Rade Marković

**Radomir Rade Marković** (Beograd, 14. oktobar 1921 – Zabok, 10. septembar 2010) bio je jugoslovenski i srpski pozorišni i filmski glumac.

## Biografija
**Rade Marković** najpre je studirao Tehnički, a zatim prešao na Filozofski fakultet u Beogradu, da bi se potom posvetio glumi, na početku samo amaterski, sa grupom mladih beogradskih entuzijasta prve posleratne generacije, koji probaju u prostorijama Kolarčevog univerziteta. U toj grupi je bila i Olivera Đorđević (kasnije poznata srpska glumica Olivera Marković) sa kojom se venčao 1945. godine, i sa kojom je godinu dana kasnije dobio sina Gorana, poznatog srpskog reditelja.

Bio je istaknuti član Beogradskog dramskog pozorišta 1950 - 1952. i 1954 - 1966. godine, ali je igrao i na svim drugim beogradskim scenama, na kojima je ostvario preko 200 uloga. Naročito je bio sugestivan u karakternim ulogama najšireg raspona.

Pozorištu je ostao veran i nakon odlaska u penziju, pa sve do svoje smrti.

6. oktobra 2010. godine trebalo je da igra na premijeri predstave *Zlatno tele* u Narodnom pozorištu u Beogradu, u režiji njegovog sina Gorana Markovića.

Bio je spiker u prvim filmskim novostima po oslobođenju Beograda, kao i u mnogim kratkometražnim filmovima.

Bio je na odmoru u Klanjcu, u kući svoje druge supruge, kada mu je pozlilo. Umro je 10. septembra na kardiološkom odeljenju bolnice u Zaboku, u Hrvatskoj. Sahranjen je 15. septembra u Aleji zaslužnih građana na Novom groblju u Beogradu .

## Filmska karijera
Kao filmski glumac debitovao je 1948. godine ulogama skojevca-ilegalca Miše u filmu *Besmrtna mladost* Vojislava Nanovića i nedozrelog muža Tonce u filmu *Sofka* Radoša Novakovića.
Stalno je prisutan i tražen glumac. Do 1987. godine je nastupio u oko 60 filmova reditelja svih generacija. Osobito je zapažen u ulogama, glavnim i većim sporednim, autoritativnih ličnosti.

S mnogim autorima snimio je po nekoliko filmova: *Čudotvorni mač* (1950) i *Šolaja* (1955., za koju je dobio Zlatnu arenu za sporednu ulogu na festivalu u Puli 1956.) Vojislava Nanovića; *Daleko je sunce* (1953), *Pesma* (1961), *Operacija Ticijan* (1963) i *Bekstva* (1968) Radoša Novakovića; *Sumnjivo lice* (1954) i *Put oko sveta* (1964) Soje Jovanović; *Zenica* (1957) i *Kako su se voleli Romeo i Julija* (1966) Jovana Živanovića; *Prvi građanin male varoši* (1961), *Leto je krivo za sve* (1961) i *Devojka* (1965) Puriše Đorđevića; *Roj* (1966., za koju je dobio prvu nagradu /ex aequo/ za mušku ulogu na festivalu glumačkog ostvarenja u Nišu), *Hasanaginica* (1967), *Delije* (1968) i *Burduš* (1970) Miodraga Popovića; *Diverzanti* (1967) i *[[Valter brani Sarajevo]]* (1972) Hajrudina Krvavca; *Klopka za generala* (1971) i *SB zatvara krug* (1974) Mikija Stamenkovića; *Otpisani* (1974) i *Kraljevski voz* (*1982*) Aleksandra Đorđevića; *Nacionalna klasa* (1979), *Majstori, majstori* (1980) i *Variola vera* (1982) Gorana Markovića.

Od ostalih uloga posebno se ističu one u *Tuđoj zemlji* (1957) Joze Galea, za koju je nagrađen drugom nagradom u Puli, i *Radopolju* (1963) Stoleta Jankovića, za koju je osvojio pulsku Srebrnu arenu. 
Nastupao je i u inostranstvu (na primer *Kradljivac bresaka* (1964), Vula Radeva u Bugarskoj; *Voda nešto nosi* (1969), J. Kadara i E. Klosa u bivšoj SSSR; *Zlatne naočare* (1986), Đulijana Montalde u Italiji, kao i u mnogobrojnim televizijiskim dramama i serijama.

Režirao je i dva dokumentarna filma:
* Smeh sa scene: Atelje 212 (1972)
* Među nama: Slobodan Perović (1998) (TV)

Bio je profesor glume na Akademiji pozorišne umetnosti u Novom Sadu.

## Nagrade
Sumirano, Rade Marković je jedan od najvećih i najpostojanijih imena srpskom glumišta u periodu od Drugog svetskog rata pa do novog milenijuma. Na filmu je odigrao 81 ulogu; u televizijskim dramama, serijama i drugim emisijama 62 uloge, učestvovao je u 186 radio drame, a na pozorišnim scenama ostvario je ukupno 96 uloga.

Kao profesor Akademije umetnosti u Novom Sadu izveo je četiri klase, sa ukupno 39 studenata (Dušan Jakišić, Dragan Vujić Vujke, Radmila Tomović, Milan Čučilović, Srđan Timarov, Milica Zarić i drugi).
 
Tokom pet decenija glumačkog prisustva, pre svega na pozorišnoj sceni, Marković je stekao nepodeljena priznanja kritike, publike i kolega zbog najmanje dva razloga: duboke odanosti, može se reći pune posvećenosti pozivu, što je najčešće donosilo vrhunska ostvarenja, kao i neposustalog traganja za novim, savremenim i modernim glumačkim izazovom, kojim je nastojao da pomeri standarde u glumi u čemu je bio jedan od tvoraca avangardnih pozorišnih puteva u našoj sredini.

Nagrađen je svim najznačajnijim stručnim i društvenim nagradama i priznanjima: 
* dve Sterijine nagrade: 1958. godine za ulogu *Nikoletine Bursaća* u predstavi Beogradskog dramskog pozorišta i 2002. godine za ulogu *Pukovnika Z.* u predstavi *Pandorina kutija* istog pozorišta, 
* tri pulske Arene: 1956. godine za ulogu *kapetana Drenka* u filmu *[[Šolaja]]*, 1957. godine za ulogu u filmu *[[Tuđa zemlja]]* i 1963. godine za ulogu *Ilije* u filmu *[[Radopolje]]*, 
* nagrada "Slavica" (danas nagrada "Pavle Vuisić") 1989. godine, kao priznanje za izuzetan doprinos umetnosti glume na domaćem filmu,
* Oktobarska nagrade grada Beograda,
* Dobričin prsten” za 1998. godinu (najznačajnija nagrada za glumu u Srbiji), 
* Statuete Joakim Vujić koju dodeljuje Knjaževsko-srpski teatar iz Kragujevca 2005. godine, kao i mnoge druge.

Kao dobitniku nagrade ,, Dobričin prsten”, Savez dramskih umetnika Srbije izdao je monografiju ili zbornik radova posvećen njegovom ukupnom stvaralaštvu. Priređivač zbornika je teatrolog Zoran T. Jovanović.

## Filmografija

|-
| 1948. || Besmrtna mladost || Miša
|-
| 1948. || Sofka || Tomča
|-
| 1950. || Čudotvorni mač || Nebojša
|-
| 1953. || Daleko je sunce || Uča
|-
| 1954. || Sumnjivo lice || Žika
|-
| 1955. || Lažni car || Šćepan Mali
|-
| 1955. || Šolaja || Drenko, kapetan Kraljevske vojske
|-
| 1957. || Mali čovek || 
|-
| 1957. || Tuđa zemlja || 
|-
| 1957. || Atomska bajka || 
|-
| 1957. || Zenica ||  Bora
|-
| 1957. || Ne čakaj na maj || 
|-
| 1958. || Nikoletina Bursać (TV) || Nikoletina Bursać
|-
| 1958. || Te noći || Pavle
|-
| 1958. || Tri želje || Petr
|-
| 1961. || Leto je krivo za sve || Major
|-
| 1961. || Pesma || 
|-
| 1961. || Prvi građanin male varoši || Miško Radić
|-
| 1962. || Saša || Španac
|-
| 1962. || Kozara || Vuksa
|-
| 1963. || Operacija Ticijan || Miha - inspektor policije
|-
| 1963. || Radopolje || Ilija
|-
| 1964. || Put oko sveta || Čovek s nogom
|-
| 1964. || Na slovo, na slovo (serija) || Rade
|-
| 1964. || Kradljivac bresaka || Ivo Obrenović
|-
| 1965. || Devojka || 
|-
| 1965. || Druga strana medalje || Ognjen Ružić
|-
| 1966. || Most || 
|-
| 1966. || Vojnik || Andrej
|-
| 1966. || Roj || 
|-
| 1966. || Štićenik || 
|-
| 1966. || Kako su se voleli Romeo i Julija? || Relja Dimitrijević
|-
| 1967. || Hasanaginica || 
|-
| 1967. || Nož || Kosta Petrov
|-
| 1967. || Diverzanti || Doktor
|-
| 1967. || Bomba u 10 i 10 || Marko
|-
| 1968. || Delije || 
|-
| 1968. || Stubovi društva || 
|-
| 1968. || Trojica protiv svih... a žena četvrta || 
|-
| 1968. || Bekstva || 
|-
| 1968. || Trojica protiv svih || 
|-
| 1968. || Ganngsterski vođa || 
|-
| 1968. || Goli čovjek || Ilija
|-
| 1969. || Neka daleka svjetlost || 
|-
| 1969. || -{Touha zvaná Anada}- || 
|-
| 1970. || Slučaj Openhajmer (TV) || Isak Rabi
|-
| 1970. || Bablje ljeto || 
|-
| 1970. || Biciklisti || 
|-
| 1970. || Burduš || 
|-
| 1970. || Selo bez seljaka (serija) || 
|-
| 1971. || Dom i lepota || 
|-
| 1971. || Klopka za generala || General Draža Mihajlović
|-
| 1971. || Balada o svirepom... || Savo
|-
| 1971. || Operacija 30 slova (serija) || 
|-
| 1971. || Uloga moje porodice u svjetskoj revoluciji || Strogi
|-
| 1971. || Direktor || 
|-
| 1972. || Ratnički talenat || 
|-
| 1972. || Čovek koji je bacio atomsku bombu na Hirošimu (TV) || Branilac
|-
| 1972. || Zasluge || 
|-
| 1972. || Izdanci iz opaljenog grma (serija) || Vujović
|-
| 1972. || Valter brani Sarajevo || Sead Kapetanović
|-
| 1973. || Oni lepi rođendani || 
|-
| 1973. || Brauningova verzija || 
|-
| 1973. || Piknik na frontu (TV) || Gospodin Tepan
|-
| 1973. || Sutjeska || 
|-
| 1974. || Valter brani Sarajevo (serija) || Sead
|-
| 1974. || Obešenjak || 
|-
| 1974. || SB zatvara krug || Marko Janković
|-
| 1974. || Obraz uz obraz (serija) || Rade
|-
| 1974. || Otpisani || Milan
|-
| 1974. || Dimitrije Tucović (serija) || Jaša Prodanović
|-
| 1975. || Prokletinja || 
|-
| 1975. || Pavle Pavlović || 
|-
| 1974-1975. || Otpisani (serija) || Milan
|-
| 1975. || Kuća || Saša
|-
| 1975. || Život je lep (serija) || Profesor Strahinja Hadžić
|-
| 1976. || Proces Đordanu Brunu || 
|-
| 1976. || Povratak otpisanih || Milan
|-
| 1976. || Ozračeni || 
|-
| 1976. || Morava 76 (serija) || 
|-
| 1976. || Metak u leđa || 
|-
| 1976. || Grlom u jagode (serija) || Tata Bogdan
|-
| 1977. || 67. sastanak Skupštine Kneževine Srbije (TV) || Dimitrije Jovanović (predsednik skupštine)
|-
| 1977. || Specijalno vaspitanje || Sudija
|-
| 1978. || Okupacija u 26 slika || Jakov, Mihov otac
|-
| 1978. || Čardak ni na nebu ni na zemlji (serija) || Stanislav
|-
| 1978. || Povratak otpisanih (serija) || Major Milan
|-
| 1978. || Lasno je naučiti, nego je muka odučiti (serija) || 
|-
| 1979. || Prva Srpska železnica (TV) || 
|-
| 1979. || Joakim || 
|-
| 1979. || Slom (serija) || Načelnik generalštaba
|-
| 1979. || Nacionalna klasa || Moma
|-
| 1979. || Trofej || Direktor
|-
| 1979. || Bife Titanik (TV) || Narator
|-
| 1980. || Majstori, majstori! || Miloje
|-
| 1980. || Petrijin venac || Doktor Nikolić
|-
| 1980. || Snovi, život, smrt Filipa Filipovića || 
|-
| 1981. || Kraljevski voz || Kurir
|-
| 1981. || Dečko koji obećava || Slobodanov otac
|-
| 1981. || Svetozar Marković (serija) || Dimitrije Matić
|-
| 1981. || Šesta brzina || Drug Filipović
|-
| 1982. || Kiklop || 
|-
| 1982. || Divlje meso || 
|-
| 1982. || Mikelanđelo (TV) || Profesor
|-
| 1982. || Priče iz radionice (serija) || Drug Filipović
|-
| 1982. || Variola vera || Upravnik Cole
|-
| 1983. || Nabujala reka || 
|-
| 1983. || Kako sam sistematski uništen od idiota || Siniša
|-
| 1984. || Tajni dnevnik Sigmunda Frojda || 
|-
| 1985. || Sudbina umetnika-Đura Jakšić (TV) || Stevan Todorović
|-
| 1986. || Bal na vodi || Dr Svetislav Popović
|-
| 1986. || Lijepe žene prolaze kroz grad || 
|-
| 1987. || Pod rusevinama || 
|-
| 1987. || Gli occhiali d'oro || 
|-
| 1989. || Sabirni centar || Profesor Miša
|-
| 1989. || Seobe || 
|-
| 1990. || Jastuk groba mog (serija) || Dositej Obradović
|-
| 1990. || -{Belle epoque}- || 
|-
| 1991. || Apis || 
|-
| 1992. || -{Der zweite Tod des Gregor Z.}- || 
|-
| 1992. || Tito i ja || Deda
|-
| 1993. || Pun mesec nad Beogradom || Vampir Alimpije
|-
| 1993. || Teatar u Srba (serija) || Kir Janja
|-
| 1995. || Simpatija i antipatija (TV) || Joakim Vujić
|-
| 1995. || Ubistvo s predumisljajem || Dr. Branko Kojović
|-
| 1998. || Knez Mihailo || 
|-
| 2000. || Zemlja istine, ljubavi i slobode || Nebojša / Drug Marković
|-
| 2001. || Metla bez drške 5 (serija) || Gospodin Milidragović
|-
| 2003. || Mali svet || Stari doktor
|-
| 2005. || Mi nismo anđeli 2 || Profesor
|}

## Vanjske veze

* 
* Glumci sa prostora bivše Jugoslavije 
* Maturanti iz 1939. obeležili jubilej