Slovačka

**Slovačka** (slovački **Slovensko** [ˈsloʋensko]; službeno **Slovačka Republika**, slovački **Slovenská republika**), država u centralnoj Evropi. Graniči se sa Ukrajinom na istoku, Poljskom na severu, Češkom na severozapadu, Austrijom na jugozapadu i Mađarskom na jugu.

## Državni simboli
* Himna Slovačke je pesma „Nad Tatrou sa blýska“ („Nad Tatrama sijeva“), koja je predstavljala Slovačku u himni nekadašnje Čehoslovačke.
* Grb Slovačke čini srebrni (beli) dvostruki (lorenski) krst na crvenoj pozadini, koji je smešten na centralnom od tri "brda", koja predstavljaju tri slovačke planine: Niske Tatre, Visoke Tatre i Male Fatre.
* Zastavu Slovačke čine tri horizontalne linije: bela (na vrhu), plava (u sredini) i crvena (na dnu). Na zastavi se obavezno nalazi i grb Slovačke koji je smešten u sredini blizu koplja.

## Historija
*Glavni članak: [[Historija Slovačke]]*

Prvobitno slavensko stanovništvo je naselilo teritoriju današnje Slovačke u 5. vijeku. Slovačka je bila središte Samovog carstva u 7. vijeku. Praslovačka drava poznata kao Nitranska kneževina je nastala u 8. vijeku i godine 833. postala dijelom Velikog moravskog carstva. Vrhumac ovog proto-slovačkog carstva bio je dolazak sv. Kirila i Metoda i širenje pod kraljem Svätoplukom.				

Između 11. i 14. vijeka Slovačka je postala dijelom Mađarskog kraljevstva. Dok su 10. vijeku Slovaci naseljavali sjevernu polovicu današnje Mađarske, u 14. vijeku se njihov teritorij prostirao do današnje centralne i sjeveroistočne Mađarske (do današnjeg Váca (slovački *Vacov*), Visegráda (*Višegrad/Vyšehrad*), Miskolca (*Miškovec*)). Veliki dio plemstva u mađarskom kraljevstvu bio je slovačkog porijekla.

Nakon što se Otomanski imperij počeo širiti prema današnjoj Mađarskoj, središte Mađarskog kraljevstva (preimenovanog u *Kraljevsku Mađarsku*) se premjestilo prema Slovačkoj i Bratislava (poznata kao *Pressburg/Pressporek/Posonium/Posony/Požun* u to doba) postalo je njegovom prijestolnicom godine 1536. No, do kraja 18. vijeka slovački utjecaj će se smanjiti.

Za vrijeme mađarske revolucije 1848-49 Slovaci su se pridružili Austrijancima u gušenju mađarskog separatističkog pokreta, nastojeći stvoriti vlastiti državnopravni entitet unutar Habsburške monarhije, odvojen od Mađarskog kraljevstva, no taj cilj nije postignut.

U doba Austro-Ugarske, i.e. 1867 - 1918, Slovaci su postali žrtvama jedne od najbrutalnijih represija u svojoj historiji, koja se odražavala u obliku prisilne mažarizacije koju je sprovodila mađarska vlada.

Godine 1918. Slovačka se zajedno s bivšim habsburškim pokrajinama Bohemijom i susjednom Moravska odlučila na stvaranje Čehoslovačke. Tokom kaotičnog perioda koji je nastao nakon raspada kraće vrijeme se, po uzoru na boljševike u Rusiji stvorila Slovačka sovjetska republika koja je godine 1919, slično kao i njen ekvivalent u Mađarskoj, ugušena. Čehoslovačka je postojala sve dok nije raskomadana od strane susjednih država nakon Minhenskog sporazuma 1938. Godine 1939. Slovačka - dijelove čijeg teritorija je temeljem prve bečke arbitraže preuzela Mađarska - je postala "nezavisna" republika pod patronatom nacističke Njemačke. Kao njemački saveznik uzela je učešće u drugom svjetskom ratu i njene trupe su sudjelovale u napadu na Poljsku godine 1939. Pet godina kasnije, prilikom dolaska Crvene armije na njene granice, Slovačka je podigla ustanak i priključila se saveznicima. Nakon završetka rata Čehoslovačka je obnovljena (izuzev Zakarpatske Ukrajine koja je postala dio SSSR-a), ali je došla pod sovjetski utjecaj.

Nakon invazije Varšavskog pakta na Čehoslovačku i sloma praškog proljeća godine 1968. počeo se stvarati sve veći jaz između Češke i Slovačke. U potonjoj je bilo daleko manje otpora prema prosovjetskom režimu, a 1970-e i 1980-e su čak bilježile ekonomski rast, najčešće na račun razvijenije i liberalnije Češke. Sve to je doprinijelo da nakon sloma komunističkog režima u baršunastoj revoluciji godine 1989 izbiju otvorene nesuglasice između čeških i slovačkih političara koje će godine 1993. dovesti do Baršunastog razvoda i stvaranja dviju nezavisnih država - Češke i Slovačke. Slovačka je u maju 2004. godine postala dio Evropske Unije.

## Politika
* Na čelu Slovačke se nalazi predsednik, koji se bira direktnim glasanjem na mandat u trajanju od 5 godina. (Poslednji izbori su održani u aprilu 2012 godine.)
* Najveća izvršna vlast leži u rukama premijera (predsednika Vlade), koji je obično vođa najbrojnije stranke ili koalicije u Skupštini. Premijera postavlja predsednik, koji potom, na premijerov predlog, imenuje ostale članove Vlade.
* Najviše Slovačko zakonodavno telo je jednodomna Skupština (*Národná rada Slovenskej republiky*), koja ima 150 mesta. Poslanici se biraju na četvorogodišnji mandat, po proporcionalnom sistemu.
* Najvišu sudsku vlast u Slovačkoj ima Ustavni sud (*Ústavný súd*). Čini ga 13 članova, koje imenuje predsednik od ljudi koje je predložila Skupština.
* Slovačka je pristupila NATO paktu 29. mart, 2004 a 1. maja iste godine, sa još deset zemalja bivšeg istočnog bloka, ušla je u Evropsku Zajednicu.

## Teritorijalna organizacija
*Glavni članak: [[Slovački Krajevi]]*

Slovačka je podeljena na 8 *Viših Zemaljskih Celina* (svk: *vyššie územné celky* skraćeno *VÚC*) odnosno 8 *Samoupravnih Krajeva* (svk: *samosprávny kraj*):

# Bratislavski kraj (svk: *Bratislavský kraj*) (Bratislava)
# Trnavski kraj (svk: *Trnavský kraj*) (Trnava)
# Trenčinski kraj (svk: Trenčiansky kraj) (Trenčín)
# Nitranski kraj (svk: *Nitriansky kraj*) (Nitra)
# Žilinski kraj (svk: *Žilinský kraj*) (Žilina)
# Banskobistrički kraj (svk: *Banskobystrický kraj*) (Banská Bystrica)
# Prešovski kraj (svk: *Prešovský kraj*) (Prešov)
# Košički kraj (svk: *Košický kraj*) (Košice)

Svaki od ovih *Krajeva* podeljen je na više okruga (svk: *okresy*), kojih danas ima 79.

## Geografija
Slovačka je pretežno planinska zemlja, sa Karpatskim planinama koje se prostiru preko severnih i središnjih delova zamlje. Nizije su u Slovačkoj uglavnom koncentrisane u južnim i jugozapadnim delovima zemlje, tačnije u dolini Dunava. Među planinama se posebno ističu Tatre, koje su poznati skijaški centar, ali njihova jezera i kamenite udoline privlače posetioce tokom cele godine. Nad njima dominira i najviši vrh Slovačke Gerlahovski Štit (*Gerlachovský štít*) sa svojih 2.655 metara nadmorske fisine. Pored Dunava veće doline prave Vah (*Váh*) i Hron (*Hron*).

Klima u Slovačkoj je umerena sa relativno hladnim letima i hladnim, vlažnim i oblačnim zimama.

Slovačka privreda

## Stanovništvo

Lista gradova u Slovačkoj

## Praznici
* 1. januar - Dan Slovačke Republike (*Deň vzniku Slovenskej republiky*) 1993, Nova Godina.
* 6. januar - Pravoslavni Božić i Tri Kralja.
* Mart, April - Veliki petak (*Veľkonočný piatok* ); Veliki ponedeljak (*Veľkonočný pondelok*).
* 1. maj - Praznik Rada (*Sviatok práce* ) 1886.
* 8. maj - Dan Pobede nad fašizmom (*Deň víťazstva nad fašizmom*) 1945.
* 5. jul - Dan sv. Kirila i sv. Metoda (*Sviatok svätého Cyrila a Metoda*) 863.
* 29. avgust - Dan Ustanka (*Výročie SNP*) 1944.
* 1. septembar - Dan Ustavnosti (*Deň Ústavy Slovenskej republiky*) 1992.
* 15. septembar - Dan Device Marije (*Sviatok Panny Márie Sedembolestnej, patrónky Slovenska*), zaštitnice Slovačke. 
* 1. novembar - Dan Svih Svetih (*Sviatok všetkých svätých*), Zadušnice.
* 17. novembar - Dan borbe za slobodu i demokratiju (*Deň boja za slobodu a demokraciu*) 1939/1989.
* 24. decembar - Badnje veče (*Štedrý deň*).
* 25. decembar - Prvi dan Božića (*1. sviatok vianočný*).
* 26. decembar - Drugi dan Božića (*2. sviatok vianočný*).

## Povezano
* , oblast u jugoistočnoj Moravskoj, na granici sa Slovačkom i Austrije

## Vanjske veze