Antun Augustinčić

**Antun Augustinčić ** (Klanjec, 4. maj 1900. – Zagreb, 10. maj 1979.) je bio hrvatski i jugoslovenski skulptor, likovni pedagog, i akademik. Uz Ivana Meštrovića i Franu Kršinića se smatra najznačajnijim hrvatskim skulptorima 20. veka. Među njegovim najpoznatijim radovima su *Rudar* u Ženevi (ispred zgrade Međunarodnog ureda rada), *Spomenik mira* ispred zgrade Ujedinjenih nacija u New Yorku, *[[Spomenik žrtvama fašizma, Adis Abeba|Spomenik žrtvama fašizma]]* u Adis Abebi, Spomenik seljačkoj buni u Stubici i spomenik Josipu Brozu Titu u Kumrovcu.

## Biografija
Augustinčić je rođen u Klanjcu u Hrvatskom zagorju, tada u sastavu Austrougarske. Godine 1918. upisao se na Visoku školu za umjetnost i obrt u Zagrebu, gde je studirao vajarstvo kod profesora Rudolfa Valdeca i Roberta Frangeša. Kada je ona 1922. pretvorena u Kraljevsku akademiju za umjetnost i obrt, nastavlja studije kod Ivana Meštrovića. Nakon diplomiranja 1924. odlazi u Pariz nakon dobijanja stipendije francuske vlade i dalje se usavršava na *[[École des Arts décoratifs]]* i na *[[École nationale supérieure des beaux-arts|Académie des Beaux-Arts]]*, gde mu je mentor bio Jean Antoine Injalbert. Uzori su mu bili klasični skulptori: Donatello, Michelangelo i Bourdell. U Parizu drži svoje prve izložbei; prvi put 1925. na *Salonu francuskih umjetnika*, te drugi put 1926. na *Salonu nezavisnih*.

Po povratku crta i izlaže grafike (1926. u Zagrebu, te 1927. u Lavovu i Zagrebu). Prvi put samostalno izlaže svoje skulpture u Salonu Galić u Splitu. Augustinčić je jedan od osnivača likovne grupe Zemlja, osnovane 1929. godine, koja je okupila istaknute levo orijentisane vajare, slikare i arhitekte, poput Drage Iblera, Krste Hegedušića, Ivana Tabakovića, Ivana Generalića i mnoge druge. Sa Grupom Zemlja izlaže 1929., 1931. i 1932. u Zagrebu, te 1931. u Parizu, a iz grupe istupa 1933. godine, dve godine pre njene zabrane od strane vlasti. Istovremeno izlaže u Barceloni (1929.), Londonu i Beogradu (1930. godine).

Godine 1930. Augustinčić je napravio svoju prvu konjičku skulpturu za spomenik u Nišu, nakon što je njegov dizajn pobedio na konkursu za koji je poslato 23 rada, a na drugom i trećem mestu su bili istaknuti jugoslovenski vajari Risto Stijović i Sreten Stojanović. Od tada su konjičke statue postale jedan od obeležja njegove karijere, a značajni primeri su spomenik Józefu Piłsudskom u Katowicima u Poljskoj (naručen 1930-ih, ali postavljen 1991.) i njegovo najznačajnije delo, *Spomenik mira*, podignut u ispred zgrade Ujedinjenih nacija u New Yorku 1954. godine. Krajem 1930-ih izradio je i nekoliko spomenika kralju Aleksandru u Somboru i Skoplju (koji su kasnije uništeni u Drugom svetskom ratu), kao i nekoliko skulptura hrvatskog političara Stjepana Radića. Druga značajna dela iz ovog perioda uključuju nekoliko nadgrobnih spomenika na zagrebačkom groblju Mirogoj, uključujući *Tugu* (1930), *Mojsija* (1932) i *Ikara* (1935).

Godine 1940. postao je dopisni član Jugoslovenske akademije znanosti i umjetnosti (JAZU), a njegovi radovi su prikazani u dokumentarnom filmu *Hrvatski vajari* (nemački naziv: *Bilhauerkunst in Kroatien*) iz 1940. godine koji je snimio Oktavijan Miletić. Tokom Drugog svetrskog rata izlaže s tadašnjom hrvatskom reprezentacijom (Bruno Bulić, Josip Crnobori, Jozo Kljaković,Slavko Kopač, Miroslav Kraljević, Ivan Meštrović, Antun Mezdjić, Antun Motika, Juraj Plančić, Josip Račić, Ivo Režek, Slavko Šohaj, Emanuel Vidović) na poslednjem ratnom Venecijanskom bijenalu 1942. godine. Ostao je aktivan i dobio je nalog da izradi bistu hrvatskog poglavnika Ante Pavelića. Godine 1943. prešao je u Jugoslovenski partizanski pokret i iste godine napravio bistu Josipa Broza Tita u Jajcu. Augustinčić je 1946. godine postao profesor na Akademiji likovnih umjetnosti u Zagrebu, a nakon rata postao je poslanik u Narodnoj skupštini.

Godine 1949. postao je redovni član Jugoslovenske akademije, a od 1950-ih počinje da radi portrete, umetničke aktove i figurativne skulpture. U godinama posle rata izradio je niz zapaženih skulptura, poput spomenika Josipu Brozu Titu u Titovom rodnom mestu Kumrovcu (1948), političaru Moši Pijade (1953), violinisti Zlatku Balokoviću (1962), hrvatskom književniku iz 16. veka Marinu Držiću (1963) i mnogi druge. Njegova najznačajnija skulptura iz ovog perioda je *Nošenje ranjenika*, koja je nastala na osnovu skice nacrtane 1944. godine i koju je koristio kao motiv u nizu spomenika koje je stvorio u naredne tri decenije, od kojih se jedan nalazi ispred Medicinskog fakulteta u Zagrebu.

Augustinčić je zajedno sa srpskim slikarom Đorđem Andrejevićem Kunom dizajnirao i sve jugoslovenske ordene i odlikovanja, a izradio je i grb Socijalističke Republike Hrvatske (sa Vanjom Radaušem).

Prilikom posete Jugoslaviji, car Etiopije Haile Selassie susreo se sa Avgustinčićem na Brijunima. Car je pozvao Augustinčića da osmisli spomenik žrtvama italijanskih represalija u Adis Abebi, rekavši: „Ko će bolje od vas moći da prikaže stradanje žrtava fašizma?“. Augustinčić je prihvatio poziv i pozvao svog kolegu Franu Kršinića sa kojim je projektovao *Spomenik žrtvama fašizma*, poznat i kao Spomenik Yekatit 12. Nakon što je završio spomenik Yekatit 12, Augustinčić je konstruisao i *Spomenik etiopskom partizanu* u Vojnoj akademiji Holeta i Spomenik Rasu Mӓkonnenu u Hararu.

Avgustinčić je 1970. godine poklonio svoja dela rodnom gradu Klanjcu, gde je 1976. godine otvorena galerija sa njegovim radovima. Njegovo poslednje veliko delo je Spomenik Seljačkoj buni 1573. godine i njenom vođi Matiji Gupcu, koji je podignut kod zamka Oršić u Gornjoj Stubici 1973. godine. Spomenik je napravljen od bronze i kamena i ima reljef površine 180 m2 (1.900 m2). ft).

Augustinčić je umro 10. maja 1979. godine u Zagrebu, u 79. godini života.

## Najpoznatija dela

* *Sarkofag blažene Ozane Kotorske*, Kotor, Katedrala sv. Tripuna (1929)
* *Tuga*, spomenik na groblju obitelji Vajda, Zagreb, Mirogoj (1930)
* *Spomenik [[Petar Kočić|Petru Kočiću]]*, (u saradnji s Vanjom Radaušem), Banja Luka (1932)
* *Mojsije*, spomenik na grobu obitelji Gluck, Zagreb, Mirogoj, 1952. godine premešten i postavljen u sklopu novog spomenika posvećenog Židovima, žrtvama Drugog svjetskog rata (1932)
* *Spomenik oslobodiocima Niša*, Niš (1937)
* *Spomenik kralju Petru i kralju Aleksandru*, Skoplje, srušen tokom Drugoga svjetskog rata (1937)
* *Spomenik [[Stjepan Radić|Stjepanu Radiću]]*, Selca na Braču (1938)
* *Spomenik Šleskom ustanku* – središnja konjanička figura Józefa Piłsudskog, postavljena 1991. godine u Katowicama, Poljska (1936–1939)
* *Rudar*, Ženeva, Švajcarska (1939)
* *Spomenik zahvalnosti Crvenoj armiji*, Batina (1947)
* Skulptura Maršala Tita, Kumrovec (1948)
* Skulptura Moše Pijade, Zagreb i Sisak (1954)
* *Mir* (Jahačica), New York, Sjedinjene Američke Države (1954)
* ''Spomenik žrtvama fašizma - Yekatit 12'', Adis Abeba, Etiopija, poklon predsjednika Tita Etiopskom narodu (1955)
* *Spomenik etiopskom partizanu*, Holleta, Etiopija (1959)
* *Spomenik Rasu Mӓkonnenu*, Harar, Etiopija, (1959)
* *Bista [[Zlatko Baloković|Zlatka Balokovića]]*, grobnica obitelji Baloković, Zagreb, Mirogoj (1967)
* Spomenik Seljačkoj buni, Gornja Stubica (1973)
* *Nošenje ranjenika*, Zagreb, Medicinski fakultet (1983)

## Galerija

### Spomenici

Datoteka:Katowice pilsudski.jpg|Konjanički spomenik poljskom maršalu i državniku Józefu Piłsudskom
Datoteka:Monument to Liberators - Nish.jpg|Spomenik oslobodiocima Niša, Niš
Datoteka:Tito spomenik1.JPG|Spomenik Josipu Brozu Titu u Kumrovcu
Datoteka:Batina1.jpg|Spomenik Batinskoj bitci, Batina
Datoteka:Zlatko Baloković Mirogoj srpanj 2008.jpg|Spomenik na grobu Zlatka Balokovića, Mirogoj
Datoteka:Mojsije Antun Augustinčić Mirogoj srpanj 2008.jpg|Kip Mojsija na Mirogoju
Datoteka:Antun Augustinčić Vajda.JPG|Spomenik na grobu obitelji Vajda, Mirogoj
Datoteka:Crvenoarmejac, Beograd.jpg|Spomenik Crvenoarmejcu, Novo groblje u Beogradu
Datoteka:Antun Augustinčić e Frano Kršinić, monumento allo yehkatit 12, 1955, 02.jpg|Spomenik žrtvama fašizma (Yekatit 12), Adis Abeba
Datoteka:Marin Držić, Galerija Antuna Augustinčića.jpg|Spomenik Marinu Držiću


### Grbovi i ordenje

Datoteka:SR Croatia coa.png|Grb SR Hrvatske, Augustinčićev dizajn
Datoteka:Partizanska spomenica 1941, eksponat u muzeju u Beloj Crkvi.jpg|Partizanska spomenica 1941, dizajn Đorđa Andrejevića Kuna i Antuna Augustinčića, 1941.
Datoteka:Орден народног хероја 1.jpg|Orden narodnog heroja, dizajn Đorđa Andrejevića Kuna i Antuna Augustinčića, 1942.
Datoteka:235262 1535229574-850x550 width 50.jpg|Orden partizanske zvezde, dizajn Đorđa Andrejevića Kuna i Antuna Augustinčića, 1943.
Datoteka:YUD 100 1986 obverse.jpg|Motiv Augustinčićeve skulpture *Mir* na novčanici od 100 dinara


## Nagrade
* Godišnja nagrada *[[Vladimir Nazor]]* (1961)

## Reference

## Vidi još
* Grupa Zemlja
* Likovna umjetnost u Narodnooslobodilačkoj borbi

## Vanjske veze

* Galerija Antun Augustinčić, Klanjec