Petar Budi

**Petar Budi** (, 1566 – prosinac 1622) bio je istaknuti katolički biskup i albanski književnik. Poznat je po svom prvom djelu *Kršćanski katekizam* (*Doktrina e krishterë*), albanskom prijevodu katekizma Roberta Bellarmina, koje je objavljeno u Rimu 1618. godine. Godine 1599. Budi je imenovan je generalnim vikarom Katoličke crkve u Srbiji i tu je dužnost vršio sedamnaest godina. Kasnije je imenovan biskupom rimokatoličke sapske dijeceze kod Skadarskog jezera.

## Život
Budi je rođen u selu Gur i Bardhëu u oblasti Mati i predstavlja zapaženu je i cijenjena ličnost u albanskoj kulturnoj povijesti. Uz svoje političke i vjerske aktivnosti, objavio je četiri knjige na albanskom jeziku, što je u to vrijeme bila rijetkost, i bio je prvi albanski književnik koji je objavio značajnu količinu poezije na albanskom jeziku, oko 3300 stihova.

Školovao se za svećenički poziv na takozvanom Ilirskom koledžu u Lorettu, južno od Ankone u Italiji, gdje su studirali mnogi poznati Albanci i Dalmatinci. U dobi od 21 godine zaređen je za katoličkog svećenika i odmah je poslan u Makedoniju i na Kosovo, tada dio crkvene oblasti Srbije pod jurisdikcijom nadbiskupa Antivarija, gdje je u prvih 12 godina služio u raznim župama. Godine 1610. spominje se kao "kapelan kršćanstva u Skoplju", a 1647. godine kao kapelan Prokuplja. Na Kosovu je Budi stupio u kontakt s franjevcima iz Bosne. Te su se veze pokazale plodnima u kasnijim godinama za njegova politička nastojanja da podrži albanski otpor Osmanskom Carstvu. Godine 1599. Budi je imenovan generalnim vikarom (*vicario generale*) Srbije i na tom je položaju ostao 17 godina. Kao predstavnik Katoličke crkve na turskom Balkanu, živio je i radio u nesumnjivo napetoj političkoj atmosferi. Njegov crkveni položaj u mnogome je bio samo pokriće za njegove političke težnje. 

Godine 1616. putovao je u Rim, gdje je boravio do 1618. godine nadgledajući objavljivanje svojih djela. Dana 20. srpnja 1621. postao je biskupom Sape i Sarde (tj. u zadrimskoj oblasti sjeverne Albanije), a sljedeće se godine vratio u Albaniju. Dana 22. kolovoza 1621. posvetio ga je za biskupa Ottavio Bandini, kardinal-biskup Palestrine, pri čemu su kao sukonsekratori služili Luca Alemanni, umirovljeni biskup Volterre i Giovanni Antonio Santorio, biskup Polikastra.

U prosincu 1622. godine, nešto prije Božića, utopio se prelazeći rijeku Drim.

## Djela
Budi je cijelog života radio na pripremama ustanka balkanske koalicije protiv Turka te 1618. objavljuje *Kršćanski katekizam* (*Doktrina e krishterë*), u kojem nalazimo i izvornih albanskih stihova, zbog čega se smatra i začetnikom albanske poezije.  Njegov *Ogled ispovijedi* (*Pasqyrë e të rrëfyemit*, 1621) sadrži ispovijedi i sakramente i zapravo predstavlja prijevod na 401 stranici ili, bolje rečeno, adaptaciju djela *Specchio di Confessione* Emerija de Bonisa; to je svoje djelo Budi opisao kao "duhovni govor najkorisniji za one koji ne razumiju drugi jezik osim materinskog albanskog jezika". *Rimski obrednik* (*Rituale romanum*, 1621), na 319 stranica, zbirka je cjelogodišnjeg duhovnog ceremonijala s latinskim molitvama i albanskim komentarima. Sastavio je i kratak spis na 19 stranica pod naslovom *Tko god govori misu mora služiti ovoj stvari* (*Cusc zzote mesce keto cafsce i duhete me scerbyem*), gdje objašnjava misu.

## Reference

## Literatura
*