Dugi otok

**Dugi otok** (talijanski: *Isola Lunga* ili *Isola Grossa*) je otok u Jadranskom moru u Hrvatskoj, koji administrativno podpada pod Zadarsku županiju.

## Geografija

Dugi otok je najveći otok zadarskog arhipelaga, koji je 2011. imao 1641 stanovnika.

Otok ima površinu od 113,3 km², a dužina njegove obale iznosi 182,1 km.

Izdužen je nekih 43 km u smjeru sjeverozapad-jugoistok, a širok do 4,6 km. On je dio otočnog niza, u kom sjevernije od njega leži Molat, a južnije Kornat. Zapadno se prostire pučina Jadranskoga mora, a 
istočno brojni otoci (Sestrunj, Iž, Rava, Zverinac, Ugljan, Pašman, Žut).

Građen je uglavnom od donjokrednih vapnenaca i dolomita.

Najviša točka je brdo Vela Straža visoko 337 metara u sredini otoka, tu se nalaze i brojne spilje, Strašna peć, Kozja peć, Veli Badanj, Crvene rupe, Pećina.

Dugi otok je vrlo razveden, naročito duž istočne obale, koja je uglavnom niska. Tu se nižu brojne pješčane uvale i plaže kao *Sakarun*. 
Najveće uvale na sjeverozapadu su Solišćica i Pantera, a na jugoistoku Telašćica (park prirode, jedna od najvećih jadranskih prirodnih luka).

Duž zapadne obale okrenute pučini, nižu se klifovi, među njima i Grpašćak, najviši na Jadranu sa svojih 166 m. Uz obalu leže brojni otočići; Bršćak, Golac, Katina, Krknata, Lagnići, Luški, Magarčić, Mežanj, Mrtovnjak, Mali i Veli Planatak, Utra... Između vapnenčkih brežuljaka leže kraška polja; Arnjevo,

Dugo, Krajnje, Slotino, Stivanje, Srednje i uvale. zimi su neka polja, zbog dugotrajnih kiša, poplavljena. 
Dugi otok nema izvora ni vodotokova, ali ima slano jezero - Mir (površine 0,23 km²; duboko 5,8 m) koje leži na jugu. Po vapnenčkom tlu centralnog i zapadnog dijela otoka raste makija i šuma, ali je jug čisti kamenjar.

Stanovnici se bave ratarstvom (žito, povrće), ovčarstvom, maslinarstvom, vinogradarstvom, ribarstvom i turizmom a dio njih radi u tvornici ribljih konzervi u Saliju.

Najveće naselje, administrativni centar i jedina općina na otoku je Sali od 746 stanovnika. Ostala naselja na otoku su: Božava (112 st.), Brbinj (76 st.), Dragove (35 st.), Luka (121 st.), Savar (45 st.), Soline (39 st.), Veli Rat (58 st.), Verunić (43 st.), Žman (194 st.) i Zaglav (172 st.).

Osim Sali, sva ostala naselja se sastoje od dva dijela, starijeg u unutrašnjosti  i novog uz luku.

## Historija

Dugi otok je bio naseljen već od prahistorije, za iskapanja u spilji Vlakno 2011. pronađeni su ostaci ljudskog kostura, čija je starost procijenjena na 11 000 godina (mezolitik).

Po otoku ima arheoloških nalaza iz paleolita, neolita, kao i ostataka gradine iz ranoga željeznog doba. Iz rimskih vremena ima ostataka Ville rusticae u Maloj Proversi i građevina u Stivanjem polju i Brbinju. 
Iz ranog srednjeg vijeka ima ostataka ranokršćanskih i predromaničkih crkvica u Školju kraj Brbinja, u Savaru (sv. Pelegrin) i u Telašćice (sv. Ivan i sv. Viktor).

Za srednjeg vijeka otok je bio pod vlašću zadarske komune, i feud benediktinskog samostana sv. Krševana, koji ga je davao u zakup zadarskoj aristokraciji. 
Srednjovjekovne crkve u Božavi (1385), Suvčenu (1378), Zaglav (1445–52) i Saliju (1465) dokazuju da su tad postojala i ta naselja.

Od početka 15. vijeka Dugi otok je pod vlašću Mletačke Republike, tad počinje intenzivnije naseljavanje otoka izbjeglicama koje su bježale pred Turcima.

Tokom 17. vijeka otok su u par navrata orobili ulcinjski gusari.
Za Drugog svjetskog rata Dugi otok je anektiran od Kraljevine Italije, zbog partizanskog otpora je talijanska vojska u maju 1943. spalila sela Savar i Poljane, koja su nakon rata obnovljena.

## Ime

Otok je prvi put dokumentiran u 10. vijeku pod imenom - **Pizuh** u kronici bizantskog cara Konstantina Porfirogeneta De administrando imperio.
U 11. vijeku navodi se pod imenom *Insula Tilagus*.
U srednjovjekovnim dokumentima spominje se pod latinskim imenima; *Insula Magna*, *Insula Tilago* i *Insula Maior*. Tek od početka 15. vijeka počinje se nazivati *Isola Lunga* ili *Dugi otok*.

## Transport

Otok je povezan dnevnim trajektnim linijama sa Zadrom (Zadar-Zaglav, Zadar–Brbinj). 
## Reference

## Vanjske veze

* ''Dugi otok'' 
* ''Dugi otok na karti Jadrana''