Đorđe Tabaković

**Đorđe Tabaković** (Arad, 3. maj 1897 — Novi Sad, 1. septembar 1971) bio je srpski i jugoslavenski arhitekta, slikar i scenograf. Porodica Tabaković doselila se iz Hercegovine u mjesto Veliki Sveti Nikola (mađ. *Nagy Szt. Miklos*). Bavili su se trgovinom drveta. Članovi ugledne aradske porodice ostavili su iza sebe ogroman trag u srpskoj umjetnosti 20. vijeka. Njegov otac Milan (1860—1946) bio je arhitekta i slikar, stric Aleksandar (1856—1880) arhitekta i slikar, a brat Ivan (1898—1977), slikar i profesor na Akademije primenjenih umetnosti u Beogradu, i član Srpske Akademije nauka i umetnosti. Sestra Marija (1906—1992) je majka arhitekte Predraga Ristića.

## Biografija
Đorđe je osnovnu i srednju školu završio u rodnom mestu. Godine 1915. je otpočeo studije na Arhitektonskom odsjeku Tehničke velike škole u Budimpešti, odakle je isključen zbog javno ispoljenog nacionalnog osjećanja tokom Prvog svjetskog rata. Tokom rata je radio kao zapisničar i prevodilac u komunikaciji sa savezničkim trupama. Studije je priveo kraju u Beogradu, gde je na Arhitektonskom odsjeku Tehničkog fakulteta diplomirao 6. marta 1922. godine. Jedno vrijeme radio je u očevom arhitektonskom studiju, a kasnije se usavršavao u Parizu kod arhitekte Žaka Misela. U Novi Sad se doselio 1928. god.

Za vrijeme Drugog svjetskog rata Tabaković je prestao sa projektantskom djelatnošću. Posle rata se više nije aktivno bavio projektovanjem i gradnjom. Držao je stručna i popularna predavanja, bio je dugo profesor na umetničkoj školi, bavio se fotografijom, dizajnom, publicistikom, prevođenjem i povremeno uređenjem enterijera (Pozorište u Zrenjaninu, 1957. i uređenje novosadske Pošte, 1963). 

Društvo arhitekata Novog Sada ustanovilo je 1994. nagradu pod njegovim imenom.

## Djela
Đorđe Tabaković, jedna od vodećih ličnosti moderne srpske arhitekture, realizovao je brojna djela širom Vojvodine, dok je samo u Novom Sadu projektovao i izveo preko pedeset građevina različitih namjena, prvenstveno u duhu moderne arhitekture, od privatnih kuća i vila, preko stambenih zgrada, do fabrika, javnih ustanova i mnogobrojnih manjih graditeljskih poduhvata.
### Novi Sad
* Hotel Park, koji je danas krilo Jodne banje uz Futošku i Ulicu Nikole Tesle, 
* Zgrada Crvenog krsta na uglu Pionirske i Bulevara Mihajla Pupina, 1930,
* Kuća porodice Vermeš u Futoškoj ulici
* Dom novosadske trgovačke omladine, poznat i kao apoteka u centru, polukružnog oblika - gdje je do nedavno bio Radio Novi Sad, 1931, 
* Klajnova palata,
* Stambene zgade u ulicama Ilije Ognjanovića 1, 9, Maksima Gorkog 18 i 55 i na Trgu Ferenca Fehera 1 i 7.
* Palata Jugoslovenskog dnevnika na uglu Vladike Platona i Jovana Đorđevića, gde je danas preduzeće Centar za puteve Vojvodine, 
* Tanurdžićeva palata i hotel Rex kao aneks palate,  
* Kuće Deđanskih u Radničkoj ulici na brojevima 14 i 29, 
* Sokolski dom, sada Pozorište mladih 
* Stambene zgade od broja 1 do 7 u Stražilovskoj, 
* Kuću za svoju porodicu u Ulici Mike Antića broj 5, 1929, 
* Kuću za doktora Vilta, u Ulici Mike Antića broj 1,
* Kuće u Teslinoj ulici na brojevima 2, 10 i 30, 
* Kuću u Stevana Branovačkog 2 na nekadašnjem Malom Limanu,
* Kuću u Hajduk Veljkovoj 4,
* Dvospratnice u Arse Teodorovića 13 i Vase Stajića 14.
* Zgrada nekadašnjeg Penzionog fonda na uglu Ulice Jovana Boškovića i Bulevara Mihajla Pupina, 
* Šegrtski dom u Visarionovoj 3, u kom je smešten internat pored Saobraćajne škole

### Zrenjanin
Graditeljska delatnost Đorđa Tabakovića u Zrenjaninu predstavlјa važan segment njegovog cjelokupnog arhitektonskog opusa, jer je poslije Novog Sada Zrenjanin drugi grad po broju izvedenih objekata. Do danas je otkriveno deset Tabakovićevih projekata, od kojih je osam realizovano.

Graditeljski opus modernizma u Zrenjaninu, po broju i značaju objekata je skromniji od akademizma, i najvećim delom se vezuje za Tabakovića. Gotovo svi značajni objekti, reperi međuratnog identiteta grada, njegova su autorska djela. On je ostavio prepoznatljiv trag na period međuratne arhitekture, ali i na cjelokupno naslijeđe Zrenjanina. Arhitektu Tabakovića angažovao je grad za izgradnju objekata za potrebe svojih institucija, zatim privredna društva, crkva, ali i bogati građani.

* Vila Eugena Kalaija u ulici Zorana Kamenkovića, (1934). Jednospratnica sa skrivenim krovom bila je dio uličnog niza. Kada je glavna cesta probila put, našla se na uličnom uglu. Vila ima lođu i polukružni erker na uličnoj fasadi, motiv toliko karakterističan za Tabakovićev manir. Zbog lošeg stanja zgrade, 2002. godine je podvrgnuta renoviranju i adaptaciji, koja je djelimično promijenila njen prvobitni izgled. 
* Dječiji dom u ulici Miroslava Tirše, (1935)
* Berza rada u ulici Brigadira Ristića, (1939)
* Upravna zgrada Begejske vodne zajednice, danas Vodoprivredno preduzeće "Srednji Banat", (1954)
* Vila braće Dragan u ulici Emila Gavrila
* Parohijski dom pored crkve Svetog Save, 1938. godine. Ovaj objekat se može smjestiti u manju grupu zgrada gdje je primijenio elemente tradicionalne balkanske arhitekture. Raspored prostorija je tradicionalan, okrenute prema ulici su dvije sobe i trpezarija, u dvorišnom krilu su servisne prostorije, a na kraju dvorišnog krila je kancelarija sa hodnikom, koja je od ostatka kuće odvojena prolazom sa tri arkade.

### Ostalo
U Subotici je projektovao Berzu rada (1935), u Kikindi Đački i Sokolski dom i dr. Za Srpsku pravoslavnu crkvu projektovao je više manjih hramova u Stajićevu, Horgošu, Ruskom Selu, Vojvodi Stepi i Banatskom Aleksandrovcu, a u Sremskim Karlovcima Patrijaršijsku biblioteku (1938). Za rimokatoličku crkvu izveo je više projekata obnove i restauracija.
## Slikar
Njegovi crteži-akvareli starog Novog Sada, objavljeni u vidu mape i nagrađeni Oktobarskom nagradom grada Novog Sada (1967), odlikuju se slikarskim senzibilitetom i razlikuju se od arhitektonskih crteža. Sve što je radio nosi pečat njegove izuzetne ličnosti, vrlo osjetljive, estetski prefinjene, sa smislom za svojevrsni humor. Savez arhitekata Jugoslavije proglasio ga je 1968. za zaslužnog člana.

## Literatura
* Vladimir Mitrović - Arhitekta Đorđe Tabaković, Novi Sad: Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture Petrovaradin, 2005

## Izvori