Manastir Rmanj

**Manastir Rmanj** u Martin-Brodu pripada Bihaćko-petrovačkoj eparhiji. Narodna tradicija njegovo podizanje pripisuje Katarini Branković, kćerki srpskog despota Đurđa Brankovića, ženi grofa Urliha II. Celjskog. Prema imenu njihovog sina **Hermana** objašnjava se i poreklo imena manastira. 

## Historijat
Prvi pouzdani podaci o postojanju manastira Rmanj su iz 1498. godine u vreme srpskih seoba usled turskih pritisaka, u kojima su učestvovali i monasi iz manastira.

### 16. i 17. vek
Rmanj je bio sedište Dabrobosanske mitropolije u drugoj polovini 16. i prvoj polovini 17. veka. U njemu je za to vreme stolovalo deset mitropolita. Manastir je stradao od Turaka 1638. i 1661. godine. Tada se bratstvo iseljavalo na teritoriju Habzburške Monarhije, gde su osnovali manastir Lepavinu i obnovili Marču.

### 18. vek
Obnovljeni manastir Rmanj bio je kroz skoro čitav XVIII. vek aktivan pravoslavni manastir u Bosanskoj krajini, sve do 1785. godine kad ga napadaju Turci. Konaci su porušeni, ali je hram opstao.

### 19. vek
U prvoj polovini XIX. veka manastir je bez monaha. Napušteni manastir je obnovljen i osposobljen za monaški život zalaganjem i materijalnom potporom trgovca iz Bosanskog Grahova **Gavra Vučkovića** 1863. godine. Begovska porodica Kulenović iskoristila je slom Hercegovačkog ustanka 1875. godine da bi ponovo devastirala manastir. Tada je Rmanj posetio čuveni engleski arheolog Artur Džon Evans, koji u svojim *"Iliriskim pismima"* opisuje srpske vođe i glavare, kao i njihovo saborovanje pored manastirskog hrama. Opet obnovljeni Rmanj osvećuje 1883. godine mitropolit Sava Kosanović.

### 20. vek
Manastir je aktivan do 1941. godine kada u njemu od strane ustaša strada pravoslavni sveštenik, protojerej Milan Popović, koji je služio u manastiru. Na Veliki četvrtak 1944. godine manastir Rmanj je bombardovao nacistički Luftvafe zato što se u njemu nalazila partizanska bolnica. Tom prilikom Rmanj je uništen do temelja, a zauvek su nestale mnoge freske. Tako razoren manastir stajao je do obnavljanja 1974. godine na zalaganje dalmatinskog episkopa Stefana Boce. 

Nakon što je na čelo Eparhije bihaćko-petrovačke došao episkop Hrizostoma otpočinje rad na potpunoj obnovi manastira Rmanj i monaškog života u njemu. Konaci manastira su osvećeni 1993. godine, ali su zbog ratnih dešavanja na prostorima bivše Jugoslavije useljeni tek 2006. godine. U jesen 1995. godine manastir je minirala regularna vojska Republike Hrvatske, a hram je bio oskrnavljen. U toku Operacije "Oluja", avgusta 1995. godine, bratstvo je moralo napustiti manastir. Bratstvo se vratilo 1998. godine kada je ponovo počela obnova i sanacija. Krov manastirske crkve bio je devastiran, a stručnjaci za eksploziv iz britanskih snaga u sastavu SFOR-a razminirali su crkvu.

### Nacionalni spomenik
Graditeljska cjelina – Manastir Rmanj u Martin Brodu, općina Bihać, proglašena je za nacionalni spomenik BiH 
## Izvori
* Liljana Ševo,   Biblioteka Baština, Banja Luka, 2002. - Pravoslavne crkve i manastiri u Bosni i Hercegovini do 1878. godine
* SOZ Eparhije banjalučke - Manastir Rmanj 
* Manastir Rmanj u prošlosti i sadašnjosti 

## Reference

U Prvom šematizmu srpske mitropolije Banjalučke-bihačke str. 75 se može pročitati sledeće:

" A što narod drži, ili što mu se tako kazuje, da je ovaj manastir zadudžbina Nemanjića..., ne slaže se nikako s istorijom iz tog uzroka, što u Pounju kao i uopće u cijeloj Bosanskoj krajini nije bilo pravoslavnog naroda prije Turaka. Ti su krajevi potpadali pod hrvatsku kraljevinu, u kojoj nije trpljena druga vjera osim latinskorimska ".
S time se slaže i srpski istoričar Mihajlo Dinić. Arhimandrit i istoričar Ilarion Ruvarac kategorički tvrdi da da se ni za jedan srpski manastir ne može dokazati da bi posojao prije Turaka.
Na teritoriju današnje Bosne delovali su u srednjem veku od katoličkih redovnika benediktinci (samostan Sv. Petra u Čičevu kod Trebinja, Konoba, tj. Rmanj na Uni) dominikanci, pavlini i franjevci, koji su u Bosni tada imali 45 samostana, od kojih petnaestak još u 16. veku.
Izvor: Draganović K., Mandić D.: Herceg - Bosna, (pretisak) Split 1991., str. 28, 29, 33, 36.