Armijska grupa E

**Armijska grupa E** () formirana je od Dvanaeste armije. 1. januara 1943. Štab Dvanaeste armije preimenovan je u štab Armijske grupe E. Do 26. avgusta 1943. komanda Armijske grupe E bila je ujedno i komanda Jugoistoka. Nakon tog datuma njena nadležnost ograničena je na teritoriju Grčke, dok je formiran novi štab Jugoistoka, odnosno štab Armijske grupe F, koji pod svojom komandom imao, pored Armijske grupe E i Drugu oklopnu armiju u Jugoslaviji.

Armijska grupa E borila se na teritoriji Grčke, Albanije i Jugoslavije. Na teritoriji Jugoslavije njene snage ratovale su od 1. januara do 26. avgusta 1943, i zatim od 1. septembra 1944. do kraja rata. Svoj ratni put završila je 8. maja 1945. u Sloveniji predajom jedinicama Jugoslovenske armije.

## Period do avgusta 1943.

Do 26. avgusta 1943. štab Armijske grupe "E" predstavljao je ujedno i komandu Jugoistoka. Pod njegovom komandom nalazile su se nemačke trupe u Grčkoj, Korpus "Hrvatska", Bugarski okupacioni korpus u Srbiji i snage opunomoćenog zapovednika za Srbiju.

Trupe u Grčkoj početkom 1943. sačinjavale su:
* Prva brdska divizija (uskoro pridodata Korpusu "Hrvatska")
* 11. vazduhoplovna poljska divizija
* 22. pešadijska divizija
* 440. grenadirski puk

Korpus "Hrvatska" imao je pod svojom komandom
* 7. SS diviziju
* 114. lovačku diviziju
* 117. lovačku diviziju
* 118. lovačku diviziju
* 369. legionarsku diviziju
* 373. legionarsku diviziju
* 187. rezervnu diviziju

Bugarski okupacioni korpus u Srbiji u to vreme sačinjavale su:
* 7. pešadijska divizija
* 9. pešadijska divizija
* 21. pešadijska divizija

Pod komandom opunomoćenog zapovednika za Srbiju bila je
* 104. lovačka divizija

## Period nakon avgusta 1943.

U avgustu 1943. Vrhovna komanda Vermahta () znatno je ojačala snage na Balkanu. Formiran je štab Armijske grupe "F" () u Beogradu, koji je preuzeo dužnosti komande Jugoistoka. Njemu se bile potčinjene Armijska grupa E u Grčkoj i Druga oklopna armija u Jugoslaviji.

Sa izbijanjem Crvene armije na granice Srbije u septembru 1944. ***Armijska grupa "E"''' dobila je od [[Vrhovna komanda Vermahta|Vrhovne komande]] zadatak da prikupi svoje trupe sa ostrva i drugih isturenih pozicija, i da se evakuiše iz Grčke. Linija fronta koju je trebalo da zauzme protezala se od ušća [[Timok]]a u [[Dunav]] do [[Skoplje|Skoplja]] i dalje na jadransku obalu kod [[Drač]]a. Ova linija fronta bila je kompromitovana [[Beogradska operacija|Beogradskom]] i [[Niška operacija 1944|Niškom operacijom]] pre nego što je ***Armijska grupa "E"** uspela da ispolji značajno dejstvo na severu. Otuda je krajem oktobra dobila drugi zadatak: da zaposedne i brani liniju fronta preko [[Srem]]a, tokom reke [[Drina|Drine]], zatim preko [[Gacko|Gacka]] južno od [[Mostar]]a do ušća [[Zrmanja|Zrmanje]].

Ovaj zadatak pokazao se vrlo složenim usled savezničke nadmoći na moru i u vazduhu, te napada delova [[Crvena armija|Crvene armije]], bugarske vojske, i naročito [[NOVJ]]. Izvesnu pomoć pružili su im četnici u vidu zajedničke borbe u [[Crna Gora|Crnoj Gori]], i sadejstva u [[Sandžak]]u i istočnoj [[Bosna|Bosni]]. Zadatak je izvršen delimično, po cenu znatnih gubitaka, i sa velikim zakašnjenjem - snage **Armijske grupe "E"** našle su se približno na zadatim pozicijama tek sredinom januara [[1945]].

Prilikom nastupanja kroz [[Jugoslavija|Jugoslaviju]] **Armijska grupa "E"** je, uz svoje posebne formacije, i svoje korpuse ([[XXII brdski korpus (Nemačka)|Dvadesetdrugi]] i [[XCI brdski korpus (Nemačka)|Devedesetprvi]], sukcesivno je preuzimala komandu nad korpusima [[Druga oklopna armija (Nemačka)|Druge oklopne armije]]; [[XXI brdski korpus (Nemačka)|Dvadesetprvim]] u septembru, [[XXXIV armijski korpus (Nemačka)|Tridesetčetvrtim]], odnosno "korpusnom grupom Miler" u oktobru, [[V SS korpus dobrovoljački brdski korpus|Petim SS]] i [[XV brdski korpus (Nemačka)|Petnaestim brdskim]] u novembru, a [[LXIX rezervni korpus (Nemačka)|LXIX rezervnim]] i [[XCVII korpus (Nemačka)|XCVII korpusom]] u januaru 1945.



Sa ovim snagama pod svojom komandom **Armijska grupa "E"''' je završila svoj ratni put predajom jedinicama JA 8. maja 1945. u Sloveniji.

Generalmajor Erih Šmit-Rihberg (), koji je bio načelnik štaba Armijske grupe E od 15. marta 1944. do 8. maja 1945, objavio je 1955. u Hajdelbergu knjigu "ZAVRŠNA BORBA NA BALKANU" () o borbama ove armijske grupe u Jugoslaviji 1944/45.

## Reference

## Literatura
* Karl Hnilicka: DAS ENDE AUF DEM BALKAN 1944/45, Musterschmidt-Verlag Göttingen (Gebundene Ausgabe - 1970). 
* Erich Schmidt-Richberg: DER ENDKAMPF AUF DEM BALKAN, Vowinckel (Gebundene Ausgabe - 1955). 
* Vojni istorijski institut: ZAVRŠNE OPERACIJE ZA OSLOBOĐENjE JUGOSLAVIJE 1944-45, Beograd 1957.
* Franz Schraml: KRIEGSSCHAUPLATZ KROATIEN, Kurt Vowinckel Verlag, Neckargemünd 1962. 
* OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE - knjiga 1, Vojni istorijski institut, Beograd 1957.
* OSLOBODILAČKI RAT NARODA JUGOSLAVIJE - knjiga 2, prepravljeno i dopunjeno izdanje, Vojnoistorijski institut, Beograd 1963.
* Zbornik dokumenata i podataka o NOR-u, tom XII (nemački dokumenti), knjige 1-4, Vojnoistorijski institut, Beograd

## Vanjske veze
* Heeresgruppe E - axishistory.com 
* Heeresgruppe E, Lexikon der Wehrmacht 
* Naređenje Generalštaba Vrhovne komande Vermahta od 18. avgusta 1943. komandantu Jugoistoka za reorganizaciju sistema komandovanja na Jugoistoku, Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 3, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 121
* Pregled brojnog stanja jedinica potčinjenih grupi armija »E« na dan 16. 11. 1944. godine, Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - dokument 174
* Ratni dnevnik komande grupe armija »E« za period od 1. oktobra do 31. decembra 1944. godine, Zbornik dokumenata i podataka NOR-a, tom XII, knjiga 4, Vojnoistorijski institut, Beograd - prilog 2