Hidroelektrana na Jarku

**Hidroelektrana na Jarku** (Mala HE »Bihać» ili HE Jarak ili HE Kanal Una) nalazi se u Bihaću, Bosna i Hercegovina. Proglašena je za nacionalni spomenik BiH na sjednici Komisije za očuvanje nacionslnih spomenika održanoj 11. marta 2011.

Nacionalni spomenik čine:
* prelivni prag sa ulaznom građevinom,
* dovodni kanal (jarak),
* objekat električne centrale zajedno sa ugrađenom pratećom i pomoćnom opremom (generatori, turbine, upravljačka i kontrolna oprema) i originalnim alatima za njeno održavanje. 

## Istorija
Hidroelektrana je rijedak i sačuvan primjer industrijskog naslijeđa iz perioda 
Bosna i Hercegovina u austrougarske uprave u BiH. Realizaciji izgradnje pristupilo se 1911. godine, a zajedno s gradskom distributivnom mrežom, dovršena je 1912. godine. Proizvedena električna energija se uglavnom koristila za gradsku rasvjetu Bihaća koji je u to vrijeme imao 8374  stanovnika. 

Elektrane je imala dvije turbine tipa "Francis" instalirane snage 2x87 kW. Građevinske radove su izvele firme «Jonas» i «Snel» iz Beča. Turbinsku opremu, regulatore i hidroopremu proizvela je i montirala firma «Andritz» iz Graca, a elektroopremu sa generatorima proizvela i postavila je firma A.E.G. Union iz Beča. Elektrana je neprekidno radila do 1943. god. kada je teško oštećena, da bi u oktobru 1945. godine ponovno bila puštena u pogon.
 
## Opis
Ovo je primjer objekta hidroelektrane, iz grupe protočnih elektrana, kojoj se dovodnim kanalom derivaciono-gravitacionog tipa ukupne dužine oko 1.000 metara, dovodi voda u centralu, a ono što svakako predstavlja veliku zanimljivost i jedinstvenost ove industrijske graditeljske cjeline, jeste činjenica da je trasa nekadašnjih srednjovjekovnih gradskih opkopa (odbrambenog jarka) iskorištena kao infrastrukturni sistem za kondukciju energenta-vode, čijom se kinetičkom i potencionalnom energijom, kao i energijom pritiska, pokreću turbine i proizvodi električna energija. Pri svemu tome, svi tehničko- tehnološki dijelovi industrijske graditeljske cjeline su plasirani na diskretan i nenametljiv način kojim se ne ugrožavaju ambijentalne vrijednosti stare gradske jezgre, niti prirodnog okoliša. 

Elektrana proizvodi prosječno 1,80-2,25 % ukupne godišnje proizvodnje hidroenergetskih objekata u okviru «Elektrodistribucije» Bihać. Prema kvalitetu proizvodnje pripada grupi proizvođača «zelene energije», jer nema značajnih negativnih uticaja na ekosistem rijeke Une i okoliš. 

Ima instaliranu agregatsku jedinicu snage 160 kW, sa propelernom turbinom, konstruktivnog pada 2,6 m i instaliranog protoka 9 m3/sec. Generator instalirane snage 160 kW sa nazivnim naponom 0,4 kV, spojen je na kućni energetski transformator 10/0,4 kV snage 630 kVA u TS 35/10kV Bihać i razvodne ćelije u TS 35/10 kV Bihać. Hidroelektrana preuzima vodu iz korita usmjerenu od brane preko vodozahvata na ulaznu građevinu. Ulazna građevina je ljevkastog oblika i vodu usmjerava prema dovodnom kanalu. Ispred dovodnog kanala nalazi se galerija tablastih zatvarača koji služe za zatvaranje dovodnog kanala i njegovu izolaciju od korita prilikom čišćenja i redovnog održavanja. Preko turbinskog ulaza voda se usmjerava u zatvoreni dovod koji po principu «šahta» usmjerava vodu na turbinu. Iskorištena voda ispušta se preko difuzorskog izlaza u korito rijeke Une..
­
## Reference