open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aluminij-hidrid

**Aluminijum hidrid** je neorgansko jedinjenje sa formulom AlH3. On je bezbojni čvrsti materijal koji je piroforan. Mada se retko sreće van laboratorije, alan i njegovi derivati su korisni kao redukujući agensi u organskoj sintezi.

## Struktura
Alan je polimer. Njegova formula je nekad prikazuje kao (AlH3)n. Aluminijum hidrid formira brojne polimorfe, koji se nazivaju α-alan, α’-alan, β-alan, δ-alan, ε-alan, θ-alan, i γ-alan. α-Alan ima kubnu ili romboedrsku morfologiju, dok α’-alan formira iglama slične kristale i γ-alan formira snopove spojenih igli. Alan je rastvoran u THF-u i etru, i njegova brzina precipitacije iz etra zavisi od metoda pripreme.

Struktura α-alana je određena. Ona se sastoji od atoma aluminijuma okruženih sa 6 atoma vodonika koji su mostovi sa 6 drugih atoma aluminijuma. Al-H rastojanja su međusobno ekvivalentna (172 pm) i Al-H-Al ugao je 141°.




α-Alan je termički najstabilniji polimorf. β-alan i γ-alan se formiraju zajedno, i konvertuju do α-alana nakon zagrevanja. δ, ε, i θ-alan se formiraju u različitim kristalizacionim uslovima. Mada su oni manje termički stabilni, oni se ne konvertuju u α-alan nakon zagrevanja.

## Literatura

## Vanjske veze
* Aluminijum hidrid
* Skladištenje vodonika
Aluminij-nitrid

**Aluminijum-nitrid** (AlN) je neorgansko jedinjenje aluminijuma. Sastoji se od jednog atoma aluminijuma i jednog atoma azota. Molekulska masa aluminijum nitrida je 41. Njegova gustina je 3,26 g/cm³.

Nastaje po reakcijama:
: 2Al_2O_3 + 9C + 4NH_3 \to 4AlN + 3CH_4 + 6CO 
ili
:2Al + N_2 \to 2AlN

## Osobine

## Reference

## Vanjske veze

*
Magnezijum hidroksid

**Magnezijum-hidroksid** je neorgansko hemijsko jedinjenje hemijske formule Mg(OH)2, poznato i kao magnezijumovo mleko. Najpoznatiji mineral magnezijum-hidroksida je brucit.

## Dobijanje
Može se dobiti u reakciji soli magnezijuma i alkalnog hidroksida. 
:\mathrm{Mg^{2+} + 2OH^- \longrightarrow \; Mg(OH)_2}
Međutim, s obzirom da je slabije rastvorljiv od gašenog kreča, može se dobiti i reakcijom gašenog kreča i magnezijum-hlorida.

## Svojstva
Ovo je bela, čvrsta supstanca koja se rastvara u rastvorima amonijum-soli.

## Primena
Upotrebljava se u industriji šećera za ekstrakciju šećera iz melase. U industriji se koristi i kao bezopasna baza za neutralizaciju alkalnih otpadnih voda. Koristi se i kao antacid i laksativ. Može se koristiti i kao dezodorans i izbeljivač odeće.

## Reference

## Vanjske veze
Magnezijum peroksid

**Magnezijum peroksid** je magnezijumov peroksid bele boje. On je po fizičkim i hemijskim osobinama kalcijum peroksidu. Koristi se kao dezinfekciono sretstvo, a koristi se i kao parfem

## Upotreba
Magnezijum peroksid se koristi u kozmetici, agrikulturi, farmaciji.

## Izvori
Aluminij-oksid

**Aluminijum oksid** (Al2O3) je neorgansko hemijsko jedinjenje aluminijuma koje se javlja u dve modifikacije:
* α-Al2O3 (*korund*) je postojanija modifikacija, koja se odlikuje velikom tvrdoćom (9 stepeni u Mosovoj skali. Njegova temperatura topljenja iznosi 2040&nbsp;°C, a temperatura ključanja 3300&nbsp;°C. Dobro provodi toplotu, otporan je na dejstvo hemijskih supstancija, ne rastvara se u kiselinama. Nastaje usled prženja na 1000&nbsp;°C modifikacije &gamma.
* γ-Al2O3 je beli prah nerastvorljiv u vodi a rastvorljiv u jakim kiselinama. Dobija se prženjem aluminijum hidroksida. Ima amfoterne osobine. Iz njega se elektrohemijskom metodom dobija metalni aluminijum.

Aluminijum oksid je glavni sastojak boksita najvažnije rude aluminijuma

## Reference

## Povezano
* oksidi
* korund

## Vanjske veze
Aluminij-sulfid

**Aluminijum sulfid** je hemijsko jedinjenje sa formulom Al<sub>2</sub>S<sub>3</sub>. Ovaj materijal ima nekoliko strukturnih formi. On je senzitivan na vlagu, u prisustvu koje prelazi u hidratisane aluminijumske okside/hidrokside. Ovaj proces se odvaja kad je sulfid izložen atmosferskom vazduhu. Reakcija hidrolize proizvodi gasoviti vodonik sulfid (H2S).

## Kristalna struktura
Više od šest kristalnih formi aluminijum sulfida je poznato. Neke od njih su navedene ispod. Većina njih ima veoma slične strukture, koje se razlikuju u valentnom uređenu rešetke, čime se formiraju uređene ili neuređene podrešetke.

## Priprema
Aluminijum sulfid paljenjem dva elementa
:2 Al + 3 S → Al2S3

Ova reakcija je izuzetno egzotermna te nije neophodno zagrevanje mešavine sumpora i aluminijuma. Proizvod se formira u stopljenom obliku. Reakcija doseže temperature više od 1100&nbsp;°C, što je dovoljno da se otopi čelik. Rashlađeni proizvod je veoma tvrd.

## Literatura
E-brojevi

**E-brojevi** su dio sustava označavanja prehrambenih aditiva, koji se koriste za proizvodnju hrane. Europska unija je takav način označavanja postavila, a prihvatila ju je većina zemalja svijeta.

Tvar označena E-brojem je potvrda toksikološke evaluacije i klasifikacije pojedinog aditiva, odnosno prava da se dodaje hrani pod uvjetima koji su točno propisani za aditive kao grupu i svaki aditiv posebno.

Aditivima slične tvari koje također imaju neku tehnološku ulogu u proizvodnji, nemaju E-broj i označavaju se na drugi način (arome i enzimi) dok pomoćne tvari u procesu proizvodnje zbog načina djelovanja pri proizvodnji hrane ne trebaju se označavati.

## Reference

## Povezano
* Popis E brojeva

## Vanjske veze
* Codex Alimentarius, the international foods standards, established by the Food and Agriculture Organization (FAO) and the World Health Organization (WHO) in 1963
* Joint FAO/WHO Expert Committee on Food Additives (JECFA) publications  at the World Health Organization (WHO)
* Food Additive Index , JECFA, Food and Agriculture Organization (FAO)
Lista E brojeva

**Lista E brojeva**
(Popis je nepotpun)

* E 100 – Kurkumin (prehrambeni aditiv)
* E 102 – Tartrazin (prehrambeni aditiv)

* E 153 – Aktivni ugljen biljni ugljen (bojilo)
  
* E 160a – Karotin vitamin (bojilo) 

* E 173 – Aluminij metalni pigmenti (bojilo) 
* E 174 – Srebro metalni pigmenti (bojilo) 
* E 175 – Zlato metalni pigmenti (bojilo) 

* E 202 – Kalijev sorbat (konzervans)
* E 203 – Kalicijev sorbat (konzervans)

* E 210 – Benzojeva kiselina (konzervans)
* E 211 – Natrijev benzoat (konzervans) 
* E 212 – Kalijev benzoat (konzervans) 
* E 213 – Kalicijev benzoat (konzervans) 

* E 230 – Bifenil (konzervans)

* E 260 – Octena kiselina (kiselina) 

* E 322 – Lecitin (emulgator)

* E 234 – Nisin (konzervans) 

* E 422 – Glicerol (sredstvo za konzistentnost)
* E 442 – Amonijev fosfatid (emulgator)

* E 491 – Sorbitanmonostearat (emulgator)
* E 492 – Sorbitantristearat (emulgator)
* E 494 – Sorbitanmonolaurat (emulgator)

* E 507 – Solna kiselina (kiselina) 
* E 508 – Kalijev klorid (pojačivač okusa)
* E 509 – Kalcijev klorid (pojačivač okusa)
* E 511 – Magnezijev klorid (pojačivač okusa) 
* E 621 - Mononatrijev glutaminat (pojačivač okusa) 

* E 570 – Stearinska kiselina (zaslađivač)

* E 904 – Šelak (nosilac) 

* E 938 – Argon (zaštitni plin) 
* E 939 – Helij (zaštitni plin) 
* E 941 – Dušik (zaštitni plin) 

* E 951 - Aspartam (zaslađivač)

* E 965 – Maltit / Maltitol (zaslađivač)
* E 966 – Laktitol (zaslađivač)
* E 967 – Ksilitol (zaslađivač)
Pitka voda

**Pitka voda**, poznata i kao **pijaća voda** ili **voda za piće**, je voda visoke kakvoće prikladna za ljudske potrebe. Pitka voda je prikladna za piće te za pripravu hrane.

Na Zemlji postoje veoma male količine pitke vode, te stoga pojedine države imaju trajni nedostatak pitke vode. Ako se one nalaze uz more, slanu vodu moguće je preraditi u pitku.

Svake godine zbog nedostatka pitke vode umre 3 milijuna djece mlađe od 5 godina.

U pitkoj vodi se ne smiju nalaziti mikroorganizmi, te bi trebala sadržavati male količine mineralnih tvari. 
Najčešći minerali u pitkoj vodi su kalcij-, magnezij, karbonata-, hidrogenkarbonata- te sulfatovih-iona.

## Obrada vode
Obrada vode obuhvaća niz postupaka kako bi se voda mogla primjeniti za konačnu upotrebu, a to može biti pitka voda, napojna voda za termoelektrane, rashladna ili protupožarna voda za industrijska postrojenja, voda za medicinsku i ostalu upotrebu, voda za domaćinstva, komunalna otpadna voda, industrijska otpadna voda ili posebna otpadna voda. Cilj obrade vode je uklanjanje onečišćivača iz vode, ili smanjivanje koncentracije onečišćivača kako bi bila primjenjiva za upotrebu. Konačno tako obrađena voda se mora vratiti u prirodni okoliš bez negativnih ekoloških utjecaja.

Obrada ili pročišćavanje vode se može podijeliti na 3 glavne skupine, i to: mehaničko pročišćavanje (taloženje, filtracija, povratna osmoza), kemijsko pročišćavanje (dezinfekcija, flokulacija) i biološko pročišćavanje (ozračivanje vode, taložnice za organske primjese, taložnice za pijesak, prerada i korištenje mulja).

## Reference

## Poveznice
* Obrada vode
* Pročišćavanje vode

## Vanjske veze

* Hrvatska grupacija vodovoda 
* Hvarski vodovod
* Svjetski dan voda: Zalihe pitke vode se smanjuju
Silan

**Silan** (*monosilan*) je izuzetno zapaljivo hemijsko jedinjenje  formule SiH4. Nemački hemičari Heinrih Buf i Fridrih Voehler su 1857. otkrili silan među proizvodima formiranim dejstvom hlorovodonične kiseline na aluminijum silikat, koji su oni prethodno pripremili. Oni su nazvali jedinjenje .

## Proizvodnja
### Industrijska proizvodnja
Industrijski se silan proizvodi iz silicijuma metalurškog kvaliteta putem dvostepnog procesa. U prvom stepenu, silicijum u prahu reaguje sa hlorovodonikom na oko 300&nbsp;°C. Time se proizvodi trihlorosilan, HSiCl3 zajedno sa vodonikom:
:Si + 3 HCl → HSiCl3 + H2

Trihlorosilan se zatim zagreva na smolastoj osnovi koja sadrži katalizator:
:4 HSiCl3 → SiH4 + 3 SiCl4

Najčešće korišćeni katalizatori su metalni halidi, posebno aluminijum hlorid. To se naziva reakcijom redistribucije.

Alternativni metod za industrijsku pripremu silana visoke čistoće, podesnog za proizvodnju silicijuma poluprovodničkog kvaliteta, počinje sa silicijumom metalurške čistoće, vodonikom, i silicijum tetrahloridom. On se sastoji od kompleksne serije redistribucionih reakcija (u kojima se formiraju sporedni proizvodi koji se recikliraju u procesu) i destilacija. 
:Si + 2 H2 + 3 SiCl4 → 4 SiHCl3
:2 SiHCl3 → SiH2Cl2 + SiCl4
:2 SiH2Cl2 → SiHCl3 + SiH3Cl
:2 SiH3Cl → SiH4 + SiH2Cl2

Silan proizveden ovim putem se može termički razložiti. Time se formira silicijum visoke čistoće i vodonik.

Drugi industrijski procesi proizvodnje silana koriste redukciju SiF4 sa natrijum hidridom (NaH), ili redukciju SiCl4 sa litijum aluminijum hidridom (LiAlH4).

### Laboratorijski metodi
Silan se može proizvesti zagrevanjem peska sa prahom magnezijuma, čime se formira magnezijum silicid (Mg2Si). Prelivanjem smeše u 20% nevodenim rastvorom hlorovodonične kiseline. Upozorenje: Ako silan dođe u kontakt sa vodom, doći će do burne reakcije. Magnezijum silicid reaguje sa kiselinom i proizvodi gasoviti silan koji sagoreva u kontaktu sa vazduhom proizvodeći malu eksploziju. 
:4 HCl + Mg2Si → SiH4 + 2 MgCl2

Zemnoalkalini metali formiraju silicide sa sledećom stehiometrijom: MII2Si, MIISi, i MIISi2. U svim slučajevima, te supstance reaguju Brensted–Laurijevim kiselinama da proizvedu neki tip hidrida silicijuma u zavisnosti od konektivnosti Si anjona u silicidu. Mogući proizvodi su SiH4 i/ili viši molekuli u homolognoj seriji SinH2n+2, polimerni hidridi silicijuma, ili silicijumove kiseline.

## Reference
Fosfor(V)-oksid

**Fosfor(V)-oksid** je neorgansko jedinjenje sa molekulskom formulom P2O5. On je anhidrid fosforne kiseline, H3PO4, pa spada u klasu kiselih oksida.

## Struktura
P2O5 kristališe u više oblika. Najpoznatiji je upravo onaj prikazan desno, P4O10. Ta kristalna rešetka je heksagonalna, ali nije gusto pakovana. Van der Valsove sile kod nje su slabe. Gustina te rešetke je 2,30 g/cm3. Na 423&nbsp;°C ključa, ukoliko se jače zagreva, sublimisaće. 
Amorfan oblik je staklasti, a nastaje spajanjem više različitih rešetki.

## Dobijanje
Fosfor(V)-oksid se dobija sagorevanjem fosfora u prisustvu dovoljne količine kiseonika.

:P4 + 5 O2 → 2 P2O5
U dvadesetom veku, ovaj oksid je bio korišćen za dobijanje čiste koncentovane fosforne kiseline. Pri termičkom procesu, P2O5 dobijen sagorevanjem se rastvarao u razblaženoj fosfornoj kiselini da bi nagradio koncentrisanu.
Dehidratacija fosforne kiseline za dobijanje ovog oksida nije praktičnač zbog toga što će se metafosforna kiselina (HPO3) razložidi pre no što izgubi vodu.

## Primena
Ovaj oksid je dobar dehidratacioni reagens kao što pokazuje egzotermna priroda njegove hidrolize.

:P4O10 (am) + 6H2O (lq) → 4H3PO4 (c) &nbsp; (-177 kJ)

Ipak, njegova sposobnost isušivosti je ograničena zbog njegove težnje da stvori zaštitni viskozan sloj koji sprečava dalju dehidrataciju od strane neupotrebljenog materijala. Granuliran oblik P2O5 se korsiti kao isušivač.
Zbog jake isušivačke moći, koristi se u organskoj sintezi za dehidrataciju. Tu mu je najveća upotreba u pretvaranju amida u nitrile.
:P4O10 + RC(O)NH2 → P4O9(OH)2 + RCN
Pokazani međuproizvod, P4O9(OH)2, je usklađena formula koja označava proizvod hidratacije P4O10.
Naizgled, kada reaguje sa karboksilnom kiselinom, proizvod je odgovarajući anhidrid.
:P4O10 + RCO2H → P4O9(OH)2 + [RC(O)]2O
Isušivačka moć ovog oksida fosfora je dovoljno jaka da pretvori mnoge mineralne kiseline u njihove okside. Primeri: Azotna kiselina (HNO3) se pretvara u azot(V)-oksid (N2O5); Sumporna kiselina (H2SO4) u sumpor(VI)-oksid (SO3); Perhlorna kiselina (HClO4) u hlor(VII)-oksid (Cl2O7) itd.

## Povezani oksidi fosfora
Pored komercijalno bitnih P4O6 i P4O10, fosforovi oksidi su poznati sa repromaterijalima.

## Reference

## Vanjske veze
Metafosforna kiselina

**Metafosforna kiselina** ((HPO3)3, H3P3O9) je neorganska ciklična kiselina fosfora. Njen anhidrid je fosfor(V)-okisd. Monomer kod ove kiseline je HPO3 a ona kao takva predstavlja najniži polimer (ima 3 monomera).

## Struktura
Zato što su krajevi metafosforne kiseline sabijeni, ona se od tripolifosforne kiseline (H5P3O10) razlikuje za H2O. Njen oblik je cikličan, gde glavni šestougaoni prsten čine atomi fosfora i kiseonika povezani jednostrukim vezama a za atome u šestouglu se vezuju dvostrukom vezom kiseonik (3) i OH grupa (3). Zbog takve strukture, pripada klasi trobaznih kiselina.

## Jedinjenja i reakcije
Ova kiselina će disocirati na 3 vodonikova katjona i kiselinski ostatak. Taj kiselinski ostatak gradi soli koje se zovu metafosfati. Primer jedinjenja sa takvim (P3O93-) anjonom je natrijum-heksametafosfat (Na6P6O18) koji se koristi kao aditiv u prehrambenoj industriji.

Ona se rastvara se u vodi, pri čemu stajanjem rastvora postepeno prelazi u fosfornu kiselinu.
Metafosforna kiselina (kao monomer) nastaje dehidratacijom pirofosforne kiseline po sledećoj jednačini:
:HP4O7 → HPO3 + H2O
A njenom dehidratacijom se dobija njen anhidrid, fosfor(V)-oksid:
:2HPO3 → P2O5 + H2O

## Mere predostrožnosti
Trimetafosforna kiselina je veoma otrovna kao što gradi takođe veoma otrovne soli. Iritira disajni trakt a simptomi su upala grla i otežano disanje. Ukoliko je unesena putem hrane uzrokuje upale u ustima i grlu kao i povraćanje i bol u stomaku. Takođe je opasna i u kontaktu sa kožom gde izaziva upale i bol. Pri izvođenju ogleda u laboratoriji preporučljivo je koristiti zaštitne naočare, laboratorijski matil i dobre rukavice.

## Upotreba i uloga
Kao i druge kiseline fosfora, najčešće se koristi u proizvodima domena poljoprivrede. Biljke svoje potrebe za fosforom zadovoljavaju preko fosforne i metafosforne kiseline. Predložen je i metod titracije i ekstrakcije vitamina C (askorbinske kiseline) posredstvom ove kiseline.

## Reference

## Vanjske veze

* Dokumentacija o metafosfornoj kiselini
* Metafosforna kiselina u ekstrakciji i titraciji vitamina C
* *Neorganska hemija*, Dr Ilija Rikovski, Građevinska knjiga, Beograd, 1983, 12 izdanje -
Hloroamin

**Hloroamin** (NH2Cl) je toksičan gas koji nastaje u reakciji amonijaka i natrijum-hlorida.

Hloroamin je popularno sredstvo za dezinfekciju koje se koristi u vodenim rastvorima. Ima bolje dezinfekciono dejstvo od samog rastvora hlora, jer je hloroamin postojaniji u rastvorima, a sa organskim jedinjenjima ne gradi po zdravlje štetne halometane (kao na primer tetrahlorid ugljenika).

## Reference

## Povezano
* hlor
* amini
Hlor monoksid

**Hlor monoksid** ili **klor monoksid** je kemijski radikal sa formulom ClO. Igra važnu ulogu u procesu oštećenja ozonskog omotača. U stratosferi, atomi klora reagiraju sa molekulama ozona kako bi stvorili klor-monoksid i kisik.

:Cl· +  → ClO· + 

Ova reakcija izaziva oštećenje ozonskog omnotača. Ova reakcija se može nastaviti i ClO· radikali mogu nastaviti reagirati ovako:

:ClO· + O· → Cl· + 

regenerirajući klor radikal. Tako se opća reakcija za raspad ozona katalitira preko klora, jer klor na kraju ostaje nepromijenjen. Opća reakcija je:

:O· +  → + 2

Ovo je predstavaljalo značajan učinak korištenja CFC-a na gornju stratosferu. Nereaktivna priropda CFC-a dozvoljava da proe u strastforeu gdje prolazi kroz foto-disocijaciju gdje se stvaraju Cl radikali. Oni potom stvaraju klor monoksid, i ovaj ciklu se može nastaviti dok radikali reagiraju i stvore diklor dioksid, završavajući radikalsku reakciju. S obzirom da je koncentracija CFC-a u atmosferi vrlo niska, vjerojatnost završavanja reakcije je vrlo niska, što znači da se svaki radikal može razbiti nekoliko tisuća molekula ozona.

## Osobine

## Reference

## Vanjske veze

*
Dihlor monoksid

**Hlor-monoksid** je oksid hlora hemijske formule Cl2O, gde je oksidacioni broj hlora +1.

## Dobijanje
Dobija se prevođenjem suvog hlora preko prethodno zagrejanog merkurioksida na temperaturi od 400&nbsp;°C:
:\mathrm{2HgO + 2Cl_2 \longrightarrow \; Hg_2OCl_2 + Cl_2O}

## Svojstva
Na sobnoj temperaturi, hlor-monoksid je bled, narandžastožut gas, koji se lako kondenzuje u crvenomrku tečnost. Ona ključa na 3,8&nbsp;°C, pri pritisku od 766&nbsp;mm. Oba agregatna stanja su nepostojana i lako se eksplozivno raspadaju. Gas eksplodira pri dodiru sa sumporom, fosforom ili nekim od jedinjenja ugljenika, a tečnost i pri veoma blagom udaru.

Može se smatrati anhidridom hipohloraste kiseline, jer reaguje sa vodom u odnosu 1 zapremina vode:200 zapremina gasa na 0&nbsp;°C:
:\mathrm{H_2O + Cl_2O \longrightarrow \; 2HOCl}

## Dokazivanje
Sastav ovog jedinjenja je dokazan zahvaljujući svojstvu da se sa povišenjem temperature raspada na dve zapremine hlora i jednu kiseonika. Gustina pare je oko 43,5 (H2 = 1).

## Reference
Radikal (hemija)

**Radikali** (*slobodni radikali*) su atomi, molekuli, ili joni sa nesparenim elektronima u spoljašnjoj ljuski. Slobodni radikali mogu da budu pozitivni, negativni, ili bez naelektrisanja. Nespareni elektroni daju radikalima hemijsku reaktivnost. Smatra se da slobodni radikali u telu jedan od uzroka degenerativnih bolesti, starenja i kancera.

Slobodni radikali su značajni za sagorevanje, atmosfersku hemiju, polimerizaciju, hemiju plazme, biohemiju, i mnoge druge hemijske procese. U hemijskoj biologiji, superoksid i azot-monoksid regulišu mnoštvo procesa, kao što je kontrola vaskularnog tona. Radikali mogu da budu i glasnici posredstvom fenomena zvanog redoks signalizacija. Radikal može da bude zarobljen unutar *[[Efekat kaveza (hemija)|kaveza rastvarača]]*, ili da budu na neki drugi način vezani.

## Hemijske reakcije
U hemijskim jednačinama, slobodni radikali se često označavaju tačkom stavljenom neposredno iza simbola atoma:

:\mathrm{Cl}_2 \; \xrightarrow{UV} \; {\mathrm{Cl} \cdot} + {\mathrm{Cl} \cdot}
:*Gasoviti [[hlor]] se može razložiti [[Ultravioletno zračenje|ultravioletnom]] svetlošću čime se formiraju radikali hlora*.

Reakcioni mehanizmi radikala koriste jednostranu strelu za prikazivanje kretanja elektrona:

Homolitičko raskidanje veze se prikazuje strelom koja nalikuje *kuki za ribu*, da bi se napravila razlika od uobičajenog kretanja dva elektrona, što se prikazuje standardnom zakrivljenom strelom. Treba napomenuti da se drugi elektron raskidajuće veze takođe pomera da formira par sa napadujićem elektronom radikala; to nije eksplicitno prikazano u ovom slučaju.

Slobodni radikali uzimaju učešća u adiciji i supstituciji radikala kao reaktivni intermedijari. Lančane reakcije u kojima učestvuju slobodni radikali se obično dele u tri procesa. 
* Reakcije **inicijacije** rezultiraju u povećanju broja slobodnih radikala.
* Reakcije **propagacije** su reakcije u kojima se totalni broj slobodnih radikala ne menja.
* Reakcije **terminacije** dovode do umanjenja broja slobodnih radikala. Tipično dva slobodna radikala formiraju stabilnije vrste, npr.: 2Cl**·**→ Cl2

## Literatura

## Vanjske veze
* Upotreba emisije radikala u određivanju vremena kašnjenja paljenja
Homeostaza

**Homeostaza** je ravnoteža, često samoregulacioni povratak organizma u stanje pre no što je došlo do nekih promena u njegovom sastavu ili funkcionisanju. Pošto je sastavni deo životnih procesa, homeostaza nastoji da uspostavlja narušeni sklad mehanizmom povratne veze (), automatski, bez svesne namere regulišu se svi veći poremećaji ravnoteže u unutarsomatskim, socijalnim ili psihičkim procesima.

## Izvori

## Vanjske veze
* Fiziološka homeostaza
Gorenje (razvrstavanje)

**Gorenje** može predstavljati:

* gorenje – kemijska reakcija sa kisikom, pri kojoj se oslobađaju svjetlost i toplina, odnosno vatra
* Gorenje – kompanija za izradu elektronskih i proizvoda bijele tehnike sa sjedištem u Sloveniji

**Gorenje** je naziv za nekoliko naselja u Sloveniji:
* Gorenje – naselje u općini Šmartno ob Paki
* Gorenje – naselje u općini Lukovica
* Gorenje – naselje u općini Kočevje
* Gorenje – naselje u općini Postojna
Gorenje (Kočevje)

**Gorenje** je naselje u slovenskoj Općini Kočevju. Gorenje se nalazi u pokrajini Dolenjskoj i statističkoj regiji Jugoistočnoj Sloveniji.

## Stanovništvo
Prema popisu stanovništva iz 2002. godine naselje je imalo 327 stanovnika.

## Izvor
Kočevje (općina)

**Općina Kočevje** (slo.: **Občina Kočevje**) je općina u južnoj Sloveniji u pokrajini Dolenjskoj i statističkoj regiji Jugoistočna Slovenija. Središte općine je grad Kočevje sa 9.027 stanovnika.

## Geografija
Općina Kočevje nalazi se u južnom dijelu države i pogranična je prema Hrvatskoj. Kočevska općina je i najveća općina u državi proteže kroz nekoliko prostornih cijelina. Na istoku i zapadu su planinski krajevi. Na istoku je planina Kočevski Rog, a na zapadu Goteniška Gora. Usredišnjem dijelu nalazi se plodno i ravno Kočevsko polje, krško polje sa riječicom Rinžom kao glavnim vodotokom. Na krajnjem jugu nalazi se dolina rijeke Kupe.

U općini vlada oštrija, planinska varijanta umjereno kontinentalne klime. Najveći vodotok je pogranična rijeka Kupa, ali je ona na krajnjem južnom odobu općine. Riječica ponornica Rinža je glavni vodotok u Kočevskom polju.

## Naselja u općini
Borovec pri Kočevski Reki, Breg pri Kočevju, Brezovica pri Predgradu, Bukova Gora, Cvišlerji, Dol, Dolga vas, Dolnja Briga, Dolnje Ložine, Čeplje, Črni Potok pri Kočevju, Gorenje, Gornja Briga, Gornje Ložine, Gotenica, Jelenja vas, Kačji Potok, Klinja vas, Knežja Lipa, Koblarji, Kočarji, Koče, **[[Kočevje]]**, Kočevska Reka, Konca vas, Koprivnik, Kralji, Laze pri Oneku, Laze pri Predgradu, Livold, Mačkovec, Mahovnik, Mala Gora, Mlaka pri Kočevju, Mlaka pri Kočevski Reki, Morava, Mozelj, Mrtvice, Nemška Loka, Nove Ložine, Novi Lazi, Onek, Paka pri Predgradu, Podlesje, Polom (Kočevje, Slovenija), Predgrad, Primoži, Rajhenav, Rajndol, Rogati Hrib, Seč, Slovenska vas, Smuka, Spodnja Bilpa, Spodnji Log, Stara Cerkev, Stari Breg, Stari Log, Staro Brezje, Šalka vas, Štalcerji, Trnovec, Vimolj pri Predgradu, Vrbovec, Vrt, Zajčje Polje, Zdihovo, Željne

## Izvor

## Vanjske veze
* Službena stranica općine
Jugoistočna Slovenija (regija)

**Jugoistočna Slovenija** (slovenski: *Jugovzhodna Slovenija statistična regija*) je jedna od 12 statističkih regija Slovenije. Najveći grad i kulturno i privredno središte ove regije je grad Novo Mesto.

Po podacima iz 2013. godine u regiji je živjelo 142.509stanovnika.
## Popis općina
U regiji postoji 20 općina:
* Črnomelj
* Dolenjske Toplice
* Kočevje
* Kostel
* Loški Potok
* Metlika
* Mirna Peč
* Mokronog-Trebelno
* Novo mesto
* Osilnica
* Ribnica
* Semič
* Sodražica
* Straža
* Šentjernej
* Šentrupert
* Škocjan
* Šmarješke Toplice
* Trebnje
* Žužemberk
## Reference
Polimerizacija

**Polimerizacija** je reakcija usled koje hemijska jedinjenja male molekulske mase (monomeri) ili smeša nekoliko takvih jedinjenja reaguju međusobno, sve dok se ne iscrpe slobodne funkcionalne grupe, usled čega nastaju molekuli sa mnogo većom molekulskom masom od reaktanata. Produkat ove reakcije je polimer.

Reakcije polimerizacije se dele na:
* Postepena polimerizacija - kod ove polimerizacije reakcija se odvija „korak po korak“, tj. prvo međusobno reaguju dva monomera gradeći dimer, a potom dimeri reaguju međusobno gradeći tetramere itd. 
* Lančana polimerizacija - kod ove polimerizacije reakcija se odvija kao „lavina“, ona počinje od reakcije iniciranja aktivne forme monomera, koja je u stanju da sebi priključi sledeće monomere u reakciji propagacije. U ovom procesu nastaju polimeri velikih molekulskih masa.

Počevši od tridesetih godina XX veka mnoge reakcije polimerizacije su počele da se koriste u industriji. Brzina polimrizacije zavisi od temperature, pritiska, količine i vrste inicijatora ili katalizatora.

Prema tehničkom načinu sprovođenja polimerizacije se dele na:
# Polimerizacija u rastvoru - kod koje je sredina u kojoj se odvija polimerizacija odgovarajući rastvarač, u kome se rastvaraju kako monomeri tako i inicijatori. 
# Emulzijna polimerizacija - kod koje monomeri grade emulzijne molekule, dok se inicijator nalazi u vlastitom rastvoru. 
# Polimerizacija u bloku - kod koje se tečnom monomeru direktno dodaje inicijator.
# Polimerizacija u gasnoj fazi - kod koje su monomeri gasovi niske kritične temperature.
# Polimerizacija na granici faza - kod koje se monomer nalazi u jednoj tečnoj fazi, a inicijator u drugoj.

## Izvori

## Vanjske veze
Reakcija adicije

U organskoj hemiji, **reakcija adicije** je reakcija kojom se dva ili više molekula kombinuju da formira jedan veći molekul.

Reakcija adicije je ograničena na hemijska jedinjenja koja imaju višestruko vezane atome, kao što su molekuli sa ugljenik-ugljenik dvostrukim vezama, i.e., alkeni, ili sa trostrukim vezama, i.e., alkini. Takođe su obuhvaćeni molekuli koji sadrže ugljenik - heteroatom dvostruke veze, poput karbonilnih (C=O) grupa ili imino (C=N) grupa.

Postoje dva glavna tipa polarnih reakcija adicije: elektrofilna adicija i nukleofilna adicija. Isto tako postoje i dva tipa nepolarnih reakcija adicije: adicija slobodnih radikala i cikloadicija.
 

Reakcija adicije je suprotna reakciji eliminacije, na primer reakcija hidratacije alkena i dehidratacije alkohola. Reakcije adicije se takođe sreću kod polimerizacije, i zovu se polimerizaciona adicija.

## Literatura
Stereoselektivnost

**Stereoselektivnost** je karakteristika hemijskih reakcija koje iz jednog početnog supstrata kao proizvod daju smešu nejednakih količina stereoizomera. Stereoselektivnost može biti delimična, kada se u reakciji dobija veća količina jednog stereoizomera u odnosu na drugi, i potpuna, ako se kao proizvod dobija samo jedan stereoizomer. Delimična stereoselektivnost je veoma zastupljena u organskim reakcijama i uslovljava je niz faktora, od kojih se često izdvajaju sterne interakcije. Jedan od primera favorizovanja jednog stereoizomernog proizvoda u odnosu na drugi je reakcija dehidrohalogenovanja 2-jodbutana u kojoj se dobija 80% -{trans-}- i 20% -{cis-}- proizvoda (2-butena). Potpuna stereoselektivnost je zastupljena u prirodi i karakteristika je velikog broja enzimskih reakcija. Takođe je od velikog značaja u asimetričnim sintezama.

## Reference

## Literatura

* 
* 
* 
* 

## Povezano
* Stereohemija
* Stereoizomerija
* Stereospecifičnost
Supstitucija (hemija)

U **supstitucionim reakcijama**, funkcionalna grupa jednog hemijskog jedinjenja se zamenjuje drugom grupom. U organskoj hemiji, reakcije elektrofilne i nukleofilne supstitucije imaju primarni značaj. Reakcije organske supstitucije se klasifikuju u nekoliko glavnih tipova organskih reakcija u zavisnosti od toga da li je reagens elektrofil ili nukleofil, da li je reakcioni intermedijar karbokatjon, karbanjon ili slobodni radikal, ili da li je supstrat alifatičan ili aromatičan. Detaljno razumevanje tipa reakcije pomaže u predviđanju produkta reakcije. To je takođe korisno za optimizaciju reakcije u pogledu promenljivih, kao što su temperatura i izvor rastvarača.

Dobar primer reakcije supstitucije je fotohemijska hlorinacija metana kojom se formira metil hlorid.

## Nukleofilna supstitucija
Nukleofilna supstitucija se odvija kad je reagens nukleofil (atom ili molekul sa slobodnim elektronima).

Nukleofil reaguje sa alifatičnim supstratom u reakciji nukleofilne alifatične supstitucija. Ta supstitucija se može odvijati putem dva različita mehanizma: unimolekularna nukleofilna supstitucija (-{SN}-1) i bimolekularna nukleofilna supstitucija (-{SN}-2). -{SN}-1 mehanizam ima dva stupnja. U prvom stupnju, odlazeća grupa se udalji, čime se formira karbokatjon. U drugom stupnju, nukleofilni reagens napada karbokatjon i formira sigma vezu. Ovaj mehanizam može da proizvede bilo inverziju ili zadržavanje konfiguracije. -{SN}-2 reakcija ima samo jedan stupanj. Napad reagensa i uklanjanje odlazeće grupe se odvijaju simultano. Ovaj mehanizam uvek dovodi do inverzije konfiguracije.

Kad je supstrat aromatično jedinjenje reakcioni tip je nukleofilna aromatična supstitucija. Derivati karboksilnih kiselina reaguju sa nukleofilima u nukleofilnoj acilnoj supstituciji.

## Elektrofilna supstitucija
Elektrofili učestvuju u reakcijama elektrofilne supstitucije, a posebno u elektrofilnim aromatičnim supstitucijama.

Elektrofilne reakcije sa drugim nezasićenim jedinjenjima, osim arena, generalno dovode do elektrofilne adicije umesto supstitucije.

## Reference

## Povezano
* Hel-Volhard-Zelinski halogenacija
* Fridel-Kraftsove reakcije
Hidetoshi Nakata

**Hidetoshi Nakata** (japanski: **中田 英寿**; Kofu, 22. siječnja 1977.), umirovljeni japanski nogometaš i reprezentativac, jedan od najboljih i najpoznatijih azijskih nogometaša svoje generacije. 

Nakata je svoju karijeru započeo 1995. godine te je, tokom iste, dva puta proglašavan najboljim igračem Azije (1997. i 1998.), s Romom je bio prvak Italije, dok je za nacionalnu vrstu nastupao na tri Svjetska prvenstva (1998., 2002., 2006.) te na dva olimpijska turnira (1996. i 2000.). Godine 2005. proglašen je Vitezom Reda zvijezde talijanske solidarnosti zbog poboljšavanja talijanskog ugleda izvan Italije. Nakata je poznat i po svom modnom angažmanu tako da je često hodao po pistama i nosio dizajnersku odjeću. 

Svoje umirovljenje, Nakata je objavio 3. srpnja 2006. godine, sa 29 godina, nakon karijere koja je trajala 10 godina i uključivala 7 sezona u talijanskoj Seriji A i jednu sezonu u engleskom Premiershipu. U ožujku 2004., Pelé je Nakatu proglasio jednim od 100 najboljih živućih igrača. 

## Statistika

## Vanjske veze
*National Football Teams
*Japan National Football Team Database
Američka vidrica

**Američka vidrica**, **američki nerc** ili **američki vizon** (lat. *Neovison vison*), sjevernoamerički je pripadnik porodice *[[Mustelidae]]* kojeg pronalazimo u Aljaski, Kanadi i većem dijelu Sjedinjenih Američkih Država. Srodan je lasicama, vidrama, europskoj vidrici, gorskoj kuni i kuni ribolovcu. Neko je vrijeme smatran članom smrdljivaca, no genetski su dokazi pokazali kako bi se smrdljivci trebali nalaziti u zasebnoj porodici nazvanoj *[[Mephitidae]]*. Domesticirani oblik američke vidrice uzgaja se na farmama krzna zbog njenog bujnog krznenog pokrivača, koji je visoko cijenjen. Uzgajivači su razvili raspon nijansi od duboko crne do bijele boje. Srodna vrsta američkoj vidrici, *Neovison macrodon*, izlovljena je i izumrla u 19. stoljeću.

## Obilježja
Tijelo vidrica prekriveno je sjajnim, gustim tamnosmeđim krznom s bijelom mrljom ispod brade. Imaju kratke udove s djelomičnim plivaćim kožicama, što ih čini dobrim plivačima. Pronalazi ih se u šumovitim područjima i poljima u blizini rijeka i jezera. Ne iskopavaju jazbine, no preuzimaju napuštene brloge ostalih životinja.

Vidrice su djelomično vodeni grabežljivci, sposobni loviti plijen u vodi i na kopnu. Sposobne su roniti ispod površine, hvatajući ribe i žabe. Također vrebaju kopneni plijen poput ptica, zmija, miševa, voluharica i zečeva. Vidrice nisu izbirljivi grabežljivci i hrane se onim plijenom koji je u danom trenutku najlakše dostupan. Većinom su noćne životinje i ne hiberniraju. Vidrice predstavljaju plijen kojotima, velikim ušarama i vukovima. Također bivaju uhvaćene zbog svoga krzna. Njihov se broj značajno smanjio zbog gubitka staništa, učinka onečišćenja na njihovu vodeni izvor prehrane i miješanje gena domaće vidrice u populacije divlje vidrice.

U pravilu su samotne životinje. Parenje se odvija tijekom od rane veljače do ranog travnja; mužjaci i ženke imaju više od jednog partnera. Ženke kote 4-5 mladunaca jednom godišnje. Dok je smrtnost mladunaca iznimno visoka u ranim mjesecima života američke vidrice, životinje koje prežive prvu godinu mogu doživjeti i do tri godine u divljini. U zatočeništvu, vidrice dožive 10-12 godina. Vidricu pronalazimo u područjima koja odgovaraju njenom staništu kroz gotovo čitavu Sjevernu Ameriku, od Floride do Arktika.

## Drugi projekti
Kalijum hlorat

**Kalijum hlorat** je **hemijsko jedinjenje** koje se sastoji od kalijuma, hlora i kiseonika. Njegova molekulska formula je **KClO<sub>3</sub>**. Spada u kalijumove soli hlorne kiseline.

KClO3 se koristi kao:
# Oksidaciono sredstvo
# Dezinfekciono sredstvo
# Eksplozivno sredstvo

## Reference
Lugolov rastvor

**Lugolov rastvor** () je vodeni rastvor joda koji ima široku primenu kao antiseptik, reagens i, veoma retko, kao suplement joda. Naziv je dobio po francuskom lekaru, Žan Gijom Lugolu, koji ga je prvi spravio.

To je mrkocrveni rastvor koji sadrži 5% joda u 10% rastvoru kalijum-jodida, što čini koncentraciju joda od oko 130 mg/ml. Jod je nepolaran molekul, veoma slabo rastvoran u vodi, pa prisustvo kalijum-jodida olakšava rastvaranje preko formiranja trijodidnih jona. Identifikacija se vrši na jodidni jon, najčešće putem njegove oksidacije do elementarnog joda pomoću permanganata u kiseloj sredini, pri čemu se organski sloj (najčešće hloroforma) boji ljubičasto. Rastvori slični po sastavu Lugolovom, koriste se kod jodometrijskih titracija.

Osim kao lokalni antiseptik u tretiranju rana, Lugolov rastvor se koristi i za detekciju prisustva skroba u organskim smešama, gde jod interaguje sa agregatima skroba, ugrađujući se u heliks amiloze što se vidi kao mrkoplavo obojenje. Kod patološkog stanja amiloidoze, naslage ovog polisaharida mogu biti toliko obimne, da se zahvaćena tkiva intenzivno boje u kontaktu sa Lugolovim reagensom. Tokom kolposkopije, na vaginu i grlić se nanosi Lugolov reagens, pri čemu se normalno tkivo boji braon, dok svetlija obojenja ili potpuni izostanak obojenja može da ukazuje na patohistološke promene i indikuje potrebu za biopsijom. Ovo se naziva Šilerovim testom.

Lugolov rastvor se nekada koristio i kao suplement joda, kod odraslih obolelih od hipotireoidizma, ali je danas ta primena potisnuta, i uglavnom zamenjena preparatima jodata ili jodita. Neposredno posle Černobiljske katastrofe, u Poljskoj je Lugolov jod primenjen na gotovo celu populaciju u profilaksi akumulacije radioaktivnog joda (131I) u tireoidnoj žlezdi.

Kao antiseptik, Lugolov rastvor mogu zameniti drugi preparati joda, alkoholni analog odn. tinktura joda ili preparati koji sadrže jodofore, npr. povidon-jod.

## Reference
Permanganat

**Permanganat** je so permanganatne kiseline čiji kiselinski ostatak (anjon) ima formulu MnO4-. Oksidacioni broj mangana je +7.

## Dobijanje
Permanganati se mogu dobiti iz manganata; delovanjem kiseline, anodnom oksidacijom ili oksidacijom hlorom:
:3MnO42- + 4H+ → 2MnO4- + MnO2 • H2O(s) + H2O
:MnO42- → MnO4- + e-

## Svojstva
U odnosu na pertehnate i perrenate, permanganati su najmanje stabilni pri zagrevanju. Tako, kalijum-permanganat gubi kiseonik pri 200&nbsp;°C, dok je za raspad kalijum-perrenata potrebna znatno viša temperatura. Stabilan je u širokom području pH, ali se sporo raspada u kiseloj sredini:
:4MnO4- + 4H+ → 4MnO2(s) + 3O2(g) + 2H2O
Ova reakcija se ubrzava na svetlosti, pa je zato potrebno rastvore permanganata čuvati u tamnim bocama. Zbog toga što se raspada u kiseloj sredini, pH tog rastvora treba da bude nešto više od 7.

## [[Oksido-redukcija|Oksido-redukcione reakcije]]
Permanganatni anjon je jako oksidaciono sredstvo:
:MnO4- + 8H+ + 5e- → Mn2+ + H2O
Permanganat se u kiseloj sredini pri tome redukuje do Mn2+ - jona. Standardni redoks potencijal iznosi +1,51 V.

U slabo - baznoj ili neutralnoj sredini permanganat se redukuje do mangan-dioksida:
:MnO4- + 2H2O + 3e- → MnO2 + 4OH-
Standardni redoks potencijal iznosi +1,23 V.

U jakim bazama, redukcija ide do manganata:
:MnO4- e- → MnO42-
Standardni redoks potencijal je +0,56 V.

## Primeri
Najpoznatiji su permanganati alkalnih metala, pre svega kalijum-permanganat, ali i natrijum-permanganat. Manje poznati su barijum-permanganat i srebro-permanganat.

## Reference
Čair

**Čair** može označavati:

* Opština Čair, jedna od opština Velikog Skoplja u Makedoniji;
* Stadion Čair, u Nišu
* Sportski centar Čair, također u Nišu
Stadion Čair

**Stadion Čair** je stadion sa više namena u Nišu, Srbija. Trenutno se koristi najviše za fudbalske mečeve i on je domaći teren Radničkog.

Stadion je izgrađen 1963. i imao je kapacitet od 14.000 pojedinačnih sedišta ili 20.000 stojećih, ali je kapacitet poslednjih godina bio znatno smanjen s obzirom da istočna i severna tribina nisu bile u funkciji zbog bezbednosti, a u martu 2011. je počela rekonstrukcija stadiona. Stadion je deo *Sportskog kompleksa Čair*.

## Historija
Stadion je izgrađen i pušten u rad 1963. godine, a upravljanje ovim objektom od 1969. je preuzeo FK Radnički Niš. Od 1995. zbog dotrajalosti i opasnosti od urušavanja bila je zabranjena upotreba istočne i severne tribine, a 2008. je i deo južne tribine izgubio upotrebnu dozvolu. Godine 2006. je postavljeno 3.000 stolica na zapadnoj tribini.

### Rekonstrukcija
U martu 2011. godine je počela rekonstrukcija stadiona Čair, kada su prvo srušene istočna, južna i severna tribina, a 5. avgusta 2011. je počela izgradnja tri potpuno nove tribine, dok će zapadna biti samo rekonstruisana, osim u slučaju da se nađe partner koji bi finansirao izgradnju nove. Rok za završetak radova je 270 dana, a stadion će nakon rekonstrukcije imati kapacitet od 18.151 sedećih mesta za gledaoce, VIP lože sa 120 mesta kao i ložu za medije sa 50 mesta. Vlada Republike Srbije i grad Niš su za ovu rekonstrukciju odvojili skoro milijardu dinara, kroz kreditni aranžman preko fonda za razvoj.

Prvu utakmicu na renoviranom Čairu, mada sa još nezavršenom istočnom tribinom, Radnički je odigrao 15. septembra 2012. protiv Smedereva u Superligi Srbije, a pobedio je sa 1:0 golom Dušana Kolarevića.

## Utakmice reprezentacije

Fudbalske reprezentacije SFR Jugoslavije i SR Jugoslavije su na ovom stadionu odigrale po jednu utakmicu.

## Povezano
* Hala Čair
* Spisak fudbalskih stadiona u Srbiji

## Reference

## Vanjske veze
* Stadion Čair na -{sccair.rs}-
* Stadion Čair na -{meraklije.com}-
* Čair u evropskom ruhu
Sportski centar Čair

**Sportski centar Čair**, lokalno poznat kao **Hala Čair**, je višenamenska arena (hala) u Nišu, Srbija. Kapacitet je 5.000 mesta za sportske događaje i 6.500 mesta za koncerte. Trenutno je domaći teren košarkaškog kluba Konstantin i rukometnog kluba Železničar.

## Rekonstrukcija
Tokom 2011. izvršena je kompletna rekonstrukcija Hale Čair, ukupna vrednost rekonstrukcije je bila oko 2.5 miliona evra, a završena je krajem septembra 2011. godine. Hala je dobila potpuno novi enterijer, proširen je kapacitet za oko 500 mesta na 5.000, novi sistem klimatizacije, moderna rasveta, rekonstruisane svlačionice, medicinski blok, nove teleskopske tribine, kao i dva velika semafora i čak četiri manja.

Čair nakon rekonstrukcije ispunjava sve uslove EHF-a, tako da je bio domaćin grupe B prve faze Evropskog prvenstva u rukometu 2012., koje se održavalo u Srbiji.

## Povezano
* Stadion Čair

## Reference

## Vanjske veze
* Službena stranica SC Čaira
* Hala Čair na sajtu SC Čaira
* Podaci o areni
Kalijum cijanid

**Kalijum cijanid** (molekulska formula - *[[kalijum|K]][[cijano grupa|CN]]*) je veoma jak otrov. Gradi bezbojne kristale (rastvorljivost u vodi na temperaturi od 20&nbsp;°C - 33,3%). Temperatura topljenja kalijum cijanida iznosi 634,5&nbsp;°C. Molekulska masa 65,12, gustina na temperaturi od 20&nbsp;°C: 1,55 g/cm³, rastvara se u metanolu i ostalim organskim rastvaračima.
Minimalna toksičnost pri trovanju hrane ceni se na oko &nbsp;3&nbsp;mg/kg&nbsp;mase tela, tj. za prosečnog čoveka težine 70&nbsp;kg. - oko &nbsp;0,2&nbsp;g.

Korišćen je kao otrov za izvršenje samoubistva npr. od strane agenata u slučaju neuspeha misije. Verovatno se i Adolf Hitler otrovao ovim jedinjenjem 1945.

Primena:
* u metalurgiji srebra i zlata
* u galvanotehnici
* u mnogim hemijskim sintezama

Za neutralisanje trovanja kalijum cijanidom najčešće se koristi aktivan ugalj.

## Reference
Kalijum karbonat

**Kalijum karbonat** (molekulska formula K2CO3) je hemijsko jedinjenje, kalijumova so ugljene kiseline. Kalijum karbonat je bezbojna kristalna supstancija veoma dobro rastvorljiva u vodi; 93.7 g u 100 g vode. Temperatura topljenja kalijum karbonata iznosi 891&nbsp;°C. On gradi hidrate, u vodenim rastvorima se hidrolizuje. Pod uticajem kiselina podleže raspadu na ugljen dioksid i kalijum oksid.

Kalijum karbonat se dobija uvođenjem ugljen dioksida u vodeni rastvor kalijum hidroksida. Koristi se u industriji stakla, keramike, za produkciju sredstava za pranje, u fotografiji i za dobijanje drugih jedinjenja kalijuma.

Molekulska masa kalijum karbonata je 138.2 u.

## Reference

## Povezano
* kalijum hidroksid
* potaša

## Vanjske veze
Kalijum oksid

**Kalijum oksid** (K2O) je neorgansko hemijsko jedinjenje iz grupe oksida.

Osnovni prirodni izvor kalijum oksida su razni minerali, u kojima se on javlja zajedno sa drugim jedinjenjima kalijuma.

Mešavina kalijum oksida sa još nekoliko drugih jedinjenja kalijuma naziva se potaš. On se pre dobijao iz pepela a sada se dobija uglavnom iz raznih vrsta minerala.

Potaš se između ostalog koristi za proizvodnju stakla i kao đubrivo.

Gustina kalijum oksida iznosi 2.32 g/cm3.

## Reference
Kalijum peroksid

**Kalijum peroksid** je neorgansko jedinjenje sa molekulskom formulom K2O2. On se može formirati reakcijom kalijum sa kiseonikom na vazduhu, zajedno sa kalijum oksidom (K2O) i kalijum superoksidom (KO2).

Kalijum peroksid reaguje sa vodom da formira kalijum hidroksid i kiseonik:

:2 K2O2 + 2 H2O → 4 KOH + O2

## Reference

## Vanjske veze
Kalijum sulfid

**Kalijum sulfid** je neorgansko jedinjenje sa formulom K2S. Ova bezbojna čvrsta materija se retko sreće, jer brzo reaguje sa vodom, pri čemu se formiraju kalijum hidrosulfid (KSH) i kalijum hidroksid (KOH). Najčešće se termin kalijum sulfid koristi u širem smislu za ovu mešavinu, a ne za anhiratni prah.

## Struktura
On poprima "antifluoritnu strukturu", što znači da mali K+ joni zauzimaju tetraedralna (F−) mesta u fluoritu, i veliki S2− centri imaju osam koordinatnih mesta. Li<sub>2</sub>S, Na<sub>2</sub>S, i Rb2S imaju sličnu kristalnu strukturu.

## Reference

## Vanjske veze
Kalijum sulfat

**Kalijum-sulfat** je neorgansko hemijsko jedinjenje hemijske formule K2SO4.

## Rasprostranjenost u prirodi
Javlja se u velikim količinama u raznim dvogubim solima u štasfurtskim naslagama, kao što su šenit i kainit, koji i služe za dobijanje kalijum-sulfata.

## Dobijanje
Šenit se odvaja hlađenjem iz vrućeg zasićenog rastvora kainita, a potom tretira rastvorom kalijum-hlorida:
:K2SO4 • MgSO4 • 6H2O + 2KCl → 2K2SO4 + MgCl2 + 6H2O
Prvo se dobija slabo rastvoran, anhidrovani kalijum-sulfat, a koncentrovanjem se iz filtrata taloži karnalit iz koga se dobijaju kalijum-hlorid i magnezijum-hlorid.

Kalijum-sulfat se još može dobiti zagrevanjem kalijum-hlorida sa sumpornom kiselinom, ali u manjim količinama, a inače je sporedni proizvod pri dobijanju kalijum-dihromata i kalijum-permanganata.

## Svojstva
To je supstanca koju čine bezbojni kristali bez vode. U vodi se slabo rastvara (na 0&nbsp;°C 6,85 g u 100 g vode).

## Upotreba
Koristi se za pravljenje kalijumove stipse i kao veštačko đubrivo, posebno prilikom gajenja duvana i pšenice. Osim kalijum-sulfata, kao đubrivo se koristi i kalijum-hlorid, ali kod paradajza, luka, pasulja i bostana prednost se daje kalijum-sulfatu jer su pomenute biljke osetljive na veće koncentracije hlora.

## Reference

## Vanjske veze

* Kalijum u povrtarstvu
Kalcijum karbid

**Kalcijum karbid** je hemijsko jedinjenje hemijske formule CaC<sub>2</sub>. Kalcijum karbid je bledih boja, ali većina uzorka imaju boje koje variraju od crne do sivo-bele, zavisno od vrste. Glavna uloga mu je u industrijskoj proizvodnji acetilena i kalcijum cijanida.

## Proizvodnja
Kalcijum karbid se industrijski proizvodi u električnim pećima sjedinjavanjem živog kreča i koksa na temperaturi od 2000&nbsp;°C. Ovaj metod dobijanja kalcijum karbida se nije promenio još od 1888 kada je pronađen:
:CaO + 3 C → CaC2 + CO

## Reference

## Vanjske veze
Kalijum superoksid

**Kalijum superoksid** je hemijsko jedinjenje sa formulom KO2. Ova retka so superoksidnog jona se formira sagorevanjem rastopljenog kalijuma u čistom kiseoniku. Kalijum superoksid se koristi kao oksidacioni agens u industrijskoj hemiji, kao sredstvom za uklanjanje CO<sub>2</sub> i H<sub>2</sub>O iz vazduha, i kao O<sub>2</sub> generator u bocama za ronjenje, svemirskim letilicama i podmornicama

Važne reakcije:
:4 KO2 + 2 H2O → 4 KOH + 3 O2
:2 KOH + CO2 → K2CO3 + H2O
:K2CO3 + CO2 + H2O → 2 KHCO3
:4 KO2 + 2 CO2 → 2 K2CO3 + 3 O2

## Strukturni trendovi
Derivati dioksidaa, O2, imaju karakteristično O-O rastojanje koje je u korelaciji sa redom O-O veze.

## Reference
Kalijum hidroksid

**Kalijum-hidroksid** (molekulska formula KOH) je hidroksid kalijuma, i jedna od najjačih baza.

Pri normalnim uslovima kalijum-hidroksid je čvrsta supstanca bele boje gustine 2,04 g/cm3. Obično se produkuje u obliku, mekih kristalnih listića ili granula. Veoma dobro je rastvorljiv u vodi npr. na temperaturi od 0&nbsp;°C 97 g na 100&nbsp;cm3, a na 20&nbsp;°C 110 g na 100&nbsp;cm3 H2O. Proces rastvaranja je egzoterman. Temperatura topljenja kalijum hidroksida iznosi 406+&nbsp;°C, a temperatura ključanja 1320&nbsp;°C. Kalijum hidroksid i njegov vodeni rastvor prima iz vazduha ugljen dioksid gradeći kalijum karbonat. Kalijum hidroksid nagriza kožu i izaziva ozbiljne rane. LD50 (pacov, preko usta) iznosi 250 – 400&nbsp;mg/kg.

Njegova molekulska masa je 56,1 u.

Dobija se reakcijom kalijuma sa vodom. U većim količinama dobija se elektrolizom rastvora kalijum hlorida. Pre se dobijao rastvaranjem pepela u vodi ali takav kalijum-hidroksid nije bio potpuno čist.

Kalijum-hidroksid se koristi za proizvodnju sapuna, u organskim sintezama kao jaka baza i u sredstvima za čišćenje cevi.

## Reference