Mehter

**Mehter** (osmanski turski: مهترخانه, turski: *mehter takımı* ili *mehter*) zvani i **janjičarska muzika** bio je naziv za vojne orkestre koji su pratili janjičarske jedinice u njihovim vojnim pohodima, kao i sultana i druge osmanske uglednike za njihovih javnih nastupa.

*Mehteri* su se pojavili od 1453. na temeljima duge tradicije upotrebe muzike u vojničke svrhe, koja je egzistirala u ranoj turskoj, kao i u islamskoj kulturi.

Mehter se smatra za prvi vojni orkestar u historiji, po ugledu na njih sve vojske svijeta osnovale su svoje vojne orkestre. Danas je mehter ceremonijalni orkestar koji nastupa ispred Vojnog muzeja i Kulturnog centra u Istanbulu. 

Mehter je izvorno perzijska riječ- **mahtar**, koja je značila uzvišeno velik, i odnosila se na pojedinog muzičara. 
## Historija
### Nastanak
Historija mehtera seže do najstarijih pisanih izvora o turskoj historiji, do tokozvanog Orhonskog zapisa iz 8. vijeka, u kojima se spominje upotreba muzike u vojnim pohodima. U 11. vijeku seldžučka vojska ima muzičare koji prate vojsku koje zove - tuğ.
Pojava prvog mehtera pripisuje se seldžučkom sultanu Kej Kubadu III. koji je poslao svoj mehter kao pomoć Osmanu I. osnivaču Osmanskog Carstva.
### [[Institucija|Institucionalizacija]]
Pojava mehtera usko je vezana uz osnivanje Janjičara i njihovu institucionalizaciju u drugoj polovici 15. vijeka. Mehteri su bili sastavni dio Janjičararskih jedinica i pratili ih u njihovim ratnim kampanjama. Odtad su počeli redovno svakog dana svirati za sultana nakon posljepodnevne molitve -ikindije.

Uloga mehtera u ratu bila je gotovo ritualna, osmanska vojska podizala bi **otak** veliki šator za svog komandanta, on je bio simbol rata, jer se podizao samo u vrijeme rata. 
Ispred otaka stajao bi **kos** (komandantov veliki bubanj, neka vrsta timpana), koji je pripadao samo njemu) a tu je svirao i mehter, kako bi osokolio svoje vojnike.  
Buka i ritmičko bubnjanje mehtera pratile su vojnike na putu od komandatova šatora do sudara sa neprijateljima. Ona je ulijevala hrabrost vlastitim vojnicima, a istovremeno kao potmula grmljavina i dreka zastrašivala neprijatelje. Ritmičko udaranje bubnja, značilo je idemo dalje u napad, gubitak ili zarobljavanje kosa bilo je isto što i poraz. 

Mehteri su imali veliku ulogu i u miru, kao oznaka sultanove moći i kontinuiteta države. Bubnjevi i mehter su također služili u svrhu širenja vijesti i najava u ime države. 

## Karakteristike mehtera
Svaki mehter imao je svog zapovjednika - *Mehterbašı [[aga|agu]]* (Mehterbaşı agha)
Mehter je obično stajao u formaciji polumjeseca, a njihov bubnjar kos stajao bi malo ispred tog polumjeseca. 
### Sastav i instrumenti mehtera
Instrumenti koje je imao klasični *mehterski orkestar* (mehterân) bili su **kös** (veliki timpan), **nakare** (mali doboš), **davul** (bas bubanj), **zil** (činele), **kaba zurna** (bas tapan), **boru** (vrsta trube), **cevgen** (vrsta štapa sa obješenim zvončićima) i glas. *Mehterski orkestri* razlikovali su se međusobno po broju instrumenata i muzičara koji su ih svirali, tako da se šesteročlani orkestar zvao *altı katlı*, sedmeročlani: *yedi katlı*, a devetoročlani: *dokuz katlı*. 

Najveći i najvažniji mehter bio je sultanov mehter ili *Tabl ü Alem-i hassa* on se sastojao od devet svirača svakog instrumenta. U kasnijim razdobljima, broj svirača svakog pojedinog instrumenta penjao se na 12 do 16. Uz sultana vlastite mehtere imali su i veliki vezir (premijer), obični veziri (ministri) i ostali uglednici Visoke Porte. Isto tako svoje mehtere imali su i provincijski dostojansvenici. 

Početkom 19. vijeka mehter velikog vezira imao je po devet bubnjara i zurlista (frulaša), sedam trubača i četiri činelista.
### Uniforma
Uniforme mehterana, unatoč širokom odstupanja u boji i stilu, uvijek su bile vrlo šarene, često su nosili visoke rebraste kape spolještene na vrhu i duge ogrtače omotane šarenom svilom. 

## Uticaj mehtera na ostalu Evropu
Evropske kršćanske zemlje impresionirali su mehteri, i uticaj koji su imali na vojnike, pa su ih počeli polako imitirati, tako da je u 19. vijeku gotova svaka evropska vojska imala u svom sastavu i vojni orkestar. 
Prva prava imitacija osmanskog mehtera pojavila se prvi put 1720., u poljskoj vojsci kralja Augusta II. Velika buka i njegovi živopisni instrumenti ubrzo je dovela do njihove široke primjene u cijeloj Evropi, gdje su postali sastavni dio uzbudljivih vojnih ceremonija i parada. 

Tokom 18. vijeka uticaj mehterske muzike povremeno su pojavljivao i u operi kao na primjer kod Christopha Willibalda Glucka u djelu *La rencontre imprévue* (Neočekivani susret) iz 1764. i Mozartove *Otmica iz saraja* iz 1782. 

Krajem 18. i početkom 19. vijeka, zavladala je prava moda komponiranja u stilu turske vojne muzike, koja nije dugo trajala. Poznati primjeri žanra - **alla turca**, su finale Simfonije br 100 u G-duru, Josepha Haydna iz 1794., završni stavak Mozartove klavirske sonate u A duru, K. 331, *Turski marš* iz Beethovenove scenske muzike Ruševine Atene (Die Ruinen von Athen), i solo tenor *Froh, wie Seine Sonnen fliegen* (Za nju kao božje sunce smjelo) u finalu Beethovenove Devete simfonije u d-molu. 

Popularnost *turskog stila* bila je toliko velika, da mnogi klaviristi i harfisti u to vrijeme dobijali stanke, da bi se čule udaraljke koje u nastavljale svoj ritam u nedogled. Jedna od manifestacija istog fenomena, bila je da je pijanist Daniel Steibelt (1765.-1823.) često svirao svoje klavirske recitale uz pratnju tamburina (defa) koji je udarala njegova supruga. 
## Izvori

## Vanjske veze

* Bursa mehter 
* Mehter (na portalu The Ottomans.org) 
* Janissary (Mehter) Music (na portalu Republic of Turkey Ministry of Culture and Tourism)