open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Skupština u Vizilleu

**Vizilska skupština** održana je 21. jula 1788. godine u francuskom selu Vizilu kao posledica incidenta u Grenoblu, poznatog kao "Dan crepova".

## Historija
Građani Grenobla pobunili su se 7. juna 1788. godine protiv kraljevske vlasti. Skupština koja je održana u Grenoblu bila je samo uvod za opštu uzbunu opštinskih veća Dofineje. Nova skupština zakazana je za 21. jul. Magnat dofinejske privrede, Perijer, ustupio je svoj dvorac nadomak Grenobla, u Vizileu, koga je upravo kupio kako bi u njemu smestio fabriku pamuka. U tom dvorcu se sastala skupština. Ona predstavlja neku vrstu pokrajinskih državnih staleža. Skupštinu je sačinjavalo 50 sveštenika, 165 plemića i 276 predstavnika trećeg staleža. Od 1212 župa koliko ih je brojala pokrajina, bili su prisutni predstavnici svega 194. Zahtevala se obnova parlamenta, ali lišenih njihovih političkih isključivih prava; državni staleži čije je sazivanje bilo zatraženo su "jedini imali neophodnu snagu da se bore protiv despotizma ministara i stanu na kraj pljačkanju državnih finansija". Skupština je proklamovala nužnost nacionalnog jedinstva kako bi se stvorio novi poredak. Većanja Vizilske skupštine su, dakle, imali revolucionarni karakter. Ona predstavlja uvod u Francusku revoluciju.

## Povezano
* Dan crepova
* Državni staleži (1789)

## Izvori
* Albert Soboul; Francuska revolucija, Naprijed, Zagreb (1966)
Teniska zakletva

**Zakletva na teniskom terenu** () je bio ključni događaj u Francuskoj revoluciji. Zakletvu su potpisali 576 od ukupno 577 deputata francuskog trećeg staleža i nekoliko deputata prvog staleža. To se dogodilo za vreme sastanka Generalne skupštine staleža 20. juna 1789. na teniskom terenu blizu Versajske palate. Sastankom su predsedavali Mirabo i opat Sijes. Od 17. juna 1789. ova grupa je počela da sebe naziva: *[[Nacionalna skupština Francuske|Nacionalna skupština]]*,. što je postalo ime vrhovne zakonodavne vlasti u Francuskoj.

Ujutro 20. juna, deputati su zatekli svoje prostorije zaključane i pod stražom. Smatrajući da se možda priprema kraljevski puč, okupili su se na obližnjem zatvorenom teniskom terenu. Tu su dali svečanu zakletvu da će nastaviti sa zasedanjemnm sve dok se ne donese ustav kraljevine.

## Tekst zakletve
*Skupština hitno proglašava:*

*Nacionalna skupština, smatrajući da je pozvana da utvrdi ustav zemlje, da treba da povrati javni red, i da održi istinske principe monarhije; neka ništa ne sprečava njena zasedanja gde god da se zatekne; i, najzad, Nacionalna skupština postoji tamo gde se njeni članovi okupe.*

## Značaj zakletve
Zakletva na teniskom terenu je prvi akt kojim se građanski stalež usprotivio apsolutnoj vlasti Luja XVI. Njihova odlučnost je dovela do toga da kralj popusti ovim zahtevima i da naredi plemstvu i sveštenstvu da se priključe trećem staležu u Narodnoj skupštini.

Ovim proglasom su se članovi Nacionalne skupštine deklarisali kao vrhovna državna vlast. Od ovog momenta, kraljevska vlast je teško mogla da se poziva na istorijsko božansko pravo kraljeva.

## Reference

## Literatura
* 

## Vanjske veze
Death in Paradise (sezona 8)

## Opis
Šiko Amos se pridružila glavnoj postavi na početku sezone. Žozefin Žober je napustila seriju nakon epizode "Preko sinjeg mora (2. deo)".

## Uloge

## Epizode





## Vanjske veze
Honoré-Gabriel Riqueti de Mirabeau

**Onore Gabrijel Rikveti, grof Miraboa** (; 9. mart 1749—2. april 1791.) je bio francuski političar iz perioda Francuske revolucije, jedan od članova Nacionalne ustavotvorne skupštine. 

## Biografija
Onore Mirabo je došao iz plemićke porodice. Njegov otac bio je markiz. Mladi Onore nije voleo svoga oca jer ga je poslao u vojsku da služi kao običan vojnik. Uz saglasnost kralja, Mirabo je bačen u zatvor zbog neposlušnosti. Međutim, uspeo je da se domogne Holandije gde je pobegao zajedno sa svojom ljubavnicom. Nekoliko meseci kasnije je uhapšen i deportovan, zajedno sa ljubavnicom, u Francusku. Iz zatvora je pušten nakon intervencije svog oca. Vratio se u porodičnu kuću gde je pokušao da zasnuje brak. Postao je poznat po svojim govorima i kao veliki polemičar. Učestvuje u Skupštini staleža kao poslanik trećeg staleža. Mirabo je stupio u jakobinski klub, ali se nakon radikalizacije ideja jakobinaca povukao iz njega. Godine 1790. savetuje kralja Luja da pobegne iz Francuske. 

Mirabo se zalaže za slobodu svakog Francuza, ukidanje ropstva u kolonijama, slobodu govora, štampe, protiv je diskriminacije Jevreja i protestanata. Optužen je da teži ka diktaturi. Skupština je 7. novembra 1789. godine donela zakon kojim zabranjuje svojim članovima da postanu ministri. Mirabo je, međutim, bio pristalica ustavne monarhije sa kraljem na čelu izvršne vlasti i pravom veta. Želeo je uspostaviti balans između kraljevske i parlamentarne moći i tako sprečiti dominaciju kralja ili skupštine i moguću tiraniju. Ustav treba biti iznad svih drugih zakona. Jedan je od sastavljača Deklaracije o pravima čoveka i građanina. Mirabo je umro 2. aprila 1791. godine u svojoj kući. Sahranjen je u Panteonu. Njegovi posmrtni ostaci izbačeni su tokom jakobinske diktature (1793) kada je otkriveno da je bio tajni savetnik kralja. 

## Izvori
* Aleksandra Porada: Trybun dla ludu (pol.).
Qu'est-ce que le Tiers-État?

**"Šta je treći stalež?"** () je bio politički pamflet francuskog opata Žozefa Sijesa sa opisom položaja trećeg staleža u periodu poznatom kao "stari režim".

## Historija
Francuski ministar finansija, Žak Neker, uputio je 1788. godine poziv francuskim misliocima da iznesu svoja mišljenja o promenama u francuskoj državi koje trebaju biti izglasane na Skupštini staleža koju je kralj Luj zakazao za maj 1789. godine. Januara 1789. godine francuski mislilac i opat, Žozef Sijes, sastavio je pamflet u kome objašnjava položaj i izlaže zahteve trećeg staleža. On daje definiciju ovog staleža: "Šta je treći stalež? Sve. Šta je do sada bio? Ništa. Šta želi? Da postane nešto". Sijes piše da ostala dva staleža žive na račun trećeg, iako čine manje od 3% ukupnog stanovništva Francuske. Zbog sistema glasanja na skupštinama staleža ustanovljenom u 16. veku, treći stalež nije imao ulogu u donošenju odluka ovog tela. Glasalo se po staležima te su prva dva staleža, koja su zastupala ista gledišta, uvek nadglasavala treći. Sijes je zahtevao da poslanika trećeg staleža (kome je pripadalo gotovo 98% francuskog stanovništva) ima dvostruko više članova u skupštini i da se odluke donose po broju glasova, a ne po staležima. Problemi koje je Sijes izložio u svom pamfletu su jedan od faktora koji je i doveo do izbijanja Revolucije.

## Izvori
* Albert Soboul; Francuska revolucija, Naprijed, Zagreb (1966)
Andrea della Robbia

**Andrea della Robbia** punim imenom *Andrea di Marco di Simone della Robbia* (Firenca, 20. oktobar 1435. - Firenca, 4. august 1525.), bio je firentinski renesansni skulptor, nećak Luce della Robbije. On je nakon ujakove smrti 1482. uspješno nastavio voditi porodičnu bottegu.

## Biografija
Kao i Luca i Andrea je školovan za klesara i skulptora i obradu mramora, ali se prebacio na terakotu koja je bila specijalnost te bottege.

Nastavio je izrađivati polikromne figurativne reljefe u glaziranoj terakoti, često unoseći naturalističke elemente u svoje likove. 
U kasnijim radovima napušta polikromiju, i ograničava se na dvije boje, bijele figure na plavoj pozadini.

Njegovo najpoznatije djelo su 10 medaljona sa figurama polugolih putta (dječica) na fasadi Brunelleschijeve Ospedale degli Innocenti u Firenci (oko 1463.).  Andrein interes za narativnu skulpturu doveo ga je do toga da iz Lukinih reljefa  razvije vlastite velikih dimenzija. Posao je išao jako dobro, tako da Andrejinih reljefa u terakoti ima po brojnim talijanskim crkvama i po muzejima širom svijeta.

Među njima se ističu reljef raspeće za franjevačku crkvu u Verni i oni za Santa Croce u Firenci.

Razvoj njegova stila između 1475. - 1522. relativno se lako da pratiti, uz pomoć niza datiranih ili dokumentiranih djela. 
Brojni manji reljefi postoje u nekoliko verzija (i više komada), jer ih je izrađivala i prodavala Bottega della Robbia.

Nakon negove smrti posao su nastavili njegovi sinovi Giovanni (1469-1529) i Girolamo (1488-1566), koji je jedno vrijeme radio djelovao u Francuskoj.

## Reference

## Vanjske veze

* ''Andrea della Robbia''
Luca della Robbia

**Luca della Robbia** punim imenom *Simone di Marco della Robbia* (Firenca, 1399./1400. - Firenca, 10. februar 1482.), bio je skulptor jedan od pionira firentinske 
renesanse, poznat i kao osnivač porodične bottege, poznate po proizvodnji djela od emajlirane terakote.

## Biografija

Za skulptora se školovao u bottegi Lorenza Ghibertija. Pod njegovim utjecajem u duhu antičke skulptura stvarao je smirena i harmonična djela.

Prije nego što je razvio proces izrade reljefa u terakoti koji se danas vezuje uz ime della Robbia, Luca se isprva bavio klesanjem u mramoru. Svoje najpoznatije djelo **Cantoriju** (pjevačku galeriju) počeo je klesati 1431. Ona se orginalno nalazila iznad portala sjeverne sakristije Firentinske katedrale. 
Od tamo je skinuta 1688. i spremljena u muzej Firentinske katedrale. Cantorija je kompozija od 10 figuralnih reljefa; dvije grupe dječaka pjevača, plesača i djece koja sviraju na različitim Muzičkim instrumentima. Ti reljefi svoju popularnost duguju naturalizmu i dječjoj nevinosti.

Za zvonik katedrale isklesao je od 1437.-39. pet alegorijskih kompozicija slobodnih vještina

Od ostalih djela u mramoru treba spomenuti tabernakul isklesan 1441. za kapelu sv.Luke u firentinskoj bolnici Santa Maria Nuova i 
grobnicu Benozza Federighija, biskupa Fiesola (1454-57).

Prvo dokumentirano djelo koje je potpunosti izveo u polikromnoj emajliranoj terakoti je luneta sa motivom uskrsnuća na portalu sjeverne sakristije Firentinske katedrale (1442.-45). Nakon uskrsnuća dekorirao je i južni portal sakristije motivom uspenja, daleko širim spektrom boja. Njegov suvremenik, pisac Giorgio Vasari saznao je nešto o njegovoj tajnoj glazuri kojom je premazivao svoje skulpture od terakote, ona se po njemu sastojala se od mješavine kositra, olovonih oksida, antimona i nekih drugih minerala.

Od brojnih dekorativnih emajliranih terakota koje je izveo Luca della Robbia, među najvažnijima su medaljoni sa likovima apostola za brunelleschijevu Kapelu Pazzi u Firenci (nakon 1443) i reljefi za svod michelozzeove *[[kapela|Kapele]] raspeća* u Bazilici San Miniata al Monte (Firenca oko 1448.) i luneta iznad portala u urbinskoj crkvi San Domenico (oko 1449.).

Posljednje veliko djelo Lukino djelo u terakoti je oltarna pregrada za biskupsku palaču u Pescii koju je izveo nakon 1472.

Brojna djela Luce della Robbije nalaze se izvan Italije.

## Reference

## Vanjske veze

* ''Luca della Robbia''
Bitka kod Ponts-de-Céa (1793)

**Bitka kod Ponts-de-Céa** se odigrala od 26. do 28. jula 1793. godine na zapadu Francuske za vrijeme Rata u Vandeji između vandejskih kontrarevolucionarnih pobunjenika na jednoj, i snaga republikanske vlade na drugoj strani. Do nje je došlo kada je pobunjenička vojska pod zapovjedništvom Charlesa d'Autichampa 26. jula napala Les Ponts-de-Cé, republikansko uporište na rijeci Loire. Garnizon koji je brojao oko 300 ljudi se pred napadačima, kojih je bilo oko 5000 ljudi, povukao bez borbe; nekoliko bataljona pod zapovjedništvom potpukovnika Bourgeoisa se pokušalo organizirati za obranu, ali su i oni na kraju prisiljeni na povlačenje preko Loire. Bourgeois u zbrci sa sobom nije poveo suprugu, a ona se, ne želeći živa pasti u ruke vandejskih pobunjenika, sa djetetom bacila sa stijene u rijeku. Bourgeois je dva dana kasnije organizirao kontranapad, ali je on odbijen. Iako su pobunjenici pobijedili, nisku iskoristili tu pobjedu jer su, iscrpljeni borbama, brzo napustili  Les Ponts-de-Cé pred dolaskom republikanskih pojačanja.

## Literatura
* ,  p.&nbsp;193.
Druga bitka kod Luçona

**Druga bitka kod Luçona** se odigrala 30. jula 1793. godine na zapadu Francuske za vrijeme Vandejskog rata između snaga republikanske vlade pod zapovjedništvom generala Augustina Tuncqa na jednoj, i vandejskih kontrarevolucionarnih pobunjenika na drugoj strani. Do nje je došlo mjesec dana nakon Prve bitka kod Luçona u kojoj republikanski general Sandoz porazio pobunjeničku *Armiju centra*. Tuncq, koji je bio zamijenio Sandoza, je 25. jula iz svog uporišta u Luçonu sa oko 1500 ljudi izvršio noćni prepad na mjesto Saint-Philbert-du-Pont-Charrault; u njemu su pobunjenici razbijeni, a njihov vođa Charles Sapinaud de La Verrie poginuo. Tuncq je ubrzo nakon toga zauzeo važno pobunjeničko uporište Chantonnay. Preživjeli pobunjenički vođa Charles de Royrand se za pomoć obratio pobunjenicima iz drugih dijelova Vandeje i ona je stigla tako da su pobunjeničke snage narasle na oko 15.000 ljudi. Tuncq se pred njima povukao iz Chantonnaya, a potom im se suprotstavio pred Luçonom sa oko 2400 ljudi. Na samom početku bitke su republikanske linije bile uzdrmane pod vatrom pobunjeničke artiljerije; Tuncq je na to reagirao odlučivši povući lijevo krilo, odnosno omogućiti odgovor vlastite artiljerije i konjice. Taj je manevar od strane pobunjenika protumačen kao početak protivnapada, te se u njihovim redovima iznenada proširila panika i nastalo sveopće rasulo. Tuncq je naredio opći kontranapad, ali su se pobunjenici uspjeli sačuvati od opće katastrofe zaslugom konjice pod vodstvom princa Talmonta.

## Literatura
* Charles-Louis Chassin, *La Vendée Patriote (1793-1800)*, Tome II, édition Paul Dupont, 1893-1895, p.&nbsp;421-426.
* Jean Tabeur, *Paris contre la Province, les guerres de l'Ouest*, éditions Economica, 2008, p.&nbsp;115-116.
* Yves Gras, *La Guerre de Vendée*, éditions Economica, 1994, p.&nbsp;56-57.

## Vanjske veze
*   Ernest Colon : Cartes de lieux de batailles durant la guerre de Vendée
Charles Sapinaud de La Verrie

**Louis Célestin Sapinaud**, vitez i gospodar La Verrieja, osnosno **Vitez de La Verrie** (; 6. novembar 1738 - 25. jul 1793) bio je francuski plemić i vojskovođa, koji je zapovijedao kontrarevolucionarnim pobunjeničkim snagama za vrijeme Rata u Vandeji.

Rođen je u uglednoj plemićkoj porodici de Sapinaud de la Rairie iz pokrajine Poitou; njegov rođak Charles Sapinaud de La Rairie je bio jedan od najistaknutijih vođa vandejskih ustanika. Prije Revolucije je nekoliko godina služio u elitnoj kraljevskoj gardi. Kao i brojni aristokrati, neprijateljski se odnosio prema Revoluciji, tokom koje će brojni članovi njegove porodice biti pogubljeni od strane republikanaca.

Nakon što je u Vandeji izbio spontani seljački ustanak protiv regrutacije za Rat Prve koalicije, pobunjeni seljaci su sjeverno od Chantonnaya 12. marta 1793. izvikali La Verrieja za svog vođu. Le Varrie, koji je zapovijedao *Armijom Centra*, se iskazao kao relativno sposoban zapovjednik u prvim borbama sa republikanskim snagama, ali je u ljeto poražen u Prvoj bitci kod Luçona. Nepunih mjesec dana kasnije je poginuo u noćnom prepadu republikanaca koji je predstavljao uvod u Drugu bitku kod Luçona.
Landwasser

**Landwasser** je rijeka na istoku Švicarske duga 30 km, pritoka rijeke Albula.

## Karakteristike

Landwasser se formira sjeverno od Davosa u njegovom predgrađu Davos Dorf (Kanton Graubünden), sutokom četiri potoka Flüelabach, Schiabach, Dorfbach i Dischmabach. Od tamo teče prema jugozapadu do ušća u Albulu (pritoka Rajne), kod sela Alvaneu.

Dobrim dijelom riječne kotline prolazi Raetinska pruga, pa je na više mjesta premošćena vijaduktima.

Najimpresivniji među njima je onaj između Thusisa i St. Moritza, spektakularna građevina, koja je također pomogla da se Raetinsku prugu u julu 2008. uvrsti na UNESCO-vu Listu mjesta svjetske baštine u Evropi.

## Reference

## Vanjske veze

* ''Landwasser''
Univerzitet Nazarbajev

**Univerzitet Nazarbajev** (kazaški: Назарбаев Университеті, , , ) je prestižni, u formalno-pravnom smislu autonomni istraživački univerzitet u Nursultanu u Kazahstanu. Institucija je 2010. godine osnovana kao rezultat snažne lične inicijative dugogodišnjeg, bivšeg predsednika Kazahstana Nursultana Nazarbajeva. Predavanja na univerzitetu održavaju se na engleskom jeziku, a veliki deo administrativnog osoblja i profesora su strani državljani. Prosečno, na 85 prijavljenih, samo se 10 kandidata prima na osnovne studije koji su besplatni za sve primljene studente i na kojima studenti sa visokim prosekom primaju i stipendije. Na 9 studenata na univerzitetu u proseku dolazi po 1 profesor.

Univerzitet je osnovan kao ogledni primer sa zadatkom da promoviše Kazahstan kao destinaciju za visoko obrazovanje. Institucija nastoji da kombiniše nacionalne prakse visokog obrazovanja sa najboljim primerima iz ostatka sveta.

## Galerija

Nazarbaev University Astana.JPG|Centralni koridor
Nazarbaev University.jpg|Laboratorija
There are computer scientists too.jpg|Studentski dom
Visita a la Universidad de Nazarbayev (14551368446).jpg|Poseta ekvadorske delegacije


## Povezano
* Lista univerziteta u Kazahstanu

## Vanjske veze

* nu.edu.kz
Arco dei Gavi

**Arco dei Gavi** (prevedeno *[[Slavoluk]] Gavija *) je spomenik rimske arhitekture u srcu Verone, pored današnje ulice Corso Cavour i rijeke Adige, udaljen 400 metara od Veronske arene.

## Historija
Građen je od kraja vladavine Augusta do početka vladavine Tiberija, dovršen je dakle početkom 1. vijeka, izvan tadašnjih bedema, na početku Vie Postumia koju su na tom dijelu zvali Via Sacra.

Ono što je neobično i gotovo jedinsteno kod tog slavoluka, je da je podignut u počast moćne porodice Gavi jer su se slavoluci najčešće podizali da obilježe vojničke ili neke državničke uspjehe. Slavoluk je u svojim nišama imao skulpture članova njegove porodice i ploču sa natpisom Lucius *Vitruvius Libertus Architectus*, što je bilo ime arhitekta koji ga je projektirao. Slavoluk je potpuno rastavljen 1805. po naredbi Napoleona koji je smatrao da blokira prolaz njegovih trupa, no rekonstruiran je 1932. godine.

## Reference

## Vanjske veze
 
* ''Arch of Gavi, Verona''
Bitka kod Vihiersa

**Bitka kod [[Vihiers]]a** se odigrala 18. jula 1793. godine na zapadu Francuske za vrijeme Rata u Vendéeu između vandejskih kontrarevolucionarnih pobunjenika na jednoj, i snaga republikanske vlade na drugoj strani. Do nje je došlo nekoliko dana nakon što je republikanski general Jacques Marguerite Pilotte de La Barollière porazio pobunjenike u bitci kod Martigné-Brianda i zaposjeo mjesto Vihiers; taj uspjeh, međutim, nije iskorišten jer je njegova prethodnica, poslana da zauzme Coron, naišla na oko 600 Švicaraca i Nijemaca, bivših pripadnika kraljevske vojske koji su se pod vodstvom barona Kellera borili na strani pobunjenika. Zbog toga je Coron ostao u rukama pobunjenika, i u njemu su se brzo počele prikupljati u prethodnoj bitci raspršene snage, koje su sa vremenom narasle na 10.000 ljudi. Pobunjenici, međutim, nisu napali Vihiers još nekoliko dana, s obzirom da je njihov vrhovni vođa (*generalissimo*) Jacques Cathelineau 14. jula bio umro od rana zadobivenih u bitci kod Nantesa, pa je trebalo vremena da se izabere novi viđa. Lokalni katolički svećenik opat Bernier je predložio da zapovijedanje vojskom privremeno preuzmu Henri Forestier i Piron de La Varenne. Pobunjenici su Vihiers napali 18. jula oko podneva. Pobunjenici su brzo nadvladali republikance i ušli u grad, pri čemu republikanci uopće nisu pružili neki naročiti otpor. Posebno je to bio slučaj sa jedinicama pariških dobrovoljaca koje je vodio revolucionarni veteran Antoine Santerre - one su sa bojišta pobjgele bez borbe, a Santerre je, prema predaji, nastojeći što prije pobjeći, svog konja natjerao da preskoči zid visok pet stopa; taj je događaj bio maksimalno iskorišten od pobunjeničke propagande i velikim dijelom okončao Santerreovu vojničku karijeru. Republikanske snage su se povukle prema Saumuru.

## Izvori

## Literatura
* Yves Gras, *La Guerre de Vendée*, éditions Economica, 1994, p.&nbsp;56.
* Jean Tabeur, *Paris contre la Province, les guerres de l'Ouest*, éditions Economica, 2008, p.&nbsp;112-113.
* , p.&nbsp;354. lire tekst na portalu gallica

## Vanjske veze
*   Ernest Colon : Cartes de lieux de batailles durant la guerre de Vendée
Antoine Joseph Santerre

**Antoine-Joseph Santerre** (16. mart 1752 - 6. februar 1809) bio je francuski vojskovođa, najpoznatiji po ulozi koju je kao zapovjednik pariške Nacionalne garde i  strastveni republikanac imao u najvažnijim događajima Francuske revolucije.

Rodio se u porodici relativno imućnih vlasnika pivovare, koju je godine 1770. naslijedio nakon smrti roditelja. Iskazao se kao sposoban poslovan čovjek, ali još više kao filantrop te steako popularnost među masama siromašnih Parižana. Zbog toga je u burnim događajima pred Revoluciju godine 1789. izabran za zapovjednika Nacionalne garde. Na tom je mjestu 14. jula vodio juriš na Bastilju, a nakon masakra na Marsovim poljima 1791. godine je neko vrijeme bio izdan nalog za njegovim hapšenjem. U ljeto 1792. godine je sudjelovao u napadu na kraljevski dvorac Tuilleries prilikom koga je masakrirana kraljeva Švicarska garda, a sam Louis XVI zarobljen. Santerre je od strane revolucionara bio zadužen za njegovo čuvanje, a lično je nadgledao i njegovo pogubljenje na giljotini; prema nekim navodima je upravo on zapovijedio bubnjanje kako mase ne bi mogle čuti kraljev govor, iako će Santerreova porodica to osporavati. Nekoliko mjeseci kasnije, Santerre je poslan u Vandeju kako bi sudjelovao u gušenju kontrarevolucionarnog ustanka; tokom kampanje je sudjelovao u borbama promjenjivog ishoda, sve do poraza u Drugoj bitci kod Corona nakon koje je u septembru 1793. godine opozvan u Pariz i uhapšen. Njegovom hapšenju je pridonijela nepopularnost među ljudstvom, koje mu je zamjeralo navodni kukavičluk i sklonost luksuzu. Santerre je uspio preživjeti jakobinsku strahovladu te je 1794. godine pušten i ponovno dobio čin divizijskog generala, ali više nije sudjelovao u nijednoj kampanji. Nakon što je godine 1800. izašao iz vojske, ponovno se posvetio pivarstvu, ali u tome više nije imao uspjeha, te je umro u siromaštvu.

## Vanjske veze
Naša Gospa od Suyape

**Naša Gospa od Suyape** (španjolski: * Nuestra Señora de Suyapa*), znana i kao **Djevica od Suyape** (španjolski: *Virgen de Suyapa*) je jedna od titula djevice Marije, majke Isusa Krista. U praktičnom smislu, radi se o cedrenoj statui veličine oko 6 cm iz XVIII. vijeka, koju su pronašli radnik po imenu Alejandro Colindres i osmogodišnji dječak u njegovoj pratnji. Naša Gospa od Suyape je najvažniji vjerski simbol Hondurasa te je povod mnogih hodočašća u tu zemlju. 

Statua se danas čuva u bazilici u Suyapi, predgrađu Tegucigalpe, a tokom veljače se tradicionalno "seli" po raznim lokacijama u zemlji. Na dan njezine komemoracije, 3. veljače, brojni hodočasnici iz Centralne Amerike dolaze u Honduras kako bi joj odali počast. Kroz historiju, statua je u dva navrata bila ukradena, ali i uspješno povraćena. 

Gospa od Suyape je zaštitnica Hondurasa.
Adalbert Lauppert

**Adalbert Lauppert - Peharnik** (Zagreb, 1820. – Graz, 1903.) hrvatski je vojni časnik, slikar, grafičar i ilustrator, o kojem je poznato relativno malo.

## Biografija
Rodio se u Zagrebu 1820. godine, gdje je završio humaniora na Akademiji.

Godine 1838. služi kao kadet u Varaždinsko-križevačkoj krajiškoj pukovniji.

Pohađa i vojničku školu u Bjelovaru.

1843. premješten je u Četvrtu slunjsku krajišku pukovniju. 
U to vrijeme nastaje djelo po kojem je najpoznatiji: litografske ilustracije za knjigu basni Ignjatija Čivića Rohrskog „Basne i kratke pripoviesti od različitih klasičnih spisateljah“, tiskane u Karlovcu 1844. 
Radi se o crtežima za naslovnice četiriju knjiga (svazaka) Čivićeve originalne, kapitalne zbirke, te još 16 ilustracija samih basni. 
Lauppertovi prikazi su dani u slobodnom prostoru, u kojem "lebde", što je običaj još od rokokoa. Otisnuti su na posebnim listovima, te su zato često bili vađeni iz knjiga, pa stoga od svega nekoliko sačuvanih primjeraka knjige, niti jedan nema sve ilustracije. 
Same litografije otisnute su u Beču, u tada poznatom "Kamenorezu M. Trentsenskog". 
U osmišljanju svojih ilustracija, Lauppert se izgleda najviše oslanjao na znamenite Grandvilleove ilustracije Jean de La Fontainevoih Basni, izdane 1838.

Josip Bratulić navodi da je Čivićeva knjiga s Lauppertovim ilustracijama "prva hrvatska sustavno ilustrirana knjiga", misleći tu vjerojatno na one od 19. st. do danas. Stoga ne čudi da su o njoj pisali: Artur Schneider (1929.), Olga Maruševski (1975. i 1988.) i Marija Vrbetić (1988.).

Godine 1848. Lauppert sa Slunjskom pukovnijom sudjeluje u brojnim vojnim pohodima i bitkama u Italiji, a iste godine sudjeluje i u znamenitom proboju hrvatske vojske kod Legrada.

U Zagrebu u vojnom štabu kao major 1865. obnaša čast krilnog banova poručnika.

Umirovljen je 1878., a umro 1903. u Grazu.
## Lauppertove ilustracije za naslovnice pojedinih svezaka Čivićeve knjige

File:Lauppert 3.jpg
File:Lauppert 4.jpg
File:Lauppert 5.jpg
File:Lauppert 6.jpg


## Lauppertove ilustracije basni prvog sveska Čivićeve knjige

File:Lauppert 1-1.jpg
File:Lauppert 1-2.jpg
File:Lauppert 1-3.jpg
File:Lauppert 1-4.jpg
File:Lauppert 1-5.jpg


## Literatura
*Josip Bratulić: Pogovor, u: Ignjatije Čivić Rohrski: Basne i kratke pripoviesti od različitih klasičnih spisateljah, Karlovac, 1811., pretisak iz 2003., str. VII-VIII
Bitka za dvorac d'Aux

**Bitka za zamak d'Aux** se odigrala 10. augusta 1793. godine na zapadu Francuske za vrijeme rata u Vendéeu između vandejskih kontrarevolucionarnih pobunjenika na jednoj, i snaga republikanske vlade na drugoj strani. Do nje je došlo kada je pobunjenički vođa La Cathelinière pokušao zauzeti zamak d'Aux u mjestu La Montagne. Zamak je branio republikanski garnizon, koji je napadače uspio odbiti artiljerijskom vatrom, pri čemu je La Cathelinière ranjen.

## Literatura
* , p.&nbsp;33. * Tekst na Google Books
* , p.&nbsp;35-36.
* , p.&nbsp;195.

### Izvori
Državni udar u Hondurasu 1975.

**Državni udar** od **[[22. travnja]] [[1975.]]** godine doveo je do svrgavanja vojne diktature Oswalda Lópeza Arellana od strane njegovog kolege, generala Juana Alberta Melgara Castra. Za razliku od puča iz 1963. godine, kada je vojska svrgnula demokratsku vlast, ovdje nije došlo do smjene vlasti u tom smislu, već je vojska zadržala kontrolu, ali s promjenom na čelnoj poziciji.

Direktan povod za puč bila je afera znana kao "Bananagate", u sklopu koje su američki poduzetnici dali predsjedniku Arellanu $1,250,000 mita (uz obećanih dodatnih $1,250,000) da snizi državni porez na izvoz banana s 50¢ na 25¢, čime je United Fruit Company uštedjela $7,500,000 na porezima. Iako američki zakoni tada nisu inkriminirali mito stranih dužnosnika, bilo je ilegalno tajiti te podatke od dioničara. S obzirom da su ovi Arellanovi potezi nanijeli enormne gubitke honduraškom gospodarstvu, kada se saznalo za mito, Arellano je svrgnut s vlasti, a ubrzo je došlo do nacionalizacije američkih željeznica u Hondurasu te značajnog oduzimanja zemljišta američkim kompanijama.
Veliki strah

**Veliki strah** (francuski: la Grande Peur) je termin kojim se označava panika francuskog stanovništva na početku Francuske revolucije. Trajao je od 17. jula do 3. avgusta 1789. godine. Izazvan je neosnovanim glasinama o "aristokratskoj zaveri". Okončan je sednicom Ustavotvorne skupštine na kojoj je ukinut feudalni poredak u Francuskoj (3. avgust).

## Uvod
Nakon uspostavljanja Nacionalne ustavotvorne skupštine (9. jul), kralj i aristokratija odlučili su da pribegnu sili. Okupili su vojsku od 20.000 ljudi koja je opkolila Pariz i Versaj. Dvor je nameravao da vojskom rastera skupštinu. Narodne mase bile su budne. Ekonomska kriza doprinela je mobilizaciji snaga. Žetva 1788. godine bila je loša, a već avgusta počinje rast cene hleba. Nerodna godina bila je i sledeća, 1789. Narod krivi ubirače desetina i velikaše koji ubiru u naturi, kao i trgovce koji spekulišu žitom. Jedna od kraljevih mera bilo je i otpuštanje Nekera koji je podržavao zahteve trećeg staleža. Učinak je bio katastrofalan. Birači trećeg staleža ustanovili Stalni komitet koji je odredio 200 ljudi koji su mogli nositi oružje i činili su parisku miliciju kojom su se branili. Masa se ponovo diže 13. jula. Sledećeg dana zauzela je Invalidski dom odakle je uzela 32.000 pušaka sa kojima je krenula na Bastilju, tvrđavu koja je predstavljala simbol apsolutizma. Branilo ju je 80 invalida i 30 Švajcaraca. Zanatlije su dovukle pet topova te je guverner naredio predaju. Most je spušten, a narod je navalio i rastavio ju je ciglu po ciglu. Dan pada Bastilje, 14. jul, slavi se u Francuskoj kao dan republike. La Fajet je 1790. godine poslao ključeve Bastilje u Ameriku, predsedniku Džordžu Vašingtonu.

## Strah
Kralj je popustio i naredio povlačenje trupa. Pariska buržoazija preuzima upravu nad prestonicom. Stalni komitet postaje Pariska komuna. Pariska policija postala je Nacionalna garda na čelu sa La Fajetom. Ugrožena aristokratska stranka odlučila se na emigraciju. Prvi emigranti beže u Nizozemsku (grof Artoa i knez Kondea). Vest o padu Bastilje poznata je u svim krajevima Francuske do 19. jula. U narednih mesec dana dolazi do revolucija u svim većim gradovima. Stare uprave su ograničavane ili ukidane. Nestaje centralizma, kraljevska vlast nestaje. Obustavljeno je ubiranje poreza. Povlačenje aristokrata stvara neosnovan strah od „aristokratske zavere“ koji podstiče i pobune na selima. Seljaci, pod uticajem preuveličane i iskrivljene slike o pobuni, naoružavaju se kosama, vilama i lovačkim puškama i napadaju plemićke dvorce. Ubrzo izbijaju razlike između buržoazije i seljaštva. Buržoazija, koja kao i plemstvo, ima vlastelinstva, oseća da su seljačkim ustancima ugroženi njeni interesi te oružjem guši pobune. To nije dovelo u pitanje rezultate „panike“. Feudalni sistem nije mogao opstati posle julskih seljačkih ustanaka.

## Literatura
* Albert Soboul; Francuska revolucija, Naprijed, Zagreb (1966)
Bitka kod La Roche-sur-Yona (1793)

**Prva bitka kod La Roche-sur-Yona** se odigrala 26. augusta 1793. godine na zapadu Francuske za vrijeme Rata u Vendéeu između vandejskih kontrarevolucionarnih pobunjenika na jednoj, i snaga republikanske vlade na drugoj strani. Do njk je došlo kada su pobunjenici napali grad La Roche-sur-Yon koji je branio republikanski garnizon pod generalom Misezkowskim. Pobunjenici su napali u tri kolone, iz pravca La Mothe-Achard na sjeveru, Poiré-sur-Vie na istoku i Essarts na zapadu. Međutim, nakon samo pola sata borbe su pobunjenici odbijeni kada su republikanski vojnici na njih poduzeli juriš sa bajunetima..

## Izvori

## Literatura
* , p.&nbsp;560. Tekst na Google Books.
* , p.&nbsp;72-73. tekst na Google Books
* , p.&nbsp;195.
Marš na Versailles

**Marš na Versaj** ili **Oktobarski marš** važan je događaj Francuske revolucije. Odigrao se 5. oktobra 1789. godine i pokazao je da i žene, pripadnice radničke klase, mogu promeniti tok istorije.

## Marš

Misao o tome da bi bilo dobro dovesti kralja u Pariz kako bi lakše pratili revolucionarne spletke dvora, pojavila se kod revolucionara još od samog početka Revolucije. Dana 5. oktobra krenula je ogromna gomila iz Pariza ka Versaju. Uglavnom su je činile žene. Došavši tamo gladne, mokre do gole kože od kiše koja je padala, tražile su samo hleba. Kralj je bio u lovu. Narednog, 6. oktobra, gomila je prodrla u dvor kroz jedna vrata koja su ostala bez straže i upala u sobu Marije Antoanete. Kada se kralj pojavio na balkonu, dočekali su ga povici: „Kralj u Pariz“. Luj XVI morao se pokoriti i, praćen gomilom naroda, otići u Pariz.

## Povezano
* Francuska revolucija

## Izvori
* Istorija Novog veka - J. V. Tarle (56. strana)

## Vanjske veze
Masakr na Marsovim poljima

**Masakr na Marsovim poljima** () naziv je za masakr koga su 17. jula 1791. godine izvršili pripadnici Nacionalne garde. Jedan je od značajnih događaja Francuske revolucije. Do masakra je došlo kada je komandant Nacionalne garde, Markiz de Lafajet, naredio svojim vojnicima da pucaju na masu kordiljera, predvođenu Dantonom i Dimulenom, koja se okupila radi potpisivanja peticije kojom bi se kralj Luj XVI uklonio sa prestola.

## Uvod

Iako je prividno prihvatio revoluciju, Luj se spremao na beg. Kraljev beg pripremio je grof Aksel de Fersen, Šveđanin i prijatelj Marije Antoanete. Luj je sa porodicom napustio Tiljeri 20. juna 1791. godine, preobučen u sobara. Ukrcao se u posebno izrađenu kočiju i za dva dana je stigao u Varen, grad na granici sa Nemačkom. Zaustavio se na stanici predviđenoj za razmenu konja. Prepoznao ga je sin upravnika postaje. Uostalom, kralj se uopšte nije skrivao misleći da će njegova pojava izazvati poštovanje. Međutim, upravnik postaje zakrčio je most, a seljaci su opkolili kočiju i prisilili je da se vrati. Kralj se 25. juna vratio u Pariz. Ušao je kroz kordon vojnika u mrtvoj tišini.

## Masakr
Kordiljeri zahtevaju od Ustavotvorne skupštine da proglasi republiku. Skupština je smislila priču o otmici kralja. Luj je oslobođen optužbi uprkos Robespjerovim protestima. Skupština je donela odluku kojom Luj ostaje kralj ustavne monarhije. Peticiju je sastavio žirondinac Žak Pjer Briso. Na Marsovim poljima okupilo se 17. jula 1791. godine više od 50.000 ljudi. Oko 6000 njih je potpisalo peticiju. Gradonačelnik Pariza proglasio je vanredno stanje. To je Lafajetu dalo opravdanje da izda naređenje Nacionalnoj gardi da puca na masu koju su predvodili Žorž Danton i Kamij Dimulen. Gomila je bacala kamenje na Nacionalnu gardu. Nakon pucnjeva upozorenja, Garda je otvorila vatru direktno na masu. Tačan broj mrtvih i ranjenih nije poznat. Procene se kreću od desetak do pedeset mrtvih.

## Posledice
Buržoazija, jedinstvena do 1791. godine, raspala se posle Varena. U skupštini su i dalje svi poslanici pripadali buržoaziji. Desnica je imala 264 poslanika koji su pripadali fejantincima. Oni su bili i protiv demokrata; tražili su ograničenu monarhiju i prevlast buržoazije, kao što je to predviđao ustav iz 1791. godine. No, fejantinci se dele u dve grupe: lametisti (pod vođstvom Lameta) i fajetisti (pod vođstvom generala Markiza de Lafajeta). Levicu, 136 poslanika, uglavnom je sačinjavao narod iz jakobinskog kluba. Predvodili su ih novinar Briso (njegova frakcija su brisotinci) i filozof Kondorset, izdavač Volterovih dela. Centar je činila masa od 345 poslanika, nezavisni ili konstitucionalisti, odani revoluciji, ali bez određenog mišljenja i uglednih ljudi.

## Izvori
* Albert Soboul; Francuska revolucija, Naprijed, Zagreb (1966)
Vaskularna hirurgija

**Vaskularna hirurgija** je medicinska specijalnost i grana hirurgije koja se bavi hirurškim lečenjem bolesti krvnih sudva izuzev krvnih sudova lobanje, mozga, kičmene moždine, kičme kojim se bavi neurohirurgija i krvnih sudova srca kojim se bavi kardiohirurgija. Sve veći broj bolesti krvnih sudova (vena i arterija) može se uspešno lečiti invazivnim, a poslednjih decenija i minimalno invazivnim metodama zahvaljujući sve većem razvoju tehnike i pomoćnih uređaja za tretman. Međutim uz dobru opremu vaskularne hirurgije, za uspešno funkcionisanje i dalje zahteva dobro poznat standard: dobro hirurškog znanja, bogato stručno iskustva i primenu mikroskopske tehnike, tj. veštinu izvođenja operacija pod mikroskopom sa velikim uvećanjem.
## Bolesti koje leči vaskularna hirurgija
Vaskularna hirurgija se bavi konzervatinim i operativnim lečenjem bolesti arterijskih krvnih sudova i vena, kao i posledicama ovih bolesti (aneurizma, rane na potkolenicama, dijabetično stopalo ...).

## Cilj, trajanje i struktura specijalizacije
;Cilj
Specijalizacija iz vaskularne hirurgije je obrazovni proces u toku kog specijalizant dobija teorijsko i praktično znanje iz područja hirurškog i vaskularnog lečenja (prevenciju, dijagnozu, procenu, terapiju, intenzivnu negu i rehabilitaciju) pacijenata sa povredama i bolestima krvnih sudova.

Takođe specijalizacija osoposobljava buduće vaskularne hirurge za savremene oblike lečenje bolesti krvnih sudova uključujući ekstrakranijalne delove karotidnih i vertebralnih arterija, bolesti aorte i drugih krvnih sudova grudnog koša i trbuha i perifernih krvnih sudova.
;Trajanje 
Specijalizacija traje pet godina.
;Struktura specijalizacije

## Reference

## Literatura
* Michael Staudacher: *Sternstunden in der Gefäßchirurgie*. Wien 2006.

## Vanjske veze
* Society for Vascular Surgery  (U.S.):zvanični sajt Američkog udruženja za vaskularnu hirurgiju 
* European Journal of Vascular and Endovascular Surgery: zvanični časopis Evropskog udruženja za vaskularnu hirurgiju
Nagnječina

**Nagnječina ** (), je vrsta povrede nanetna tupim predmetom (oruđem) ili padom na čvrstu podlogu. Nagnječina najčešće predstavlja kombinaciju krvnog podliva s delimičnim oštećenjem epiderma.

## Klinička slika
Nagnječinu karakterišu promene u korijumu i potkožnom masnom tkivu, koje prati cepanje zidova krvnih sudova (najčešće kapilara) s isticanjem krvi i prožimanjem okolnog tkiva u većoj ili manjoj meri.

Količina istekle krvi u tkivu zavisi od;
* *Jačine udarca*.
* *Vrste [[tkivo (biologija)|tkiva]].* Tako će jače krvarenje nastati u predelima sa rastresitijim vezivnim tkivom (predeo oka) ili na mestima gde je meko tkivo u tankom sloju (lobanja, golenjača)
* *Postojećih [[bolest]]i organizma u momentu povrede*, (bolesti srca i krvnih sudova, krvne bolesti, hematološke bolesti itd). U tom slučaju veličina nagnječine nije u srazmeri sa primenjenom silom (znatno je veća, a proces sanacije traje duže)

Energija kojom raspolaže mehaničko oruđe ili sila udarca koja se prenosi na tkiva, je takođe od uticaja na težinu nagnječine. Jača sila dovodi i do cepanja krvnih sudova u dubljim tkivima (mišići, organi itd) izazivajući krvne podlive.

Krvni podliv () je česta pojava kod nagnječina nastalim u rastresitom tkivu, gde istekla krv lakše formira šupljinu ispunjenu krvlju (hematom).
Krevni podlivi u predelu seroznih opni () ili sluznica (), takođe su prisutni kod nagnječina.

Prebojenost kože na mestu nagnječine, nastaje ako je isticanje krvi iz krvnih sudova na većoj dubini. Eritrociti u izlivu podležu dejstvu enzima i fagocitozi, a krvna boja u krvne pigmente (bilirubin, hemosiderin, hematoidin) što dovodi do promene boje, od plavičasto-ljubičaste na početku u tamno plavu (nakon 3 dana), do zelenkaste (nakon 5-7 dana) pa sve do žućkaste (nakon 8-10 dana). Normalna boja kože se vraća za 10-15 od momenta nastanka nagnječine.

Povrede unutrašnjih organa, mogu biti prisutne, kod na izgled malih nagnječina. To se dešava ako sila jačeg dejstva ispoljava svoj uticaj preko odećom prekrivenih debljih slojeva mekih tkiva, bez koštane podloge (kao što je trbušni zid), gde mogu znaci povrede biti neznati, a da na unutrašnjim organima postoji teže nagnječine ili rascepi.

## Posledice
Udruženo dejstvo - više nagnječina može usled značajnijeg gubitka krvi (iskrvavljenje), da dovede do pojave akutne anemije.

Sanacija nagnječine traje u proseku 10-15 dana, i ne ostavlja nikava nepovratena oštećelja na mestu povrede.

## Terapija

## Povezano
* Povreda
* Rana
* Razderina

## Literatura
* Ćeramilac A. Opšta i specijalna patologija mehaničke traume. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, 1986.
* Milovanović M. Sudska medicina. Beograd - Zagreb: Medicinska knjiga, 1979

## Vanjske veze
Ubodina

**Ubodina** (), **ubodna rana**, je vrsta rane nastala dejstvom šiljka mehaničkog oruđa.

## Karakteristike
* Kod ove vrste rane sila deluje na manjem prostoru (za razliku od sekotine), što omogućava lakše prodiranje oruđa u dubinu tkiva. 
* Zato kod ubodine postoji nesrazmera između malog otvora i dugačkog prostora rane.
* Oblik otvora ubodine, zavisi od pravca delovanja oruđa u odnosu na elastična vlakna kože. Ako je pravac dejstva isti kao pravac pružanja elastičnih vlakana, ivice će se dodirivati; ako su vlakna poprečno presečena, one će zjapiti, za razliku od njihovog kosog presecanja, kada će otvor biti asimetričan.
* Veličina otvora rane zavisi ne samo od poprečnog preseka oruđa već i od elastičnosti vlakana tkiva u koji ono prodire (može biti za nekoliko milimetara kraći ili duži)
* Ivice ulaznog otvora rane su obično glatke, ravne i nenagnječene.
* Zavisno od vrste oruđa otvor rane može biti;
:* ovalan,
:* kružan,
:* trouglast itd.

### Probodina i zabodina
* Ako ubodina, sem ulaznog otvora ima i izlazni otvor, onda se takva rana naziva *probodina*. 
* Ako je ubodina bez izlaznog otvora, tako da prodor odnosno ubodina završava u tkivu onda to nazivamo *zabodina*.

### Vrste šiljatog oruđa-oružja

Image:Belarus-Minsk-National museum of history and culture of Belarus-Cold Steel-2.jpg|Sablje i bodeži (muzejska zbirka)
Image:Sgian dubh.jpg|Škotski nož
Image:Dague-trident.jpg|Trokraki bodež iz perioda Renesanse
Image:Bowie Knife Vs. Arkansas Toothpick.JPG|Razlika između bovi noža i Arkanzaske „čačkalice“



## Posledice
* Povreda većih krvnih sudova praćena obilnim krvarenjem, sve do iskrvarenja, tamponade organa (zbog hematotoraks)
* Povreda unutrašnjih organa, sa otvaranjem telesne duplje što može da dovede do pneumotoraksa, vazdušne embolije, aspiracije krvi.
* Nastanak lokalne i opšte infekcije.

## Terapija

* Toaleta rane 
* Debridman i revizija rane
* Sanacija oštećenja velikih krvnih sudova i penetrantnih otvora na telu (ako postoji potreba) 
* Anitetanusna zaštita
* Antibiotska zaštita i ostala simptomatska terapija (nadoknada tečnosti, krvi i kupiranje bolova)

## Povezano
* Rana
* Sekotina

## Literatura

* Patologija mehaničkih povreda - sudskomedicinski značaj, Medicinska knjiga; Beograd-Zagreb 1973.
* Medicinski leksikon, Medicinska knjiga Beograd-Zagreb, 1987 JU ISBN 86-311-0017-H
Tesla (alatka)

**Tesla**, **keser** ili **bradva** je tip alata koji služi za tesanje ili uglačavanje grubo sečenog drveta pri ručnoj obradi. Čovek koji upotrebljava teslu obično opkorači dasku ili kladu i zamahuje teslom na dole u pravcu svojih stopala, sekući, otkidajući, odlamajući ili jednom reči tešući komade drveta, i pri tome se pomera unazad ostavljajući ispred sebe relativno glatko obrađenu površinu drveta. Tesla se, međutim, može koristiti i za druge operacije, kao što je seča drveta.

Sečivo tesle je, za razliku od sekire, postavljeno poprečno u odnosu na držalju, odnosno nalazi se u sličnom položaju u odnosu na rukovaoca kao i glava motike ili sečivo blanje.

Teslu koriste tesari najčešće na građevinama. Tesla sa druge strane je obrađena kao čekić pa se mogu ukucavati ekseri. Sa prednje strane na delu koje ima sečivo obično je otvor za vađenje eksera.

## Vanjske veze
Prelom

Pojam **Prelom** može da se odnosi na:
* Prelom (metalurgija),
* Prelom stranice – ubacivanje teksta na bilo koje mesto u dokumentu. Može biti ručno ili automatski.
* Prelom kosti – je udružena mehanička povreda koja se karakteriše oštećenjem mekih tkiva, prekidom kontinuiteta kost i/ili hrskavice koja nastaje delovanjem spoljašnje sile, dovoljno jake da nadjača nivo fiziološke elastičnosti kosti ili hrskavice.
** Prelom rebara,
** Prelom zbog premora,
Plućna maramica

**Plućna maramica** () tanka je opna koja obavija oba plućna krila. Sastoji se od dva lista, od kojih je jedan srastao sa plućima, a drugi sa zidom grudnog koša. Tanki list koji pokriva neposredno spoljašnju površinu pluća naziva se plućni ili drobni list, jer pluća pripadaju drobu ili organima utrobe. Spoljašnji, deblji list maramice naziva se zidni, pošto naleže na zidove grudne duplje.

Uloga plućne maramice je da tokom disanjajnih pokreta onemogući trenje između nežnog parenhima pluća i čvrstih koštano-mišićnih zidova grudne duplje, i time spreči oštećenja i olakša pokrete pluća.

## Anatomija
Plućna maramica je tanka opna koja sa svoja dva lista (visceralnim i parijetalnim) jednim delom obavija pluća a drugim unutrašnji zid grudnog koša. Svako pluće ima svoju opnu-maramicu koja je nezavisne jedna od druge.
### Unutrašnji list
Unutrašnji (drobni) list plućne maramice (), kroz koji se vidi spoljašnja ružičasta površina pluća, tanji je, i sa svih strana oblaže pluća, izuzev udubljen ihmesta na unutrašnim strana pluća, plućnim hilusima, kroz koji prolaze glavna dušnica, krvni sudovi i nervi pluća.

Pošto pokrije spoljašnju površinu pluća i dospe do hilusa, ovaj list se savija i prelazi u drugi, deblji ili spoljašnji list plućne maramice. 
### Spoljašnji list
Spoljašnji ili zidni list plućne maramice () koji je deblji, počinje u predelu plućnih hilusa, gde se spaja sa unutrašnjim listom. Odatle se on prebacuje i pričvršćuje svojom spoljašnjom stranom za unutrašnji zid grudnog koša, dok istovremen svojom unutrašnjom stranom, preko unutrašnjeg lista obavija pluća, i sa njom obrazuje maramičnu (pleuralnu) duplju.

### Maramična duplja
Dva sloja-lista pluđne maramice obrazuju (), maramičnu ili pleuralnu duplju ispunjenu tečnošću i bez vazduha. Pritisak tečnosti koji vlada u ovom prostoru niži je od atmosferskom, što je od značaja za normalan proces disanja.

## Špagovi plućne maramice

Špagovi plućne maramice su:
;Prednji maramični špag 
Prednji maramični špag (), deo je šupljine plućne maramice između rebarnih hrskavica i (sredogruđa (medijastinuma).
;Rebarnoprečažni ili donji maramični špag
Donji maramični špag (), je deo šupljine plućne maramice ili frenikokostalni sinus, u kostofreničnom uglu maramične šupljine, na spoju pleure i dijafragme pleure. Visok je oko 5&nbsp;cm, a proteže se od osmog do desetog rebra, duž srednje pazušne (aksilarne) linije.
;Unutrašnji maramični špag
Unutrašnji maramični špag (), je deo šupljine plućne maramice između prečage (dijafragme) i sredogruđa (medijastinuma).
;Zadnji maramični špag
Zadnji maramični špag (), deo je šupljine plućne maramice koju formira odraz medijastinalnog dela parijetalni pleure na tela grudnih pršljenova.

## Reference

## Vanjske veze

* Introductory Anatomy: Respiratory System
Opstruktivni šok

**Opstruktivni šok** je stanje jako smanjene sistolne frakcije srca sa smanjenim minutnim volumenom srca uprkos postojanju dovoljnog intravazalnog volumena. Nastaje uslijed obstrukcije i kompresije srca i velikih krvnih sudova.

## Uzroci

Uzroci koji dovode do obstruktivnog šoka su:
* Plućna embolija;
* Tamponada srca;
* Tenzioni pneumotoraks;
* Kompresivni emfizem medijastinuma;
* Kompresija aorte kod trudnica u kasnoj trudnoći.

## Karakteristike

Simptomatika se karakteriše pored opštih simptoma prisustvom plućnog edema kod otkazivanja lijevog srca i nabreklama venama na vratu kod otkazivanja desnog srca.

Diferencijalna dijagnoza prema hipovolemijskom i distributivnom šoku: kod opstruktivnog šoka inspekcijom se vide proširene jugularne vene na vratu, povišeni su centralni venski pritisak i *PCWP*; kod hipovolemijskog šoka su vene na vratu kolabirane, a centralni venski pritisak i *PCWP* su sniženi. Razlikovanje od kardiogenog šoka je teško zbog slične simptomatike, tako da se opstruktivne forme šoka kao plućni edem i tamponada srca često pripisuju kardiogenom šoku.

## Terapija

Terapija ovog oblika šoka je u prvom redu kauzalna:
* Plućna embolija – liza embolusa
* Tenzioni pneumotoraks – torakalna drenaža ili punkcija
* Tamponada srca – punkcija sadržaja perikarda
* Kompresivni emfizem medijastinuma – medijastinotomija u predjelu juguluma vrata

Kod spontanog disanja uključuje se kiseonik 4-8 l, a kod teškog šoka, stalne hipoksije, izrazitog plućnog edema i neadekvatnog spontanog disanja vrši se endotrahealna intubacija.

Bolesnik u dekompenzovanom šoku (TA<90mmHg) treba da leži na ravnoj podlozi, a u kompenzovanom šoku sa uzdignutim gornjim dijelom tijela. Trudnice treba da zauzmu položaj na strani tijela, najbolje na lijevoj.

Medikamentozna terapija obstruktivnog šoka je ista kao i kod kardiogenog šoka.

## Povezano
* Šok
* Kardiogeni šok
* Hipovolemijski šok
* Distributivni šok