Mračno doba (Kambodža)

**Mračno doba** ili **Srednji period** je naziv za period u historiji Kambodže od pada Kmerskog Carstva 1431. godine pa do uspostave francuskog protektorata 1863. godine. Mračno doba obuhvaća period postepenod slabljenja i teritorijalnog sužavanja nekoć moćnog Kmerskog Carstva, mahom pod naletom susjednih naroda, koji su također htjeli uspostaviti dominaciju nad tokom rijeke Mekong. Kako su zbog vanjskih invazija kambodžanski vladari često morali seliti svoje prijestolnice, država je tokom ovog perioda izmijenila nekoliko glavnih gradova, po kojima su manji periodi Mračnog doba dobili ime. Ti gradovi su bili: 

* **[[Srey Santhor]]** 
* **[[Chaktomuk]]** 
* **[[Longvek]]** 
* **[[Lvea Aem]]** 
* **[[Oudong]]** 

S obzirom na rijetkost pouzdanih izvora, posebice za XV. i XVI. vijek, još uvijek ne postoji znanstveno potvrđena ili obranjiva teorija oko konkretnih razloga raspada Kmerskog Carstva, međutim naučnici su više-manje suglasni oko šire skupine razloga koji su doveli do kraha, a među koje spadaju – postepene vjerske, dinastičke, administrativne i vojne promjene, problemi s okolišem i prirodne katastrofe. Naučnici su posljednjih godina posebno skloni isticati ekološke probleme kao jedan od glavnih uzroka slabljenja Kmerskog Carstva. 

## Historija
Do XIII. vijeka, kameni epigrafi u hramovima, koji su bili primarni izvor za kmersku historiju, postali su rijetkost i nisu se pojavljivali sve so sredine XVI. vijeka. Stari angkorski spisi o kraljevskoj kronologiji završavaju s Jayavarmanom IX., koji je vladao od 1327. do 1336. godine, te tokom perioda od ukupno 200 godina ne postoji nijedan suvremeni zapis koji uopće navodi ime nekog vladara, a kamoli neke detaljnije podatke; *[[Kambodžanske kraljevske kronike]]*, koje obuhvaćaju period Mračnog doba, nastale su tek u XVIII. i XIX. vijeku i nisu apsolutno pouzdan izvor. Izgradnja hramova i sličnih monumentalnih građevina stala je nakon vladavine Jayavarmana VII. u XIII. vijeku. Prema Michaelu Vickeryju, jedini izvori za XV. vijek su vanjski, odnosno kineski anali *[[Ming Shilu]]* te najranije kraljevske kronike Kraljevstva Ayutthaya, mada se oba izvora moraju tumačiti s oprezom. 

Jedini događaj koji se može smatrati potpuno vjerodostojnim i koji služi kao referentna točka za cjelokupnu kambodžansku historiju XV. vijeka je sijamska intervencija u tadašnjem središtu Kmerskog Carstva, gradu Yaśodharapuri, negdje oko 1431. godine; ipak, točni uzroci i motivi za intervenciju nisu poznati. Historičari danas smatraju kako je ovaj događaj uzrokovao selidbu centra moći kmerske države prema jugu, odnosno gradovima Chaktomuku i Longveku. 

Izvori za XVI. vijek su značajno brojniji, ali i dalje dolaze izvan Kambodže. Kraljevstvo ima svoje središte na rijeci Mekong te funkcionira kao integralni dio azijske mreže pomorske trgovine, preko koje dolazi i do prvog kontakta s Europljanima. Konstantni sukobi sa Sijamom dovode do kontinuiranog gubitka teritorija na zapadu te, u konačnici, pada Longveka tokom 1594. godine. Tokom XVII. vijeka, Vijetnamci su preko svog "Marša na jug" došli do Prei Nokora na delti Mekonga. Ovi događaji su postepeno dovodili do toga da Kambodža izgubi pristup moru i pomorskoj trgovini.

Dominacija Sijama i Vijetnama nastavila se kroz XVII. i XVIII. vijek, što je dovelo do čestog seljenja prijestolnice te reduciranje Kambodže do statusa vazalne države. Obje su strane naizmjenično tražile pokornost kambodžanskog vladara. Početkom XIX. vijeka, kada su vladarske dinastije u Sijamu i Vijetnamu konsolidirale moć, Kambodža je postala zajedničko sizerenstvo, izgubivši tako svoj suverenitet. Kako bi zaštitio svoju zemlju od potpunog nestanka, kambodžanski kralj Ang Duong je pristao na ponudu kolonijalne Francuske i prihvatio zaštitu, što je formalizirano 11. kolovoza 1863. godine, kada je kralj Norodom potpisao dokument kojim je nastao Francuski protektorat u Kambodži. 

## Reference

## Literatura
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Vanjske veze
* The Ram Khamhaeng Inscription - The fake that did not come true 
*  What the collapse of ancient capitals can teach us about the cities of today
* Center for Southeast Asian Studies Japan
* Center for Khmer Studies
*  Strange Parallels - Southeast Asia in a Global Context by Victor Lieberman
* Maritime boundary delimitation in the gulf of Thailand - information on multiple unsolved regional border disputes,dating back to the dark ages