Partizanski odredi Srbije

Partizanski odredi formirani na teritoriji Srbije bili su deo Narodnooslobodilačke vojske i partizanskih odreda Jugoslavije, koji su se tokom Narodnooslobodilačkog rata, od jula 1941. do maja 1945. godine, borili protiv okupatora i njegovih sardnika. Njima je komandovao Glavni štab NOV i PO Srbije, a po potrebi i Vrhovni štab NOV i POJ.

## Nastanak i razvoj partizanskih odreda

Prvi partizanski odredi na teritoriji Srbije počeli su se formirati krajem juna i početkom jula 1941. godine, i bili su u početku sačinjeni od desetak-dvadeset boraca, uglavnom članova KPJ i SKOJ-a ili njihovih simpatizera. Partizanski odredi u početku su bili uglavnom sastavljeni od ljudi iz gradova, koji su evakuisani uoči 22. juna 1941. ili su se odranije nalazili na selu. Sela su posle rata bila uveliko izmenjena, jer su se u njima zatekli mnogi đaci i studenti, oficiri, činovnici, izbeglice iz NDH, Makedonije, Kosova i Metohije, Vojvodine. Prvi pripadnici odreda uglavnom su bili sastavljeni iz redova đaka, studenata, zanatlija, radnika. U svom sastavu imali su i žene, a kao amblem koristili petokraku.

Tokom leta 1941. godine, posle izbijanja oružanog ustanka naroda Srbije, naglo je porastao broj odreda, kao i broj boraca u njima. Odredi od nekoliko desetina ljudi narasli su u velike vojne formacije: Užički NOP odred na 2.500, Čačanski na 3.000, Kragujevački na 1.500 boraca. Na vrhuncu ustanka, partizanski odredi imali su oko 25.000 boraca. Na vojno-političkom savetovanju u Stojicama, održanom septembra 1941. godine, rukovodstvo Narodnooslobodilačkog pokreta je jasno definisalo organizaciju partizanskih odreda.

U toku Narodnooslobodilačkog rata na teritoriji Srbije formirano je preko četrdeset partizanskih odreda, a najveći broj njih formiran je u toku leta 1941. godine. Partizanski odredi, naglo narasli, jednako su se brzo osipali prilikom vojnih neuspeha, znajući preko noći da se prepolove ili čak svedu sa 1.000 na 150 boraca.

Posle Prve neprijateljske ofanzive na oslobođenu teritoriju zapadne Srbije, decembra 1941. godine, glavnina partizanskih odreda iz zapadne Srbije povukla se sa Vrhovnim štabom u Sandžak, pa potom u istočnu Bosnu, gde su ovi odredi činili osnovu za stvaranje prvih partizanskih brigada.

Tokom 1942. i 1943. godine glavno žarište Narodnooslobodilačke borbe u Srbiji bila je južna Srbija, dok su na podruliju zapadne Srbije i Šumadije, usled krize ustanka, mnogi odredi bili rasformirani. Krajem 1943. i početkom 1944. godine, dolazi do ponovnog obnavljanja mnogih partizanskih odreda. Posle oslobođenja Srbije, krajem 1944. godine, partizanski odredi su rasformirani, a njihovo ljudstvo je ili upućivano u sastav drugih jedinica NOVJ ili KNOJ-a ili demobilisano.

## Spisak partizanskih odreda u Srbiji
{| class="wikitable"
|-
! **odred**
! **datum formiranja**
! **mesto formiranja**
! **komandant**
! **[[politički komesar]]**
|- 
| **[[Babički partizanski odred|Babički odred]]**
| 20. septembar 1941.
| planina Babička gora
| 
| 
|- 
| **[[Boljevački partizanski odred|Boljevački odred]]**
| 28. jul 1941.
| Podgorac, kod Boljevca
| 
| 
|- 
| **[[Valjevski partizanski odred|Valjevski odred]]**
| 11. jul 1941.
| okolina Valjeva
| Zdravko Jovanović, nh
| Milosav Milosavljević, nh
|- 
| **[[Vranjski partizanski odred|Vranjski odred]]**
| 12. avgust 1941.
| okolina Vranja
| Sima Pogačarević, nh
| 
|- 
| **[[Drugi južnomoravski partizanski odred|Drugi južnomoravski odred]]**
| 4. mart 1943.
| Ravna Gora, kod Vlasotinaca
|
|
|- 
| **[[Drugi šumadijski partizanski odred|Drugi šumadijski odred]]**
| 7. jul 1941.
| Smederevska Palanka
| Bogosav Marković
| Tanasije Mladenović
|- 
| **[[Zaječarski partizanski odred|Zaječarski odred]]**
| 8. decembar 1943.
| Vratarnica, kod Zaječara
| 
| 
|- 
| **[[Jablanički partizanski odred|Jablanički odred]]**
| 21. oktobar 1941.
| Jablanica
| 
| 
|- 
| **[[Jastrebački partizanski odred|Jastrebački odred]]**
| april 1942.
| planina Jastrebac
| 
| 
|- 
| **[[Knjaževački partizanski odred|Knjaževački odred]]**
| 9. avgust 1941.
| okolina Knjaževca
| 
| 
|- 
| **[[Kopaonički partizanski odred|Kopaonički odred]]**
| avgust 1941.
| planina Kopaonik
| 
| 
|- 
| **[[Kosmajski partizanski odred|Kosmajski odred]]**
| 31. jul 1941.
| planina Kosmaj
| 
| 
|- 
| **[[Kragujevački partizanski odred|Kragujevački odred]]**
| 20. jul 1941.
| Grošnica, kod Kragujevca
| Radisav Nedeljković Raja, nh
| Vladimir Dedijer
|- 
| **[[Krajinski partizanski odred|Krajinski odred]]**
| 1. avgust 1941.
| Metriš, kod Zaječara 
| 
| 
|- 
| **[[Kraljevački partizanski odred|Kraljevački odred]] „Jovan Kursula“**
| 27. jul 1941.
| planina Goč
| Pavle Jakšić, nh
| Miro Dragišić Piper
|- 
| **[[Kukavički partizanski odred|Kukavički odred]]**
| 10. avgust 1941.
| planina Kukavica
| 
| 
|- 
| **[[Mačvanski partizanski odred|Mačvanski odred]]**
| 16. jul 1941.
| Glušci, kod Bogatića
| Nebojša Jerković
| Mika Mitrović Jarac, nh
|- 
| **[[Ozrenski partizanski odred (Srbija)|Ozrenski odred]]**
| 2. avgust 1941.
| planina Ozren
| 
| 
|- 
| **[[Požarevački partizanski odred|Požarevački odred]]**
| septembar 1941.
| Kučevo
| Veljko Dugošević, nh
| Čedomir Vasović, nh
|- 
| **[[Pomoravski partizanski odred|Pomoravski odred]]**
| 23. jul 1941.
| Đurđevo brdo, kod Jagodine
| Ljubiša Urošević
| Boško Đuričić
|- 
| **[[Posavski partizanski odred (Srbija)|Posavski odred]]**
| 31. jul 1941.
| planina Kosmaj
| Koča Popović, nh
| Bora Marković, nh
|- 
| **[[Prvi južnomoravski partizanski odred|Prvi južnomoravski odred]]**
| 7. februar 1943.
| Kaluđerce, kod Leskovac
| 
| 
|- 
| **[[Prvi šumadijski partizanski odred|Prvi šumadijski odred]]**
| 1. jul 1941.
| Gornja Trešnjevica, kod Aranđelovca 
| Milan Blagojević, nh
| Milan Ilić Čiča, nh
|- 
| **[[Rasinski partizanski odred|Rasinski odred]]**
| 22. jul 1941.
| okolina Kruševca
| 
| 
|- 
| **[[Suvoborski partizanski odred|Suvoborski odred]]**
| januar 1942.
| Poćuta
| 
| 
|- 
| **[[Svrljiški partizanski odred|Svrljiški odred]]**
| 10. septembar 1941. 
| istočna Srbija
| 
| 
|- 
| **[[Timočki partizanski odred|Timočki odred]]**
| mart 1942.
| istočna Srbija
| 
| 
|- 
| **[[Toplički partizanski odred|Toplički odred]]**
| 3. avgust 1941.
| Toplica
| 
| 
|- 
| **[[Užički partizanski odred|Užički odred]] „[[Dimitrije Tucović]]“**
| jul 1941.
| okolina Užica
| Dušan Jerković, nh
| Milinko Kušić, nh
|- 
| **[[Crnotravski partizanski odred|Crnotravski odred]]**
| jun 1942.
| okolina Crne Trave
| 
| 
|- 
| **[[Čačanski partizanski odred|Čačanski odred]] „[[Dragiša Mišović]]“**
| 12. jul 1941.
| plnina Jelica
| Momčilo Radosavljević
| Ratko Mitrović, nh
|
|
|-
| **[[Šarski partizanski odred|Šarski odred]]**
| 1942.
| Šar-planina
|
| Staja Marković
|
|
|-

## Izvori
 
## Literatura

* **[[Vojna enciklopedija]]** (knjiga sedma), Beograd 1974. godine