Bitolj

**Bitola** (makedonski: *Битола*, srpskohrvatski: *Bitolj*, grčki: *Μπίτολα* [*Bítola*] ili *Μοναστήρι* [*Monastíri*] – „Manastir”, osmanski turski: مناستر, turski: *Manastır*, albanski: *Manastiri*) je grad i sjedište istoimene općine u Severnoj Makedoniji koji se nalazi u jugozapadnom delu Severne Makedonije ispod planine Baba (vrh Pelister 2601 m) na reci Dragoru, u centru najprostranije makedonske kotline Pelagonije, na 15 km severno od grčke granice i na nadmorskoj visini od 576 m. Sa 86,176 stanovnika (1994) on je po broju stanovnika drugi grad u Severnoj Makedoniji.

Smatra se jednim od najlepših gradova na Balkanu sa najlepše uređenim korzoom, parkovima i grada uopšte. Bitolj je drugi grad diplomatije u Severnoj Makedoniji. Bitolj je službeno dobio svoj novi grb 21. marta 2006.

## Historija

Grad se nalazi na rimskom putu *[[Via Egnatia]]*, gde je i antički grad Heraclea Lyncestis.

Za vreme Turaka, grad je imao puno konzula svih značajnih zemalja, pa se Bitolj smatrao kao konzularni grad. 26.jula 1903 na ulazu u grad bio je pogubljen ruski konzul Aleksandr Arkadjevič Rostkovski, borac za prava pravoslavne raje, koju su Turci zatirali. Ne mestu pogibije danas stoji veliki ruski krst.

U Bitolju je oficirsku školu završio Kemal Ataturk. Neke njegove stvari se danas čuvaju u bitoljskom Narodnom muzeju.

Tokom prvog balkanskog rata u okolini grada je vođena Bitoljska bitka u kojoj je srpska vojska potukla otomansku armiju, čime je okončala proterivanje Turaka sa svojih prostora. Grad je stradao tokom prvog svetskog rata zbog blizine solunskog fronta, a bio je prvi grad koji je srpska vojska oslobodila posle albanske golgote.

Bitolj je imao i bogatu naseobinu Jevreja (sefarda), koji su izbegli iz Španije tokom crkvene inkvizacije kraljice Izabele Kastiljske.

Ti su se Jevreji doselili većinom na Balkan u gradove većeg značenja i jake trgovine, među ostalom i u Bitolj. Tu su potpomogli razvoju grada dobrim trgovačkim vezama. 11. marta 1943. je celokupna jevrejska populacija Bitolja (njih 3011) deportovano u koncentracioni logor Treblinku u Poljskoj.

## Stanovništvo
Sa 80.550 stanovnika on je drugi grad u Makedoniji po broju stanovnika, a treći po površini, nacionalni sastav stanovnika je; 
* Makedonci - (88,58%)
* Romi - (3,46%)
* Albanci - (3,17%)
* Turci - (2,10%)
* Vlasi - (1,34%)
* Srbi - (0,66%)
* Bošnjaci - 20 (0,02%)
* ostali - (0,67%)

## Ime grada
Helenski naziv grada je *Monastir* (grčki: *Μοναστήρι* [*Monastíri*]), što su usvojili i Albanci i Turci, tako da je tokom otomanske vlasti to bio zvanični naziv grada. slavenski naziv grada *Bitola* potiče od reči *Obitel* koja je u srednjem veku korišćena za zajednicu monaha odnosno manastir. Sa dolaskom Srba 1913.godine(vidi:*[[Bitoljska bitka]]*) u Bitolj grad je dobio svoje sadašnje ime (Bitola, posle jotovanja kojeg nema u makedonskom jeziku, Bitola>Bitolja>Bitolj).

## Širok Sokak
Širok Sokak (poznat i kao „bitolskoto korzo“) je najfrekventnija ulica u Bitolju. Zvanično ime je ulica „Maršal Tito“, a poznata je i kao „bitolskoto korzo“. U početku bila je namenjena za automobile, međutim danas je isključivo pešačka ulica i istinsko srce grada. Na Širok Sokaku se nalaze sve najveće prodavnice u gradu. Na Širok Sokaku se susreću najstarija arhitektonska dela i građevine na Balkanu, koje grad krase još od turskog doba.

## U Bitolju ima svoje konzulate dvanaest država

## Religija

Bitolj je episkopski grad i sedište je Prespansko- pelagonijske eparhije. U Drugom svetskom ratu ova eparhija Srpske pravoslavne crkve je dobila ime Ohridsko-bitoljska. Nakon jednostranog proglašenja autokefalnosti Makedonske pravoslavne crkve 1967., dobila je sadašnje ime Prespansko-pelagonijska eparhija koje je ostalo i posle priznavanja Srpske pravoslavne crkve 2002., i obuhvata regione gradova: Bitolj, Resen, Prilep, Kruševo i Demir Hisar.
Prvi mitropolit Eparhije (1958-1979) bio je blaženopreminuli Kliment. Drugi mitropolit i sadašnji administrator Eparhije, nadležan kao arhijerej od 1981. je Gospodin Petar. U Prespansko-pelagonijskoj eparhiji ima oko 500 crkava i manastira. U poslednjih deset godina u Eparhiji je izgrađeno ili se gradi oko 40 crkava i 140 crkvenih objekata. Eparhija ima dva crkvena muzeja - u Sabornom hramu „Sv. Velikomačenik Dimitrij” u Bitolju i u hramu „Sv. Jovan” u Kruševu, kao i stalna izložba ikona i biblioteka u zgradi Mitropolije. Mitropolija je izgrađena izmedžu 1901. i 1902. i jedan je od najlepših primera neobarokne arhitekture. Pored dominantne Makedonske pravoslavne crkve, u Bitolju postoje i druge veće verske zajednice kao što su Islamska verska zajednica, Rimo-katolička crkva i druge.

## Turističke i kulturne atrakcije
##### Heraclea Lyncestis
Heraclea Lyncestis je antički grad iz rimskog perioda, koji se nalazi u blizini samog grada, u podnožju planine Baba, i datira sa sredine 4. vijek pne.. Osnovao ga je makedonski kralj Filip II Makedonski. Grad je bio razvijeni vojno- strateški centar na severozapadnoj granici tadašnje makedonske oblasti *[[Linkesida]]* (današnje Bitolsko Pole).

Grad je građen, dograđivan, rušen i ponovo građen i nadgrađivan i još od njegovog prvog naseljavanja u kasnom bronzanom dobu, potom helenističkom dobu, pa onda rimskom, pa sve do ranobizantskog doba imao je status grada sa visokim stepenom civilizacije.

U periodu 2. vijek pne. kada Makedonija postaje rimska provincija, Herakleja postaje značajan ekonomsko-politički centar (*Septina Aurelia Heraclea*) sa svojim stalnim rimskim namesnikom i rimskom vojskom, što svedoči o Bitoli kao centru večne moći, civilizacije, kulture i lepote koja je tu i danas.

Svake godine od 29. jula do 2. avgusta u Bitoli se održava kulturni festival Ilindanski dani u znak sećanja na Ilindanski ustanak.

## Obrazovanje
U Bitolju postoji više osnovnih i srednjih škola. Većina njih se nalazi u gradu, ali ima i onih koje su po okolnim selima. Bitolj isto tako ima i nekoliko fakulteta pod nadzorom univerziteta Sv. Kliment Ohridski.

Osnovne škole u gradu:
* „Goce Delčev“ 
* „Dame Gruev“ 
* „Dr. Trifun Panovski“ 
* „Đorđi Sugarev“ 
* „Elpida Karamandi“ 
* „Kole Kaninski“ 
* „Todor Angelevski“ 
* „Sv. Kiril i Metodij“ 
* „Sv. Kliment Ohridski“ 
* „Stevan Naumov“

Osnovne škole u okolnim selima:
* „Slavko Lumarkovski“ - Novaci 
* „Krste Petkov Misirkov“ - Bistrica 
* „Aleksandar Turuncev“ - Kukurečani 
* „Koco Racin“ - Ivanjevci 
* „Braka Milodinovci“ - Dobruševo 
* „Trajan Belev“ - Capari 
* „Mirce Acev“ - Bač

Srednje škole u gradu:
* „Josip Broz - Tito“ - gimnazija
* „Taki Daskalo“ - rudarska, saobraćajna, grafička, tekstilna škola i gimnazija
* „Jovan Kalauzi“ - medicinska škola
* „Jane Sandanski“ - ekonomska škola
* „Kuzman Šapkarev“ - poljoprivredna škola
* „Ðorđi Naumov“ - elektro-mašinska škola
* „Sredno muzičko učilište na grad Bitola“ - muzička škola

Univerziteti u gradu:
* „Sv. Kliment Ohridski“

## Naselja u Bitolju
* Badembalari
* Bair
* Bakteriološka
* Bela Češma
* Borimečka
* Brusnička Naselba
* Bukovski Livadi
* Gorno Orizari
* Gratčeto Pejton
* Deveani
* Dovledžik
* Jeni Maalo
* Klanica
* Madžar Maalo
* Nedopirlivi
* Nova Bitola
* Oblasta
* Petočna Voda
* Stara Čaršija
* Strelište
* Triangla
* Ušici

## Značajne osobe
* Jovan VI Arhiepiskop Ohridski i Mitropolit Skopski (Jovan Vraniškoski) 
* Miljan Miljanić
* Braća Milton i Janaki Manaki
* Kiril Makedonski
* Petar Sidovski
* Milko Lozanovski 
* Slave Dimitrov 
* Mitko Stojkovski, fudbaler Crvene Zvezde
* Kire Kostov
* Petar Georgiev-Kalica
* Miodrag Necak
* Marjan Necak
* Saska Petkovska
* Biljana Damjanovska
* Olgica Hristova
* Karolina Gočeva
* Margarita Hristova
* Hristijan Spirovski, pijanista
* Sefedin Bajramov
* Zogovic Vladimir
* Jonce Hristovski
* Dobri Stavrevski
* Blagoj Angelovski
* Todor Svetiev, pijanista
* Mile Serdenkov
* Gjorgji "Goce" Hristov , poznati fudbaler

## Bratski gradovi sa Bitoljom

## Povezano
* Općina Bitola
* Bitoljska bitka
* Heraclea Lyncestis
* Bitoljska ploča

## Vanjske veze

* Bitola City Portal (All Bitola Photos)
* All Bitola Photos 
* Opština Bitola
* Radio 105 Aktuel Bombarder - Bitola 
* Bitola, Babam Bitola 
* Savez boraca Bitolj 
* Festival na Filmska Kamera ''Braќa Manaki'' - Bitola
* Bitolj, grad u Makedoniji
* Jevreji u Bitolju 
* Bitolski natpis