open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Baku

**Baku** (, ,  [*Badkube*]) je glavni i najveći grad Azerbejdžana. Baku ima 2,045.815 stanovnika po procjeni iz 2011. iako se prepostavlja da je broj stanovnika daleko veći, zbog velikog nekontroliranog priljeva izbjeglica posljednjih dekada od osamostaljenja zemlje.

## Geografija

Baku leži na zapadnoj obali Kaspijskog mora na južnoj strani poluotoka Abseron duž obala prostranog Bakuanskog zaljeva. Luka Bakua je najbolja na Kaspijskom moru jer je brda poluotoka Abseron štite od snažnih sjevernih vjetrova.

Upravo zbog toga i ime grada vjerojatno dolazi od iskrivljenih perzijskih riječi **bād-kube** što znači *dignut na planinskim vjetrovima*.

## Historija
 
Prvi pisani izvori o Bakuu datiraju iz 885., ali arheološki nalazi pokazuju da je naselje na tom mjestu egzistiralo nekoliko vjekova prije naše ere. Sve do 11. vijeka, Baku je bio u posjedu Širvan-šahova, on je tokom 12. vijeka bio i njihova prijestolnica. Od 12. vijeka i tokom 14. vijeka grad je došao pod uticaj Mongola.

Ruski car Petar Veliki zauzeo je Baku 1723., ali je grad vraćen u Iranu 1735. i nakon tog je nekoliko puta padao u ruke jedne ili druge strane sve do 1806. kad ga je Rusija definitivno anektirala.

## Demografija
Po proceni iz 2007 u Bakuu ima 2.075.000 stanovnika, a glavne etničke grupe su:
* Azeri 92.8% (1,925,600)
* Rusi 4% (83,000)
* Turci 2.1% (43,575)
* Ostali 1.1%

Tokom 19. vijeka, etnička struktura grada se znatno menjala prvo kao posledica naftnog buma krajem 19. vijeka koji je uslovio veliki priliv stanovništva iz okolnih zemalja, a potom i usled rata sa Jermenima povodom Nagorno-Karabaha.

## Religija
Preko 94% stanovnika Bakua su muslimani (većinom šijiti). Oko 4% pripada raznim hrišćanskim grupama (najviše ima pripadnika Ruske i Gruzijske pravoslavne crkve). U Bakuu žive i pripadnici tri jevrejske grupe.

## Klima

## Znamenitosti, kultura i školstvo

Najveća atrakcija grada je njegov historijski centar **[[Stari grad (Baku)|Stari grad (İçəri Şəhər)]]**, koji je 2000. uvršten na UNESCO-vu listu Svjetske baštine u Aziji i Oceaniji.

## Transport
Za vreme SSSR-a u Baku je sagrađen i metro sistem. Trenutno on ima dve linije ukupne dužine preko 30,2&nbsp;km i 21 stanicu. Ostali vidovi javnog prevoza slabo funkcionišu. Većinom se prevoz obavlja minibusevima, koji se kao i u drugim delovima bivšeg SSSR-a nazivaju maršutka. Maršutke, osim u pojedinim delovima najužeg centru grada staju gde god im putnih mahne. Postoje još neke trolejbuske linije. Aerodrom Hejdar Alijev služi Baku.

## Galerija

Datoteka:Saadet sarayi 2.jpg|Palata za venčavanje
Datoteka:İsmailiyye palace 2006.jpg|Azerska akademija nauka
Datoteka:Baku-Maiden-Tower.JPG|Devičanski toranj
Datoteka:Gosha gapi.jpg|Ulaz u Stari grad (İçəri Şəhər) 


## Reference

## Vanjske veze

* Službene stranice grada   
* ''Baku'' na portalu Encyclopædia Britannica 
* Azerbaijan Travel Guide 
* UNESCO World Heritage Site listing: "Walled City of Baku with the Shirvan-shah's Palace and Maiden Tower"
* Bakutürkleri 
* Baku Pages
* Baku Hotels Directory 
* Hotels in Baku 
* Baku Hotels 
* American Embassy in Baku Azerbaijan
* British Embassy in Baku Azerbaijan 
* Baku now known as Baky
Mujezin

**Mujezin** je osoba koja je zadužena da pet puta dnevno uči Ezan (naglasava pocetak namaza) na minaretu.

## Povezano

* Džamija
Anapa

**Anapa** (ruski: *Ана́па*) je lučki grad u Krasnodarskom kraju Rusije. Nalazi se na sjevernoj obali Crnog mora u blizini Azovskog mora. Prema podacima iz 2002. godine ima 53.493 stanovnika).
Teorija muzike

**Teorija muzike** (eng. *music theory* i fr. *théorie de la musique*) nauka je koja se bavi tumačenjem muzičkih elemenata i pravila te zakona po kojima se oni primenjuju prilikom stvaranja i izvođenja muzičkih dela, od čije prakse je ta nauka i nastala.

Svi elementi *[[teorija|teorije]] muzike* su ujedno i nastavni predmeti u nižim i srednjim muzičkim školama i na muzičkim akademijama - fakultetima jer su u tesnoj vezi sa živom muzičkom praksom.

*Teoriju muzike* čine:

# Osnovi teorije muzike (opšti muzički pojmovi: notacija - ortografija, imenovanje tonova, muzičke lestvice...)
# Harmonija, odnos i veza tonova akorada u skladnu celinu, prema harmonskim zakonima. Proučava **homofoni** slog, tj, takvu fakturu višeglasnog stava u kojoj dominira vertikalni element (postoji jedan vodeći melodijski glas i njemu podređena harmonska pratnja).
# Kontrapunkt, nauka o vođenju glasova, gde su oni ravnopravni i relativno samostalne melodijske linije (*polifoni* ili *kontrapunktski slog* je horizontalno orijentisan).
# Muzički oblici, oblici koje kompozitor izabire da bi u njima prikazao svoj unutarnji svet.
# Akustika, nauka o zvuku, deo fizike.
# Metrika, nauka koja pčroučava odnos naglašenih i nenaglašenih tonova i ritam, tok tonova različitog vremenskog trajanja.
# Orkestracija, raspisivanje muzičkog dela u deonice za pojedine muzičke instrumente (za orkestar) i to prema zakonima orkestracije, vodeći računa o zvučnim i tehničkim mogućnostima instrumenata, njihovin karakterima i opsezima.

## Reference
Engleski rog

**Engleski rog** (tal. *Corno inglese*, skraćeno **C.i.**), spada u skupinu drvenih puhačkih glazbala. Nastao je 1725.g. u Italiji, usavršavanjem puno starijeg instrumenta zvanog *oboa da caccia*.

## Melodijski opseg

Opseg mu je isti kao u oboe sa zvukom dubljim za kvintu. U tehničkom smislu je podudaran s njom i mogu ga svirati oboisti. Zvuk engleskog roga je vrlo srodan zvuku oboe, samo je nešto mukliji i tamniji, tako da mu naročito odgovaraju melodije mirnijeg toka i sjetnog ili tužnog izraza. Melodijski registar najpovoljniji mu je između "a" i "c2", u tom opsegu ton mu je vrlo snažan, a opet mek i izražajan.

## Ton instrumenta

Po izgledu se razlikuje od oboe ne samo dužinom nego i kruškastim proširenjem cijevi pri kraju, kao i povišenom metalnom cjevčicom na početku, koja nosi dvostruki jezičak od trske.   Kruškasto proširenje koje se ponovo sužava kod izlaza, uzrokuje zatvoreniji i malo prigušeniji ton engleskog roga za razliku od oboe. Instrument zauzima mjesto u molskim temama gdje najviše do izražaja dolazi njegov čežnjiv i sanjarski karakter. Zbog toga se često u glazbi koristi kao instrument tužnog izražaja s puno čežnje i usamljenosti, poput pastoralne glazbe ili pastirske svirke.

## Repertoar
Mnogi poznati oboisti i drugi glazbenici izvode razne skladbe na engleskom rogu. Zbog njegova specifičnoga zvuka, mnogi su ga skladatelji rabili u pojedinim svojim orkestralnim skladbama, primjerice:

*Antonín Dvořák: IX. simfonija u e-molu "Iz Novog svijeta" op.95 (1893.)
*Joaquín Rodrigo: *Concierto de Aranjuez* (1939.) 
*Vincenzo Bellini:*Il Pirata* (Introduzione iz II. čina) (1827.)
*Hector Berlioz: *Rimski karneval: uvertira* (1844.) i *Harold u Italiji* (1834.)
*Hector Berlioz: *Fantastična simfonija* (III. stavak) (1830.)
*Claude Debussy: *Nokturni* (1899.) 
*César Franck: *Simfonija u D-duru* (1888.) 
*Joseph Haydn: *22. simfonija "Filozof"* 
*Gordon Jacob: *Rapsodija za engleski rog i gudače* (1948.)
*Maurice Ravel: *Koncert za klavir i orkestar u G-duru* (1931.) 
*Nikolaj Rimski Korsakov: *Šeherezada* op.35 (1888.)
*Ned Rorem: *Koncert za engleski rog i orkestar* (1992.)
*Gioacchino Rossini: *Wilhelm Tell: Uvertira* (1829.) 
*Dmitrij Šostakovič: *11. simfonija u G-duru*  (1957.) 
*Dmitrij Šostakovič: *8. simfonija u D-duru* (1943.) 
*Jean Sibelius: *Karelia suite* (1893.) i *Pelléas et Mélisande* (1905.)
*Petar Iljič Čajkovski: *Romeo i Julija: uvertira - fantazija* (1870.) 
*Ralph Vaughan Williams: V. simfonija u d-molu (1943.) 
*Richard Wagner:*Tristan i Izolda* (1859.)
Crni trougao

**Crni trougao** je simbol lezbejske i feminističke solidarnosti i ponosa.

## Značenje i poreklo
**Crni trougao** sličnog je porekla kao Ružičasti trougao. Korišćen je u koncentracionim logorima za vreme Drugog svetskog rata, u kojima su zatvorenici i zatvorenice nosile oznake u obliku trougla, čije su različite boje označavale različite kategorije zatvorenika. Crni trougao označavao je „asocijalne“. Većina označenih crnim trouglom bile su mentalno retardirane osobe i beskućnici/ce. Međutim, u ovu grupu su ulazili/e i alkoholičari, odnosno alkoholičarke, prostitutke i slično. Romi i Romkinje su takođe bili označavani/e Crnim trouglom u nekim logorima, dok su ih u drugim označavali trouglovima braon boje. 

U sačuvanim dokumetima ne postoje zapisi da su lezbejke bile obeležavane Crnim trouglom, kao ni da su bile grupa koja je deportovana u logore. Paragraf 175, koji je kriminalizovao homoseksualnost, odnosio se samo na muškarce. Ipak, pošto su nacisti čvrsto zagovarali tradicionalnu ulogu žena, kojima je mesto uz decu, u kuhinji i u kući (3K - Kinder, Küche, Kirche), mnogi/e veruju da su lezbejke, kao i ostale neheteroseksualne žene, bile smatrane „asocijalnim“ u nacističkoj Nemačkoj.

Takođe je moguće da su memoari francuske kabare pevačice Fania Fenelon, pod nazivom „*Sursis pour l'orchestre*“, uticali na prihvatanje Crnog trougla kao lezbejskog simbola. U memoarima, u kojima opisuje svoj boravak u Auschwitzu, vrlo direktno piše i o lezbejkama. Njeni memoari su prevedeni na engleski jezik pod nazivom „*Playing for time*“, ali delovi u kojima piše o lezbejkama u logoru su cenzurisani i uveliko izostavljeni iz prevoda.

Koji god da je razlog, lezbejke su prihvatile Crni trougao kao simbol svoje borbe protiv represije i diskriminacije i on danas predstavlja jedan od najraširenijih lezbejskih simbola.

## Vidi dalje
* LGBT simboli
* Ružičasti trougao

## Dalja literatura
* Kratko objašnjenje trouglova kao simbola u kontekstu LGBT zajednice 
* Zoe, Lucinda. "The Black Triangle," Lesbian Herstory Archives Newsletter [Brooklyn, N.Y.] No. 12 (June 1991): p. 7.
:Kritička diskusija na temu Crnog trougla i njegove upotrebe za obeležavaje lezbejki u konc-logorima, kao ekvivalent Ružičastom trouglu za gejeve; nastanak simbola.
Oboa

**Oboa**  je drveni puhaći instrument s dvostrukim jezičkom od trske. Na prvi pogled najsličniji klarinetu, ali se na početnom dijelu cijevi nalazi i kratka metalna cjevčica u koju je udjenut jezičak, dok je ljevkasto proširenje na kraju cijevi vidljivo manje nego na klarinetu. Zvuk koji proizlazi iz dvostrukog jezička pomalo je nazalan i oštar, a srazmjerno i prodoran, zbog čega se oboa katkad naziva i *[[truba]] drvenih glazbenih instrumemata*. Međutim, ovaj instrument može zvučati i nježno i toplo, idilično i dirljivo, a to je i uloga koja joj se tipično dodeljuje u klasičnoj glazbi. Također, tipična je za nju i melodika orijentalnog prizvuka (scena u hramu u operi *[[Aida]]* Giuseppea Verdija, zbog asocijalcije s instrumentima slične vrste (zurle i dr.)).

Oboa je melodijski instrument i u orkestru često ima vodeće teme, a njen jasan, čujan i intonativno precizаn zvuk uzima se i kao mjerodavna intonacija za štimanje orkestra, kada se prvo čuje oboa prema kojojse štimaju i ostali instrumenti. Virtuozno-tehničke bravure, koje se često dodjeljuju klarinetu i flauti, oboa manje odgovaraju, a i njen tonski obim je kraći.

Oboa je nastala od jedne vrste srednjovjekovnih *[[šalmaj]]a* koji su se po Europi širili pod utjecajem Arapa u Španjolskoj počevši оd 8. stoljeća. Napuštanje nausnika, u koji se kod tih instrumenata, kao u čašicu, smještao trščani jezičak označilo je bitnu promjenu u mogućnosti finijeg nijansiranja zvuka i njegove izražajnosti. Oboa je tijekom 19. stoljeća usavršena dodavanjem mehanizama poluga i poklopaca.

Kod Egipćana i Grka prethodnik oboe se naziva aulos (grč. frula). To je bio najpoznatiji instrument stare Helade. Za izvođenje glavnih tonaliteta Grci su imali 6 vrsta jednostrukih i dvostrukih aulosa.Rimljani taj instrument nazivaju tibia.

## '''Druge vrste oboa'''

Oboa se javlja u još nekoliko registarskih varijanti i to kao **oboa d'amore**sa pisanim rasponom od **b** do **e<sup>3</sup>** (**f<sup>3</sup>**), i dvije u slaboj uporabi, **sopran oboa** pisanog raspona od **bes** do **f<sup>3</sup>** (zvuči malu tercu niže) i **bariton oboa** raspona od **b** do **e<sup>3</sup>** (zvuči oktavu niže). Ipak, od svih registarskih varijanti, najznačajniji je **[[engleski rog]]**.

**Heckelphon** je baritonska varijanta oboe koja ima za oktavu dublji zvuk što se postiže dvostruko duljom cijevi. Cijev hecklephona ima na donjem kraju proširenje u obliku kugle. Izrađen je na molbu R. Straussa koji ga je prvi put upotrijebio u svojoj operi "Saloma" 1905.god.
Zaljevski rat (razvrstavanje)

**Zalivski** ili **Zaljevski rat** je izraz koji se od 1991. do 2003. koristio za oružani sukob između Iraka i koalicije UN na čelu SAD kojoj je povod bila iračka invazija i okupacija Kuvajta. 

Nakon američke invazije na Irak 2003. se za taj sukob koristi sve češće koristi izraz **Prvi zaljevski rat**, a za invaziju **Drugi zaljevski rat**. 

Prije 1991. se izraz Zaljevski rat (ili, malo češće, **Rat u Zaljevu**) koristio za iračko-iranski rat. U nekim izvorima se taj rat sada zove Prvi zaljevski rat, a ratovi otpočeti 1991. i 2003. Drugi i Treći zaljevski rat.

Još prije se izraz Zaljevski rat koristio za Irački ustanak 1920-22. protiv britanskog mandata, odnosno Anglo-irački rat ili britansko gušenje pronacističke pobune u Iraku za vrijeme drugog svjetskog rata 1941.
Aristokratija

**Aristokracija** ili **aristokratija** (grč. ἀρıστοϰρατία: vladavina najboljih, od ἄριστος: najbolji + κρατείν: vladati), vladavina plemstva ili privilegiranog višeg staleža i, s druge strane, naziv za nasljedni privilegirani stalež ili plemstvo, odn. gospodstvo, velikaše.

U širem značenju riječi aristokracija misli se na bogatiji sloj društva, na obitelj i nasljednike već dokazanih vlastodržaca, te na plemstvo koje je ostvarilo različite beneficije u društvu recimo kroz junaštvo u ratovima njihovih prednika.

Pripadnici aristokracije ne samo da imaju veća prava nego drugi ljudi, već tada imaju i veće obaveze da se vladaju pristojno, plemenito, uzvišeno i darežljivo. Oni su često bili stupovi društva, te ako je njihovo vladanje bilo uzvišeno, tada je i društvo u cjelini bilo prosperitetno. Vrijedi i obratno.

## Povezano

* oligarhija
* plutokracija
Plutokratija

**Plutokracija** ili **plutokratija** (grč. πλουτοϰρατία, od πλοῦτoς: bogatstvo + κρατείν: vladati), sustav društvenih odnosa u kojemu prevladavajući utjecaj u vlasti i na vlast imaju bogataši. Oblik je oligarhijske vladavine u kome je vlast centralizirana na uzak broj ljudi koji se od ostatka stanovništva razlikuju po povećanom materijalnom bogatstvu.

Od aristokracije i drugih oblika se razlikuje po tome što materijalno bogatstvo nije povezano s plemenitim porijeklom, zaslugama u ratu ili nekim sličnim faktorima.

Za većinu današnjih zapadnih demokracija se često tvrdi da predstavljaju plutokracije. To je pogotovo slučaj sa SAD gdje se na vlast ne može doći bez obilnih financijskih sredstava.

U 20. vijeku je izraz plutokracija dobio pejorativno značenje, a pogotovo su ga voljeli koristiti propagandisti Trećeg Reicha i drugih fašističkih država kako bi naglasili razliku od zapadnih demokratskih država kao što su Francuska, Velika Britanija i SAD.
Ohlokratija

**Ohlokracija** ili **ohlokratija** vladavina svjetine, vladavina mase, vladavina rulje. Naziv se koristi za sposobnost svjetine da utječe na ustavne vlasti.

## Povezano
* Populizam
Gerontokratija

**Gerontokracija** ili **gerontokratija** (grč. γεροντοϰρατία, od γέρων: starac + κρατείν: vladati), oblik oligarhijske vladavine u kojoj je vlast ograničena na grupu ljudi koji se od ostalih razlikuju većom životnom dobi.

Obično se stvara tako da osobe koje dožive određenu starost akumuliraju daleko veću političku moć od onih mlađih.

Također se smatra kako je gerontokracija jedan od najstarijih oblika vladavine, s obzirom da su starije osobe, samim time što su imale veće životno iskustvo od svih ostalih, imale i najveću sposobnost rješavanja određenih problema, a samim time i autoritet.

Gerontokracija je u 20. vijeku stekla pejorativno značenje, s obzirom da se vrlo često shvaćala kao sinonim za konzervativizam, odnosno vladavinu osoba nesklonih novih idejama i sa smanjenim mentalnim sposobnostima. To se osobito koristilo za SSSR i druge komunističke države.
Ateokratija

**Ateokracija** ili **ateokratija** je hipotetski oblik vladavine temeljen na ateističkim ili agnostičkim načelima. Često se opisuje i kao suprotnost teokraciji.

Najčešće se ispoljava kroz zabranu ispovijedanja svake religije. Kao jedini potpuno ateokratski režim se navodi komunistička Albanija pod vodstvom Envera Hodže.

## Povezano
* Sekularizam
Watergate

**Watergate** je naziv za jedan od najtežih politički skandala u američkoj povijesti. Afera je dovela do ostavke američkog predsjednika, republikanca Richarda Nixona, nakon što je otkrivena njegova umiješanost u pokušaj prikrivanja skandala

U užem smislu, 'afera Watergate' se odnosi na prisluškivanje i provalu u sjedište Demokratskog nacionalnog komiteta Demokratske stranke u hotelsko-stambenom kompleksu 'Watergate' u Washingtonu. U širem smislu, Watergate je opći pojam za složenu mrežu političkih skandala u SAD-u između 1972. i 1974. godine.

Oni su uključivali politički motivirane provale, mito, iznude, prisluškivanje telefona, urotu, opstrukciju pravde, uništavanje dokaza, porezne prijevare, nezakonitu upotrebu vladinih agencija kao što su FBI i CIA, ilegalne doprinose za kampanje i upotrebu novca poreznih obveznika u privatne svrhe. Najviše od svega, Watergate je sinonim za zloupotrebu moći.

Prethodnica afere su mjere koje je Nixon poduzeo između 1969. i 1971. godine, navodno radi državne sigurnosti. Kako bi spriječio curenje informacija, Nixon je bez sudskog naloga odobrio prisluškivanje telefona vladinih dužnosnika i novinara, a 1971. je odobrio sigurnosnu operaciju koja je obuhvaćala provale i otvaranje pošte. Iste godine Nixon je u tu svrhu oformio i specijalni istražni odjel, čiji su agenti provalili u ordinaciju doktorice Lewis Fielding, psihijatrice Daniela Ellsberga, čovjeka koji je *[[The New York Times|New York Timesu]]* dao *[[Pentagon Papers]]* - dokumente o tajnim američkim operacijama u Vijetnamu, i kojeg je tih dana čekalo suđenje za špijunažu.

Najpoznatiji dio ove priče odigrao se 17. lipnja 1972. u 2 i 30 ujutro, kad je policija uhitila petoricu muškaraca u sjedištu nacionalnog odbora demokrata dok su podešavali elektronsku opremu koju su postavili mjesec dana ranije. Jedan od uhićenih bio je James McCord, koordinator za sigurnost u CRP-u (Committee for the Re-election of the President - Odbor za reizbor predsjednika).

## Povezano
* Irangate
* Filegate
* Travelgate
* Monicagate
* Plamegate
* Rathergate

## Vanjske veze

* CBS first report on the Watergate scandal, June 19th, 1972 video
* Watergate trial sketches by artist John D. Hart 
* White House tape transcripts 
* The White House tapes themselves 
* Washington Post Watergate Archive
* Washington Post Watergate Tape Listening Guide
* BBC News reports on Watergate
* Watergate.info - The Scandal That Destroyed Pres. Richard Nixon
* Watergate Timeline
* Watergate Key Players by Washington Post
* Schemers In the Web
* Extensive set of online Watergate
* Michael Schudson, *Watergate in American Memory: How We Remember, Forget, and Reconstruct the Past* (New York, 1992)
* Silent Coup
Meritokratija

**Meritokracija** ili **meritokratija** (engl. *meritocracy*, od lat. *meritum*: zasluga; vrijednost + -kracija), oblik vlasti u kojem se administrativni i javni poslovi, odnosno svaka uloga koja zahtijeva društvenu odgovornost, dodjeljuje na temelju zasluga, a ne na temelju pripadnosti nekom lobiju, obitelji (nepotizam i klijentelizam u najširem smislu) ili ekonomskoj kasti (oligarhiji).

## Začeci ideje i razvoj pojma

Meritokracija (engl. meritocracy, od lat. meritum: zasluga; vrijednost + -kracija), stvaranje upravljačke elite prema sposobnostima; vladavina ljudi od znanja, vrijednih, mjerodavnih intelektualaca i poslovnih ljudi koji su stručni u donošenju bitnih odluka. Platon je u djelu Država postavio temelje teorije o vladavini meritokracije tezom da za državu nema lijeka sve dok se politička vlast i filozofija ne spoje, dok filozofi ne budu kraljevi, a kraljevi i vladari filozofi. Termin meritokracija stvorio je britanski sociolog Michael Young u djelu Uspon meritokracije (The Rise of the Meritocracy, 1958). Teoriju meritokracije obrazložio je formulom IQ + uloženi napor = vrijednost. Meritokracija kao tip vladavine uvjetovana je: sustavom školovanja svih, a ne samo bogatih, sposobnih mladih ljudi; obaveznim javnim natječajima za javne službe; uspostavom formalnog i stvarnoga sustava upravljanja u kojem neće biti ometan dolazak najsposobnijih ljudi na najodgovornija mjesta.

## Povezano

* Konfucijanizam
Geniokratija

**Geniokracija** ili **geniokratija** je hipotetski oblik oligarhijske vladavine u kome bi vlast bila ograničena na osobe koje se od stanovništva razlikuju većom razinom inteligencije. Taj izraz su prvi koristili pristaše raelijanskog pokreta.

## Povezano
* Meritokracija
Tehnokratija

**Tehnokracija** ili **tehnokratija** (grč. τεχνοϰρατία, od τέχνη: umijeće, vještina + κρατείν: vladati), oblik oligarhijske vladavine ili sistem organizacije gdje sve odluke donose visoko obučeni profesionalni stručnjaci. Tehnokracija se stoga prevodi kao "vladavina stručnjaka".

Tehnokracija, međutim, ima i pejorativno značenje i često se koristi za stručnjake i političare koji određenom problemu prilaze samo sa stajališta svoje struke, zanemarujući ekonomske, političke, kulturne i druge naučne obzire.

Izraz tehnokrat se u SFRJ koristio za stručnjake koji su u vođenju poduzeća i drugih organizacija odbacivali  načela samoupravnog socijalizma. Uz taj pojam je vezan i izraz tehno-menadžer.
Panarhizam

**Panarhizam** je politička filozofija koja se zalaže za miroljubivu koegzistenciju svih političkih sistema, odnosno oblika vladavine, te svakom pojedincu ostavlja slobodu da odabere kome će se od njih potčiniti.

## Povezano

* Panarhija
Predsjednik

**Predsjednik** (tuđica: **prezident**) je naziv za osobu koja predsjedava (predsjedavajući, predsjedatelj) nekoj skupini (kolektivu, organizaciji) ili nekom skupnom tijelu. Funkcije predsjednika je da usmjerava rad organizacije ili tijela kojeg vodi i kojem predsjeda, donosi odluke, a može imati i reprezentativnu ulogu (predstavljanje organizacije ili tijela prema trećima). 

U kontekstu politike, odnosno državnog uređenja, pojam predsjednik redovito označava predsjednika države (bez obzira što postoji i predsjednik vlade, parlamenta i drugi).

Latinska riječ za predsjednika je *praesidens*, nastala od glagola *praesidere*, što znači *sjediti na čelu*. Od tud i sinonim *prezident*.
Fagot

**Fagot**, skraćeno **-{Fg.}-**, je drveni duvački instrument, sa dvostrukim jezičkom od trske. Dosta dugačka cev (oko 2,5 metara) ima dva uporedna dela, koji su povezani u kolenu – donjem, dvostruko izbušenom, kao latinično slovo -{U}-. U kraći od gornjih krakova utaknuta je metalna cevčica, izvijena kao latinično slovo -{Ѕ}-, takozvana *-{esѕo}-*-cev, a u nju jezičak. Drugi, duži gornji krak je završni deo cevi i okrenut je uvis. Kao i drugi drveni duvački instrumenti, fagot ima niz rupica na svim delovima cevi i složen mehanizam poklopaca i poluga koje ih pokreću. Zahvata veliki tonski raspon dubokog i srednjeg registra. Ton mu je u dubini masivan, iako ne prodoran, a u višem registru mek i raspevan (tzv. *[[saksofon]]ski registar*). U tehničkom pogledu je dosta pokretljiv, pa se koristi i za živahne teme, često šaljivog karaktera, ali i za izrazite, mirne melodije. Čini dobar bas y grupi drvenih duvača, a osim u orkestru, ne retko nalazi mesta i u kamernim ansamblima, pre svega u duvačkom kvintetu, kao najniži glas. Fagot se razvio već početkom 16. veka iz velike basovske bombarde, ali je postepeno usavršavanje, otežano velikim dimenzijama, dovršeno tek u 19. veku. Međutim, već od baroknog doba, fagot povremenom nalazi i solističku, koncertantnu primenu.

Fagot se zapisuje i u bas- (-{F}-) ključu, kao i u tenorskom -{C}--ključu. Nekada se koristila registarska varijanta fagota, **bas-fagot** (zvuči kvintu niže), ali danas se više ne koriste druge registarske varijante, osim kontrafagota koji zvuči oktavu niže.

*Obim fagota*
Saksofon

**Saksofon**, skraćeno **Sax.**, je drveni duvački instrument, iako je, kao i flauta, napravljen od metala, no po izvođačkoj tehnici i građi pripada ovoj porodici, kojoj se pridružio tek polovinom 19. veka. Nazvan je po svom izumitelju, znamenitom graditelju tog doba Adolfu Saksu (*Adolphe Sax*). On je kombinovao iskustva dotadašnjih instrumenata, pa saksofon ima usnik kao klarinet – sa prostim trščanim jezičkom, mehanizam i prstna tehnika su mu najsličniji oboi, a zvuk fagotu (čiji se visoki registar i naziva ”saksofonski”).

Saksofon se gradi u čitavom nizu registara, od najdublje do najviše zvučnosti, ali najčešći su **[[alt saksofon|alt-]]**, **[[tenor saksofon|tenor-]]**, a donekle ređi i **[[sopran saksofon|sopran-]]** i **[[bariton saksofon|bariton-saksofon]]**. Najviše varijante imaju pravu cev, pa liče na limenu obou ili klarinet. Ostalima je cev karakteristično savijena u početku i završetku, sa izduženim levkom podignutim uvis. Saksofon je konstruisan za potrebe vojne muzike i u nekim zapadnoevropskim zemljama tu funkciju ima i danas. U simfonijskim orkestrima i umetničkoj muzici se koristi srazmerno retko (Moris Ravel *Bolero* (sopran *in B* i tenor *in B*), Modest Petrovič Musorgski *Slike sa izložbe* u orkestraciji Morisa Ravela (alt *in E♭*), Bendžamin Britn *Simfonia da Requiem* (alt *in E♭*), Mikis Teodorakis *[[Alexis Zorbas|Grk Zorba]]* (alt *in B*) i drugi), ali je u ansamblima zabavne muzike, naročito u džezu, vrlo istaknut, sa velikim nizom značajnih solista-virtuoza.

## Literatura
* *Adolphe Sax* (Adolfu Saksu), Malou Haine, Bruxelles, Editions Université Bruxelles, 1980
* *Sax, Mule & Co*, Jean Pierre Thiollet, Paris, H & D, 2004. 

## Vanjske veze

*
* Adolphe Sax
* Saksofonista, ''Mihailo Živanović''
Gusle

**Gusle** su narodni instrument južnog Balkana s jednom, ili eventualno dve žice. Najčešće su napravljene od javorovog drveta. Kao jednožičani instrument, gusle se sreću u Srbiji, Crnoj Gori, Albaniji, Bosni, Hercegovini i Hrvatskoj. Gusle iz Like i Bosanske Krajine uglavnom imaju dve žice.

Žice su napravljene od trideset upredenih konjskih dlaka, kao što je slučaj i sa strunom gudala. Gudalo se koristi tako što se povlači po zategnutim žicama, proizvodeći oštar i dramatičan zvuk, koji je izuzetno ekspresivan. Gusle spadaju u instrumente za koje je potrebno veliko umeće sviranja.

Same gusle sastoje se od muzičke kutije koja je presvučena životinjskom kožom na koju se nadovezuje dugačak vrat na čijem završetku je izrezbarena životinjska (najčešće konjska) ili ptičija (najčešće orao ili soko) glava.

Pri sviranju, telo gusala se polaže na kolena (u krilo), dok dugačak vrat pridržava dlan jedne ruke.

Gusle su igrale važnu ulogu u istoriji srpske epske poezije budući da su guslari – narodni pevači, opevali događaje iz nacionalne istorije vekovima, sve dok ti tekstovi nisu konačno zapisani. Većina pesama govori o vremenima otomanske vladavine i nacionalne borbe za nezavisnost. Naporima Vuka Karadžića mnoge srpske epske pesme zapisane su i sačuvane već u ranom 19. veku. U nekim knjigama i publikacijama se spominje podatak da su srpske gusle dočekale Fridriha Prvog Barbarosu kada se on u 12-om vijeku sastao u Nišu sa srpskim vladarom Stefanom Nemanjom, đe mu je Nemanja ponudio pomoć srpske države u krstaškom ratu. Kažu da je Barbarosa bio zadivljen zvukom gusala i pjevanjem uz njih, pa se mnogo interesovao oko pojedinosti vezanih za gusle.

## Nematerijalna svjetska baština
Pjevanje uz pratnju gusala se nalazi na UNESCO-voj Reprezentativnoj listi nematerijalnog kulturnog nasleđa. Odluku je donio Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na zasjedanju koje je održano od 24. do 28. novembra 2018. god. u Parizu.

**Spisak znamenitih guslara:**
* Tešan Gavrilović Podrugović iz sela Kazanaca u Hercegovini,
* Filip Višnjić, rodom iz sela Trnova (Gornja), opština Ugljevik Bosna, 
* Starac Milija iz Kolašina,
* Božo Domnjak Bojan iz Potravlja,
* Nurko Šurković iz Bosne i Hercegovine, 
* Željko Šimić iz Bosne i Hercegovine, 
* Starac Raško iz Kolašina,
* Đuro Milutinović, slepi guslar,
* Stojan Hajduk, Hercegovac,
* Anđelko Vuković s Kosova,
* Branko Perović iz Nikšića,
* Mile Krajina iz Zasioka,
* Avdo Međedović iz Bijelog Polja
* Dušan Dobričanin iz Srbije, Kuršumlija
* Milan R Doderović iz Srbije, Marovac
* Borko Mijajlović iz Srbije, Kuršumlija
* Milomir Miljanić-Miljan iz Nikšića,
* Đorđije Koprivica iz Koprivica
* Nikola Vlahović iz Šapca poreklom iz Kolašina
* Miloš Lovćenski, jedini u Rusiji guslar i zvanični izvođač autentičnog folklora Južnih Slovena, porijeklom iz Crne Gore, živi u Kostromi 

## Izvori
Frula

**Frula** (, ; , ) je duvački aerofoni instrument koji se pravi od jednog komada drveta (uglavnom šljive), trske, zove i sl. To je jednostavni narodni instrument cilindričnog oblika, sličan *uzdužnoj flauti*. 

## Istorijat
Smatra se da je frula najstariji i najmnogobrojniji instrument na svetu. U raznim varijantama, veličinama i oblicima, nalazimo ih gotovo kod svih naroda planete.

Instrumenti slični fruli bili su poznati još najstarijim narodima. Obzirom da su se jednostavno i lako gradili. Svaka trska i stara šuplja kost mogla je poslužiti za pravljenje ovog instrumenta.

Razni spisi govore da su Egipćani svirali na primitivnom instrumentu koji se zvao „mem“, Grci su imali panovu frulu.

U našim krajevima na fruli i dvojnicama svirali su pastiri čuvajući svoja stada. Frula se koristi i dan-danas kao narodni instrument.

Koliko je ovaj instrument popularan i koliko se frulaška tradicija do danas očuvala u Srbiji najbolje svedoče *brojne manifestacije* posvećene fruli (selo Jagnjilo kod Mladenovca), *Dani Save Jeremića* (Ražanj), *sabori frulaša* (Lelić kod Valjeva, Prislonica kod Čačka), *takmičenja frulaša* (selo Iđoš kod Kikinde), *Frula fest* (Kruševac).
## Opis instrumenta

Sastoji se iz čepa kojim je instrument zatvoren sa gornje strane (ne u potpunosti s obzirom da mu je odsečen jedan uzdužni deo da bi omogućio prolaz vazduha kroz cev svirale). Princip dobijanja tona je takav da se duvanjem uzana vazdušna struja iz sviračevih usta se upravlja u uski prorez (*pisak* ili *labinu*), gde se razbija o oštru ivicu i dolazi do treperenja usled deljenja vazdušnog mlaza na *usni*. Otuda se frula ubraja u *labijalne instrumente*, jer na *[[latinski jezik|lat.]]* *labea* znači *usna*.

Na poleđini instrumenta nalazi se otvor sa oštrim bridom koji se naziva *vetrilo*, a koji seče vazduh stvarajući ton. Na dnu svirale nalazi se rupa koja se naziva *oduška*. Na prednjoj strani svirale nalazi se šest rupa pomoću kojih možemo izvesti sedam tonova (najčešće tonovi durske lestvice).

Izrada današnjih frula postala je prava majstorija. Savremeni graditelji izrađuju frule različitih veličina i štimova, kristalno jasnog tona i intonacije.

Graditelji frule često ukrašavaju rezbarijama, šarama u boji i bakarnom žicom ili gvozdenim obručima.

## Poznati srpski frulaši
Bez obzira na krajnju jednostavnost ovog instrumenta, brojni svirači kod nas i u našoj bližoj okolini na fruli postižu zapanjujući umetnički nivo muziciranja i virtuoziteta.

Poznati srpski frulaši su Adam Milutinović, Sava Jeremić, Tihomir Paunović, Velja Kokorić, Borivoje Todorović, Bora Dugić, Slobodan Vukićević, Spasoje Jović, Andrija i Tomislav Bajić, Radovan Jovanović i drugi.

## Povezano
* Aerofoni instrumenti
* Podela muzičkih instrumenata
* Tehnika daha
* Dvojnice
* Muziciranje
* Pipe (''engl''.)
* Chiflo

## Izvori
Viola

**Viola** je instrument sličan violini, samo nešto veći. Kod viole je gornja granica visine tona c3 u orkestarskom izvođenju, a u solističkom dostiže i do a3. Viola je manje virtuozan instrument, a ton odlikuju tamnije boje od violine.

Postoji još jedna razlika između ova dva instrumenta, a to je notacija. Kod viole zapis nota se vrši u alt-C ključu, dok se kod violine vrši u violinskom.

Viola je pretežno orkestarski i kamerni instrument. Solo literatura joj je oskudna. Wolfgang Amadeus Mozart je komponovao Koncertnu simfoniju za violu i violinu, a Hektor Berlioz je napisao simfoniju Harold u Italiji za solo violu. Takođe postoje koncerti Georga Händela i Johanna Christiana Bacha za violu.

## Historija
Postoje dva tumačenja o nastanku ovog instrumenata, tj. njegove preteče. Ranije se mislilo da je viola nastala iz porodice starih viola (15. vijek), viola da bračo i viola da gamba. Postoji još jedna viola iz ove grupe, to je viola d’amore, koja je tako nazvana zbog mekoće svoga zvuka.

Danas se smatra da je viola nastala iz lire da bračo, kao nešto veća varijanta violine.
Elitni termin

**Elitni termin**, **elitni večernji termin**, **udarni termin** ili **elitni televizijski termin** je izraz koji se u televizijskom žargonu koristi za vremenski period pojedinog dana kada se očekuje maksimalna gledanost televizijskog programa. Uz ovaj izraz se ponekad koristi i originalni engleski naziv **prime time**.

Ovisno o geografskom području, kulturnim navikama, radiodifuznim pravilima i sl. elitni termin obično počinje između 19 i 20, a završava između 22 i 23 sata. Smatra se da je prije tog perioda najveći dio potencijalne publike na poslu ili se vraća s posla, a da se poslije tog perioda najveći dio publike odlazi na spavanje kako bi se pripremio za sljedeći radni dan. 

Sadržaj TV-programa u elitnim terminima se vrlo često razlikuje od ostatka TV-programa. Tako su npr. lokalne TV-stanice u okviru šire TV-mreže dužne u elitnom programu prenositi program iz središta mreže, dok ostatak dana mogu emitirati vlastiti program. 

TV-program u elitnom terminu obično sadržava emisije koje su zbog sadržaja i ozbiljnosti tema obično neprimjerene najmlađem uzrastu. S druge strane, elitni termin je po sadržaju TV-programa obično restriktivniji od TV-programa koji se emitira tokom kasne večeri ili noći.

Elitni termin je posebno važan komercijalnim televizijama, s obzirom da one većinu prihoda ostvaruju od televizijskih reklama. Stoga se u elitni termin stavljaju potencijalno najatraktivnije emisije, kako bi se mogla naplatiti maksimalna cijena za emitiranje TV-reklama tokom i između njih.
Planina

**Planina** je kopnena masa u obliku jasno izraženog i prostranog uzvišenja, koje se izdiže iz okolnih ravnica, zaravni i brežuljkastog ili brdskog zemljišta.

Iako točna definicija obično ovisi o lokalnim običajima, najčešće se drži da planina mora imati najmanje 500 m nadmorske visine.

Prema tom kriteriju, planine pokrivaju 52 % površine Azije, 36 % Sjeverne Amerike, 25 % Evrope, 22 % Južne Amerike, 17 % Australije i 3 % Afrike. Prema tome 24 % sve kopnene mase na Zemlji pripada planinama. Tamo živi i oko 1/10 svjetskog stanovništva. Sve velike rijeke na svijetu izviru u planinama, i više od polovice svjetskog stanovništva ovisi o planinama kao izvoru pitke vode.

## Vrste planina

Planine se po postanku dijele na:

* Vjenačne/nabrane/ulančene
* Gromadne
* Vulkanske

Prema visini se dijele na:

* niske (501 – 999 m)
* srednje (1000 – 2000 m)
* visoke (iznad 2000 m)

## Povezano

* Planinarstvo
Vojni rok

**Vojni rok** je izraz za vremenski period tokom koga su regrutirani pripadnici oružanih snaga, odnosno vojni obveznici zakonski dužni služiti u oružanim snagama u svrhu vojne obuke, kao i redovne popune stajaće vojske. U Hrvatskoj vojsci se za te osobe koristi izraz **ročnik**.

Osobe koje nakon odsluženog vojnog roka prime poziv za vojnu službu se nazivaju rezervnim pripadnicima oružanih snaga ili rezervistima.

## Povezano

* Civilno služenje vojnog roka
Milo Đukanović

**Milo Đukanović** (15. 2. 1962) bivši je predsjednik Crne Gore. Kao premijer služio je od 1991. do 1998, a od 1998. do 2002. bio je predsjednik. Od 2003. do 2006. bio je premijer, a od 2008. ponovno se nalazio na mjestu premijera. Godine 2018. na izborima ponovo je izabran za predsjednika. Na predsjedničkim izborima 2023. izgubio je od Jakova Milatovića, kandidata Pokreta „Evropa sad!”.

Politikom se počeo baviti kao član Saveza komunista Jugoslavije. Početkom 1989. kao pristalica Slobodana Miloševića sudjelovao je u antibirokratskoj revoluciji, kojom je svrgnuto tadašnje partijsko rukovodstvo u Crnoj Gori te postao vodeći član nove nomenklature. Sa svojim bliskim suradnikom Momirom Bulatovićem bio je u početku Miloševićev saveznik. Nekadašnji Savez komunista Crne Gore transformiran je pod njegovim rukovodstvom u Demokratsku partiju socijalista, koja je otada dobijala sve višestranačke izbore. 

Tu politiku napustio je 1997. godine. Kao cilj svoje stranke i vlade naveo je osamostaljenje Crne Gore. Iako se zbog toga razišao s dijelom svojih dotadašnjih pristalica, u tome je imao snažnu podršku Zapada i velikog dijela crnogorske javnosti. Taj cilj ostvaren je postupno; godine 2003. formirana je konfederalna Državna zajednica Srbija i Crna Gora, od koje se Crna Gora odvojila referendumom 2006. godine.

## Vanjske veze
Nož

**Nož** je ručni alat s oštricom koja služi za rezanje. Nož se obično sastoji od oštrice pričvršćene o dršku. Oštrica noža je najčešće zašiljena, a nož može imati i dvije oštrice. Noževi su se koristili kao alat i oružje od kamenog doba, odnosno prvih početaka čovječanstva. Stručnjaci smatraju da je nož jedno od prvih oruđa koje je čovjekl razvio kako bi mogao preživjeti u prirodi.

Prvi noževi su bili od kremena ili neke druge vrste kamena, ponekad s drškom. Kasnije su se s napretkom metalurgije razvile oštrice od bronze, željeza i čelika. Dok su se materijali mijenjali, oblik noža ostao je uglavnom isti.

Zajedno s viljuškom i žlicom, nož je u zapadnom svijetu od srednjeg vijeka dio standardnog pribora za jelo. Danas se noževi za jelo uglavnom ne oštre, a za pripremanje jela se koriste posebni kuhinjski noževi. Na Zapadu su se razvili i posebni džepni noževi za višestruke svrhe. Nož kao oružje je s vremenom izgubio na važnosti, ali je ostao univerzalan alat.

## Povezano
* Bodež
## Vanjske veze
Bodež

**Bodež** je je naziv za vrstu noža s dvosjeklom oštricom. Služi kao oružje kojim se u borbi prsa u prsa probada neprijateljska živa sila. Inače je bodež oružje koje se u toku svog istorijskog razvoja najmanje promenio od svih oružja, osnovni oblik je skoro isti.
Revolver

**Revolver** je naziv za vrstu brzometnog ili poluatomatskog pištolja koje sadrži doboš s mecima koji se okreće zapinjanjem kokota ili povlačenjem okidača.

U pravilu je glomazniji od većine pištolja, ali pouzdaniji za upotrebu i većeg dometa od standardnog poluatomatskog pištolja. Međutim, doboš ograničava broj metaka na 6-8, a i teže ga je puniti. Zbog toga ga danas uglavnom koriste policijske snage.

Prvi moderni revolver je proizveo Samuel Colt 1835. godine, koji su kasnije usavršeni te stekli veliku popularnost u ratovima 19. vijeka.
Vicente Fox

**Vinsent Foks Kesada** (rođen 2. jul, 1942) je predsednik Meksika. Izabran je na izborima 2000. godine kao kandidat stranke PAN, te tako postao prvi predsednik koji je izabran iz opozicione partije još od 1910. godine. 

Rođen je u Meksiko sitiju u bogatoj meksičkoj (špansko-irskoj) porodici. Studirao je Univerzitet Ibroamerikana. Radio je za kompaniju Koka Kola kao šef nadzora nad transportnim operacijama. U kompaniji je napredovao dok nije postao supervizor za celu Latinsku Ameriku. Diplomirao je tek 2000. godine kada 
je postao predsednički kandidat.
Streljačko oružje

**Streljačko naoružanje** je izraz koji se koristi za vrste i tipove vatrenog oružja kojim se služi pješadija u svrhu neutralizacije neprijateljske žive sile, odnosno neposredne obrane.

Među najčešće tipove streljačkog naoružanja spada:

* puška, pri čemu se danas kao standard koristi jurišna puška, odnosno snajperska puška za specijalne zadatke.
* pištolj
* mitraljez.

Pored toga se kao streljačko naoružanje smatra i automat, mada se njime češće koriste policijske nego vojne snage.

Avionski, tenkovski, brodski i velikokalibarski tipovi protivavionskih mitraljeza ne spadaju u streljačko naoružanje.
Olimpijska himna

***Olimpijska himna*** (gr. Ο Υμνος των Αγωνων) je muzičko delo koje je komponovao Spiros Samaras (*Spyros Samaras*) na tekst pesme grčkog pesnika i pisca Kostisa Palamasa (*Kostis Palamas*). Prvi put je izvedena na ceremoniji otvaranja prvih Olimpijskih igara 1896. u Atini. Nakon toga, svaki domaćin je davao raznim kompozitorima i muzičarima da napišu himnu za određenu Olimpijadu.

Ovu himnu je Međunarodni olimpijski komitet 1958. proglasio zvaničnom i prvi put je izvedena na otvaranju Tokijskih Igara 1964. godine.

Olimpijska himna ima status državne himne prema propisima MOK-a.

## Stihovi

## Prevod
Besmrtni Duše Antike, prečisti oče
lepote, veličine i istine,
siđi, otkrij nam se kao munja
ovde u slavi tvoje zemlje i tvoga neba.

U trčanju, rvanju i bacanju
prosvetli nas plemenitom svetlošću Igara,
i kruniši nas večnim vencem
i učini nam telo čvrsto i vredno.

Polja, planine i pučina1 sjaje sa tobom
kao belo-purpurni veliki hram,
u koji dolaze tvoji hodočasnici,
o Besmrtni Duše Antike, svi narodi.(2x)

1 ponekada se umesto *πέλαγα* [pelaga - pučina], peva *θαλλασές* [thallases - more], ti o.,.če
lepote, veličine i istine,
U trčanju, rvanju i bacanju
prosvetli nas plemenitom svetlošću Igara.

prosvetli nas plemenitom svetlošću Igara.

## Vanjske veze
* Olimpijska himna u ''stream'' i ''MP3'' formatu
Morska voda

**Morska voda** je voda iz mora ili oceana. U prosjeku voda u svjetskim oceanima ima salinitet od ~3,5‰ (promila). To znači da na svaku litru (1000 mL) morske vode dolazi 35 grama različitih soli (uglavnom, ali ne u potpunosti natrij klorida) otopljenih u njemu. To se može opisati kao 0,6M NaCl ili 0,6&nbsp;mol·L-1 (ako je salinitet isključivo posljedica NaCl, što obično nije slučaj).

Iako se većina morske vode može pronaći u oceanima sa salinitetom oko 3,5‰, salinitet nije isti po svijetu. Najslatkije (najmanje slano) more na svijetu se nalazi u istočnim dijelovima Finskog zaljeva i u sjevernom dijelu Botnijskog zaljeva, koji oboje pripadaju Baltičkom moru. Najslanije otvoreno more je Crveno more, gdje visoke temperature i ograničena cirkulaciju rezultiraju u visokoj stopi isparavanja te imna relativno malog prinosa svježe vode iz rijeka. Salinitet u izoliranim morima i slanim jezerima (npr. Mrtvo more) je daleko veći. 

Gustoća morske vode je između 1020 i 1030&nbsp;kg·m-3. pH morske vode is je ograničen na raspon od 7,5 do 8,4. Brzina zvuka u morskoj vodi je 1500 m·s-1.
Polarnost

U kovalentno vezanim molekulama zbog razlika u elektronegativnosti atoma dolazi do razdvajanja težišta pozitivnog i negativnog naboja te takva molekula ima dva pola. To su **polarne** ili **dipolne** molekule odnosno skraćeno **dipoli**. Zato se takva veza naziva kovalentna veza sa djelomičnom ionskom prirodom. Znači, ako je razlika elektronegativnosti atoma u molekuli veća, elektronski par je bliže elektronegativnijem atomu i pritom je molekula jače polarna.

U prikazivanju polarnosti molekule uz elektronegativniji atom koji ima veću gustoću elektronskog oblaka stavlja se znak **δ-**, a uz manje elektronegativan atom koji ima manju gustoću elektronskog oblaka znak **δ+**. Električni dipolni moment (** μ**) je mjera za polarnost pri čemu vrijedi:
:: ** μ = e × l **
gdje je *e* električni naboj, a *l* udaljenost težišta pozitivnog i negativnog naboja. Dipolni moment imaju samo molekule građene od raznovrsnih atoma. Ali on ovisi i građi molekule u prostoru. Pa tako zbog prostorne simetričnosti težište naboja se nalazi u istoj točki te takve molekule također nemaju dipolni moment.Polarni molekul je takodje HCl.

## Polarnost i fizičke osobine molekula
Polarnost molekule utiče na fizičke osobine kao što su tačka topljenja i tačka ključanja. Privlačenje između polarnijih molekula je jače, pa je tačka topljenja i ključanja viša. Dobar primjer za ovo je posmatranje jedinjenja elemenata 16. grupe periodičnog sistema: H2O, H2S, H2Se. Pri normalnim uslovima voda je u tečnom stanju, a ostala analogna jedinjenja u grupi su gasovi. Uzrok ove pojave je veća polarnost molekula vode.

## Reference

## Povezano
* Kovalentna veza
* Induktivni efekat
* Voda (molekul)
* Teorija grupa
Jon

**Jon** ili **ion** je naelektrisana čestica ili grupa čestica. Proces stvaranja jona iz neutralnih čestica naziva se *[[jonizacija]]*. Ma kako nastalo, jonsko naeletrisanje potiče od gubitka ili dobitka elektrona. Negativno naelektrisan jon se zove *anjon*, jer ga privlači pozitivno naelektrisana anoda, a pozitivno naelektrisan jon je *katjon*, jer ga privlači negativno naeletrisana katoda.

## Historija
Jone je prvi pominjao Majkl Faradej oko 1830. kako bi opisao čestice koje se kreću prema katodi ili anodi. Ipak, mehanizam po kome se ovo dešava nije opisan sve do 1884. kada ga je Svante Arenijus (*Svante August Arrhenius*) opisao u doktorskoj disertaciji na Univerzitetu u Upsali. Njegova teorija prvobitno nije bila prihvaćena (ocenjen je najmanjem prolaznom ocenom) ali je kasnije dobio Nobelovu nagradu za hemiju 1903. za istu disertaciju.

## Jonizacioni potencijal
**Jonizacioni potencijal** ili **energija jonizacije**, predstavlja rad koji se izvrši prilikom uklanjanja jedanog elektrona iz datog sistema, dakle rad da se stvori određeni jon. (To je rad da se eletron odvede na beskonačno veliko rastojanje.) Kod čvrstih tela i tečnosti jonizacioni potencijal zavisi od lokalnih uslova pa ne predstavlja naročito stabilnu konstantu. Međutim za izolovani atom (dakle, atom u gasnoj fazi na vrlo niskom pritisku) jonizacioni potencijali su karakteristične konstante koje ima smisla tabulirati.

Za hemijske elemente, jonizacione energije opadaju na dole u grupi Periodnog sistema elemenata, i rastu s leva na desno u periodi. Ovi trendovi su upravo suprotni periodičnim trendovima atomskog prečnika. Elektrone u manjim atomima jezgro jače privlači, i stoga je energija jonizacije veća. U većim atomima, elektroni nisu privučeni toliko snažnom silom, pa je stoga energija jonizacije manja.

Prva energija jonizacije je energija neophodna da se ukloni elektron sa izolovanog neutralnog atoma, druga da se ukloni elektron sa izolovanog +1 jona, i tako dalje. Sledeća energija jonizacije je uvek veća od prethodne, te je n-ta energija jonizacije će biti znatno veća od ostalih. Međutim porast nije linearan već prati strukturu elektronskog omotača kod atoma. Po pravilu najlakše je izvlačiti eletrone iz teh započetih ljuski. Na primer, natrijum se nalazi kao Na+, ali obično ne kao Na2+ usled velike jonizacione energije za drugu jonizaciju. Slično, magnezijum se javlja kao Mg2+, ali ne i kao Mg3+ dok aluminijum može postojati kao Al3+ katjon. Sve je psoledica tofa da natrijum ima jedan, magnezijum dva a aluminijum tri eletrona u nedovršenoj poslednjoj ljuski.

## Etimologija
Reč *jon* je ime koje je nadenuo Majkl Faradej, od grčke reči *ἰόν*, neutralni prezent particip od *ἰέναι*, „ići“, stoga „koji ide“. Tako, *anjon*, *ἀνιόν*, i *katjon*, *κατιόν*, znači „(stvar koja) ide gore“ i „(stvar koja) ide dole“, redom, i *anoda*, *ἄνοδος*, i *katoda*, *κάθοδος*, znači „ide gore“ i „ide dole“, redom, od *ὁδός*, „put“.