Luanda

**Luanda** (nekad zvana **São Paulo da Assunção de Luanda**) je najveći i glavni grad Angole na Atlanskom ocenu od 2 555 000 stanovnika. *Luanda* je i administrativni centar Provincije Luada pretpostavlja se da danas u metropolitanskom gradu živi čak 5 000 000 stanovnika.

Veći dio grada se sastoji od brojnih prigradskih naselja, koja su jako jadna i siromašna.

## Geografija
Luanda je smještena na obali Atlantskog oceana, u zaljevu kojeg od oceana odvaja uski otok Ilha do Cabo. Zaljev je odlična prirodna luka. Grad se načelno sastoji od dva dijela, starog kolonijalnog centra uz more *Baixa de Luanda* (Donji grad) i novog dijela *Cidade Alta* (Gornji grad) na nešto višem platou prema unutrašnjosti. Nedaleko od grada (40&nbsp;km), prema jugu je ušće najveće angolske rijeke Cuanze.
### Administrativna podjela
Grad je administrativno podjeljen na 9 okruga, zvanih *municípios*, to su; 
* Cazenga
* Ingombota
* Kilamba Kiaxi
* Maianga
* Rangel
* Samba
* Sambizanga
* Cacuaco
* Viana
## Historija

Portugalski pomorski kapetan Paulo Dias de Novais prvi put je doplovio 
1575. do zaljeva u kom se nalazi današnja Luanda, i tamo zatekao naselje domorodaca na otoku *Ilha do Cabo* slijedeće godine osnovao je naselje na obali i nazvao ga 25. januara 1576. **São Paulo da Assunção de Luanda**, prilikom polaganja temelja za crkvu *São Sebastião* Portugalci su 1576. sagradili utvrdu *São Miguel* , a nakon toga još dvije; *São Pedro da Barra* 1618. i 1765. / 66. *São Francisco do Penedo*. Od sve tri danas je najbolje očuvana *São Miguel*.

Luanda je od tad bila stalno u portugalskim rukama, osim u kraćem razdoblju od 1641. - 1648. kad su je zauzeli Holanđani  i nazvali je *Aardenburgh*. Luanda je od samog osnutka pa sve do zabrane 1836., bila centar za trgovinu robovima, koji su slani u Brazil. Tom trgovinom bavili su se lokalni trgovci, kojima su glavni dobavljači bila okolna plemena i njihove poglavice  i evropsko - brazilski brodari. Za tog razdoblja, Portugalci su osnovali svega par naselja u neposrednoj okolici Luande, praktički samo do rijeke Cuanze a to je 40&nbsp;km od centra grada. Od 1627. grad je postao administrativni centar portugalske kolonije Angole.
U 17. vijeku, došlo je do velike promjene u trgovini robljem, tad su glavni snabdjevači robova u Luandi postali Imbangale (glavni rivali pleme]]na Mbundu datadašnjih glavnih snabdjevača). Od druge polovice 18. vijeka godišnje se prodavalo od 5 000 do 10 000 robova. U to vrijeme Angola (inače portugalska kolonija) je figurirala kao kolonija Brazila, koji je da paradoks bude još veći i sam bio portugalska kolonija, Brazilski uticaj na prilike u Luandi ostao je velik sve do stjecanja nezavisnosti Brazila 1822. Luanda je doživjela veliki ekonomski preokret u 19. vijeku, kad je trgovina robovima zabranjena 1836, zbog tog su 1844. sve angolske luke proglašene slobodnim za strane brodare. Do 1850. Luanda je izrasla u jedan od najvećih i najrazvijenijih gradova portugalskog kolonijalnog imperija izvan matične zemlje. U gradu se namnožilo puno trgovačkih društava, koja su se bavila pretežno izvozom palminog i kikirikijevog ulja, voska, kopala, drva, slonovače, pamuka, kave i kakaovca. Istovremeno lokalno izrasla buržoazija počela se baviti proizvodnjom kukuruza, duhana, sušenog mesa i brašna od manioka i također izvoziti tu robu.

Guverner Brito Capelo izgradio je 1889. akvadukt za opskrbu grada vodom, kojom je dotad oskudijevao, i tako osigurao budući rast grada. Luanda je od grada sa 61 208 stanovnika - 1940. (od kojih su 14,6% bili evropskog porijekla / Portugalci) izrasla u kozmopolitski grad od 475 328 stanovnika 1970., od kojih su 124 814 (26,3%) bili evropskog porijekla, a 50 000 mulati.

Kao i dobar dio angolskih obalnih gradova, i Luanda nije bila direktno pogođena ratom za oslobođenje zemlje od Portugala (1961.-1974.), pa je čak doživjela i ekonomski razvoj, tako da su je tih godina zvali *Afrički Pariz*.

Većina dotadašnjih portugalskih stanovnika napustila je Luandu i Angolu prije proglašenja nezavisnosti zemlje od Portugala 1975. Ljevičarsko nastrojeni prvi predsjednik Angole Agostinho Neto i njegov pokret MPLA, se odmah suočio sa otvorenom agresijom na svoju zemlju, koja se vršila preko njegovih političkih protivnika FNLA i UNITA koji su dobijali podršku Zapada preko Konga i susjedne Namibije, tako da se u zemlji rasplamsao Angolski građanski rat koji je trajao sa različitom žestinom od 1975. - 2002. Za vrijeme tog rata u grad su se počele slijevati rijeke izbjeglica, iz ruralnih krajeva u unutrašnjosti gdje su se vodile borbe. Taj val se osobito povećao nakon eskaliranja sukoba 1992. Luanda je i dotad imala poteškoća sa vodom i komunalijama, a desetljeće rata i nesigurnosti, i tako velik dotok novih stanovnika pogoršao je situaciju.. Čak i nakon građanskog rata, Luanda još uvijek ima česte epidemije kolere i druge bolesti, zbog nedostatka čiste pitke vode.

## Znamenitosti i atrakcije

U Luandi ima malo vrijednih kulturno-historijskih spomenika, oni stariji iz kolonijalnog perioda koje su izgradili Portugalci, su mali dimenzijama i imaju provincijalni karakter, kao što je najstarija očuvana crkva u gradu barokna Isusova crkva (Igreja de Jesus), iz 1636. Vizurom grada dominira moderni mauzolej prvog predsjednika Angole Agostinha Neta. Zanimljiva je i *Željezna palača* (Palácio de Ferro), za koju se predpostavlja da ju je projektirao Gustave Eiffel ili netko iz kruga njegovih suradnika.

Na otoku Ilha do Cabo postoje brojne pješčane plaže, barovi i restorani za turiste. Na njemu se nalazi i prva portugalska utvrda *São Miguel* iz 1576. Danas je u njoj smješten muzej angolskih oružanih snaga (*Museu Central das Forças Armadas*), od ostalih muzeja vrijedi spomenuti Nacionalni prirodoslovni muzej i Nacionalni antropološki muzej. Posljednjih godina Luanda je postala poznata po svom karnevalu, koji je organiziran prema brazilskom uzoru.
## Privreda i transport
Luanda je industrijsko središte Angole, grad ima tvornice pića, vozila, cigareta, tekstila, plastike, cementa i veliku rafineriju na sjevernom kraju zaljeva. Okolica Luande bogat je poljoprivredni - stočarski kraj, u kom se uzgaja; kava, pamuk, šećerna trska i uljarice. Pored grada otkrivena je nafta još 1955., nakon prekida građanskog rata 2002. naglo se povećala eksploatacija nafte, - tako da je Angola danas veliki proizvođač nafte.

Luanda je i važan transportni centar, osim velike luke, grad je i važan željeznički punkt, iz njega vodi pruga do Malanje udaljena 608&nbsp;km, grad ima i međunarodni aerodrom (Aeroporto 4 de Fevereiro).
## Obrazovanje
Grad je sjedište Rimokatoličke nadbiskupije i državnog *[[Univerzitet]]a Agostinho Neto* osnovanog 1963. i privatnog *Katoličkog univerziteta Angola* (osnovan 1997.), Nacionalne biblioteke Angole i Nacionalnog historijskog arhiva.
## Sport
Nogomet je najpopularniji klub u gradu, a najbolji klub je *Atlético Petróleos Luanda*, kraće zvan *Petro de Luanda*. U gradu ima još tri prvoligaška kluba koji igraju na gradskom stadionu (Estádio da Cidadela) koji je obnovljen 2010. i prima 60 000 - 35 000 gledalaca.
## Klima
*Luanda* ima tipičnu Tropsku klimu po Köppenovoj klasifikaciji klime, vruću i punu vlage, ali na grad pada iznenađujuće malo kiša, zahvaljujući hladnoj Benguelskoj struji, koja spriječava da se isparavanje kondenzira u kišu. Česte magle sprečavaju pad temperatura noću, čak i za sezone suša od juna do oktobra. Godišnja količina oborina u Luandi iznosi - 323&nbsp;mm, ali jako varira (gotovo najviše na svijetu). Koeficijent varijacije iznosi 40 %. Prema zapisima od 1858. kreću se od 55&nbsp;mm - 1958., do 851&nbsp;mm -1916. Kratka kišna sezona od marta do aprila ovisi o sjevernim strujama koje donose kišne oblake na grad:. Postoje jasni indikatori, koji dokazuju povezanost Benguelske struje i količine oborina, kad je struja slabija - pada čak šesterostruko više kiše, nego u godinama kad je struja jaka.

## Gradovi prijatelji

## Reference

## Vanjske veze

* Portal da Cidade de Luanda  
* Governo da Provincia de Luanda  
* ''Luanda'' na portalu Encyclopædia Britannica