open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kristalni habitus

**Kristalni habitus** u mineralogiji predstavlja karakterističnu morfološku formu kristala. Npr. mineral kvarc se pojavljuje u obliku heksagonskih kristala sa piramidalnim završetcima. Kristalni habitus se pravilno razvija kod minerala koji nemaju prostornih ograničenja prilikom nastajanja i nazivaju se *euhedralni*. Ako se eksterna forma ne može identifikovati, naziva se *anhedralni*. Ako je kristalni habitus parcijalno razvijen, naziva se *subhedralni*. Habitus i način na koji se minerali pojavljuju mogu poslužiti za identifikaciju. Pojedinačni kristali mogu se opisati kao:
* acikularni (igličasti)
* kapilarni (vlakansti)
* pločasti (tabularni)
* prizmatični
Cinabarit

**Cinabarit** je sulfidni mineral čiji je sastav živa II sulfid (HgS). HgS dolazi u dvije strukture (dimorfan). Stabilnija forma je *cinabarit*, čija je struktura srodna strukturi HgO. Manje stabilna forma je *crni HgS*, čija je struktura slična cink blendi (sfaleritu). Kristalizira u heksagonskom kristalnom sistemu. Služi kao ruda za proizvodnju žive, pri čemu se smrvljena ruda žari u rotirajućim pećima. Živa pri tome isparava i prevodi se u kolonu gdje se hladi i kondenzira. Zbog toksičnosti žive rad sa rudama i rafiniranje žive su opasni, pa su u historiji poznati i slučajevi trovanja.


Datoteka:Cinnabar-unit-cell-3D.png|Jedinična ćelija cinabarita (HgS)
Datoteka:Cinabrio dolomita Hunan China.png|Cinabarit sa dolomitom
Datoteka:Cinabro - Amiata, Toscana, Italia 04.jpg|Cinabarit (Italija)
Sulfidni minerali

**Sulfidni minerali** su minerali koji sadrže sulfid ion (S2-). Sulfidi su ekonomski važni, jer se koriste kao rude za dobijanje metala. Sulfidna klasa također uključuje selenide, teluride, arsenide, antimonide, bizmutinide i sulfosoli (sumpor sa drugim anionom, npr. arsenid).
Najvažniji sulfidni minerali:
* akantit Ag2S
* halkocit Cu2S
* bornit Cu9FeS4
* galenit PbS 
* sfalerit ZnS
* halkopirit CuFeS2
* pirotit Fe1-xS
* milerit NiS
* pentlandit (Fe,Ni)9S8
* kovelit CuS
* cinabarit HgS
* realgar AsS
* orpiment As2S3
* stibnit Sb2S3
* pirit FeS2
* markazit FeS2
* molibdenit MoS2
Arsenidi:
* nikelin NiAS
* skuterudit (Co,Ni)As3
Antimonidi:
* brethauptit NiSb
Teluridi:
* altait PbTe
* kalaverit AuTe2
* silvanit (Au,Ag)Te2
Sulfosoli:
* kobaltit (Co,Fe)AsS
* arsenopirit FeAsS
* pirargirit Ag3SbS3
* prustit Ag3AsS3
* tetraedrit Cu12Sb4S13
* tenantit Cu12As4S13
* enargit Cu3AsS4
* burnonit PbCuSbS3
* jamesonit Pb4FeSb6S14

## Reference


## Vanjske veze
* Webmineral New Dana Classification of Sulfide Minerals
* Webmineral Strunz classification: sulfides
Galenit

**Galenit** je prirodni mineral kemijske formule PbS, dakle, olovni sulfid. Predstavlja najvažniji izvor olova. Uglavnom se dobija iz nalazišta u vapnencu, kakvih ima u SAD-u, zapadnoj Europi, Australiji i Čileu. Ekonomskoj isplativosti nekih nalazišta pridonosi i prisustvo srebra.

Galenit se najčešće javlja u obliku savršene kocke, a često je i zajedno s drugim mineralima, primjerice, kvarcom ili piritom. Cijepa se po stranama kocke zbog rasporeda atoma olova i sumpora u kristalnoj rešetci. Pri lomljenju, površina kristala sastoji se od mnogo sitnih "stepenica". Sjaj galenita je sličan sjaju metalnog olova, a često je i srebranaste boje, dok mu je prah olovnosiv.

## Izvori
* Sims, R. F. i suradnici, 1989. *Stijene i minerali*. Vuk Karadžić, Beograd
* Grupa autora, 2003. *Atlas fosila i minerala*. Kreativni centar, Beograd


Datoteka:PbS.png|Jedinična ćelija galenita
Datoteka:Fluorite Galena.jpg|Galenit sa fluoritom
Datoteka:GalèneMissouri.jpg|Galenit, lokacija Missouri, SAD.
Bornonit

**Bornotit** je sulfo sol, odnosno sulfoantimonit olova i bakra hemijske formule PbCuSbS3.

Kristališe rombično generalno u vidu pločastih kristala sa elementima pinkoida.

## Povezano
* Spisak minerala
Braunit

**Braunit** je mineral silikat koji sadrži i dvo- i trovalentni mangan hemijske formule: Mn2+Mn3+6SiO12. Uobičajene nečistoće (primese) su gvožđe, kalcijum, bor, barijum, titanijum, aluminijum, i magnezijum.

Braunit se javlja u vidu sivo/crnih tetragonalnih kristala tvrdine 6 - 6,5 po Mosovoj skali.

## Povezano
* Spisak minerala
Sfalerit

**Sfalerit** je sulfidni mineral hemijskog sastava (Zn,Fe)S (cink sulfid). Skoro uvijek sadrži primjese željeza (varijetet sa visokim sadržajem željeza se naziva marmatit). Često dolazi zajedno sa galenitom, piritom i drugim sulfidima. Poznat je i pod nazivom *cink blenda*. Kristališe u kubičnom kristalnom sistemu i struktura je slična dijamantu. Sfalerit je glavna ruda cinka.
Sulfid

**Sulfid** je hemijsko jedinjenje sumpora sa oksidacionim brojem -2 i još jednog hemijskog elementa.

Sulfid najčešće grade: gvožđe, kobalt, nikl, bakar, srebro, cink, živa i olovo.

Sulfidi koji su nastali prirodnim putem se izdvajaju svojom velikom gustinom, uglavnom su neprovidni i provode električnu struju.

Sulfidi se razlažu i reaguju pod uticajem površinskih i atmosferskih voda, prelazeći u obojene okside, hidrokside, karbonate, sulfate i fosfate.

Minerali sulfida se uglavnom javljaju u ležištima na teritoriji koja je bila izložena vulkanskoj aktivnosti.

## Neki [[mineral]]i
* andorit
* antimonit
* argentopitit
* argentit
* arsenopirit
* halkopirit
* halkozin
* diskrazit
* galenit
* jordanit
* kermezit
* kobaltit
* molibdenit
* natrijum sulfid (Na2S)
* niklenit
* pirit
* pirogenit
* silvanit
* woa

## Zastupljenost
Najveće naslage se javljaju u Južnoafričkoj Republici i Kanadi.

## Reference

## Povezano
* Sulfat
* Sulfit

## Vanjske veze
Sulfat

**Sulfat** je naziv za jedinjenje koje u sebi sadrži SO42- jon.

Većina sulfata je rastvorljiva u vodi pod normalnim uslovima (izuzeci su CaSO<sub>4</sub>, SrSO4, i BaSO4).

Kiselina koja u sebi sadrži SO42- jon je sumporna kiselina (H2SO4).

Sulfati su dosta rasprostranjeni u industriji:
* Neke vrste baterija svoj rad zasnivaju na sumpornoj kiselini.
* Bakar sulfat je sastojak algecida (sredstvo za ubijanje algi).
* Magnezijum sulfat, se često koristi za termalne kupke.
Sulfit

**Sulfiti** su soli i esteri sumporaste odnosno sulfitne kiseline. Soli kao anion imaju kiselinski ostatak sumporaste kiseline – sulfitni ion formule SO32-. Esteri imaju opću formulu R-O-S(=O)-O-R′, pri čemu su R i R′ organske grupe.

Koriste se za konzerviranje vina, suhog voća i proizvoda od krumpira.
Enstatit

**Enstatit** (MgSiO3) i **ferosilit** (FeSiO3) predstavljaju piroksen silikate. Ovi minerali se četo mogu naći u magmatskim i metamorfnim stenama, ali i u meteoritima.

Intermedijarni, prelazni tip, (Mg,Fe)SiO3, naziva se hipersten ili, po novijem, ortopiroksen.

## Povezano
* Spisak minerala
Kumanovska reka

**Kumanovska Reka**(makedonski: *Кумановска река*, albanski: *lumi i Kumanovës*) je mala rijeka, na sjeveroistoku Republike Makedonije, koja svoj kratki tok ima uglavnom kroz grad Kumanovo.

Rijeka nastaje spajanjem njenih glavnih sastavnica; **Lipkovske reke** i **Tabanovačke reke**, na sjevernom ulazu u grad, zatim desetak kilometara južnije ima svoj uvir u rijeku Pčinju, kao njena desna pritoka. Ljeti gotovo da presahne, ali za vrijeme kiša(u proljeće i jesen), često plavi. Vrlo je zagađena, tako da ima vode IV kategorije. *Lipkovska* i *Tabanovačka reka*, izviru na padinama Skopske Crne Gore. *Tabanovačka reka*, poznata je i pod imenom **Banjska reka** ( u donjem dijelu je zovu **Konjarska reka** ), izvire na granici sa Kosovom, zatim teče kroz Kosovo na sjever u Srbiju, te onda zavija na jug i ulazi u Makedoniju kod mjesta *Tabanovce*. Vrlo je zagađena, osobito ljeti kad ima vrlo malo vode, a prima u sebe brojne otpadne vode.

## Napomene

## Vanjske veze
* Капење во Кумановска река, na portalu sitel.com
Skopska crna gora

**Skopska crna gora** (, ), često zvana i samo **Crna gora** (, ), jest srednje visoka planina između Kosova na sjeveru i Severne Makedonije na jugu.

Izdiže se iz skopske doline na jugu, Kumanovske kotline na istoku, Gnjilanske kotline na sjeveru i doline rijeke Lepenac na zapadu.

Na njenim padinama leže gradovi Skoplje (na jugu), Kumanovo (na istoku), Kačanik (na zapadu) i Gnjilane (na sjeveru).

Proteže se u pravcu jugozapad-sjeveroistok. Najviši vrh je **Ramno** (1651 m). Kanjonom Lipkovske reke, koja izvire na njoj, podijeljena je na dva dijela: viši zapadni i niži istočni, zvani Karadag ( – "Crna gora", , ).
Elektrolitska disocijacija

**Elektrolitička disocijacija** je razlaganje elektrolita na pozitivne ili negativne jone pod uticajem molekula rastvarača, npr.
:NaCl &rarr; Na+ + Cl-

Disocijacija je posledica solvatacije kod polarnih rastvarača (npr: voda) u kojem polarni molekuli rastvarača okružuju rastvorak. U tom procesu dolazi do neutralisanja elektrostatičke privlačne sile među jonima rastvorka te se oni, solvatisani, udaljuju jedni od drugih, dakle postaju slobodni joni. Važno je uočiti da polarno rastvarač ne stvara jone već ih samo oslobađa iz kristala. 

Zbog toga sposobnost disocijacije imaju jonska ili veoma jaka polarna kovalentna jedinjenja. Disosovani rastvor hemijskog jedinjenja naziva se elektrolit.

Disocijacija je povratna reakcija - ako se uklone molekuli polarnog rastvarača (uparavanje ili razblaživanjem manje polarnim rastvaračem dolazi do stvaranja neutralnih molekula koji mogu biti manje ili više rastvorni. Isto, dodatak jačeg eletrolita, koji ima zajednički jon sa slabijim, suzbija se disocijacija slabijeg.

Elektrolitičkoj disocijaciji u vodi su podložne sve rastvorljive soli, većina kiselina i baza. No, ne moraju sve da disosuju u istom stepenu. Na primer, sirćetna kiselina je rastvorna u vodi ali disosuje vrlo slabo u odnosu na sumpornu kiselinu.

Stepen disocijacije je merilo disocijacije jonskog jedinjenja i predstavlja odnos broja disosovanih prema ukupnom broju molekula. Mnogo važniji koncept je konstanta disocijacije.

Mnoga hemijska jedinjenja podležu disocijaciji sama od sebe. Npr. voda autodisosuje po šemi:
:H2O + H2O &rarr; H3O+ + OH-

Stepen disocijacije ove reakcije u normalnim uslovima iznosi oko 10−7, što označava da na svakih 107 (10.000 000) molekula vode samo jedan podleže disocijaciji sam od sebe. Konstanta disocijacije vode je 10−14 i predstavlja osnovu za stvaranje pH skale. 
PH dolazi od latinskih reči poentia hidrogenum, koje znači aktivnost vodonika i defenisana je kao negativni logoritam koncetracije H+ jona.
Elektrolitičku disocijaciju ne treba mešati sa elektrolizom.

Elektrolitička disociacija može da se odigra u nekoliko stepena u zavisnosti od kompleksnosti molekula koji se disocira.

## Izvori

## Vanjske veze
Manastir Karpino

**Manastir Karpino** (makedonski: *Карпински манастир*) se nalazi u blizini sela *[[Orah (Makedonija)|Orah]]*, pored grada Kumanova, u Republici Makedoniji.

## Historija

Manastir je osnovan u XIV. vijeku kao zadužbina sevastokratora *Dejana* zeta cara Dušana (oženio je njegovu sestru Teodoru) posvećen Bogorodici.
Današnji ostatci potječu iz prijelaza XVI.-XVII. vijek, to je u prvom redu crkva *Uspenja Bogorodice* (makedonski: *Воведение на Пресвета Богородица*), oko koje je podignut manastir.

To je mala kamena građevina sa tri apside. U crkvi postoje dva sloja fresaka, stariji je iz doba gradnje crkve a noviji je iz 1892 godine, tad je manastir temeljno obnovljen. Novije freske oslikali su *Petar* i *Atanas Nikolov* iz Velesa, te *Josif Radević* iz *Lazaropolja*. Iz XVI. st ostala je očuvana samo jedna freska na zapadnom zidu crkvenog narteksa sa motivom *Bogorodice Orante*. Crkva čuva vrijedan Ikonostas na kojem se nalaze 7 orginalnih ikona iz 1606-1607, koje je naslikao *zoograf Nikola* sa učenicima.

Manastir je više puta pregrađivan, i dograđivan. Imao je konake, igumanov dvor, gospodarske zgrade i zvonik (ovaj današnji je iz XIX. vijeka

Za vrijeme Drugog svjetskog rata 30. septembra 1944 godine, konaci (ćelije za monahe) sa sjeverne i jugozapadne strane su zapaljeni i uništeni od strane njemačke vojske. Tako da je i danas manastir Karpino djelomično u ruševnom stanju.

*Manastir Karpino* bio je važan centar srednjovjekovne pismenosti u tom kraju (tu su se prepisivale knjige i opismenjavalo stanovništvo), orginalni manuskripti iz Karpina, danas se čuvaju u muzejima: Moskve (*Karpinsko evanđelje*), Sofije i Beograda.

## Napomene
Apolos

**Apolos**, jevrejin-hrišćanin, iz Aleksandrije, koji je imao dosta istaknutu ulogu u istoriji apostola Pavla. On je istupio prvo u Efesu (Dela apostola 18, 24) i zatim se posebno često pominje u Prvoj poslanici Korinćanima. Prema Novom zavetu, Apolos je bio *“dobro upućen u Pisma”* i tačno propovedao o Isusu. Ali, kada je počeo da propoveda u sinagogi u Efesu, bio je zaustavljen i Božija nauka mu je bila *“tačnije izložena”* (Dela 18:24-26), odnosno prihvatio je Pavlovo učenje. 

Luter i mnogi noviji istraživači smatraju da je on autor "Poslanice Jevrejima".
Aden

**Aden** je grad u Jemenu i bivši glavni grad nekadašnjeg Južnog Jemena. Aden je najveća jemenska luka u Adenskom zaljevu u blizini strateški važnog tjesnaca Bab el Mandeb, koji povezuje Crveno more s Indijskim oceanom.

Aden je administrativni centar male jemenske Muhafaze Adan od 590,413 stanovnika.

## Historija
Prostor Adena je oduvijek imao izuzetno važan položaj, na prometnom putu između Evrope i Azije, tako da je tu još od antike bilo trgovačkih uporišta. Po svemu sudeći tu je još u 1. st. pne. postojala trgovačka kolonija *Eudaemon*. Za predislamskom razdoblja, gradom i okolicom vladali su Sabejsko kraljevstvo, a nakon njega *[[Himjarsko Kraljevstvo]]*. Kratkotrajno je bio pod vlašću Aksumskog kraljevstva. Iz tog vremena postoje ostatci njihovih utvrda, na širem prostoru grada . Nakon širenja islama po Jemenu od 6. st., Adenom i okolicomm vladaju lokalni imami.

Od kraja 18. st. Adenom vlada Sultanat Lahidž,čiji je sultan 1838. prodao teritorij grada Adena Britanskom Carstvu, koje je tražilo uporište na strateški važnom Bab el Mandebu. Na taj način je osnovana britanska Kolonija Aden, kojom je upravljala Britanska istočnoindijska kompanija. Grad je bio trgovačka kolonija, administrativno dio Britanske Indije.

Aden je 1937. izdvojen iz Indije i stvorena je *[[Kolonija Aden|Krunska kolonija Aden]]*. Britanci su cijeli prostor južnog arapskog poluotoka (Hadramaut) organizirali kao Protektorat Aden. Sam grad Aden nije bio dio Protektorata Aden, nego posebna kolonija.

Tokom 1960-ih godina jača pokret za oslobođenje od britanske vlasti, zbog tog je Britanija 1962 osnovala novu nešto samostalniju tvorevinu Južnoarapsku Federaciju, no na kraju 1967 povukle su se i posljednje britanske jedinice, i osnovana je Demokratska Narodna Republika Jemen (znana Južni Jemen), s Adenom kao glavnim gradom. Nakon ujedinjenja Jemena 1990 godine, glavni je grad nove države postao Sana, a Aden gubi dotadašnji status. Tijekom građanskog rata 1994. Aden je bio centar pobunjenika. Poznat je kao mjesto prvog napada Al Qaide na američke ratne brodove *USS The Sullivans* i *USS Cole*, 2000 godine.

## Geografija
Aden se nalazi na jugu Arapskog poluotoka u Adenskom zaljevu. Sam grad je smješten u krateru ugaslog vulkana, na poluotoku uskom prevlakom povezanim s kopnom. Zbog toga se stari Aden često naziva Krater. Između poluotoka i kopna je zaljev koji je idealna luka. Aden ima tropsku klimu sa izuzetno malo kiše.

## Znamenitosti
Od turističkih znamenitosti najzanimljiviji su ostaci spremišta za vodu Tavila, sagrađenog u vulkanskim stijenama još u pretpovijesti. Poznata je i tvrđava Seerah. Grad ima mnoge građevine tradicionalne islamske arhitekture, ali i evropske građevine iz kolonijalnog razdoblja (tradicionalne britanske crkve). Zanimljive su plaže s vulkanskim stijenama u okolici grada.
## Reference

## Vanjske veze

* Regional/Middle_East/Yemen
* 100+ Travel Photos of Yemen 
* Adenska luka
Kiros (Sirija)

**Kir**, **Kiro** ili **Kiros** (, ) bio je drevni grad na području drevne Sirije, a čije se ruševine danas nalaze 14 km sjeverozapadno od suvremenog turskog grada Kilis, nedaleko od sirijske granice. Grad je oko godine 300. pne. osnovao Seleuk, makedonski general u vojsci Aleksandar Veliki|Aleksandra Velikog i osnivač Seleukidskog Carstva. Ime je dobio po istoimenom gradu u antičkoj Makedoniji, iako su ga antički izvori često pogrešno povezivali s perzijskim kraljem Kirom Veliki. Predstavljao je sjedište prostrane oblasti koja se u antičko doba po njemu zvala Kirestika. Predstavljao je važno ekonomsko središte zahvaljujući tome što se nalazio na putu između Antiohije i obale Eufrata. U 1. vijeku pne. ga je osvojila Kraljevina Armenija, da bi zahvaljujući Pompeju Velikom godine 64. pne. završio pod rimskom vlašću. U 3. vijeku ga je nekoliko puta Rimljanima preotimalo Perzijsko Carstvo. U 6. vijeku ga je ojačao i utvrdio bizantski car Justinijan. 637. su ga osvojili Arapi, a krajem 11. vijeka križari. Godine 1150. ga je osvojio Nuredin. U 13. vijeku muslimanski pisci navode kako je bio napušten.

## Literatura i reference
* Ivan Mannheim, *Syria and Lebanon Handbook: The Travel Guide*, Footprint, 2001. .
* Guy Le Strange, *Palestine Under the Moslems: A Description of Syria and the Holy Land from A.D. 650 to 1500*, London, 1890.
Grafit

**Grafit** je mineral i jedna je od tri stabilne alotropske modifikacije ugljenika (pored dijamanta i fulerena), među kojima je najčešća i najstabilnija upravo grafit. Sive je boje.

Grafit najčešće poseduje heksagonalnu rešetku, a veoma retko se pojavljuje u romboedričnoj. Atomi u slojevima vezani su jakim kovalentnim vezama, ali su sami slojevi povezani slabim Van der Valsovim vezama, što im omogućava da klize jedan preko drugog, tako da se grafit otire. Grafit je jedini nemetal koji dobro provodi električnu struju i toplotu.

Upotrebljava se za podmazivanje, u elektrolizi (kao inertna elektroda), za kontakte u električnim motorima i sl.

Najveći rudnici grafita u svetu nalaze se u Kini (2005. godine proizvodnja je bila 1.650.000 tona). Ostali veliki proizvođači grafita su Indija, Brazil, Severna Koreja i Kanada.

## Struktura grafita

Kod grafita je svaki atom ugljika povezan sa tri susjedna ugljikova atoma. To znači da ugljik u grafitu pravi sp2-hibridizaciju. Kod dijamanta je u pitanju sp3-hibridizacija (tetraedarska struktura). Nastali sp2-hibridi leže u jednoj ravni pod uglom 120°i zbog toga grafit ima lisnatu strukturu, međusobno uvezanu slabim Van der Waalsovim silama.

## Povezano
* Spisak minerala

## Reference
Cezareja

*'Cezareja* (; , *Kaysaria*; , ) je grad u Izraelu koji se nalazi u blizini Cezareje Maritime, znamenite antičke luke. Nalazi se na pola puta između Tel Aviva i Haife (45&nbsp;km), na izraelskog obali Sredozemlja kraj grada Hadera. Moderna Cezareja u decembru 2007. imala 4500 stanovnika, i predstavlja jedino izraelsko naselje kojim upravlja privatna organizacija *Caesarea Development Corporation*, te predstavlja najveće naselje koje nije priznato kao lokalno vijeće. Nalazi se pod teritorijalnom nadležnošću Regionalnog vijeća Hof HaCarmele.

## Reference

## Vanjske veze

* Places To Visit in Caesarea (English)
* Caesarea Development Corporation
* Pete Dye Golf Project Caesarea 
* Caesarea, photo 
* Caesarea, Power Station, photo
Brief

**Brief** (na engleskom "kratko") se može odnositi na:
* brief (pravo), posebna vrsta podneska u anglosaksonoj pravnoj tradiciji
* Brief (tekstualni editor), popularni editor teksta za operativni sistem MS-DOS
* The Briefs, bend iz Seattlea
* brifing (*briefing*), kratki izvještaj, odnosno opis situacije koji se daje pred izvođenje neke vojne, policijske ili upravne akcije
* Firefox ekstenzija za RSS
Onisim

**Sveti Onesim** ili **Sveti Onisim** (u. cca. 90) (, što znači "koristan," također poznat kao **Onesim iz Bizantija** i **Sveti apostol Onisim** u nekim pravoslavnim crkvama) bio je rob Filemona iz Kolose, gospodara kršćanske vjere. Onesim se ogriješio od Filemona i, nastojeći izbjeći kaznu za krađu, pobjegao u mjesto gdje je apostol Pavle bio zatočen (najvjerojatnije Rim ili Efez) http://www.catholic-forum.com/saints/sainto01.htm, gdje je čuo Evanđelje od Pavla i preobratio se na kršćanstvo. Pavle, koji je prije toga preobratio Filemona na kršćanstvo, pomirio je dvojicu i napisao pismo Filemonu (koje danas postoji u Novom zavjetu kao Poslanica Filemonu http://www.biblegateway.com/passage/?search=Philemon%201:10-16;&version=47;) Zahvaljujući poslanici, Filemon je prihvatio Onisima kao brata i oslobio ga ropstva. 

Iako neki historijski autoriteti u to sumnjaju, Onisim je vjerojatno bio isti Onisim koji je posvećen za episkopa od strane apostola te preuzeo episkopsku stolicu u Efezu od apostola Timotija. Za vrijeme vladavine rimskog cara Domicijana i Trajanovih progona, Onisim je bio zatvoren u Rimu te postao mučenik kada je pogubljen kamenovanjem (iako neki izvori tvrde da mu je odsječena glava http://www.serbianorthodoxchurch.net/cgi-bin/saints.cgi?view=367579991073 ).
Smaragd

**Smaragd** (Be3Al2(SiO3)6) je varijetet berila. Zelene je boje sa hromom u tragovima, a ponekad i vanadijumom. Izuzetno je cenjen i po težini se smatra najvrednijim dragim kamenom. Beril ima tvrdoću 7,5 do 8 po Mosovoj skali tvrdoće. Ipak efektivna tvrdoća smaragda je manja zbog fraktura i inkluzija. Većina smaragda ima dosta inkluzija (ubačenih delova) tako da se ipak lakše lome nego što bi se očekivalo po stepenu tvrdoće.

Smaragdi se javljaju u mnogo nijansi zelene i plavozelene boje. Postoji širok spektar jasnoće, koji zavisi od inkluzija i rascepa kristala. Najveću cenu dostiže jasno kamenje sa tamnom, ali živahnom bojom.

Većina smaragda se ulji, da bi se poboljšala jasnoća. Ulje od kedra se često koristi u tu svrhu, jer ima sličan indeks prelamanja. Pri trgovini dragim kamenjem ne prihvata se uljenje zelenim uljem.

U antičkom vremenu smaragdi su se kopali u Egiptu, Austriji i Svatu u severnom Pakistanu. Redak tip smaragda zvan trapiš nalazi se u Kolumbiji. Kolumbijski smaragdi su najcenjeniji zbog jasnoće. Dobri smaragdi kopaju se i u Zambiji, Brazilu, Zimbabveu, Madagaskaru, Pakistanu, Indiji, Avganistanu i Rusiji. Vrednost smaragda ovisi o brušenju, boji, jasnoći i broju karata.

## Sintetički smaragd
Smaragdi su retko i vredno drago kamenje i zbog toga se pokušalo sa sintetičkom proizvodnjom smaragda. Prvi uspešan komercijalni proizvođač sintetičkih smaragda bio je Karol Čatam. Drugi veliki proizvođač je Pjer Žilson, koji ih proizvodi od 1964. Obično se bezbojni beril koristi kao centar kristalizacije. Kristal raste oko 1 milimetar mesečno, tako da se za 7 meseci proizvede smaragd veličine 7 milimetara. Prvi veoma uspešan komercijalni smaragd se prodavao kao "Emerita" ili "Simeraldi", a proizvodnja je bila u Insbruku. Od 1965. do 1975 Junion Karbid proivodi sintetičke smaragde hidrotermalnim procesom. Postižu rast i trećinu milimetra dnevno.

## Kulturna i istorijska upotreba

Smaragd se smatra tradicionalnim dragim kamenom za one rođene u maju, kao i one rođene u znaku bika i raka.

## Literatura
* Cooper, J.C. (Ed.) (1992). *Brewer's Myth and Legend*. New York: Cassell Publishers Ltd. .
* Sinkankas, John (1994). *Emerald & Other Beryls*. Geoscience Press. 
* Hurlbut, Cornelius S.; Klein, Cornelis (1985). *Manual of Mineralogy* (20th ed.). New York: John Wiley and Sons. 
* Weinstein, Michael (1958). *The World of Jewel Stones*. Sheriden House.
* Nassau, Kurt (1980). *Gems made by man*. Gemological Institute of America. 
* Ali, Saleem H. (2006). The Emerald City: Gemstone mining in Brazil 
* World Bank: CASM Initiative 
* http://www.gemstone.org/gem-by-gem/english/emerald.html
* http://www.mindat.org/min-1375.html
* http://mineral.galleries.com/minerals/gemstone/emerald/emerald.htm 

## Povezano
* Spisak minerala
Vivijanit

**Vivijanit** je hidratisani gvožđe fosfat. U prirodi se javlja kao sekundarni mineral i to često u vidu tamno plavih do tamno plavo zelenih prizmatičnih do pljosnatih kristala mikroskopske veličine. Krupniji primerci su veoma retki.

## Povezano
* Spisak minerala.
Kalcedon

**Kalcedon** je mineral, kriptokristal, koji je nastao međusobnim urastanjem kristala minerala kvarca i moganita. Oba predstavljaju silikatne materijale, samo se razlikuju u kristalnoj strukturi. Kvarc ima romboedarsku kristalnu strukturu, a moganit ima monokliničnu kristalnu strukturu. Boja je obično između bele i sive, sivoplava ili osenčano smeđa. Druge boje kalcedona imaju specifična imena.

## Različiti oblici kalcedona
* karnelijan ili sard - plavi kalcedon
* hrisoprasa -zelena varijanta obojana nikel oksidom
* prasa -zelena
* oniks - ima crno bele trake
* plasma 
* heliotrop

Ahat je kalcedon sa koncentričnim trakama. 
Kremen je jedan oblik kalcedona.

Ljudi, koji su živeli duž trgovačkih puteva Centralne Azije koristili su različite vrste kalcedona, uključujući karnelijan i koristili su ga za pravljenje medaljona. Lepi primerci kalcedona su u poslednje vreme nađeni u Avganistanu, a objekti su nastali u prvom veku. Ime kalcedon potiče od imena grčkog grada Kalkedona u Maloj Aziji.

## Izvori
* See Section 12 of the translation of ''Weilue'' - a 3rd century Chinese text by John Hill under "carnelian" and note 12.12 (17)

## Vanjske veze
* http://www.mindat.org/min-960.html
* http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/gemstones/sp14-95/chalcedony.html 

## Povezano
* Spisak minerala
## Vanjske veze
Građanska prava

**Građanska prava** su zakonski regulirana prava, koja jedna država ustupa članovima svojega naroda (svojim građanima). Građanska prava u demokratskim državama uključuju primjerice pravo glasovanja i sva druga osnovna prava ali ne i ljudska prava (jer se ona ne odnose samo na * građane u državi*).

Građanskia prava se odnose u cjelini na ona prava, koja utječu na odnos između pučanstva i države, a manje na međusobni odnos između stanovnika.

Građanska prava čine zajedno s ljudskim pravima, osnovne zakone. 
Polazna točka za građanska prava je državljanstvo i zalaganje za zajednicu i za sudjelovanje primjerice na općinskim izborima ili na državnoj razini. 
## Povezano
* Građansko pravo

## Vanjske veze

* Gradanska prava u svijetu (engleski)
* Civil Rights Digital Library  (engleski)
Nefelin

**Nefelin** je mineral iz grupe aluminosilikata sa molekulskom formulom KNa3(AlSiO4)4. Nastaje iz kiselih magmi u pozamakloj fazi njene diferencijacije kada generalno kisela magma oskuduje silikatnim sadržajem i nije u stanju da izrodi feldspatne minerale, već gradi feldspatoide (alumosilikate sa smanjenim sadržajem silikatne komponente). U takvim uslovima umesto albita kristališe nefelin, ili umesto ortoklasa – leucit. Koristi se u industriji stakla i u juvelirstvu.
Venucije

**Venucije** (*Venutius*, 1. vijek) je bio poglavica britskog plemena Briganti u decenijama nakon rimskog osvajanja Britanije. Prvi put se spominje godine 51. kao suprug brigantske kraljice Kartimandue, i to kao vjeran rimski saveznik. Međutim, u godinama koje su slijedile Kartimandua se od njega razvela kako bi se oženila za svog štitonošu Velokata. To je izazvalo napetost među supružnicima i natjeralo Venucija da digne ustanak protiv bivše supruge. Kartimandua se za pomoć obratila Rimljanima, koji su poslali legiju pod Cezijem Nasikom i oko godine 57. ugušili ustanak. Dvanaest godina kasnije, koristeći metež u Rimskom Carstvu nastao u Godini četiri cara, Venucije je digao novi ustanak; Rimljani ovaj put nisu mogli intervenirati, te je Kartimandua svrgnuta a područje Briganata postalo nezavisno. Što se kasnije dogodilo sa Venucijem nije poznato, ali su Briganti ponovno pokoreni tek 70-ih.

## Reference
Cezije Nasika

**Cezije Nasika** (*Caesius Nasica*, 1. vijek) bio je rimski vojskovođa iz doba Julijevsko-Klaudijevske dinastije. Poznat je isključivo po tome što je 50-ih služio u Britaniji kao komandant VIII hispanske legije. Na tom je mjestu porazio Venucija, britskog poglavicu koji je pokušao svrgnuti bivšu suprugu, pro-rimsku kraljicu Briganata Kartimanduu.

## Reference
55.

Godina **55.** (**[[rimske brojke|LV]]**) je bila redovna godina koja počinje u srijedu u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao **Godina konzulstva Cezara i Veta** ili, rjeđe, **godina 808. ''[[Ab urbe condita]]**''. Oznaka "55." za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavna metoda za imenovanje godina.

__NOTOC__
## Događaji

* Rimski car Neron služi kao rimski konzul.
* Agripina Mlađa je od strane sina Nerona protjerana s dvora u vilu Antoniju u Mizenu.
* Rimski pravnik Sabin piše tri knjige posvećene pravima građana.
* Apostol Pavle piše Prvu poslanicu Korinćanima.

## Rođenja
* Epiktet, grčko-rimski filozof

## Smrti
* Britanik, sin rimskog cara Klaudija (ubijen od Neronovih pristaša)
Plagioklas

**Plagioklas** predstavlja izomorfnu seriju minerala, čiji su krajnji članovi albit (NaAlSi3O8) i anortit (CaAl2Si2O8). Serija plagioklasa pripada grupi silikata, podgrupi tektosilikata, klasi feldspata.

Plagioklasi su izuzetno važni petrogeni minerali (izgrađuju stene). Ulaze u sastav gotovo svih magmatskih stena, izuzev ultrabazičnih. Takođe, u petrologiji su važni i zbog određivanja porekla magmatskih stena (tipa magme od koje nastaju, dubine Zemljine kore odakle ta magma potiče).

Sastav svakog minerala iz serije plagioklasa direktno je uslovljen sadržajem albitske (Ab) i anortitske (An) komponente, i može se jednostavno odrediti merenjem indeksa prelamanja minerala, ili ugla cepljivosti na polarizacionom mikroskopu. Ugao cepljivosti je optička osobina, i varira sa promenom sadržaja albitske komponente.

Serija plagioklasa sadrži šest minerala, koji se razlikuju po sadržaju albitske i anortitske komponente. Minerale ove serije i procentualni sadržaj krajnjih članova u njima, prikazuje sledeća tabela.

{| class="wikitable"
|+ Minerali serije plagioklasa i njihov sastav

**Albit** je dobio naziv po latinskoj reči albus, zbog svoje bele boje. To je vrlo čest i važan petrogeni mineral, koji ulazi u sastav, najčešće, kiselih magmatskih stena i pegmatitskih dajkova, gde je u asocijaciji sa turmalinom i berilom.

**Oligoklas** se najčešće javlja u granitu, sijenitu, dioritu i gnajsu. Često je u asocijaciji sa ortoklasom.

**Andezin** je karakterističan mineral u stenama kao što je diorit, koji sadrži promenljivu količinu silicijuma, i njegov izlivni ekvivalent andezit.

**Labradorit** je karakterističan mineral u nešto bazičnijim magmatskim stenama, kao što su diorit, gabro, andezit ili bazalt, i obično je u asocijaciji sa nekim mineralom iz grupe piroksena ili amfibola. Pokazuje promenu boje u odnosu na promenu ugla osvetljenja.

**Bitovnit** je vrlo redak mineral, koji se javlja u bazičnijim magmatskim stenama.

**Anortit** je neuporedivo ređi mineral u odnosu na albit. Javlja se u intruzivnim bazičnim i, retko, ultrabazičnim magmatskim stenama.

## Povezano

* Spisak minerala
* Feldspat

## Literatura

# Babič D. 2003. *Mineralogija*. Beograd: Rudarsko-geološki fakultet
Glaukofan

**Glaukofan** je mineral iz grupe amfibola, koji je dobio ime od grčke reči koja znači "onaj koji se čini plavim". Hemijska formula glaukofana je Na2(Mg,Fe)3Al2Si8O22(OH)2 i on kristališe monoklinično.

## Povezano
* Spisak minerala.
Staurolit

**Staurolit** je crvenkastosmeđi do crni mineral, većinom opáki (neproziran), koji pripada grupi nezosilikata s bijelim ogrebom. Kristalizira u monoklinskom kristalnom sustavu, ima tvrdoću 7-7.5 i relativno složenu kemijsku formulu: (Fe3+,Mg,Zn)2O2Al9[O(Si,Al)O4]4(OH)2.
Željezo, magnezij i cink dolaze u promjenjivim udjelima.
Posebnost staurolita je ta da se vrlo često pojavljuje u obliku sraslaca, u tipičnom obliku križa. Mikroskopski vidljivi kristali su prizmatičnog oblika. Često su veći od okolnih minerala u stijeni i tada ih nazivamo porfiroblastima.

Ime je dobio po grčkim riječima *stauros*, što znači "križ" i *lithos*, što znači kamen, što aludira na izgled njegovih sraslaca.

## Ležišta i nalazišta
Staurolit je produkt regionalnog metamorfizma glinenih sedimenata, srednjeg do visokog stupnja metamorfizma. Dolazi kao detritus. Pojavljuje se uz granat almandin, tinjce, kijanit te druge metamorfne minerale.

Ima ga u Francuskim Alpama, Makedoniji, Brazilu (Minas Gerais, Indiji, na Šri Lanki.

## Vanjske veze

* Webmineral 
* Mindat 
* Mineral galleries  

## Povezano
* Spisak minerala
Pleokroizam

**Pleokroizam** (polikroizam, višebojnost) je optički fenomen koji nastaje prilikom dvoloma svjetlosti na obojenim kristalima ili draguljima, kada se svjetlost odbija u dva smjera koja su međusobno polarizirana pod kutom od 90°. Kako se razdvojena svjetlost kreće različitim smjerovima kroz kristal te različitim brzinama, to može rezultirati različitom selektivnom apsorpcijom, pa pri njihovom izlasku iz kristala vidimo ih u različitim bojama, uzrokujući tako i to da nam se i sam kristal čini drugačije obojen.

Ako dragulji (kristali) pokazuju dvije boje ili nijanse, pojavu nazivamo *dikroizam*, tri boje čine *trikroizam*, itd. Dragulji se ponekad bruse tako da im se ili istakne pleokroizam, ili pak da se sakrije, ovisno o bojama koje se kod koje vrste mijenjaju te o njihovoj atraktivnosti.

Pleokroizam je iznimno koristan u mineralogiji pri identificiranju minerala, obzirom da minerali, koji su inače vrlo slični, obično imau vrlo različita pleokroička svojstva. U takvim slučajevima, tanki izbrusak minerala stavlja se pod mikroskop i kroz njega se propušta svjetlost.
Antonije Feliks

**Marko Antonije Feliks** (*Marcus Antonius Felix*, na grčkom: **ο Φηλιξ**, 5/10 - ?) bio je rimski prokurator Judeje od 52. do 58. 

Feliks se rodio kao rob, bilo cara Klaudija, bilo njegove majke Antonije Mlađe. Bio je grčkog porijekla, a brat mu je bio Marko Antonije Palas, koji je poslije postao oslobođenik i jedan od dvojice glavnih ministara na Klaudijevom dvoru. Na mjesto guvernera Judeje je došao 52. godine, a Djela apostolska ga opisuju kao okrutnog i pohlepnog čovjeka. Prilikom svog mandata je namjerno podsticao sukobe Jevreja i pogana kako bi imao razloga za vojnu intervenciju i pljačku. Usprkos stalnih pritužbi, Palasov uticaj na cara Nerona ga je učinio nedodirljiv sve do kraja mandata 58.

Feliks se ženio tri puta - prvo za princezu Druzilu od Mauretanije, potom za jevrejsku princezu Druzilu, a nakon njene pogibije u erupciji Vezuva godine 79. se oženio treći put, iako historija ne navodi ime supruge.

## Vanjske veze
* Livius.org: Marcus Antonius Felix 
* Rimske kovanice koje je izdavao Feliks se mogu naći **Roman Procurators** na http://www.calgarycoin.com/reference/jewish/anc-jewish.htm
Titanit

**Titanit** ili **sfen** (naziv koji se češće koristi u anglo-američkim znanstvenim krugovima) je kalcijsko-titanijski nezosilikat, s kemijskom formulom CaTi[SiO4]O. Tragovi željeza i aluminija također mogu biti prisutni u kristalima. Također su česti i tragovi elemenata rijetkih zemalja, kao što su cerij i itrij.

Ime *sfen* izbačeno je iz službene upotrebe (od strane Međunarodne mineraloške udruge - komisije za nove minerale i mineralna imena (CNMMN objašnjenje )); a titanit je odobreno ime. No, sfen je i dalje ostao kao neformalno ime za dragulje titanita.

Titanit je dobio ime po titanu kojeg sadrži. Pojavljuje se kao proziran do poluproziran monoklinski kristal, crvenkaste, smeđe, sive, žute, zelene ili crvene boje. Ti kristali su tipični sfenoidi (grč. *sphenos* = klin), tj. klinastog habitusa i često dolaze kao sraslaci. U poprečnom presjeku imaju oblik romba. Sjaj mu je dijamantno blještav, a na svježim prijelomima smolast do mastan, ima tvrdoću 5.5 i jasnu kalavost. Pokazuje ekstremno veliki dvolom svjetlosti - interferira u bijelim bojama višeg reda.

Prozirni uzorci pokazuju jak trikroizam. Zahvaljujući brzohladećem efektu željeza, titanit ne fluorescira pod UV-zračenjem. Neki titaniti mogu biti metamiktni.

## Ležišta i nalazišta

Pojavljuje se u metamorfnim stijenama kao što su gnajs i škriljavci, a također ga ima i u zrnatom vapnencu (sedimentna stijena) te granitu i dioritu (magmatske stijene). 
Lokaliteti na kojima je pronađen titanit uključuju: Pakistan, Italiju, Rusiju (Karelija, Ural, Ilmen), Kinu, Brazil (sraslaci u hidrotermalnim ležištima s adularom), Švicarsku, Madagaskar, Triol (Austrija), Kanadu (regija Renfrew, Ontario) i SAD (Kalifornija).

## Upotreba
Titanit je izvor TiO2, kojeg koristimo kao bjelilo (ima veliki albedo), a također (titanit) je cijenjen u draguljarstvu, kada je posve čist.
Kao dragi kamen, cijenjen je zbog jake disperzivne moći (0.051, B do G interval), koja je slična onoj kod dijamanta. Nažalost, njegova krtost i mala tvrdoća onemogućuju nam odgovarajuću upotrebu titanita kao kamena za prstenje: sfen je mnogo pogodniji za, npr. lustere i lampe ili broševe, ili ga se koristi u kolekcionarske svrhe.
Rubin

**Rubin** je crveni dragi kamen, jedan od varijeteta minerala korunda (aluminijum oksid). Boja mu varira od ružičaste do crvene, boje krvi. Na latinskom crvena boja je ruber. Prirodni rubini su izuzetno retki. Postoji još jedna vrsta dragog kamena safir, koji takođe predstavlja jedan varijetet korunda. Smatra se jednim od četiri najvrednija draga kamena, zajedno sa safirom, smaragdom i dijamantom.

## Karakteristike
Hemijska formula rubina je Al2O3 i predstavlja varijetet korunda. Rubini imaju tvrdoću 9 po Mosovoj skali tvrdoće. Od dragog kamenja samo je dijamant tvrđi. Svi prirodni rubini imaju nečistoće, bilo da su nečistoće u boji ili inkluzije rutila. Poznavaoci dragog kamenja pomoću nečistoća rutila otkrivaju da li su rubini prirodni ili sintetički. Crvena boja potiče od malih količina hroma koji rubin sadrži.

## Tretiranje u juvelirstvu
Kvalitet rubina je moguće poboljšati određenim tretmanom. Najčešće se zagreva na oko 1800&nbsp;°C čime se uklanja deo nečistoća (primesa) njihovim raspadom. Drugi manje prihvatljiv tretman je ispunjavanje fraktura takozvanim olovnim staklom, čime se povećava transparentnost kamena. Na taj način rubin, koji nije bio upotrebljiv za izradu nakita postaje prikladan. 
Cenu rubina najviše određuje njihova boja. Najviše se ceni crvena boja, koju nazivaju crvena golubije krvi. Nakon boje ceni se jasnoća.

## Ležišta rubina
Rubini se najviše nalaze u 
* Mjanmaru, 
* Šri Lanki, 
* Keniji, 
* Madagaskaru 
* Kambodži i 
* delovima SAD. 
Neki od najlepših rubina nađeni su u oblasti Mogok u severnom Mjanmaru, ali u poslednje vreme tamo se našlo malo dobrih rubina.

## Fenomeni
Ponekad se u rubinima vidi zvezda. Takvi rubini se na odgovarajući način režu da bi se najbolje pokazao taj efekat.

## Reference

* http://www.gemstone.org/gem-by-gem/english/ruby.html
* http://mineral.galleries.com/minerals/gemstone/ruby/ruby.htm 
* http://www.mindat.org/min-3473.html
Silimanit

**Silimanit** je alumosilikatni mineral s kemijskom formulom Al2SiO5. Dobio je ime prema američkom kemičaru Benjaminu Sillimanu (1779. - 1864.).

## Nalazišta
Silimanit je jedan od tri alumosilikatna polimorfa - druga dva su andaluzit i kijanit i najrjeđi je među njima. Čest varijetet silimanita poznat je kao *fibrolit*, a nosi to ime zato što se pojavljuje kao snop međusobno sraslih vlakana koja se vide i pod malim povećanjima, pa čak i golim okom. I vlaknaste i forme običnih kristala silimanita česte su u metamorfoziranim sedimentnim stijenama.

## Polimorfi
* Kijanit
* Andaluzit

## Alteracije

Pri izuzetno visokim temperaturama i silimanit i oba njegova polimorfa mogu prijeći u mulit, Al6Si2O13.
Kianit

**Kianit** (starogrčki: *kyanos* = *plav*) je tipičan plavi silikatni mineral, često nađen u aluminijem bogatim metamorfnim pegmatitima i/ili sedimentnim stijenama. Kianit je tipični mineral metamorfnih facijesa plavih škriljavaca.

On je član alumosilikatne serije koja uključuje polimorfe andaluzit i silimanit. Kianit je jako anizotropan te zbog toga njegova tvrdoća varira ovisno o kristalografskom smjeru. Iako je to obilježje gotovo svih minerala, kod kianita se ovo svojstvo može uzeti kao tipično i kao identificirajuća karakteristika.

## Uporaba
Primarno se koristi kao vatrostalni materijal te u keramičkoj industriji, za pravljenje razne porculanske robe, uključujući i posuđa. Koristi se i kao električni izolator te kao abraziv. Kianit je važan i u rudarstvu. Koristi se i kao dragi kamen, iako je takva upotreba ograničena njegovim anizotropizmom i savršenom kalavošću. Konačno, kijanit je i cijenjeni mineral među kolekcionarima.

## Minerali uz koje dolazi
Obično dolazi u asocijaciji s:
* andaluzitom, Al2SiO5
* silimanitom, Al2SiO5
* kvarcom, SiO2
* staurolitom, Fe2Al9Si4O22(OH)2
* tinjcima, AB2-3(X, Si)4O10(O,F,OH)2
* granatima, A3B2(SiO4)3

## Veća ležišta
Kijanit u većim količinama nalazimo u Brazilu; Sjevernoj Karolini, SAD; Švicarskoj, Rusiji, Srbiji, Indiji i Keniji.

Prvi put je nađen u Pizzo Fornu, u Tessinu, Švicarska.

## Drugi nazivi
Kijanit ima nekoliko alternativnih imena, uključujući disten i munkrudit. Bijelo-sivi kijanit još zovemo i reticit.

## Identifikacija
Kijanitovi izduženi, stupićasti kristali jesu obično prvo što nam ukazuje na prepoznavanje minerala, baš kao i njegova boja (kada je uzorak plav). Minerali s kojima dolazi također su korisni pri identifikaciji, pogotovo ako su u blizini njegovi polimorfi ili staurolit, koji se vrlo često pojavljuje s kijanitom. No, najkorisnija karakteristika pri determiniranju kijanita je njegova **anizotropija**. Kijanit ima dvije potpuno različite tvrdoće na *okomitim* osima i to ga vrlo lako razlikuje od drugih minerala.

## Polimorfi
* Andaluzit
* Silimanit

## Alteracije
Pri izuzetno visokim temperaturama i kijanit i oba njegova polimorfa mogu prijeći u mulit, Al6Si2O13.
Kaolinit

**Kaolinit** je mineral gline sa opštom molekulskom formulom: Al4[Si4O10](OH)8. Spada u grupu aluminosilikata. U sebi sadrži 39,5% Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>, 46,5% SiO<sub>2</sub> i 14% H<sub>2</sub>O. Poznat je i pod nazivom kineska glina.
Velike količine kaolinita poseduju: Brazil, Kina, Francuska, Nemačka, Engleska, Indija, Australija i Japan.

Koristi se u keramici, kozmetici, za proizvodnju papira i kao aditiv za hranu

Sastojak je mnogih vrsta glina.

## Reference
Ortoklas

**Ortoklas** je vrsta minerala koji se nalazi na Mohsovoj skali i to pod brojem 6. Kemijska formula mu je K[AlSi3O8].

## Povezano
* Popis minerala
Hijastolit

Hijastolit je varijetet minerala andaluzita, kemijske formule Al2SiO5, koji je prepoznatljiv po tome što u sebi ima uklopljene određene količine organskih tvari (pr. ugljen), i to smjerom kristalografskih osi *a* i *b*. Ako ga prerežemo okomito na os *c*, na presjeku dobivamo obris crnog križa, po čemu je hijastolit i dobio ime (grč. *hyastos* = križ).
Polimorfizam (mineralogija)

**Polimorfija** je sposobnost supstance da kristalizira u više od jedne kristalne strukture. Npr. titanijum dioksid (TiO2) ima tri kristalne strukture: rutil, anatas i brukit. Ove tri strukture imaju isti hemijski sastav, ali različitu strukturu. Polimorfija kod hemijskih elemenata se naziva alotropija.

Polimorfi u mineralogiji podrazumijevaju minerale koji dijele istu kemijsku formulu, ali imaju različitu kristalnu strukturu. Iako im je kemijski sastav isti, svaka od tih polimorfnih supstancija kristalizira u drugoj kristalnoj klasi i pokazuje različita fizička, a donekle i kemijska svojstva. Uzrok toj pojavi je kristalizacija tvari u različitim genetskim uvjetima, različiti sastav i koncentracija otopine iz koje nastaju te različiti tlak i temperatura.

Najpoznatiji primjer polimorfa su dijamant i grafit, oba kemijske formule **C**, s tim da dijamant kristalizira u kubičnom kristalnom sustavu, a grafit u heksagonskom.

## Povezano
* Kristalni sistem
Kondriti

**Kondriti** su vrsta kamenih meteorita.

Većina kondrita je tvar koja se nije mijenjala od nastanka Sunca, prije 4.56 milijardi godina. Skoro svi kondriti sadrže kondrule - male, plinovite kuglice stvorene u vrijeme stvaranja sunčeva sustava. Nekadašnji kondriti koji su izmijenjeni usljed djelovanja velikih temperatura ili udarca nazivaju se akondriti i mnogo su rjeđi od kondrita.

Kondriti je dijele na nekoliko vrsta:
* Obični kondriti
* Ugljični kondriti
* Enstatit kondriti
* Rumuruti (R) kondriti

## Obični kondriti
Ovo je najčešći tip kamenih meteorita. Dalje se klasificiraju po razini željeza na **L**, **LL** i **H**, te po petrološkom stupnju brojevima 3 do 7. Petrološki stupanj nam govori koliko su kondrule izmijenjene usljed izloženosti visokim temperaturama.

H (eng. high = visoko) kondriti imaju najviši maseni udio željeza (oko 27%). Još se nazivaju *[[olivin]]-[[hipersten]] kondriti*.

L (eng. low = nisko) kondriti imaju oko 20% masenog udjela željeza i još se nazivaju *amfoteriti*.

## Ugljični kondriti
Ovo su jedni od najsloženijih i najkompleksnijih mateorita. Rijetki su, sadrže organske tvari te, što je još važnije, minerale koji sadrže vodu. To je dokaz da je voda bila prisutna pri stvaranju ovih meteorita. Dalje se dijele po kemijskim i mineraloškim svojstvima na pod-klase koje su dobile imena po pojedinim primjercima iz svake skupine: Ivuna (CI), Mighei (CM), Vigarano (CV), Ornans (CO), Karoonda (CK) i Renazzo (CR). Pored toga, dijele se i po petrološkom stupnju. Ovo je jedina klasa koja ima primjerke sa petrološkim stupnjavima 1 i 2, što označava meteorite izmijenjene djelovanjem vode.

Dva svjetski poznata meteorita su iz ove skupine, oba pala 1969. godine: Allende (CV3) i Murchison (CM2). Allende (Meksiko 1969) predstavlja jednu od najstarijih poznatih tvari. Njegova je starost procijenjena na 4.56 milijardi godina, a sadrži međuzvjezdana zrnca koja su ostaci zvijezde koja je eksplodirala prije nastanka sunčeva sustava, a vjerojatno i pokrenula njegov nastanak. Murchison (Australija 1969) je meteorit za kojeg se, zbog visokog postotka vode od 12%, vjeruje da je kometskog porijekla. Do sada je u njemu pronađeno čak 92 različite aminokiseline od kojih samo 19 postoji na Zemlji.

## Enstatit kondriti
Enstatit (E) kondriti su rijetki i neobični meteoriti. Od preko 2000 poznatih kamenih meteorita, samo 24 su Enstatiti. Neobični su po visokom udjelu minerala enstatita, te po tome što je željezo unutar meteorita uglavnom vezano u sulfide ili samostalno, a ne u silikatima ili oksidima. To nam kazuje da su nastali u područjima siromašnim kisikom, vjerojatno unutar Merkurove orbite.

Kao i obični kondriti, E kondriti se dijele po postotku željeza i petrološkom stupnju. EH kondriti sadrže oko 30% željeza, a EL oko 25%.

## Rumuruti (R) kondriti

## Linkovi
* Meteoriti
* Kameni meteoriti
* Akondriti
Cirk

**Cirk** u geomorfologiji podrazumijeva izvorišno područje ledenjaka. Cirkovi su u obliku amfiteatralnih udubljenja koja su nastala djelovanjem snijega i leda.

Snijeg, firn i led ispunjavaju cijelu dolinu i pod težinom svoje mase led se polukružno kreće stvarajući amfiteatralna udubljenja-cirkove. Iz cirkova se led spušta u niže dijelove doline. Snagom koju posjeduje led dubi i širi podlogu po kojoj se kreće i oblikuje ledničku dolinu-valov.

Uobičajeni nazivi za cirk još su i **krnica** te **kar**.
Cirkovi su nastali erozivnim putem.
Antiklinala

**Antiklinala** (grč. *anti* = suprotno; *klinein* = nagnuti se) u geomorfologiji je dio reljefnog oblika bore, odnosno u geologiji predstavlja pozitivnu strukturu u Zemljinoj kori, tj. podzemlju. 

Podrazumijeva da je niz povezanih slojeva (taložno, stratigrafski, tektonski) poprimio jednaki pozitivni oblik, odnosno konveksan oblik usmjeren prema površini terena. Uz pojam sinklinale to je najpoznatiji geološki strukturni oblik u podzemlju. Vrlo je važan za nakupljanje lakših fluida u podzemlju, npr. nafte i plina u stijenama primarno zasićenim vodom.

Nastanak antiklinale jednostavno je objašnjiv stresom usmjerenim prema središtu strukture (**slika**), kada se središnji dio strukture izdiže, dok se krila iste spuštaju.
Sistematska mineralogija

**Sistematska mineralogija** je znanstvena disciplina unutar mineralogije koja se bavi sistematiziranjem i klasifikacijom minerala.

## Klasifikacija minerala

Klasifikacija minerala danas se bazira na njihovoj strukturnoj i kemijskoj srodnosti, odnosno po njihovim *kristalokemijskim karakteristikama*. 

Minerali se dijele u *razrede* (njih 13 ukupno). Razredi se mogu sastojati od više *mineralnih tipova*, a svaki mineralni tip može biti sastavljen od više *mineralnih grupa*. 

Podjela na razrede bazira se na poznavanju kemijskih svojstava, kemijskog sastava te stehiometrijskih odnosa elemenata koji grade mineral. Da bi se neki mineralni razred podijelio na mineralne tipove, potrebo je pouzdano znanje o stehiometrijskim odnosima. Želimo li neki mineralni tip podijeliti na mineralne grupe, moramo dodatno poznavati i *[[kristal]]nu strukturu* minerala.

### Mineralna grupa

Mineralnu grupu čine minerali koji imaju *isti tip strukture* i kod takvih minerala, u većini slučajeva, postoji mogućnost *[[izomorfija|izomorfnih]] zamjena*, odnosno pojava čvrstih otopina. 

Pri svrstavanju minerala u pojedine grupe, odnosno tipove, mogu postojati i izuzeci. Na primjer, grupu ugljika čine dijamant (C) i grafit (C), iako ta dva minerala imaju posve različite strukture; također, razred sulfida sadržava ne samo spojeve elemenata sa sumporom, već i s telurom te selenom... itd.

## Vidi još:

* Minerali