open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Najviši Internet domen

**Najviši Internet domen** (engleski *Top-level domain* ili **TLD**) je posljednji dio imena Internetskog domena; odnosno, slova koja slijede posljednju točku u nazivu domena. Na primjer, u nazivu domene www.website.com najviši Internet domen je com (iliCOM, s obzirom da se naziv može pisati i velikim i malim slovima.

Uprava za zadane internetske brojeve (IANA) trenutno klasificira najviše Internet domene u tri tipa:
* **[[Najviši Internet domen državnih kodova|Najviše Internet domene državnih kodova]]** (ccTLD): Koristi ga država ili zavisna teritorija. Ima dužinu od dva slova, na primjer jp za Japan.
* **[[Generički najviši Internet domen|Generičke najviše Internet domene]]** (gTLD): Koristi se (barem u teoriji) od strane posebnih kategorija organizacija (na primjer, com za komercijalne organizacije). Ima tri ili više slova. Većina gTLD-ova su dostupni širom svijeta, ali iz historijskih razloga mil (vojni) i gov (vladini) su ograničeni na organizacije u SAD. gTLD-ovi se klasificiraju u sponzorirane najviše Internet domene (sTLD), npr. .aero, .coop and .museum i nesponzorirane najviše Internet domene (uTLD), npr. .biz, .info, .name i .pro.
* **[[Infrastrukturni najviši Internet domen|Infrastrukturne najviše Internet domene]]**: Najviši Internet domen arpa je jedini potvrđeni. Za Root se zna da postoji bez razloga.

Puni popis trenutno postojećih TLD-ova se može pronaći na popisu najviših Internet domena.

## Vanjske veze
* IANA's gTLDs information page
Državni kod

**Državni kodovi** kratke slovni ili brojčani geografski kodovi (geokodovi) razvijeni kako bi predstavljali države ili zavisne teritorije u svrhu obrade podataka i olakšavanja komunikacije. Radi toga se razvilo nekoliko različitih sistema. Najpoznatiji od njih je ISO 3166-1. Izraz *državni kod* se ponekad koristi za pozivne brojeve različitih država, npr. E.164 pozivni brojevi država.

## Vanjske veze
* Usporedba različitih sistema: http://www.unc.edu/~rowlett/units/codes/country.htm  (engleski)
* Još jedna usporedba:  (engleski)
* list with flags 
* searchable list with English/French country names 
* United Nations Region Codes
Okruzi Srbije

Republika Srbija uređena je Zakonom o teritorijalnoj organizaciji i lokalnoj samoupravi, usvojenim u Narodnoj Skupštini 24. jula 1991. godine. Prema Zakonu, osnov teritorijalne organizacije i lokalne samouprave čine opštine, gradovi i naseljena mesta. Uredbom Vlade Republike Srbije, od 29. januara 1992. godine, određeni su poslovi državne uprave koje ministarstva obavljaju izvan svojih sedišta u okruzima kao područnim centrima državne vlasti.

## Okruzi u Srbiji
U Republici Srbiji postoji 29 okruga.

### Grad [[Beograd]]
Grad Beograd ima status posebne teritorijalne jedinice u Srbiji, koja ima svoju autonomnu upravu: Skupštinu grada, gradonačelnika i Gradsku vladu. Teritorija Beograda je podeljena na 17 opština, koje imaju svoje lokalne organe vlasti.

### AP [[Vojvodina]]
# Severnobački okrug
# Srednjobanatski okrug
# Severnobanatski okrug
# Južnobanatski okrug
# Zapadnobački okrug
# Južnobački okrug
# Sremski okrug

### [[Centralna Srbija|Uža Srbija]]

# Zaječarski okrug
# Kolubarski okrug
# Podunavski okrug
# Braničevski okrug
# Šumadijski okrug
# Pomoravski okrug
# Borski okrug
# Mačvanski okrug
# Zlatiborski okrug
# Moravički okrug
# Raški okrug
# Rasinski okrug
# Nišavski okrug
# Toplički okrug
# Pirotski okrug
# Jablanički okrug
# Pčinjski okrug

### AP [[Kosovo|Kosovo i Metohija]]

# Kosovski okrug
# Pećki okrug
# Prizrenski okrug
# Kosovskomitrovački okrug
# Kosovskopomoravski okrug

### [[UNMIK]]-ovi okruzi na [[Kosovo|Kosovu]]
Pod UNMIK-ovom administracijom su godine 2000. uspostavljeni novi okruzi na Kosovu. To su:
* Okrug Đakovica (*Đakovički okrug*), sa sjedištem u Đakovici.
* Okrug Gnjilane (*Gnjilanski okrug*), sa sjedištem Gnjilanu.
* Okrug Mitrovica sa sjedištem u Kosovskoj Mitrovici.
* Okrug Peć sa sjedištem u Peći.
* Okrug Priština sa sjedištem u Prištini.
* Okrug Prizren sa sjedištem u Prizrenu. (UNMIK je u tom okrugu spojio opštine Gora i Opolje u opštinu Dragaš; vlada Srbije to ne priznaje.)
* Okrug Uroševac sa sjedištem u Uroševcu.

## Povezano
* Istorija okruga Srbije

* Administrativna podela Srbije
* Statistički regioni Srbije
* Teritorijalna organizacija Srbije
* Spisak gradova u Srbiji
* Spisak naseljenih mesta u Srbiji
Publije Valerije Katon

**Publije Valerije Katon** (lat. *Publius Valerius Cato*, rođen u Cisalpijskoj Galiji oko 90. godine st. e.) bio je rimski gramatičar i pesnik, pripadnik i čelnik književnog kruga neoterika.

Gotovo sve što znamo danas o Valeriju Katonu potiče od Svetonija (*Gram*. 11), a ništa nam se nije sačuvalo ni od njegovih književnih dela. Među njima su, osim filološko-gramatičarskih spisa (na primer, o Luciliju) i jednog spisa u kome se žalio na gubitak predačke imovine koju mu je konfiskovao Sula, bile i dve pesme, koje su ga naročito proslavile. *Lidija* (*Lydia*, koja nije istovetna sa istoimenom pesmom sačuvanom u *[[Vergilijev dodatak|Vergilijevom dodatku]]*) bila je verovatno ljubavna pesma. Druga pesma zvala se *Dijana* *(Diana)* ili *Diktina* *(Dictynna)*: to je bila narativna pesma s mitološkom temom o nimfi Britomartidi (Βριτόμαρτις), pratilji boginje Artemide (rimske Dijane). Prema mitu, nimfa se, bežeći od ljubavnih nasrtaja kritskog kralja Minosa, bacila u more, ali je pala u ribarsku mrežu (δίκτυον) i dobila nadimak Diktina (Δίκτυννα).

Valerije Katon bio je veliki pokrovitelj pesnika, pa su mu izraze zahvalnosti i divljenja upućivali Helvije Cina, Ticida i Furije Bibakul, možda se pominje u fragmentu iz Kornelija Gala (stih 9) i verovatno je on Katon kome Katul u pesmi 56 priča neku "smešnu i šaljivu zgodu". Doživeo je duboku starost živeći u siromaštvu, ali tačna godina njegove smrti nije poznata.
Općina

**Općina** ili **opština** je izraz koji se koristi za administrativni entitet jasno definiran na temelju teritorije i stanovništva, a najčešće se odnosi na grad, selo ili grupu sela ili zaselaka.

U većini država općina predstavlja najnižu najmanju administrativnu jedinicu, odnosno najnižu administrativnu jedinicu s vlastitim demokratski izabranim organima vlasti (lokalne samouprave).

U nekim državama se za za općinu koristi izraz komuna, koji potječe od srednjovjekovne komune.

Veličina, opseg i ovlasti općina se razlikuju od države od države.

## Srodno
* Opština (Srbija)

### Popisi
* Popis općina u Bosni i Hercegovini
* Popis općina u Crnoj Gori
* Popis općina u Hrvatskoj
* Popis općina u Makedoniji
* Popis općina u Sloveniji
* Popis općina u Srbiji
Gaj Helvije Cina

**Gaj Helvije Cina** (lat. *Gaius Helvius Cinna*, umro 44. godine st. e.) bio je rimski pesnik, pripadnik književnog kruga neoterika i prijatelj Katulov, koga je verovatno pratio na putu u Bitiniju 57. godine st. e. (Cat. 10). Izgleda da je tamo bio već ranije, 66. godine st. e. krajem rata s Mitridatom, i da je odande doveo u Rim pesnika Partenija.

Kao i ostali neoterici, Cina je bio "učeni pesnik" *(poeta doctus)* koji je svoje uzore tražio prvenstveno u aleksandrijskom pesništvu. Verovatno pod Partenijevim uticajem, naročito ga je privlačio mračan i teško razumljiv pesnik Euforion, i verovatno je upravo on glavna meta Ciceronove ironične opaske o "Euforionovim pevačima" (*cantores Euphorionis*, *Tusc*. III, 45).

Njegov epilij (kratak ep) *Smirna* *(Zmyrna)*, za čije mu je sastavljanje trebalo devet punih godina (Cat. 95), bio je pravo malo remek-delo "rimske moderne" i izazvao je veliko divljenje (Verg. *Ecl*. IX, 35). Epilij je obrađivao kiparski mit od incestuoznoj ljubavi Smirne (ili *Myrrha*) prema svom ocu, što je pesniku dalo dosta mogućnosti da u stilu aleksandrijske poezije razvije pshilogiju ljudskih strasti. Epilij je pisan s takvim učenim aluzijama, da je već u Avgustovo doba bio potreban komentar da bi se delo moglo razumeti. Druga Cinina pesma je poputnica *Ispraćaj* *(Propemticon)* upućeba Aziniju Polionu koji je kretao na put u Grčku. I za ovo pesničko delo bilo je u Avgustovo doba potreban komentar da bi se razumelo. Cina je pisao i "laku" poeziju u različitim metrima, uglavnom s ljubavno-erotskom tematikom. Od tih pesama sačuvani su vrlo neznatni fragmenti, dok su sva ostala njegova dela u potpunosti izgubljena.

Cinu je 44. godine st. e., kada je obavljao dužnost narodnog tribuna, linčovala masa na Cezarovoj sahrani jer ga je zamenila sa anticezarovcem Lucijem Kornelijem Cinom.
Opština (Srbija)

**Opština** je u Srbiji osnovna teritorijalana jedinica lokalne samouprave, koja se obrazuje za jedno ili više naseljenih mesta, a može biti obrazovana i za deo naseljenog mjesta.

Opština ostvaruje svoje nadležnosti na osnovu Ustava, zakona i statuta opštine i ima pravo da se bavi svim pitanjima od lokalnog interesa, osim onih pitanja koja su dodeljena u nadležnost nekom drugom nivou vlasti.

## Poslovi opštine
Poslovi opštine su poslovi samostalne nadležnosti i preneseni poslovi državne uprave.

**Poslovi iz samostalne nadležnosti** opština obuhvataju poslove na planu regulatornih radnji i upravljanja opštinom i poslove pružanja usluga. U poslove regulatornih radnji i upravljanja opštinom spada donošenje razvojnih i drugih planova i programa, budžeta i završnog računa budžeta, upravljanje opštinskom imovinom, obrazovanje opštinske administrativne službe i dr. U poslove pružanja usluga uređenje i obezbeđenje obavljanja komunalnih delatnosti, obavljanje specifičnih usluga u oblasti kulture,
obrazovanja, sporta, zdravstva, socijalne zaštite, turizma, ugostiteljstva, zaštite životne okoline i u drugim oblastima privrede i društvene delatnosti.

**Preneseni poslovi državne uprave** su poslovi koje Republika prenosi na opštinu kad je to po zakonu uz predhodno obavljene konsultacije sa opštinama. Prilikom prenošenja poslova državne uprave na opštine, Republika je dužna opštinama dodeliti i finansijska sredstva i obezbediti druge potrebne uslove za njihovo efikasno izvršavanje.

## Organi opštine
Organi opštine su skupština opštine i predsednik opštine. Novina po novom zakonu je to što lokalna uprava nije poseban opštinski organ, nego je kao deo izvršne funkcije odgovorna predsedniku kao nosiocu izvršne vlasti u opštini i nema poseban subjektivitet koji imaju organi opštine.

## Povezano
* Opštine Srbije
* Istorija opština Srbije
Cina

**Cina** (lat. *Cinna*) je rimski *cognomen* (treće ime), koje su nosile sledeće istorijske osobe:
* Lucije Kornelije Cina (umro 84. st. e.), rimski državnik, pristalica Gaja Marija i protivnik Kornelija Sule;
* Lucije Kornelije Cina Mlađi (umro posle 43. st. e.), sin prethodnog Cine, pretor 44. godine, protivnik Cezarov;
* Gnej Kornelije Cina Veliki, sin prethodnog Cine, konzul 5. godine n. e.;
* Gaj Helvije Cina (umro 44. st. e.), rimski književnik i pripadnik književnog kruga neoterika.
Kantoni Federacije Bosne i Hercegovine

**Kantoni** ili **županije** predstavljaju drugi nivo lokalne autonomije u Federaciji Bosne i Hercegovine. Izraz "županija" uglavnom koriste Hrvati u Federaciji Bosne i Hercegovine.

## Kantoni Federacije Bosne i Hercegovine
Zmaj od Bosne (razvrstavanje)

* Husein-kapetan Gradaščević, također je poznat kao "Zmaj od Bosne"
* Zmaj od Bosne (hronika) - književna hronika Sadika Šehića o Husein-kapetanu Gradaščeviću
* Zmaj od Bosne (sevdalinka)
Lucije Kornelije Cina Mlađi

**Lucije Kornelije Cina** (lat. *Lucius Cornelius Cinna*, umro posle 43. st. e.), nazvan **Mlađi** da bi ga se razlikovalo od njegova oca istoga imena, bio je rimski političar. 

Cina je bio učesnik Lepidovog ustanka (77. godine st. e.). Nakon toga priključio se Kvintu Sertoriju u Hispaniji, a zatim mu je bilo dozvoljeno da se vrati u Rim zajedno sa svim ostalim Lepidovim pristalicama *(Lepidani)*, o čemu je verovatno 70. godine bio donet poseban zakon *(lex Plautia)*. Cinin je povratak dodatno pomogao njegov zet Julije Cezar. Ipak, po Sulinim zakonima još uvek mu je bilo zabranjeno da obavlja javne dužnosti, pa je na položaj pretora došao tek 44. godine st. e., nakon što je 49. godine Cezar vratio puna građanska prava sinovima proskribovanih Rimljana. 

Kao pretor pokazivao je simpatije prema republikanskom uređenju, a nakon što je iskazao svoje odobravanje Cezarovog ubistva bio je napadnut dok je išao ka senatu, ali ga je spasao kasniji trijumvir Marko Emilije Lepid. Kasnije iste godine odbio je da preuzme na upravu provinciju koju mu je ponudio Marko Antonije. Otprilike u to vreme oženio se Pompejevom kćerkom. Proskribovan je 43. godine st. e. i verovatno je ubrzo potom i ubijen.
Opština Priboj

**Opština Priboj**, čije je sedište istoimeni grad, se nalazi u Republici Srbiji, na tromeđi sa Crnom Gorom i BiH.

## Geografija
Opština Priboj se nalazi u jugozapadnoj Srbiji, u šumovitoj oblasti Starog Vlaha, u plodnoj dolini reke Lim. Priboj je smešten na tromeđi Srbije, Crne Gore, Bosne i Hercegovine (odnosno, Republike Srpske), a graniči se sa opštinama: Čajetina, Nova Varoš, Prijepolje, Pljevlja, Čajniče i Rudo.

Priboj zahvata površinu od 552&nbsp;km2.

Opština Priboj ima izrazito planinski karakter, a najniža nadmorska visina je 392 m, dok je najviša 1.500 m.

## Demografija
**Priboj** je grad u Srbiji, na tromeđi između Bosne i Hercegovine, Srbije i Crne Gore. Opština Priboj je imala pre Bosanskog rata 1991. godine oko 35.000 stanovnika. Od toga bili su 62% pravoslavci , 33% muslimani i 5% ostalih veroispovesti. Broj stanovnika po popisu 2002. godine je 19.600 u gradu, i 30.377 u opštini. Srba je u opštini Priboj po poslednjem popisu 22.523 (75 %), Bošnjaka 5.567 (18 %), Muslimana 1.427 (5 %), a ostalih 860 (2 %).
Ejalet Rum

**Vilajet Rum** je osmanlijska provincija u sjevernoj Anadoliji. Provincija Rum je osnovana nakon što je ovu oblast osvojio sultan Bajazit I, tokom 1390-ih. Provobitno, glavni grad provincije je bila Amasja, a kasnije Sivas. Rum je inače staro tursko seldžučko ime za Anadoliju, i označavalo je Rimsko carstvo.

## Povezano
* Rum
Marko Furije Bibakul

**Marko Furije Bibakul** (lat. *Marcus Furius Bibaculus*, rođen oko 100. godine st. e.) bio je rimski pesnik, pripadnik književnog kruga neoterika.

Prema Hijeronimu, Bibakul je rođen 103. st. e. u Kremoni, u Cisalpijskoj Galiji. Svetonije tvrdi da je Bibakul bio učenik Valerija Katona, takođe rođenog u Cisalpijskoj Galiji, koji se stajao na čelu kruga neoterika, te citira dva epigrama u holijmabu koje je Bibakul navodno napisao o Katonu (*Gram*. 11). Tacit ga pominje zajedno s Katulom kao autore zlobnih pesničkih opaski na račun Cezara, koje je ovaj ignorisao (*Ann*. IV, 34, 8). On je verovatno i Furije koga pominje Katul u svojim pesmama (11, 16, 23 i 26). Horacije jednog savremenog pesnika optužuje za bombastičnost (*Sat*. II, 5, 40), a tog pesnika sholije identifikuju kao Furija Bibakula, autora pesme o "galskom ratu", gde se možda radi o *Analima* (*Annales*, u najmanje 11 pevanja) nekog Furija iz koga Makrobije citira nekoliko stihova (*Sat*. VI, 1).

Pošto se neoteriku Furiju Bibakulu, koga pominju Svetonije i Tacit, teško može pripisati autorstvo istorijskog speva, nastala je teorija da su zapravo postojala dva književnika istoga imena, te da je u tom slučaju onaj Bibakul koga pominje Hijeronim epski pesnik, a ne neoterički, što bi se slagalo i sa stanovištem da je neoterik Bibakul, Katulov prijatelj i Katonov učenik, morao biti mlađi nekih dvadeset godina u odnosu na 103. godinu stare ere, koju kao godinu rođenja daje Hijeronim.
Gaj Licinije Kalvo

**Gaj Licinije Macer Kalvo** (lat. *Gaius Licinius Calvus*, rođen 82. godine st. e., umro oko 47. godine st. e.), sin analiste Gaja Licinija Macera, bio je rimski političar, govornik i pesnik, pripadnik književnog kruga neoterika.

U govorništvu je Kalvo, za razliku od Cicerona, bio gorljivi pripadnik aticističkog pravca, ali su mu govori odisali živošću (Sen. *Controv*. VII, 4, 7; Cat. 53). I sam je Ciceron cenio Kalvov talenat i sposobnost (*Fam*, XV, 21, 4; *Brut*. 279), a njegovo se govorničko umeće cenilo još u doba Kvintilijana (*Inst*. X, 1, 115) i Tacita (*Dial*. 18, 21, 25). Kalvo je za sobom ostavio 21 govora, od kojih su najviše bili cenjeni govori protiv Publija Vatinija i od kojih je jedan bio održan 54. godine st. e., kada je Vatinija branio upravo Ciceron.

Kalvo je bio blizak Katulov prijatelj, i kasniji ih pisci često pominju u paru. Dva su pesnika delila iste književn-estetske poglede i pisali u istim književnim žanrovima: Kalvo je napisao epilij *[[Ija (mitologija)|Ija]]*, jednu elegiju povodom smrti njegove voljene Kvintile (koja je možda bila njegova supruga i na koju aludira Katul u pesmi 96), zatim epitalamije i satirične epigrame u različitim metrima, od kojih su neki bili usmereni protiv Cezara (s kojim se ipak posle izmirio, zajedno s Katulom) te protiv Pompeja i Cezarovog prijatelja Tigelija Sarda *(Tigellius Sardus)*.

Ništa od Kalvovih dela nije sačuvano.

## Vanjske veze
* Catullus poems mentioning Calvus
Arnold Gehlen

**Arnold Gehlen** (1904 - 1974) bio je nemački filozof uključujući i filozofiju kulture, imao je fazu filozofije egzistencije i idealizma. Pored toga bio je i antropolog, sociolog, psiholog i teoretičar umetnosti. Malo je studirao i biologiju i fiziku. 

Od 1. maja 1933. godine , zajedno sa ostalima (Hajdeger, Šmit) postaje član Nacionalno-socijalističke Nemačke Radničke Partije. 1933-34 radio je na projektu filozofija nacional socijalizma. Godina 1942. izabran je za predsednika Nemačkog društva filozofa. Već sledeće godine 1943. je moblisan kao SS oficir. Iako se nosio mišlju nacional-socijalizma već 1935.godine odustao je od nje jer je shvatio kuda vodi rasizam i biologizam.

Ghelen je biio klasični nemački konzervativac i za njega misao reda i poretka bilo nešto što mu je najviše odgovaralo. Problem nemačkih konzervativaca za vreme Hitlera bila je oskudna ponuda. Oni su bili ili uz Hitlera, zato što su smatrali da je bolji od liberala i komunista ili protiv njega, pa su bili marginalizovani. Oni koji su bili uz njega kasnije su se masovno razočaravali. Međutim, oni su shvatali razliku između režima i države tako da su i dalje bili lojalni, jer su shvatali da je bi biti protiv nacional-socijalizma ravno biti protiv države, tako da su po pravilu ostajali tu do kraja.

Rasizam je bilo nešto što je njemu bilo strano. Bio je doživotan prijatelj sa Teodorom Adornom koji je bio Jevrejin.

## Izabrana djela
* *Der Mensch. Seine Natur und seine Stellung in der Welt.* (1940) (prevedeno na engleski kao "Man, his nature and place in the world")
* *Urmensch und Spätkultur. Philosophische Ergebnisse und Aussagen.* (1956) 
* *Die Seele im technischen Zeitalter.* (1957) (prevedeno na engleski "Man in the age of technology") 
* *Moral und Hypermoral. Eine pluralistische Ethik.* (1969)
Katon

**Katon** (lat. *Cato*) je rimski *[[cognomen]]*, odnosno treće ime, koje su nosili pripadnici roda *Porcii*, i koje se može odnositi na sledeće istaknute ličnosti u istoriji staroga Rima:
* Katon Stariji (2. vek st. e.), državnik i pisac;
* Marko Porcije Katon Licinijski, sin Katona Starijeg i njegove prve žene Licinije, pravnik;
* Marko Porcije Katon Salonijski, sin Katona Starijeg i njegove druge žene Salonije, rođen 154. st. e., kada je njegov otac bio u 80. godini života;
* Marko Porcije Katon, sin Katona Licinijskog, konzul 118. godine st. e., umro u Africi iste godine;
* Gaj Porcije Katon, takođe sin Katona Licinijskog, konzul 114. godine st. e.
* Marko Porcije Katon, sin Katona Salonijskog i otac Katona Mlađeg, narodni tribun, umro nakon što se kandidovao za položaj pretora;
* Lucije Porcije Katon, sin Katona Salonijskog, konzul 89. godine st. e., ubijen tokom savezničkog rata;
* Katon Mlađi (1. vek st. e.), poznat i kao Utički, protivnik Julija Cezara koji je u Utici izvršio samoubistvo;
* Marko Porcije Katon, sin Katona Mlađeg, poginuo u bici kod Filipa 42. st. e.

Od onih koji nisu pripadali rodu Porcija najznačaniji je:
* Publije Valerije Katon, rimski književnik i pesnik iz 1. veka st. e.
Šimun Kožičić Benja

**Šimun Kožičić Benja** ili **Begna** (lat. *Simon Begnius*, oko 1460–1536) iz Zadra, bio je biskup modruški, govornik i pisac.

## Biografija

Rođen je u uglednoj zadarskoj patricijskoj obitelji Benja - Kožičića, od majke Mlečanke iz ugledne obitelji *Contarini*. Iako su roditelji htjeli da postane vojnik, on se odlučio za svećenički poziv. Nakon školovanja u Zadru i Rimu 1502. godine postaje zadarskim kanonikom i upravitelj crkve Sv. Ivana izvan luke u Zadru.

Modruškim biskupom imenuje ga papa Julije II 1509. godine u vrijeme opće nesigurnosti izazvane porazom hrvatske vojske na Krbavskom polju 1493. godine.

Kožičić je napisao poznato djelo *Psaltir* što je zapravo knjižica-molitvenik u kojoj se nalaze neke osnovne kršćanske molitve, te neki psalmi i druge pjesme za moljenje i pjevanje na misi. Takve su knjižice bile ujedno i početnice iz kojih su pripravnici za svećeničku službu i drugi vjernici učili čitati. Na prvoj stranici Kožičićeva *Psaltira* sasvim na vrhu stranice nalazi se bukvar, tj. popis svih hrvatskih slova napisan hrvatskim glagoljskim pismom. Zatim dolaze molitve *Očenaš*, *Zdravo Marijo* i početak *Vjerovanja apostolskog*.

Na Lateranskom koncilu (1513. i 1516) održao je na latinskom jeziku govore u kojima je izneo teško stanje Hrvatske (*Opustošena Hrvatska*, lat. *De Croatiae desolatione*) i u kojima traži da se povede rat protiv Turaka.

Nakon što su Turci upali u Modruš, Benja odlazi u Rijeku, gdje 1530–1531. godine osniva glagoljsku tiskaru, u kojoj su tiskane knjige hrvatskom, čakavskom redakcijom staroslovenskog jezika, na primer *Misal hrvacki*, *Žitija rimskih arhijerejov i cesarov* (povijesno djelo o rimskim papama i carevima), *Oficij rimski* (molitvenik), *Knjižice krsta* (mali ritual) i *Od bitja redovničkog knjižice* (priručnik o tome kakav treba biti redovnik).

Godine 1532. vratio se u Zadar, gdje je i umiro u ožujku 1536. godine. Sahranjen ju u franjevačkom samostanu Sv. Jeronima u Ugljanu, a njegov je brat Ivan Donat ondje postavio nadgrobni spomenik. Retrospektivni portret biskupa Šimuna Kožičića Benje nalazi se u Narodnom muzeju u Zadru.

### Vanjske veze

* Sveučilišna knjižnica Rijeka
Vekenega

**Vekenega** (Zadar, pol. 11. stoljeća – Zadar, 27. rujna 1111.), iz zadarske patricijske obitelji Madijevaca, Čikina kći i opatica samostana benediktinki sv. Marije u Zadru.

Sa sigurnošću se zna da je opatica Vekenega, predstojnica Benediktinskog samostana sv. Marije, bila svjedokinja vremena dolaska kralja Kolomana na hrvatsko prijestolje i njegova trijumfalnog ulaska u Zadar što se navodi i u njezinu epitafu u samostanskoj vijećnici.

Nakon tragične pogibije svoga muža Dobroslava, ulazi kao redovnica u samostan sv. Marije oko 1072. godine. Vekenega je kao poglavarica i prva Čikina nasljednica na opatskoj stolici znala koristiti velike političke promjene u Hrvatskoj krajem 11. stoljeća, nagovorivši novoga kralja Kolomana da novčano podupre njezinu veliku građevinsku djelatnost na dovršenju trobrodne bazilike 1091. godine i podizanju novih samostanskih objekata. Uz kraljevsku pomoć uspjela je podići samostansku vijećnicu - vjerojatno najljepši presvođeni romanički prostor u Hrvatskoj - i veleban romanički zvonik koji nosi Kolomanovo ime i godinu 1105.

Benediktinski samostan sv. Marije uz kojega je izgrađena nova crkva posvećen je 1091. Godine. Zadarski prior **Drago**, i sam Madijevac, dosuđuje baštinu u korist predstojnice Vekenege, a samostanu dodjeljuje imunitet, tj. oslobađanje od davanja.

U Zadru je 1096. godine održan crkveni sabor i nastaje svečani Evanđelistar opatice Vekenege. Vekenega ga je naručila u skriptoriju samostana sv. Krševana, a danas se čuva u Bodleian Library u Oxfordu. Vekenegin evanđelistar sadrži 196 listova (veličine 285 x 190&nbsp;mm). Tekstualni dio listova veličine je 194 x 97&nbsp;mm, a svaka stranica ima 19 redaka. Tekst je ispisan beneventanskim pismom, koje se u Dalmaciji i Hrvatskoj koristilo od 10. do 13. stoljeća. U njemu je zabilježen dugačak napjev uskrsnog hvalospjeva (*Exultet*), u zaključnom dijelu kojega se spominju bizantski car, zadarski prior, papa, zadarski biskup, a na kraju poimence Vekenega i samostan sv. Marije.

Vekenega je umrla 27. rujna 1111., a 20 latinskih stihova na četiri ploče, koji ukrašavaju njezinu grobnicu u samostanskoj vijećnici (kapitulu) i kojima nepoznati pjesnik slavi Vekenegine zasluge za taj samostan, pravi su biseri domaće latinske poezije, na primer:

:*Oret qui spectat dicens: "In pace quiescat,*
::*corpus ut arca tegat, flatus at alta petat".*

:Onaj što pogleda neka se moli i kaže: "U miru
::tijelo u lijesu da leži, a duh u visine da leti".
Visarion

**Vasilije Visarion** ili **Bazilije Besarion** (grč. Βασίλειος Βησσαρίων, oko 1403–1475), pogrešno nazivan i *Ivan* ili *Jovan* (lat. *Johannes*), bio je jedan od najpoznatijih vizantijskih humanista u Italiji, koji je dao snažan podstrek ponovnom izučavanju antičke književnosti, posebno grčke, u zapadnoj Evropi 15. veka.

Rođen u Trapezuntu, Visarion je bio Pletonov učenik, a 1437. postao je arhiepiskop u Nikeji. Bio je veliki pobornik unije sa zapadnom crkvom, pa je bio i vođa "unijatske" stranke na saboru u Ferari-Firenci. Godine 1439. postao je kardinal i posle toga ostao u Rimu, gde je oko sebe okupljao italijanske humaniste. Nakon pada Carigrada, 1463. godine postao je carigradski latinski patrijarh.

Pored mnogobrojnih teoloških spisa, napisanih većinom u odbranu unije, te govora i pisama, napisao je i jedno delo upereno protiv Georgija Trapezuntskog (koji je zastupao aristotelizam protiv Pletona i Visariona) pod naslovom *Protiv Platonovog kvaritelja* *(In calumniatorem Platonis)*, u kome – slično Tomi Akvinskom, koji je koristio Aristotelova dela, – uvodi Platona u službu hrišćanske vere i dogme. Treba istaći i njegov prevod Aristotelove *Metafizike* na latinski jezik. Visarion je imao najveću zbirku grčkih rukopisa onoga vremena (482 kodeksa), koje je zaveštao crkvi sv. Marka u Veneciji.
Publije Terencije Varon Atacinski

**Publije Terencije Varon Atacinski** (lat. *Publius Terentius Varro Atacinus*, 82–37. st. e.) bio je rimski pesnik, rođen u dolini reke *Atax* u Narbonskoj Galiji, pa mu odatle i nadimak "Atacinski".

O njegovom životu ne zna se ništa osim što Hijeronim u svojoj *Hronici* tvrdi da je Varon u dobi od 35 godina naučio grčki jezik. Prvo Varonovo pesničko delo nesumnjivo je bio *Sekvanski rat* (*Bellum Sequanicum*, oko 55), istorijski ep u Enijevom stilu, koji je opisivao Cezarov rat s Ariovistom 58. godine st. e. Pošto je naučio grčki, preveo je na latinski jezik, zapravo prepevao, ep Apolonija Rođanina i tom prepevu dao naslov *Argonauti* *(Argonautae)*.

Varon je pisao i ljubavne pesme upućene nekoj "Leukadiji" (*Leucadia*, Prop. II, 34, 85; Ovid. *Trist*. II, 439), što je bilo izmišljeno ime koje je odabrao, slično Katulovoj Lezibiji, zato što je asociralo na grčku pesnikinju Sapfu. Ovim pesmama približio se Varon "modernističkom" književnom krugu neoterika, ali stepen te bliskosti nemoguće je utvrditi, s obzirom na to da se ništa od njegovih dela nije sačuvalo osim sasvim neznatnih fragmenata.

Varon je sastavio i dva didaktička dela: *Horografiju* *(Chorographia)*, koja ukazuje na to da je bio upoznat s delom Aleksandra Efeškog, te *Ephemeris* (ovaj naslov je rekonstruisan, pa stoga samo pretpostavljen), pesmu o prognoziranju vremena u kojoj se služio Aratom. Okušao se i u pisanju satira, ali je u tome bio neuspešan (Hor. *Sat*. I, 10, 46).

Pored sasvim neznatnih fragmenata, od Varona nam je sačuvan i jedan epigramski natpis u dva stiha, ali ni tu njegovo autorstvo nije pouzdano niti opšteprihvaćeno:

:*Marmoreo Licinus tumulo iacet, at Cato nullo,	
::*Pompeius parvo: credimus esse deos?''

:Mramorni grob Licinija skriva, Katona baš ništa,
::mali Pompejev je grob: misliš da postoji bog?
Distributeri električne energije

**Distribucija** električne energije podrazumeva isporuku i prenos energije od proizvođača, odnosno postrojenja, do samog potrosača. Zbog nemogućnosti skladištenja veće kolicine električne energije, distribucija cini vazan deo u elektroenergetskom sistemu. Distribucija se odvija preko, najprostije receno, kablova povezanih sa trafostanicama koje regulisu napon. 

Poduzeća koje obavljaju taj zadatak se nazivaju **distributeri električne energije**.
* http://www.energetika.in.rs/sr
Simfonija br. 3 (Beethoven)

**Simfonija br. 3 u E duru ([[opus broj|Op.]] 55)** Ludwiga van Beethovena (poznata kao **Eroica**, italijanski za "herojska") je djelo koje se ponekad smatra početkom muzičkogromantizizma i završetkom Klasične ere.
Emacs

**Emacs** spada u grupu tekstualnih editora (uređivača), i popularan je među programerima i Unix ekspertima. Pošto je napravljen za Unix, može se koristiti i na Linuxu. Originalni Emacs je napisao Richard Stallman, te je izdato mnogo verzija Emacs-a, uključujući i GNU Emacs, XEmacs i druge. U Unix kulturi, često se vode žestoke diskusije o Linux editorima, među kojima su najpopularniji Emacs i Vi.

## Vanjske veze
* Emacs
* xemacs.org
Kernel

**Kernel** je jezgra operacijskog sustava, njegova srž. Ukratko, to je softver koji upravlja pristupom korisničkih programa sistemskom hardveru i softverskim resursima. Ovi resursi se kreću od dobijanja procesorskog vremena, pristupanja memoriji, čitanja i pisanja po diskovima, povezivanja u mreže pa do interakcije s terminalom ili GUI-om (Graphical User Interface). Kernel sve ovo omogućava kontroliranjem i pružanjem pristupa memoriji, procesoru, ulazno/izlaznim uređajima, datotekama na disku i specijalnim servisima za korisničke programe. Kernel se sastoji od nekoliko podsustava: 
# Podsustav za upravljanje procesima 
# Podsustav za upravljanje memorijom 
# Podsustav za upravljanje ulazom/izlazom
# Podsustav za upravljanje fajlovima
Mark Shuttleworth

**Mark Richard Shuttleworth** (rođen 18. septembra 1973) je južnoafrički biznismen. Shuttleworth je rođen u Welkomu u Južnoj Africi. On je ujedno prvi Južnoafrikanac koji je sebi kupio put u svemir. Trenutno živi u Londonu i ima dvojno državljanstvo, južnoafričko i britansko.

Shuttleworth je postao planetarno poznat nakon što je 25. aprila 2002. godine sebi kupio let u svemir, koji je tada platio otprilike 20 miliona američkih dolara. Dva dana kasnije, Soyuz letjelica je došla do Međunarodne svemirske stanice, gdje je proveo 8 dana u eksperimentalnim istraživanjima. Petog maja se vratio na Zemlju. Mark se dvije godine pripremao i proveo 7 mjeseci u Zvjezdanom Gradu, u Moskvi. Shuttleworth je postao Debian programer u ranim 1990im, a 2004 se vratio u svijet Linuxa osnivajući distribuciju Ubuntu Linux, sa svojom kompanijom Canonical Ltd. U 2005 godini osnovao je Ubuntu fondaciju sa početnim kapitalom od 10 miliona dolara.

## Izvori

## Vanjske veze

* Biografija  na Markovoj službenoj stranici 
* Let u svemir Marka Shuttlewortha 
* Mark Shuttleworth odgovara na pitanja u vezi Ubuntua 
* Shuttleworth fondacija
GNOME

**GNOME projekat** je internacionalna težnja da se napravi računarska platforma jednostavna za korištenje od strane programera slobodnog softvera. GNOME je službeni desktop GNU projekta, a naziv je skraćenica od **GNU Network Object Model Environment**.

## Cilj
Prema službenoj web stranici, GNOME projekat nudi dvije stvari: GNOME desktop okruženje, jednostavno i privlačno korisnicima i GNOME programerski tim koji je zadužen za razvijanje samog GNOME okruženja i kreiranje aplikacija. 
GNOME projekat naročito ističe jednostavnost, korisnost i stvari koje "samo rade". Drugi ciljevi projekta su: 
* **Sloboda** - napraviti desktop okruženje koje će uvijek biti besplatno, sa *source* kodom koji je svima dostupan.
* **Lokalizacija** - prevođenje okruženja na razne jezike.
* **Organizacija** - regularni tok izdavanja novih verzija i disciplinirana struktura zajednice.
* **Podrška** - bilo kakav način podrške kompanijama/organizacijama/pojedincima koji koriste GNOME.

## Historija
GNOME projekat su napravili Miguel de Icaza i Federico Mena u augustu 1997. 
### Razvoj u slikama

Datoteka:GNOME-escritorio-1.x.png|GNOME 1 je izašao 3. meseca 1999.
Datoteka:Gnome-2.6-en.png|GNOME 2.6 je šesta podverzija verzije 2, koja datira od 2002. godine
Datoteka:Gnome-2.20-screenshot.png|GNOME 2.20 iz 9. meseca 2007. 
Datoteka:Gnome-2.28.png|GNOME 2.28 iz 9. meseca 2009.


## Vanjske veze
;Službeni linkovi
* GNOME web stranica
* Vodiči za korisnike i ''system'' administratore 
* ''The GNOME Documentation Project'' 
* live.gnome.org – mjesto za programere 
* Integracija blogova GNOME korisnika
* Artwork i teme za desktop
* Izdanja GNOME projekta 

;Ostali linkovi
* GFiles.org  Kolekcija GNOME softvera
* GnomeFiles.org Softver za GNOME
* gnomesupport.org – stranica za podršku korisnicima
* Footnotes – forum
* GNOME Journal – online magazin posvećen GNOME desktopu
* GNOME Look – kolekcija tema i *artwork*-a za GNOME
* GnomeFiles Kolekcija GNOME/Gtk+ softvera
GIMP

**GIMP** (**''G**NU **I**mage **M**anipulation **P**rogram'') je najpopularnija besplatna aplikacija za obradu/stvaranje računarskih slika za Linux operativni sistem, koja je dostupna i kao komercijalna aplikacija. Ovaj program ima jako dobru podršku za razne filtere koji se koriste pri radu sa računarskom grafikom pa je čak po kvaliteti upoređivan i sa Adobe Photoshopom.

GIMP je programiran pod X11-a na UNIX-om, ali je dostupan i za Linux, Microsoft Windows i Mac OS X operativne sisteme.

## Vanjske veze

* Službena web stranica GIMP-a 
* Dokumentacija 
* GIMP Professional Presets Archives  
* HOWTO dokumenti
Server

**Server** ili **poslužitelj** je namjenski računar ili program koji šalje ili prima podatke od jako velikog broja klijenata. Serveri se klasificiraju po namjeni na sljedeće: 
* web server
* datotečni server (*file server*)
* server e-pošte
* server za detektiranje štetnog softvera
* posrednički server (*proxy server*).

Razvoj servera omogućio je razvoj aplikacijskog okruženja i puta klijent-server. U ovom okruženju aplikacija je podijeljena na klijent (obično na računaru) koji prikazuje podatke i djelimično ih obrađuje, dok se server koristi kao glavna okosnica obrade i spremanja podataka koje na zahtjev klijenata nudi.

## Web server

Web server je računar na kojem se nalaze web stranice. Kako je pristup svakom računaru određen portovima (ulazima) koji su predstavljeni brojevima, tako je i pristup web serveru određen portom. Port za pristup web serveru je 80. Svaki server ima IP adresu, tako da kada se neka stranica posjećuje, odnosno neki server, zapravo se posjećuje adresa kao 98.34.65.243:80, gdje broj 80 govori da se radi o web serveru.

## Vanjske veze
* SUN serveri 
* IBM serveri 
* HP serveri 
* Dell serveri 
* Motorola Communications serveri
Veb-server

**Web server** je računar na kojem se nalaze web stranice. Kako je pristup svakom računaru određen portovima (ulazima) koji su predstavljeni brojevima, tako je i pristup web serveru određen portom. Port za pristup web serveru je **80**. Svaki server ima IP adresu, tako da kada se neka stranica posjećuje, odnosno neki server, zapravo se posjećuje adresa kao 98.34.65.243:80, gdje broj 80 govori da se radi o web serveru. 

Prostor na web serveru se može zakupiti kod davaoca (provajdera) usluga hostinga (posluživanja) stranica. Prilikom izrađivanja stranica, da bi one bile dostupne na Internetu, potrebno je da se smjeste na neki web server. 
Web serveri obično dolaze u vidu *clustera* u velikim centrima podataka (). Naravno, moguće je i od običnog računara napraviti web server, no to nije tako dobro rješenje iz nekoliko razloga. Kao prvo, web stranice smještene na serveru moraju biti stalno dostupne, što znači da računar mora biti stalno uključen i spojen na Internet. Također je potrebno imati statičku IP adresu (iako postoje određene "tehnike" za instalaciju servera na računar koji nema statični IP). Web server bi trebao imati stalnu IP adresu, kako bi mogli registrovati domenu i tu domenu usmjeriti na dotični IP. Na taj način posjetitelji ne moraju pamtiti brojeve (IP) servera već samo adresu kao što je **sh.wikipedia.org**.
Synaptic

**Synaptic** јe računarski program koјi predstavlja GTK+ verziјu APT programa za Debian Linux sistem upravljanja paketima. Synaptic se obično koristi na sistemima baziranim na **deb** paketima, ali se može koristiti it na sistemima baziranim na RPM paketima.

Razvoј Synaptica јe finansirala Connectiva, koјa јe tražila od Alfredo Kojime, tadašnjeg zaposlenog, da napiše grafičku verziјu za **APT**, nastavljajući rad koјi јe započet pravljenjem APT RPM verziјe i kasniјe јe Synaptic počeo da se koristi u Connectiva instalacionom procesu. Gustavo Niemeye јe takođe radio na razvoјu, dok јe radio za Connectiva kompaniju. Trenutno projekat održava Michael Vogt.

## Vanjske veze
* Synaptic Package Manager
* Ubuntu howto stranica za Synaptic
OpenOffice.org

**OpenOffice.org** je slobodan programski paket otvorenog koda za uredsko poslovanje. Sadrži program za obradu teksta, program za prezentacije, program za vektorsko crtanje, program za kreiranje baza podataka i tabelarne proračune. Postoje verzije OpenOffice.org-a za razne operativne sisteme: Microsoft Windows, Linux, BSD, Solaris i Mac OS X. Openoffice.org je kompatibilan i predstavlja direktnu konkurenciju Microsoft Office-u. Takođe podržava OpenDocument standard za razmjenu podataka. 
OpenOffice.org drži 14% korporativnog tržista, a službena web stranica je do sada zabilježila preko 60 miliona download-a.
## Komponente
* Writer - program za obradu teksta
* Draw - program za vektorsko crtanje
* Base - program za baze podataka
* Calc - program za tabelarne proračune
* Math - program za pisanje matematičkih formula
* Impress - program za prezentacije

## Vanjske veze

* Službena web stranica
Dinamični aiki jujutsu

**Dinamični aiki djudjucu** (Dynamic Aiki Jujutsu) je borilački sistem nastao na temeljima Daito Ryu Aiki Jujutsua. To je sistem koji pokriva sve distance borenja. Mešavina je starih i modernih pravaca a potpuno jedinstvena i efikasna borbena veština prilagodjena modernim shvatanjima i zahtevima današnjice. Može biti odlična rekreacija, sport ili stvarno efikasna samoodbrana. Principi koji su jedinstveni za ovu veštinu su: pravovremena reakcija, dinamika u izvodjenju tehnike, zadavanje udaraca u vitalna mesta, završna poluga ili završni udarac koji se vežba metodom “tameshiwari“ . U Dynamic Aiki Jujutsu-u se vežbaju: kretanja tela, udarci, poluge, bacanja, čišćenja, gušenja, parterne tehnike, borba sa oružjem i odbrana od naoružanog napadača. Prateći efekti redovnog treniranja su: razvija samopouzdanje i koncentraciju, čini telo jakim i vitalnim, razvija i poboljšava motoriku i koordinaciju. Vežbati mogu svi bez obzira na pol i uzrast.

## Vanjske veze
* Dynamic Aiki Jujutsu Asocijacija Srbije
Ubuntu fondacija

**Ubuntu fondacija** je neprofitna organizacija posvećena podržavanju Ubuntu distribucije.

Osnovana je od strane Canonical Ltd. 1. jula 2005. godine, a osnivanje je oglasio Benjamin Mako Hill. Mark Shuttleworth je ponudio novac za osnivanje u iznosu od 10 miliona dolara da osigura da će organizacija moći raditi. Trenutno je fondacija neaktivna, a Mark Shuttleworh je opisao kao "sredstvo u slučaju nužde" ako bi se nešto dogodilo njemu ili kompaniji Canonical Ltd.

Jedan cilj fondacije je da osigura da Ubuntu ostane podržan produženi period vremena (3 godine za desktop računare i 5 godina za servere, krećući od verzije 6.06). Drugi ciljevi uključuju izdavanje novih verzija distribucije, i održavanje distribucije slobodnom i potpuno besplatnom.

## Vanjske veze
* Novost o otvaranju fondacije
Zlatna palma

**Zlatna palma** (*Palme d'or*) ime je jedne od najprestižnijih filmskih nagrada koja se dodjeljuje na Filmskom festivalu u Cannesu. Nagradu je vijeće organizatora festivala uvelo 1955. godine, preimenovanjem dotadašnje nagrade *Grand Prix du Festival international du film*. (*Grand Prix* kanskog festivala danas se dodjeljuje kao zasebna nagrada, manjeg značaja od Zlatne palme) Danas se Zlatna palma smatra jednom od najcjenjenijih filmskih nagrada filmske industrije, i često se naziva "međunarodni oskar".

Svake godine u svibnju održava se festival na kojem se prezentira 20-ak nominiranih filmova. Žiri, sastavljen svake godine od različitih filmskih ličnosti, odlučuje o dodjeli nagrada za najbolje glumice, glumca, režije, scenarija, velike nagrade žirija te glavne nagrade, Zlatne palme.

Do sada dvaput su Zlatnu palmu osvojili samo Alf Sjöberg, Francis Ford Coppola, Shohei Imamura, Emir Kusturica, Bille August, Michael Haneke te braća Luc i Jean-Pierre Dardenne. Jane Campion je za sada jedina žena koja je ikada osvojila tu nagradu.

## Dobitnici Zlatne palme

## Povezano
* Film
* Filmski festival u Kanu

## Vanjske veze

* Festival-Cannes.com 
* IMDb - popis svih pobjednika
Kanski filmski festival

**Filmski festival u Cannesu** (francuski: *le Festival international du film de Cannes* ili jednostavnije *le Festival de Cannes*) je najprestižniji filmski festival u svijetu. Prvi put je održan od 20. rujna do 5. listopada 1946. u ljetovalištu Cannesu, na jugu Francuske. Od tada festival se održava svake godine u svibnju mjesecu.

Najprestižnija nagrada festivala je Zlatna palma (*Palme d'Or*) koja se dodjeljuje za najbolji film.

## Ostale nagrade
### Dugometražni filmovi
* Grand Prix
* Prix de la mise en scène
* Prix du Jury
* Prix du scénario
* Prix d'interprétation féminine du Festival de Cannes
* Prix d'interprétation masculine du Festival de Cannes
* Prix un certain regard

### Kratkometražni filmovi
* Palme d'Or du Festival de Cannes - court métrage
* Prix du Jury - court métrage

### Ostali
* Camera d'Or – utemeljena 1978.
List

**List** je vegetativni organ biljke koji obavlja asimilacijsku i transpiracijsku funkciju.

## Anatomska građa
U anatomskom pogledu, list nije tako jako diferenciran, kao u morfološkom, ali je još uvijek diferenciraniji i od stabiljke i od korijena.

List se razvija u atmosferi pa se tijekom evolucije najviše diferencirao od svih biljnih vegetativnih organa. Pročavanjem vanjske građe i oblika lista bavi se organografija lista.

List se uvijek nalazi u primarnoj građi, pojava sekundarnih staničja u listu, patološka je pojava.

## Otpadanje lišća
Prema otpadanju lišća, razlikuju se tri skupine biljnih vrsta:
* listopadne vrste- sve svoje lišće odbacuju na kraju svog vegetacijskog razdoblja; npr. hrast kitnjak, hrast lužnjak, bukva, pitomi kesten, poljski jasen i neke vrste četinjača: ariš, metasekvoja i taksodij.
* zimzelene vrste – lišće ne odbacuju na kraju vegetacijskog razdoblja, već ga zadržavaju tijekom zime, sve do novog vegetacijsiog razdoblja, kad neposredno prije pojave novoga lišća otpada staro (npr. kalina, meke paprati i dr.
* vazdazelene vrste- nikada ne odbacuju sve lišće odjednom, ali djelomično u malim količinama odbacuju svake godine; npr. hrast crnika, hrast oštrika, hrast plutnjak, magnolija, mušmulica i velika većina četinjača: jela, smreka, borovi, čempresi, pačempresi, tuje...

## Vrste lišća
* izolateralni tip - nema diferencijacije na gornju i donju stranu lista, jer su listovi postavljeni tako, da su jednako osvijetljeni s obje strane, npr. kod lista perunike
* dorziventralni ili bifacijalni tip- postoji diferencijacija na gornju i donju stranu lista, npr. kod lista bukve
* koncentrični ili ekvifacijalni tip - takav list zove se iglica, npr. iglica crnog bora
## Vanjske veze
Hrast kitnjak

**Kitnjak** () je vrsta bjelogoričnog drveta iz roda hrastova. Narodni nazivi za kitnjak su i ***brdnjak***, ***gorun***, ***beljik***, ***črepinjak***, ***graden***, ***ljutik***.

## Rasprostranjenost
Raste na brežuljkastim i brdskim položajima, Srednje i Južne Europe, te Zapadne Azije. U Hrvatskoj je autohtona vrsta drveća.

## Izgled
Naraste do 40 m u visinu. Debljina debla može biti i 1–3 m prsnog promjera. Kora debla, mnogo je tanja i pliće ispucala nego kod hrasta lužnjaka. Pupovi su smeđi, goli, čunjasto–ušiljeni. Izbojci su goli. Lišće je 8–12&nbsp;cm dugo, obrnuto jajoliko, podjednakih lapova (5-7 pari), s donje strane slabije dlakavo uz srednju žilu. Peteljka je 1-3 cm duga. Plod je žir, kraći i deblji od žira, hrasta lužnjaka, jednolično svjetlo-žućkaste boje. Ima manje raskošnu krošnju nego hrast lužnjak. Ženski cvatovi kod hrasta lužnjaka imaju kratku stapku, dok kod hrasta kitnjaka nemaju stapku, već su sjedeći. Cvate u travnju i svibnju, žirevi se drže 2-5 zajedno.

## Ekološka svojstva
Ne pojavljuje se na vlažnim tlima, slabo na vapnenastoj podlozi, voli kiselo tlo. Njegove šume su u velikoj mjeri iskrčene za potrebe poljoprivrede. Voli svjetlost, na zasjenu je manje osjetljiv od hrasta lužnjaka. Otporan je na prašinu i otrovne plinove. Njegovo drvo je vrlo visoke kvalitete. Uzgaja se u šumama do dobi od 120 godina. To mu je optimalna zrelost. Fiziološka zrelost je i do 1000 godina.
Krošnja

**Krošnja** je onaj dio stabla na kojem rastu iglice ili lišće. Nalazi se između prvih "pravih" grana i vrha stabla. U lišću krošnje, koja čini najteži dio stabla, odvija se fotosinteza koja stablo snabdijeva hranom.

Krošnje su svuda vrlo važni dijelovi životnog okoliša. Tako pticama služe kao mjesto za gnijezda, a vjevericama su izvor hrane. Krošnje stabala u uvijek zelenim kišnim šumama redovno nastanjuju tisuće živih organizama. Gusto obrasle krošnje drveća u tim šumama propuštaju vrlo malo svjetla na tlo i na biljke nižeg rasta, tako da se umjesto na tlu, u tim ekosistemima život "preselio" u krošnje stabala.
Tlo

**Tlo** (***zemljište***) je rahli površinski dio Zemljine kore u što ubrajamo: prah, glinu, pijesak, šljunak, mješavine pijeska, šljunka i praha, pa čak i glina.

Tlo nastaje mehaničkim trošenjem svih vrsta stijena.

Ovisno o vrsti tla, ono može povećavati svoj volumen ili ga smanjivati (ovisno o postotku vode koju sadrži). Tlo je nehomogeno i znatno je deformabilnije (stišljivije) od stijena.

Tla prema vrsti dijelimo na: 
* **koherentna tla** – to su vezana tla: prah, glina, organsko tlo
* **nekoherentna tla** – nevezana tla: šljunak, pijesak i njihove mješavine

U tlo neki svrstavaju još i treset (tj. ugljen, koji se najčešće nalazi u šljuncima, između proslojaka).

Znanost o tlu u građevinarskom smislu može se podjeliti prema područjima izučavanja na dva glavna dijela: mehanika tla i statika tla.

Grana geologije koja se bavi proučavanjem tala zove se pedologija.

## Vanjske veze i literatura

* Soil Survey Staff. (1975) *Soil Taxonomy: A basic system of soil classification for making and interpreting soil surveys.* USDA-SCS Agric. Handb. 436. U.S. Gov. Print. Office. Washington, DC. 
* Soil Survey Division Staff. (1993) *Soil survey manual*. Soil Conservation Service. U.S. Department of Agriculture Handbook 18.
* Logan, W. B., Dirt: The ecstatic skin of the earth. 1995 
* Faulkner, William. Plowman's Folly. New York, Grosset & Dunlap. 1943. 
* Jenny, Hans, Factors of Soil Formation: A System of Quantitative Pedology 1941
* Why Study Soils? 
* Soil notes
*  Photographs of sand boils.
* Oregon State University's Soils  (wiki)
* OpenAg.info's Soil Science Encyclopedia  (wiki)
* European Soil Portal EUSOILS (wiki)
* Soil-Net.com A free schools-age educational site teaching about soil and its importance.
* Soilscapes Viewer a free online viewer of the soils of England and Wales and soils data source.
* Wossac the world soil survey archive and catalogue.
* Geo-technological Research Paper, IIT Kanpur, Dr P P Vitkar - Strip footing on weak clay stabilized with a granular pile http://pubs.nrc-cnrc.gc.ca/cgi-bin/rp/rp2_abst_e?cgj_t78-066_15_ns_nf_cgj4-78
Litosfera

**Litosfera** je vanjski tvrdi kameniti sloj koji seže do dubine 200 km. Ovaj sloj na površini naziva se Zemljina kora. Ispod litosfere do dubine 2.700 km nalazi se plašt ili mantija. U ovom sloju stijene su užarene zbog visokih temperatura koje narastaju do 3.000 stepeni. Ispod plašta do centra Zemlje nalazi se jezgra. Ona je duboka oko 3.400 km i u njoj se nalazi 1/3 ukupne mase Zemlje. Zbog veoma visokih temperatura, koje iznose preko 5.000 stepeni, jezgra Zemlje je užarena.

Postoji 7 velikih ploca i 6 manjih. Ploče se pomiču te dolazi do razmicanja, podvlačenja ili smicanja.
Okeanske i kontinentalne ploče različite su debljine i specifične težine te se pomiču od nekoliko milimetara do nekoliko centimetara godišnje.Litosferne ploče se kreću zbog energije u unutrašnjosti zemlje.

## Reference

## Literatura
*

## Vanjske veye

* Earth's Crust, Lithosphere and Asthenosphere 
* Crust and Lithosphere