Glasovni fahovi

**Glasovni fah** (, mn. *Fächer*) sistem je klasifikovanja pevača, pretežno operskih, prema rasponu, težini i boji glasa. Pretežno se koristi u Evropi, paralelno sa italijanskom podelom glasova. Obe klasifikacije su date ovde paralelno.

Pevač čiji glas pripada jednom fahu može bez problema da peva uloge tog faha, a retki su pevači koji mogu pevati nekoliko fahova. Ipak, ni tada nije svaki jednak po kvalitetu i uvek se jedan od fahova ističe kao najbolji kod pevača, dok drugi variraju od uspešnijih ka manje uspešnim izvođenjima.

## [[Sopran]]ski fah
*Za sâm glas videti: [[Sopran]]*

### Soubrette
Poznat još i kao *mlado-lirski sopran* je bogat, pokretljiv glas visokog dometa. Potrebno je da glas bude bogat jer kod većine uloga, najviše melodija se nalazi u srednjem registru, a visoki tonovi nisu česti. Ako sopran ovog faha ima jake i sigurne visine i glas pokretljiv i u tom registru, može pevati i uloge sledećeg, koloraturnog faha.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):

Poznati subret soprani su Ileana Kotrubaš (*Ileana Cotrubaş*)

### Koloraturni sopran
Poznat još i kao *lirski koloraturni sopran*, vrlo pokretljiv, blistav glas sa proširenim gornjim registrom. Osnovna razlika u odnosu na prethodno opisan subret je mogućnost pevanja ekstremno visokih tonova, brzih koloraturnih pasaža i nešto zvonkiji i čistiji glas u visinama.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):

Poznati lirski koloraturni soprani su Beverli Sils (*Beverly Sills*), Lili Pons (*Lilly Pons*), Roberta Peters (*Roberta Peters*), Ketlin Betl (*Kathleen Battle*) i druge.

### Dramski koloraturni sopran
Pokretljiv glas, plemenitog tona sa proširenim gornjim registrom, malo zagasitije boje nego kod lirske kolorature. Dve uloge u kojima su napisani najviši tonovi za ovaj glas su Kraljica Noći u Mocartovoj „*[[Čarobna frula (opera)|Čarobnoj fruli]]*” (u ariji *O zitt're nicht, mein liber Sohn!... Du wirst sie zu befreien gehen* je to ton ***f<sup>3</sup>***) i Lučija u Donicetijevoj „*[[Lučija od Lamermura (opera)|Lučija od Lamermura]]*” (u sceni ludila u III činu je to ton ***e♭<sup>3</sup>***). Pevači ovog faha mogu vremenom preći u lirsko-koloraturni fah.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):

Poznati dramski koloraturni soprani su Kristina Dojtkom (*Christina Deutekom*), Džoun Saterlend (*Joan Sutherland*), Džun Anderson (*June Anderson*), Edita Gruberova (*Edita Gruberová*), Marijela Devija (*Mariella Devia*). Mariji Kalas je ovo bio osnovni fah iako je ona pevala i druge, kako lirske, tako i dramske fahove sa manje ili više uspeha.

### Lirski sopran
Zvan još i *visoki sopran*, nežan, mekan glas plemenite boje i široke pokretljivosti koji može da izdrži melodijske linije punim glasom i punim legatom. Uloge lirskog soprana mogu pevati i pevači sledećeg, mlado-dramskog faha u razvoju. Mnogi lirski soprani XX veka su pevali i neke uloge dramskog faha, ali iako rasponski mogu postići te uloge, ipak im fali dramatična, metalna boja tog faha.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):

Poznati lirski soprani su Mirela Freni (*Mirella Freni*), Elizabet Švarckof (*Elizabeth Schwarzkopf*), a od domaćih soprana su najbolje bile Irena Davosir Matanović i Vera Kovač-Vitkai, koje su uspešno pevale i uloge lirskih (Norma, Violeta, Neda) i dramskih fahova (Toska, Abigaela, Desdemona, Leonora).

### Mlado-dramski sopran
Zvan još i *spinto sopran*, snažan glas jake melodijske linije, sposoban za dramatične izlive kroz samu boju glasa. Pevači ovog glasa skoro redovno sa sazrevanjem glasa prelaze u prave dramske soprane.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):

Poznati spinto soprani su Marija Kalas (*Maria Callas*), Montserat Kabaje (*Montserrat Caballé*), Renata Tebaldi (*Renata Tebaldi*), Leontin Prajs (*Leontyne Price*), Šeril Stader (*Cheryl Studder*), Karol Vanes (*Carol Vaness*), Zinka Kunc-Milanov i druge.

### Karakterni sopran
Zvan još i *Zwischenfach*, predstavlja glas koji kombinuje karakteristike lirskih sa dramskim mogućnostima mlado-dramskih i dramskih soprana. Ovakav glas, koji nije čest, iako mnogi soprani pokušavaju da ga izgrade, pored mogućnosti pevanja najvećih sopranskih uloga (Manon, Mimi, Toska, Anđelika, Ćo-Ćo-San, Violeta...), mogu uspešno izvoditi i mecosopranske uloge (Karmen, Santuca...). Ovaj fah nije početnički, već se mora izgraditi tokom karijere. Neki mecosoprani su uspeli da prošire svoj raspon do sopranskog, ali da zadrže tamnu boju i dramatičnost svog osnovnog faha, pa su, kao na primer Širli Veret, uspešno izvodile uloge dramskih soprana, kao što je npr. Ledi Magbet.

Uloge za ovaj glas nisu posebno pisane već variraju između lirskih i dramskih uloga.

Poznati pevači su (mecosoprani) Širli Veret (*Shirley Verrett*), Grejs Bambri (*Grace Bumbry*), Marija Eving (*Maria Ewing*) i (soprani) Regina Resnik (*Regina Resnik*) i Helga Derneš (*Helga Dernesch*).

### Dramski sopran
Širok glas, metalnog tembra, prodornih jačina, sa velikim dramskom bojom. Velike uloge Verdija, Pučinija, kao i Štrausa su pisane za ovaj fah. Dramski sopran ima jak, metalni gornji registar i izražajan i taman donji registar. Dok se drugi sopranski fahovi često gube u donjem registru, nemaju dovoljno snage da ga ispevaju, kod dramskog soprana je on jak kao i srednji registar.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):

Poznati spinto soprani su Sena Jurinac (*Sena Jurinac*), Birgit Nilson (*Birgit Nilsson*), Hildegard Berens (*Hildegard Behrens*), Eva Marton (*Eva Marton*), a od domaćih dramskih soprana najpoznatija je Radmila Bakočević.

### Vagnerijanski sopran
Poznat još i kao *Visokodramski sopran* je velik, težak i prodoran glas sa širokim srednjim i donjim registrom uz jake, ali i dalje tamne tonove visokog registra. Uloge pisane za ovaj glas se pretežno nalaze u Vagnerovim operama, te su tako dobile ime, iako i kod drugih kompozitora ima zahteva za ovim fahom.

Širok glas, metalnog tembra, prodornih jačina, sa velikim dramskom bojom. Velike uloge Verdija, Pučinija, kao i Štrausa su pisane za ovaj fah. Dramski sopran ima jak, metalni gornji registar i izražajan i taman donji registar. Dok se drugi sopranski fahovi često gube u donjem registru, nemaju dovoljno snage da ga ispevaju, kod dramskog soprana je on jak kao i srednji registar.

Ipak, pevač koji može da peva uloge ovog faha ne mora da uspešno interpretira uloge u Vagnerovim operama jer, za razliku od italijanskog *[[bel canto|bel canta]]*, *[[tessitura]]* uloga je pomerena naviše i veći deo uloge se nalazi u visokom srednjem registru bez čestih visokih tonova, uz nužno pevano deklamovanje, što veoma umara glas, a kako Vagnerove opere traju u proseku četiri sata, za pevanje ovih uloga, pored vrhunske tehnike, potrebna je i fizička snaga.

Takav primer je Ziglinda u Vagnerovim „*[[Valkire (opera)|Valkirama]]*”, u ariozu *Der Männer Sippe* iz prvog čina, koji sadrži čak 13 ***h*** tonova male oktave koji pripadaju donjem delu altovskog registra, a od toga je 11 tonova u četiri takta koje soprani moraju da otpevaju, a ne samo da 'zakače':

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):

Poznati soprani su Birgit Nilson kasnije u karijeri (*Birgit Nilsson*), Eva Tarner (*Eva Truner*), Eva Marton danas (*Eva Marton*), Gena Dimitrova (*Gena Dimitrova*), Gvinet Džouns (*Gwyneth Jones*), Linda Kelm (*Linda Kelm*'), Kirsten Flagštad (*Kirsten Flagstad*).

## [[Mecosopran]]ski i [[alt]]ovski fah
*Za sâm glas videti: [[Mecosopran]] i [[Alt]]*

### Lirski mecosopran
Poznat još i kao *Spielalt* (nem. *melodijski alt*) izražajan i pokretljiv glas, sličan *subretu* kod soprana, široke legato melodijske linije. Boja lirskih mecosoprana nije tamna kao kod ostalih, nižih, fahova.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):

Poznati lirski mecosoprani su Frederika fon Štade (*Frederica von Stade*), Lučija Valentini-Terani (*Lucia Valentini-Terrani*), Čečilija Bartoli (*Cecilia Bartoli*) i druge.

### Dramski mecosopran
Pokretljiv glas metalnog tembra jakog gornjeg registra i tamne boje u donjem registru. Za ovaj glas su pisane najveće uloge mecosoprana u operi.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):

Poznati dramski mecosoprani su Fjorenca Kosoto (*Fiorenza Cosotto*), Đulijeta Simionato (*Giulietta Simionato*), Tatjana Trojanos (*Tatiana Troyanos*), Merilin Horn (*Marilyn Horne*) i druge, a od domaćih je najpoznatija i najkvalitetnija Biserka Cvejić.

### Dramski alt
Pokretljiv glas metalnog tembra jakog gornjeg registra i tamne boje u razvijenom donjem registru. Ovaj fah je često kombinovan sa sledećim, dubokim altom i rezervisan je za zrele pevače, razvijenog raspona i sigurnog glasa. Najdramatičnije uloge mecosoprana su posane za ovaj glas.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):

Poznati pevači ovog faha su Fjorenca Kosoro (*Fiorenza Cosotto*), Đulijana Simionato (*Giulietta Simionato*), Tatjana Trojanos (*Tatiana Troyanos*), Merlin Horn (*Marilyn Horne*) i druge.

### Duboki alt
Duboki ili samo alt je širok, jak glas razvijenog donjeg registra. Iako pevač ovog faha može pevati uloge dramskog alta, obrnuto nije slučaj, jer uloge dubokog alta zahtevaju jake dubine koje zalaze u raspon muških glasova.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):

Poznati alti su Florens Kuivar (*Florens Quivar*), Ketlin Ferije (*Kathleen Ferrier*) i druge.

## [[Tenor]]ski fah
*Za sâm glas videti: [[Tenor]]*
**NB** *Svi navedeni rasponi realno zvuče oktavu niže od napisanog*

### Bufo tenor
Poznat još i kao *Spieltenor*, manji, izražajan glas, komičnog prizvuka, lakša varijanta lirskog tenora. Mlađi bufo tenor sa godinama može preći u fah lirskog tenora.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):

Poznati tenori su Gerhard Unger (*Gerhard Unger*), Peter Šrajer (*Peter Schreier*) i drugi.

### Lirski tenor
Poznat još i kao *Hohertenor*, pokretljiv glas mekog tembra i širokog raspona. Ovaj fah se može podeliti u dve kategorije: tenora *leđero* (it. *leggiero*) i višeg, *italijanskog* tenora. Osnovna razlika se pravi pri izboru uloga, te se italijanskom daju teže, a leđero tenoru lakše uloge. Ipak, česti su tenori koji objedinjuju ova dva pod-faha.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):

Poznati pevači su Frančesko Araiza (*Francesco Araiza*), Kris Merit (*Chriss Merritt*), Stanford Olsen ('"Stanford Olsen*), [[Alfredo Kraus]] (*Alfredo Kraus*), [[Hose Kareras]] (*José Carreras*), [[Nil Šihof]] (*Neil Schicoff*) i drugi.

=== Karakterni tenor ===
Tipičan tenorski *Zwischenfach*, metalnog tona i sposoban za čistu deklamaciju, izražene jačine. Uloge ovog glasa uglavnom pokrivaju ozbiljnije uloge lirskog tenora i uloge spinto tenora

=== Spinto tenor ===
Poznat još i kao *mlado-herojski tenor*, glas velike širine, metalnog tembra i pokretljivih pasaža, čistih visina. Razdelnica je između lirskog i dramskog tenora, iako ne može pevati sve uloge iz tih fahova.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):


Poznati tenori su [[Nikolaj Geda]] (*Nicholai Gedda*), [[Franko Koreli]] (*Franco Corelli*), [[Enriko Karuzo]] (*Enrico Caruso*), [[Benjamino Đilji]] (*Beniamino Gigli*), [[Đusi Bjerling]] (*Jüssi Børling*), [[Đuzepe di Stefano]] (*Giuseppe di Stefano*), [[Karlo Bergonci]] (*Carlo Bergonzi*), [[Franko Koreli]] (*Franco Corelli*), [[Mario del Monako]] (*Mario del Monaco*), [[Plasido Domingo]] (*Placido Domingo*) i [[Lučano Pavaroti]] (*Luciano Pavarotti*).

=== Dramski tenor ===
Poznat nekad kao *tenor-bariton*, je jak glas izraženog donjeg i srednjeg registra, pretežno glas *vagnerovskog* tipa.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):


Poznati tenori su [[Džon Vikers]] (*John Vickers*), [[Lauric Melhior]] (*Lauritz Melchior*), [[Ben Hepner]] (*Ben Heppner*), [[Geri Lejks]] (*Gary Lakes*) i drugi.

== [[Bariton]]ski fah ==
*Za sâm glas videti: Bariton*

=== Lirski bariton ===
Poznat još i kao *Spielbariton*, suptilan, pokretljiv glas sa blago proširenim gornjim registrom. Visoki tonovi registra su česti u ulogama za ovaj glas.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):


Poznati lirski baritoni su [[Herman Praj]] (*Herman Prey*), [[Đino Beki]] (*Gino Bechi*) i drugi.

=== Kavaljer-bariton ===
Glas metalnog [[tembr]]a, pogodan i za lirske i za dramske pasaže, plemenite boje i izražajnosti.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):


Poznati baritoni su [[Erbehard Vehter]] (*Erbehard Wächter*), [[Dmitri Hvorostovski]] (*Dmitriй Hvorostovski*/*Dmitri Hvorostovsky*), [[Hakan Hagegard]] (*Håkan Hagegård*) i drugi.

=== Karakterni bariton ===
Poznat još i kao *verdijanski bariton*, snažan glas, velikog raspona, teškog donjeg registra. Ovaj glas je predviđen za većinu velikih uloga [[Đuzepe Verdi|Verdijevog]] i [[Đakomo Pučini|Pučinijevog]] opusa.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):


Poznati baritoni su [[Leonard Voren]] (*Leonard Warren*), [[Šeril Milns]] (*Sherill Milnes*), [[Etore Bastinijani]] (*Ettore Bastiniani*), [[Tito Gobi]] (*Tito Gobbi*), [[Renato Bruson]] (*Renato Bruson*), [[Pjero Kapučili]] (*Piero Cappuccilli*), [[Leo Nuči]] (*Leo Nucci*), [[Paolo Koni]] (*Paolo Coni*), [[Đorđo Zankanaro]] (*Giorgio Zancanaro*), [[Robert Meril]] (*Robert Merrill*).

=== Herojski bariton/Bas bariton ===
Poznat ranije kao *visoki bas* danas kao bas-bariton, snažan i bogat glas, nosećeg srednjeg registra ali težak i slabo pokretljiv sa ne tako jakim visinama. Postoje lirski i dramski herojski baritoni. Ovaj fah je nastao u nemačkoj operi, ali se koristi i za teže uloge [[Đuzepe Verdi|Verdijevih]] i [[Đakomo Pučini|Pučinijevih]] opera.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):


Poznati herojski baritoni su [[Džordž London]] (*George London*), [[Rudolf Bokelman]] (*Rudolf Bockelmann*), [[Fridrih Šor]] (*Fridrich Schorr*), [[Tomas Stjuart]] (*Thomas Stuart*), [[Donald MekIntajer]] (*Donald McIntyre*), [[Džejms Moris]] (*James Morris*).

== [[Bas]]ovski fah ==
*Za sâm glas videti: Bas*

=== Bufo bas ===
Poznat još i kao *Spielbaß*, manji, pokretljiv i izražajan glas, pogodan za karakterizaciju i brze zgusnute pasaže.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):


Poznati bufo basovi su [[Franko Korena]] (*Franco Corena*), [[Italo Taho]] (*Italo Tajo*) i drugi.

=== Težak bufo bas ===
Poznat još i kao *schwerer Spielbaß*, jak, pokretljiv i izražajan glas, široke karakterizacije. U ulozi Osmina iz „*Otmica iz Saraja*”, je napisana i najniža basovska deonica, čak do tona ***D*** u velikoj oktavi.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):


Poznati basovi su [[Aleksander Kipnis]] (*Alexander Kipnis*), [[Kurt Bume]] (*Kurt Böhme*) i drugi.

=== Karakterni bas ===
Poznat još i kao *bas-bariton*, izražajan glas proširenog opsega, čvrstih visina i jakog srednjeg i donjeg registra.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):


Poznati basovi su [[Žoze van Dam]] (*Josè van Dam*), [[Semjuel Rejmi]] (*Samuel Ramey*), [[Ruđero Rajmondi]] (*Ruggiero Raimondi*) i drugi.

=== Ozbiljni bas ===
Poznat još i kao *basso cantabile*, izražajan glas tamne boje i jakog donjeg registra. U uloge ovog faha se ubrajaju veće basovske uloge, ali i manje uloge bas-baritonskog faha.

Uloge za ovaj glas su (između ostalih):


Poznati basovi su [[Čezare Sjepi]] (*Cesare Siepi*), [[Fjodor Šaljapin]] (*Fёodor Šalяpin*), [[Boris Kristof]] (*Boris Hristov*), [[Nikolaj Đaurov]] (*Nikolaй Gяurov*), [[Marti Talvela]] (*Martti Talvela'') i drugi, a od domaćih su najzapaženiji Miroslav Čangalović i Živan Saramandić.