Jebel Faya

**Paleolitsko područje Faya ** je arheološko nalazište i krečnjačko brdo ili strma obala u blizini Mleihe, Emirat Sharjah, Ujedinjeni Arapski Emirati. Smješteno između Perzijskog zaljeva i Arapskog mora, lokalitet čuva dokaze o ljudskoj istoriji iz perioda srednjeg paleolita i neolita (prije 210.000–6.000 godina). 

## Arheologija
Lokalitet je postao poznat nakon iskopavanja u periodu 2003-2009. god. koja su obavili Institut za praistoriju i srednjovjekovnu arheologiju Univerziteta Tübingen u Njemačkoj pod vodstvo Hans-Peter Uerpmana, Margarethe Uerpman i Sabah Jasmina (Sharjah)

Istraživanjima između 2009. i 2013. godine u jugozapadnom dijelu lokaliteta FAY-NE1 kod Jebel Faya, koja je vodio Knut Bretzke sa Univerziteta Eberhard Karls u Tübingenu, otkriveno je šest arheoloških horizonata što je obezbijedilo stratigrafsku vezu sa predhodnim iskopavanjima na terasama Faya. 

Navedenim istraživanjima pronađeno je više od hiljadu kamenih fragmenata, uključujući četiri ručne sjekire, strugače koji su se koristili za čišćenje i pripremu životinjskih koža i kamene predoblike, grubo, nepotpuno, nekorišteno i do kraja neobrađeno kamenje.

Dokazi osporavaju način na koji su ljudi naselili svijet. Ručne sjekire, oštrice u obliku lista i druge kamene alate iz kamenog skloništa Faya su napravljeni na drugačije načine od onih pronađenih u Izraelu ili u sjevernoj Africi duž Crvenomorske rute.

Istraživači nalazišta tvrde da su kameni alati iz Jeleb Faya primitivniji i mnogo više liče na alate tipične za ljude koji su živjeli u istočnoj i sjeveroistočnoj Africi u to vrijeme. Starost nalaza utvrđivana je tehnikom koja se naziva - *optički stimulirana luminiscencija*. To ukazuje da su ljudi migrirali iz Afrike prije 125.000 godina, oko 60.000 godina ranije nego što se do sada smatralo, dajući kredibilitet teoriji da su prvi stanovnici putovali direktno iz Afrike u Arapski zaljev - a ne duž zapadne obale Crvenog mora. 

Nivoi vode prije 125.000 godina bili su mnogo niži. To je značilo da je moreuz Bab Al Mandab, vodena traka koja odvaja Afrički rog od pete arapske čizme, mogao biti slobodan za prolaz tokom oseke. Prelaz je tada bio širok samo nekoliko kilometara, a nivo mora bio je 100 metara niži nego danas. Umjesto vrućina i suše, regija je bila zemlja jezera i rijeka, puna gazela, antilopa i drugih životinja, što je omogućavalo siguran prolaz preko Arapskog poluostrva. Nakon toga, iz Sarjaha je migracija Homo sapiensa  nastavljena  na Indijski potkontinent i dalje u Aziju i Australiju.

Vođa projekta Hans-Peter Uerpmann sa Univerziteta u Tübingenu smatra da su potrebne fosilizirane ljudske kosti prije nego što može biti apsolutno sigurno da su alati iz Jebel Faya napravljeni od strane Homo sapiensa. Međutim, kosti ne preživljavaju lako u teškim uslovima pustinje u Arabiji.
### Neolit
Neolitski nivoi na FAY-NE1 sastoje se od približno 1 metra sedimenta, odvojeni slojem pijeska od paleolita. Ovaj sloj sadrži vrhove strijela i fragmente školjki plemena Faya, datirane na oko 9500 godina p.n.e. Hans-Peter Uerpmann i njegove kolege pripisuju ove artefakte prvom ponovnom naseljavanju lokacije od njenog posljednjeg napuštanja u paleolitu. Slojevi pijeska iznad nivoa neolita su manje izraženi i nisu pružili značajne informacije o kasnoneolitskom naseljavanju.

## Svjetska baština
Paleolitsko područje Faya uvršteno je na listu UNESCO-ove svjetske baštine. Odluka je donešena na 47-om zasjedanju Komiteta za svjetsku baštinu od 6-16 jula 2025. god. u UNESCO-om sjedištu u Parizu.

## Izvori