Petro Marko

**Petro Marko** (25. novembar 1913 – 27. decembar 1991) bio je albanski pisac. Njegov je najpoznatiji roman naslovljen *[[Hasta la vista (roman)|Hasta la vista]]* i u njemu autor iznosi svoja iskustva kao dobrovoljac u republikanskim snagama tijekom Španjolskog građanskog rata. Petro Marko se općenito smatra jednim od očeva moderne albanske proze.

## Život
Petro Marko rođen je u Dhërmiju u južnoj Albaniji 1913. godine. Počeo je pisati sa dvadeset godina, a njegova su prva djela objavljena u tadašnjim časopisima uz podršku mentora Ernesta Koliqija. Njegovi članci objavljivat će se u periodičnim časopisima kao *Lirija* (), *Shqipëria e re* (), *Bota e re* () i *Koha e re* (). Od 1. marta 1936. postao je urednik ABC-a, književne kritike koju su monarhističke vlasti nedugo zatim zabranile, nakon čega je Marko uhićen i poslan u internaciju. Augusta 1936. godine pridružio se bataljonu Garibaldi republikanskih snaga u Španjolskom građanskom ratu, zajedno s drugim značajnim Albancima poput Mehmeta Shehua, Asima Vokshija i Thimija Gogozota.

Tijekom Španjolskog građanskog rata, zajedno sa Skënderom Luarasijem, sinom Petra Ninija Luarasija, počeo je u Madridu izdavati albanski list *Vullnëtari i lirisë* (), koji je ukinut nakon dva broja zbog ratnog stanja u Madridu. Na njegovo najpoznatije djelo *[[Hasta la vista (roman)|Hasta la vista]]* (), objavljeno u Tirani 1958. godine, u velikoj su mjeri utjecala njegova iskustva u Španjolskom građanskom ratu. Godine 1940, nakon povratka iz Francuske u Albaniju, talijanska vojska ga je uhitila, zatim zatvorila u Bariju, i zajedno sa 600 drugih zatvorenika poslala na Ustiku, otok na Tirenskom moru, gdje je boravio od 1941. do 1943. godine, a potom bio prebačen u zatvor Regina Coeli pokraj Rima 1944. godine.

U oktobru 1944. pridružio je se snagama Albanske narodnooslobodilačke borbe kao partizan. Nakon rata postao je glavni urednik časopisa *Bashkimi* (), ali ga je 1947. godine ponovno uhapsio Koçi Xoxe, ministar obrane, a pušten je nakon Xoxeova pada 1949. godine. Marko je bio optužen za davanje informacija Anglo-Amerikancima dok je objavljao dužnost glavnog urednika. Posljednji je put bio zatvoren od maja 1947. do maja 1950. Unatoč tome, Marko je ostao idealist i antifašist. U pismu upućenom iz zatvora Vrhovnom vojnom sudu Albanije, izjavio je: »Petro Marko je osuđen na tri godine i bačen među one protiv kojih se borio i koje je mrzio. Za mene je ovo najveća nepravda, to je zločin koji se događa protiv mene, jer sam nevin i nikada, počevši od 1932. godine, nisam nanio nikakvu štetu narodu«. U drugom pismu koje je uputio Vrhovnom sudu, još dok je izdržavao kaznu u zatvoru, spomenuo je da su ga mučili i prisiljavali da nešto prizna, inače bi umro. Vrijeme koje je proveo u komunističkom zatvoru opisat će u svom *Intervjuu sa mnom: Oblaci i kamenje* (). U toj će knjizi pisati i o svojim osjećajima prema vlastitom albanskom identitetu, uzimajući u obzir njegovo podrijetlo iz problematične regije Bregu, na južnoj obali Albanije i nedaleko od Grčke, koja se ponekad nazivala i Himara.

Umro je 1991. godine, a 2003. predsjednik Albanije Alfred Moisiu odlikovao ga je medaljom Čast nacije (). Godine 2009. jedan trg u Dhermiju nazvan je po njemu, a ceremoniji je prisustvovao albanski premijer Sali Berisha.  Njegovo ime nosi i glavno kazalište u Vlori.

## Djelo
Markova su najpoznatija djela roman *Hasta la vista* () i *Nata e Ustikës* (), koja je kasnije ponovno objavljena pod naslovom *Një natë e dy agime* (). Potonji je roman od 380 stranica koji govori o životu zatvorenika u radnom logoru Ustica, gdje je Petro Marko proveo dvije godine. Mnoga Markova djela pokazuju nadrealističke motive i uzorke poput njegovog romana *Qyteti i fundit*(), koji prikazuje kraj talijanske okupacije u Albaniji, ali tako da izbjegava nacionalistički žar i prikazuje Talijane kao stranu koja uviđa svu strahotu rata. Među ostalim valja spomenuti i njegove romane *Doba oružja* (*Stina e armëve*, 1966), *Halimi* (1969), *Ultimatum* (1972) i drugi.

Godine 1964. objavljena je zbirka priča od 204 stranica koje je napisao u ranim godinama od 1933. do 1937. pod naslovom *Rrugë pa rrugë* (). Godine 1973. objavljen je njegov roman *Një emër në katër rrugë* (), čija je radnja smještena u monarhističko doba. Knjiga je zbog svog sadržaja odmah zabranjena, a Marko je izgubio pravo na objavljivanje od 1982. godine.

## Povezano
*Albanska književnost

## Reference

## Literatura
*