Groš

**Groš** je novac, različite vrijednosti, kovan u različitim vremenima i zemljama. Počeo se kovati u Italiji u 12. vijeku. U početku groš je krupan srebrni novac, pa otuda i njegovo italijansko ime *grosso* što znači krupan ili debeo. Ističe se mletački grosso ili matapan, kovan od 1202. do 1400. uglavnom istog tipa iste mase (2,178 g), veličine (dijametra 20 mm) i finoće (965 promila).

Na Balkanu su njegove vjerne imitacije kovale Srbija, Hrvatska (Pavao Šubić) i Bugarska.

Na aversu mletačkog groša je lik sv. Marka, a na reveru Krist na prijestolju. Na imitacijama je izmjenjen samo natpis. Zbog upadljive sličnosti srpskih imitacija s mletačkim grossom došlo je oštrih mletačkih protesta i zabrane opticaja srpskih dinara (kako se grosso nazivao u Srbiji) na mletačkoj teritoriji. Taj konflikt navodi i Dante u *[[Božanstvena komedija|Božanstvenoj komediji]]*.

U Srbiji se od Stefana Dragutina () i Uroša II () kuje se novac sa postepenim i sve većim razlikama od mletačkog uzora.

Dubrovnik je od 1337. kovao svoj srebrni novac koji se i pisanim latinskim i italijanskim spomenicima naziva *grossus* odnosno *grosso*, a u narodu se zvao dinar. Groš vojvode Hrvoja kovan između 1403. i 1413, odgovara veličinom i težinom poslednjim mletačkim grossima (matapanima).

Za vrijeme češkog kralja Vaclava II () kuju se i Pragu groši (*grossi pragenses*) od 3,5 g, finoće srebra 937 promila i dijametra oko 28 mm. Praški groši bili su u opticaju naročito u srednjoj i istočnoj Evropi. Okolne zemlje, u prvom redu Njemačka, mnogo su ih imitirale. I pod hrvatsko-ugarskim kraljem Karlom I () kuju se od 1329. do 1336. groši koji se po veličini, masi i finoći jednaki praškim. Njihovo kovanje nastavlja se pod Ludovikom I () i Matijom Korvinom (). Po ugledu na te groše kovani su i bosanski groši za vladavine Tvrtka II () i Tomaša () dijametra  mm i mase 2,2 g. Taj bosanski groš ima na aversu štit s monogramom vladarevvog imena, nad njim okrunjenu kacigu i u kružnom napisu ime vladara.

Kasnije se na Balkanu pod turskom vlašću upotrebljavao u narodu naziv groš za turski novac od 40 para (turski groš ili guruš). U oslobođenoj Srbiji za kneza Miloša bio je opticaju novac evropskih država, najviše turski i austrijski. Njegova vrijednost je određivana prema grošu, koji je tada u Srbiji bio novčana jedinica. U Hrvatskoj se nekada nazivao grošem novac od 20 filira.

## Varijante

Osnovne verzije:
* gros, francuski srebrenjak
* grosz, stoti dio poljskog zlota
* groschen, stoti dio austrijskog šilinga
* krakovski groš
Imenom groša su se nazivale razne kovanice:
* matapan, matapane, mletački srebrni groš
* ciparski srebrni groš
* srebrni groš bugarskog cara Ivana Asena II
* srebrni Groš matapanskoga tipa, srpskog kralja Milutina
* ghurusch, srebrni novac, koji je 1687. stavljen u opticaj u Turskom Carstvu za vrijeme sultana Sulejmana II
* srebrni groš Karla II Anžuvinskog, prvi put kovan 1303.
* giorgino, talijanski groš iz 16. i 17. vijeka, rabio se u Ferrari i Modeni
* giulio, srebrni groš pape Julija II
* gnacken, srebrni groš iz 15. i 16. vijeka, bio je u opticaju Saskoj, Stolbergu te Braunschweig-Grubenhagenu
* marien-groš, vestfalski sitni novac
* groot, nizozemski srebrni groš
* gros au lion, francuski srebrenjak iz 14. vijeka
* groschel, groschlein, njemački novac od 1/4 groša
* grosspfenig
* groš turnoa
* praški groš
* grossetto, mletačka kovanica
* grossi de bandera, najstariji srpski novac, iz 13.vijeka
* grossi della croce, srpski novac iz 14. vijeka
* grosso, talijanski srebrenjak, u opticaju na sjeveru Italije
* grosso aqvilino
* grosso romanino, rimski groš
* groš tournois, francuski srebrenjak
* pariški groš, francuski srebrenjak
* gross-setti-vi, poluperpera iz Dubrovnika, kovana 1801.
* Silbergroschen, kovanica iz Pruske
* Neugroschen, kovanica iz Saske
* groten, donjonjemački groš
* kneževski groš (guten Grosch), 
* gyllen, švedsko ime za prigodni guldengroš, prigodni zlatnik
* groat, engleski i škotski srednjovjekovni srebrenjak, kovalo ga se također i u Irskoj
* srebrni groš, kovan u Splitu u 15. vijeku za vojvode Hrvoja, s likom sv. Dujma na kovanici
* qirsh 
* kuruş

## Reference

## Vanjske veze

* Enciklopedija Jugoslavije, JLZ, Zagreb, 1986.