Nekropola Grčko groblje u Šćepan Polju

** Nekropola Grčko groblje u Šćepan Polju** (ili nekropola u Zagrađu) nalazi se u opštini Plužine, Crna Gora. Nekropola je na listi 28 srednjovjekovnih nekropola stećaka koje su 2016. godine proglašene Svjetskom baštinom UNESCO-a. Na listi je 20 (od 22 nominovane) nekropole u Bosni i Hercegovini, po 3 u Srbiji i Crnoj Gori, a 2 u Hrvatskoj.

U obrazloženju se navodi:
:*Stećci su [[Srednji vijek|srednjovjekovni]] nadgrobni spomenici, nastali od XII-XVI vijeka na teritoriji jugoistočne [[Evropa|Evrope]] na kojoj su danas Bosna i Hercegovina, zapadna Srbija, zapadna Crna Gora i srednja i južna Hrvatska.  Značajni su po svojoj interkonfesionalnosti, i korišteni su kod ukopa pripadnika sve tri srednjovjekovne [[Kršćanstvo|hrišćanske]] zajednice ([[Pravoslavna crkva]], [[Katolička crkva]] i [[Crkva bosanska]]).*
## Grčko groblje
U mnogim krajevima nekropole stećaka se pripisuju "grčkom" stanovništvu. Mještani ne pamte ko se tu sahranjivao. Zaboravljena tradicija dovela je do toga da se ovi spomenici poimaju kao obilježja nekih drugačijih i tuđih pokojnika. Prema narodnom predanju, navodno su ti "Grci" poslije niza gladnih godina i teških zima napustili svoja ognjišta, a iza njih su ostala "grčka" groblja. Naučno objašnjenje naziva je da nije riječ o groblju Grka nego ljudi s ovih prostora. Stećci su kasnije generacije podsjećali na nešto "daleko i staro", za šta im je sinonim bila *Stara Grčka*, te je tako nastalo "grčko groblje". 

## Lokacija
Nekropola se nalazi na području poznatom kao Piva (ili Pivska visoravan), u sjeverozapadnom dijelu Crne Gore, omeđenom rijekama Tarom i Pivom u obliku klina, gdje nastaje rijeka Drina. Tu se nalazi nekoliko kulturno historijskih spomenika:.
* Stari grad Soko pripadao je srednjovjekovnoj plemićkoj porodici Kosača (1392—1435).   
* Podgrađe tvrđave, današnje naselje Šćepan Polje, mjesto koje se pod toponimom Međurječje prvi put pominje još u izvještajima vizantijskih hroničara iz X vijeka. Konstantin Porfirogenet ga navodi u poglavlju o naseljima u srpskoj državi. Pod imenom Stipan polje, prvi put se spominje 1419. godine u dubrovačkim izvorima, a zatim 1428, 1447. i 1452. godine kao naselje u bosanskom kraljevstvu, u dijelu kojim je vladala feudalna porodica Kosače.
* Ostaci srednjovjekovne crkve svetog Stefana (Šćepanica) u Šćepan polju. Crkvu sa grobnicom podigao je Sandalj Hranić Kosača, i u njoj je sahranjen pod stećkom. 
* Manastir Zagrađe se nalazi na otprilike pola puta između grada Sokola i Šćepan Polja. Podigao ga je herceg Stjepan Vukčić Kosača u prvoj polovini XV vijeka. 
* Nekropola Grčko groblje u Zagrađu 
    
## Opis
Prva istraživanja i dokumentovanje stećaka u Pivi obavljena su u periodu od 1912. do 1940. godine i u periodu od 1966. do 1967. godine. Nekropola nije obrađena konzervatorsko-restauratorskim postupcima. 
 
Nekropola je smještena u listopadnoj šumi, na lokalitetu Zagrađe, ispod Soko-grada, na kojem nema tragova iz ranijih istorijskih perioda. U njoj je 16 stećaka, od kojih tri sljemenjaka (dva na četiri i jedan na dvije vode), dva sanduka (od kojih jedan s natpisom) i 11 ploča, od kojih je jedna amorfna, tj. nepravilnog, a ostale pravougaonog oblika. Rađeni su od lokalnog kamena, finije su obrade, ali su većinom neukrašeni.
### Stećak Petka Krstjanina
Nekropolom dominira prvi do ulaza, stećak u obliku monumentalnog sanduka, u literaturi poznat kao stećak Petka Krstjanina. Sadrži epigrafski natpis izveden u pravilnim redovima, ustavnim slovima ujednačene visine. U natpisu sa jedne strane se kaže:
:*Bože, ја Petko krstjanin, beleg postavio za života, očekujući smrt u Sokolu, uz svog milog gospodina vojvodu Stjepana,* 
Na drugoj strani stećka Petko se obraća Bogu 
:*da primi njegovu dušu i moli braću i družinu da mu prolazeći ne gaze grob.* 
Tekst se završava poznatom epigrafskom frazom upozorenja na prolaznost života - 
:*jer sam ja bio kao i vi, a vi ćete biti kao i ja smrtni.*

Stećak je podignut između 1435. i 1448. što se bazira na činjenici da je Petko u tom vremenu živio u gradu Sokolu, zadužbini Kosača. Nekropola je u lošem stanju. Stećci su obrasli u niže i više rastinje, prekriveni su mahovinom, zemljom, lišćem, granama i travom.

Tokom 20. i početkom ovog vijeka najveća promjena je izgradnja kolskog puta uz nekropolu, a nešto dalje postavljen je metalni dalekovodni stup. 

## Reference