Masakr u potkamešničkim selima

**Pokolj u potkamešničkim selima** je bilo masovno ubojstvo stanovnika sela podno planine Kamešnica u Cetinskoj krajini u Hrvatskoj koje su 28. i 29. ožujka 1944. za vrijeme Drugog svjetskog rata počinili pripadnici 7. bataljona njemačke 7. SS divizije ''Prinz Eugen''. Tada je ubijeno između 1500 i 1800 stanovnika, pri čemu je najgore stradalo zaselak Ratkovići u selu Podi, kao i sela Otok, Ruda, Voštane i Krivodol. Do pokolja je došlo tokom operacija koje su njemačke snage poduzimale protiv partizana, tokom kojih su snage divizije *Prinz Eugen* vršile rutinsku odmazdu nad civilnim stanovništvom za koje se sumnjalo da pomažu partizanima. Većina žrtava su bile žene, djeca i starci, a po nacionalnosti su svi bili Hrvati. Razmjeri pokolja su bili takvi da su čak i lokalni dužnosnici NDH, pod čijom su nominalnom vlašću nalazila sela, uputili službeni prosvjed svojim njemačkim saveznicima.

Neposredno prije masakra, oficiri iz 264. divizije Wehrmachta šalju 24. marta 1944. štabu 15. brdskog armijskog korpusa telegram sljedeće sadržine:

General Edmund Glaise von Horstenau (Edmund Glajze fon Horstenau), njemački opunomoćeni komandant u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj, u svom dnevniku detaljno opservira masakr 7. SS divizije nad civilima u potkamešničkim selima. Njegov ratni dnevnik je preveden na srpski jezik i objavljen 2007. godine pod naslovom *Između Hitlera i Pavelića: Memoari kontroverznog generala* (Nolit, Beograd). XXI poglavlje knjige (“Zverstva SS jedinica u Dalmaciji”) posvećeno je analizi okolnosti koje su dovele do zločina, kao i konsultacijama vođenim tim povodom sa njemačkim i hrvatskim zvaničnicima. Von Horstenau prvo iznosi osnovne činjenice o zločinu:

General von Horstenau piše da je početkom maja 1944. održao sastanak sa generalom Arthurom Phlepsom, komandantom V SS brdskog korpusa (kojem je divizija *Prinz Eugen* bila potčinjena), kako bi se informisao o pojedinostima događaja. Horstenau tvrdi da su vlasti NDH isprva htjele da Nijemcima „priskoče u pomoć“, tj. da ih „izvuku iz neprijatne situacije“, time što bi zločin pripisale „četnicima i pojedinim SS oficirima koji su od četnika bili pogrešno obavešteni“. Ipak, sâm general Phleps je potvrdio da su četnici bili saučesnici u masakru:

General Edmund Glaise von Horstenau u dnevniku navodi i da je ministar vanjskih poslova NDH Stijepo Perić, u jednom od susreta sa Siegfriedom Kascheom, veleposlanikom Velikonjemačkog Reicha u Zagrebu, iznio pretpostavku da su i četničke jedinice „u znatnoj mjeri“ učestvovale u masakru. 28. aprila 1944. godine, ministar Perić je bio prisiljen podnijeti ostavku usljed njemačkog pritiska.

U zaključcima, Edmund Glaise von Horstenau ostavlja mogućnost da su se četnici »prikrpili« 7. SS diviziji te tako uzeli učešća u pokolju. Povlačeći paralelu sa savezničkim bombardovanjem u Drugom svjetskom ratu, on vrši relativizaciju zločina time što ga postavlja u kontekst ustaške genocidne politike: 

Masakr u potkamešničkim selima registrovan je i u ratnom dnevniku Vrhovne komande Wehrmachta. Uz nepreciznost u datiranju i lociranju zločina, njemački oficiri koji su vodili dnevnik zapisuju da je „kod Knina u julu 1944. godine ubijeno oko 400 hrvatskih civila“; očevidno je riječ o višestruko umanjenoj cifri ubijenih. Pored 7. SS divizije, odgovornost za »incident« je pripisana i njihovim saborcima iz četničkih redova:

U izvještaju Obavještajnog odjeljenja XV brdskog armijskog korpusa njemačkog Wehrmachta od 5. juna 1944. godine, očigledno na osnovu zaplijenjene dokumentacije ili presretnute komunikacije članova savezničkih misija pri NOVJ (u zaglavlju izvještaja stoji da je izvorni dokument preveden sa engleskog jezika), taksativno su navedena imena sela koja su postradala u masakru te broj usmrćenih civila. Pomenuta je i asistencija četničkih snagâ okupatoru:

O tim se događajima relativno malo govorilo u doba bivše Jugoslavije. U prvim godinama nakon uspostave samostalne Hrvatske je zbog revizionističkih nastojanja da se rehabilitira NDH, zločin koji su Nijemci počinili nad svojim nominalnim saveznicima još više prešućivan, odnosno odgovornost za njega se nastojala prebaciti isključivo na četnike i njihovu Dinarsku diviziju, a u nekim slučajevima i na same partizane.

## Izvori

## Literatura
* Jozo Akrap-Majski: "*Istina o zločinima u selima Cetinske krajine 1944.*", Memento, Razlog, Zagreb, 2004., , 
* Jozo Kundid: "*U ratnom vihoru*", Sin Ku, Split, 2004., 

Oba autora su iz postradalih sela. Jozo Kundid je iz sela Podi, a Jozo Akrap-Majski iz Voštana (pobijeno mu je 30 članova uže i šire obitelji; autoru je u vrijeme pokolja bilo 11 godina).