open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Klicin list

Klicini listovi su slojevi ćelija koji se obrazuju za vreme gastrulacije. 

Tipičan embrion na stupnju gastrule ima tri klicina lista:
* ektoderm;
* endoderm i 
* mezoderm.

U kasnijem razviću, organogenezi, od klicinih listova nastaju organi embriona i odrasle jedinke:
* **ektoderm** daje ćelije epidermisa i nervnog sistema;
* od **endoderm**a nastaje najveći deo epitela creva i organa koji su sa njim u vezi kao što su pluća, jetra, gušterača i dr.;
* **mezoderm** daje srce i krvne sudove, bubrege, polne žlezde, vezivno tkivo(kosti, tetive, krvne ćelije), mišiće.

Sva tri klicina lista učestvuju u obrazovanju embrionalnih omotača koji nisu deo samog embriona u užem smislu, ali omogućavaju njegovo preživljavanje.

### Videti takođe:
* gastrulacija
* organogeneza

## Literatura
* Ćurčić, B: Razviće životinja, Naučna knjiga, Beograd, 1990.
* Popović, S: Embriologija čoveka, Dečje novine, Beograd, 1990
* Pantić, V: Embriologija, Naučna knjiga, Beograd, 1989
* Hale. W, G, Morgham, J, P: Školska enciklopedija biologije, Knjiga-komerc, Beograd
* Mariček, Magdalena, Ćurčić, B, Radović, I: Specijalna zoologija. naučna knjiga, Beograd, 1986
* Švob, T. i suradnici:Osnove opće i humane genetike, Školska knjiga, Zagreb, 1990.
Salgir

**Salgir** (ruski: *Салгир*, krimskotatarski: *Salğır*) je najduža rijeka na Krimu duga 232 km.
## Geografija
Rijeka nastaje spajanjem potoka Angari i Kizel-Koba na obroncima masiva Čatir - Dag, na nadmorskoj visini od 388 metara. Čatir - Dag je dio Krimskih planina koji se nalazi nešto južnije od Simferopolja.

Rijeka je kod Simferopolja pregrađena brana, pa se tu nalazi veliko akumulaciono jezero koje služi da se osigura pitka voda, velikim gradovima Krima u ljetnim mjesecima. Sa centralnog platoa, rijeka teče prema sjeveroistoku do svog ušća u močvarne lagune - Sivaš u Azovskom moru.
## Reference

## Vanjske veze

* ''Реки'' na portalu Гидрография естественно-исторических районов Советского Союза
Gurzuf

**Gurzuf** (ukrajinski i ruski: *Гурзуф*, krimskotatarski: *Gurzuf*) je ladanjski gradić u Republici Krim od 9 117 stanovnika.
## Geografija
*Gurzuf* leži na jugoistoku krimskog poluotoka na obali Crnog mora, pored slavne Jalte, pa je zapravo danas samo periferija tog grada. Iznad grada stere se planina Aju - Dag, dio Krimskih planina
## Historija
Gurzuf je sve do 1783. i ruske anaksije Krima bio malo tatarsko selo, koje se do kraja 19. vijeka razvilo u ladanjsko mještačce. U Gurzufu je 1821 ljetovao i Puškin, kao uspomenu na to vrijeme danas postoji njegov muzej.
## Reference

## Vanjske veze

* Puškinov muzej u Gurzufu
Antimineralokortikoid

**Antimineralokortikoid** (*aldosteronski antagonist*) je diuretički lek koji ometa dejstvo aldosterona na mineralokortikoidnim receptorima. Ova grupa lekova se često koristi kao pomoćna terapija, u kombinaciji sa drugim lekovima, za tretman hroničnog zatajenja srca. Spironolakton, prvi član ove klase, se takođe koristi za lečenje hiperaldosteronizma (uključujući Konov sindrom) i ženskog hirsutizma.

## Mehanizam dejstva
Aldosteronski antagonisti imaju afinitet za mineralokortikoidni receptor. Antagonizam tog receptora inhibira resorpciju natrijuma u prikupljajućim kanalima nefrona u bubrezima. Time se ometa razmena natrijuma i kalijuma, redukuje urinarno izlučivanje kalijuma i u manjoj meri povišava izlučivanje vode (diureza).

## Primeri
Deo članova ove klase koji su u kliničkoj upotrebi je:
* Spironolakton
* Eplerenon - ima veću specifičnost od spironolaktona
* Kanrenon (kanrenoat kalijum)
* Prorenon (prorenoat kalijum)
* Meksrenon (meksrenoat kalijum)

## Povezano
* Mineralokortikoid
* Kortikosteroid
* Antiglukokortikoid

## Reference

## Vanjske veze
* 
*
Alupka

**Alupka** (ukrajinski i ruski: *Алýпка*, krimskotatarski: *Alupka*) je ladanjski gradić u Republici Krim od 8520 stanovnika.

## Geografija
Alupka leži na jugoistoku krimskog poluotoka na obali Crnog mora, udaljena svega 17 km zapadno od slavne Jalte, pa je danas samo periferija tog grada. Odmah iznad grada steru se Krimske planine.

## Historija
Alupka je naselje Antičkih Grka, njeno ime na grčkom znači lisica (Alepu). Prvi put se spominje 960. za vrijeme vladavine bizantski car Romana II.

Sve do 1783. i ruske anaksije Krima, Alupka je bila malo tatarsko selo. Nakon aneksije mjestom je upravljao knez Potemkin koji je privukao bogate Ruse da tu izgrade ljetnikovce. Od svih njih najimpresivniji je onaj kneza Voroncova, koji je zapravo pravi dvorac.

## Reference

## Vanjske veze

* alupkarada.org
Endotel

**Endotelske ćelije (endotel)** su mezodermalnog porekla. Obrazuju jednoslojan pločast epitel kapilara i održavaju osnovni metabolizam organizma. Preko njih se razmenjuju različite materije i gasovi između krvi i ćelija tkiva koja se nalaze oko kapilara. Pružaju se paralelno pravcu pružanja kapilara. Kapilari su prisutni unutar svih organa i pored toga što obezbeđuju razmenu materija oni predstavljaju i rezervoar krvi kao i mesto u kome se odvijaju procesi metabolizama.

## Građa i osobine endotelske ćelije

Karakteristično za ove ćelije jeste:
* tanak sloj citoplazme sa organelama, koji gradi zid kapilara.
* jedro elipsoidnog oblika, svetlo (euhromatinsko), pokriveno je citoplazmom i štrči u šupljinu kapilara.

U perifernom delu citoplazme nalaze se organele kao što su:
* Goldžijev aparat;
* mali broj sitnih mitohondrija;
* malobrojne cisterne hrapavog endoplazmatičnog retikuluma;
* slobodni ribozomi;
* veliki broj

U centralnom delu citoplazme nalaze se intermedijerni filamenti, elementi citoskeleta, dok u drugim delovima ima i aktinskih filamenata.

Endotelske ćelije imaju sposobnost mitotičkih deoba na račun čega kapilari rastu (angiogeneza) ili se obnavljaju posle oštećenja. Na umnožavanje (proliferaciju) ovih ćelija utiču makrofagi, verovatno izlučivanjem nekog faktora koji stimuliše deobu ovih ćelija.

## Tipovi kapilara

Prema morfologiji, odnosno, karakteristikama citoplazme kapilari se klasifikuju u dva tipa:
* kontinuirani, sa neprekidnim slojem citoplazme
* diskontinuirani, kod kojih je na pojedinim mestima kontinuitet prekinut prisustvom pora nazvanih fenestri (*prozorčići*), kroz koje je ubrzana razmena materije između krvi i tkivnih ćelija.

Kontinuirani kapilari karakteristični su za:
* mišićno tkivo;
* nervno tkivo;
* pluća;
* limfne organe;
* egzokrine žlezde;
* masno tkivo.

Diskontinuirani kapilari nalaze se u:
* tkivu jetre;
* tkivo slezine;
* kori nadbubrežne žlezde.

## Literatura
* Milin J. i saradnici: Embriologija, Univerzitet u Novom Sadu, 1997.
* *Pantić, V:Biologija ćelije, Univerzitet u Beogradu, Beograd, 1997.*
* *Pantić, V: Embriologija, [[Naučna knjiga]], Beograd, 1989.*
* *Popović S: Embriologija čoveka, Dečje novine, Beograd, 1990.
* *Trpinac, D: Histologija, Kuća štampe, Beograd, 2001.*
* * Šerban, M, Nada: Pokretne i nepokretne ćelije - uvod u histologiju, Savremena administracija, Beograd, 1995.*
* *Šerban, M, Nada:Ćelija-strukture i oblici, ZUNS, Beograd, 2001.''

## Vanjske veze
* Endothelium
Valenca (hemija)

Brojna vrednost **Valenc(ij)e** predstavlja broj valentnih elektrona koje elemenat potroši tokom pravljenja hemijske veze.

Valencu nekog elementa određuje broj elektrona tog elementa koji učestvuju u stvaranju hemijske veze. Valence elemenata mogu imati vrednost od I do VIII, jer je 8 maksimalan broj elektrona u valentnom energetskom nivou. Valenca elemenata je uvek ceo broj.

## Izvori

## Vanjske veze
* „Valenca"  od IUPAC-a *Gold Book* (PDF format)
Sulfoksid

**Sulfoksid** je hemijsko jedinjenje koje sadrži *sulfinilnu* funkcionalnu grupu vezanu za dva atoma ugljenika. Primer prirodnog sulfoksida je aliin.

## Priroda veze
Sulfoksidi imaju strukturnu formulu R–S(=O)–R', gde su R i R' organske grupe. Veza između atoma sumpora i kiseonika se razlikuje od konvencionalne dvostruke veze između ugljenika i kiseonika, na primer u ketonima. S–O interakcija ima elektrostatički aspekat, posledica koga je znatan dipolni karakter, sa negativnim naelektrisanjem na kiseonikom. Vezivanje je slično tercijarim fosfinskim oksidima, R3P=O.

Slobodni par elektrona daje sumporu tetraedarsku molekulsku geometriju, poput sp³ ugljenika. Kad su dva organska ostatka različita, sumpor je hiralni center, na primer, metilfenilsulfoksid.

Energija potrebna za invertovanje stereocentara je dovoljno visoka da su sulfoksidi optički stabilni. Drugim rečima, brzina racemizacije je spora na sobnoj temperaturi. Hiralni sulfoksidi nalaze primenu u pojedinim lekovima kao što su ezomeprazol i armodafinil. Oni se isto tako koriste hiralni pomoćnici. Mnogi hiralni sulfoksidi se pripremaju asimetričnom katalitičkom oksidacijom ahiralnih sulfida sa prelaznim metalom i hiralnim ligandom.

## Reference

## Literatura
Impotencija

**Impotencija** ili **erektivna disfunkcija** je u najopštijem smislu, nesposobnost, nemoć u duhovnom, stvaralačkom, ili nekom drugom smislu. U užem smislu, polna nemoć muškarca za obavljanje polnog čina usled organskih ili psiholoških uzroka.

## Literatura
* 

## Vanjske veze

* „Korak” o impotenciji 
* „Psihologija danas” o impotenciji
* Erektivna disfunkcija
Merk

Termin **Merk** ima više značenja.

* Merck & Co., američka kompanija
* Merk KGaA, nemačka kompanija
Sulfon

**Sulfon** je hemijsko jedinjenje koje se sastoji od sulfonilne funkcionalne grupe vezane za dva atoma ugljenika. Centralni heksavalentni atom sumpora je vezan dvostrukom vezom za svaki od dva atoma kiseonika i jednostrukom vezom za svaki od dva atoma ugljenika, obično dva uglovodonična supstituenta.

## Sinteza
Opšta strukturna formula je R-S(=O)2-R', gde su R i R' organske grupe. Sulfidi su često prekursori sulfona putem organske oksidacije, koja se odvija preko intermedijernog sulfoksida. Na primer, dimetil sulfid se oksiduje do dimetil sulfoksida i zatim do dimetil sulfona.

Jedan od industrijski korisnih sulfona je sulfolan, ciklični molekul sa formulom (CH2)4SO2. On se tipično priprema adicijom sumpor dioksida u 1,3-butadien, čemu sledi hidrogenacija rezultirajućeg sulfolena.

## Reference

## Literatura
* 
* 

## Povezano

* Organosumporna hemija
* Sulfonanilid
Moric Danon Žika

**Moric Danon Žika** (Zenica, 20. 6. 1921 - Zagreb, 11. 2. 1979), jugoslavenski pisac, redatelj, kazališni djelatnik i učesnik Narodnooslobodilačke borbe.

## Biografija
Moric Danon Žika je rođen 20. 6. 1921 godine u Zenici u židovskoj obitelji, od oca Haima (1900-1941) i majke Simhe Finci. U Zenici je pohađao osnovnu školu i dva razreda srednje škole, a potom je kod oca izučavao stolarski zanat da bi na kraju završio metaluršku školu. Po uspostavi Nezavisne Države Hrvatske (NDH), tijekom Drugoga svjetskog rata, prebjegao je u Split. U Splitu su ga uhitili talijani, te prebacili u zatvor u Velu Luku na otoku Korčuli. Oca su mu ubile ustaše 1941 u Koncentracijskom logora Jasenovac, a majka mu je iste godine ubijena u Koncentracijskom logora Stara Gradiška. Nakon kapitulacije Italije Moric je bio smješten u savezničku bolnicu na Siciliji, od kuda je otišao za Sjevernu Afriku, te konačno u talijanski Bari odakle je s Trećom prekomorskom brigadom Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije (NOVJ) dospio na Vis. U NOVJ-u se bavio glumom i sviranjem, a nakon ranjavanja 1944 godine nastavio je glumiti u "Kazalištu narodnog oslobođenja za Dalmaciju" i u Narodnom kazalištu u Splitu. U isto vrijeme u Splitu je pohađa redateljsko-glumački tečaj pri Zemaljskom antifašističkom vijeću narodnog oslobođenja Hrvatske (ZAVNOH). Poslije rata, 1949 godine, u Zagrebu je završio gimnaziju, te 1954 Filozofski fakultet Sveučilišta u Zagrebu. Bio je ravnatelj Zadružnog studija za grafiku, likovno oblikovanje i organizaciju, kao i Zagrebačkog dramskog kazališta u kojemu je radio kao redatelj, inspicijent, organizator, te na kraju kao šef propagande. Moric Danon Žika umro je u Zagrebu 11. 2. 1979 godine. Pokopan je na Mirogoju.

## Književni rad
Još za vrijeme Drugoga svjetskog rata Moric se počeo baviti književnim radom. Pisao je pjesme u prozi, pripovijetke, zidne novine i skečeve. Prvi su mu radovi bili objavljivani u novinama i časopisima kao što su Ilustrirani vjesnik, Žena u borbi, Kulturni radnik, Narodni list, Vjesnik i dr. Dvije njegove pjesme, "Mornarska pjesma" i "Alžir", je uglazbio Miroslav Biro. Pripovijetka "Kočijašev unuk", izdana 1957, bila je nagrađena na natječaju Saveza židovskih općina Jugoslavije. Pisao je i pod pseudonimom Zeničanin.

## Bibliografija
* *Otok na pučini*. Zagreb, 1951
* *Pjesme o majci*. Zagreb, 1952
* *Stihovi s velikog puta*. Zagreb, 1952
* *Sto kazališnih anegdota*. Zagreb, 1953
* *Komedija života*. Zagreb, 1953
* *Kočijašev unuk*. Zagreb, 1959
* *Pjesme o majci i dječje pjesme*. Zagreb, 1963
* *Kazališne anegdote*. Zagreb, 1965
* *Priručnik stranih jezika*. Zagreb, 1968
* *Poezija*. Zagreb, 1971
* *Zina u Africi*. Zagreb, 1971
* *Poetske sličice*. Zagreb, 1973
* *Lirske minijature*. Zagreb, 1974
* *Pjesnički uzdisaji*. Zagreb, 1974
* *Obiteljska poema*. Zagreb, 1974
* *Mali čovjek u velikom ratu*. Zagreb, 1975
* *Lirski spomenik majci*. Zagreb, 1976
* *Sunce Jadrana*. Vl. naklada. Zagreb, 1976
* *Pet poema tužnog života*. Zagreb, 1977
* *Tisuću haiku*. Zagreb, 1978

## Reference
Kanabinoidni receptor

**Kanabinoidni receptori** su klasa membranskih receptora iz familije G protein-spregnutih receptora. Oni su tipični G protein-spregnuti receptori, sa sedam transmembranskih domena. Kanabinoidne receptore aktiviraju tri glavne gurpe liganda, endokanabinoidi (koji se proizvode ut telu sisara), biljni kanabinoidi (poput THC, iz biljke kanabis) i sintetičkih kanabinoida (kao što je HU-210). Svi endokanabinoidi i biljni kanabinoidi su lipofilni, i.e. jedinjenja rastvorna u masti.

Poznate su dva tipa receptora. Oni se nazivaju CB<sub>1</sub> i CB<sub>2</sub>. CB1 receptor je izražen uglavnom u mozgu (centralnom nervnom sistemu, CNS), ali isto tako i u plućima, jetri i bubrezima. CB2 receptor je prvenstveno izražen u imunskom sistemu i u hematopoetskim ćelijama. Sve više dokaza sugeriše da postoje novi kanabinoidni receptori, koji su izraženi u ćelijama endotela i u CNS-u. Vezivanje nekoliko kanabinoida za G protein-spregnute receptore mozga je bilo opisano 2007. godine.

Proteinske sekvence CB1 i CB2 receptora su oko 44% slične. Kad se samo transmembranski regioni receptora uzmu u obzir, aminokiselinska sličnost između ova dva tipa receptora je aproksimativno 68%. Manje varijacije ovih receptora su bile identifikovane. Kanabinoidi se vezuju reverzibilno i stereo-selektivno za kanabinoidne receptore. Afinitet individualnih kanabinoida za pojedini receptor određuje efekat liganda. Kanabinoidi koji su u većoj meri selektivni za pojedini receptor su poželjniji za medicinsku upotrebu.

## Literatura

## Vanjske veze
* 
* The Endocannabinoid System Network (ECSN) - CB<sub>1</sub> receptor 
*
Hipokalemija

**Hipokalemija** je stanje u kome je koncentracija kalijuma (K+) u krvi niska. Normalni serumski nivo kalijuma je 3.5 do 5.5 mEq/L; dok je u plazmi 0.5 mEq/L niži. Normalni nivoi kalijuma u plazmi su 3.5 to 5.0 mEq/L. Najmanje 95% telesnog kalijuma se nalazi u unutar ćelija, dok je ostatak u krvi. Ovaj koncentracioni gradijent se održava prvenstveno pomoću Na+/K+ pumpi.

## Reference

## Vanjske veze
* Hypokalemija
* MayoClinic.com: nizak kalijum
Dijetetski minerali

**Dijetetski minerali** (*mineralni nutrijenti*) su hemijski elementi koji su neophodni svim živim organizmima, pored četiri elementa ugljenik, vodonik, azot, i kiseonik, koji su prisutni u većini organskih molekula.

Minerali po redu zastupljenosti u ljudskom telu obuhvataju sedam glavnih minerala: kalcijum, fosfor, kalijum, sumpor, natrijum, hlor, i magnezijum. Važni elementi u tragovima, neophodni za život sisara, obuhvataju gvožđe, kobalt, bakar, cink, molibden, jod, i selen.

Preko dvadeset minerala je neophodno sisarima, i još nekoliko raznim drugim formama života na Zemlji. Totalni broj minerala koji su apsolutno neophodni nije poznat za bilo koji organizam. Poznato je da su potrebne ultra male količine nekih mineral (npr., bora, hroma), ali je njihova precizna biohemijka priroda nepoznata, dok se za druge (npr. arsen, silicijum) pretpostavlja da imaju značaj, ali za to nema dokaza.

Većina minerala koji ulaze u dijetarnu fiziologiju organizma se sastoji od jednostavnih jedinjenja hemijskih elemenata. Veći agregati minerala se moraju razložiti tokom apsorpcije. Biljke apsorbuju rastvorene minerale u zemljištu, koje naknadno koriste biljojedi i minerali se dalje prenose kroz lanac ishrane. Veći organizmi takođe mogu da konzumiraju zemljište (geofagija) i soli, čime obezbeđuju mirale nedostupne u hrani.

Bakterije imaju esencijalnu ulogu u atmosferskom dejstvu na stene koje rezultuje u oslobađanju nutrijenata za njihovu sopstevnu ishranu, kao i za ishranu drugih učesnika ekološkog lanca ishrane. Jedan mineral, kobalt, je dostupan za životinjskoj ishrani jedino nakon što ga bakterije ugrade u komplikovane molekule, kao što je vitamin B12.

## Esencijalni hemijski elementi za sisare
Pojedini izvori navode šesnaest hemijskih elementa koji su neophodni za održavanje ljudskih biohemijskih procesa služeći strukturne i funkcionalne uloge, kao i elektroliti. Drugi izvori navode 26 elementa (uključujući vodonik, ugljenik, azot i kiseonik). Mnogi drugi element nemaju dovoljno istraženu funkciju. Većina dijetarnih elementa ima relativno nisku atomsku težinu, i znatnu rasprostranjenost:

Periodni sistem elemenata sa označenim esencijalnim elementima 

## Povezano
* Esencijalni nutrijent

## Reference

## Vanjske veze
* Metals in Nutrition 
* Concept of a nutritious food: toward a nutrient density score
Vitamin B

Grupu jedinjenja, koju jednim imenom nazivamo kompleks ili grupa vitamina B, čine jedinjenja koja su među najneophodnijim za normalno funkcionisanje organizama, usled uloge u kritičnim reakcijama metabolizma.

U grupu vitamina B spadaju: vitamin B1, vitamin B2, vitamin B3, vitamin B5, vitamin B6, vitamin B9

## O Vitaminu B
Ranije se smatralo da je vitamin B jedna posebna materija, ali se danas zna da on u stvari predstavlja kompleks odnosno smesu vitamina koji se uglavnom javljaju zajedno, u istim namirnicama. Kvasac, crni hleb i sveže meso, naročito jetra, predstavljaju bogate izvore vitamina B. Najvažniji vitamini B – kompleksa su: B1, niacin, B2, B6, folna kiselina, B12, biotin i pantotenska kiselina. Vitamin B1 (tiamin) se nalazi u ljuskama žitarica, kvascu, jetri, mleku i povrću, ali je osetljiv na toplotu i uništava se kuvanjem. Uloga ovog vitamina je da učestvuje u metabolizmu šećera, a njegov nedostatak izaziva oboljenje beri-beri, koje dovodi do oštećenja nervnog tkiva i poremećaja srčanog rada. Ljuske pirinča sadrže tiamin, pa se beri-beri javlja u zemljama u kojima oljušteni pirinač predstavlja glavni deo ishrane. Niacin (nikotinska kiselina), takođe, učestvuje u procesima proizvodnje energije u ćelijama. Nedostatak ovog vitamina izaziva oboljenje pelagru koja se ispoljava pojavom proliva, zapaljenja kože, utučenosti i duševnih poremećaja. Meso, naročito jetra, kvasac, neljuštene žitarice, grašak, koštunjavi plodovi, mleko, jaja predstavljaju bogate izvore niacina. Vitamin B2 (riboflafin) se nalazi u mesu, ribi, mleku, siru, belancetu jajeta i lisnatom zelenom povrću. Nedostatak ovog vitamina dovodi do usporavanje rasta i ispucalosti usana (heliozis) i jezika (glositis). Vitamin B6 (piridoksin) je zastupljen u brojnim namirnicama, uključujući meso, neljuštene žitarice, mahune i većinu vrsta povrća. Nedostatak piridoksina se javlja veoma retko i dovodi do malokrvosti i mišićevih grčeva kod dece. Folna kiselina ima važnu ulogu u sintezi DNK koja izgrađuje gene u ćeliji. Naziv „folna“ potiče od latinske reči „folium“ što znači list, i lisnato zeleno povrće npr. spanać, predstavlja osnovni izvor ovog vitamina. Nedostatak folne kiseline dovodi do poremećaja u ćelijskoj deobi pa je, zbog toga, ona od izuzetnog značaja u periodu rasta i trudnoći, a u odraslih osoba može da izazove malokrvnost. Trudnicama se često prepisuju dodatne količine folne kiseline i vitamina B12. Vitamin B12 (cijankobalamin) se nalazi u mesu, mleku i jajima, ali nije zastupljen u povrću. Osobe koje se strogo pridržavaju vegeterijanske ishrane, mogu usled nedostatka ovog vitamina da pate od malokrvnosti koja je slična pernicioznoj amneziji, pa im se preporučuje da uzimaju dodatne količine ovog vitamina. Biotin i pantotenska kiselina takođe pripadaju vitaminima B kompleksa i potrebni su ljudskom organizmu, ali je njihov nedostatak izuzetno retka pojava.

Izvor: Zdrav Život  , Zdravlje 

## Reference
ATC kod A11

## A11A [[Multivitamin]], kombinacije
### A11AA Multivitamini sa [[mineral]]ima
:A11AA01 Multivitamini i gvožđe
:A11AA02 Multivitamini i kalcijum
:A11AA03 Multivitamini i drugi minerali, uključujući kombinacije
:A11AA04 Multivitamini i mikroelementi

### A11AB Multivitamini, druge kombinacije

## A11B Multivitamini, čisti
### A11BA Multivitamini, čisti

## A11C [[Vitamin A]] i D, uključujući kombinacije dva
### A11CA Vitamin A, čist
:A11CA01 Retinol (vitamin A)
:A11CA02 Betakaroten

### A11CB Vitamin A i D u kombinaciji

### A11CC [[Vitamin D]] i analozi
:A11CC01 Ergokalciferol
:A11CC02 Dihidrotahisterol
:A11CC03 Alfakalcidol
:A11CC04 Kalcitriol
:A11CC05 Kolekalciferol
:A11CC06 Kalcifediol
:A11CC20 Kombinacije

## A11D [[Vitamin B1|Vitamin B<sub>1</sub>]], čist i u kombinaciji sa [[vitamin B6|vitaminom B<sub>6</sub>]] i B<sub>12</sub>
### A11DA Vitamin B<sub>1</sub>, čist
:A11DA01 Tiamin (vitamin B1)
:A11DA02 Sulbutiamin
:A11DA03 Benfotiamin

### A11DB Vitamin B<sub>1</sub> u kombinaciji sa vitaminom B<sub>6</sub> i/ili [[vitamin B12|vitamin B<sub>12</sub>]]

## A11E Vitamin B-kompleks, uključujuči kombinacije
### A11EA Vitamin B-kompleks, čist
### A11EB Vitamin B-kompleks sa vitaminom C
### A11EC Vitamin B-kompleks sa mineralima
### A11ED Vitamin B-kompleks sa [[anabolični steroid|anaboličnim steroidima]]
### A11EX Vitamin B-kompleks, druge kombinacije

## A11G [[Askorbinska kiselina]] ([[vitamin C]]), uključujuči kombinacije
### A11GA Askorbinska kiselina (vitamin C), čist
:A11GA01 Askorbinska kiselina (vitamin C)

### A11GB Askorbinska kiselina (vitamin C), kombinacije
:A11GB01 Askorbinska kiselina (vitamin C) i kalcijum

## A11H Drugi čisti vitaminski preparati
### A11HA Drugi čisti vitaminski preparati
:A11HA01 Nikotinamid
:A11HA02 Piridoksin (vitamin B6)
:A11HA03 Tokoferol (vitamin E)
:A11HA04 Riboflavin (vitamin B2)
:A11HA05 Biotin
:A11HA06 Piridoksal fosfat
:A11HA07 Inozitol
:A11HA08 Tokofersolan
:A11HA30 Dekspantenol
:A11HA31 Kalcijum pantotenat
:A11HA32 Pantetin

## A11J Drugi vitaminski produkti, kombinacije
### A11JA Kombinacije vitamina
### A11JB Vitamini sa mineralima
### A11JC Vitamini, druge kombinacije

## Reference
Cijanid

**Cijanidi** su soli i druga jedinjenja cijanovodonične kiseline (HCN). U organskoj hemiji cijanidi se opisuju opštom formulom R-C≡N. Ime cijanid potiče od grčke reči κυανός (plav), i odnosi se na jedinjenje gvožđe(III)heksacijanoferat(II) (prusko plavo), koji je veoma postojan pigment plave boje.

## Osobine
Cijanidne soli sadrže cijanid-anjon [C≡N]−, a organski cijanidi funkcionalnu grupu -C≡N. Cijanidi rastvorljivi u vodi se delom hidrolizuju na vlažnom vazduhu i prelaze u cijanovodoničnu kiselinu.

### Jednostavna jedinjenja
Sve alkalne i zemnoalkalne soli cijanida su uglavnom lako rastvorljive u vodi, poput kalijumcijanida (cijankalijum). Reakcija ove soli sa stomačnom kiselinom može se opisati jednačinom:

: KCN + HCl → HCN + KCl

Cijankalijum je važan sastojak galvanskih rastvora.

### Kompleksna jedinjenja
Cijanidni-anjon je veoma reaktivan i gradi stabilne veze sa drugim metalima, poput gvožđa. U mnogo slučajeva, reakcijom nastaje novi anjon koji se sastoji od jednog dela metala i obično 4 ili 6 delova cijanida. Metal se nalazi u centru ovakvog jedinjenja, okružen cijano-grupama (na primer: [Fe(CN)6]4-). Ovakvi spojevi spadaju u red kompleksnih jedinjenja. Oni mogu da grade soli sa katjonima (na primer: K4[Fe(CN)6], kalijumheksacijanoferat(II) ). U mnogim kompleksnim jedinjenjima, cijanid je tako jako vezan, da gubi svoju reaktivnost, na primer cijanovodonična kiselina se neutrališe pažljivim dodavanjem vruće razblažene sumporne kiseline. Koncentrovana sumporna kiselina ne postiže ovaj efekat.

## Otrovnost
Mnoga jedinjenja cijanida su veoma otrovna, ali mnoga nisu. Prusko plavo, sa približnom formulom Fe7(CN)18 se koristi za štamparstvo i kao protivotrov kod trovanja talijumom i cezijumom 137. Najopasniji cijanidi su cijanovodonična kiselina (HCN) i njene soli, poput kalijumcijanida (KCN) i natrijumcijanida (NaCN).

Mehanizam trovanja cijanidom postiže se inhibicijom enzima citohrom ce oksidaze u ćelijskom transportnom lancu elektrona (ćelijsko disanje). Protivotrovi: 4-dimetilaminofenol-hidrohlorid, natrijumtiosulfat, vitamin be 12, amilnitrit.

Cijanidi su često korišćeni kao otrovi u istoriji. Najpoznatija je njihova primena u masovnim nacističkim ubistvima tokom Holokausta. Ovaj otrov je korišten za ubistvo Raspućina, i pri samoubistvu Adolfa Hitlera i njegovih saradnika. 

## Izvori

## Literatura
Farmakogenomika

**Farmakogenomika** je grana farmakologije koja se bavi proučavanjem uticajem genetičkih varijacija na dejstvo lekova kod pacijenata putem istraživanja korelacija između genetskog izražavanja ili jednonukleotidnog polimorfizma i efikasnosti ili toksičnosti leka. Tim putem, farmakogenomika se bavi razvojem racionalnih sredstava za optimizaciju upotrebe lekova, u smislu genotipa pacijenata, da bi se osigurala maksimalna efikasnost sa minimalnim nepoželjnim efektima. Takvi pristupi imaju za cilj prispeće personalizovane medicine, u kojoj su lekovi i kombinacije lekova optimizovane za svako individualno jedinstveno genetičko ustrojstvo.

Farmakogenetika se bavi ispitivanjem interakcija između pojedinačnih gena i lekova. Farmakogenomika je primena farmakogenetike na ceo genom.

## Povezano
* Genomika
** Hemogenomika
** Strukturna genomika
** Farmakogenetika
** Toksikogenomika
** Klinomika
** Citohrom P450
* Farmaceutska kompanija
* Populacione grupe u biomedicini

## Literatura

## Vanjske veze
* FDA je objavila listu genomskih biomarkera koji indiciraju interakcije lekova (August 1, 2008)
* Genomika @ FDA 
* Farmakogenetika i Genomika magazin  
* Farmakogenomika časopis, ISSN: 1470-269X
* Farmakogenomika časopis, (ISSN 1462-2416) , Impakt faktor: 3.623 
* Nature
* PharmGKB 
* NCBI prajmer o farmakogenomici 
* Farmakogenomika: Lekovi dizajnirani za tebe  
* Lek koji ćeš zvati svojim sopstvenim: Da li će medicina konačno postati personalna? 
* PGxNews.Org – Dnevne novosti o progresu farmakogenomske i personalizovane medicine
Plazmid

**Plazmidi** su mali prstenasti molekuli DNK bakterije koji se nalaze izvan hromozoma i replikuju se nezavisno od njega.

Najznačajniji za čoveka su R-plazmidi sa genima kojima bakterije stiču otpornost na antibiotike. Zaštitu od antibiotika plazmidi obavljaju tako što:
* sprečavaju da antibiotici prodru u bakteriju ili
* se u samoj bakteriji sintetišu enzimi koji razlažu antibiotike.

Plazmidi se mogu prenositi iz jedne bakterije u drugu kako iste tako i različitih vrsta. prenošenje plazmida može se obavljati:
* konjugacijom koja se vrši kod Gram-negativnih bakterija;
* transdukcijom kod Gram-pozitivnih bakterija.

## Reference

## Literatura
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Vanjske veze
* International Society for Plasmid Biology and other Mobile Genetic Elements
* History of Plasmids with timeline 
* Bacterial Transformation and Plasmid Recovery
Agar

**Agar** je polisaharid sastavljen od velikog broja molekula galaktoze. Nalazi se u ćelijskim membranama mnogih biljnih vrsta kao što su crvene alge i morska trava (posebno rod **'). Originalno se naziva ***agar-agar*''' prema nazivu lokalne malajske alge iz koje se prvobitno dobijao. Osim toga, u upotrebi su i sinonimi: kanten, agar-agar i kineska trava.

Proizvodnja agra je započeta na Bliskom istoku ali se danas proizvodi i uz obale Pacifika, odnosno Kalifornije, Australije i drugih priobalnih zemalja. On se ekstrahuje iz biljaka kuvanjem, nakon čega sledi hlađenje i sušenje. Na taj način se dobija praškasta materija bele ili svetlo-žute boje, u zavisnosti od stepena čistoće.

Agar se koristi kao dodatak hranljivim podlogama na kojima se u sterilnim uslovima uzgajaju biljne ili bakterijske kulture. Osim toga, upotrebljava se prilikom priprema poslastica, kremova i losiona, konzerviranja ribe i mesa, kao sredstvo za teksturizaciju ili emulzifikaciju u smrznutim dezertima, kao sredstvo za bistrenje u proizvodnji vina i piva itd.

Agar-agar se koristi i kao lek kod želudačnih oboljenja. U hlebu koji koriste dijabetičari, umesto skroba koristi se agar-agar. I kapsule lekova se prave od agar-agara.

## Reference

## Literatura

* 
* 
* 
* 

## Vanjske veze
ATC kod D03

## D03A [[Cikatrizant]]i
### D03AA Masti za rane iz ulja jetre [[bakalar]]a
### D03AX Drugi cikatrizanti
:D03AX01 Jodni kadeksomer
:D03AX02 Dekstranomer
:D03AX03 Dekspantenol
:D03AX04 Kalcijum pantotenat
:D03AX05 Hijaluronska kiselina
:D03AX06 Bekaplermin
:D03AX09 Krilanomer
:D03AX10 Enoksolon
:D03AX11 Tetrahlorodekaoksid
:QD03AX90 Ketanserin

## D03B Enzimi
### D03BA Proteolitički enzimi
:D03BA01 Tripsin
:D03BA02 Klostridiopeptidaza
:D03BA52 Klostridiopeptidaza, kombinacije

## Reference
Alfa-2 adrenergički receptor

**Alfa-2** (**α<sub>2</sub>**) **adrenergički receptor** (ili adrenoceptor) je G protein-spregnuti receptor koji vezuje G<sub>i</sub> heterotrimerni G protein. Postoje tri visoko homologna podtipa, α<sub>2A</sub>-, α<sub>2B</sub>-, i α<sub>2C</sub>- adrenergički receptor. Neke vrste takođe izražavaju četvrti α2D-adrenergički receptor. Kateholamini kao što su norepinefrin (noradrenalin) i epinefrin (adrenalin) prenose signal kroz α2-adrenergički receptor u centralnom i perifernom nervnom sistemu.

## Efekti

α2-adrenergički receptor vezuje oba norepinefrin koga oslobađaju simpatička postgangliona vlakna i epinefrin (adrenalin) koga otpušta adrenalna medula. On vezuje epinefrin sa nešto većim afinitetom. On ima nekoliko opštih funkcija koje su zajedničke sa α<sub>1</sub>-adrenergičkim receptorom, a takođe ima i niz specifičnih efekata.

### Opšti
Opšti efekti su:

* Vazodilatacija arterija
* Vazokonstrikcija arterija ka srcu (koronarnih arterija), mada ekstent ovog efekta može da bude ograničen
* Vazokonstrikcija vena
* Umanjena motilnost glatkih mišića gastrointestinalnog trakta

### Individualni

Individualna dejstva α2 receptora su:

* Posreduje sinaptičku transmisiju u pre- i postsinaptičkim nervnim terminalima
** Umanjuje otpuštanje acetilholina
** Umanjuje otpuštanje norepinefrina
*** Inhibira norepinefrinski sistem u mozgu
* Inhibicija lipolize u adipoznom tkivu
* Indukcija oslobađanja glukagona iz pankreasa
* agregacija trombocita
* Kontrakcija sfinktera gastrointestinalnog trakta
* ↓ Sekrecija iz pljuvačnih žlezdi

## Ligandi

; Agonisti
* Apraklonidin
* Brimonidin
* Klonidin
* Detomidin
* Deksmedetomidin
* Gvanabenz
* Gvanfacin
* Lofeksidin
* Medetomidin
* Romifidin
* Tizanidin
* Tolonidin
* Ksilazin
* Ksilometazolin
* Oksimetazolin

; Antagonisti
* Atipamezol
* Cirazolin
* Efaroksan
* Idazoksan
* Mianserin
* Mirtazapin
* Fenoksibenzamin
* Fentolamin
* Rauvolscin
* Setiptilin
* Tolazolin
* Johimbin

## Povezano
* Adrenergički receptor

## Reference

## Literatura
* 
* 

## Vanjske veze
*
Gi alfa podjedinica

**G<sub>i</sub> alfa podjedinica** (**G<sub>i</sub>/G<sub>0</sub>** ili **Gi protein**) je heterotrimerna G proteinska podjedinica koja inhibira cAMP produkciju iz ATP.

## Receptori

Sledeći G protein-spregnuti receptori formiraju spregu sa Gi podjedinicom:

* Acetilholinski M<sub>2</sub> & M<sub>4</sub> receptori
* Adenozinski A<sub>1</sub> & A<sub>3</sub> receptori
* Adrenergijski α<sub>2A</sub>, α<sub>2B</sub>, & α<sub>2C</sub> receptori
* Kalcijum detektujući receptor
* Hemokinski CXCR4 receptor
* Dopaminski D<sub>2</sub>, D<sub>3</sub>, D<sub>4</sub>
* GABA GABA<sub>B</sub> receptor
* Glutamatni mGluR<sub>2</sub>, mGluR<sub>3</sub>, mGluR<sub>4</sub>, mGluR<sub>6</sub>, mGluR<sub>7</sub>, & mGluR<sub>8</sub> receptori
* Histaminski H<sub>3</sub> & H<sub>4</sub> receptori
* Melatoninski MT<sub>1</sub>, MT<sub>2</sub>, & MT<sub>3</sub> receptori
* Opioidni δ, κ, μ, & nociceptin receptori
* Prostaglandinski EP<sub>1</sub>, EP<sub>3</sub>, FP, & TP receptori
* Serotoninski 5-HT<sub>1</sub> & 5-HT<sub>5</sub> receptori

## Funkcija

Gi uglavnom inhibira cAMP zavisne puteve putem inhibiranja aktivnosti adenilat ciklaze. Time se umanjuje cAMP produkcija iz ATP, što rezultuje u smanjenju aktivnosti cAMP-zavisne proteinske kinaze. Na taj način, Gi ima suprotni efekat od cAMP-zavisne proteinske kinaze. On takođe ima manju ulogu u aktivaciji puta fosfolipaze C.

## Povezano
* Sistem sekundarnih glasnika

## Reference

## Vanjske veze
*
Alfa-1 adrenergički receptor

**Alfa-1** (**α<sub>1</sub>**) **adrenergički receptor** je G protein-spregnuti receptor koji vezuje G<sub>q</sub> heterotrimerni G protein. Postoje tri visoko homologna podtipa, α<sub>1A</sub>-, α<sub>1B</sub>-, i α<sub>1D</sub>- adrenergički receptor. Kateholamini kao što su norepinefrin (noradrenalin) i epinefrin (adrenalin) prenose signal kroz α1-adrenergički receptor u centralnom i perifernom nervnom sistemu.

## Efekti

α1 i α<sub>2</sub>-adrenergički receptori imaju nekoliko zajedničkih opštih funkcija, ali isto tako i niz specifičnih efekata.

### Opšti

Zajednički (ili još uvek neodređeni) efekti su:

* Vazokonstrikcija arterija ka srcu (koronarnih arterija)
* Vazokonstrikcija vena
* Umanjena motilnost glatkih mišića gastrointestinalnog trakta

### Specifični

Primarni efekat je na glatke mišiće. Aktivacija ovog receptora izaziva njihovu konstrikciju. Međutim, postoji i niz drugih funkcija.

## Ligandi

; Agonisti
* Cirazolin
* Etilefrin
* Metaraminol
* Metoksamin
* Midodrin
* Nafazolin
* Oksimetazolin
* Fenilefrin (dekongestiv)
* Sinefrin
* Tetrahidrozolin
* Ksilometazolin

; Antagonisti
* Alfuzosin (koristi se za benignu prostatičnu hiperplaziju
* Arotinolol
* Karvedilol (koristi se za zatajenje srca; on je neselektivni beta blokator)
* Doksazosin (koristi se za hipertenziju i benignu prostatičnu hiperplaziju)
* Indoramin
* Labetalol (koristi se za hipertenziju; it is a mixed alpha/beta adrenergic antagonist)
* Moksisilit
* Fenoksibenzamin
* Fentolamin (koristi se za hipertenzivne hitne slučajeve; to je neselektivni alfa-antagonist)
* Prazosin (koristi se za hipertenziju)
* Silodosin
* Tamsulosin (koristi se za benignu prostatičnu hiperplaziju)
* Terazosin
* Tolazolin
* Trimazosin


Razni heterociklični antidepresivi i antipsihotici su isto tako antagonisti α1-adrenergičkog receptora. Ovo dejstvo je generalno nepoželjno kod takvih agenasa.

## Povezano
* Adrenergički receptor

## Literatura

## Vanjske veze
*
Gq alfa podjedinica

**G<sub>q</sub> protein** ili **G<sub>q/11</sub>** je heterotrimerna G proteinska podjedinica koja aktivira fosfolipazu C (PLC). PLC hidrolizuje fosfatidilinozitol 4,5-bisfosfat (PIP2) u diacil glicerol (DAG) i inozitol-trifosfat (IP3). DAG dejstvuje kao sekundarni glasnik koji aktivira protein kinazu C (PKC) i IP3 pomaže fosforilaciju istih proteina.

## Funkcija

Gq proteini su klasa G proteina koji aktiviraju fosfolipazu C (PLC), koja učestvuje u nizu ćelijskih signalnih puteva. Primeri primeri PLC posredovanih fizioloških responsa su ukus, manična depresija, i promocija tumora.

## Primeri GPCR partnera

Modulatorni neurotransmiterski receptori receptori (aminski receptori iz rodopsin familije) su obično spregnuti sa Gq proteinima:

* 5-HT<sub>2</sub> serotoninski receptori
* Alfa-1 adrenergički receptor
* Vazopresin type 1 receptor
* Angiotenzin II receptor type 1
* Kalcitonin receptor
* Histamin H1 receptor
* Metabotropski glutamat receptor, Group I
* [M<sub>1</sub]>](https://sh.wikipedia.org/wiki/Muskariniski_acetilholin_receptor_M1), [M<sub>3</sub]>](https://sh.wikipedia.org/wiki/Muskariniski_acetilholin_receptor_M3), i [M<sub>5</sub]>](https://sh.wikipedia.org/wiki/Muskariniski_acetilholin_receptor_M5) muskariniski receptori

## Povezano
* Sistem sekundarnih glasnika

## Reference

## Literatura
* 

## Vanjske veze
*
Koronarne arterije

**Koronarne arterije**, nazivaju se još i srčane arterije (lat. -{arteriae coronariae}-), su krvni sudovi koji snabdevaju krvlju srčani mišić. Postoje dve koronarne arterije, leva i desna, i obe su grane ushodnog dela aorte. Nastaju iz početnog, proširenog dela aorte koji se naziva bulbus, i koji sa odgovarajućim levim i desnim polumesečastim zaliskom aorte, u vidu džepa formira odgovarajući Valsalveov aortični sinus. Obe arterije su pokrivenem tankim listom srčane maramice, i nalaze se u prostoru ispod njega, u takozvanim koronarnim žlebovima.

Koronarne arterije spadaju u grupu funkcionalno terminalnih krvnih sudova, odnosno onu grupu krvnih sudova čije su spojnice malog kalibra, tako da u slučaju opstrukcije šupljine krvnog suda najčešće dolazi do smanjene oksigenacije srčanog mišića, i samim tim razvoja akutnog infarkta miokarda različitog stepena.

## Trivia

U vreme vladavine komunizma, u Srbiji je bilo zabranjeno javno koristiti termin koronarne arterije zbog asocijacije na krunu i monarhizam, već se morao koristiti izraz *venačne arterije*.

## Reference

## Povezano
* Srce
* Arterija
* Ateroskleroza
* Koronarna bolest srca
María Candelaria

***María Candelaria*** (također poznat pod naslovima ***Xochimilco*** ili ***Portret Marije***) je meksički igrani film snimljen u režiji Emilija Fernandeza i premijerno prikazan 1944. godine, poznat kao prvo ostvarenje latinoameričke kinematografije nagrađeno Zlatnom palmom.

Radnja počinje u sadašnjosti, kada novinar ostarjelog umjetnika (koga tumači Alberto Galán) ispituje o aktu mlade Indijanke. Naslovna protagonistica, koju tumači Dolores del Rio, je lijepa ali siromašna Indijanka koja u vrijeme pred Meksičku revoluciju živi u oblasti Xochimilco, i koja, zajedno sa svojim ljubavnikom (koga glumi Pedro Armendáriz), trpi razne društvene predrasude izazvane siromaštvom i zadrtošću.

Film je nastao kao svojevrstan poklon Fernandeza svojoj glavnoj zvijezdi Dolores del Rio, sa kojom je imao izuzetno buran i složen privatni i profesionalni odnos. Režiser je napisao scenario sa kojim se htio pomiriti sa glumicom, koja je zbog svađa umalo napustila set njihovog prethodnog filma *[[Flor silvestre (film)|Flor silvestre]]*. Film je doživio veliki uspjeh, a dvije godine kasnije je premijerno prikazan na prvom Kanskom festivalu gdje je dobio Grand Prix (preteču Zlatne palme) zajedno sa još nekoliko filmova. Iste godine je dobio prvu nagradu Ariel za najbolju fotografiju.

## Vanjske veze
*
Muži bez křídel

***Muži bez křídel*** () je čehoslovački crno-bijeli film snimljen 1946. godine u režiji Františeka Čapa. Radnja se događa u Češkoj za vrijeme njemačke okupacije u Drugom svjetskom ratu i prikazuje kako Gestapo i nacističke vlasti planiraju krvavu odmazdu zbog sabotaže u tvornici aviona. Protagonist, koga tumači Gustav Nezval, je radnik koji mora birati između toga da spasi vlastiti život i izda svoje kolege. Muži bez křídel je premijerno prikazan na prvom kanskom filmskom festivalu gdje je zajedno sa još nekoliko filmova, od kojih je većina također za temu također imala nedavni rat, osvojio Grand Prix, preteču današnje Zlatne palme.

## Vanjske veze
*
Crnomorska flota

**Crnomorska flota** (ruski: *Черноморский флот*) je dio ratne mornarice Ruske Federacije, nasljednik nekadašnje sovjetske **Crnomorske flote** koja je jedno vrijeme imala ambiciju postati rival američkoj Šestoj floti na Mediteranu.

## Historija
Crnomorsku flotu osnovao je knez Potemkin 13. maj 1783., nakon ruske anaksije Krima 1783. Istovremeno sa osnivanjem flote, građen je i Sevastopolj, kao glavna pomorska baza te flote i brodogradilište u Nikolajevu. Osnivanje Crnomorske flote, bio je logički nastavak ruske ekspanzionističke politike prema jugu i Osmanskom carstvu, koja je započela u 18. vijeku, jer je Rusiji trebala flota sposobna da se suprostavi Osmanlijama na Crnom moru.

Crnomorska flota dokazala se već 1790. pobjedama nad Osmanlijama u Rusko-turskom ratu 1787.-1792., kao i pobjedama nad istom flotom u Prvom svjetskom ratu. Uspješno se nosila sa rumunjskom flotom na početku Drugog svjetskog rata, kao i sa gruzijskom mornaricom za vrijeme Rata u Južnoj Osetiji.

Nakon raspada Sovjetskog Saveza - Ukrajina je 1992. tražila da cjelokupna flota pripadne njoj, na što je Rusija rezultno odgovorila da flota pripada njoj. To natezanje oko flote završilo je njenom podjelom 1997.

Ruska Crnomorska flota, dovela je i do najnovije krize oko Krima početkom 2014. naime pristajanje pro-ruskog predsjednika Ukrajine Viktora Janukoviča 2010. da Rusiji produži zakup na luku u Sevastopolju do 2042. doveo je do demonstacija i njegovog rušenja, ali i ocjepljenja Krima.

## Karakteristike
 
Ruska Crnomorska flota nakon podjele sa Ukrajinom ima 41 ratna broda i 2 podmornice, koje poslužuje 11 000 oficira, podoficira i mornara, uključujući i marince.

Brodovi te flote stacionirani su po Crnom i Azovskom moru, ali ih je najviše u Sevastopolju koji je ostao sinonim za tu flotu.

## Reference

## Vanjske veze

* ''Black Sea Fleet'' na portalu Encyclopædia Britannica
Veliki preokret

***Veliki preokret*** () je sovjetski crno-bijeli ratni film snimljen u režiji Fridriha Ermlera i premijerno prikazan početkom 1946. godine, poznat kao prvi sovjetski film nagrađen Zlatnom palmom.

Radnja prikazuje pet mjeseci trajanja Staljingradske bitke, koja je predstavljala prekretnicu Drugog svjetskog rata, i to iz perspektive sovjetskih vojskovođa koji planiraju strategiju kojom će poraziti Nijemce, ali i običnih vojnika koji brane grad. Za film je karakterističan nedostatak historijske autentičnosti - umjesto stvarnih sovjetskih vojskovođa su prikazani njihovi fiktivni ekvivalenti, sovjetski vojnici koriste uniforme koje su uvedene tek poslije bitke; samo ime "Staljingrad" se pojavljuje samo jednom u filmu, te se sve vrijeme umjesto toga za njega koristi ime "Grad".

*Veliki preokret* je iste godine prikazana na prvom Kanskom festivalu gdje je dobila Grand Prix (preteču Zlatne palme) zajedno s nizom drugih filmova, od kojih je većina također za temu imala prethodne godine završeni rat.

## Vanjske veze
* 
*
Enamorada (film)

***Enamorada*** () je meksički crno-bijeli film snimljen 1946. godine u režiji Emilija Fernandeza, i koji uživa reputaciju jednog od najpopularnijih ostvarenja Zlatnog doba meksičke kinematografije. Protagonist, koga tumači 
Pedro Armendáriz, je Juan Reyes, zapatistički general koji za vrijeme Meksičke revolucije zauzme jedan grad i počne konfiscirati imovinu bogatih građana kako bi je dijelio sirotinji. Radnja prikazuje kako pri tome upozna Beatriz Peñafiel (čiji lik tumači María Félix), svojeglavu i prkosnu kćer najbogatijeg čovjeka u gradu, a u koju se usprkos svemu zaljubi.

Fernandez je inspiraciju za scenarij *Enamorade* pronašao u Shakespeareovoj komediji *[[Ukroćena goropad]]*, ali ga je prilagodio meksičkim prilikama i kulturi. Film je doživio izuzetnu popularnost, i potakao Fernandeza da angažira Félix za još nekoliko svojih filmova. Sljedeće godine je prikazan na kanskom festivalu. Godine 1950. je Fernandez u američkoj koprodukciji režirao *[[The Torch (film)|The Torch]]*, remake na engleskom gdje je Armenadriz ponovio svoju ulogu, ali koji je završio kao komercijalni promašaj.

## Vanjske veze
*
Camões (film)

***Camões*** je portugalski crno-bijeli film snimljen 1946. u režiji Josea Leitao de Barrosa. Naslovni protagonist, čiji lik tumači António Vilar, je znameniti portugalski pjesnik Luís de Camões, a radnja prikazuje njegov život, a preko njega i neke od važnih događaja u historiji Portugala u 16. vijeku. Produkciju filma, je proglasivši ga "ostvarenjem od nacionalne važnosti", pomogla tadašnja portugalska vlast, odnosno režim Estado novo. Godine 1946. je prikazan na prvom kanskom filmskom festivalu.

## Uloge
* António Vilar – *Luís de Camões*
* José Amaro – *Dom [[Manuel de Portugal, comendador de Vimioso]]*
* Igrejas Caeiro – *[[André Falcão de Resende]]*
* Paiva Raposo – *[[Pero de Andrade Caminha]]*
* Leonor Maia – *Leonor*
* Idalina Guimarães – *Inês*
* Vasco Santana – *[[Mal-Cozinhado]]*
* Eunice Muñoz – *[[Beatriz da Silva]]*
* Carmen Dolores – *[[Catarina de Ataíde]]*
* João Villaret – *Dom [[João III de Portugal]]*
* Dina Salazar – *Burguesa do Coimbra*
* Manuel Lereno – *Amigo de Caminha*
* Carlos Moutinho – *Amigo de Caminha*
* Júlio Pereira – *Amigo de Caminha*
* Eduardo Machado – *Amigo de Caminha*
* Virginia de Vilhena – *Luisa*

## Vanjske veze
** 
* ''Camões''  na stranici Amor de Perdicao
Luís de Camões

**Luís Vaz de Camões** (1524. ili 1525, verovatno u Coimbri ili Lisabonu – 10. jun 1579. ili 1580. u Lisabonu) danas se smatra najvećim portugalskim poetom.

Biografski podaci o njemu su retki i nepouzdani. Verovatno je studirao u Coimbri, služio kao vojnik u Severnoj Africi, živeo u Makau, Goi i Mozambiku. U Portugal se vratio tek 1570. Pripadao je grupi najobrazovanijih ljudi svoga vremena.

Kamoes je, pored ostalog, pisao pesme, ode i sonete. Njegovo glavno delo je ep Luzijade (*Os Lusíadas*) iz 1572. Luzijade su delo homerovske širine i stila, slično Odiseji, i blisko klasičnim mitovima i bogovima. Ovo delo se bavi otkrićem pomorskog puta do Indije. Glavni junak je Vasko da Gama koji je oko Rta dobre nade i istočne obale Afrike stigao do Kalkute u Indiji.

Dan Camõesove smrti, 10. jun, je portugalski nacionalni praznik. Najveće portugalsko književno priznanje je Nagrada Camões (*Prémio Camões*), koja se dodeljuje od 1989. Portugalski kulturni institut nosi ime Institut Camões (*Instituto Camões*).

## Reference

## Vanjske veze

* Onlajn dela i biografija  (port)
Luzijade

**Luzijade** () je ep Luisa de Kamoesa iz 1572. godine, koji u deset pesama opeva čuveni istraživački pohod Vasca da Game u Indiju (1497—1498). Koristeći se postupkom klasičnog epa, Kamoes je utkao u svoj putopis sve važne događaje portugalske istorije. Vasko de Gama i njegovi mornari predstavljaju sve portugalske istraživače, ali i narod u celini; tako je stvorena nacionalna epopeja. Naslov koji posredno pominje Luzitance (Portugalce), inspirisan je mitološkom tradicijom po kojoj je Bahusov sin Luzus osnivač Luzitanije. U celini, ovaj ep predstavlja savršen uzor barokne umetnosti.

## Reference
Neecha Nagar

***Neecha Nagar*** (; , također poznat i pod naslovom ***Crni grad***) je indijski film na hindi jeziku snimljen 1946. u režiji Chetana Ananda, poznat kao prvi indijski film nagrađen Zlatnom palmom.

Predstavlja adaptaciju istoimene priče Hayatule Ansarija, koja je, pak, bila inspirirana znamenitom dramom *[[Na dnu]]* ruskog pisca Maksima Gorkog. Radnja je smještena u sirotinjsku četvrt gdje bogati, ali beskrupulozni vlasnik stambenih zgrada stanarima namjerno odbija omogućiti dovod pitke vode, i to samo zato da bi ih prisilio da koriste zagađenu vodu i razbole se te im potom naplaćivao troškove liječenja u vlastitoj bolnici.

*Neecha Nagar* je nastao kao produkt nastojanja Ananda i nekolicine njegovih kolega, okupljenih u ljevičarski kružok Indian People's Thetare Association (IPTA) da se, u predvečerje nezavisnosti, počnu baviti ozbiljnim društvenim problemima, odnosno promoviraju socijalizam. *Neecha Nagar* je prikazan na prvom kanskom filmskom festivalu gdje je dobio Zlatnu palmu zajedno sa još nekoliko istaknutih filmova u tadašnjem svijetu. Historičarima je zanimljiv kao jedan od prvih pokušaja indijskih sineasta da realističnim i društveno angažiranim pristupom odbace eskapizam i druge bollywoodske konvencije, odnosno preteča kasnijeg pokreta poznatog kao Parallel Cinema.

## Izvori

* ''Neecha Nagar'' at the New York Times''
* Remembering Chetan Anand and Neecha Nagar , *[[Hindustan Times]]*, 29 September 2007

## Vanjske veze
*