Aleksandar

**Aleksandar** () je muško ime grčkog porekla. Na grčkom jeziku znači „zaštitnik ljudi“. Gradi se od reči *alexein* što znači „braniti, zaštitnik“, i *andros*, što znači „čovek“. Ženski oblik imena je **[[Aleksandra]]**. Ime je najverovatnije nastalo i koristilo se kao jedan od epiteta za grčku boginju Heru, ženu Zevsovu - „zaštitnicu ljudi“. Jedno je od najstarijih imena koje je još uvek u upotrebi.

## Različiti jezici
Pojavljuje se u raznim narodima i jezicima, 
prvobitno kao 
**Aleksandros** (*[[Grčki jezik|grč]]: Αλέξανδρος*) i 
**Aleksander** (*[[Latinski jezik|lat]]: Alexander*).
U većini evropskih jezika je to uglavnom **Aleksander**
(*[[Danski jezik|dan]]: Alexander*, 
*[[Engleski jezik|eng]]: Alexander*, 
*[[Mađarski jezik|mađ]]: Alexander*, 
*[[Nemački jezik|nem]]: Alexander*, 
*[[Holandski jezik|hol]]: Alexander*, 
*[[Švedski jezik|šved]]: Alexander*), 
*[[Poljski jezik|polj]]: Aleksander*, 
*[[Slovački jezik|slo]]: Alexander*, 
*[[Slovenački jezik|slo]]: Aleksander*, 
ali se pojavljuje i kao 
**Alehandro** (*[[Španski jezik|špa]]: Alejandro*) kod Španaca, 
**Alesandro** (*[[Italijanski jezik|ita]]: Alessandro*) kod Italijana, i 
**Aleksandreleks** (*[[Francuski jezik|fran]]: Alexandrelex*) kod Francuza.
Jedino kod Finaca je 
**Aleksanteri** (*[[Finski jezik|fin]]: Aleksanteri*), a kod Mađara 
**Šandor** (*[[Mađarski jezik|mađ]]: Sándor*).

Kod Slovena je 
**Aleksandr** kod Rusa i Čeha (*[[Ruski jezik|rus]]: Aleksandr*, 
*[[Češki jezik|češ]]: Alexandr*) i 
**Aleksandar** kod Srba (*[[Srpski jezik|srp]]: Aleksandar *) i **Aleksandar** kod Makedonaca (mak: Aleksandar).

U islamskom svetu je dobio drugačiji oblik:
**Skender** kod Albanaca (*[[Albanski jezik|alb]]: Skender*), 
**Iskender** kod Turaka (*[[Turski jezik|tur]]: Iskender*), i 
**Al Iskandar** kod Arapa (*[[Arapski jezik|arap]]: Äl-Iskändär*).

## Varijacije imena

Varijacije imena:
* kod Rusa: **[[Sanja]]**, **Saša**.
* kod Srba: **[[Aleksa]]**, **[[Aleksije|Aleksej]]**, **Aca**, **Aco**, **Leka**, **Leko**, **Leksa**, **Lesandro** 
* kod Engleza: **Al**, **Alek**, **Aleks**, **Alister** i **Zander**.
* kod Mađara: **Aleksa** i **Šandor**.
* kod Italijana: **Sandro**.

## Ime Aleksandar

Po Aleksandru Makedonskom su i mnogi veliki gradovi dobijali svoje ime, a među njima je svakako najpoznatiji Aleksandrija, grad u Egiptu koga je osnovao sam Aleksandar Veliki, a koji je najpoznatiji po čuvenom Aleksandrijskom svetioniku, i po Aleksandrijskoj biblioteci. I mnogi drugi gradovi u Evropi i Aziji su nosili ime Aleksandrija: kako je Aleksandar Makedonski osvajao nove teritorije, tako je glavnim gradovima svojih pridodatih pokrajina davao ime Aleksandrija. Ta imena se ipak nisu zadržala.

Ime Aleksandar pojavljuje se još u grčkoj mitologiji nosi sin trojanskog kralja Prijama, istoriji poznatiji kao Paris. U istoriji najpoznatiji Aleksandar je svakako Aleksandar Makedonski, makedonski car, koji je ovo ime i proslavio, i po kome su kasnije mnogi vladari dobijali svoje ime.

Ime Aleksandar nosili su mnogi kraljevi i carevi: grčki (1), makedonski (4), ruski (3), škotski (3), srpski (2), jugoslovenski (1), bugarski (1) i poljski (1).

U hrišćanskoj hijerarhiji je Aleksandar bilo često ime. Kanonizovani sveci pravoslavne crkve koji nose ime Aleksandar su: Aleksandar Sloven, Aleksandar Solunski, Sveti Aleksandar i Aleksandar Nevski. Takođe, i osmorica katoličkih papa je nosilo to ime: 
papa Aleksandar I, 
papa Aleksandar II, 
papa Aleksandar III, 
papa Aleksandar IV, 
papa Aleksandar V, 
papa Aleksandar VI, 
papa Aleksandar VII, i
papa Aleksandar VIII.

Aleksandar je ime koje se javlja u obe novije srpske dinastije, i kod Obrenovića i kod Karađorđevića. Ta činjenica uticala je na to da ime Aleksandar dobije epitet „kraljevskog imena“, zbog čega su mnoge srpske porodice svojim sinovima nadevale ime Aleksandar.

## Imendani

U nekim zemljama se veoma mnogo pridaje značaj ličnom imenu i običaj je da se proslavlja imendan na dan sveca po kome je osoba dobila ime. Tako svaka osoba u toku godine dva puta priređuje slavlje u svoje ime: rođendan i imendan. Negde ima i više imena nego dana u godini, pa se nekim danima slave po dva ili više imendana.

Grci obeležavaju imendan za Aleksandra svakog 30. avgusta . Kod Mađara se imendan za ime Aleksandar obeležava 3 puta godišnje: Šandor 26. februara, Aleksa (i Aleksandra) 18. marta, i opet Šandor 3. maja 
.

### Prezimena
Pojavljuju se i prezimena sa osnovom „Aleksandar“ u većini evropskih jezika i naroda. Tako imamo prezime Aleksander (eng. *Alexander*) u Ujedinjenom Kraljevstvu, Aleksandresku (rum. *Alexandrescu*) u Rumuniji, Aleksis (*Alexis*) u Nemačkoj i Francuskoj, MekAlister u Škotskoj, itd.

U Srbiji postoje prezimena Aleksandrović, kao i Lekić.

### Topografija
Najpoznatiji grad koji nosi ime nekog Aleksandra je svakako grad Aleksandrija u Egiptu.

U Srbiji postoje i grad Aleksandrovac i istoimena opština, kao i nekoliko sela:
Aleksandrovac kod Babušnice, 
Aleksandrovac kod Žabara, 
Aleksandrovac kod Negotina.

U Makedoniji, od decembra 2006. Skopski aerodrom nosi ime „Aleksandar Veliki“ 
.

### Počasni nadimak
Albanski nacionalni heroj Đurađ Kastriot, dobio je svoje zvanje *Skenderbeg* tako što su mu Turci dali to ime ukazavši mu čast poređenjem sa Aleksandrom Velikim zbog njegovih vojnih uspeha. Za njegove vojne zasluge na strani Osmanskog carstva, od Turaka je dobio zvanje *Iskander beg, Arnaut*, poredivši njegovo ratničko umeće sa umećem Aleksandra Velikog 
.

## Popularna kultura

Godine 2004. snimljen je i film Aleksandar, po scenariju Olivera Stouna

, a koji govori o životu Aleksandra Makedonskog.

### [[Grci]]
* car Aleksandar, vizantijski car, vizantijski car.
* kralj Aleksandar Grčki, grčki kralj.

### [[Antička Makedonija|Antički Makedonci]]
* kralj Aleksandar I Makedonski, makedonski kralj.
* kralj Aleksandar II Makedonski, makedonski kralj.
* car Aleksandar Veliki (356. p. n. e. - 323. p. n. e.), makedonski car.
* kralj Aleksandar IV Makedonski, makedonski kralj.

### [[Rusi]]
* sveti Aleksandar Nevski (1220-1263), ruski svetitelj.
* car Aleksandar I Romanov (1777-1825), ruski car dinastije Romanov, vladao od 1801. do 1825.
* Aleksandar Puškin (1799-1837), ruski književnik.
* car Aleksandar II Romanov (1818-1881), Car Rusije i kralj Poljske od 1855. do 1881.
* Aleksandar Aljehin (1892-1946), ruski šahista i svetski šampion u šahu.
* car Aleksandar III Aleksandrovič (1845-1894), ruski car od 1881. do 1894.
* Aleksandar Vasilevski ministar odbrane, vrhovni vojni zapovednik Sibira 1945. godine, maršal SSSRa.
* Aleksandar Borodin, ruski kompozitor.
* Aleksandar Vasiljevič Suvorov, ruski vojskovođa.
* Aleksandar Nikolajevič Lodigin, sovjetski pronalazač.
* Aleksandar Aleksandrovič Blok, ruski pesnik.
* Aleksandar Solženjicin, ruski književnik.

### [[Srbi]]

* knez Aleksandar Karađorđević (1806-1885), Karađorđev sin, knez Srbije od 1842. do 1858.
* kralj Aleksandar Obrenović (1876-1903), srpski kralj.
* kralj Aleksandar I Karađorđević (1888-1934), kralj Jugoslavije od 1921. do 1934.
* princ princ Aleksandar Karađorđević (r. 1945.), trenutni prestolonaslednik dinastije Karađorđević
* Aleksandar Leko, srpski hemičar.
* Aleksandar Đorđević, srpski arhitekta.
* Aleksandar Đorđević, srpski glumac.
* Aleksandar Đorđević, srpski košarkaš.
* Aleksandar Jovanović, srpski matematičar.
* Aleksandar Borisavljević, srpski ekonomista.
* Aleksandar Berček, srpski glumac.
* Aleksandar Maričić, srpski akademik.
* Aleksandar Lifka, osnivač prvog bioskopa u Jugoslaviji.
* Aleksandar Ilić, srpski pevač.
* Aleksandar Ranković, srpski političar.

### [[Škoti]]
* Aleksandar Bel (1847-1922), škotski naučnik, pronalazač, i izumitelj telefona.
* Aleksandar Fleming (1881-1955), škotski bakteriolog.
* kralj Aleksandar I Škotski, škotski kralj.
* kralj Aleksandar II Škotski, škotski kralj.
* kralj Aleksandar III Škotski, škotski kralj.
* ser Aleksandar MekKenzi, škotski plemić i istraživač.

### [[Francuzi]]
* Aleksandar Dima otac, francuski književnik.
* Aleksandar Dima, francuski književnik.

### [[Albanci]]

* Đurađ Kastriot Skenderbeg (1405-1468), albanski nacionalni heroj.
* dr Skender Destani, lider Demokratske unije doline (DUD)

### [[Bošnjaci|Bosanski muslimani]]
* Skender Kulenović (1910-1978), bosanski književnik.
* Skender Bajrović (r. 1955), slikar.

### [[Spisak naroda sveta|Ostali]]
* Aleksandar Poljski, poljski kralj.
* Aleksandar I, bugarski car, bugarski car.
* Aleksandar Sever
* Aleksandar Hristovski
* Aleksandar Tišma
* Aleksandar Balas
* Aleksandar Jagelović
* Aleksandar Jaroslavić Nevski
* Aleksandar I Epirski
* Aleksandar II Epirski
* Aleksandar Batenburg
* Aleksandar Etolski
* Aleksandar Haleski

## Reference

## Literatura
* Petar Stevanović: Onomastikon - ime znati izabrati; Aleksandar - Aleksandra 
* Greek Name Dates for the year 2005 (sorted by name)   
* A névnapok összesített jegyzéke naptári rendben 
* Alexander (2004) 
* Alexander - Name Meaning and Origin  
* Skopski aerodrom Aleksandar Veliki, B92, 28. decembar 2006.

## Povezano
* Grčka imena
* Srpska lična imena
* Mađarska imena
* Spisak imena grčkog porekla