Kalmi Baruh

**Kalmi Baruh** (rođen: ***Kalmi Baruch***) (Sarajevo, 25. 12. 1896 - Koncentracijski logor Bergen-Belzen, 1945), pionir jugoslovenske hispanistike i sefardistike, te međunarodno priznati naučnik iz oblasti jevrejsko-španskog jezika.

## Biografija
Kalmi Baruh se rodio u 25. 12. 1896 u Sarajevu, kao potomak jedne od najstarijih sefardskih porodica u Bosni i Hercegovini (BiH) za vrijeme Austro-Ugarske Monarhije. Osnovnu školu je pohađao u Višegradu, a gimnaziju u Sarajevu. Doktorirao je u Beču 1923 godine na temi "Razvojno stanje glasova jevrejsko-španskog jezika u Bosni" (). Posle je živio u Berlinu, Parizu, Madridu i Zagrebu, te se kasnije vratio u Sarajevo gde je službovao kao profesor u I sarajevskoj gimnaziji. 1930-ih godina bio je eminentan i aktivan intelektualac, napredne orijentacije, Sarajeva i čitave Kraljevine Jugoslavije. Posebno se zalagao za socijalno ugrožene učenike, kulturno uzdizanje radnika, međukonfesionalnu toleranciju i borbu protiv antisemitizma, te berezervnu podršku republikancima Građanskog rata u Španiji. Govorio je desetak jezika, dok je radove objavljivao uglavnom na srpskohrvatskom, zatim i na jevrejsko-španskom, španskom, francuskom i nemačkom. Stradao je u nemačkom nacističkom koncentracionom logoru Bergen-Belzen.

Baruh Kalmi je bio jedini sefardski stipendista balkanskog poluostrva od strane španske Vlade za post-doktorat u madridskom Centru za istorijske studije (1928/29). Bio je dugogodišnji saradnik više jugoslovenskih i evropskih časopisa iz oblasti filologije i književnosti kao na primer: "Srpski književni glasnik" i "Misao", oba iz Beograda, te "Revista de filología española" iz Madrida. Delovao je sa beogradskim Balkanskim institutom i Univerzitetom, te sa Španskom kraljevskom akademijom. Prevodio je sa španskog na srpskohrvatski Enrikea Laretu: "Slava don Ramira" (*jedan život u doba [[Filip II|Filipa II]]*) i Hosea Eustasia Riveru: "Vrtlog", "Minerva". Priređivao je prikaze i književnu kritiku savremene španske književnosti. Objavljivao je radove o jezičkoj komparatistici, udžbenicima i naučnim radovima iz oblasti filologije, sa naglaskom na romanistiku.

Prikupljao je, po mestima širom BiH, Prištini i Skoplju, te dokumentovao i naučno istraživao jezičke forme i romanse jevrejsko-španskog jezika. Bio je jedan od stubova sarajevskog progresivnog "Pregleda". Bio je autoritativni oslonac lokalnim kongregacijskim časopisima "Jevrejski život" i "Jevrejski glas", kao i kulturno-prosvetnoj ustanovi "La Benevolencija". Sarađivao je sa prof. Himenes Kabaljerom, Ivom Andrićem, Isidorom Sekulić, Žakom Konfinom, Stanislavom Vinaverom, Jovanom Kršićem, Moric Levi i Laurom Papo Bohoretom.

## Bibliografija
Kompetentna međunarodna štiva iz oblasti ladino kulture i jevrejsko-španskog jezika obuhvataju Baruhovu bibliografiju. 1971 Pensilvanijski univerzitet iz Filadelfije je objavio njegov "Spanish Ballads of the Bosnian Jews" uz propratne tekstove prof. Armisteada i prof. Silvermana. U Srbiji, o Kalmiju Baruhu su posebno pisali: Ivo Andrić, Krinka Vidaković Petrov, Predrag Palavestra, Muhamed Nezirović, Hana Has Levi, Ivan Ninić i Aleksandar Nikolić.

## Dela
* *Španske romanse bosanskih [[Jevreji|Jevreja]]* (*Spanish Ballads of the Bosnian Jews*); 
* *El Judeo-Español de Bosnia*;
* *Jevreji na Balkanu i njihov jezik*;
* *Španija u doba [[Majmonides]]ovo*;
* *Španija Filipa II*;
* *Španija u književnosti jedne generacije*;
* *[[Miguel de Unamuno]]*; 
* *[[Islam]]ski izvori [[Dante Aligijeri|Danteove]] [[Božanstvena komedija|Božanske komedije]]*.

### Posebna izdanja sabranih Baruhovih radova:
* *Kalmi Baruh - Eseji i članci iz španske književnosti*, *Svjetlost*, Sarajevo, 1956;
* *Kalmi Baruh - Izabrana djela*, *Svjetlost*, Sarajevo, 1972;
* *Kalmi Baruh - Selected Works on Sephardic and Other Jewish Topics*, *Shefer Publishers}'; Moshe David Gaon Center for Ladino Culture, [[Jerusalim]], [[Izrael]], [[2005]]. i [[2007]], ; 978-965-90790-1-8.

== Reference ==


== Vanjske veze ==

* [http://open.net.ba/~la_bene/salon/SH/Arhiva/09/kulturno_naslijedje.htm Kalmi Baruh: *Jevreji na Balkanu i njihov jezik* - Prvi deo]
* [http://open.net.ba/~la_bene/salon/SH/Arhiva/10/kulturno_naslijedje.htm Kalmi Baruh: *Jevreji na Balkanu i njihov jezik* - Drugi deo] 
* [http://www.makabijada.com/kalmi.htm *Široki pogled na svet, Sveske*, br. 75]
* [http://links.jstor.org/sici?sici=0021-6682(197504)2%3A65%3A4%3C254%3AJBFB%3E2.0.CO%3B2-I *Judeo-Spanish Ballads from Bosnia* by Prof. Samuel G. Armistead, Prof. Joseph H. Silverman]
* [http://www.glassrpske.com/vijest/9/kultura/13780/cir/Krinka-Vidakovic-Petrov-Neprolaznost-djela-Kalmija-Baruha.html Krinka Vidaković-Petrov: *Neprolaznost djela Kalmija Baruha'']