open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Płońsk

**Płońsk** je grad od 21,591 stanovnika (2022
) u centru Poljske. .

## Geografija

Płońsk se prostire duž riječice Płonka, udaljen 67 km sjeveroistoistočno od Varšave.

## Historija

Płońsk je nastao za ranog srednjeg vijeka, prvi put je dokumentiran 1155. kao utvrda, uz koju se tokom 11 i 12. vijeka razvilo trgovište.
Ono je početkom 14. vijeka postalo sjedište kastelana, pa je gradska prava dobilo negdje oko 1400. od mazovjeckog vojvode Zemovita IV.

Između 1526.-29., zajedno sa sjevernom Mazovijom postao je dio Kraljevine Poljske. Tokom  15 i 16. vijeka razvio se kao zanatsko-trgovački centar, zahvaljući tome što se nalazio na putu između Litve i Prusije. U to vrijeme bio je poznat po stočnim sajmovima.
Razvoj je prekinut u 17. vijeku, nakon Švedske invazije na Poljsku, tako da je od mjesta sa 130 kuća spao na samo 21.

Židovska zajednica u Płońsku dobila je važnosti nakon Švedske invazije na Poljsku i izbora Michała Korybuta Wiśniowieckog 
za kralja Poljsko-Litvanske Unije. On je Židovima dozvolio da grade kuće, sinagoge i proizvode pivo. Tako da su izbijanja Drugog svjetskog rata živjeli mirno. U njemu je rođen i odrastao David Ben Gurion prvi premijer Izraela.

Od 1795. za Prve podjele Poljske je dio Kraljevine Pruske, a od 1807. je dio napoleonskog Varšavskog vojvodstva. Nakon tog je od 1815. dio ruske Kongresne Poljske.

Krajem 19. vijeka izgrađeni su prvi pogoni prehrambene industrije, a od 1924. povezan je željezničkom prugom.

U Płońsku je u periodu 1865.-1866. radio kao učitelj mladi Henryk Sienkiewicz koji je u njemu napisao svoj prvi objavljeni roman *Uzalud* (Na Marne).

Za Drugog svjetskog rata i Njemačke okupacije bio je dio Trećeg Reicha. U to vrijeme između 1940.-42. iz židovskog geta je oko 12,000 ljudi deportirano u Koncentracijski logor Auschwitz.

## Privreda

Današnji Płońsk je centar poljopriivrednog kraja poznat po malinama, pa je prije svega grad prehrambene industrije, njegov mlin je jedan od najvećih u Poljskoj. 
Pored tog ima i pogone konditorske, kemijske, metalurške, elektro i tekstilne industrije, tvornicu 
građevinskog materijala i štampariju.

## Znamenitosti i obrazovanje

Najveća znamenitost je kasnogotička karmelićanska crkva Trzewiczek sa početka 16. vijeka (restaurirana 17-19. vijek).

U gradu djeluje filijala Varšavskog univerziteta, studij menadžmenta i marketinga.

## Pobratimski gradovi

Płońsk ima ugovore sa slijedećim gradovima;

## Izvori

## Vanjske veze

* ''Urząd Miejski w Płońsku''
Płonka

**Płonka** je rijeka u centru Poljske duga 43,37 km, desna pritoka rijeke Wkre.

## Hidrologija

Wkra izvire kod sela Staroźreby u Mazovjeckom vojvodstvu, od tamo teče prema istoku preko grada Płońska do ušća u Wkru, kod sela Bolęcin.

## Reference

## Vanjske veze

* ''Wkra''
Enhelejsko-taulantska dinastija

Ovo je popis ilirskih vladara (kraljeva i kraljica) iz Enhelejske i Taulantijske kraljevine (dinastije):
## Vladari
* Galaurus : kralj taulanata. Neuspješno je izvršio invaziju na Makedoniju između 678-640 pne.
* Grabos I (5. vek pne): potvrđeno na atinskom natpisu, on je vrlo verovatno bio osoba sa velikom političkom odgovornošću. Vjerovatno je bio djed Grabosa II .
* Sirras (437–390 pne), vladar u Lyncestidi .  
* Grabos II (r. 358–356 pne): ušao u atinski savez da bi se odupro Filipovoj moći 356. pne.
* Pleuratus I (r. 356–335 pne): vladao u blizini jadranske obale u južnoj Iliriji. U gubitkom pokušaju 344. pne. pokušao je osujetiti Filipovo napredovanje u Iliriji.
* Pleurias (rc 337/336 pne): Ilirski vladar koji je vodio kampanju protiv Filipa II oko 337. pne. Neki učenjaci ga smatraju kraljem Autarijata, Taulantija ili Dardana . Neki su sugerirali da je bio isti kao Pleuratus I ; Pleurias se pominje samo kod Diodora (16.93.6), na drugim mjestima nije potvrđeno u antičkim izvorima.
* Klejt, sin Bardilisa I (r. 335–295. pne.): Mozak Ilirske pobune u Pelionu 335. pne. protiv Aleksandra Velikog .
* Glauk : kralj taulanata. Pomagao je Klitu u bici kod Peliona 335. godine prije Krista, podigao Pira iz Epira i bio uključen u druge događaje u južnoj Iliriji krajem 4. stoljeća p.n.e.
* Beroea od Taulantija bila je ilirska kraljica i žena Glaukija, kralja Taulantija . Potjecala je iz vladajuće dinastije Molossian Aeacidae iz Epira . Odgajila je Pira iz Epira kada ga je usvojila Glaukija.  
* Monunije I, (r. 290–270 pne): vladao tokom galskih invazija 279. pne. Kovao je svoje srebrne statere u Dyrrhachionu .
* Mitil, nasljednik Monunija I i vjerovatno njegov sin (r. 270–?): ratovao je na Epiru 270. pne. Kovao je vlastite bronzane kovanice u Dyrrhachionu.

## Povezano
* Enhilejci
* Taulanti
* Kraljevina Ilirija
* Obrazovanje starih Ilira

## Reference
Nanteuil-le-Haudouin

**Nanteuil-le-Haudouin** je grad i općina od 4,201 stanovnika na sjeveru Francuske u Departmanu Oise.

## Geografija

Nanteuil-le-Haudouin se nalazi na izvoru rijeke Nonette, udaljen šesdesetak km sjeveroistočno od Pariza.

## Historija

Iako se točno nezna kad je nastao, zna se da je *Nanteuil* riječ keltskog porijekla koja je značila *Kraj [[ribnjak]]a i [[izvor]]a*. Mjesto se 1230. zvalo *Nantholium*, a nakon tog za  
Francuske revolucije *Nanteuil la Nonette*. Današnji pridjev *Haudouin* dobio je po grofovskoj porodici Hilduin, čiji je feud nekada bio.

Nantheuil je bio jedna od najbogatijih rimskih latifundija u Galiji, koju je franački kralj Klodvig I poklonio kao feud jednom od svojih generala koji se zvao Chagueric. U 7. vijeku po nasljednom pravu pripao je grofu Walbertu, kasnijem opatu Opatije Luxeuil.
Tako da je nakon njegove smrti feud podijeljen između Opatije Luxeuil i grofova od Grofovije Ponthieu.

Na taj su način - Hilduini grofovi od Breteuila, vazali Grofovije Ponthieu stekli vlasništvo nad Nanteuilom i vladali njime više od jednog vijeka.
Nakon tog su se do Francuske revolucije izredali brojni vlasnici, među njima je bio najpoznatiji Louis od Orleana, brat francuskog kralja Charlesa VI, koji je bio vlasnik krajem 13. vijeka.

## Pobratimska mjesta

*  Altdorf, Njemačka

## Reference

## Vanjske veze

*''Nanteuil-le-Haudouin (službene stranice)''
Gouvieux

**Gouvieux** je općina i grad od 8,978 stanovnika na sjeveru Francuske u Departmanu Oise.

## Geografija

Gouvieux se nalazi na ušću rijeke Nonette u Oise, udaljen 42 km sjeverno od Pariza.

Kako je okružen sa 160 hektara šuma brojni bogataši odlučili su živjeti u Gouvieuxu, među njima i Rothschildi koji su krajem 19. i početkom 20. vijeka podigli tri dvorca.
I brojni Nogometni klubovi i reprezentacije rado borave u tom ladanjskom mjestu zbog blizine Aerodroma Charles-de-Gaulle i Stade de France.

Osnivanje Parka prirode *Oise - Pays de France* 2004. godine, čiji je Gouvieux jedan od osnivača, zasad osigurava da se previše ne urbanizira.

## Historija

Gouvieux svoje ime duguje pećini, koja se na starom pikardskom jeziku zvala *gauve*. Pretpostavlja se da je u 6. vijeku postojalo trogloditsko naselje od nekih stotinjak ljudi, nukleus iz kog je nastao Gouvieux.

Početkom 13. vijeka grof od Gouvieuxa potopio je dolinu Nonette i stvorio jezero dugo 3,5 km, koje je koristio kao ribnjak. Zahvaljujući njemu porastao je broj stanovnika.

Potkraj 14. vijeka novi vlasnik grof od Dammartina prodao je ribnjak Gouvieux kralju Charlesu V.
Kralj Louis XI  je 1467. poklonio ribnjak i Gouvieux opatu Bazilike Saint-Denis, koji je u to vrijeme živio od lova, ribolova, mlinova i štavionica.

Kralj Louis XIII podigao je 1634. manufakturu za proizvodnju oružja, koju je uništila poplava Nonette 1649.

Slikar Camille Corot preteča impresionizma, boravio je nekoliko navrata između 1850. i 1865. u gradu, i slikao vodenice i pejzaže Gouvieuxa.

Lokalni poduzetnik Charles Gruhier pronašao je 1879. izvor mineralne vode i podigao punionicu koja je radila do 1914. godine.

Današnji Gouvieux je mjesto luksuznih hotela smještenih u nekadašnjim dvorcima.

## Pobratimski gradovi

Gouvieux ima ugovore o pobratimstvu sa gradovima;
*  Nümbrecht, Njemačka
*  Dorking, Ujedinjeno Kraljevstvo od 2001.

## Reference

## Vanjske veze

*''Ville de Gouvieux (službene stranice)''
Aerodrom Charles de Gaulle

**Aerodrom Charles de Gaulle** (francuski: *Aéroport de Paris-Charles-de-Gaulle*) ili **Aerodrom Roissy** (IATA: **CDG**, ICAO: **LFPG**) je najveći francuski aerodrom koji se nalazi u Roissy-en-Franceu 23 km sjeveroistočno od centra Pariza.

Taj aerodrom je pravi mali grad sa 4 ogromna terminala, garažama, hotelima i vlastitom željeznicom za kretanje po tom kompleksu.

Charles de Gaulle je 2011. opslužio ukupno 60,970.551 putnika.

## Historija
Radovi na gradnji aerodroma započeli su u augustu 1968. godine izgradnjom cesta i mostova preko autoputa A1.

Rad na kompleksu zgrada za aerodrom započeo je krajem 1970., tad su izgrađeni hangari za Air France i Union de transports aériens i terminal za teret. 
Izgradnja prve piste od 3,600 metara, i pripadajućih rulnih pista započela je 1. augusta 1969.

Pista 1 svečano je otvorena 9. septembra 1971. Zemljani radovi na Pisti 2 započeli su 1972. godine.

Do septembra 1973. izgradnja je bila gotova. Aerodrom je nazvan *Paris Nord*, a kasnije *Roissy*, u oktobru 1973. odlučeno je da se aerodrom zove po legendarnom francuskom predsjedniku Charlesu de Gaulleu, koji je umro prije četiri godine.

Nakon osam godina izgradnje aerodrom je otvoren 8. marta 1974.
Pet dana kasnije, u 6:51 ujutro 13. marta sletio je prvi avion TWA B747 iz New Yorka sa 60 putnika.

Ispočetka se Air France ograničio na nekoliko domaćih i evropskih linija Bordeaux, Nica, Toulouse, London, Ženeva, Frankfurt, Torino, Lisabon, vremenom je rastao broj interkontinentalnih linija. Istovremeno je i puno drugih kompanija prebacilo svoje letove sa aerodroma Le Bourgeta i Orlya na Charles de Gaulle.

U prvoj godini rada aerodrom je opslužio 2,5 miliona putnika i 131,000 tona tereta.

Charles de Gaulle i londonski Heathrow postali su 21. januara 1976. prvi aerodromi iz kojih su poletjeli Concordi za Rio de Janeiro i Bahrein.

Aerodrom je 1976. opslužio 7,5 miliona putnika i otvorio drugu pistu.

Između 1981.-2003. izgrađen je i proširen Terminal 2, dogradnjom terminala 2B (1981.), 2A (1982.), 2D (1989.) i 2C (1993.)
Dotadašnja kompanija Aéroport de Paris koja je upravljala aerodromom 1989. postala je Aéroports de Paris (Aerodromi Pariza).

Puštanje u rad dva modula Terminala 2F 1998. (2F1) i 1999. (2F2).

Izgradnja kompleksa sjedišta Air Franca na Terminalu 2 dovršena je 1995.

Između 1997.-2000.izgrađene su dvije nove paralelne piste.

Terminal 2E djelomično je završen i otvoren 2003.

Najstariji Terminal 1 potpuno je obnovljen 2005.

## Reference

## Vanjske veze

* ''Welcome to Paris Charles de Gaulle airport (CDG) (službene stranice)''
Roissy-en-France

**Roissy-en-France** je općina i naselje od 2,833 stanovnika na sjeveru Francuske u Departmanu Val-d'Oise.

## Geografija

Roissy-en-France se nalazi na granici departmana Seine-Saint-Denis i Seine-et-Marne, udaljen 25 km sjeveroistočno od Pariza.

Roissy je galsko-rimsko naselje staro skoro 20 vijekova, danas je poznat po najvećem francuskom Aerodromu Charles de Gaulle 
koji je otvoren 1974.

## Historija

Roissy je najveći dio svoje historije bio selo u vlasništvu faudalaca iz porodice Mesmes koji su bili i visoki dvorski funkcioneri.

Prva crkva podignuta je u 4. vijeku u vrijeme cara Konstantina, današnju je podigao Jean-Jacques De Mesmes u 16. vijeku.

## Pobratimska mjesta

*  Hamm, Njemačka

## Reference

## Vanjske veze

*''Roissy-en-France (službene stranice)''
Garaža

**Garaža** (od francuskog *garage*) je građevina ili samo prostorija u kući za smještaj automobila.
## Karakteristike

Prema veličini se dijele na male (do 70 m²), srednje (do 400 m²) i velike (preko 400 m²), a po smještaju na nadzemne i podzemne.

Velike garaže grade se kao višekatnice sa rampama do katova ili sa liftovima, a mogu imati i pomoćne prostorije za praonice, radionice, skladišta, sanitarije, stanicu za automatsko gašenje požara, te kontrolnu prostoriju za reguliranje prometa i kontrolu ulaska i izlaska vozila i naplatu.

Kod javnih garaža za automobile naplata se obavlja ručno ili automatski. 
Automobili se smještaju u garažama - slobodno ili u zatvorenim boksovima. Neke garaže imaju pokretne podne platforme radi smještaja više vozila. 
Većina velikih garaža grade se kao poluzatvoreni objekti sa otvorima na fasadi radi prirodnog provjetravanja.

## Historija
U samim početcima automobilizma, prvi vlasnici su bili bogatiji ljudi koji su dotad imali štale za kočiju i konje pored svojih kuća pa su tu smještali i svoje automobile.

Kako je broj automobila rastao bilo ih je sve više po cestama, osiguravajuća društva i policija smatrali su da je to nesigurno.

Prvu individualanu garažu pripojenu uz kuću projektirao je američki arhitekt Frank Lloyd Wright u Chicagu 1908. Pravi val masovne gradnje individualnih garaža počeo je krajem 1950-ih kad se razvila i prateća industrija (pomična vrata).

Prva višekatna garaža otvorena je u centru Londona (Denman str. 6) u maju 1901. Mogla je primiti 100 automobila na 7 katova, do kojih je vozio lift.

Ista kompanija City & Suburban otvorila je drugu garažu za 230 vozila u londonskom Westminsteru 1902.

## Reference

## Vanjske veze

*''Garaža''
Aerodrom Orly

**Aerodrom Orly** (francuski: *Aéroport de Paris-Orly*) ili samo **Orly** (IATA: **ORY**, ICAO: **LFPO**) je internacionalni aerodrom koji se nalazi u Francuskoj u Orlyju, 13 km južno od centra Pariza.

Sve do otvaranja Aerodroma Charles de Gaulle 1974., Orly je bio glavni pariški aerodrom. Čak i nakon što se većina internacionalnog prometa prebacila na Aerodrom Charles de Gaulle, Orly je ostao najprometniji francuski aerodrom za domaći promet i drugi po ukupnom prometu, s 33,120,685 putnika u 2018. godini.

## Historija
Orly se na startu zvao *Aerodrom Villeneuve-Orly*, po dvije općine na čijem se terenu nalazio, a otvoren je za javnost 1932. godine kao sekundarni aerodrom uz Paris- Le Bourget.

Za Drugog svjetskog rata i Njemačke okupacije Orly je koristila Luftwaffe pa je zbog tog pretrpio veliku štetu od Savezničkog bombardiranja. 
Krajem rata obnovila ga je Američka vojska i predala na upravljanje novoosnovanoj javnoj kompaniji - *Aéroport de Paris*.

Nakon rata aerodrom se počeo brzo širiti, 1947. izgrađena je nova treća pista duga 2100 metara. 
Avio-kompanija Air France se 1952. preselila iz Le Bourgeta na Orly i na njemu podigla svoju centralu, te iste godine kroz aerodrom je prošlo 1,2 milion putnika, dvostruko više od Le Bourgeta.

Aerodrom se nastavio ubrzano širiti, prvi mlazni putnički avion srednjeg doleta na svijetu - Sud Aviation Caravelle, imao je promociju na Orlyju 1958., a nakon tog je 1961. francuski predsjednik Charles de Gaulle, svečano otvorio novi južni terminal. 
Do sljedeće godine Orly je godišnje imao više posjetitelja nego Dvorac Versailles - 3,4 miliona.

Sredinom 1960-ih *Aerodrom Paris Nord* (ubrzo prezvan u Charles de Gaulle) započeo je ozbiljnu rekonstrukciju i razvoj, ali se Orly i pored toga nastavio širiti.  
Prvi Jumbo jet Boeing 747 Pan Americana sletio je na Orly 1969. 
Izgradnja zapadnog terminala započela je 1968., a dovršen je 1971.
Danas sam obnovljeni južni terminal opslužuje 9 miliona putnika godišnje.

Iako se tokom 1970-ih i 80-ih puno prometa preselilo na Aerodrom Charles de Gaulle, Orly je ostao važan aerodrom. 
High tech park izgrađen je 1987., a 1991. i sistem brzih tranzitnih vlakova, između aerodroma i Pariškog metroa i prijevoz putnika između terminala- *Orlyval*. 
Nakon tog je 1993. godine otvoren novi terminal za prihvat [[Širokotrupni avion|širokotrupnih aviona.

## Reference

## Vanjske veze

* ''Welcome to Orly airport (ORY) (službene stranice)''
Henry Silva

**Henry Silva** (23. septembar 1926 – 14. septembar 2022) bio je američki glumac, najpoznatiji po karakternim ulogama u hollywoodskim filmovima, gdje je najčešće tumačio gangstere i negativce. Imao je plodnu karijeru, koja je uključivala nastupe u italijanskim spaghetti western i polizioteschi filmovima.

## Vanjske veze

* 
*
Liz Truss

**Mary Elizabeth Truss** (Oxford, 26. srpnja 1975.) je britanska političarka, koja je od rujna do listopada 2022. godine bila premijerka Ujedinjenog Kraljevstva i vođa Konzervativne stranke. Bila je članica Parlamenta (MP) za South West Norfolk od 2010. godine. Bila je ministrica vanjskih poslova od 2021. i ministrica za žene i jednakost od 2019. godine.

Truss je bila studentica filozofije, politike i ekonomije na Merton College-u u Oxfordu, gdje je bila predsjednica Liberalnih demokrata Sveučilišta Oxford i nepokolebljivi zagovornik ukidanja monarhije. Njezini su se pogledi znatno promijenili u godinama nakon što je diplomirala. Radila je u tvrtkama Shell i Cable & Wireless, prije nego što je postala zamjenica direktora u trustu mozgova Reform. Truss je postala članica Parlamenta na općim izborima 2010. godine. Kao zastupnica pozvala je na reformu u nekoliko područja, uključujući brigu o djeci, matematičko obrazovanje i gospodarstvo.

Truss je služila kao parlamentarna državna podtajnica za brigu o djeci i obrazovanje od 2012. do 2014. godine, prije nego ju je premijer David Cameron imenovao u vladu kao državnu tajnicu za okoliš, hranu i ruralna pitanja 2014. godine. Iako je bila pristaša kampanje Britain Stronger in Europe za ostanak Ujedinjenog Kraljevstva u Europskoj uniji na referendumu 2016., podržala je Brexit nakon rezultata. Nakon što je Cameron podnio ostavku u srpnju 2016., Theresa May imenovala je Truss državnom tajnicom za pravosuđe. Nakon općih izbora 2017., Truss je imenovana glavnom tajnicom Ministarstva financija. Nakon što je May podnijela ostavku 2019., Truss je podržala nastojanja Borisa Johnsona da postane čelnik konzervativaca. Kad je postao premijer, imenovao je Truss državnim tajnicom za međunarodnu trgovinu i predsjednicom Odbora za trgovinu. Zatim ju je postavio za ministricu vanjskih poslova 2021., zamijenivši Dominica Raaba. Truss je 19. prosinca 2021. imenovana glavnom Vladinom pregovaračicom s Europskom unijom koja predsjeda Partnerskim vijećem EU-UK.

Truss se kandidirala na izborima za vodstvo Konzervativne stranke 2022. te je svojom pobjedom nad Rishijem Sunakom zamijenila Johnsona na mjestu premijera. Već na samom početku mandata pokušaj da sprovede reformu poreznog sustava je izazvao ogroman poremećaj na financijskim tržištima te nezadovoljstvo ne samo u britanskoj javnosti, nego i u redovima vlastite stranke. Truss je podnijela ostavku te poslije prepustila mandat Sunaku, postavši premijer s nakraćim mandatom u historiji Ujedinjenog Kraljevstva.

## Reference
Gabriel Martinelli

**Gabriel Teodoro Martinelli Silva** (18. jun 2001) profesionalni je brazilski fudbaler koji igra na poziciji napadača, a može da igra i kao krilo. Trenutno nastupa za Arsenal i reprezentaciju Brazila.

## Reference

## Vanjske veze

* 
*
Paris- Le Bourget

**Aerodrom Paris- Le Bourget** (francuski: *Aéroport de Paris- Le Bourget*) ili samo **Le Bourget** (IATA: **LBG**, ICAO: **LFPB**) je aerodrom koji se nalazi u Francuskoj u Bourgetu, 7 km sjeveroistočno od centra Pariza.

Aerodrom se prostire na 553 hektara, ima 3 piste, a dvije mogu raditi potpuno nezavisno.

## Historija

Aerodrom je neslužbeno otvoren 9. oktobra 1914., kad je na njega sletio kapetan Lucca, koji je tražio prikladno mjesto za obranu Pariza. Službeno je otvoren 5 godina kasnije 1919.

Veliki događaj u historiji tog aerodroma bilo je sletanje Charlesa Lindbergha sa avionom *Spirit of Saint Louis* 1927. 
Njega je dočekalo 200.000 oduševljenih ljudi, nakon što je preletio Atlantik 1927.

Sve do rekonstrukcije Aerodroma Orly 1947., Bourget je bio glavni pariški aerodrom.

Od 1981. suočen sa velikom konkurencijom Orlya i Aerodroma Charles de Gaulle Le Bourget posluje isključivo kao aerodrom za poslovne korisnike, tako da je danas vodeći poslovni aerodrom u Evropi. Na Bourget je 2018. sletilo 57,295 aviona.

Pored svoje osnovne aktivnosti, Bourget svake druge godine organizira *Internacionalni [[sajam]] [[aeronautika|aeronautike]]*.

## Reference

## Vanjske veze

* ''Business aviation''
Putnički terminal

**Putnički terminal** (od latinskog *terminalis*=završni) je ime za svaki prostor opremljen i organiziran za prihvat i otpremu putnika ili robe u željezničkom (kolodvor),  cestovnom (kolodvor), zračnom (Aerodromski terminal), pomorskom i riječnom prometu.

## Reference

## Vanjske veze

*''Terminal''
Josef Ressel

**Josef Ressel** (češki: *Josef Ludvík František Ressel*) (Chrudim, 1793 - Ljubljana, 1857) bio je austrijski izumitelj i šumar.

## Biografija
Njegovo ime je vezano sa unapređenjem brodskog propelera, koji se u to vrijeme još zvao *vijak* jer je po funkcionisanju vrlo sličan Arhimedovom vijku. Nekoliko godina kasnije će isti izum usavršiti John Patch i John Ericsson.

Rođen je 29. juna 1793. u Chrudimu (Bohemija) od oca Nijemca i majke Čehinje. Gimnaziju i artiljerijsku školu završio je u Linzu. Godine 1812. primljen je na Univerzitet u Beču gdje je studirao medicinu, mehaniku, fiziku i hemiju. Godine 1814. usred Napoleonskih ratova, vratio je se kući po želji roditelja. Ressel se 1820. preselio na jug Austrijskog carstva i živio između Trsta i Motovuna (Istra) gdje je našao i ženu.

Njegov program pošumljavanja u južnim zemljama Carstva spasio je šumsko naslijeđe istočnih Alpa. Uvijek strastven prema moru i čamcima, u Trstu je pručavao kako ubrzati brodove. Inspiraciju je uzeo iz broda *Carolina*, parobroda na kotačima, kojem je razmišljao o dodavanju propelera. Nakon mnogih eksperimenata, Ressel je 1826. godine prijavio austrijski patent za propeler za pomorski pogon koji je dobio 1827. godine.

U septembru 1828. potpisao je ugovor s bogatim poduzetnikom Fontanom za projektiranje i izgradnju broda *Civetta* za vezu između Monfalconea i Istre. U svojim različitim testovima Ressel je testirao propeler na brodu koji se ubrzo nakon polaska, pri brzini od 6 čvorova, zaustavio zbog problema s motorom koji se pripisuju propeleru. Stoga je njegov izum zanemaren, a drugi su pokušali da ga modifikuju. Ressel je dobio nagrade za izum mnogo godina kasnije. Umro je 10. oktobra 1857. u Ljubljani.

Njegovi drugi patenti uključuju pneumatske stubove i cilindrične ležajeve. Bio je i značajan poznavalac šuma i programa pošumljavanja, pa mu je iz tog razloga nedavno posvećena staza prirode koja prelazi granicu sa Slovenijom. Bronzana statua koja ga predstavlja postavljena je na tršćanskoj rivi u martu 2022.

## Bibliografija
*  

## Povezane stavke
* Propeler
EuroAirport, Basel-Mulhouse-Freiburg

**EuroAirport, Basel-Mulhouse-Freiburg** (francuski: *Aéroport de Bâle-Mulhouse*, njemački: *Flughafen Basel-Mülhausen*) (IATA: **MLH**, **BSL**, **EAP**, ICAO: **LFSB**) je međunarodni aerodrom koji se nalazi u francuskom gradu Saint-Louis u Alzasu.

Aerodrom se zove - **EuroAirport**, jer ga koriste 3 grada iz 3 države, pa je simbol prekogranične suradnje nakon Drugog svjetskog rata.
Od švicarskog Basela je udaljen 3.5 km sjeverozapadno, od francuskog Mulhousea 20 [km [jugozapadno i 46 km]] jugozapadno od njemačkog Freiburga.

EuroAirport je 2019. imao linije do 100 aerodroma u 30 država i opslužio 9.1 miliona putnika.

## Historija
Planovi za aerodrom Basel-Mulhouse sežu do 1930-ih kad su vlade Švicarskih kantona Basel-Stadt i Basel-Landschaft shvatile da će stari *Aerodrom Basel-Sternenfeld* uskoro postati premali zbog porasta avio prometa i novih aviona kao što je Douglas DC-3.

U to je vrijeme francuska vlada dala zeleno svjetlo za projekt prekogranične suradnje sa švicarskim Allschwilom i njemačkim Burgfeldenom, ali su pregovori prekinuti kad je izbio Drugi svjetski rat.
Nastavljeni su u maju 1945. i na kraju su doveli do sporazuma prema kojem je Francuska trebala osigurati teren, a Švicarska izgraditi aerodrom. Ne čekajući potpisivanje švicarsko-francuskog ugovor]]a 4. jula 1949. vlada u Bernu odlučila započeti izgradnju privremene infrastrukture.
Ona je izgrađena u roku od dva mjeseca pa je svečano otvoren 8. maja 1946., nakon što je prvi putnički avion sletio 6 dana prije - 2. maja.

Sljedećih se godina nastavila gradnja aerodroma, između 1951.-52. izgrađena je bescarinska cesta koja je povezala Basel direktno sa aerodromom. 
U januaru 1952. dovršena je 1,600 metara duga pista istok/zapad, a godinu dana kasnije puštena je u rad 2,370 m duga glavna pista sjever/jug.
Nakon što su podignute piste i kontrolni tornjevi, do 1966. podignute su i glavne zgrade aerodroma, a u maju 1970. i Kargo terminal.
Tako da je 27. juna 1970. ponovno svečano otvoren sada *dovršeni* aerodrom.

Od tada se postojeća infrastruktura sistematski proširivala i obnavljala prema potrebama. Glavna pista je 1978. produžena na 3,900 m kako bi se omogućilo poletanje i sletnje svih tipova aviona, nakon tog je 2001. proširena i poprečne pista za 220 m.
Putnički terminal je moderniziran 1990.

Stari Kargo terminal zamijenjen je novim 2015., prilagođen potrebama lokalne industrije, specijalno farmaceutske. 
## Reference

## Vanjske veze

* ''EuroAirport, Basel-Mulhouse-Freiburg''
Lista premijera Mađarske

Ovo je **spisak predsjednika Vlade Mađarske** od 1848. do danas.

Mađarska ima jednu on najstarijih tradicija političkih državnih sabora u suvremenoj Europi. Mađari su imali sabor od 1290. koji je često utjecao na politička odvijanja mađarske historije. Ustanova je poznata u izvorima kao *Mađarski sabor* ili *Mađarska [[Dijeta (skupština)|dijeta]]*, na mađarskom *Országgyűlés*. Sabor je predvodio *Nadvorni župan* (lat. *comes palatii*, njem. *der Palatin*), koji je bio najviši dostojanstvenik u Kraljevini Ugarskoj nakon kralja i predstavljao je neku vrstu predsjednika vlade i vrhovnog srednjevjekovnog suca.

Nakon Mađarske revolucije (1848) uspostavljen je suvremeni Mađarski parlament, nasljednik srednjovjekovne dijete. Novi parlament je vodio predstavnik mađarske vlade (*miniszterelnöke*) a ustanova je ojačala svoje nadležnosti sa ustavnom reformom 12. juna 1867. Franje Josipa, nagodbom putem koje je nastalo dvojno kraljevstvo Austrije i Ugarske.

## Predsjednici Vlade Mađarske

## Napomene

## Povezano
* Spisak vladara Mađarske (1000-1918)
* Mađarski šefovi države (od 1848. do danas)
* Ugarski sabor (*Országgyűlés*), osnovan 1290.
Douglas DC-3

**DC-3**, zvan i *Douglas DC-3*, *Skytrain*, *C-47* (Američka vojska), *R4D* (Američka mornarica) ili *Dakota* (Kraljevska ratna avijacija), bio je prvi uspješni komercijalni transportni i putnički avion na svijetu, efikasno prilagođen vojnim potrebama za Drugog svjetskog rata.

## Historija
Prvi probni let imao je 17. decembra 1935. u kalifornijskoj Santa Monici.

DC-3 bio je niskokrilni dvomotorni jednokrilac koji je u različitim konfiguracijama mogao primiti 21 - 28 putnika ili nositi 2,725 [kg) [tereta. 
Bio je dug preko 19,5 metara, sa rasponom krila od 29 m). Proizvela ga je kompanija Douglas Aircraft Company Inc.

To je bio prvi putnički avion koji je mogao letjeti iz New Yorka u Chicago bez presjedanja, što bi obavio za tri sata i pedeset pet minuta.
DC-3 služio je, bolje rečeno dominirao u novonastalim avio transportu od samog starta. Sredinom 1940-ih gotovo svi od tristotinjak aviona (osim 25) koji su 
letjeli u Sjedinjenim Američkim Državama bili su DC-3.

Prvi DC-3 poletio za potrebe Američke vojske do Banjula u Gambiji i Kartuma u oktobru 1941, nakon tog od decembra je letjela 
flota od 10 aviona za Afriku.

Njegove ratne adaptacije bile su jednostavne i efikasne. Korišten je za prijevoz do 28 putnika, i isto toliko naoružanih padobranaca, 18 ranjenika sa nosilima (+ tročlana medicinska ekipa) i ratnog materijala do skoro 3 tone, što se kadkad svodilo na 2 lakša kamiona.

Verzija koja je prevozila samo trupe nazvana je *C-53*. 
Avion se također koristio za vuču jedrilica i čak je pretvoren u efikasnu, brzu jedrilicu jednostavnim uklanjanjem njegovih motora DC-3 je kao jedrilica mogao prevesti 40 naoružanih vojnika najvećom brzinom od 464 Km/h, što je bilo 144 Km/h brže od bilo koje prethodne transportne jedrilice i 26 % brže od svoje vlastite brzine kad je letio kao transportni avion.

Kad se koristio kao transportni ili putnički avion njime je upravljala posada od dva člana, najčešće sa čuvarom kabine, a u vojnoj verziji sa većim motorima - tročlana posada. 
Glavni stajni trap DC-3 bio je uvlačiv, za razliku od tog njegov upravljivi repni kotač nije.

Kako bi smanjila pritisak na tvornicu, kompanija Douglas Aircraft je prodala licence za proizvodnju DC-3; Nizozemskoj, Japanu i Sovjetskom Savezu, koji je taj avion proizvodio pod imenom *Lisunov Li-2*.

DC-3 odigrao je važnu ulogu u Bitci za Normandiju prebacivši velik broj padobranaca i trupa.

Piloti kako vojni tako i civilni, voljeli su DC-3, jer je lako poletao, udobno krstario brzinom od 297,7 Km/h na visini od 3048 m, i lako sletao pri brzini od samo 107,8 Km/h, tako da se u šali govorilo da sam sljeće.
Maksimalno se mogao popeti do visine od 7,000 m i imao domet krstarenja od 2,414 do 3,379 km. Kada je proizvodnja DC-3 završila 1945. godine, bilo ih je proizvedeno više od 13,000 komada tog aviona.

Jednostavno upravljanje i održavanje, kao i lakoća poleta i sletanja na kratkim pistama i pouzdanost, stvorili su od DC-3 legendu tako da se nekih šestotinjak još i danas koristi širom 
svijeta.

2008. bilo je još oko 1,400 aviona DC-3 na svijetu, od kojih nisu svi bili u voznom stanju.

## Povezano
* Douglas DC-9

## Reference

## Vanjske veze

* ''DC-3 aircraft''
Birgül Oğuz

**Birgül Oğuz** (Istanbul, 1981) je turska spisateljica.

## Život
Rođena je u Istanbulu, a studirala je komparativnu književnost i kulturalne studije na Univerzitetu Bilgi. Također je pohađala Univerzitet u Edinburghu 2006. Trenutno radi na doktoratu iz engleske književnosti na Univerzitetu Boğaziçi, a također predaje književnost na akademiji Moda Sahnesi i Nazım Hikmet u Istanbulu.

Godine 2007. je debitirala knjigom *Fasulyenin Bildiği* a 2012. je objavila *Hah*, prozu koja je 2014. osvojila Nagradu Europske unije za književnost. Brojne njezine kratke proze su objavljene na turskim književnim časopisima.

Godine 2020. objavila je rad *İstasyon* za tursku nakladu Metis.

## Djela
* *Fasulyenin Bildiği* (2007)
* *Hah* (2012)
* *İstasyon*  (2020)

## Reference

## Bibliografija
Raurakijska Republika

**Raurakijska Republika** (francuski: *République rauracienne*, njemački: *Raurakische Republik*) bila je kratkotrajna marionetska republika, 
službeno proglašena 17. decembra 1792., a ukinuta 23. marta 1793. nakon odluke ujedinjenju sa Prvom Francuskom Republikom.

## Historija

Nastala je za revolucionarnih događaja, kad je vojska Francuske Republike ušla u Kneževine-biskupije Basel i bijega biskupa Françoisa Josepha Sigismonda de Roggenbacha u aprilu 1792.

Ta mala republika prostirala se po Masivu Jura na sjeveru Švicarske. Njen najviši organ bila je skupština sastavljena od 24 deputata. 
Nakon svađa u skupštini, na inzistiranje francuskog generala Crassiera, skupština je raspuštena i izglasano ujedinjene sa Prvom Francuskom Republikom.

Njen teritorij postao je dio dio novoformiranog departmana Mont-Terrible.

## Reference

## Vanjske veze
*''République rauracienne''
Treblinka (Mazovija)

**Treblinka** je selo od 227 stanovnika na istoku Poljske u 
Mazovjeckom vojvodstvu.

## Geografija
Treblinka se prostire duž lijeve (južne) obale rijeke Zapadni Bug, udaljena 80 km sjeveroistočno od Varšave, na trasi željezničke pruge Varšava-Białystok.

Selo je poznato po nacističkom logoru smrti Treblinka koji je djelovao za Njemačke okupacije od 1941. do 1944.
Nakon rata je na mjestu nekadašnjeg logora između 1959.-1964. podignut spomenik-mauzolej.

## Izvori

## Vanjske veze

* ''Treblinka''
Aerodrom Nica Azurna obala

**Aerodrom Nica Azurna obala** (francuski: *Aéroport de Nice-Côte d'Azur*) (IATA: **NCE**, ICAO: **LFMN**) je međunarodni aerodrom koji se nalazi u francuskom gradu Nici.

Aerodrom se nalazi  5,9 km jugozapadno od centra grada i glavni je aerodrom za Francusku rivijeru (Côte d'Azur) i Monako.

Sa 14,485 000 putnika 2019. Nica je treći francuski aerodrom po prometu.

## Historija i karakteristike
Historija aeronautike u Nici seže do ranih 1900-ih, kad je na hipodromu 1910. održan aero miting. Nakon tog od 1918. iz Nice lete poštanski avioni za Korziku. Prvi aerodrom izgrađen je krajem 1920-ih, a prvi korisnik bio je Aero klub Nica.

Za Drugog svjetskog rata aerodrom je koristila vojska, pa su tek 1944. napravljena značajnija poboljšanja, uključujući izgradnju betonske 
piste.
Ubrzo nakon tog je Air France otvorio redovnu liniju između Nice i Pariza, koja je brzo postala vrlo popularna.

Do 1950. broj putnika skočio je na oko 200 000 godišnje, da bi 1964. dosegao milion, a zatim dva miliona 1972. Nakon nekoliko proširenja terminal i produljenja piste na oko 2,700 metara, koja je omogućila sletanje širokotrupnih Jumbo jet-ova i procvat turističkih aranžmana donijeli su daljnji prosperitet aerodromu. 
Druga pista izgrađena je 1978. nasipavanjem mora.

Novi terminal br. 2 podignut je 1987., odtad do danas se i nadalje ulaže u proširenje i sigurnost aerodroma. 
## Reference

## Vanjske veze

* ''Welcome to do airport Nice-Côte d'Azur''
Allschwil

**Allschwil** je općina i grad od 21,570 stanovnika na sjeveru Švicarske u Kantonu Basel-Landschaft.

## Geografija

Allschwil se nalazi na švicarsko-francusko-njemačkoj tromeđi, jugozapadno od Basela, do kog ima manje od 4 km i vozi 
tramvaj.

Nekad znan kao alzaško ruralno naselje, danas je izrasao u urbano predgrađe Basela.
Pored tog je što okružen šumaa (27%) idealno mjesto za život, on je nudi i mjesta za rad, oko 4,000 ljudi zaposleno je u lokalnim firmama.
Prometno je odlično povezan autoputevima i željeznicom a do Aerodroma Basel-Mulhouse-Freiburg u francuskom Saint-Louisu ima svega 10 minuta vožnje.

## Historija

Brojni pronađeni rimski artefaktti ukazuju na to da se tu nalazilo galo-rimsko naselje, kog pojedini historičari povezuju sa castellumom - *Arialbinum*.

Prvi put je dokumentiran - 1033. kao *Almswilre*, pretpostavlja se da je to izvedeno od *Alamannes-vîlare*, što se može prevesti kao *[[Alemani|alemanski]] [[zaselak]]*.

Izbijanje Francuske revolucije označilo je kraj biskupske vladavine u Allschwilu. Na samom startu 1792. postao je dio kratkotrajne Raurakijske Republike, a nakon tog je od 1793. dio novoformiranog departmana Prve Francuske Republike Mont-Terrible, a od 1800. pripada Departmanu Haut-Rhin.

Nakon Napoleonova sloma, odlukom Bečkog kongresa - Allschwil je 1815. dodijeljen Baselu 1815. godine na Bečkom kongresu.

Od 1833. i perioda separatističkih previranja i razdavanja kantona dio je Kantona Basel-Landschaft.

## Pobratimski gradovi

*  Pfullendorf, Njemačka od 1984.

## Reference

## Vanjske veze

*''Gemeinde Allschwil''
Mont-Terrible

**Departman Mont-Terrible** (francuski: *Département du Mont-Terrible*) je nekadašnji Francuski departman koji se nalazio na ozemlju današnje Švicarske i Francuske.

## Historija i karakteristike

Departman je osnovan u martu 1793. aneksijom kratkotrajne Raurakijske Republike, osnovane u decembru 1792. od dijela Kneževine-biskupije Basel.

Nakon napada Prve Francuske Republike na Staru Švicarsku Konfederaciju, dotadašnja Kneževina Montbéliard domena Dinastije Württemberg, koja je prethodno dana Departmanu Haute-Saône, - 1797. je dana Deparmanu Mont-Terrible, zajedno sa preostalim 
švicarskim dijelom Kneževine-biskupije Basel.

Mont-Terrible je ukinut u februaru 1800., a teritorij je dan Depertmanu Haut-Rhin, i podjeljen na dva arondismana Delémont i Porrentruy.

Odlukom Bečkog kongresa teritorij bivše Kneževine-biskupije Basel vraćen je Švicarskoj Konfederaciji 1815.

Teritorij koji je prethodno formirao Mont-Terrible podijeljen je između francuskog Departmana Doubs i švicarskog Kantona Bern, osim dijela kod Birsecka, koji je dan Kantonu Basel.

Po popisu stanovništva iz 1797. Mont-Terrible je imao 35,954 stanovnika,  km².

## Reference
 
## Vanjske veze
 
* ''Révolution française, Congrès de Vienne''
Internacionalni aerodrom Los Angeles

**Internacionalni aerodrom Los Angeles** (engleski: *Los Angeles International Airport*) (IATA: **LAX**, ICAO: **KLAX**) poznat i po svom akronimu **LAX**
je međunarodni aerodrom koji se nalazi u američkom gradu Los Angelesu u Kaliforniji.

LAX se nalazi pored pacifičke obale, 24 km jugozapadno od centra Los Angelesa, blizu predgrađa Gardena, 
Hawthorne, Inglewood i Redondo Beach. Nedaleko je i Santa Monica i 
Marina del Rey.

## Historija i karakteristike
LAX se prostire na terenu od 1,400 hektara na kom se nalazi 4 piste. Poznat je kao aerodrom sa najviše (9) terminala na svijetu.

Trenutačno je peti najprometniji aerodrom na svijetu sa oko 65 miliona putnika u proteklih 12 mjeseci, LAX je također poznat i kao važna baza za teretne avione i 
Kargo Avio-kompanije koje se bave međunarodnim teretnim prometom.

Vlasti grada Los Angelesa počele su raspravljati o potrebi izgradnje novog aerodrom 1926., jer se tadašnji aerodrom Mines Field sa nekoliko baznih pista, pokazao premali. Današnja lokacija odabrana je 1928. i iznajmljena na 50 godina, po cijeni od preko 100.000 $ godišnje. 
Ubrzo su izgrađeni moderni hangari, pa je Aerodrom Los Angeles službeno otvoren 1930.

1933. na tom aerodromu su održane brojne nacionalne utrke aviona, koje su privukle veliki broj gledalaca. Ubrzo nakon tog grad je potrošio nešto više od 2 miliona $ da otkupi zemljište. Nakon tog su tokom 1940-ih izvedeni radovi na modernizaciji koji su koštali više od 13 miliona $, ali su se isplatili jer su privukli brojne Avio-kompanije da se presele iz nedalekog Lockheed Air Terminala u Burbanku.

U oktobru 1949. aerodrom je dobio današnje ime - *Međunarodni aerodrom Los Angeles (LAX)*. Sljedećih dekada doživio je brojna poboljšanja, kao što je izgradnja novog kontrolnog tornja, kargo terminala, proširenja pisti i 60 miliona $ vrijednog ulaganja za prihvat nove 
generacije Uskotrupnih putničkih aviona na mlazni pogon.

Današnji LAX putnicima nudi više od 60 restorana i kafea, i oko 50 dućana.

Od aerodroma do stanice metroa voze besplatno autobusi svakih 12-15 minuta. A na samom aerodromu postoje 8000 parkirnih mjesta.  
## Reference

## Vanjske veze

* ''Los Angeles World Airports-LAX''
Djela Joke Kneževića u bivšoj Vojnoj bolnici u Splitu

U bivšoj **Vojnoj bolnici** u Splitu, koja danas nosi naziv KBC Split - Bolnica Križine, nalaze se dva monumentalna mozaika, monumentalni urezani (uleknuti) reljef i momumentalna kompozicija u kovanom željezu, koje je tijekom 1965. izradio glasoviti dalmatinski slikar i kipar Joke Kneževića.

Mozaici i reljef stilski pripadaju soc-realizmu, a kompozicija u kovanom željezu osobnoj, grafičkoj inačici kubizma.

Ta se djela u dostupnoj literaturi navode pod različitim nazivima. 
Sam Knežević u svojoj autobiografiji *"Moja sjećanja"*, mozaike navodi pod nazivima *"[[NOB]]"* i *"Obnova"*. Prvog od njih Hrvatski biografski leksikon navodi pod nazivom *"[[Partizani]]"*, dok njegovi nasljednici za drugi mozaik navode naziv: *"Narod u svojoj težnji k stalnom napretku"*.

Knežević reljef u kamenu ispred bolnice naziva *"Borbe partizana na moru"*, dok ga Hrvatski biografski leksikon spominje pod nazivom *"Rađanje ratne [[ratna mornarica|ratne mornarice]]"*.

I Knežević i Hrvatski biografski leksikon zamalo apstraktnu kompoziciju u kovanom željezu navode pod nazivom *"Život bolnice"*.

Mozaike i reljef odlikuje *"čitljivost motiva"* i *"pepoznatljivost likova"* (Josip Depolo). Time se htjelo reći da je riječ više o svojevrsnim ilustracijama nego li o stvarnim umjetničkim djelima. Ipak se, osobito mozaici, nerjetko spominju u Kneževićevu opusu, prvenstveno zbog svojih velikih dimenzija, i frekventnosti zgrade bolnice u kojoj se nalaze.

Knežević o reljefima u svojoj autobiografiji navodi: *"Kako rekoh, složio sam dva golema mozaika u Vojnoj bolnici u Splitu. Dok sam ih radio, dolazili su ljudi, prolazili, ali i davili me i zapitkivali: `A šta vi to radite? A kako ćete dalje sada bojati ove piljke? A kako ste ih bojali? A kako ćete kasnije vaditi te piljke? Kako ćete ih brusiti? i puno pitanja bez ikakva smisla i sadržaja. Da, teško mi je bilo raditi u sredini koja nema pojma što se događa."*

## Vanjske veze
*Spomen-mozaik Partizani
*Članak s crno-bijelom fotografijom Joke Kneževića i supruge ispred mozaika u Bolnici Križine 
*Tekst s fotografijama svih djela Joke Kneževića u Bolnici Križine

## Literatura i izvori
*Josip Depolo: Joko Knežević, Zagreb, 1995., str. 37, 160, 163
*Joko Knežević: Moja sjećanja, Zagreb, 1996., str. 169, 212
*Davorin Vujčić: Joko Knežević, Hrvatsko biografski leksikon, 2009. 
*Leonardo iz omiškog kamenjara, 9. 10. 2013.
*Korana Sutlić: Vila Gandalj obitelji Levaj u blizini Omiša, 18. 10. 2015.
*Marc Rowlands: In Croatia Public Art Is Destroyed And Replaced With... Nothing, 17. 7. 2020.
Bienne (jezero)

**Bienne** (francuski: *Lac de Bienne*, njemački: *Bielersee*) je protočno jezero na sjeverozapadu Švicarske u Masiv Jura.

Jezero leži na nadmorskoj visini od 429 metara, na granici kantona Bern i Neuchâtel.
## Karakteristike

Bienne je osmo po veličini jezero u Švicarskoj sa površinom od 1,539 km². dugo je 15 km u smjeru sjeveroistok-jugozapad i široko do 4,1 km. Maksimalno je duboko 75 m.

Vode mu donose riječice Suze i Thièle i kanal Hagneck iz rijeke Aare, a otiče rijekom Aare.

Na južnom dijelu jezera postoji otok *Saint Pierre*, na kom su otkriveni tragovi prahistorijskih sojenica.

Duž obala prostiru se vinogradi, a na sjeveroiistočnoj obali leži grad Biel/Bienne.

## Reference
 
## Vanjske veze
 
* ''Lake Biel/Bienne''
Augusta Raurica

**Augusta Raurica** je arheološko nalazište u švicarskom Kantonu Basel-Landschaft, smješteno na rijeci Rajni nekih 11 km istočno 
od današnjeg Basela, između sela Kaiseraugst i Augst.

## Historija Auguste Raurice
Kraj oko Auguste Raurice naselilo je keltsko pleme kog historičari zovu *Rauraci*. 
Prije nego što su Rimljani ušli u regiju, oni su izgradili oppidum pored Rajne. 

 

Augustu je kao rimsku koloniju osnovao Lucije Munacije Plank (90. pne.-15. pne.) oko 44. pne.-43. pne., kao najstariju koloniju na Rajni.

Kolonija je izrasla u grad koji je na svom vrhuncu u 2. vijeku imao između 10,000-20,000 stanovnika. Stalni napadi Alemana i potres oko 250. primorili su stanovnike da je napuste.

## Arheološki ostaci
Od obnovljenih ruševina Auguste najupečatljivi je Rimski teatar koji je mogao primiti 8,000 gledalaca, on se i danas koristi za specijalne predstave.

Pored njega relativno je očuvan i forum, kanalizacija i akvadukt. Arheolozisu također iskopali i brojne manje objekte kao što je pekara.

Počevši od 3. vijeka tone kamena, odnešene su iz Auguste i korištene za zidanje novih građevina.
Tek od renesanse ponovno je rođen interes za Antiku pa je Basilius Amerbach (1533.–1591.) iskopao teatar i dao ga pomno iscrtati.

Nakon ratova i nevolja ponovno je opao interes za Augustu, sve do 1836. kad je u Baselu osnovano Društvo za proučavanje Auguste Raurice.

## Reference

## Vanjske veze

* ''The archaeological map of Augusta Raurica''
Parkiranje vozila

**Parkiranje vozila** (od srednjovjekovnoglatinskog *parricus* = ograđeni prostor, park) je smještaj vozila kad nisu u prometu. 

Termin se najčešće odnosi na smještaj cestovnih vozila, koji je ili otvoreni prostor predviđen za parkiranje - parkiralište, ili zatvoreni prostor iste namjene - garaža. 
Vozila javnog prijevoza (autobusi, tramvaji, vlakovi, metroi, smještaju se u depoe (remize). 

## Karakteristike
Prema tipu vozila, parkirališta mogu biti automobilska, autobusna, kamionska, biciklistička ili mješovita, a prema poziciji ulična i izvanulična.

Kod parkiranja na ulici, za vozila može biti predviđen poseban prometni trak namijenjen parkiranju ili pak proširenje duž kolnika. Ponekad se za tu namjenu može odvojiti i dio pješačkog trotoara. U odnosu na kolnik i smjer kretanja vozila, parkirati se može paralelno, okomito ili [dijagonalno. 
Svatko ima pravo koristiti [Javno dobro|javna parkirališta uz naplatu ili besplatno (sve rijeđe), a privatna uz odobrenje vlasnika. Parkirališta koja se naplaćuju često su podijeljena prema zonama, što su bliže centru grada i prometnoj gužvi, to su skuplja, a vrijeme parkiranja - limitirano. Slična pravila vrijede i za garaže.

Paralelno parkiranje je postalo prilično uobičajeno i vještina koju vozač mora steći da dobije vozačku dozvolu.

Zbog sve veće motorizacije i manjka parkirališta, to je danas veliki problem, gotovo svih gradova svijeta. Problem se nastoji riješiti gradnjom podzemnih i nadzemnih garaža i poboljšanjem javnog prijevoza. Paralelno s tim šire se pješačke zone, i područja u kojima parkiranje zabranjeno, šire se i zone u kojima se prakiranje naplaćuje, skraćuje rok dopuštenoga parkiranja koje je sve skuplje.

Parkirališta su postala glavni  faktor kod projektiranja trgovačkih centara, računa se da na svakih 92 m² dućanskog prostora treba osigurati 5,5 parkirnih mjesta. 

## Historija

Sve do kraja 19. vijeka parkiranje nije bio veliki problem, jer je kočija (tadašnjih vozila) bilo malo a i gradovi su bili relativno mali, po popisu iz 1881, u tadašnjem megalopolisu Londonu je živjelo 1,173,000 stanovnika.

Od kako je Henry Ford 1908. počeo proizvoditi Model T automobili su postali sve brojniji, pa je parkiranje postala potreba. Gradovi i države uvodili su propise i zakone, da uvedu red i sve kaotičniji promet pa je i parkiranje postalo roba. Tad su veliki gradovi počeli graditi parkirališta a 1930-ih su se na cestama pojavi prvi mehanički uređaji satovi za naplatu parkiranja.

Danas se naplata uglavnom sve više provodi automatski, primjenom Informatike i mobilnih telefona.
## Reference

## Vanjske veze

*''Parkiranje''
Internacionalni aerodrom Dallas/Fort Worth

**Internacionalni aerodrom Dallas/Fort Worth** (engleski: *Dallas Fort Worth International Airport*) (IATA: **DFW**, ICAO: **KDFW**) poznat i po svom akronimu **DFW** je aerodrom koji se nalazi između američkih gradova Dallas i Fort Worth u Texasu.

DFW je udaljen od centra Dallasa oko 24 km sjeverozapadno, a od Fort Wortha 29 km sjeveroistočno.

## Karakteristike i historija
Prostire se na površini od 69,6 km², ima čak 5 terminala (po tome je 2 na svijetu) sa 168 izlaza i 7 pista.

Aerodrom je pravi mali grad sa hotelima, poštom, dućanima i restoranima, i vlastitom željeznicom koja razvozi putnike do terminala, hotela i parkirališta.

Još sredinom 1920-ih, Dallas je predložio susjednom Fort Worthu da zajednički izgrade aerodrom, ali se Fort Worth odlučio izgraditi vlastiti aerodrom *Meacham*, pa je i Dallas proširio svoj postojeći aerodrom *Love Field*.

Ideja je ponovno aktualizirana 1940. kad je odabran Arlington kao idealna lokacija između Dallasa (istok) i Fort Worth (zapad), ali se gradnja zbog brojnih nesuglasica otegla do 1970-ih., nakon što je odabran Irving kao nova lokacija. U vrijeme kad je izrađen bio najveći i najskuplji aerodrom na svijetu.

Regionalni (kasnije internacionalni) aerodrom Dallas - Fort Worth otvoren je u septembru 1973. a počeo je sa radom 13. januara 1974. u to vrijeme imao je samo 9 operativnih linija.
Danas DFW ima 193 tuzemnih i 67 internacionalnih linija i poslužuje 73 miliona putnika godišnje, pored toga čak 22 Kargo Avio-kompanije koriste se aerodromom. Po tim parametrima je šesti najprometniji aerodrom u svijetu.

## Reference

## Vanjske veze

* ''Welcome to DFW International Airport''
Rudolf III od Burgundije

**Rudolf III** zvan **Lijeni** (francuski: *Rodolphe le Fainéant* ili **Pobožni** (*Filips de Pieux*)  (oko 970.-5-6. septembar 1032.) - bio je posljednji burgundski kralj koji je vladao od 993 do svoje smrti.

## Biografija

Rudolf je rođen kao sin kralja Konrada I i Matilde od Francuske, nakon stupanja na tron nije uspio kontrolirati rastuću moć vlastitog plemstva i sve veće napade grofa od Besançona Otta-Guillauma i Svetorimskog cara Heinricha II.

Zbog tog je 1016. bio prisiljen imenovati Heinricha svojim nasljednikom. Kad je Heinrich umro 1024. novi Svetorimski car 
Konrad II, čija je supruga bila Rudolfova nećakinja, zahtijevao je da se nasljedno pravo prenese na njega.

Kad je Rudolf umro bez legitimnog nasljednika, njegovi prerogativi i insignije dani su Konradu II, 
koji je preuzeo kraljevstvo i ujedinio ga sa Svetim Rimskim Carstvom.

## Reference

## Vanjske veze

* ''Rudolf III king of Burgundy''