"|**Danski vladari**
|-

|width = "50%" valign = top|

## Nasljedni niz

Danska od 2009. godine koristi apsolutnu primogenituru, što znači da sinovi više nemaju prednost nad kćerkama. Nasljeđuje najstarije dijete bez obzira na spol. Prijestolonasljednik je Frederik, krunski princ od Danske, stariji od dva sina kraljice Margarete II.

# Njegova kraljevska visost, Frederik, krunski princ od Danske - stariji sin kraljice
# Njegova kraljevska visost, princ Christian od Danske - stariji sin prijestolonasljednika
# Njena kraljevska visost, princeza Isabella od Danske - starija kćerka prijestolonasljednika
# Njegova kraljevska visost, princ Vincent od Danske - mlađi sin prijestolonasljednika
# Njena kraljevska visost, princeza Josephine od Danske - mlađa kćerka prijestolonasljednika
# Njegova kraljevska visost, princ Joachim od Danske - mlađe dijete kraljice
# Njegova visost, princ Nikolai od Danske - najstarije dijete princa Joachima
# Njegova visost, princ Felix od Danske - srednje dijete princ Joachima
# Njegova visost, princ Henrik od Danske - najmlađe dijete princa Joachima
# Njena kraljevska visost, princeza Benedikte od Danske - sestra kraljice
# Njena visost, princeza Elisabeth od Danske - rodica kraljice u prvom koljenu

Djeca princeze Benedikte nisu u nasljednom nizu jer nisu bila odgajana na danskom tlu.
Eze Nri Ìfikuánim

**[[Eze]] Nri Ìfikuánim** je bio prvi vladar Kraljevstva Nri u srednjovjekovnoj Zapadnoj Africi. Prema usmenoj predaji naroda Igbo je vladavinu započeo 1043. godine iako pojedini historičari vladavinu Ìfikuánima smještaju daleko kasnije, odnosno oko 1225. godine.

## Reference
Reforme Qingli

**Reforme Qingli** (), također poznate i kao **Manje reforme**, je naziv za projekt reorganizacije i reformi državne uprave u carskoj Kini, koje su pod vlašću dinastije Song provodili dvorski velikodostojnici Fan Zhongyan i Ouyang Xiu. Naziv su dobile prema istoimenoj službenoj eri koja je trajala od godine 1041. do 1048. Poticaj za reforme su bile sve veće napetosti na sjevernim granicama - napadi novoproglašene države Zapadna Xia i prijetnje ratom od strane dinastije Liao. Fan i Ouyang, koji su prije toga zbog svojih reformskih ideja bili u nemilosti, su pozvani na dvor u Kaifengu kako bi preuzeli dužnost upravljanja državom. Fan je caru poslao memorandum od 10 točaka u kome je iznio prijedloge promjena državne i lokalne uprave, kao i smanjenje ovlasti regionalnih vojnih komandanata, a čije se jačanje smatralo glavnim uzrokom kolapsa ranije dinastije Tang. Car je prihvatio reforme, ali su one izazvale žestok otpor konzervativnih krugova. Zbog toga se od njih odustalo već 1045. godine. One su, međutim, poslužile kao model za nešto uspješnije i dugotrajnije reforme Wang Anshija.

## Literatura

*
1043.

__NOTOC__
Godina **1043.** (**[[rimske brojke|MXLII]]**) bila je redovna godina koja počinje u subotu u julijanskom kalendaru.

## Događaji

* Izbija posljednji rat rat između Bizantskog Carstva i Kijevske Rusije.
* Edward Ispovjednik okrunjen za kralja Engleske u Winchesterskoj katedrali.
* Rimsko-njemački car Heinrich III, sveti rimski car se ženi za Agnes de Poitou.
* Bizantski vojskovođa Georgi Manijak pogiba u bitci protiv cara Konstantina IX čime je okončana njegova pobuna u kojoj je htio preuzeti prijestolje.
* Seldžuci uništavaju dinastiju zijaridskih emira koja je dotada dominirala sjevernom Perzijom.
* Kineski dvorski službanici Ouyang Xiu i Fan Zhongyan u ime vladajuće dinastije Song objavljuju Qingli reforme, koje će se provoditi do 1045.
* Normanski vojskovođe, braća Vilim Željeznoruki i Drogo de Hauteville, preuzimaju vlast u Apuliji.
* 31. 10. &ndash; Venera okultira Jupiter.
* U Zapadnoj Africi na prijestolje Kraljevine Nri dolazi njen prvi vladar Eze Nri Ìfikuánim (tradicionalni datum).

## Rođenja
* Fulk IV od Anjoua
* Abu Muhammad Baghawi, perzijski sunitski teolog
* El Cíd Campeador od Kastilje, španski vojskovođa i nacionalni junak

## Smrti
* Georgi Manijak, bizantski vojskovođa
* Gisela od Švapske, sveta rimska carica (r. 989)

## Reference
Seldžučka Monarhija

**Seldžučka Monarhija** (; moderni turski: Büyük Selçuklu Devleti) bila je srednjovjekovna tursko-perzijska muslimanska (sunitska) monarhija čija je vladarska dinastija nastala od *Qynyq* ogranka turkijskih Oguza, a koja je postojala na prostoru Bliskog Istoka i Centralne Azije od 1037. do 1077. nakon čega se raspala na nekoliko država nasljednica. Na vrhuncu svoje moći ova se monarhija prostirala od centralnoazijskih stepa na sjeveru, pa do Perzijskog zaljeva na jugu; odnosno od planina Hindukuša na istoku do Anadolije na zapadu, zahvaćajući sve ili najveći dio područja nekadašnje Perzijske ili Seleukidske Monarhije, odnosno muslimanskog kalifata. Seldžuci su ta područja osvojili nakon što su iz svoje postojbine oko Aralskog mora prodrli u područje Horasana, potom Perzije te osvojili istočnu Anadoliju.

Seldžučku državu je godine 1037. Togrul nakon ranijih pokušaja Seldžuk-beg, osnivača Seldžučke dinastije i velikodostojnika turkijske plemenske konfederacije Oguz Jabgu po kome je dinastija dobile ime. Seldžuci su imali važnu ulogu kako u nastojanju da se ponovno politički ujedinili islamski svijet na istoku, tako i otporu križarima u Prvom i Drugom križarskom ratu, a u čemu su imali promjenljive rezultate. U 12. vijeku je Carstvo počelo slabiti i raspadati se, da bi bilo uništeno od Horezmijaca 1194. godine. Njegovi ostaci su preživjeli u obliku turskih država u Anadoliji, među koje spada Rimski Sultanat, te entiteti od kojih će se razviti kasnije Osmansko Carstvo.

## Vladari
* Togrul, unuk Seldžuka, vladao od 1037. do 1063.
* Alp-Arslan, vladao od 1063. do 1072.
* Malik-šah, vladao od 1072. do 1092.
* Mahmud, vladao od 1092. do 1094.
* Barkijaruk, vladao od 1094. do 1105.
* Malik-šah II, vladao 1105.
* Muhamed I Tapar, vladao od 1105. do 1118.
* Mahmud II Seldžuk, vladao od 1118. do 1131.
* Ahmad Sandžar, vladao od 1118. do 1153.
* Davud, u snazi oko 1131/1132.
* Togrul II, vladao od 1132. do 1134.
* Mesud, vladao od 1134. do 1152.
* Malik-šah III, vladao od 1152. do 1153.
* Muhammad-šah, vladao od 1153. do 1159.
* Sulejman-šah, vladao od 1159. do 1161.
* Arslan-šah, vladao od 1161. do 1176.
* Togrul III, vladao od 1176. do 1191.
* Kizil Arslan, vladao 1191.
* opet Togrul III, vladao od 1192. do 1194.

## Izvori

## Literatura
* 
*
Al-Bagavi

**Al-Bagavi** ili punim imenom **Abu Muhammad al-Husayn ibn Mas'ud ibn Muhammad al-Farra' al-Baghawi** (perzijski/arapski:ابومحمد حسین بن مسعود بغوی), (r. 1041. ili 1044. - u. 1122.) bio je perzijski muslimanski tefsir učenjak, odnosno stručnjak za hadise i šafijskog pravca najpoznatiji po djelu *[[Tafsir al-Bagavi]]*. Vjeruje se da je izraz *Al-Farra* referenca na trgovinu krznom, a *al-Bagavi* na njegovo rodno mjesto Bag ili Bagšur između Herata i Marv ar-Ruda. Umro je u potonjem gradu.

Ostala važna djela su mu *Šarḥ al-suna* i *[[Masabih al-Suna]]*, od kojih je potonje postalo poznato pod imenom Mishkat al-Masabih zajedno sa komentarima al-Tabrizija. Bio je učenik al-Husein ibn Muhamed al-Marva al-Rudija.

## Djela
* Tafsīr al-Baghawī : al-musammá : maʻālim al-tanzīl (تفسير البغوي : المسمى : معالم التنزيل)
* Al-Tahdhīb fī fiqh al-imām al-Shāfiʻī (التهذيب في فقه الإمام الشافعي)
* Sharḥ al-sunnah (شرح السنة)
* Masabih al-Sunnah (مصابيح السنة)
* Al-Anwār fī shamāʼil al-Nabī al-Mukhtār (الأنوار في شمائل النبي المختار )
* Al-Jamʻ bayna al-Ṣaḥīḥayn (الجمع بين الصحيحين)
* Al-Arbaʻīn ḥadīthan (الأربعين حديثاً)
* Majmūʻah min al-fatāwā (مجموعة من الفتاوى)

## Reference
Republika Lokot

**Republika Lokot** (ili Lokotska autonomija) je naziv marionetske države stvorene pod patronatom Nemačke na području današnje Rusije, tokom nemačke okupacije delova Sovjetskog Saveza. Postojala je od 1941. do 1943. godine, a upravno sedište republike je bilo naselje Lokot u današnjoj Brjanskoj oblasti. Republika Lokot je obuhvatala delove današnje brjanske, kurske i orjolske oblasti Rusije. Republika je zamišljena kao test za formiranje ruske kolaboracionističke vlade pod patronatom Nemačke, nakon percipirane nemačke pobede nad Sovjetskim Savezom u ratu. Nakon sovjetske ratne pobede nad Nemcima, Republika Lokot prestaje da postoji i ova teritorija ponovo postaje deo Sovjetskog Saveza, odnosno sovjetske Rusije.
Lokot

**Lokot** može da označava:

* Lokot (republika), marionetska država (1941-1943).
* Lokot (naselje), naselje u brjanskoj oblasti u Rusiji.
Mandžukuo

**Mandžukuo** je naziv marionetske države stvorene pod patronatom Japana na području istorijske regije Mandžurija u Kini, tokom japanske okupacije Kine. Postojala je od 1932. do 1945. godine, a glavni grad države je bio Čangčun. U ovoj državi su većinu stanovnika činili Kinezi, dok su etnički Mandžurci bili manjina. Porazom Japana u Drugom svetskom ratu, Mandžukuo prestaje da postoji i ova teritorija ponovo postaje deo Kine.Jedini car mandzakua je bio bivsi kineski car iz dinastije Qing Py yi.
Titova špilja na Visu

**Titova pećina** ili **Titova špilja** (stari naziv *Duhova špilja*) je pećina na ostrvu Vis u kojoj se tokom 1944. godine nalazio Vrhovni štab NOVJ, na čelu sa Josipom Brozom Titom. Pećina se nalazi na neposredno ispod Huma, najvišeg viškog vrha.

## Historija

U periodu od dolaska maršala Tita na Vis, juna 1944, pa do oslobođenja Beograda, oktobra 1944. godine Vis je bio sedište najviših civilnih, vojnih i političkih organa nove Jugoslavije.

16. juna 1944. na ostrvu Visu došlo je, posredstvom Engleza, do sporazuma između Tita i Jugoslovenske izbegličke vlade, koju vodi dr Ivan Šubašić. Nakon toga je general Velebit otišao u London i bio Titov predstavnik kod britanske vlade i ujedno je bio i veza sa Jugoslovenskom izbegličkom vladom. Viškim sporazumom Kraljevska vlada u izbeglištvu priznaje "nacionalne i demokratske tekovine izvojevane od naroda Jugoslavije u toku njihove trogodišnje borbe, kojima su postavljeni temelji demokratskom federativnom uređenju".

Odavde je Tito u kasno leto 1944. godine pošao na razgovore s Čerčilom i Staljinom kako bi učvrstio međunarodni položaj, a na viškoj obali 12. septembra 1944. godine prvi put je otvoreno govorio o priključenju slovenskih i hrvatskih krajeva koji su po Rapalskom ugovoru pripali Italiji i poručio - Tuđe nećemo, svoje ne damo!

## Literatura
* **[[Vojna enciklopedija]]**. Beograd 1975. godina

## Izvori

## Povezano

* Josip Broz Tito
* Ostrvo Vis
* Titova pećina u Drvaru
* Vis u Narodnooslobodilačkoj borbi
Rusko-vizantijski rat (1043)

**Rusko-bizantski rat [[1043]]. godine** se vodio između Bizantskog Carstva na jednoj, te Kijevske Rusije na drugoj strani. Predstavljao je posljednji od bizantsko-ruskih ratova i u suštini se sastojao od pohoda novgorodskog princa Vladimira Jaroslaviča, sina kijevskog velikog kneza Jaroslava Mudrog na Carigrad. Pohod je doživio neuspjeh uslijed uništenja ruske flote, koga bizantski historičar i očevidac Mihailo Psel pripisuje primjeni grčke vatre od strane branitelja, a ruski izvori oluji. Ruski komandant Višata je sa 6000 ljudi ostao izoliran te je prisiljen na predaju; iz zarobljeništva je izašao temeljem mirovnog sporazuma tri godine kasnije; kijevski admiral Ivan Tvorimirič je, pak, uspio poraziti bizantsku flotu koja je pokušala uhvatiti kneza Vladimira. Dio historičara vjeruje da su se neprijateljstva nastavila sljedeće dvije godine na Krimu, kada su Rusi uspjeli zauzeti Herson. Neprijateljstva su konačno obustavljena sporazumom temeljem koga je Kijevska Rusija Bizantu pristala vratiti Herson, a zauzvrat je princ Vsevolod dobio ruku bizantske princeze (a iz kog braka će se roditi znameniti vladar Vladimir II Monomah).

## Literatura
* George Vernadsky. *The Byzantine-Russian war of 1043.* "Sudostforschungen" Bd. XII. Munchen.1953, S. 47-67.
* Andrzej Poppe. *La derniere expedition Russe contre Constantinople.* "Byzantinoslavica" XXXII/I, 1971, s. 1-29.
* Брюсова В.Г. Русско-византийские отношения середины XI века. // Вопросы истории, 1973, №3, pages 51–62.
Foulques IV od Anjoua

**Foulques IV** (*Fulk IV*; 1043 – 14. april 1109), također poznat pod nadimkom ***le Réchin*** (što se, ovisno o kontekstu, prevodi kao "Svadljivi", "Grubi", "Bahati", ali i "Odvažni"; bio je grof Anjoua od 1068 do smrti. 

Rodio se kao mlađi sin grofa Geoffroya II od Gatinaisa i Ermengarde od Anjoua, kćeri znamenitog grofa Fulka Crnog. Ujak mu je bio Fulkov sin i nasljednik Geoffroy II Martel. Kada je Martel 1060. umro bez nasljednika, titula grofa je pripala njegovom nećaku, odnosno Fulkovom starijem bratu Geoffroyu III od Anjoua. Nekoliko godina kasnije se Foulques pobunio protiv svog brata, te ga je 1067. porazio i zarobio. Pod pritiskom Crkve ga je pustio, ali je sljedeće godine opet došlo do sukoba. I ovaj put je Foulques izašao kao pobjednik i zarobio brata, ali ga je ostavio u tamnici sljedećih 28 godina.

Foulquesovu dugu vladavinu su obilježila nastojanja da se uklone posljedice slabljenja anžuvinske moći u doba njegovih prethodnika. Bio je prisiljen predati Saintonge, a grad Gatinais je predao kralju Filipu I kako bi stekao podršku krune u sukobu s drugim feudalcima. Foulques je nastojao održati kontrolu nad barunima pod svojom vlašću, a sa normandijskim vojvodama je vodio kompleksnu borbu za dominaciju nad Bretanjom i Maineom.

Foulques je bio poznat po izuzetno burnom ljubavnom životu, te kroničari navode da se ženio najmanje pet puta. Imao je dva sina - Geoffroya IV s kojim je pred kraj vladavine dijelio vlast, ali kojeg je ipak nadživio; te Foulquesa V koji će ga naslijediti, ali koji će biti daleko poznatiji kao kralj križarske države u Jeruzalemu.

Foulques je poznat i po tome što je 1096. napisao tekst pod nazivom *Fragmentum historiae Andegavensis* ili "Historija Anjoua", posvećen historiji svoje pokrajine i njenih vladara; dio historičara pak izražava sumnje u njegovo autorstvo ili autentičnost. Do danas je ostao sačuvan samo prvi dio, koji opisuje Foulquesove pretke, dok je drugi dio, koji opisuje samo Foulquesovu vladavinu, izgubljen. Ako je uistinu napisao taj tekst, Foulques se može smatrati jednim od prvih laika koji je napisao historijski tekst u srednjovjekovnoj Evropi.

## Napomene

## Izvori
Mordent

**Mordent** - (, ) je ukras koji se sastoji od brze jednokratne smene glavnog tona i njegovog susednog **nižeg** tona. Beleži se znakom za praltriler koji je precrtan vertikalnom crtom: . Piše se iznad note.

 

* Eventualno povišenje ili sniženje pomoćnog tona označava se hromatskim znakom ispod oznake za mordent, kao npr.:
 

Mordent može biti i *dvostruk*, kao npr:

 

* Kod *dvostrukog mordenta* povišenje ili sniženje pomoćnog tona označava se hromatskim znakom ispod oznake za *dvostruki mordent*, kao npr.:

 

* Mordent je '''naglašen''' ukras, tj. oduzima od vrednosti sledećoj noti (za razliku od dvostrukog kratkog predudara).
## Izvori

## Povezano
* Ukrasi u muzici
* Dugi predudar
* Kratki predudar
* Dvostruki predudar
* Višestruki predudar
* Grupeto
* Praltriler
* Triler (muzika)
1044.

__NOTOC__
Godina **1044.** (**[[rimske brojke|MXLIV]]**) bila je prijestupna godina koja počinje u nedjelju u julijanskom kalendaru.

## Događaji
* Kralj Anawrahta preuzima prijestolje Pagana u današnjem Mjanmaru.
* U Kini objavljen vojni traktat *[[Wujing Zongyao]]* koji su za potrebe dinastije Song sastavili učenjaci Zeng Gongliang (曾公亮), Ding Du (丁度) i Yang Weide (楊惟德). U njemu je prvi put u historiji izložena formula za izradu baruta i bombi (koje se ispaljuju pomoću praćki ili trebušea). Također je po prvi opisan dvo-klipni plamenobacač, te kompas koji datira dvije decenije prije nego što je Shen Kuo opisao magnetni kompas za potrebe pomoraca. Usprkos značajnih inovacija, traktat kao najvažnije i najkorisnije oružje navodi samostrijel s obzirom na njegovu efektivnost protiv hordi nomadskih konjanika.
* septembar - Papa Benedikt IX protjeran iz Rima, a papsku stolicu preuzima Silvestar III.

## Rođenja
* Rodrigo Diaz de Vivar, španski vojskovođa poznatiji kao El Cid (u. 1099)

## Smrti
* Gothelo I, vojvoda od Lotaringije

## Reference