1703.

Godina **1703.** (**[[rimski brojevi|MDCCIII]]**) bila je redovna godina koja počinje u ponedjeljak po gregorijanskom kalendaru odn. redovna godina koja počinje u petak po julijanskom kalendaru.

## Događaji
### Januar/Siječanj &ndash; Mart/Ožujak
* 4/5. 1. (24/25. 12. 1702. po j.k.) - Jedan datum za navodnu Istragu poturica u Crnoj Gori. U napadu na tvrđavu Besac iznad Virpazara poginulo 70 Crnogoraca.
* 9. 1. - Desetak godina nakon razornog zemljotresa, Port Royal na Jamajci je opustošen požarom.
* 13. 1. (2. 1. po j.k.) - Izlazi prvi štampani broj ruskih novina Vjedomosti.
* 14, 16. 1. i 2. 2. - Tri jaka zemljotresa za 19 dana u centralnim Apeninima, kod Norcie, Monterealea i L'Aquile - broj mrtvih se procenjuje na 10.000.
* 30. 1. (14. dan 12. lun. meseca Genroku 15) - Četrdeset sedam ronina je ispunilo svoj zavet - posekli su Kira Yoshinaku i osvetili svog gospodara Asano Naganorija.
* 8. 3. - Car Leopold naređuje Subdelegovanoj komisiji u Budimu da zabrani Arseniju III upotrebu patrijaršijske titule, kojom on na širokom prostoru okuplja oko sebe pristalice svoje vere.
* 10. 3. - Rat za špansko nasleđe: Francuzi maršala de Villarsa zauzeli Kehl na Rajni.
* 11. 3. (28. 2. po j.k.) - Gerasim, iguman manastira Krka, stigao u Rusiju sa molbom bratstva - car Petar određuje pomoć u novcu i odeći.
* mart - maj - Rat za špansko nasleđe u Karibima: Englezi neuspešno opsedaju Gvadalupu.
* 20. 3. (4. dan 2. lun. meseca) - Pošto im je to odobreno umesto smrtne kazne, 46 od 47 ronina izvodi ritualni sepukku i odlaze u legendu.
* 23. 3. - Juraj Patačić postaje đakovačko-bosanski biskup (do 1716).
* 29. 3. - Veliki severni rat: poljsko-ruska vojska poražena u Bici kod Saladena, na severu dan. Litvanije.

### April/Travanj &ndash; Jun/Lipanj
* 9. 4. - Pošto nije sprovedena naredba iz 1700, Car Leopold naređuje da se "šizmatici" istrebe iz Pečuja - samo Srbi katolici smeju biti pečujski građani
* proleće - Vrenje među Srbima između Drave i Dunava.
* proleće - Hercegovački Redžep-paša Šeić poginuo u Drobnjacima.

* 1. 5. - Veliki severni rat u Poljskoj: Bitka kod Pułtuska - švedski kralj Karl XII je porazio Saksonce.
* 12. 5. (1. 5. po j.k.) - Petar Veliki zauzima švedsku tvrđavu Nyenskans u Ingriji, na ušću Neve u Baltičko more. Naziva ga Schlötburg ("Grad vrat" ili "suženje").
* 12. 5. - Manifest iz Brezna u Poljskoj (dan. Berežani u Ukrajini): Rakoci poziva na ustanak. (→ hu).
* 15. 5. - Vojvoda od Marlborougha zauzeo Bonn kojeg su držali Francuzi. Zauzeće i Huy i Limbourg u dan. Belgiji. Anglo-holandski "Veliki plan" je da osiguraju Antverpen i plovidbu rekama.
* 16. 5. - Portugal se priključuje Velikoj alijansi protiv Španije i Francuske.
* 21. 5. - Daniel Defoe je uhapšen zbog pamfleta *The Shortest Way with the Dissenters* - u tri navrata će morati da stoji u stubu srama (*pillory*).

* 27. 5. (16. 5. po j.k.) - Na ušću Neve osnovan Sankt Peterburg. Prva građevina je Petropavlovska tvrđava, ne računajući drvenu kuću, domik, Petra Velikog.
* 3. 6. - Banska krajina prešla pod upravu bečkoga Ratnog vijeća. Kralj Leopold određuje da se novoosvojeni teritorij između Une i Kupe, ako ne pripada vlasteli i crkvi ili se ne koristi za Krajinu, pripadne Dvorskoj komori (vlasništvo i korišćenje) odn. hrvatskom banu (jurisdikcija i duhovni poslovi) - stišava se otpor tamošnjih "vlaha". Ali car ukida Petrinjsku kapetaniju (zapravo tek 1753), što ponovo izaziva pobunu. Dokinut je i Varaždinski generalat, što nije provedeno u djelo zbog Rakošijevog ustanka.
* lipanj - Rakošijeva buna u Ugarskoj. Ustanak se već ove godine osjeća u Međimurju, odakle napadaju susjedne štajerske krajeve. Protiv njih deluju varaždinski krajišnici, na čelu sa gen. Hajsterom (Hannibal Joseph Heister).
* leto? - U Baranji dolazi do nemira zbog unijatstva i gonjenja Srba da plaćaju desetinu katoličkom kleru - Rakoci poziva Srbe da mu se pridruže.
* jun - Althingu danskog Islanda predstavljen popis stanovništva u Islandu, prvi potpuni popis stanovništva u historiji: 8.191 domaćinstvo sa 50.358 stanovnika, od čega su 54,6% žene.
* 20. 6. - Bavarski *Rummel* - bavarska opsada Kufsteina u austrijskom Tirolu: grad se predaje nakon što je požar zahvatio barutanu i izazvao eksploziju. Innsbruck pada pet dana kasnije bez borbe.
* 26. 6. - Graničari Jovana Popovića-Tekelije prodrli na sever Biharske županije, porazili Andraša Bonea, zapalili Dioseg.
* 29. 6. - Kuruci su zauzeli Bač - zatim i Titel, krenuli su na Segedin ali su odbijeni.
* 30. 6. - Bitka kod Ekerena, blizu Antverpena: Francuzi su opkolili Holanđane, ali ovi su se uspeli izvući - obe strane tvrde da su pobedile.
* 30. 6. - Eugen Savojski je predsjednik Dvorskog ratnog vijeća (do 1736).
* Sredinom godine, 36 hercegovačkih knezova na izvoru Trebišnjice dogovaraju se da se usprotive novome namjesniku, zamjeniku stradalog Redžep-paše Šeića, ako pokuša sa uvođenjem kakvih visokih dažbina.
* jun-jul - Osmanske snage kreću u invaziju zapadne Gruzije - Gurija, Imeretija i Mingrelija.

### Jul/Srpanj &ndash; Septembar/Rujan
* jul, druga polovina - Sređivanje tursko-austrijske granice, Austrijanci se nerado povlačili iz B. Novog i B. Krupe. Hrvatskom banu Baćanju je naređeno da se u roku od mesec dana napusti Novi i da na Unu pošalje nemačku i bansku vojsku radi suzbijanja otpora "Vlaha".
* 19. 7. - Jedrenski događaj počinje u Stambolu: janičari, koji trebaju krenuti u rat protiv Gruzije, bune se zbog zakasnelih plata - pokret se ubrzo spaja sa nezadovoljstvom zbog odsustva sultana iz grada i vlasti šejhulislama.
* 26. 7. - Na dan sv. Ane, Tirol je ponovo slobodan od Bavaraca.

* 8. 8. - Prvo izdanje *Wiennerisches Diarium*, kasniji Wiener Zeitung.
* 9. 8. - Rakocijev proglas Srbima: sloboda od danka ako nam se pridružite, u protivnom klanje.
* 13. 8. - *Act of Security*: škotski parlament ne prima engleskog naslednika kraljice Ane, osim pod nekim uslovima - kraljevski pristanak na zakon je dat tek dogodine, ali će pod ekonomskim pritiskom doći do unije dve zemlje 1707.
* 22. 8. - Jedrenski dogođaj: u skladu sa presudom kadija u četiri tačke, sultan Mustafa II je zbačen i postavljen njegov brat Ahmed III (do 1730). Šejhulislam Feyzullah Efendi je ubijen sa sinom Fethullahom 3. septembra.
* 26. 8. - Umro hrvatski ban Adam Batthyány, naslijediće ga Ivan Pálffy (1704-32). Novi zagrebački biskup Martin Brajković piše caru da je Hrvatska u žalosnom stanju jer joj prete Turci, dok "Morlaci i Rascijani", kao i razbojnici iz Varaždinskog generalata pljačkaju crkve i ubijaju sveštenstvo i stanovništvo; (nemački) oficiri iz generalata razdražuju Srbe protiv Hrvatske.
* 1. 9. - Graničari poraženi od kuruca kod Belfenjera.
* 1. 9. - U Kareliji osnovan Petrozavodsk sa livnicom topova i sidara.
* 7. 9. - Francuzi maršala d'Hostuna zauzeli Breisach na Rajni.
* 12. 9. - Austrijski nadvojvoda Karlo proglašen za kralja Španije u Beču, kao Karlos III - u zemlji će biti 1705-1711, vlast će imati samo u Kataloniji. Prema tajnom sporazumu *Pactum Mutuae Successionis* njegov stariji brat Josip će naslediti ostale habsburške zemlje.
* septembar - Kuruci izbili na Moriš - velika većina Srba staje na stranu cara. Krajem ovog meseca Rakocijevi ustanici uglavnom kontrolišu područje severno i istočno od Dunava.
* 20. 9. - Prva bitka kod Höchstädta: franko-bavarska pobeda maršala de Villarsa u Bavarskoj.
* septembar, krajem - Srbi između Kupe i Une sada izražavaju pokornost banu i Hrvatskoj. Baron Delišimunović ove jeseni u miru preseljava "Vlahe-šizmatike" iz okoline Novog u oblast između Kupe i Kostajnice, a "Vlasi-katolici" prelaze u Divušu.

### Oktobar/Listopad &ndash; Decembar/Prosinac

* 14. 10. - Karlo XII. zauzeo Toruń nakon 4,5-mesečne opsade.
* oktobar - Komisija za sređivanje prilika u Slavoniji i Sremu privodi rad kraju: graničari su podeljeni na aktivna lica pod vojnom upravom te poreske i radne obveznike pod komorskom. Slavonska granica, čiji je general u Osijeku, deli se na Gornju posavsku (Gradiška), srednju (Brod) i donju (Rača). Podunavska granica ima sedište u Petrovaradinu.
* oktobar - Kuruci zauzeli Racki Kovin (Ráckeve).
* 23. 10. - Budim i Pešta postaju slobodni kraljevski gradovi.
* 25. 10. - Torinski ugovor: Savoja prelazi na stranu Velike alijanse.
* 2. 11. - Carev kabinet naređuje Ugarskoj dvorskoj kancelariji da pošalje patrijarha Arsenija iz Beča na jug, da održi Srbe u vernosti prema Austriji, i da mu treba ispuniti zahteve.
* 11. 11. - U tamnici u Gracu je umro Ivan Antun Zrinski - kraj loze Zrinskih.
* 15. 11. - Bitka kod Zvolena: kuruci porazili habsburšku vojsku u današnjoj Slovačkoj.
* 15. 11. - Bitka na Speyerbachu: Francuzi maršala d'Hostuna porazili nemačku vojsku koja je pokušala deblokirati Landau - grad kapitulira istog dana.
* novembar-decembar - Odredi Šandora Karoljija prodrli u Austriju, pale sela oko Beča. (?)
* 30. 11. - Isaac Newton postaje predsednik Kraljevskog društva (do smrti 1727).
* zima 1703/04 - Rusi grade nasip na ostrvu Kotlin u Finskom zalivu i prvu tvrđavu Kronštat (u početku Kronšlot, "krunska tvrđava").
* 7. 12. (26. 11. po j.k.) - Velika oluja pogodila južnu Englesku - oko 8.000 mrtvih.
* 16. 12. - Bavarsko-francuska vojska zauzela Augsburg nakon opsade.
* 27. 12. - Methuenov ugovor: trgovački sporazum između Portugala i Engleske - slobodno za engleske vunene tkanine, preferencijal za portugalsko vino (→ porto).
* 31. 12. - Zemljotres ere Genroku, blizu Eda (Tokija): u potresu, požaru i cunamiju stradalo 5 - 10.000 ljudi. U martu će biti proglašena nova era, Hōei.

### Kroz godinu
* Hrvatska
** Pavao Ritter Vitezović: *Plorantis Croatiae saecula duo* - "Dva stoljeća ucviljene Hrvatske".
** Uršulinke osnovale prvu školu, gimnaziju i preparandiju u Varaždinu.
** Ličko-krbavski episkop Atanasije Ljubojević je ponovo proteran.
** Osnovana Ilirska akademija u Splitu.
** Poslije ove godine, Dubrovačka republika isplaćuje godišnji harač od 12.500 dukata svake treće godine.
** Zadarski plemić Simun Fanfonja otkupio za veliku svotu od 7.800 reala pravo ubiranja desetine - prinudna naplata će u januaru 1704. dovesti do Kuridžine bune u Bukovici, Kotarima i Biogradskom primorju.
* Oko ove godine, bosanski vezir, Elči Ibrahim-paša, prenosi sjedište ejaleta iz Sarajeva u Travnik.
* Neredi u turskom Beogradu jer vojska neredovno dobija platu - privremeni muhafiz Delak Ali-paša je zamenjen, vraćen je Juruk Hasan-paša koji je gušio jedrensku bunu. Istraga i pogubljenja traju godinama, vojska je rasturena po drugim garnizonima
* Grof Đorđe Branković je prebačen iz Beča u Heb u Češkoj.
* Obnovljena Crkva Uspenja Presvete Bogorodice na Starom smederevskom groblju (i to bez fermana): "Ponovi se manastir Smederevo vo ljeto 1703. Stefan kovač sa ktitorima, siromasi, a ne bogati daše".
* U Olteniji zaživeo vlaško-srpski manastir Baja de Arama.
* Barski nadbiskup Vicko Zmajević obišao dijecezu, sazvao je pokrajinski crkveni sabor u Mrkinje kod Lješa - npr. odlučeno je da se hrišćanima koji nose tursko ime više ne daje pričešće
* Osnovana banka, kasnije poznata kao Wiener Stadtbank - neka vrsta habsburške državne blagajne, glavni zadatak je isplata državnih dugova, dobiva veliki dio komornih državnih prihoda i poduzeća.
* Nauka
** Charles Plumier: *Nova plantarum Americanarum genera*.
** Georg Ernst Stahl predlaže flogistonsku teoriju.
** Gottfried Leibniz: *Explication de l'Arithmétique Binaire*.

## Rođenja

* 23. 6. - Marie Leszczyńska, kraljica Louisa XV († 1768)
* 28. 6 - John Wesley, osnivač metodizma († 1791)
* 29. 9. - François Boucher, slikar († 1770)
* 2. 12. - Ferdinand Konščak, jezuitski misionar, istraživač († 1759)
* Muhammad ibn Abd al-Wahhab, osnivač vahabizma († 1792)

## Smrti

* febr. - Phetracha, kralj Ajutaje u Tajlandu (* 1632)
* 18. 2. - Jelena Zrinska, velikašica (* 1643)
* 18. 2. - Thomas Hyde, orijentalista (* 1636)
* 3. 3. - Robert Hooke, fizičar, polihistor (* 1635)
* 16. 5. - Charles Perrault, začetnik žanra bajke (* 1628)
* 26. 5. - Samuel Pepys, engleski političar, dnevničar (* 1633)
* 10. 7. - Franjo Jambrehović, filozofski pisac (* 1631)
* 14. 8. - Grigore Pintea, erdeljski hajduk (* 1670)
* 26. 8. - Adam Batthyány, hrvatski ban (* 1662)
* 3. 9. - Feyzullah Efendi, osmanski šejhulislam (* 1639)
* 11. 11. - Ivan Antun Zrinski, hrvatski grof (* 1651)
* 28. 11. - Mustafa II., otomanski sultan.
* 19. 11. - Čovjek sa željeznom maskom (* ca. 1640)
* 4. 12. - Mitrofan Voronješki, episkop, svetac (* 1623)
* 29. 12. - Mustafa II, bivši osmanski sultan (* 1664)

## Reference

;Literatura
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Istorija srpskog naroda*, Četvrta knjiga, prvi tom, Srbi u XVIII veku, SKZ Beograd 1986 (IV-1) i drugi tom (IV-2)