Rade Radić

**Radoslav Rade Radić** (1890–1946) je bio partizanski komandir čete koji je postao četnički vojvoda, saradnik okupatora i njemački liferant za vreme Drugog svetskog rata.

Na početku ustanka u NDH, Rade Radić je u leto 1941. godine predvodio grupu seljaka iz sela Jošavke, kod Banjaluke, u borbi protiv ustaša. Potom je postao komandir Jošavske čete i član štaba 4. krajiškog partizanskog odreda u Bosni.

Krajem februara 1942. godine, sa grupom zaverenika izvršio je napad na štab i bolnicu odreda, poubijao sve prisutne članove, i nakon masakra partizana stvorio svoj četnički odred »Borja«. Postao je četnički vojvoda u pokretu JVUO Draže Mihailovića. Također je sarađivao sa silama Osovine i vlastima NDH.

Nakon rata je uhapšen, osuđen na smrt i streljan 1946. godine, kao ratni zločinac i saradnik okupatora.

## Biografija

Rođen je 1890. godine u Jošavci kod Banjaluke, od oca Novaka i majke Stoje. Po zanimanju je bio trgovac. Bio je oženjen i imao je troje dece.

Prema navodima nekih istoričara, bio je član četničkog udruženja „Sloboda ili smrt". Po tvrdnjama njegovih četničkih saboraca, pre rata je dugo godina bio član Komunističke Partije Jugoslavije.

### Ustanak u NDH

Radić je bio partizanski komandir Jošavske čete tokom ustanka protiv NDH 1941. godine. Rade Radić je imao dva sina, od kojih mu je jedan poginuo u redovima ustanika, a drugog su zarobile ustaše.

Partizani su Radiću verovali, i on je kasnije postao zamenik političkog komesara 4. krajiškog partizanskog odreda.

### Napuštanje ustanka i pokolj partizana

Zajedno sa drugim zaverenicima, Radić je ubrzo organizovao četnički puč u partizanskom odredu i pokolj svojih saboraca. Četnički zaverenici su do zadnjeg dana nosili petkokrake i pripreme vršili u najvećoj tajnosti:

U noći između 31. marta i 1. aprila 1942. godine, bivši partizanski komandir Rade Radić je organizovao napad na Štab 4. krajiškog partizanskog odreda i bolnicu u selu Jošavki. Zaverenici su u partizanskoj bolnici poklali oko 20 (brojke idu do 70) ranjenih partizana, među kojima i načelnika Operativnog štaba za Bosansku krajinu dr Mladena Stojanovića, sekretara OK KPJ za Banju Luku Milana Ličinu i člana PK SKOJ-a za BiH Rajka Bosnića, narodne heroje. Mladen Stojanović, vođa ustanka na Kozari, bio je na poternici ustaškog stožera iz Banje Luke, uz obećanu novčanu nagradu.

Rade Radić je kasnije svojim saborcima četnicima događaje objašnjavao ovako:

Radić je takođe poricao da je pobio partizanske ranjenike, tvrdeći da su to bili "zdravi proleteri". No, u njegovu verziju ni njegovi četnički saborci nisu verovali. Potporučnik dr Milan Dukić izveštava Dražu Mihailovića da je Rade Radić "poklao partizane u Jošavci":

Prema partizanskim izvorima, Rade Radić je u to vreme već bio povezan s njemačkim štabom, odnosno Gestapom, u Banjoj Luci. Nakon pokolja u Jošavki, pominje se još jedan pokolj ranjenika koji su tokom aprila 1942. godine izvršili četnici Lazara Tešanovića i Radе Radića, kada su ubili 70 ranjenih partizana.

### Prelazak u četnike

Nakon prelaska u četnike, postavljen je za člana Nacionalnog komiteta Draže Mihailovića. Formiranjem Glavnog štaba bosanskih četnika na konferenciji održanoj 21. jula 1942. godine u mestu Jošavka kod Banjaluke, za komandanta ovog štaba bio je izabran Radoslav Radić. Tako su se četnički odredi na teritoriji zapadne Bosne u isto vreme našli pod komandom Radićevog i Birčaninovog štaba.

Major Dragoslav Račić (pseudonim »Đorđo«) obavještava Dražu Mihailovića 13. avgusta 1942. o postavljenju vojvode Radoslava Radića na čelo Glavnog štaba Bosanskih četničkih odreda:

### Saradnja sa NDH i okupatorom

7. juna 1942. godine, na velikom sastanku bosanskih četnika, kojem je prisustvovao i Rade Radić, dogovoreno je da "nakon 10 mjeseci borbe" priznaju NDH. Vojvoda Radić je 9. juna 1942. godine, kao zapovednik četničkog odreda »Borja«, potpisao je sporazum o saradnji sa vlastima NDH i zajedničkoj borbi protiv partizana.

Prvi veliki angažman legalizovanih četnika bio je bitka na Kozari, gde su pomagali njemačkim i hrvatskim snagama. U ofanzivi na Kozaru je učestvovalo oko 2000 četnika iz odreda Rade Radića, Vukašina Marčetića i Uroša Drenovića, koji su korišćeni su uglavnom za zaprečavanje i lokalne napade. Tokom napada na kozarske ustanike i civile Rade Radić je iskazao veliku kooperativnost i subordinaciju prema jedinicama Vermahta i NDH, što je kasnije bila jedna od stavki u optužnici protiv njega.

Nakon bitke na Kozari, 27. jula 1942. vojvoda Radoslav Radić u dopisu poslatom županu Velike župe Sana i Luka moli za sastanak, kako bi došlo do regulacije nekih spornih pitanja vezano za osnivanje Glavnog štaba Bosanskih četničkih odreda, o čemu je obavestio vlasti Nezavisne Države Hrvatske.

Dok su partizanske jedinice izvodile akcije protiv njemačkih posadâ širom Nezavisne Države Hrvatske (uključujući i napad na naseljeno mjesto Jasenovac), četnički su odredi pod komandom vojvode Radeta Radića asistirali okupatoru, što se vidi i iz izvještaja 114. lovačke divizije za mjesec maj 1943. godine:

U izvještaju se navodi i da su njemačke okupacijske vlasti, usljed konstantne partizanske prijetnje, bile prinuđene proglasiti svojevrsno izvanredno stanje: 

Iz dnevnog izvještaja 369. hrvatske (pješadijske) divizije za 22. jun 1943, može se zaključiti da je borbeno sadejstvo Radićevih četnika sa osovinsko-kvislinškim snagama nastavljeno u punom obimu: 

Kakva je uloga namijenjena vojvodi Radiću od strane Vrhovne komande JVuO i generala Mihailovića, zorno svjedoči i depeša majora Zaharija Ostojića upućena 20. jula 1943. godine kapetanu Borivoju Mitranoviću, delegatu Vrhovne komande za Zapadnu Bosnu:

### Trgovina drvnom građom

Rade Radić je bio jedan od četničkih vođa u Bosni koji je služio NDH i nemačkom okupatoru, ne samo vojno nego i ekonomski. Bio je jedan od ovlašćenih liferanata robe i građe za nemačku vojsku i NDH. Pregovarao je o isporukama hrane i materijala za nemačku i vojsku NDH i potpisivao ugovore. Njegovi četnici su za račun Nemaca i NDH vršili otkup zobi, stočne hrane, životnih namirnica, obezbeđivali puteve, mostove i obavljali i druge poslove. Svi ti poslovi išli su preko Glavnog štaba bosanskih četnika. Osim toga, njegovi ljudi su služili okupatoru i kao vojne jedinice i kao vodiči, jer su poznavali teren.

Radićevi četnici su pomagali ustašama i Nemcima i prilikom eksploatacije drveta. Posle prvih neuspelih pregovora vođenih u avgustu i septembru 1942. godine sa predstavnicima NDH, posredstvom Nemaca postignut je sporazum između Glavnog štaba bosanskih četnika i vlasti NDH o isporuci drveta iz rejona Teslića. O ovom sporazumu je Radić obavestio komandanta bataljona "Tankosić", čiji su četnici bili određeni da obezbede eksploataciju drveta:

Za ove usluge četnici su dobijali novac, oružje i municiju u manjim količinama. Pošto je naoružanje bilo jedan od osnovnih problema sa kojim su se četnici suočavali jer je ono u prvom redu zavisilo od pomoći Nemaca i NDH, Radoslav Radić je zahtevao u uputstvima potčinjenim komandama da od Nemaca i NDH traže "da se prvenstveno dobije oružje i municija, jer im je potrebna za borbu protiv partizana (komunista)".

### Napad na Mrkonjić-Grad (1944)

Iz depeše generala Draže Mihailovića (pseudonim »Hans«) od 4. maja 1944. godine, postaje bjelodano da je komandant JVuO bio upoznat sa kontinuiranom saradnjom Drenovićevih i Radićevih četničkih jedinicâ s njemačkim okupacionim trupama i vlastima NDH:

22. aprila iste godine, Mrkonjić-Grad su, uz četničku pomoć, zauzeli djelovi njemačkog 13. SS puka, potisnuvši djelove Prve proleterske brigade NOVJ.

### Suđenje i smrt

Nakon rata je uhapšen i suđeno mu je na velikom Beogradskom procesu 1946. godine, zajedno sa Dražom Mihailovićem i drugim vođama četničke organizacije. Na posleratnom suđenju pominje se i ratni zločin u Jošavki:

Osuđen na smrt i streljan 1946. godine, kao ratni zločinac i saradnik okupatora.

## Savremenici o Radetu Radiću

Radić nije uživao skoro nikakav ugled ni među narodom ni među nadređenima. U svom izveštaju 3. februara 1943. godine major Slavoljub Vranješević izveštava nadređene u JVUO o stanju u četničkim odredima i daje opise ličnosti četničkih komandanata. Za Radeta Radića nema ni jednu reč hvale, osim da je lično vrlo hrabar. Govori da je bio neuspešan trgovac, te da duguje velike svote novca u preko 100 parnica. Daje ocenu da je Radić podmukao i da koristi komunističke metode i ne bira sredstva da dođe do cilja, te da uz sebe ima surovu kliku koja izvršava njegova naređenja, pa i ona najpodlija, kako bi Radić došao do cilja, te da ne preza ni od čega.

## Nasleđe

Godine 2002. na Ravnoj gori, selo Skatavica, opština Čelinac, podignut je spomenik Radetu Radiću i njegovim saborcima.

Ulica u Banjaluci nosi njegovo ime.

## Literatura
*  
* 

## Izvori

## Povezano
* Uroš Drenović
* Četnički pučevi u Bosni

## Vanjske veze
* 
* 
* 
* Dokumenta sa suđenja