Batočina

**Batočina** je gradsko naselje i sedište istoimene opštine u Šumadijskom okrugu. Prema popisu iz 2011. ima 5804 stanovnika (prema popisu iz 2002. bilo je 5574 stanovnika).

Batočina se prvi put pominje 1476. godine.

## Geografija
Teritorija Batočine nalazi se u centralnom delu Srbije. Smeštena je u istočnom predelu Šumadije i zahvata slivno područje donjeg toka Lepenice. Nalazi se u severnom delu opštinske teritorije Batočine. Deo naselja smešten je na levoj, a deo na desnoj obali Lepenice (pritoke Velike Morave).

Batočina se nalazi na 102 metara nadmorske visine, na 30&nbsp;km zapadnije 30&nbsp;km severnije od Kragujevca, isto toliko od Jagodine 119&nbsp;km južno od Beograda i 134 severnije od Niša. Kroz batočinu prolazi magistralni put na relaciji Batočina—Kragujevac—Kraljevo—Čačak i železnička pruga Lapovo—Kragujevac—Kraljevo. U blizini je i Koridor 10.

## Historija
### Turska vladavina
Batočina se prvi put pominje u prvom turskom popisu 1476. godine. Čuveni turski putopisac Evlija Čelebija kaže da je osnivač Batočine smederevski beg Gazi Bali. U popisu iz 1476. godine, Batočina ima 25 kuća, a krajem dvadesetih godina šesnaestog veka ima 66 kuća. Šezdesetih godina broj muslimanskih kuća se penje na dvanaest dok je hrišćanskih samo pet. U ovom periodu sa porastom muslimanskog stanovništva sagrađena je i džamija. Sinan paša je 1593. godine proglasio za palanku.

Evo kako su putopisci XVII veka videli bližu i dalju okolinu Lepenice. Jedan Francuz 1621. godine od Kolara do Jagodine samo je zapazio i zapisao u svoj dnevnik nepregledne šume. U Jagodini je našao samo Turke, dok su u Batočini živeli hrišćani seljaci. Putopisac Kikle 1658. godine kaže da Batočina ima lep Bali Hadži-Ahmetov han i jednu džamiju. Nekoliko godina kasnije prošao je turski putopisac Evlija Čelebija i 1660 je posetio Batočinu. On kaže da je Batočinu osnovao Bali-beg Smederevski, a mesto bogoslovio Sulejman I Veličanstveni. Ne navodi zašto je to uradio turski car, da li je mesto bogoslovio kao kalifa - verski poglavar ili je to učinio stoga što mu se mesto po nečemu svidelo. Ako je tačan ovaj podatak onda osnivanje Batočine pada 1475. godine, nešto malo pre turskog popisa 1478. godine. Evlija Čelebija mesto naziva gradom, obima oko 800 koraka. U grad se ulazi kroz jednu kapiju i u njemu stražari 50 vojnika sa jednim dizdarom (zapovednikom). On još kaže da u Batočini ima više sirotinjskih kuća, jedna džamija, jedan novi han i nekoliko dućana.

Posle neuspele Opsade Beča 1683. godine Turci su izgubili posede u Ugarskoj i Srbiji. U Velikom turskom ratu Grof Ludvig Badenski je 17. juna 1689. u bici kod Batočine savladao vojsku turskog vezira Kara Mustafe paše. Batočina je bila na glavnom pravcu turskog povlačenja i austrijskog nastupanja 1689. godine. Prešavši sa desne na levu obalu Morave kod Kušiljeva, austrijska vojska je razbila manje odrede turske vojske ispod Markovca i preko Lapova nastupila prema Batočini. Zbunjeni, Turci su napustili batočinu, ostavivši mnogo vojnog materijala. Ovladavši ovom značajnom raskrsnicom puteva, Austrijanci su se tu lepo odmorili, uputili razglas Srbima da je došao čas oslobođenja i krenulu dalje na jug. Nakon Požarevačkog mira ovi krajevi potpadaju pod vlast Austrije.

Seoba Srba 1690. godine ostavila je pusta sela u ataru današnje batočinske opštine. Turski popis 1739/41 godine nam donosi podatke da je bila živa samo Batočina sa 80 turskih i 11 srpskih kuća. Takođe je naglašeno da Batočinci obrađuju puste njive u Turčinu i Badnjevcu. Sva ostala sela:Badnjevac, Gradac, Grnčarica, Kijevo, Milatovac, Turčin i Crni Kao su bila pusta. U spisku se nalaze i dva manastira posvećena Svetom Nikoli. Jedan se nalazi u selu Grnčarica (današnji Prnjavor), a drugi u selu Turčinu (današnja Gornja Batočina). To su manastiri Grnčarica i manastir Surčinak, od koga su sad u Gornjoj Batočini jedva vidljivi tragovi.

### Borbe protiv Turaka
Povratak Turaka 1739. godine doneo je osvetu i veće namete što je stvaralo neraspoloženje u narodu što će dovesti do Kočine krajine. Koča Anđelković je sa svojim odredom ušao u Batočinu bez otpora 1788. godine. U austrijskim dokumentima o Kočinoj Krajini nalazimo podatke i koje učestvovao iz sela oko Batočine. Iz Brzana su se borili Todor Gavrilović, Dmitar Marković, Radiša Milićević, Jovan Gligorijević i Vasilije Savić. Iz Graca ivan Pavlović i iz Kijeva Mihailo Petković. Svkako je bilo i drugih učesnika u ovom ratu iz sela batočinske opštine, ali u spiskovima su sačuvana samo ova navedena imena. Mirom u Svištovu 1791. godine Turci ponovo zaposedaju ove krajeve.

Batočina je ponovo oslobođena u Prvom srpskom ustanku. Ustanici predvođeni Karađorđem su uspeli da oslobode Batočinu 1804. godine. U bici kod Batočine poginulo je 400 turaka. Pred bitku je zabeležen govor Karađorđa ustanicima:

*

Na prvom popisu nakon završetka [[Drugi srpski ustanak|Drugog srpskog ustanka]] [[1818]]. Batočina je imala 51. domaćinstvo sa 119 haračkih glava. Poslednja turska porodica iselila se [[1832]]. godine. [[Miloš Obrenović|Knez Miloš Obrenović]] je [[1825]]. godine sagradio konak koji je kasnije pretvoren u osnovnu školu. Austrijski Kapetan Franc Kajzer u svom putopisu iz [[1837]]. godine piše da Varoš Batočine ima 300 kuća. U mestu postoji crkva i škola. Godine [[1838]]. batočinska škola ima osam učenika, a [[1847]]. deset. U [[Prvi srpsko-turski rat|Srpsko-turskom ratu]] (1876—1878) učestvovalo je 206. boraca iz Batočine. Ubrzani razvoj uslovljava da je Batočina [[1878]]. godine proglašena za [[Varošica|varoš]]. Devedesetih godina devetnaestog veka u Batočini se otvara ženska škola. Prva knjižnica je otvorena [[1898]]. Početkom dvadesetog veka Batočina ima 1447. stanovnika.

=== Moderno doba ===

Lepeničani su učestvovali u ratovima od 1912-1918. a broj poginulih je dokaz njihove nacionalne svesti. Iz Batočine je poginulo 136 i još toliko iz ostalih sela današnje batočinske opštine. Jedan od dolučujućih okršaja za ovaladavanje Pomoravljem odigrao se baš u Lapovu, Batočini i Brzanu. Nemačka artiljerija je bila poslea kosu u [[Gložane (Svilajnac)|Gložanu]] preko Morave, zatim lapovski Gvozdenjak i Šavac, a naš poslednji zaštitni rov je bio u Brzanu, jedan kilometar više Rogota.

Batočina je između dva svetska rata privredno ojačala. U tom periodu je [[1928]]. dobila vodovod, dok je [[1940]]. dobila električno osvetljenje.

Bombardovanjem [[Beograd]]a počeo je [[Drugi svetski rat u Jugoslaviji]]. Već [[11. april]]a Nemačka vojska zauzela je [[Kragujevac]], a posle 2 dana i [[Lapovo]], pa je tako čitava Šumadija okupirana od strane Nemaca. Područje [[Šumadija|Šumadije]], [[Pomoravlje (oblast)|Pomoravlja]] i [[Banat]]a zaposela je 714 nemačka divizija. U samoj Batočini je bila raspoređena jedna manja nemačka jedinica. Jedan deo vojnih obveznika koji nije bio zarobljen u Aprilskom ratu transportovan je u [[Nemačka|Nemačku]].

Četvrtog jula [[1941]]. godine na poziv [[Savez komunista Jugoslavije|Komunističke partije Jugoslavije]] izbio je [[Ustanak u Srbiji 1941.|ustanak u Srbiji]]. Tri dana nakon toga formira se [[Drugi šumadijski partizanski odred]] čiji je komandant bio [[Bogosav Marković]]. Nedugo zatim, [[12. jul]]a formiran je Kragujevački odred čije je zadatak bio da sprečava saobraćaj na pruzi Lapovo - [[Kraljevo]] i na putevima koji su vodili iz Kragujevca prema Lapovu, [[Jagodina|Jagodini]], [[Kraljevo|Kraljevu]] i [[Gornji Milanovac|Gornjem Milanovcu]]. Krajem jula je formirana treća četa kragujevačkog odreda koja je formirana od njudi iz sela Donje Lepenice. Oni su izazivali niz incidanata na pruzi Lapovo - Kraljevo. Jedan od njih bio je sudar vozova kod Gradca kada je poginulo 9, a ranjeno 30 nemačkih vojnika.

Ova četa je preuzela na sebe zadatak da likvidira [[Marisav Petrović|Marisava Petrovića]] [[jugoslovenski narodni pokret Zbor|ljotićevskog]] prvaka iz Gradca. Pokušaj atentata je izveden na železničkoj stanici, na njega je bačena bomba, ali je on ranjen i ostao je živ. Na njega je pokušan još jedan atentat, ali se i on završio bezuspešno. Nakon toga on u septembru beži u [[Smederevo]] gde formira V dobrovoljački odred, a on sam je izabran za komandanta tog odreda. Ubrzo napušta Smederevo i sa odredom se stacionira u [[Kragujevac|Kragujevcu]]. Upravo ovaj odred pod zapovedništvom Marisava Petrovića pomagao je Nemcima prilikom izvršavanja [[masakr u Kragujevcu|Kragujevačkog masakra]] 21. oktobra 1941.

Nakon odlaska partizanskih odreda iz Šumadije, počinje jače da se razvija četnički pokret. Tako je između Lapova i Kragujevca organizovana III kragujevačka četnička brigada, a u batočinskim selima pojavljivao se i II bataljon. Četničke trupe koje su na ovom prostoru bile do 1944. sukobljavale su se ljoićevskim i nedićevskim odredima, a takođe su nadzirale teren i likvidirale ubačene partizanske simpatizere.

Početkom oktobra iz pravca Valjeva i Aranđelovca počele su da prodiru jedinice NOVJ. Dvanaestog oktobra počeo je napad na nemačke položaje koji su se nalazili u Lapovu. Pred snažnim naletima jedinica Crvene armije i NOVJ Nemci su bili prinuđeni da se povuku prema Kragujevcu. Tako je 14. oktobra oslobođena Batočina a nakon toga i ostala sela u Batočinskoj opštini.

Nakon [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]] počeo je industrijski razvoj. U varoši su bile razvijene [[automobilska industrija]], [[tekstilna industrija]] i [[građevinska industrija]].

== Demografija ==
U naselju Batočina živi 4393 punoletna stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 38,1 godina (36,9 kod muškaraca i 39,1 kod žena). U naselju ima 1678 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 3,32.

Ovo naselje je velikim delom naseljeno [[Srbi]]ma (prema popisu iz [[2002]]. godine).












== Industrija ==

Razvitak saobraćaja je bio važan faktor da bi se razvila industrija. Batočina je 1886. godine železničkom prugom spojena sa [[Lapovo]]m i [[Kragujevac|Kragujevcem]]. Upravo je blizina Kragujevca doprinela ubrzanom razvoju industrije. Investiciona ulaganja u izgradnju industrijskih objekata i sprovođenje mera za povećanje proizvodnosti rada, omogućili su da Batočina u relativno kratkom vremenskom periodu ostvari napredak, naročito posle osamdesetih godina dvadesetog veka.

Raspad [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije]], uvođenje sankcija, bombardovanje naše zemlje i ekonomska kriza teško su pogodile batočinsku industriju, s obzirom da je proizvodnja nekih njenih preduzeća bila vezana za zavode [[Fijat automobili Srbija|Crvena zastava]] u Kragujevcu, kao i izvoz na inostrana tržišta. Proizvodnja je naglo pala, a proces privatizacije se sporo odvijao. Sem toga, i nedostatak obrtnih sredstava usporava oživljavanje proizvodnje u batočinskim industrijskm preduzećima.

== Saobraćaj ==

Povoljnost saobraćajnost-geografskog položaja batočinske opštine umnogome je doprinela razvoju saobraćaja. Puštanjem u saobraćaj železničke pruge 1887. godine, relacije Lapovo-Kragujevac, bitno je uticala na razvoj drumskog saobraćaja. U blizini Batočine je i železnički čvor u Lapovu koji predstavlja važnu međunarodnu i magistralnu železničku liniju. Takođe u blizini je i savremeni auto-put [[Beograd]]-[[Niš]], od koga se odvaja magistralni putni pravac Batočina-[[Kragujevac]]. Zahvaljujući železničko drumskom saobraćaju Batočina je povezana sa Beogradom, [[Kragujevac|Kragujevcom]], [[Velika Plana|Velikom Planom]], [[Jagodina|Jagodinom]], [[Smederevska Palanka|Smederevskom Palankom]], [[Svilajnac|Svilajncem]], [[Rača|Račom]] i drugima.

Na teritoriji Batočine otpočeo je sa radom linijski putnički pravac 1960. godine kada je uspostavljena prva redovna autobuska linija Kragujevac-Batočina-Lapovo. Autobuska stanica u Batočini je izgrađena [[3. septembar|3. septembra]] [[1975]]. godine.

Dužina železničke pruge sa jednim kolosekom Lapovo-Kragujevac iznosi oko 14,3 kilometara kroz teritoriju opštine, a dužina električne železničke pruge sa dva koloseka Beograd-Niš iznosi oko 5,2 kilometara.

Batočina je posedovala poštu sredinom XIX veka. Ona je bila smeštena u konaku kneza [[Miloš Obrenović|Miloša Obrenovića]].

== Školstvo ==


U Batočini se škola prvi put pominje 1836. godine, a njen prvi učitenj bio je Dragutin Miladinović koji je okupio osam učenika. Šlola je radila do Petrovdana kada je učitelj otišao. Za učitelja [[1839]]. dolazi Srećko Milivojević iz [[Desimirovac]]a. On je zbog lošeg plaćanja napustio školu i otišao za sveštenika. Škola u Batočini nije radila sve do [[1843]]. godine kada je ministar prosvete poslao svršenog bogoslova Dimitrija Popovića, ali je i on zbog nerešenog pitanja plaćanja otišao iz Batočine.

Krajem [[1844]]. Batočinci su se organizovali, odredili platu učitelju od 600 groša, školu su smestili u opštinsku zgradu, a za učitelja doveli Aleksandra Dobrića iz Karlovca. Škola je [[1846]]. imala deset đaka, a [[1850]]. godine 11 đaka. Godine [[1881]]. Batočina je imala 45 redovnih đaka, a [[1898]]. već 130. Naročito se povećao broj ženske dece, pa je zbog toga Ministarstvo prosvete, čim je primetilo da raste broj devojčica u školi naredilo da se otvori posebno žensko odeljenje ili kako su se tada zvale ženske škole. Škola je radila do [[1902]]. kada je ponovo spojena sa muškom.

Česti su bili prekidi nastave. Nastava se prekidala zbog berbe, zbog raznih bolesti (zbog srdobolje, šarlaha i dr.) i poplava. Nastavu je dosta ometala stalna pojava izsostajanja dece zbog poljskih radova, pa je to izazivalo česte sukobe sa školskim odborima, koi nisu hteli da izriču kazne roditeljima.

Posle [[Prvi svetski rat|Prvog svetskog rata]] došlo je došlo je do podele škole na seosku i varošku, a konačno [[1927]]. godine. Seoska je ostala u konaku, a varoška je dobila novu zgradu. Godine [[1929]]. porušen je konak i na njegovom mestu je sazidana nova škola, ali podeljena na dva dela - na seosku i na varošku školu. Škola je podignuta uz posebno zauzimanje učitenja Gvozdena Stanića i uz pomoć dobrotvora Andrije Tanasijevića. On je za školu dao 40.000 dinara, od 290.000 koliko je trebalo da se napravi škola. Škole su se sjedinile posle [[Drugi svetski rat|Drugog svetskog rata]].

Škola se nakon Drugog svetskog rata zvala 14. oktobar, a sadašnje ime dobila je [[1. oktobar|1. oktobra]] [[1992]]. godine. Pošto je vremenom priraštaj učenika bio sve veći a školski prostor nedovoljan, javila se želja prosvetnih radnika i meštana Batočine za izgradnju nove i savremene škole. Tako je [[28. april]]a [[1970]]. godine Savet osnovne škole „14. oktobar“, doneo odluku da se u Batočini podigne nova školska zgrada. U leto 1971. godine porušen je veći deo stare i [[18. avgust]]a iste godine otpočeli su radovi na izgradnji nove škole. Nova školska zgrada je završena [[1973]]. godine.

U Batočini postoji dečji vrtić „Poletarac“ koji je osnovan [[1978]]. Današnji naziv Poletarac je dobio 1992. godine.

Takođe u mestu postoji i srednja škola „Nikola Tesla“ koja je osnovana [[1977]].

== Kultura ==
=== Kulturni centar „Dositej Obradović“ ===

Dom kulture u Batočini je osnovan [[22. decembar|22. decembra]] [[1976]]. godine pod nazivom „Dušan Petrović Šane“. Dom kulture „Dušan Petrović - Šane“ se 1990. godine izdvaja iz Mesne zajednice Batočina i postaje samostalna ustanova, a dve godine kasnije menja naziv u Kulturni centar „Dositej Obradović“. Kulturni centar „Dositej Obradović“ svake jeseni organizuje Smotru folklornih ansambala, periodične izložbe slika i ručnih radova, promociju knjiga, pozorišne predstave, priredbe i koncerte.

== Zdravstvo ==

Prema kazivanju starijih meštana opštine Batočina, još davne 1924. godine prvi privatni lekar koji je lečio ljude u Batočini bio je Dr Pavle Tucaković. On je sve do kraja Drugog svetskog rata, do 1945. godine sprovodio privatnu lekarsku praksu, da bi ubrzo po oslobođenju bila formirana državna zdravstvena ustanova - Zdravstvena stanica Batočina. Sadašnji dom zdravlja u Batočini građen je osamdesetih godina prošlog veka, a svečano je useljena krajem 1987. godine. Zgrada Dispanzera za žene i decu, izgrađena je 1976. godine, a njena nadgradnja, u kome su Dispanzer za žene i dečja laboratorija, završena je 2002. godine.

=== Narodna biblioteka „Vuk Karadžić“ ===
Koreni bibliotekarstva u Batočini nalaze se još 1890. godine kada se u Batočini se formira čitaonica. Formirana čitaonica je preteča buduće Narodne biblioteke. Narodna biblioteka „Vuk Stefanović Karadžić“ je osnovana [[1955]]. godine. Poseduje preko trideset hiljada knjiga.

=== Manifestacije u Batočini ===
* *Takmičenje u govorništvu*
Održava se jednom godišnje. Održava se od 2005. godine Takmičari su učenici nižih i viših razreda osnovne škole iz Batočine. Takmičari besede na jednu od zadatih tema. Žiri sačinjavaju poznati dramski umetnici i profesori srpskog jezika i književnosti. Cilj takmičenja je negovanje kulture usmenog izražavanja učenika.

* *Klincijada*
Održava se u maju mesecu, počev od 2005. godine. Manifestacija okuplja decu uzrasta od 4 do 10 godina.

* *Obredni hlebovi''
Održava se sredinom oktobra, svake godine, počev od 2006. godine, u organizaciji Kulturnog centra „Dositej Obradović“ i Uruženja „Zlatne ruke Batočine“. Manifestacija okuplja udruženja ručne radinosti iz različitih krajeva Srbije. Pored hlebova koji kroz istoriju prate običaje Srba, izlažu se ručni radovi i stara srpska jela.

## Sport

U Batočini postoji fudbalski klub Sloga koji se trenutno takmiči u Zoni Dunav, četvrtom takmičarskom nivou srpskog fudbala. Najviši uspon i najbolji rezultati Sloge vezuju se za period od 70-ih do 90-ih godina prošlog veka kada su uspeli da se izbore za status srpskoligaša, odnosno članstva u Drugoj srpskoj ligi, grupa „Centar“.

U varoši se nekada takmičio i košarkaški klub Sloga koji je igrao i prvu srpsku ligu. U ovom klubu su ponikli Uroš Nikolić i Andreja Milutinović. Danas klub radi samo sa mlađim selekcijama.

## Poznati Batočinci
* Uroš Nikolić, (24. aprila 1987 — ) košarkaš
* Andreja Milutinović, (5. avgust 1990 — ) košarkaš

## Povezano
* Opština Batočina
* Bitka kod Batočine
* Gornja Batočina

## Reference

## Galerija

Image:CrkvauBatočini.jpg|Crkva u Batočini
Image:LepenicaBatočina.jpg|Reka Lepenica u Batočini
Image:Posta u Batocini.JPG|Pošta u Batočini
Image:Batočina.jpg|Ulica Kralja Petra I
Image:Batocina2.JPG|Stambeni objekti u Batočini
Image:Batocina3.JPG|Stambeni objekti u Batočini
Image:Teren za mali fudbal u Batocini.JPG|Teren za mali fudbal u Batočini
Image:ŽelezničkastanicaBatočina.jpg|Železnička stanica u Batočini
Image:FabrikaGrahautomotiveuBatočini.jpg|Fabrika Grah automotive
Image:FabrikaStraževicaBatočina.jpg|Fabrika Straževica
Image:FK Sloga Batocina.JPG|Klupske prostorije FK „Sloga“
Image:Batocina pod snegom.jpg|Čišćenje ulica prekrivenih snegom u Batočini
Image:Setaliste u Batocini pod snegom.JPG|Šetalište u Batočini pod snegom
Image:Setaliste u Batocini pod snegom2.JPG|Šetalište u Batočini pod snegom (noću)
Image:Pogled na jedan deo Batocine.JPG|Pogled na jedan deo Batočine


## Literatura
* Živojin Andrejić, Batočina sa okolinom, Batočina 1988.

## Vanjske veze

* Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (-{Fallingrain}-)
* Satelitska mapa (-{Wikimapia}-)
* Gugl satelitska mapa (-{Maplandia}-)
* Plan naselja na mapi (-{Mapquest}-)