open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Helicobacter pylori

**Helikobakter pilori** () je bakterija koja se sreće samo kod ljudi u donjem delu želuca (pilorusu) i dovodi se u vezu sa nastankom zapaljenja želuca (gastritisa), čira dvanaestopalačnog creva ređe želuca. Ova bakterija je u stanju da iz ureje oslobodi amonijak, koji joj omogućava preživljavanje u vrlo kiseloj sredini želuca.

## Osobine

Helokobakter je gram-negativna bakterija spiralnog oblika, koja na jednom kraju poseduje nekoliko treplji pomoću kojih se kreće. Helikobakter proizvodi i oslobađa enzime oksidazu, katalazu i urejazu. Urejaza razlaže ureu i oslobađa amonijak, koji ima bazna svojstva i neutrališe kiselinu želuca, tako da ova bakterija preživljava u izuzetno negostoljubivoj sredini želuca. Katalaza rezlaže vodonik peroksid. Kultura ovih bakterija može se uzgajati pod mikroaerobnim uslovima (90% azot, 5% kiseonik, 5% ugljen dioksid).

Helikobakter se prenosi feko-oralnim putem. Rasprostanjen je širom sveta, posebno kod grupa koje žive u lošim higijenskim uslovima. Kod preko 50% stanovništva može se pronaći ova bakterija. Bakterija je pokretljiva zahvaljujući trepljama na jednom kraju i brzo kolonizuje sluzokožu želuca. Pored pomenutih enzima (oksidaze, katalaze i urejaze), helikobakter proizvodi i vakuolizirajući citotoksin, koji izaziva izumiranje epitelnih ćelija želuca.

## Simptomi i bolesti

Infekcija helikobakterom često protiče i bez simptoma. Vremenom se može javiti:
* hronični, površni gastritis, tip B, koji može trajati godinama i decenijama bez simptoma ili sa blažim tegobama u vidu mučnine, neodređenim bolovima u predelu želuca,
* čir dvanaestopalačnog creva, ređe želuca, jer izumiranjem epitelnih ćelija se slabi želudačna barijera, koja štiti od kiseline, 
* hronični, atrofični gastritis iz koga se može razviti rak želuca (adenokarcinom želuca).

Prisustvo helikobaktera se može utvrditi biopsijama sluzokože želuca, a zatim njegovim uzgajanjem i dokazivanjem urejaze i katalaze.

U terapiji se koristi kombinacija antibiotika i inhibitora protonske pumpe, koji se uzimaju 7 dana. Terapija je uspešna u preko 95% slučajeva.

## Povezano
* Kampilobakter
* Čir dvanaestopalačnog creva
* Čir želuca
* Gastritis
* Rak želuca
* Ureja

## Literatura
* H. Renz-Polster; S. Krauzig; J. Braun: *Basislehrbush Innere Medizin* Urban & Fischer 
* Fritz H. Keyser, Kurt A. Bienz *Medizinische Mikrobiologie* Thieme 

## Vanjske veze

* Informacije njem. instituta „Robert Koh" 
* „Bakterija pruža dokaze o seobama naroda"  - science.orf.at 
* ''European Helicobacter pylori Study Group''
Metabolizam prvog prolaza

**Metabolizam prvog prolaza** se odnosi na metabolizam kome podleže lek pri peroralnoj primeni. Sve supstance resorbovane u tankom crevu i većem delu debelog creva uključuju se u krvotok putem hepatične vene, pri čemu prvo prolaze kroz jetru, podležući metabolizmu pod dejstvom enzima prisutnih u jetri. Danas se smatra da u metabolizmu prvog prolaza pored enzima jetre učestvuju i enzimi enterocita.

Metabolizam prvog prolaza može za posledicu imati inaktivaciju leka ili aktivaciju proleka, pa se u zavisnosti od potrebe teži njegovom zaobilaženju (parenteralnom primenom) ili upotrebi.

Metabolizam peroralno i duboko rektlno primenjenog leka smanjuje sistemsku bioraspoloživost leka, i predstavlja jedno od objašnjenja za kvantitativne i kvalitativne razlike u vremenu polueliminacije i metabolizmu istog leka unetog *per os* i intravenski.

## Vena porta

Osim poslednje trećine pravog creva, sva krv se iz želuca, tankog i debelog creva uliva u hepatičnu venu. Glavni fiziološki smisao ovakve organizacije krvotoka jeste prečišćevanje krvi od potencijalno štetnih materija (otud raniji naziv **detoksikacija**) i obrada hranljivih materija od strane enzima jetre. Ovi enzimi deluju, između ostalog, i na lekove, tretirajući ih kao strane supstance koje treba eliminisati, odnosno prevesti u neškodljive (u ovom slučaju i neefikasne) metabolite. Ipak, metabolizam lekova ne ide nužno ka stvaranju neaktivnih metabolita pa se termin detoksikacija smatra opsolentnim.

## Rektalna primena
Još uvek nije sigurno kakav je značaj rektalne primene lekova za izbegavanje metabolizma prvog prolaza. Iz rektuma krv odvode 3 hemoroidalne vene: gornja u hepatičnu vena, a srednja i donja direktno u sistemski krvotok, ali među njima postoje brojne anastomoze. Zbog toga se smatra da rektalna aplikacija predstavlja kombinaciju oralne i parenteralne primene.

## Lekovi koji podležu metabolizmu prvog prolaza
U različitom stepenu metabolizmu prvog prolaza (između ostalog) podležu:

Da bi se eliminisao uticaj efekta prvog prolaza potrebno je primeniti više voze, neki parenteralni put ili prevesti ove lekove u prolek.

## Značaj
Značaj efekta prvog prolaza zavisi od metaboličkog kapaciteta enzima, brzine metabolizma i brzine resorpcije. Ako je doza leka mala, a kapacitet i brzina metabolizma veliki, velik deo leka se metaboliše i bioraspoloživost se značajno smanjuje. Sa povežanjem doze može doći do **saturacije** enzima što dovodi do povećanja bioraspoloživosti.

## Povezano
* Metabolizam lekova
* Prolek
* Bioraspoloživost
* (L)ADME(R) sistem

## Izvori
# Milena Pokrajac: *Farmakokinetika*, Beograd 2002, 

## Vanjske veze
* Razumevanje metabolizma prvog prolaza – zvučno predavanje
Lažno višeslojan epitel

**Lažno višeslojan epitel** (pseudostratifikovan epitel) obrazuju ćelije koje se međusobno razlikuju po morfološkim i funkcionalnim osobinama zbog čega na prvi pogled ovo tkivo izgleda lažno višeslojno. U njegovom obrazovanju učestvuje najmanje dve, kao kod epitela jajovoda, a najviše četiri vrste diferenciranih ćelija, kao što je to kod epitela dušnika i tankog creva.

## Epitel tankog creva

Obrazuju ga nediferencirane izvorne ćelije i četiri tipa diferenciranih ćelija:
* **enterociti** ili crevne apsorptivne ćelije, su cilindrične epitelske ćelije sa brojnim mikroresicama na vršnoj ovršini čije je jedna od uloga upijanje (apsorpcija) hrannjivih materija iz šupljine tankog creva;
* **mukozne** (peharaste) ćelije kod kojih je gornja polovina kupolasto proširena i snabdevena sekretornim granulama, a donja je sužena (oblik pehara); ovaj oblik nije prirodan već je posledica fiksiranja materijala jer tada dolazi do bubrenja granula što menja inače cilindričan oblik ćelija; uloga im je lučenje glikoproteinskog sekreta koji u dodiru sa vodom stvara mukusni sloj koji štiti i podmazuje površinu epitela creva; 
* **Panetove ćelije** (Paneth) imaju ovlik zarubljenih piramida i snabdevene su granulama čiji se sekret izbacuje u lumen creva gde razlaže zidove bakterija čime reguliše crevnu floru; nemaju sposobnost mitoze;
* **enteroendokrine ćelije** su malobrojne i proizvode polipeptide koji regulišu varenje hrane na različite načine:
** kao hormoni
** kao neurotransmiteri
** imaju parakrino dejstvo (deluju na funkcije okolnih ćelija).

## Epitel dušnika

Naziva se još i pseudostratifikovan trepljast epitel jer najbrojnije ćelije ovog epitela na vršnoj površini imaju treplje.

Gradi ga četiri vrste diferenciranih ćelija:
* **trepljaste ćelije** su cilindrične i na vršnoj površini nose brojne treplje kojima se mukusni sloj zajedno sa udahnutim česticama potiskuje ka ždrelu (*pharynx*) i time štite disajni organi;
* **mukozne ćelije** luče sekret koji čini mukusni sloj koji štiti epitelne ćelije i za njega se lepe čestice prašine;
* **četkaste ćelije** sa bojnim mikroresicama na vršnoj površini; imaju čulnu ulogu;
* **endokrine ćelije** izlučuju kateholamine i polipeptidne hormone.

## Literatura
* Milin J. i saradnici: Embriologija, Univerzitet u Novom Sadu, 1997.
* *Pantić, V:Biologija ćelije, Univerzitet u Beogradu, Beograd, 1997.*
* *Pantić, V: Embriologija, [[Naučna knjiga]], Beograd, 1989.*
* *Popović S: Embriologija čoveka, Dečje novine, Beograd, 1990.
* *Trpinac, D: Histologija, Kuća štampe, Beograd, 2001.*
* * Šerban, M, Nada: Pokretne i nepokretne ćelije - uvod u histologiju, Savremena administracija, Beograd, 1995.*
* *Šerban, M, Nada:Ćelija-strukture i oblici, ZUNS, Beograd, 2001.''

## Vanjske veze
* Bionet škola
* Diagram at uoguelph.ca 
* Slide at ohio-state.edu
Opioidni receptor

**Opioidni receptori** su grupa G protein-spregnutih receptora sa opioidima kao ligandima. Endogeni opioidi su dinorfini, enkefalini, endorfini, endomorfini i nociceptin. Opioidni receptori su ~40% identični sa somatostatinskim receptorima (SSTR).

## Otkriće

Sredinom 1960-tih, postalo je očevidno iz farmakoloških studija da opijatni lekovi deluju na specifičnim receptorskim mestima, i da je verovatno da postoji više takvih mesta. Ti receptori su prvo identifikovani kao specifični molekuli putem upotrebe studija vezivanja liganda, u kojima je za opijate obeležene sa radioizotopima nađeno da se vezuju za moždane membranske homogenate. Prva takva studija je objavljena 1971, koristeći <sup>3</sup>H-levorfanol. Kandas Pert i Solomon H. Snider su 1973. objavili prvu detaljnu studiju μ opioidnog receptora, koristeći <sup>3</sup>H-nalokson. Ta studija se smatra prvim definitivnom potvrdom postojanja opioidnog receptora, mada su dve druge studije objavljene kratko posle toga.

## Prečišćavanje

Prečišćavanje receptora je proizvelo dodatne potvrde o njegovom postojanju. Prvi pokušaj da se prečisti receptor se sastojao od upotrebe novog antagonista opioidnog receptora, hlornaltreksamina, za koji je bilo pokazano da se vezuje za opioidni receptor. Karuso et al. su 1980. prečistili deterdžentom-ekstraktovanu komponentu membrane mozga pacova koja se ispira sa specifično vezanim <sup>3</sup>H-hlornaltreksaminom.

## Glavni podtipovi

Postoje četiri glavna podtipa opioidnog receptora:

(I). Ime je bazirano na redosledu otkrivanja. 

## Povezano
* Opioidni antagonist

## Reference

## Literatura

* 
* 
* 
** 
** 
* 

## Vanjske veze
*
Kompetitivni antagonist

**Kompetitivni antagonist** je ligand koji se vezuje za receptor, ali ga ne aktivira. Antagonist se nadmeće sa dostupnim agonistima za ista mesta vezivanja na receptoru. Dovoljna količina antagonista istiskuje agoniste iz mesta vezivanja, posledica čega je niža frekvencija receptorske aktivacije.

Prisustvo kompetitivnog antagonista pomera dozno-rensponsnu krivu agonista na desno. Šildov graf za kompetitivne antagoniste ima nagib od 1, a X i Y odsečci su jednaki disocijacionim konstantama antagonista.

Kompetitivni antagonist može da bude reverzibilano kompetitivni ili ireverzibilno kompetitivni antagonist.

## Reference
Alil

**Alil** grupa je supstituent sa strukturnom formulom H2C=CH-CH2R, gde je R ostatak molekula. Ona se sastoji od metilena (-CH2-) vezanog za vinil grupu (-CH=CH2). Ime je izvedeno iz latinske reči za beli luk, *Allium sativum*. Prvi alilni derivat je izolovan iz ulja belog luka 1844. Termin alil se odnosi na mnoštvo jedinjenja koja su srodna sa H2C=CH-CH2, neka od kojih su u svakodnevnoj upotrebi.

## Nomenklatura i vezivanje
Alil je široko korišteni termin u organskoj hemiji. Nespareni elektron je delokalizovan. Alilni radikali, anjoni, i katjoni se često razmatraju kao intermedijeri u reakcijama. Svi sadrže tri susedna sp2-hibridizovana ugljenična centra.

### Alilna mesta
Mesto na zasićenim atomu ugljenika se naziva „alilna pozicija“ ili „alilno mesto“. Grupa vezana za to mesto se ponekad opisuje kao „alilna“, npr. CH2=CHCH2OH sadrži alilnu hidroksilnu grupu. Alilne C-H veze su za oko 15% slabije od običnih C-H veza na sp<sup>3</sup> ugljeničnim centrima, te su reaktivnije. Ova povećana reaktivnost omogućava laku oksidaciju alilnih C-H centara pri produkciji acrilonitrila. 
:2CH3-CH=CH2 + 2NH<sub>3</sub> + 3O<sub>2</sub> → 2CH2=CH-C≡N + 6H<sub>2</sub>O

Benzilna i alilna grupa su srodne u pogledu strukture, jačine veze, i reaktivnosti. Druge reakcije alilnih jedinjenja su alilna oksidacija, Alder-en reakcija i Tsuji–Trostova reakcija.

### Pentadienil
CH2 grupa koja povezuje dve vinil grupe je dvostruko alilna. Energija disocijacije C-H veze na dvostruko alilnom centru je oko 10% niža od energije alilne C-H veze. Oslabljene C-H veze odražavaju visoku stabilnost rezultirajućeg pentadienilnog radikala. Jedinjenja koja sadrže C=C-CH2-C=C veze, npr. derivati linoleinske kiseline su skloni autoksidaciji, koja može da dovede do polimerizacije ili formiranja semi čvrtih materijala. Ovaj patern reaktivnosti je fundamentalno srodan sa formiranjem filmova lanenih ulja, koja su komponente uljanih boja i lakova.

#### Homoalil
Termin homoalilni se odnosi na poziciju u ugljeničnom lancu pored alilne pozicije. U but-3-enil hloridu CH2=CHCH2CH2Cl, hlorid zauzima homoalilnu poziciju.

## Reference

## Literatura
*
Klasifikacija

**Klasifikacija** (*sistematizacija*) je proces organizovanja informacija u kategorije ili klase tako da se podaci mogu jasnije analizirati ili razumeti. Klasifikacija pomaže planiranje potrebe potencijalnih korisnika prema uzrastu, polu, ekonomskom stanju, istoriji mentalnog zdravlja i sl.

## Literatura
*
Integrin

**Integrini** su receptori koji posreduju vezivanje ćelije i tkiva koje je okružuju, sa bilo drugim ćelijama ili Ekstracelularnim matriksom (ECM). Oni imaju važnu ulogu u ćelijskoj komunikaciji. Oni učestvuju u definisanju ćelijskog oblika i mobilnosti, kao i u regulaciji ćelijskog ciklusa.

Tipično, receptori informišu ćeliju o molekulima u njenom okruženju, i ćelija proizvodi odgovor. Integrini učestvuju u ovom modu prenosa signala, ali oni isto tako dejstvuju u suprotnom pravcu. Oni prenose informacije sa ECM do ćelije, ali i daju indikaciju njenom okruženju o statusu ćelije, omogućavajući brz i fleksibilne response na promene sredine, na primer da bi se omogućila koagulacija krvi trombocitima.

Postoj znatan broj tipova integrina, i mnoge ćelije imaju viće tipova na njihovoj površini. Integrini su od vitalne važnosti za sve životinje, od sunđera do sisara. Integrini su ekstenzivno izučavani kod ljudi.

Integrini dejstvuju zajedno sa drugim proteinima, kao što su kadherini, ćelijski adhezivni molekuli i selektini, u posredovanju ćelija-ćelija i ćelija-matriks interakcija i komunikacije. Integrini vezuju ćelijsku površinu i ECM komponente kao što su fibronektin, vitronektin, kolagen, i laminin.

## Struktura

Integrini su heterodimeri koji sadrže dva distinktna lanca, α (alfa) i β (beta) podjedinice. Kod sisar, osamnaest α i osam β podjedinica je bilo karakterisano, dok genom *[[Drosophila|drozofile]]* kodira samo pet α i dve β podjedinice, i *Caenorhabditis* nematodi poseduju gene za dve α podjedinice i jednu β. Svaka od α i β podjedinica sadrži dva zasebna repa, svaki od kojih penetrira ćelijsku membranu i poseduje mali citoplazmatični domen.

**alfa**

**beta**

## Literatura

## Vanjske veze

* Integrin
* Talin supstrate
*
SMART

**SMART** () je klasifikaciona šema koja se koristi za identifikaciju i analizu proteinskih domena.

## Reference

## Vanjske veze
* SMART web site
Aneurizma

**Aneurizma** (od  - proširenje, odnosno  - proširiti), je lokalizovana vazodilatacija krvnih sudova ispunjena krvlju koja je nastala kao posledica bolesti ili slabljenja zida vene ili arterije.

Aneurizme se najčešće javljaju u arterijama koje se nalaze u osnovi mozga (tzv. Vilisov krug) i u aorti (glavna arterija koja odvodi krv iz srca, tada je u pitanju aortna aneurizma). Kako veličina aneurizme raste, povećava se rizik od pucanja, što može dovesti do obilnog krvarenja, drugih komplikacija, pa čak i smrti.

## Faktori rizika
Faktori rizika za nastanak aneurizme su dijabetes, gojaznost, hipertenzija, pušenje, alkoholizam i nedostatak bakra. 

## Lečenje
Tokom istorije, aneurizma se lečila hirurškom intervencijom ili aktivnim posmatranjem u kombinaciji sa kontrolisanjem krvnog pritiska. U poslednje vreme, razvijene su endovaskularne odnosno minimalno invazivne tehnike za različite tipove aneurizmi. 	 
	 
## Povezano
* Aneurizma trbušne aorte	 
* Disekcija aorte
* Moždani udar

## Reference

## Vanjske veze

* Dijagrami različitih stadijuma aneurizmi
C22H38O5

Molekulska formula **C<sub>22</sub>H<sub>38</sub>O<sub>5</sub>** se može odnositi na:

* Mizoprostol
* Unoproston
ATC kod N07

## N07A [[Parasimpatomimetički lekovi|Parasimpatomimetici]]
### N07AA Antiholinesteraze
:N07AA01 Neostigmin
:N07AA02 Piridostigmin
:N07AA03 Distigmin
:N07AA30 Ambenonijum
:N07AA51 Neostigmin, kombinacije

### N07AB Holinski esteri
:N07AB01 Karbahol
:N07AB02 Betanehol

### N07AX Drugi parasimpatomimetici
:N07AX01 Pilokarpin
:N07AX02 Holinski alfosterat
:N07AX03 Cevimelin

## N07B Lekovi koji se koriste za poremećaje zavisnosti
### N07BA Lekovi za [[nikotin]]sku zavisnost
:N07BA01 Nicotin
:N07BA03 Vareniklin

### N07BB Lekovi za [[alkoholna zavisnost|alkoholnu zavisnost]]
:N07BB01 Disulfiram
:N07BB02 Kalcijum karbimid
:N07BB03 Akamprosat
:N07BB04 Naltrekson

### N07BC Lekovi za opioidnu zavisnost
:N07BC01 Buprenorphin
:N07BC02 Metadon
:N07BC03 Levacetilmetadol
:N07BC04 Lofeksidin
:N07BC05 Levometadon
:N07BC51 Buprenorfin, kombinacije

## N07C Preparati protiv [[vrtoglavica|vrtoglavice]]
### N07CA Preparati protiv vrtoglavice
:N07CA01 Betahistin
:N07CA02 Cinarizin
:N07CA03 Flunarizin
:N07CA04 Acetileucin
:N07CA52 Cinarizin, kombinacije

## N07X Drugi lekovi za nervni sistem
### N07XA [[Gangliozid]]i i gangliozidni derivati

### N07XX Drugi lekovi za nervni sistem
:N07XX01 Tirilazad
:N07XX02 Riluzol
:N07XX03 Ksaliproden
:N07XX04 Natrijum oksibat
:N07XX05 Amifampridin
:N07XX06 Tetrabenazin
:N07XX07 Fampridin
:N07XX08 Tafamidis

## Reference
ATC kod H03

## H03A Tiroidni preparati
### H03AA [[Tiroidni hormon]]i
:H03AA01 Natrijum levotiroksin
:H03AA02 Natrijum liotironin
:H03AA03 Kombinacije levotiroksina i liotironina
:H03AA04 Tiratrikol
:H03AA05 Preparati tiroidne žlezde
## H03B [[Antitiroidni agens|Antitiroidni]] preparati
### H03BA [[Tiouracil]]i
:H03BA01 Metiltiouracil
:H03BA02 Propiltiouracil
:H03BA03 Benziltiouracil
### H03BB Imidazoni derivati sa sumporom
:H03BB01 Karbimazol
:H03BB02 Tiamazol
:H03BB52 Tiamazol, kombinacije
### H03BC [[Perhlorat]]i
:H03BC01 Kalijum perhlorat
### H03BX Drugi antitiroidni preparati
:H03BX01 Dijodotirozin
:H03BX02 Dibromotirozin
## H03C [[Jod]]na terapija
### H03CA Jodna terapija

## Reference
DRI

Termin **DRI** ima više značenja.
* Inhibitor preuzimanja dopamina, klasa lekova
* Deklarativno referencijalni integritet, u bazama podataka
Demetilacija

**Demetilacija** je hemijski proces kojim se uklanja metil grupa (CH3) iz molekula. Uobičajen način demetilacije je zamena metil grupe atomom vodonika, što dovodi gubitka jednog ugljenika i dva vodonika.

## Biohemija
U biohemijskim sistemima, demetilacija je proces koji je često katalisan enzimima kao što su članovi familije citohroma P450 (CYP) u jetri i gljivične aromatične peroksigenaze, npr. *Agrocybe aegerita* peroksigenaza.

## Primeri
:

## Reference

## Povezano
* Metilacija, adicija metil grupe na supstrat
Inhibitor preuzimanja dopamina

**Inhibitor preuzimanja dopamina** (*DRI*, *DARI*) je tip leka koji deluje kao inhibitor preuzimanja neurotransmitera dopamina putem blokiranja dejstva dopaminskog transportera (DAT). To zatim dovodi do povećanja ekstracelularne koncentracije dopamina i stoga povećanja dopaminergičke neurotransmisije.

## Indikacije
Inhibitori preuzimanja dopamina nalaze kliničku primenu u lečenju hiperkinetičkog poremećaja (ADHD), narkolepsije, i umora kao stimulansi, u tretiranju gojaznosti kao supresori apetita, i saniranju afektivnih poremećaja kao antidepresanata. Oni se isto tako koriste za lečenje socijalnih fobija i drugih anksioznih poremećaja kao anksiolitici, kad parkinsonizma kao antiparkinsonski agensi, za umirivanje rakom uzrokovane letargije kao stimulansi, kao i kod zavisnosti od droga kao agensi za suzbijanje žudnje.

## Reference

## Povezano
* Dopaminergik
Afektivni poremećaj

*Afektivni poremećaj*' je psihički poremećaj karakterisan naglim promena raspoloženja. Afektivni poremećaji obuhvataju manične i depresivne epizode. One se ređe javljaju nego kod bipolarnog poremećaja. Simptom je euforično, iritirajuće raspoloženje, praćeno hiperaktivnošću, otežanim govorom. Dovodi do opadanja samopoštovanja, i/ili bezvoljnosti, smanjenog interesovanja i osećanja bezvrednosti i krivice.

## Literatura
* 
* 
* 
* 

## Vanjske veze
* Šta je afektivni bipolarni poremećaj? 
* Indikaciona područja za prijem i lečenje
Ulkus

**Ulkus** je diskontinuitet ili oštećenje kože ili sluznice, što ometa normalnu funkciju dijela tijela ili organa kojem taj dio kože ili sluznice pripadaju.
Najčešći oblici ulkusa u medicini su ovi:

* Dijabetički ulkus, obično u obliku dijabetičkog stopala, oštećenje površnih i dubokih tkiva stopala (ponekad sve do kosti) kao posljedica propadanja mikrocirkulacije uzrokovanoga dijabetesom melitusom
* Peptički ulkus, prekid kontinuiteta sluznice jednjaka, želuca ili dvanaesnika
* Stresni ulkus, ulkus želuca ili dvanaesnika uzrokovan stresom; u pravilu višestruk
* Ulcerozna sarkoidoza, rijedak oblik sarkoidoze
* Ulcerozni kolitis, autoimuna upalna bolest debelog crijeva
* Ulcerozni dermatitis, upalna bolest kože, često uzrokovana traumom
* Ulkus rožnice, upala ili infekcija rožnice praćena oštećenjem rožničnog epitela
* Venski ulkus, kronična rana na koži donjih ekstremiteta uzrokovana lošom funkcijom venskih zalistaka
Herpes simplex

**Herpes simpleks** je uobičajena virusna infekcija koja ima svoju primarnu a potom i sekundarnu fazu kada se povremeno vraća. Postoje dva tipa herpesa simplexa: *herpes simplex tip 1* i *herpes simplex tip 2*, a isto tako jedna osoba može biti zaražena s oba tipa virusa, koji mogu izazivati probleme na različitim dijelovima tijela.

#### Herpes simplex tip 1
Procjenjuje se da je njime zaraženo 60% djece u dobi do 10 godina. Broj zaraženih i nositelja virusa stalno raste i doseže čak do 80-90% starijih od 50 godina. Ovaj tip virusa najčešće se prenosi preko usta, neposrednim kontaktom (dovoljan je poljubac ili kap sline). Zaraza može proći bez ikakvih simptoma ili simptomima sličnim infekciji gornjih dišnih putova.
Virus se nakon prvog kontakta s domaćinom nasadi na dio živčanog sustava oko usana i ostaje doživotno u tijelu, te se povremeno ili češće "budi". Najčešći razlozi koji ga aktiviraju povezani su padom imuniteta, gripom, prehladom, stresom, povišenom tjelesnom temperaturom, hladnoćom, menstruacijom.
Iako je infekcija virusom herpes simplex tip 1 relativno bezazlena, komplikacije nastaju ako se bolest proširi na druge dijelove tijela, a posebno je opasan prijelaz na oči, gdje virus može uzrokovati infekciju oka, uz vjeđe, spojnicu i rožnicu i tako dovesti do oštećenja rožnice. Za vrijeme infekcije (dok postoji ranica) treba izbjegavati ljubljenje, kao i oralni seks, jer herpes simplex tip 1 može zahvatiti i spolne organe. Bolest nije izlječiva, već se samo ublažava sredstvima za olakšanje simptoma.

#### Herpes simpex tip 2
Često ga nazivaju i genitalnim herpesom iako se procjenjuje da oko 30% slučajeva potječe od herpesa simplex tip 1, a ostalih 70% izaziva herpes simplex tip 2. Kod muškaraca se bolest (mjehurići ispunjeni tekućinom) pojavljuje na sluznici penis, a kod žena počinje upalom stidnice, osjećajem neugode i svrbeži, zatim se pojavljuju mjehurići na vanjskim spolnim organima.

Prevencija se zasniva na zaštićenom seksualnom kontaktu (prezervativ) kao i jačanju imunog sistema. Liječenje se sprovodi upotrebom antivirusnog lijeka na bazi aciklovira koji se uzimaju na usta, parenteralno (u injekcijama) ili lokalno (kao masti ili kreme), što značajno ublažava simptome. Međutim, ovaj lijek ne može potpuno odstraniti virus iz organizma jer uvijek ostaje jedan procenat virusa koji se nalaze ”uspavani” u nervnim ćelijama i koji se mogu aktivirati.

## Reference

## Vanjske veze
* O herpesu (PDF) 
*
William Lawrence Bragg

**Sir William Lawrence Bragg**, CH OBE MC FRS (Adelaide, 31. ožujka 1890. - Ipswich, 1. srpnja 1971.) je bio britanski fizičar i kristalograf zaslužan za otkriće Braggovog zakona difrakcije X-zraka (1912.), koji je bio ključan za razumijevanje strukture kristala. Godine 1915., "***zbog njihovog rada na analizi strukture kristala pomoću X-zraka***", podijelio je Nobelovu nagradu za fiziku zajedno sa svojim ocem, Williamom Henryjem Braggom. Godine 1941. imenovan je vitezom. Dobivši Nobela sa samo 25 godina, William Lawrence Bragg ostaje najmlađi dobitnik te nagrade u povijesti. 

Bragg je kasnije bio upravitelj Cavendishovog laboratorija u Cambridgeu, a tijekom njegovog mandata na čelu institucije došlo je do epohalnog otkrića strukture DNK od strane Jamesa Watsona i Francisa Cricka.
Konov sindrom

**Konov sindrom** ili **primarni hiperaldosteronizam** je retko oboljenje nadbubrežene žlezde, koje nastaje kao posledica dugotrajno povećanog lučenja hormona aldosterona. Češće se javlja kod žena i to obično između 25. i 50. godine života.

Bolest je prvi put opisana od strane američkog endokrinologa dr DŽeroma Kona 1955. godine na Univerzitetu u Mičigenu.

## Etiologija

Najčešći uzrok nastanka Konovog sindroma je adenom u zoni glomerulozi. Pored adenoma, bolest je često uzrokovana i bilateralnom hiperplazijom zone glomeruloze, dok je karcinom veoma redak.

## Klinička slika

Povećana količina aldosterona, koji deluje uglavnom na bubrežne tubule, dovodi do retencije (zadržavanja) natrijuma i povećanja volumena vanćelijske tečnosti, kao i do velikog gubitka kalijuma putem mokraće što je praćeno istovremenim gubitkom vodonikovih jona i razvitkom metaboličke alkaloze.

Osnovni klinički znak je arterijska hipertenzija (povišen krvni pritisak) praćena izvesnim simptomima uslovljenim hipokalijemijom i metaboličkom alkalozom. Hipertenzija je obično umerenog stepena, ne postoje značajne promene na očnom dnu, a retko su prisutni znaci opterećenja leve polovine srca i oštećenja bubrega. Bolesnici se žale na jaku mišićnu slabost, na periodične paralize (naročito u donjim ekstremitetima) koje su najizraženije posle buđenja, zatim na osećaj parastezija i povremene tetaničke grčeve. Javljaju se i nokturija (noćno mokrenje), umeren poliuričko-polidipsički sindrom (povećano izlučivanje mokraće i povećan osećaj žeđi), a karakteristično je odsustvo otoka.

## Dijagnoza

Dijagnoza se postavlja na osnovu anamneze, kliničke slike, prisutne hipokalijemije i alkaloze, određivanjem aldosterona u plazmi i renina. Za lokalizacoju procesa najveću vrednost imaju kompjuterizovana tomografija i scintigrafija nadbubrežnih žlezdi.

## Lečenje

Lečenje adenoma je hirurško, s tim što je potrebna preoperativna priprema spironolaktonom i dodavanjem kalijuma u ishrani. Ako je u pitanju bilateralna hiperplazija, lečenje se sprovodi doživotnim davanjem spironolaktona, a često je potrebna i dodatna primena lekova za sniženje krvnog pritiska. U nekom slučajevima bilateralne hiperplazije, dobri rezultati se postižu i davanjem malih doza deksametazona.

## Reference
Azo jedinjenje

**Azo jedinjenja** su jedinjenja koja sadrže funkcionalnu grupu R-N=N-R', u kojoj R i R' mogu da budu bilo aril ili alkil. IUPAC definiše azo jedinjenja kao: "Derivati diazena (diimida), HN=NH, kod kojih su oba vodonika supstituisana uglovodoničnim grupama, e.g. PhN=NPh azobenzen ili difenildiazen." Stabilniji derivati sadrže dve aril grupe. N=N grupa se naziva *azo grupa*. Ime azo potiče od *azota*, čije ime je izvedeno od grčkog *a* (ne) + *zoe* (živeti).

Većina obojenih tekstilnih i kožnih artikala je tretirana azo bojama i pigmentima.

## Reference

## Povezano
* Azo kuplovanje
* Azobenzen
* Glikoazoboje
Proteinurija

**Proteinurija** podrazumeva pojavu proteina (belančevina) u mokraći u količinama koje su veće od fizioloških (150–200&nbsp;mg/24 sata).

Uzroci nastanka proteinurije su raznovrsni i mnogobrojni. Sreće se u različitim patološkim stanjima koja prate oštećenja pojedinih delova nefrona (glomerula, tubula) ili je izazvana prekomernim stvaranjem nekih proteina i povišenjem njihovog nivoa u krvi.

Klinički značaj ovog poremećaja je veliki. Proteinurija je jedan od najranijih i najtrajnijih znakova oštećenja bubrega. Ona, sama po sebi, ne omogućava da se lokalizuje oštećenje bubrega, mada izlučivanje proteina više od 1 do 2 g /24 sata ukazuje na bubrežno poreklo, a više od 7 do 10 g/24 sata na oštećenje bubrežnih glomerula.

## Dijagnoza i lečenje

Dijagnoza se postavlja kvalitativnim i kvantitativnim određivanjem nivoa proteina u urinu, i elektroforezom proteina.

Leči se osnovno oboljenje u sklopu kojeg se javila proteinurija.

## Reference
Fokomelija

**Fokomelija** je kongenitalni poremećaj koga karakteriše nedostatak delova ruku ili nogu. Ne zna se tačan uzrok nastanka, ali se poremećaj povezuje sa uzimanjem talidomida u trudnoći.

Fokomelija predstavlja nedostatak nadlaktice i podlaktice ili natkolenice i potkolenice, pri čemu se šaka nastavlja neposredno iz ramena ili se stopalo nastvalja iz kuka. Može biti kompletna, kada nedostaju delovi i gornjih i donjih ekstremiteta (tetrafokomelija - kada telo novorođenčeta podseća na telo foke) i može biti inkompletna, kada nedostaju delovi jedne ruke ili noge.

Dijagnoza se postavlja prenatalno (pre rođenja) ultrazvukom. Tretman i rehabilitacija se planiraju od rođenja. Za poboljšanje kvaliteta života, preporučuju se proteze i ortoze, uz fizikalnu i suportivnu terapiju.

## Reference
Nokat

**Nokat** je rožnata izraslina (nastaje kada se stvrdne bjelančevina keratina) na vrhovima prstiju.

Kod životinja iz roda mačaka (lavova, tigrova, puma itd.) nokti izrastaju u kandže koje se mogu uvlačiti i zajedno sa zubima služe za borbu.

## Uljepšavanje
Uz frizerske i kozmetičke salone, postoje saloni za manikuru (uređivanje noktiju).

## Poremećaji ponašanja
Nervoza (i kod djece i kod odraslih), manifestuje se na razne nečine. Jedna od tih je griženje noktiju.

## Reference

## Vanjske veze

* Nail Disorders and Diseases , types of nail disorders: Paronychia, Onychogryphosis, Melanonychia
Glikacija

**Glikacija** (*neenzimska [[glikozilacija]]*) je rezultat tipično kovalentnog vezivanja proteinskih ili lipidnih molekula za molekule šećera, kao što su fruktoza ili glukoza, bez posredstva enzima. Svi krvni šećeri su redukujući molekuli. Glikacija se može odvijati unutar tela (endogena glikacija) ili izvan tela (eksogena glikacija). Kad je kontrolisana enzimima, adicija šećera na molekule proteina ili lipida se naziva glikozilacijom. Glikacija je slučajan proces koji onemogućava funkcionisanje biomolekula, dok se glikozilacija javlja na definisanim mestima na ciljnim molekulima i neophodna je za dejstvo molekula. Znatan deo ranog laboratorijskog istraživanja fruktozne glikacije je bio baziran na nepreciznim tehnikama za merenje, što je dovelo od drastičnog potcenjivanja značaja fruktoze u glikaciji.

## Reference

## Povezano
* Alagebrijum
* Fruktoza
* Galaktoza
* Glukoza
* Glikozilacija
Lektin

**Lektini** su proteini koji vezuju šećere. Oni su veoma specifični za pojedine šećere. Lektini se razlikuju od glikoproteina, koji su proteini u čijem sastavu su šećerni lanci ili ostaci. Lektini učestvuju u biološkom prepoznavanju ćelija i proteina. Na primer, neki virusi koriste lektine da se vežu za ćelije organizma domaćina tokom infekcije. Lektini se mogu onesposobiti specifičnim mono- i oligosaharidima, koji se vezuju za njih i sprečavaju njihovo vezivanje za ćeilijske membrane.

## Povezano
* Konkanavalin A, Fitohemaglutinin
* Toksalbumin

## Reference

## Literatura

* 
* 

## Vanjske veze
* Functional Glycomics Gateway, a collaboration between the Consortium for Functional Glycomics and Nature Publishing Group
* Introduction by Jun Hirabayashi
* '''Proteopedia''' shows more than 800 three-dimensional molecular models of lectins, fragments of lectins and complexes with carbohydrates
Ukrajinska pravoslavna crkva

**Ukrajinska pravoslavna crkva** može biti:
* Pravoslavna crkva Ukrajine
* Ukrajinska pravoslavna crkva Moskovskog patrijarhata, samoupravna crkva pod jurisdikcijom Ruske pravoslavne crkve
* Ukrajinska pravoslavna crkva u Kanadi, organski dio Carigradske patrijaršije
* Ukrajinska pravoslavna crkva u SAD, organski dio Carigradske patrijaršije

Bivše nekanonske crkve u Ukrajini:
* Ukrajinska pravoslavna crkva Kijevskog patrijarhata
* Ukrajinska autokefalna pravoslavna crkva

Ukrajinska pravoslavna grkokatolička crkva, nezavisna ukrajinska crkva koja se identificira i kao *pravoslavna* i *katolička*
Kardiotoksičnost

**Kardiotoksičnost** je pojava srčane elektrofiziološke disfunkcije ili/i mišićnog oštećenja. Srce postaje oslabljeno i ne može dovoljno efikasno da održava krvnu cirkulaciju. Kardiotoksičnost može da bude uzrokovana hemoterapijom, komplikacijama uzrokovanim aneureksijom nervozom, nepoželjnim dejstvom unosa teških metala, ili neadekvatnim doziranjem ljekova.

## Reference

## Povezano
* Batrahotoksin
* Zatajenje srca
* Farmakokinetičke interakcije

## Vanjske veze
* Cardiotoxicity and Cardiomyopathy
Ukrajinska autokefalna pravoslavna crkva

**Ukrajinska autokefalna (neovisna) pravoslavna Crkva** (ukr. **Українська автокефальна православна церква**); je jedna od nekakonskih pravoslavnih crkava u Ukrajini. Osnovana je 1921. godine u Kijevu nakon što je Ukrajina u sklopu Ukrajinske Narodne Republike uspostavila prvi put nakon dugo vremena svoju neovisnost.

Ukrajinski povjesničari i ostali stručnjaci smatraju da je Ukrajinska autokefalna pravoslavna crkva uz Ukrajinsku grkokatoličku crkvu izvorna sljednica ukrajinske tradicionalne Crkve osnovane 988. godine za knezovanja Sv. Volodimira koji je započeo pokrštvanje Kijevske Rusi. Paradoksalno je to da Ukrajinska autokefalna pravoslavna crkva obuhvaća najmanji broj vjernika u usporedbi sa ostale tri jake ukrajinske Crkve što je posljedica kolonizacijske politike i složene ukrajinske povijesti.

## Odnos sa drugim ukrajinskim Crkvama
S obzirom da je srednjovjekovna Ukrajina bila ključno središte kršćanskog života Istočnih Slavena preko 4. stoljeća te s činjenicom da je Kijevska mitropolija iz 988. osnovana nekoliko stoljeća prije Moskovske, Ukrajinska autokefalna pravoslavna crkva današnjoj Ukrajinskoj pravoslavnoj crkvi Moskovskog patrijarhata spočitava prava na sljedbu Ukrajinske crkve iz 10. stoljeća.

Ukrajinska autokefalna pravoslavna crkva često napominje činjenicu da je 1686. godine Carigradski patrijarhat pod turskim okupacijskim pritiskom nelegalno prepustio svoju nadležnost nad Ukrajinskom crkvom u Kijevu i svom Rusi-Ukrajinom jurisdikciji mlađeg Moskovskog patrijarhata odnosno danas Ruskoj pravoslavnoj crkvi. S obzirom da se još nisu razriješile pravno-političke nesuglasice između Ukrajinskih crkvi Kijevskog i Moskovskog patrijarhata, Ukrajinska autokefalna pravoslavna crkva ističe vlastito iskonsko pravo i zagovara jedinstvo tri Ukrajinske pravoslavne crkve pod njezinim vodstvom.

## Povezano
* Ukrajinska pravoslavna crkva Moskovskog patrijarhata
* Ukrajinska pravoslavna crkva Kijevskog patrijarhata
* Ukrajinska grkokatolička crkva

## Izvori

## Vanjske veze
* Ukrajinska autokefalna pravoslavna crkva, službene stranice 
* Ukrajinska autokefalna pravoslavna crkva, stranice u inozemstvu
Azapiron

**Azapironi** su klasa lekova koji se koriste kao anksiolitici i antipsihotici. Oni se isto tako koriste kao zamena za antidepresive poput selektivnih inhibitora preuzimanja serotonina (SSRI).

## Reference
Glikozilacija

**Glikozilacija** je enzimski proces koji dodaje glikane na proteine, lipide, ili druge organske molekule. Ovaj enzimski proces proizvodi jedan od fundamentalnih biopolimera nađenih u ćelijama (pored DNK, RNK, i proteina). Glikosilacija oblik ko-translacione i post-translacione modifikacije. Glikani imaju brojne strukturne i funkcionalne uloge u membrani i izlučenim proteinima.

Većina proteina sintetizovanih u ER se podvgava glikozilaciji. To je enzimski-usmeren mesto-specifičan proces, za razliku od ne-enzimske hemijske reakcije glikacije. Glikozilacija se takođe odvija u citoplazmi i jedru kao O-GlcNAc modifikacija. Pet klasa glikana se formiraju:
* *N*-vezani glikani dodati na azot bočnih lanaca asparagina ili arginina;
* *O*-vezani glikani dodati na hidroksilni kiseonik bočnih lanaca serina, treonina, tirozina, hidroksi-lizina, ili hidroksi-prolina, ili na kiseonike na lipidima kao što je keramid; 
* fosfo-glikani vezani putem fosfata na fosfo-serinu; 
* *C*-vezani glikani, retka forma glikozilacije gde je šećer dodat na ugljenik bočnog lanca triptofana;
* dodavanje GPI ankera koji povezuje proteine sa lipidima glikanskom vezom.

## Povezano
* Glikacija
* Hemijska glikozilacija
* Fukozilaicja

## Reference

## Vanjske veze
* Onlajn udžbenik glikobiologije
* GlyProt: In-siliko Nglikosilacija proteina
* NetNGlyc
* Dopunski materijal knjige "Šećerni kod"
Proteinska izoforma

**Proteinska izoforma** je jedna od nekoliko različitih formi istog proteina. Različite forme proteina mogu biti proizvedene srodnim genima, ili iz istog gena putem alternativnog splajsovanja. Veliki broj izoformi je izazvan pojedinačnim nukleotidnim polimorfizmima ( - SNP), malim genetskim razlikama između alela istog gena. One se javljaju na specifičnim individualnim pozicijama gena.

Otkriće izoformi delimično objašnjava naizgled mali broj kodirajućih regiona (gena) ustanovljenih projektom ljudskog genoma: sposobnost stvaranja kategorički različitih proteina iz istog gena povećava raznovrsnost proteoma. Izoforme se lako otkrivaju i opisuju putem studija DNK mikro čipovima i cDNK biblioteka.

## Glikoforme

**Glikoforme** su izoforme proteina koje se razlikuju samo u pogledu broja i tipa vezanih glikana. Glikoproteini se ćesto sastoje od brojnih glikoformi, za koje su vezani različiti saharidi ili oligosaharidi. Te modifikacije mogu da budu posledica biosinteznih razlika tokom procesa glikozilacije, ili usled akcije glikozidaza ili glikoziltransferaza. Glikoforme se mogu detektovati detaljnom hemijskom analizom razdvojenih glikoformi, ali ih je jednostavnije otkriti putem diferencijalnih reakcija sa lektinima, i.e. korišćenjem lektinske afinitetne hromatografije i elektroforeze. Tipični primeri glikoproteina koji sadrže glikoforme su krvni proteini: orosomukoid, antitripsin, i haptoglobin. Jedna neobična glikoformna varijacija je primećena kod adhezionih molekula neuronskih ćelija (NCAM) gde je za proteine vezana polisijalinska kiselina.

## Reference

## Literatura
* 

## Vanjske veze
* MeSH
* Definicije izofromi
Butil

U organskoj hemiji, **butil** je alkilni radikal ili substituent sa opštom hemijskom formulom -C4H9, koji je izveden iz bilo kog od dva izomera butana.

Isomer *n*-butan se može vezati za bilo jedan od dva krajnja atoma ugljenika ili za jedan od dva unutrašnja atoma ugljenika, čime se formiraju dve butil grupe:

* *Normalni butil* ili *n*-Butil: CH3–CH2–CH2–CH2– (puno sistematsko ime: butil)
* *Sekundarni butil* ili *sec*-Butil: CH3–CH2–CH(CH3)– (puno sistematsko ime: 1-metilpropil)

Drugi, razgranati izomer butana, izobutil, se može vezati za bilo jedan od tri krajnja ugljenika ili za centralni ugljenik, te su moguće još dve grupe:

* *Izobutil*: (CH3)2CH–CH2– (puno sistemsko ime: 2-metilpropil)
* *Tercijarni butil*, *tert*-Butil ili *t*-butil: (CH3)3C– (puno sistemsko ime: 1,1-dimetiletil)

## Povezano
* Metil
* Etil
* Propil
* Pentil / amil

## Reference
Kraljevski prerogativ

**Kraljevski prerogativ** odnosi se na ovlaštenja, privilegije i imunitete koje, prema običajnom pravu, ali i ponekim kontinentalnim pravnim sistemima, pripadaju monarhu. U ustavnim monarhijama to je mehanizam putem kojeg vlada vrši izvršnu vlast. Pojedini prerogativi mogu se ukinuti aktom parlamenta, no u Ujedinjenom Kraljevstvu za to postoje posebne procedure. Premda i u državama s republikanskim državnim uređenjem šef države može posedovati slična ovlašćenja, ipak se radi o fundamentalno različitim konceptima.

U Ujedinjenom Kraljevstvu prerogativna ovlaštenja nekad je vršio sam britanski monarh, bez potrebe da se traži saglasnost parlamenta (nakon *[[Magna Carta|Velike povelje sloboda]]*), ali od doba hanoverske dinastije ta ovlašćenja uglavnom se primenjuju na predlog premijera ili kabineta, koji su, pak, odgovorni britanskom parlamentu.

U zemljama liberalne demokratije koje su ustavne monarhije, kao npr. Danska, Japan ili Švedska, kraljevski prerogativ definisan je tako da služi kao izraz državne moći.

## Komonveltska kraljevstva

U Kraljevini Engleskoj (do 1707), Kraljevini Velikoj Britaniji (1707–1800) i Ujedinjenom Kraljevstvu (od 1801), kraljevski je prerogativ istorijski predstavljao jedan od glavnih mehanizama vršenja vlasti. Ustavni teoretičar A. V. Dicey dao je ovu standardnu definiciju prerogativnih ovlašćenja:

Danas neke prerogative vrše ministri bez potrebe da traže saglasnost parlamenta, što može uključivati i ovlašćenja da se upravlja državnom upravom, da se izdaju pasoši i da se dodeljuju počasti. Neke prerogative vrši monarh, ali na predlog i savet premijera, s kojim je monarh u redovnom kontaktu, kao i na predlog i savet kabineta. Nekim važnim državnim i društvenim poslovima i dalje se upravlja kroz mehanizam kraljevskog prerogativa, ali je njegova upotreba sve manja, s obzirom na to da se mnoge od tih oblasti postepeno regulišu zakonima donetim u parlamentu. Kraljevski prerogativ nije neograničen. Na primer, premda monarh u teoriji ima pravo da donosi zakone, danas je to jedno od rezervnih ovlašćenja, koje se u praksi ne koristi, odnosno koje se može koristiti samo u vanrednim okolnostima.

Tokom vladavine kralja Jamesa I sud je u svojoj odluci *[[Case of Proclamations]]* 1611. zaključio da sudovi u Engleskoj imaju pravo utvrđivati koja su ograničenja kraljevskog prerogativa. Međutim, ta moć sudske vlasti nije testirana još od vremena Slavne revolucije 1688, kad su na presto kao savladari stupili kraljica Mary II i kralj William III.

U drugim komonveltskim kraljevstvima kraljevski prerogativ najčešće vrše generalni guverneri kao predstavnici monarha, obično na predlog i savet premijera ili vlade dotične države.

## Refernece

## Vanjske veze

* Izveštaj britanskog parlamenta o ovlašćenjima u okviru kraljevskog prerogativa 
* Ukrotiti prerogativ: jačanje ministarske odgovornosti prema parlamentu (odgovor vlade 
* Predavanje kanadskog ustavnog stručnjaka Kenta Roacha o kraljevskom prerogativu 
* ''Prerogativa Regis''. O Kraljevom prerogativu (1322)
Preventivna zdravstvena zaštita

**Prevencija** ili **preventiva** je, u izvornom značenju, sprečavanje neke bolesti ili poremećenog ponašanja ili pojave koja ostavlja posledice po neke osobe ili grupe. Obično se govori o primarnoj, sekundarnoj i tercijarnoj prevenciji.

## Primarna prevencija
Primarna prevencija predstavlja akcije koje se preduzimaju kako bi se sprečila pojava uslova koji rezultuju bolestima ili socijalnim problemima. Razvoj sanitarnih sistema, rekreacionih centara i parkova u zajednici služi prevenciji bolesti. U socijalnoj zaštiti, primarna prevencija obuhvata aktivnosti vezane za osnovnu edukaciju i socijalizaciju ljudi (stanovanje, osnovno obrazovanje i stručno osposobljavanje, razvoj veština isl.) kao i aktivnosti koje klijentima pružaju nove prosocijalne mogućnosti.

## Sekundarna prevencija
Sekundarna prevencija podrazumeva aktivnosti koje imaju za cilj rano otkrivanje bolesti, čime se povećava mogućnost za intervencije koje sprečavaju napredovanje bolesti i pojavu simptoma.

## Tercijarna prevencija
Tercijarna prevencija podrazumeva nastojanje da se izbegne ponovno javljanje neke bolesti.

## Reference

## Literatura
* 

## Povezano
* Preventivna medicina

## Vanjske veze
* Sekretarijat za prevenciju bolesti zavisnosti 
* Primarna prevencija i zlostavljanje dece 
* Preventivna Medicina u SAD
Serotoninski receptor

**Serotoninski receptori**, takođe poznati kao *5-hidroksitriptaminski receptori* ili *5-HT receptori*, su grupa G protein-spregnutih receptora i ligandom-kontrolisanih jonskih kanala (LGIC) nađenih u centralnom i perifernom nervnom sistemu. Oni posreduju pobuđivačku i inhibitornu neurotransmisiju. Serotoninski receptori su aktivirani neurotransmiterin serotoninon, koji deluje kao njihovi prirodni ligand.

Serotoninski receptori posreduju oslobađanje mnogih neurotransmitora, kao što su glutamat, GABA, dopamin, epinefrin / norepinefrin, i acetilholin, kao i mnogih hormona, oksitocin, prolaktin, vazopresin, kortizol, kortikotropin, i supstanca P, između ostalih. Serotoninski receptori vrše uticaj na razne biološke i neurološke procese kao što je agresija, anksioznost, apetit, spoznaja, učenje, memorija, raspoloženje, mučnina, spavanje, i termoregulacija. Serotoninski receptor su meta mnogobrojnih farmaceutskih i zabranjenih medikamenata, uključujući mnoge antidepresante, antipsihotike, anoreksike, antiemetike, gastroprokinetičke agense, antimigrenske agense, halucinogene, i entaktogene.

## Klasifikacija

Sa izuzetkom 5-HT<sub>3</sub> receptora, koji je ligandom-kontrolisani jonski kanal, svi drugi serotoninski receptori su G protein spregnuti receptori koji aktiviraju intracelularnu kaskadu sekundarnih glasnika čime proizvode pobuđivački ili inhibitorni respons.

### Familije

## Reference

## Literatura
* 

## Vanjske veze
* 
* 
*
Simferopoljski incident

**Simferopoljski incident** je naziv za nasilni incident koji se zbio 18. februara 2014. godine u gradu Simferopolju za vrijeme trajanja Krimske krize i rezultirao smrću jednog ukrajinskog vojnika i jednog pripadnika ruskih paravojnih formacija, odnosno ranjavanjem više osoba. O detaljima događaja ne postoje vjerodostojne informacije, odnosno postoje dvije različite verzije - jedna koju navode ukrajinske i druga koju navode krimske, odnosno ruske vlasti. 

Prema ukrajinskog verziji, do incidenta je došlo u 15 sati, kada je Fotogramatski centar Centralne vojno-topografske i navigacijske uprave, koji se nalazio u okviru ukrajinske vojne baze u Simferopolju, napalo oko 15-ak maskiranih napadača, nastojeći prodrijeti u nju i otvarajući vatru iz automatskog oružja. Pri tome je smrtno ranjen vojnik Serhij Kokurin, a još dva vojnika su ozlijeđena; ostali su se zabarikadirali u zgradi. Do kraja dana su se, nakon pregovora sa krimskim vlastima, predali. 

Prema krimskoj/ruskoj verziji događaja, pripadnici krimske milicije su dobili dojavu da se "nepoznate osobe" nalaze u nedovršenoj zgradi u neposrednoj blizini ukrajinske vojne baze. Kada su išli provjeriti navode, na njih, ali i na pripadnike ukrajinske vojske u obližnjoj bazi, je otvorena vatra iz snajpera. Tada je ubijen ruski vojnik, ali i Ruslan Kazakov, donski Kozak i veteran čečenskih ratova koji se priključio miliciji. Prema prvim navodima, snajperist je uhvaćen i tvrdilo se da je riječ o 17-godišnjem pripadniku desničarske milicije Desni sektor iz Zapadne Ukrajine; kasnije su ti napori osporeni. Službenu istragu vodi Natalija Poklonskaja, vrhovna tužiteljica Krima.

Kako bi se izbjegla eskalacija sukoba, obje žrtve incidenta su pokopane na zajedničkoj ceremoniji, na kojoj su bili prisutni i predstavnici krimske i ukrajinske vlasti.
REM faza spavanja

**San brzog kretanja očiju** (*REM san*) je normalno stanje sna koje je karakterisano brzim i randomnim kretanjem očiju. REM san se klasira u dvije  kategorije: tonični i fazni. REM san je identificiran i definiran tokom ranih 1950-tih. Kriterijumi za REM san obuhvaćaju brzo kretanje očiju, ali i nizak mušićni tonus i brz, niskovoltni EEG. Ove osobine su lako uočavaju u polisomnogramu, ispitivanju sna koje se obično vrši kod pacijenata sa mogućim poremećajima spavanja.

U REM fazi sna se javljaju snovi. Pri ulazu u REM san, disanje se ubrza, postaje nepravilno je i plitko. Oči se pokreću brzo, a mišići postaju nepokretni. Ritam srca i krvni pritisak se povećavaju. Oko 20 procenata sna odraslih se provodi u REM fazi. REM faza počinje oko 70 do 90 minuta nakon padanja u san. U prvoj fazi se javlja jedan mali ciklus REM sna. Prema jutru, vrijeme provedeno u REM fazi se povećava na uštrb vremena dubokog sna.

Istraživači ne razumiju u potpunosti REM san i spavanje. Poznato je da je ova faza bitna za stvaranje dugoročnih sjećanja.Ako je REM faza osobe poremećena, sljedeća faza neće imati normalni redoslijed,sve dok se ne nadoknadi vrijeme  REM faze koje je bilo izgubljeno. U budnom stanju moždane aktivnosti su u domenu beta vijuga,koji nam omogućavaju svjesno funkcijoniranje iz dana u dan. U prvoj fazi sna mozak ima kombinaciju alfa i teta moždanih valova,i tu se tjelo  opušta i priprema za san. U trećoj i četvrtoj fazi javlja se kombinacija delta i teta moždanih vijuga. U REM fazi nema dominantnih moždanih vijuga. Aktivnost mozga je slična kao za vrijeme budnog stanja i zbog toga se ova faza naziva paradoksalni san. Prosječna osoba obično doživi 4 do 5 REM faza za vrijeme sna.

## Reference

## Literatura

* 
* 
* Koulack, D. To Catch A Dream: Explorations of Dreaming. New York, SUNY, 1991.
* 

## Vanjske veze
* LSDBase - an open sleep research database with images of REM sleep recordings.
* The REM sleep in the expectation fulfillment theory of dreaming