Žagubica

**Žagubica** je naselje u Srbiji u opštini Žagubica u Braničevskom okrugu. Prema popisu iz 2002. bilo je 2823 stanovnika (prema popisu iz 1991. bilo je 3349 stanovnika).

## Geografija
Opština Žagubica , nalazi se u jugoistočnom delu Braničevskog okruga i istočnom delu Srbije na
170 kilometara jugoistočno od Beograda, i 83 kilometara od Požarevca. Opština Žagubica zahvata gornji deo doline Mlave i njenih pritoka pa je prirodno izdiferencirana na dva kotlinska dela, pobrđe i planinski obod.
Glavni i središnji deo predstavlja žagubička kotlina čiji je niži deo prosečne nadmorske visine oko 300 m. Drugi, manji i niži deo je Krepoljinsko-krupajska kotlina, sa nižim delom oko 220m nadmorske visine. Između kotlina je pobrđe. Najveći deo kotlinskog oboda sa zapadne, severne i severoistočne strane lučno zatvaraju niže Gornjačke (do 825m) i Homoljske planine (do 940 m) i do Omana (963 m), dok joj južni i istočni obod čine viši i strmiji delovi Beljanice (1.339 m) i masiv Crnog vrha (1.043 m). Granica opštine vodi najvišim vencima ovih planina. Ima oblik razvučenog pravougaonika, dužine oko 35 i širine oko 26&nbsp;km.

## Privreda
Privreda Žagubice zasnovana je na, korišćenju prirodnih resursa ovog područja, drvnoj industriji, rudarstvu i eksploataciji mrkog uglja, mermera i ukrasnog kamena šumarstvu, a osnovna delatnost stanovništva je poljoprivreda, odnosno stočarstvo.

## Obrazovanje
U opštini Žagubica postoje tri osnovne škole sa područnim odeljenjima u svim naseljima opštine i srednja Tehnička škola u kojoj se školuju ekonomski tehničari, kuvari, konobari i turistički tehničari. 
## Zdravstvo
Zdravstvena zaštita organizovana je kroz rad Doma zdravlja u Žagubici i ambulante u Krepoljinu i Laznici.
## Kultura
Kulturne aktivnosti i dešavanja organizuju se i u nadležnosti su Kulturno-prosvetnog centra u Žagubici koji je smešten u Domu kulture.
U Žagubici postoji KUD Homolje i održava se manifestacija Homoljski motivi.

## Sport
U Žagubici postoji FK Homoljac koji se takmiči u srpskoj fudbalskoj ligi Zona-Dunav.
## Saobraćaj
Postoji prirodna predisponiranost za izgradnju saobraćajnih koridora kroz opštinu Žagubica, prateći tok reke Mlave. Međutim, Homolje daleko zaostaje u izgrađenosti saobraćajne infrastrukture za republičkim prosekom. Opština Žagubica udaljena je od Beograda 170&nbsp;km. Žagubica je od Petrovca udaljena 46&nbsp;km , od Bora 46&nbsp;km, Majdanpeka 46&nbsp;km i Despotovca 60&nbsp;km. Svi putni pravci su regionalni.
Glavni saobraćajni koridor jeste regionalni put P-105 Požarevac – Petrovac – Žagubica - Bor. Od Žagubice vodi još jedan regionalni put, P-104 (Žagubica – Laznica – Jasikovo - Majdanpek) koji je lošijeg kvaliteta. Ista konstatacija važi i za regionalni put P- 216 (Krepoljin - Despotovac). Lokalnom mrežom puteva su sva sela povezana na teritoriji opštine, ali je ona u dosta lošem stanju jer se neredovno održava.
Prema Kučevu postoji šumski put Milatovac - Bukovska koji nema asfaltnu podlogu. Od nekategorisanih puteva treba posebno izdvojiti put Žagubica – Buk - Beljanica, imajući u vidu potencijalnu važnost Beljanice u turističkom pogledu.
Ukupna dužina puteva na teritoriji opštine iznosi 204&nbsp;km, od čega savremenom kolovozu pripada 154&nbsp;km puta.
Magistralnim putevima pripada svega 14&nbsp;km, regionalnim 88&nbsp;km, dok je najduža lokalna putna mreža sa 102&nbsp;km.
Opština nije povezana železničkom mrežom, niti postoji razvijen vazdušni saobraćaj.
## Znamenitosti
Homoljska potajnica ili u narodu poznata pod nazivom „Stojanje“ je jedna od četrdeset reka potajnica u svetu i jedna od tri u Srbiji. Vrelo Mlave čija ispitana dubina je 74 metara predmet je naučnih istraživanja ronilaca iz brojnih zemalja Evrope, a Krupajsko vrelo spada u red još uvek nedovoljno ispitanih izvorišta. Ne treba zaboraviti ni Osaničku prerast, Gornjačku i Ribarsku klisuru i Buk.
Među kulturno istorijskim spomenicima dominiraju Manastir Gornjak (1378.god) zadužbina je Kneza Lazara, nalazi se na levoj obali reke Mlave, na samom islasku iz opštine Žagubica.Trška crkva je najstariji manastir u Braničevskoj eparhiji i nalazi se na četvrtom kilometru reginalnog puta Žagubica-Petrovac.
### Zaštićeni spomenici prirode
Vrelo Mlave
U cilju očuvanja, Žagubičko vrelo i njegova neposredna okolina stavljeni su pod
zaštitu 1979. godine, kao "hidrološki prirodni spomenik" prve kategorije zaštite, sa površinom okruženja
od oko 6 hektara. Leži u jugoistočnom delu Žagubičke kotline, na nadmorskoj visini od 314 m, na
južnoj periferiji opštinskog centra, odnosno na mestu gde se severni odsek Beljanice spušta u
Žagubičku kotlinu (udaljeno oko 1&nbsp;km od Žagubice). Kraški izvor Mlave voklijskog tipa nalazi
se u prirodnom amfiteatru otvorenom u pravcu severozapada kratkom dolinom otoka vrela i predstavlja
turističku atrakciju ovog područja. Vrelo Mlave izbija ispod krečnjačkog odseka visine oko
40 metara, iz vrtačastog udubljenja površine 655 m2, pri čemu zapremina vode iznosi oko 2480 m3.

Homoljska Potajnica
Nalazi se u Žagubikčoj kotlini, na jugoistočnim padinama Homoljskih planina, na
levoj strani doline Potajničkog potoka, na brdu Mala Škljova, građenog od krečnjaka koje je pokriveno
glinom i humusom. Udaljena je oko 12&nbsp;km od Žagubice i oko 6&nbsp;km od Laznice. Predstavlja
hidrološki spomenik prirode prve kategorije, izdignuto je 9 m iznad rečnog korita, na 412 m
nadmorske visine, pri čemu zaštićena površina iznosi nešto više od 4 ha (4,36 ha).
Homoljska potajnica predstavlja jedini poznati intermitentni kraški izvor u istočnoj Srbiji čija
se funkcija održala do danas. Fenomen funkcionisanja Homoljske potajnice sastoji se iz faze punjenja
rezervoara, kada iz otvora ne izlazi voda, i faze pražnjenja rezervoara, kada iz otvara ističe voda.
Samo izbijanje vode nagoveštava podzemno mumlanje kome sledi najpre postepeno, a zatim naglo
izbijanje koje pri maksimumu iznosi oko 1000 l/min.

Krupajsko Vrelo
Izbija na zapadnoj strani planine Beljanice, na nadmorskoj visini od 240 m.
Nalazi se u jugoistočnom delu Krupajsko - Krepoljinske kotline, u ataru sela Milanovca, pored asfaltnog puta koji spaja Homoljski kraj sa Resavom. Vode ovog vrela izbijaju velikom snagom iz pećinskog otvora kraj sela Krupaja, a pritiču podzemnim kanalima sa područja Beljanice; po spoljnoj morfologiji, ono podseća na vrelo Mlave. Spada u najveće i najjače kraške izvore kod nas, i jedno je od tri najatraktivnija u Srbiji (na prvom mestu je vrelo Belog Drima, a na drugom mestu je vrelo Raške). Svrstava se u Prvu kategoriju zaštite, ukupne površine 9 ha.

Busovata
Predstavlja botanički rezervat prirode, zaštićen je 1975. godine, s obzirom da predstavlja reprodukcioni
rezervat za populacije biljaka i životinja i semenski materijal za obnavljanje mnogih sastojina na
ovoj planini. Nalazi se u srednjem delu planine Beljanice, 18&nbsp;km od Žagubice, 3&nbsp;km od Rečke, između
Predela (1147 m) na severu, Proloma (1151 m) na zapadu i Kape (1291 m) na jugu. Uvala Busovata,
koja predstavlja u stvari sastojinu bukove šume, obuhvata površinu od 15,86 ha.

Klisura Osaničke reke
Uzvodno od sela Osanice, Osanička reka izgradila je u krečnjačkoj gredi između uzvišenja Veliko brdo i Velika Šetaća klisuru dugu oko 1,5&nbsp;km i duboko oko 250 m. Klisura Osaničke reke ističu se visinom i izgledom svojih strana u kojima se ističu vertikalne litice, zupci, stubovi i ostenjaci, brzom, bistrom i nezageđenom vodom, kao i raznovrsnom vegetacijom (stanište za 166 biljnih vrsta) i specifčinom faunom. U srednjem delu, gde se klisura sužava na širinu rečnog korita, nalazi se pećina - prerast, veoma interesantan geomorfološki fenomen. Svrstava se u 3. kategoriju zaštite, ukupne površine 30,44 ha.

Prerast Samar
Zaštićeni geomorfološki prirodni spomenik "Prerast Samar" nalazi se u dolini reke Prerasta, kratke leve pritoke Male Tisnice, na nadmorskoj visini od 690 m. Ukupna površina zaštićene zone iznosi 40,20 ha. Prerast je udaljena oko 2,5&nbsp;km
od ušća reke Prerasta u Malu Tisnicu. Na toj dužini reka Prerast je usečena u krečnjačkim stenama.

## Demografija
U naselju Žagubica živi 2287 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 42,0 godina (39,9 kod muškaraca i 43,8 kod žena). U naselju ima 998 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,80.

Ovo naselje je velikim delom naseljeno Srbima (prema popisu iz 2002. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je pad u broju stanovnika.

## Reference

## Vanjske veze

* http://www.zagubica.org.rs/ 
* Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain)
* Satelitska mapa (Wikimapia)
* Gugl satelitska mapa (Maplandia)
* Plan naselja na mapi (Mapquest)