1. brdska divizija (Njemačka)

**1. brdska divizija** ili **1. gorska divizija** (poznata kao **Divizija Runolist**) je bila elitna jedinica Vermahta, sa velikim borbenim iskustvom, na mnogim evropskim ratištima. Prva brdska divizija učestvovala je u napadima vojske Trećeg rajha na Poljsku, Francusku, Kraljevinu Jugoslaviju i SSSR. Divizija je brojala oko 20.000 ljudi. Najveći deo rata provela je na Istočnom frontu.

Divizija je ostala upamćena po osvajanju najvišeg vrha Evrope, Elbrusa na Kavkazu, kao i po brojnim ratnim zločinima počinjenim nad Albancima, Grcima, Jugoslovenima, bivšim saborcima Italijanima, i drugim narodima.

## Ratni put

1. brdska divizija Vermahta formirana je od 1. brdske brigade 1938. u Garmiš Partenkirhenu u Bavarskoj. U svom sastavu imala je preko 30% profesionalnih vojnika. Smatra se jednom od elitnih jedinica Vermahta u Drugom svetskom ratu.

### Invazija Poljske, Francuske i Jugoslavije

Uvedena je u borbu tokom rata sa Poljskom na južnom frontu u sastavu XLIX brdskog korpusa. Istakla se energičnim prodorom i zauzimanjem Lavova, i zatim njegovom odbranom.

Divizija je učestvovala u ratu sa Francuskom i u Aprilskom ratu sa Jugoslavijom.

### Istočni front i bitka na Kavkazu

Na istočnom frontu učestvovala je od početka u sastavu Armijske grupe "Jug". Tokom kampanje "Runolist" () pobola je zastavu na najviši vrh Kavkaza Elbrus.

U Rusiji je poginulo osamdeset odsto njenog prvobitnog sastava.

### Operacija "Crno" i bitka na Sutjesci

U aprilu 1943. 1. brdska divizija je prepotčinjena Armijskoj grupi "E" i prebačena u jugozapadnu Srbiju. Odatle je u Crnoj Gori sredinom maja počela svoje nastupanje u okviru operacije "Švarc".

1. gorska divizija je bila poznata po tome što zarobljenike nije ostavljala u životu. Zarobljeni partizani u Crnoj Gori su ubijani na licu mjesta. Tokom operacije "Crno", sledeći naređenja pretpostavljanih, pripadnici divizije su činili ratne zločine nad ratnim zarobljenicima, što je komandant divizije dokumentovao u svom izveštaju:

Sledeći svoju tradiciju osvajanja planinskih vrhova, divizija je pobola svoju zastavu na najviši vrh Durmitora Bobotov Kuk.

### Operacija "Osovina" u Albaniji i Grčkoj

U septembru 1943. godine, nakon kapitulacije Italije, divizija je preko Albanije poslata u Grčku da razoruža italijanske trupe koje su prišle saveznicima. Pod vođstvom svog energičnog komandanta generala Valtera Štetnera, delovi divizije iskrcali su se na ostrvo Kefaloniju i ugušili u krvi otpor Italijana. Tom prilikom takođe je došlo do masovne egzekucije oko 5.000 zarobljenika.

### Zimske operacije u Jugoslaviji

Divizija je nastavila svoje borbe u Jugoslaviji u sastavu Druge oklopne armije energičnim učestvovanjem u operacijama "Kuglasta munja" (), "Snežna oluja" (), "Huk šume" () i "Emil" protiv NOVJ u periodu decembar 1943. - februar 1944.

1. brdska divizija je u borbi protiv partizanskih snaga sarađivala sa lokalnim četnicima. Tako je, za dobro držanje u borbi protiv NOVJ, pukovnik Remold, komandant borbene grupe 1. brdske divizije u operaciji Kugelblic, 22. novembra 1943. pohvalio je četnike Vojislava Lukačevića specijalnom naredbom:

U martu je divizija učestvovala u okupaciji Mađarske, pod kodnim imenom operacija "Kane" ().

### Bitka za Srbiju

U avgustu 1944. divizija je učestvovala u operaciji "Ribecal" ()), a od septembra nalazi se u istočnoj Srbiji u intenzivnim borbama protiv Crvene armije i 14. korpusa NOVJ.

U Beogradskoj operaciji divizija je pretrpela izuzetno teške gubitke. Samo u bitci za Beograd, oktobra 1944. poginulo je oko 5000 vojnika ove divizije. Preko polovine ljudstva izbačeno je iz stroja (ubijeni, zarobljeni, ranjeni), a preostalo ljudstvo se izvuklo iz obruča samo sa pešadijskim naoružanjem, bez ijednog motornog vozila. U toku borbi za oslobođenje Beograda, 18. oktobra 1944. je poginuo i komandant divizije general Valter Štetner, na obroncima Avale.

Tokom novembra divizija je reorganizovana i popunjena, i zauzela je mesto u odbrani na južnom krilu Sremskog fronta. U decembru divizija je prebačena u južnu Mađarsku.

### Kapitulacija

Početkom maja 1945. godine, u južnoj Austriji, položila je oružje i predala se Crvenoj armiji.

## Zapovednici

* General Ludwig Kübler (1 sep 1939 - 25 oct 1940) 
* General Hubert Lanz (25 oct 1940 - 1 ene 1942) 
* General Robert Martinek (1 ene 1942 - 1 dic 1942) 
* General Walter Stettner (1 dic 1942 - 10 oct 1944) 
* General Josef Kübler (10 oct 1944 - 10 mar 1945) 
* General August Wittmann (10 mar 1945 - 8 may 1945)

## Ratni zločini

Nemci su na Sutjesci iscrpljene borce i ranjenike bez veće procedure jednostavno likvidirali. Izveštaj 1. brdske divizije kaže: "**Zarobljeno: 498, od toga streljano 411**." Postoje brojna svedočanstva o zločinima 1. brdske divizije za vreme operacije Crno 1943. Jedno od njih je ostavio i Adrijan Dojring iz 13. čete 98. puka, u svom dnevniku:

Bivši pripadnik Vermahta Hermann Frank Meyer, i autor knjige o zločinima ove divizije, je tokom svog istraživanja posjetio preko 200 sela na Balkanu u kojima su vojnici 1. brdske divizije počinili užasne zločine.

6. jula 1943. vojnici Prve brdske divizije su organizovali kaznenu ekspediciju na selo Borova u Albaniji. Nemački vojnici, naoružani bacačima plamena, spalili su redom sve kuće u selu. Tokom masakra je ubijeno 107 stanovnika, uključujući 5 čitavih porodica. Neki su ubijeni gde su zatečeni, a neki odvedeni u crkvu i živi spaljeni. Najmljađa žrtva je bilo novorođenče od 4 meseca, a najstarija žena od 73 godine. Ovaj masovni zločin je počinjen kao odmazda za partizanski napad na nemački konvoj u blizini sela, u kom je ubijeno oko 60 nemačkih vojnika.

U periodu između jula i novembra 1943. vojnici 1. brdske divizije su na zapadu Grčke razorili 315 sela i ubili oko 3000 civila. Pored toga, ova divizija je odgovorna i za ubistvo hiljada italijanskih vjonika na grčkom ostrvu Kefalonia, nakon kapitulacije Italije.

## Suđenja za ratne zločine

Prvi komandant divizije Ludvig Kibler 10. jula 1947. osuđen je na smrt od strane Vojnog suda u Ljubljani za zločine koje je počinio kao komandant XCVII armijskog korpusa.

Peti komandant divizije Jozef Kibler u februaru 1947. osuđen je na smrt od strane Vojnog suda u Beogradu za zločine koje je počinio kao komandant 118. lovačke divizije.

Pripadnici 1. brdske divizije koji su preživeli rat, vrativši se u Austriju i Nemačku, uglavnom su nastavili da žive nekažnjeno. 1956. godine je formirano udruženje vojnika Bundesvera pod imenom Runolist, čiji članovi su postali i bivši oficiri 1. brdske divizije, odgovorni za zločine. Tek 70 godina od početka Drugog svetskog rata, 2009. godine su pokrenute istrage protiv pojedinih živih pripadnika Prve brdske divizije, prevashodno Bavaraca i Austrijanaca. Pred sudom u Minhenu je na doživotnu robiju osuđen bivši poručnik pionirske regimente 818 pomenute divizije Jozef Šojngraber, zbog zločina počinjenih nad civilnim stanovništvom u Italiji.

## Literatura
*

## Reference

## Vanjske veze

* '''1. brdska divizija''' - Axis History Factbook 
* '''1. brdska divizija''' - Reenactor.net