Sednica CK KPJ 4. jula 1941.

**Sednica [[Politbiro]]a [[Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije|CK KPJ]] koja je održana [[4. jul]]a [[1941]]. godine** poznata kao istorijska sednica jer je na njoj doneta odluka o otpočinjanju oružanog ustanka naroda Jugoslavije protiv okupatora. Sednica je održana u Vili Vladislava Ribnikara na Dedinju, a njom je rukovodio generalni sekretar KPJ Josip Broz Tito. Ovaj dan se u SFRJ praznovao kao Dan borca.

## Stanje uoči sedinice
Komunistička partija Jugoslavije je još na Petoj zemaljskoj konferenciji, održanoj oktobra 1940. godine u Zagrebu, ukazivala na opasnost faišstičke agresije na Jugoslaviju. Tada je pri Centralnom komitetu KPJ formirana Vojna komisija, koja je imla zadatak da priprema otpor na vojnom planu i uspostavi kontakte s antifašistički orijentisanim oficirima u Jugoslovenskoj kraljevskoj vojsci. Na prvoj sednici, posle napada Sila Osovina na Kraljevinu Jugoslaviju, održanoj 10. aprila 1941. godine, CK KPJ je pozvao sve svoje članove i simpatizere da nastave borbu protiv okupatora, a ukoliko to postane nemoguće, tj ukoliko dođe do kapitulacije Jugoslovenske vojske, koja se nazirala, odlučeno je da se počne sa pripremom oružanog ustanka. U tu svrhu na ovoj sednici formiran je Vojni komitet, čiji je zadatak bio da rukovodi tim pripremama.

Na Majskom savetovanju, održanom početkom maja 1941. godine u Zagrebu, CK KPJ je analizirao postojeću situaciju u Jugoslaviji i doneo odluku da se u duhu priprema za oružanu borbu pri većem broju pokrajinskih, oblasnih i drugih nižih partijskih organa formiraju vojni komiteti, koji bi pripremali oružanu borbu. U tu svrhu mnogi članovi Centralnog komiteta upućeni su razne krajeve zemlje, gde su radili na pripremi organizovanja ustanka. U toku maja i juna meseca formiran je veći broj udarnih grupa i desetina, koje su bile sačinjene od članova KPJ i SKOJ-a, kao i njihovih simpatizera. Te grupe su izvodile sitne akcije i sabotaže.

Napad Trećeg rajha na Sovjetski Savez, 22. juna 1941. godine, kao i poziv Kominterne svim komunističkim partijama „da otpočnu sa borbom protiv okupatora kojom bi se pomogla i olakšala borba Sovjetskog Svaeza“, ubrzali su pripreme koje je KPJ pokrenula za organizovanje ustanka. Istog dana, u Beogradu je održana sednica CK KPJ, na kojoj je izdat Proglas u kome se osuđuje napad na SSSR i poziva narod da se uključi u pripreme ustanka. Ubrzo potom, 27. juna, održana je nova sednica CK KPJ, na kojoj je formiran Glavni štab NOP odreda Jugoslavije, a za njegovog komandanta izabran Josip Broz Tito.

## Sednica 4. jula
Sednica Politbiroa Centralnog komiteta Komunističke partije Jugoslavije na kojoj je doneta odluka o otpočinjanju ustnaka održana je 4. jula 1941. godine u vili Vladislava Ribnikara, na Dedinju. Sednici su prisustvovali - generalni sekretar KPJ Josip Broz Tito, kao i članovi Centralnog komiteta: Aleksandar Ranković, Milovan Đilas, Ivo Lola Ribar, Svetozar Vukmanović i Sreten Žujović (kao jedan od učesnika ove sednice, u pojedinoj literaturi navodi se i Ivan Milutinović, takođe član CK KPJ, ali prema svedočenjima učesnika sednice Svetozara Vukmanovića i Milovana Đilasa, kao i hroničara Vladimira Dedijera on iz nepoznatih razloga nije prisustvovao sednici). Pored njih u kući su se tokom zasedanja nalazili Vladislav Ribnikar, njegova supruga Jara i književnik Vladimir Dedijer. Oni su tokom zasedanja čuvali stražu ispred i oko kuće.

Sednicom je rukovodio Josip Broz Tito i na njoj je analizirana situacija u zemlji i svetu, a posebno situacija na Istočnom frontu. Potom je doneta odluka da se sa sabotaža i diverzija pređe na opšti narodni ustanak, a da partizanski rat bude osnovna forma razvijanja ustanka. Pored ove odluke donete su još odluke: 
* da se formira Štab partizanskih odreda Srbije sa Sretenom Žujovićem na čelu; 
* da se sa izvanrednim ovlašćenjima CK KPJ u Bosnu i Hercegovinu uputi Svetozar Vukmanović, a u Crnu Goru Milovan Đilas;
* da se pri CK KP Hrvatske formira Operativno partijsko rukovodstvo na čelu sa Vladom Popovićem; 
* da se izvanredna ovlašćenja CK KPJ daju Edvardu Kardelju, koji se nalazi u Sloveniji;
* da ranije organizovane udarne grupe i veći broj članova KPJ izađu na teren i organizuju partizanske odrede;
* da se u partizanskim odredima postave politički komesari, kao predstavnici Partije;
* da se pokrene Bilten Glavnog štaba NOP odreda Jugoslavije

Na kraju sednice doneta je odluka da se narodima Jugoslavije uputi proglas s pozivom na ustanak. Proglas je napisao Ivo Lola Ribar i on je 12. jula štampan u ilegalnoj štampariji CK KPJ na Banjičkom vencu u Beogradu i potom upućen u sve krajeve zemlje. Između ostalog u Proglasu je stajalo:

## Obeležja

Kuću u kojoj je održana sednica, Vladislav Ribnikar je posle rata poklonio Komunističkoj partiji i u njoj je 1. maja 1950. godine otovren Muzej „4. juli“, koje je radio sve do 2000. godine, a kuća je 2003. vraćena porodici Ribnikar. Odlukom Savezne skupštine FNRJ, 26. aprila 1956. godine 4. juli je proglašen za državni praznik - Dan borca i proslavljao se svake godine u čitavoj zemlji. Posle raspada SFR Jugoslavije, postao je državni praznik Savezne Republike Jugoslavije, ali se kasnije obeležavao samo u Srbiji, gde je ukinut 2001. godine odlukom Vlade Srbije.

## Literatura

* Vladimir Dedijer „**Dnevnik**“ (drugo sažeto izdanje). „Jugoslovenska knjiga“, Beograd 1951. godina.
* **Hronologija oslobodilačke borbe naroda Jugoslavije 1941-1945**. „Vojno-istorijski institut“ Beograd, 1964. godina.
* Svetozar Vukmanović Memoari „**Revolucija koja teče**“. „Komunist“, Beograd 1971. godina.
* **Hronologija radničkog pokreta i SKJ 1919-1979** (knjiga prva). „Narodna knjiga“ i Institut za savremenu istoriju, Beograd 1980. godina.
* **Istorija Saveza komunsita Jugoslavije**. Istraživački centar „Komunist“ Beograd, „Narodna knjiga“ Beograd i „Rad“ Beograd, 1985. godina.

## Vanjske veze
* Dokumentarna serija „Jugoslavija u ratu 1941-1945.“ peta epizoda (Jara Ribnikar i Milovan Đilas pričaju o sednici CK KPJ od 4. jula 1941.