Mašhad

**Mašhad** (perz. مشهد, ili *Mešhed*) je grad u Iranu, drugi po veličini u državi i jedan od svetih gradova šijita. Grad se nalazi 850 km istočno od Teherana i sjedištem je pokrajine Razavi Horasan. Uz Kom, najvažniji je iranski religijski centar. Prema popisu stanovništva iz 2006. godine u Mašhadu je živjelo 2,427.316 stanovnika.

## Geografija

Mašhad je smješten u dolini rijeke Kašaf koja protječe između planinskih masiva Binaluda i Kopet-Daga, na nadmorskoj visini od 341 m. Klima u gradu je sredozemna s prosječnom godišnjom količinom padalina od 467,1 mm i 2693,4 sunčanih sati. Temperaturne razlike se mogu kretati od najnižih −17°C zimi do najviših 43,8&nbsp;°C ljeti.

## Historija

Dolina Kašafa bila je naseljena još u prahistoriji o čemu svjedoče arheološki lokaliteti 35 i 85 km istočno od Mašhada na kojima su nađeni ljudski ostaci iz ranog pleistocena, najstariji takve vrste u cijeloj zemlji i široj regiji. Tokom starog i ranog srednjeg vijeka današnji Mašhad bio je poznat kao malo naselje zvano Sanabad, smješteno 24 km južno od velikog grada Tusa. Godine 818. pokraj Tusa odnosno u današnjem Mašhadu sahranjen je imam Reza, po šijitskom vjerovanju sedmi po redu neposredni potomak Muhameda i osmi od Dvanaest imama. Nakon katastrofalnih mongolskih razaranja po Horasanu u 13. vijeku, naselili su ga preživjeli stanovnici iz Tusa i ostalih većih gradova pa se nadalje počinje brzo razvijati. U ovo doba kroz Mašhad je vodio Put svile spajajući unutrašnjost Iranske visoravni s Mervom i Centralnom Azijom. Početkom novog vijeka Mašhad i okolica postaju poprištem borbi između iranskih Safavida i Uzbeka čiji su prodori zaustavljeni 1597. godine, te odbačeni iza Amu-Darje. Veliki procvat Mašhad doživljava u 18. vijeku kada ga je Nader-šah učinio prijestolnicom afšaridskog Irana, a u sljedećem vijeku počinje gubiti na značaju u korist Teherana. Godine 1912. Mašhad su bombardirali Rusi, a 1935. postao je poprištem velike pobune protiv sekularnog Reze-šaha.

## Gospodarstvo

Uz Teheran, Isfahan i huzestansku makroregiju, Mašhad predstavlja najznačajniji industrijski centar Irana. Dominantne industrije su prehrambena, tekstilna i automobilska. Zbog šijitskih svetišta u gradu je razvijen i turizam, a posjećuje ga 20-ak milijuna hodočasnika godišnje.

## Promet

Mašhad je najvažnije prometno čvorište sjeveroistočnog Irana. Cesta 44 vodi prema Nišapuru, Sabzevaru, Šahrudu, Damganu, Semnanu, Garmsaru i konačno Teheranu na zapadu, cesta 95 prema Torbat-e Hejdariji, Birdžandu, Zahedanu i konačno lučkom Čabaharu na jugu, a cesta 97 prema Farimanu, Torbat-e Džamu i Tajbadu na jugoistoku. Kroz Mašhad dolinom Kašafa prolazi i cesta cesta 22 koja ga prema istoku povezuje sa Sarahsom i Turkmenistanom odnosno prema zapadu s Kučanom, Bodžnurdom, kaspijskim pokrajinama Golestanom, Mazandaranom i Gilanom, te konačno Ardabilom. U Mašhadu se račva i željeznička mreža odnosno tri pruge: prva vodi prema zapadu i spaja ga s Teheranom, druga prema jugu odnosno Tabasu, Jazdu i Bandar Abasu, a treća prema Sarahsu na istoku. U južnom dijelu grada nalazi se i Internacionalni aerodrom Mašhad.

Gradski promet sastoji se primarno od cestovne mreže, a okosnicu čine gradske autoceste Kaem, Hemat, Kalantari, Vakilabad, Misak i Azadi. Istok grada okružuje i velika autocestovna obilaznica zbog rasterećenja mikroregionalnog prometa. Godine 2011. u promet je puštena prva od četiri planirane linije Mašhadskog metroa.

## Univerziteti
* Firdusijev univerzitet u Mašhadu
* Mašhadski univerzitet medicinskih nauka
* Islamski slobodni univerzitet u Mašhadu
* Mašhadski tehnički institut Šahid Muhamed Montazeri
* Univerzitet Pajam Nur u Mašhadu
* Institut za visoko školstvo Saddžad
* Institut za visoko školstvo Hajam
* Internacionalni institut Imam Reza
* Univerzitet islamskih nauka Razavi
* Istraživački institut sportskih nauka

## Bratimljeni gradovi
Mašhad je zbratimljen sa sljedećim gradovima:
*  München, Njemačka
*  Milano, Italija
*  Kuala Lumpur, Malezija
*  Karači, Pakistan
*  Lahore, Pakistan
*  Fresno, SAD
*  Santiago de Compostela, Španjolska
*  Ürümqi, Kina
*  Mazar-e Šarif, Afganistan

## Galerija



Datoteka:Mashhad iran.jpg|Satelitski prikaz Mašhada
Datoteka:Mashhadcountryside.jpg|Krajolik mašhadske okolice
Datoteka:Haram emam REZA1390 (2).JPG|Grobnica Imama Reze
Datoteka:Mashad masjed khiyaboon.jpg|Portal džamije Hijabun
Datoteka:Goharshad2.jpg|Portal džamije Goharšad
Datoteka:Stmesropchurch.jpg|Crkva sv. Maštoca
Datoteka:Bazar Reza Mashhad (By R.Boroujerdi).JPG|Gradski bazar
Datoteka:SaffMHD.jpg|Trgovina skupocjenog šafrana
Datoteka:Antique Persian Mashad rug.jpg|Mašhadski tepih
|Bista Nizam al-Mulka
Datoteka:Armillary sphere in Iran.jpg|Obručasta sfera u Mašhadskom muzeju
Datoteka:Ferdowsi phoenixferdowsi.jpg|Reljef s mitološkim motivima iz Firdusijeve *[[Šahname]]*
Datoteka:OLOOM1.JPG|Firdusijev univerzitet (FUM)
Datoteka:Campusfum.JPG|Kampus FUM-a pod snijegom
Datoteka:MachadRail02.jpg|Željeznički kolodvor
|Mašhadski metro
Datoteka:Iran Air Boeing 747SP Haghgoo.jpg|Boeing 747 *[[Iran Air]]a* na gradskom aerodromu



## Veze
* Razavi Horasan

## Reference

## Vanjske veze
*  Službene stranice grada Mašhada 
;Ostali projekti