Sarajevska operacija

**Sarajevska operacija** 1945. je bila bitka između Jugoslovenske Armije s jedne strane, i snaga njemačkog Vermahta ojačanih potčinjenim kvislinškim snagama s druge. Jugoslovenska armija imala je za cilj oslobođenje Sarajeva i doline Bosne. Nakon pada Mostara 14. i Travnika 19. februara, Sarajevo je postalo istureni njemački položaj. Nakon neuspjeha martovske ofanzive u Mađarskoj krajem marta Armijska grupa E dobila je dozvolu za evakuaciju Sarajeva, pa je operacija dobila taktički sadržaj organizovanog izvlačenja sa njemačke strane, odnosno pokušaja odsijecanja i uništenja sa jugoslovenske strane. U cilju rasterećenja glavnog pravca dolinom Bosne, odvlačenja jugoslovenskih snaga i maskiranja namjera, Nijemci su krajem marta preduzeli koncentrični protivudar prema Tuzli. Sa jugoslovenske strane, napad na Sarajevo uklopio se u veliku ofanzivu za konačno oslobođenje Jugoslavije, zajedno sa napadom Četvrte armije između Primorja i Bihaća na lijevom, te probojem Sremskog i Dravskog fronta na desnom krilu.

Sarajevo je branila grupacija od tri njemačke pješadijske divizije (181, 369. i 7. SS) i jedne tvrđavske brigade (964), tri divizije NDH, veći broj samostalnih jedinica za obezbjeđenje, artiljerijskih jedinica i tenkova, te formacije četnika, oružnika i milicije, što je prema procjeni jugoslovenske komande iznosilo ukupno preko 38.000 vojnika. Prema njemačkom izvještaju od 30. marta presretnutom od britanske obavještajne službe, samo tri njemačke divizije brojale su 34.653 vojnika, što znači da je cijela grupacija vjerovatno znatno prevazilazila 50.000 ljudi. Snage JA nisu uspjele uništiti ovu grupaciju, ali su joj nanijele teške gubitke i onemogućile uspostavljanje nove statične linije fronta. Jedinice JA imale su u ovoj operaciji 637 poginulih, 2.020 ranjenih i 27 nestalih boraca. Gubici njemačkih i satelitskih snaga procijenjeni su u izvještajima jedinica JA na oko 7.500 poginulih, ali izvještaji o gubicima suprotne strane po pravilu su pretjerani. Zarobljeno je oko 6.000 osovinskih vojnika, i uništeno je 30 topova, 10 tenkova, 45 kamiona, jedan oklopni voz, i veća količina druge ratne opreme.

## Tok borbi
### Značaj Sarajeva
Nakon gubitka Beograda, Sarajevo je za Nijemce dobilo značaj ključnog središta na Balkanu, najprije u izvlačenju snaga Armijske grupe E, a zatim kao baza za uspostavljanje Jadranskog i Drinskog fronta. U Sarajevu je od 15. novembra 1944. bila smještena komanda Armijske grupe E, a od decembra i komanda 21. brdskog korpusa. Kroz Sarajevo je prolazila jedina komunikacija prema Mostaru kao krilnom utvrđenom položaju na čijem je držanju insistirala Vrhovna komanda Vermahta.

### Ugrožavanje sa zapada
Krajem oktobra 1944. Peti korpus NOVJ zauzeo je Travnik, nastavljajući napredovanje prema dolini Bosne. Njemačka komanda reagovala je slanjem pojačanja, nakon čega su se razvile četvoromjesečne borbe na tom prostoru. Nijemci su uspjeli da privremeno ponovo ovladaju Travnikom 22. januara 1945, ali je Peti korpus konačno oslobodio grad 19. februara, ponovo ugrozivši vitalne njemačke veze sa Sarajevom.

### Ugrožavanje sa juga
 

U večernjem izvještaju za 16. mart 1945. godine iz Obavještajnog odjeljenja komande Armijske grupe »E«, date su informacije o situaciji južno od grada:

### Ugrožavanje sa istoka
 

Paralalno sa teškim borbama kod Sarajeva, Nijemci su vršili demonstrativne napade na drugim frontovima, a ponegdje su Jugoslovensku armiju napadali i četnički odredi Draže Mihailovića:

U depeši od 21. marta 1945, Draža Mihailović piše potpukovniku Pavlu Đurišiću (pseudonim »Kaudal«):

Iako su Saveznici napredovali po Njemačkoj, obruč se stezao, a Berlin je bio bombardovan, Nemci nisu pokazivali nameru da napuste glavni grad Bosne i Hercegovine.

### Plan Sarajevske operacije
Početkom marta 1945. Generalštab JA orijentisao je ka dolini Bosne i području Sarajeva prema jedinicama njemačkog 21. armijskog korpusa jedinice 2, 3. i 5. korpusa JA sa ciljem osvajanja pogodnih pozicija za konačan napad na Sarajevo. Radi objedinjavanja rukovođenja operacijom, Generalštab JA formirao je svojim naređenjem od 17. marta objedinjenu komandu nad ovim jedinicama, sa Radovanom Vukanovićem, komandantom Drugog udarnog korpusa kao komandantom. Za napad na Sarajevo predviđeno je 7 divizija JA:
* 29. hercegovačka divizija trebalo je da nastupa pravcem Konjic - Ivan sedlo - Ilidža;
* 3. udarna divizija pravcem Kalinovik - Trnovo - Jablanica - Sarajevsko polje;
* 37. sandžačka divizija pravcem dolina Prače - Pale - Trebević - Sarajevo;
* 27. istočnobosanska divizija pravcem Sokolac - Romanija - Mokro - Sumbulovac - Hreša - Sarajevo;
* 38. istočnobosanska divizija pravcem Ozren - Vučja Luka - Pašino brdo - Sarajevo;
* 10. krajiška divizija pravcem Semizovac - Rajlovac;
* 4. krajiška divizija (s dvije brigade) pravcem Jošanica - Vogošća - Koševo - Sarajevo.

Sve ove jedinice bile su već u borbenom dodiru sa njemačkim snagama, a konačni napad počeo je 28. marta.

### Njemačka odbrana Sarajeva
Hitler je bio odlučan da čvrsto drži pozicije na Jugoistoku, sa Mostarom kao ugaonim utvrđenim položajem, u sklopu priprema za veliki protivnapad u Mađarskoj. U toj ofanzivi u Mađarskoj trebalo je da učestvuje i Armijska grupa E, napadom dijela svojih snaga preko Drave. Nakon pada Mostara 14. februara, njemačka Vrhovna komanda naredila je izdvajanje 7. SS divizije iz napadne grupe za Mađarsku, i njeno slanje u ugroženo Sarajevo.

21. korpus je u Sarajevu i okolini imao na raspolaganju 7. SS brdsku, 181. pješadijsku i 369. legionarsku diviziju, zatim 964. i 969. tvrđavsku brigadu, SS policijski puk "Nagel", dijelove Ruskog zaštitnog korpusa, 696. bataljon poljske žandarmerije, 1025. bataljon za osiguranje, te 803, 834, 935, 592. i 920. landesschützen bataljon. Pod komandom njemačkog 21. brdskog armijskog korpusa nalazile su se ustaško-domobranske 8. i 15. hrvatska divizija i 9. gorska divizija.

Čak ni nakon pada Frankfurta, Nijemci nisu pokazivali namere da napuste Jugoslaviju, već su na mnogim mestima prelazili u ofenzivu:

U Njemačkoj su se vodile ulične borbe po gradovima, ali Nijemci su dovodili pojačanja u Sarajevo:

Tek početkom aprila Nijemci se pod pritiskom Jugoslovenske armije povlače iz Sarajeva:

## Izvori

## Literatura
* 
* 
* 
* 

## Vanjske veze
* Sarajevska operacija  
* Operation Sarajevo 
* Prikaz Sarajevske operacije na mapi