Vojvodstvo Srbija i Tamiški Banat

**Vojvodstvo Srbija i Tamiški Banat** je naziv za kratkotrajnu krunovinu Austrijskog carstva koja je postojala na području današnje Vojvodine između 1849. i 1860. godine. Nekadašnje područje ove krunovine je danas podeljeno između Srbije, Rumunije i Mađarske.

## Nazivi

Na teritoriji krunovine je u službenoj upotrebi prvobitno bio samo nemački jezik, a kasnije su službeni postali i "ilirski" (srpski, hrvatski), rumunski i mađarski. Kao službeni su se koristili različiti nazivi za krunovinu: „Vojvodstvo Srbija i Tamiški Banat“ ("Woiwodschaft Serbien und Temescher Banat"), „Vojvodstvo Srbije i Tamiškog Banata“ ("Woiwodschaft von Serbien und Temeser Banat"), „Srpska Vojvodina i Tamiški Banat“ ("Die serbische Wojwodschaft und das temeser Banat"), „Srpsko Vojvodstvo i Tamiški Banat“ ("Serbische Wojwodschaft und Temeser Banat"), „Srpsko Vojvodstvo s Tamiškim Banatom“ ("Serbische Wojwodschaft mit Temeser Banat").

U nezvaničnoj upotrebi pojavljivali su se i nazivi „Tamiški Banat i Srpsko Vojvodstvo“, „Srpsko Vojvodstvo“, „Srpska Vojvodina“, „Vojvodstvo Srbija“, „Vojvodstvo“, „Vojvodina“.

## Historija

Patentom od 18. novembra 1849. godine, austrijski car je formirao Vojvodstvo Srbiju i Tamiški Banat od delova Srema (rumski i iločki srez) sa srpskom većinom, većeg dela Bačke sa mešovitim stanovništvom (Srbi na jugu, Nemci na zapadu, Mađari i Bunjevci na severu) i delova Banata (Srbi na zapadu, Nemci u centru, Rumuni na istoku), tako da je etnički sastav ove krunovine bio veoma složen.

Austrijski car Franjo Josif I je za sebe uzeo titulu *Veliki [[vojvoda]] Vojvodstva Srbije* (nemački:Grosswojwod der Wojwodschaft Serbien), a vojvodstvo je bilo potčinjeno direktno Beču. Samom krunovinom je upravljao guverner (podvojvoda), kojeg je, kao svog namesnika, postavljao car (vojvoda), a sedište ovog guvernera se nalazilo u Temišvaru. Čak i pošto je Vojvodstvo Srbija ukinuto (1860. godine), Franjo Josif I je zadržao ovu titulu, a istu je nosio i njegov naslednik, car Karlo I, sve do 1918. godine, kada se habzburško carstvo raspalo.

31. decembra 1849. godine, od Varadinskog puka, Šajkaškog bataljona i 3. banatskog puka sačinjena je Banatsko-srpska zemaljska vojnička komanda sa sedištem u Temišvaru i pod komandom podvojvode.

Srbi su bili nezadovoljni ovakvim Vojvodstvom, a naročito su bili pogođeni patrijarh Josif Rajačić i konzervativni krugovi zajedno sa svojom politikom oslonca na Beč, te je njihov ugled naglo opadao. Na delu je bila kao i ostalim delovima Austrijskog Carstva germanizacija, policijska prismotra, svuda se nalazila vojska, bilo je zabranjeno studiranje u Pragu, itd. Većina građanskih i vojnih zapovednika bili su Nemci, iako su u administraciji pokrajine u većem broju bili zastupljeni i Srbi.

U početku je podvojvoda bio Majerhofer, koga 1851. godine zamenjuje grof Koronini koji kontroliše i Vojvodstvo i nekadašnju Vojnu granicu. 1851. godine, Vojvodstvo je podeljeno na 5 okruga, koji su se delili na srezove, a ovi na opštine. Vojvodstvo dobija i vrhovni sud u Temišvaru.

Lokalni organi bili su u svemu potčinjeni Ministru unutrašnjih poslova u Beču. Svi viši činovnici bili su Nemci ili ponemčeni Česi. Srbi su u administraciji imali više činovnika nego ranije, ali njihovo učešće nije bilo onoliko koliko su želeli. Od 1849. godine, porez plaćaju svi, a postoji i jednakost pred sudovima, feudalni aparat je zamenjen građansko-administrativnim. Započinje industrijalizacija, a vladaju načela slobodne privrede. Srpsko građanstvo se nije najbolje snašlo.

Smanjuje se neprijateljstvo prema Mađarima, a povećava prema Nemcima. Sa Rumunima su odnosi i dalje loši zbog sporenja oko crkvene vlasti.

Za vreme Krimskog rata Srbi su živnuli zbog nade za oslobođenjem. Kada je 1859. godine došlo do austrijskog poraza u Italiji svi su se ponadali boljem: seljaci smanjenju poreza, građanstvo zatvaranju granice prema Austriji, itd. Knez Mihailo se zalaže za saradnju sa Mađarima, dok jedino još Crkva ostaje za dinastiju. Kao akt austrijskog popuštanja imenovan je za podvojvodu Josip Šokčević, a nemački jezik je odstranjen iz gimnazija. Da bi povratio svoj ugled, patrijarh Josif Rajačić postavlja zahteve. Sledi reakcija centralne vlasti iz Beča: novi guverner je Sen-Kanten, masovna hapšenja, zabrana trobojki, narodnih nošnji, itd.

Već u «Oktobarskoj diplomi» nema nigde ni reči o Vojvodstvu i Srbima. Da bi zadovoljio pretenzije Mađara s kojima se Beč pomirio, Car je u decembru 1860. ukinuo Vojvodstvo, na veliku radost Mađara i Nemaca, a ogorčenje Srba i Rumuna (Svetozar Miletić, «Na Tucin-dan 1860.»), što donosi još veće razočaranje u carsku politiku. Za utehu je car Srbima obećao očuvanje verskog, nacionalnog i jezičkog razvitka u skladu sa privilegijama.

Posle ukidanja krunovine, veći deo njene teritorije (Banat i Bačka) je priključen habzburškoj Kraljevini Ugarskoj, a Srem habzburškoj Kraljevini Slavoniji, koja je tada takođe bila posebna krunovina.

## Upravna podela
U početku je krunovina bila podeljena na tri upravna okruga: 
# Bačko-torontalski
# Temišvarsko-krašovski
# Sremski

Kasnije je imala pet okruga:
# Novosadski
# Somborski
# Bečkerečki
# Temišvarski
# Lugoški


Datoteka:Vojvodstvo srbija okruzi 1849 01.png|Okruzi Vojvodstva Srbije i Tamiškog Banata, 1849-1850.
Datoteka:Vojvodstvo srbija okruzi 1850 01.png|Okruzi Vojvodstva Srbije i Tamiškog Banata, 1850-1860.


## Kultura

Glavni listovi u krunovini su: 
* 1. «Srbski glasnik» Danila Medakovića, koji okuplja liberalno-demokratsko građanstvo, antiklerikalce, ali i pro-ruski orijentisane građane i obrenovićevce. 
* 2. «Svetovid» - konzervativci i klerikalci, karađorđevićevci. Zajedničko im je samo veličanje Crne Gore.
 
## Vladari

Velike vojvode: http://www.thomasgraz.net/glass/fj1titel.htm
* Franc Jozef I, car Austrije i veliki vojvoda Vojvodstva Srbije (1849-1916).
* Karl I, car Austrije i veliki vojvoda Vojvodstva Srbije (1916-1918).

:*Napomena: iako je krunovina ukinuta [[1860.]] godine, car Franc Jozef je zadržao titulu velikog vojvode do svoje smrti [[1916.]] godine, a ovu titulu je nasledio i poslednji habsburški car, Karl I.*

Guverneri:
* Ferdinand Majerhofer, guverner (1849-1851).
* Johan Koronini-Kronberg, guverner (1851-1859).
* Josip Šokčević, guverner (1859-1860).
* Karl Bigot de Sen-Kanten, guverner (1860).

## Literatura

# Dr Dušan J. Popović, Srbi u Vojvodini, knjiga 3, Novi Sad, 1990.
# Sima M. Ćirković, Srbi među evropskim narodima, Beograd, 2004.
# Lazo M. Kostić, Srpska Vojvodina i njene manjine, Novi Sad, 1999.
# Drago Njegovan, Prisajedinjenje Vojvodine Srbiji, Novi Sad, 2004.
# Dejan Mikavica, Srpska Vojvodina u Habsburškoj Monarhiji 1690-1920, Novi Sad, 2005.
# Vasilije Krestić, Iz prošlosti Srema, Bačke i Banata, Beograd, 2003.
# Milan Tutorov, Banatska rapsodija, Novi Sad, 2001.

## Povezano

* Vojvodina
* Istorija Vojvodine
* Srpska Vojvodina
* Majska skupština
* Stevan Šupljikac
* Srpska revolucija 1848—1849.
* Mađarska revolucija 1848.

## Vanjske veze
* Zoran Stevanović, Vojvodstvo Srbija i Tamiški Banat (1849-1861), Arhiv Vojvodine, Novi Sad, 2014. 
* Bahovo doba - Vojvodstvo Srbija i Tamiški Banat 
* Titule habsburških careva
* Mapa Vojvodstva Srbije
* Mapa Vojvodstva Srbije 
* Mapa Vojvodstva Srbije 
* Mapa Vojvodstva Srbije 
* Mapa Vojvodstva Srbije