Epitelna stanica

**Epitelske ćelije** nikada nisu pojedinačne već su uvek udružene tako da formiraju neprekidne površine koje se nazivaju epitel. Pokrivaju sve kanale, unutrašnju površinu krvnih sudova, duplje i slobodnu površinu tela. Poreklom su od sva tri klicina lista. Odlikuje ih stalnost oblika, nepokretnost i polarizovanost.

## Embrionalno poreklo
Epitelske ćelije odraslog organizma vode poreklo od sva tri klicina lista:
* od ektoderma postaju ćelije:
** epidermisa kože;
** epitela usne i nosne duplje;
* od endoderma se diferenciraju ćelije:
** epitela nervne cevi
** parenhima žlezda koje pripadaju sistemu za varenje;
** epitela disajnih puteva;
* od mezoderma nastaju ćelije koje oblažu:
** unutrašnjost krvnih sudova;
** telesnih duplji.

## Opšte osobine
Epitelske ćelije obavljaju raznovrsne funkcije pa se kao rezultat toga obrazuje veliki broj morfološki različitih epitelskih ćelija koje imaju i različito embionalno poreklo. 

Bez obzira na sve različitosti moguće je uspostaviti neke osnovne opšte karakteristike koje važe za svaku epitelski ćeliju:
* **nepokretnost**, koja je posledica čvrstih veza između susednih ćelija kao i povezanosti sa podepitelskom laminom;
* **polarizovanost**, koja je primetna ne samo spolja već i unutrašnjosti ćelije.

Na ćeliji se, usled spoljašnje polarizovanosti, razlikuju:
* vršna (apikalna) površina na kojoj se nalaze različite diferencijacije (kakve su mikroresice i treplje) koje obrazuje ćelijska membrana i elementi citoskeleta, 
* osnovica, baza koja naleže na podepitelsku laminu;
* bočne strane kojima se susedne ćelije povezuju čvrstim vezama i preko kojih se ostvaruje komunikacija među njima.

Unutrašnja polarizovanost ogleda se u tome što se:
* granularni endoplazmatični retikulum i mitohondrije grupišu oko i ispod jedra, odnosno, u donjoj polovini ćelije
* Goldžijev aparat i centrozom nalaze u gornjoj polovini ćelije, odnosno, iznad jedra (slika).

Neophodno je napomenuti da se ovakava izrazita unutrašnja polarizovanost kod nekih epitelskih ćelija ne može tako jasno uočiti.

### Vršna površina
Vršna površina je snabdevena različitim diferencijacijama:
* glikokaliksom (vršni omotač) koji ima zaštitnu ulogu;
* mukus (sluz) - sekretorni produkt epitelnih ćelija
* pokretnim: treplje i bičevi (flagelumi);
* nepokretnim: mikrovili i stereocilije.

Bičevi imaju istu strukturu kao treplje samo se od njih razlikuju po dužini, treplje su kraće.

**Mikrovili** (mikroresice) su prstoliki izraštaji membrane onih epitelskih ćelija koje učestvuju u prcesima apsorpcije i transporta tečnosti i metaboličkih proizvoda, kao što je npr. epitel tankog creva. **Stereocilije** su iste građe kao mikrovili samo su veće dužine i nalaze se na površini cilindričnih ćelija muških polnih kanala, vestibularnim ćelijama i dr.

## Uloge/funkcije
Nalaze se na veoma raznovrsnim mestima u organizmu i obavljaju veliki broj funkcija:
* pokrovna, zaštitna (pokrivaju površinu tela i oblažu duplje);
* apsorptivna (upijajuća);
* sekretorna 
* transportna
* čulna.

## Literatura
* *Mariček,Magdalena; Ćurčić,B; Radović,I: Specijalna zoologija, Naučna knjiga, Beograd, 1996*.
* *Pantić, V:Biologija ćelije, Univerzitet u Beogradu, Beograd, 1997.*
* *Ćurčić, B: Razviće životinja, Naučna knjiga, Beograd, 1990*.
* * Šerban, M, Nada: Pokretne i nepokretne ćelije - uvod u histologiju, Savremena administracija, Beograd, 1995.*
* *Šerban, M, Nada:Ćelija-strukture i bolici, ZUNS, Beograd, 2001.*

## Vanjske veze
* Bionet škola