open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Smilodon fatalis

***Smilodon fatalis*** ("kobni *[[Smilodon]]*") je vjerojatno najpoznatija od machairodontinskih sabljozubih mačaka. Pojavio se u Sjevernoj Americi prije oko 1,6 miliona godina i kasnije emigrirao duž zapadne obale kontinenta prema Peruu. Izumro je prije oko 10.000 godina. *Smilodon fatalis* je težinom varirao od 270 do 360&nbsp;kg a visinom od 1 do 1,2 m.

## Povezano
* *[[Smilodon gracilis]]*
* *[[Smilodon populator]]*
Apije Klaudije Ceko

**Apije Klaudije Ceko** (lat. *Appius Claudius Caecus*) bio je rimski državnik u doba srednje Rimske Republike. Vršio je dužnost cenzora 312. st. e. te konzula 307. st. e. Godine 296. st. e. ponovo je bio konzul, a god. 295. st. e. obavljao je dužnost pretora. Tokom ove dve godine predvodio je rimsku vojsku u borbama u Etruriji, Kampaniji i Samniju. Godine 280. st. e., kada je već bio star i slep (odatle mu i nadimak *Caecus* = slep), održao je u senatu vatreni govor protiv sklapanja mira s epirskim kraljem Pirom ponuđenog Rimljanima nakon njihovog poraza kod Herakleje iste godine. Taj govor prvi je spomenik rimskoga govorništva, i bio je poznat još Ciceronu, premda možda ne u autentičnoj verziji. Prema antičkim svedočanstvima, Apije je sastavio i zbirku stihovanih izreka *(Sententiae)*, koje su pružale praktične savete o mudrom i moralnom životu. Među njima je navodno bila i izreka *Faber est suae quisque fortunae* (= Svako je kovač svoje sreće).

Apije je prva ličnost u rimskoj književnosti koja se ističe svojom individualnošću, a i prva ličnost u rimskoj istoriji uopšte za koju postoje pouzdani istorijski podaci a ne samo naznake istorijske istine prekrivene vekovnom mitografijom. Kao cenzor 312. st. e. dao je sagraditi po njemu nazvan Apijev put *(via Appia)*, koji je vodio od Rima do Kapue i čiji ostaci postoje i danas. Na tom je putu osnovao i trgovište nazvano *Forum Appii*. Na njegovu je inicijativu iste godine izgrađen i prvi akvedukt u Rimu, takođe po njemu nazvan *Aquae Appiae*. Takođe je u spisak senatora uvrstio i imućnije ljude iz nižih društvenih slojeva, među njima čak i neke sinove oslobođenikâ. Apije je verovatno bio jedan od onih koji su podržali demokratsku akciju edila Gneja Flavija koji je 304. st. e. izložio na Forumu stalni kalendar s danima tokom kojih su se mogli obavljati pravni poslovi *(dies fasti)* i tako pravni sistem učinio dostupnijim seoskom i gradskom plebsu.
## Izvori
* The Klaudijevsko porodično stablo (engleski)
Američki lav

**Američki lav**, isto tako poznat kao **Sjevernoamerički lav** ili **američki pećinski lav**, je izumrla zvijer iz porodice mačaka koju danas poznajemo po fosilima. Američki lav je bio endemičan u Sjevernoj Americi tijekom pleistocena.

Po svojoj veličini je sličan eurazijskom pećinskom lavu, najvećoj mački koja je ikada živjela, a bio je oko 25% veći od modernog afričkog lava. Neke procjene govore da je težio više od 380 kilograma.

## Opis
Američki lav je izumrla životinja  iz Sjeverne Amerike. Bio je dug između 3 i 3.7 metara, te veći od također izumrle vrste *Panthera leo fossilis* i od modernog sibirskog tigra.

Telesna struktura ovih lavova dobro je poznata. Njihovi zubi nalikuju onima kod modernih lavova, iako su znatno veći. Vrebali su jelene, severnoameričke konje (sada izumrli), američke bizone, mamute i ostale velike biljojede.

Proširio se iz Amerike u Aljasku i Peru te je izumro prije oko 10 000 godina.

## Popularna kultura
Američki lav je bio opisan u BBC-evim dokumentarnim serijama Ice Age Death Trap, Prehistoric America i Monster we Met, te je njegovu ulogu imao afrički lav.

## Vanjske veze

* American lion , by C. R. Harrington, from Yukon Beringia Interpretative Center.
* Hoyle and cavetigers , from the Dinosaur Mailing List (Groiss).

## Reference
Beringovo more

**Beringovo more** je rubno more na sjevernom kraju Tihog oceana između sjeverne Amerike i Azije.

## Geografija
Ovo se more nalazi između zapadne obale Aljaske (SAD) i istočne obale Sibira (Rusija). Na sjeveru je Beringovim prolazom spojeno s Arktičkim oceanom. Na jugu granicu s Tihim oceanom predstavlja niz aleutskih otoka (SAD) koji se na zapadu nadovezuju na Komandirske otoke (Rusija). Komandirski otoci su samostalna grupa otoka jer su od Aleuta odvojeni dubokim jarkom. Na zapadu Beringovo more završava na obalama sjevernog dijela poluotoka Kamčatke.

## Historija
Prije oko 10.000 godina, pod kraj zadnjeg ledenog doba, razina mora je bila oko 125 m niža. Na krajnjem sjeveru Beringovog mora (Beringov prolaz) nalazio se prohodan kopneni most Beringija koji je spajao Aziju i Ameriku. Na jugu je postojao još i Beringov most koji je išao duž Aleuta i Komandirskih otoka. On je bio presječen dubokim jarkom između ove dvije otočne grupe, a istočno od Kamčatke i sjevernim ogrankom Kurilskog jarka dubokim i do 5.139 m. Prema danas prihvaćenim teorijama, preko ta dva "mosta" su stigli prvi doseljenici u Ameriku.

Beringovo more, koje je 1648. otkrio Semjon Dežnjev, dobilo je ime po danskom prirodoslovcu Beringu koji je 1741. po nalogu cara Petra Velikog plovio tim vodama da provjeri postoji li kopnena veza između Azije i Amerike.
Beringov kopneni most

**Beringov kopneni most**, isto tako poznat kao **Beringija**, je naziv za danas potopljeni kopneni most koji je postojao za vrijeme posljednjeg (pleistocenskog) ledenog doba te tako stvarao kopnenu vezu između Sjeverne Amerike i Azije.

Pored Beringovog, u isto vrijeme su slični kopneni mostovi su spajali Australiju, Tasmaniju i Novu Gvineju, odnosno azijsko kopno sa Sumatrom, Javom i Borneom, te Britansko Otočje s ostatkom evropskog kontinenta.

Beringov kopneni most je važan, jer su preko njega u Sjevernu Ameriku prije 10.000 godina došli prvi ljudi. Točna ruta kojom su se kretali nije jasna, jer su arheološki i drugi tragovi potopljeni nakon završetka ledenog doba i dizanja razine mora.

## Povezano
* Wisconsinska glacijacija
* Pleistocen
* Geološka kronologija

## Vanjske veze
* Bering Land Bridge National preserve
* What is Beringia?
* D.K. Jordan, "Prehistoric Beringia" 
* Paleoenvironmental atlas of Beringia: includes animation showing the gradual disappearance of the Bering land bridge
* Yukon Beringia Interpretive Centre 
* Paleoenvironments and Glaciation in Beringia 
* introduction to "A Material Case for a Late Bering Strait Crossing Coincident with Pre-Columbian Trans-Pacific Crossings" 
* An animation of the flooding of the Bering land bridge over the last 20,000 years
Cezarov građanski rat

**Cezarov građanski rat** označava sukob između Gaja Julija Cezara i Gneja Pompeja, koji je trajao od 49. do 46. godine st. e. U nekim izvorima se za njega koristi izraz **Drugi rimski građanski rat**.

Nakon raspada prvog trijumvirata Cezar je januara 49. st. e., suprotno odluci senata, sa jednom legijom prešao reku Rubikon, koja je galske provincije delila od Italije. Samim tim počeo je građanski rat, jer je pojava prokonzula s vojskom u Italiji bila nezakonita. Glavne Pompejeve snage nalazile su se, međutim, u Hispaniji, pa je on zajedno sa velikim delom senatora pobegao u Grčku, nakon čega se cela Italija našla u Cezarovim rukama. Posle kratkog boravka u Rimu Cezar je krenuo u Hispaniju, gde je potukao Pompejeve trupe i prinudio ih na predaju. Po povratku iz Hispanije Cezar je proglašen za diktatora, ali je na toj dužnosti proveo svega 11 dana. On je definitivno vratio prava svima onima koje je Sula bio proskribovao, sproveo je izbore za konzule i vratio diktatorska ovlašćenja. Krajem 49. st. e. krenuo je u Grčku i iskrcao se u Epiru. U bici kod Farsale (48. st. e.) Pompej je bio potučen do nogu, ali je još uvek imao vojsku i flotu u Africi. Pompej se tako iskrcao na obali Egipta, računajući na podršku egipatskog kralja, ali se njegova nada izjalovila: plašeći se komplikacija, egipatski kralj izdajnički udesi da Pompeja ubiju.

Građanski rat se, međutim, time nije završio. Cezar je, idući za svojim protivnikom, došao u Egipat, gde se u to vreme vodila dinastička borba za vlast između Kleopatre i njenog mlađeg brata Ptolemeja Dionisa. Stigavši u Egipat Cezar je stao na Kleopatrinu stranu nadajući se, po svoj prilici, da će ga kraljica nagraditi ne samo svojom ljubavlju nego i novcem neophodnim za rat. Vojska i narod u Aleksandriji opredelili su se za kralja i otpočeli opsadu dvora u kome je bio Cezar. Međutim, Cezaru je stiglo pojačanje i on je u bici kod Nila (48. st. e.) odneo pobedu: Ptolemej Dionis je poginuo i vlast je pripala Kleopatri. U međuvremenu su se ostaci Pompejeve vojske i flote okupili u Africi, gde su primili nove regrute i odrede afričkih saveznika. Cezar je iskrcao svoju vojsku u Africi i kod Tapsa se sukobio sa pompejevcima, kojima je tada zadao presudan poraz (46. st. e.). Pompejevi sinovi Gnej i Sekst Pompej pokušali su da obrazuju novu vojsku u Španiji, ali je Cezar kod Munde uništio i poslednje njihove snage.
Divovski dabar

**Divovski dabrovi** (*Castoroides ohioensis*) su bili vrsta velikih dabrova, dugih do 2,5 m i težine procijenjene do 220 kg. Živjeli su u Sjevernoj Americi i izumrli za vrijeme posljednjeg ledenog doba prije 10.000 godina.

Fosili stari 70.000 godina su pronađeni u kanadskom Torontu. Fosili divovskog dabra su koncentrirani na Srednjem zapadu današnjih SAD u državama kao Ohio, Minnesota, Indiana i Wisconsin. 

Velika razlika između divovskih i današnjih dabrova nije samo u veličini, nego i zubima. Moderni dabrovi imaju zube poput dlijeta kojima deru koru drveća. Zubi divovskog dabra su veći i širi, te su rasli do oko 15 cm dužine. Uz to, rep divovskog dabra je morao biti uži, a stražnje noge kraće. Krupno tijelo mu je ograničavalo pokrete na zemlji (iako se veliki i kratkonogi nilski konji mogu kretati na zemlji bez većih poteškoća).

Prvi fosili divovskog dabra su otkriveni godine 1837 u tresetištu u državi Ohio, pa se zato njihova vrsta zove *ohioensis*. Ne zna se da li su divovski dabrovi gradili brane poput modernih dabrova. U Ohiu se tvrdilo da postoje dokazi o velikoj dabrovoj brani, jedan metar visokoj i osam metara u promjeru.

## Vanjske veze
* Canadian Museum of Nature: Giant beaver
* Beringia: Giant beaver 
* Picture of a giant beaver 
* Pic 2
Koreja

**Koreja** (korejski: 조선 ili 한국, v. dolje) je naziv za civilizaciju i istoimenu geografsku oblast smještenu na Korejskom poluotoku u istočnoj Aziji, koji se graniči s Kinom na sjeverozapadu i Rusijom na sjeveroistoku, dok se Japan nalazi na jugoistoku preko Korejskog prolaza. 

U Koreji danas živi otprilike 72 miliona ljudi, a podijeljena je u dva politička entiteta zvana Demokratska Narodna Republika Koreja (Sjeverna Koreja) i Republika Koreja (Južna Koreja).
Koreja (razvrstavanje)

**Koreja** je izraz koji se koristi za:
* Koreja, naziv za civilizaciju i geografsku regiju u Sjeveroistočnoj Aziji, danas politički podijeljenu između Sjeverne i Južne Koreje
* Korejski poluotok, geografska oblast Sjeveroistočne Azije
* Sjeverna Koreja ili Demokratska narodna republika Koreja
* Južna Koreja ili Republika Koreja
Realni aikido

**Realni aikido** je borilačka veština odnosno stil aikidoa koji je nastao u bivšoj Jugoslaviji.

## Osobine
Tehnike su godinama istraživane i prilagođavane „realnim”, konkretnim i životnim situacijama. Upotrebljivost tehnike i kretanja je isprobavana u obuci različitih vojnih i policijskih struktura u zemlji i inostranstvu, kako od strane majstora Vračarevića, tako i od njegovih najboljih učenika.

Od 2003. godine je zvanično registrovan u međunarodnoj USMA klasifikaciji borilačkih veština. Predstavlja defanzivan, izuzetno fleksibilan sistem odbrambenih tehnika, čije su osnovne karakteristike brzina i pravovremenost reagovanja, uklapanje u protivnikov napad, kontinuitet izvođenja tehnike i potpuna završna kontrola napadača, pomoću specifičnih poluga.

Tvorac realnog aikidoa je Ljubomir Vračarević, 10. dan – soke, koji se borilačkim veštinama bavi od 1969. godine. Nezadovoljan tradicionalnim japanskim aikido, baziranom na tradiciji i filozofiji koje su, po Vračareviću, jednom evropskom čoveku dosta strane, modifikovao je tehnike, korigujući ih sve dok nije za svoj pojam došao do optimalnih rešenja – kako najbrže, najefikasnije i najekonomičnije onesposobiti napadača. Realni aikido je prisutan u obuci telohranitelja i specijalnih jedinica vojske i policije, ali i u rekreativnom treniranju dece i odraslih.

Kao veština samoodbrane bez udaraca i borbe, veoma je primeren deci. U školama realnog aikidoa sa decom od 5-12 godina radi se po posebnom programu «Kroz igru do majstorstva» koji je baziran na razvoju psihofizičkih osobina dece. Vežbe zagrevanja deluju korektivno na držanje i kičmeni stub, poboljšavaju sinhronizaciju pokreta i ukupnu motoriku deteta. Tehnike samoodbrane su prilagođene dečjim mogućnostima, bez teških zahvata koji bi mogli dovesti do povređivanja. Popularnost realnog aikidoa u svetu i otvaranje velikog broja klubova uslovili su osnivanje Svetskog centra realnog aikidoa u Beogradu, 1993. godine koji koordinira rad svih klubova i federacija realnog aikidoa u svetu.

## Vanjske veze
* Zvanična stranica
Abu Musab al-Zarkavi

**Abu Musab al-Zarkavi** (**Abu Musab al-Zarqawi**, 20. 10. 1966. - 7. 6. 2006.) bio je salafistički (vehabijski) militant rodom iz Jordana, komandant iračkih gerilaca i vođa Al Qaede u Iraku. Jedan ili više osoba, koja se predstavljala kao Zarqawi, je preuzela odgovornost za cijeli niz terorističkih akata, uključujući bombaške napade na civile kao i odrubljivanje glave zarobljenom američkom taocu Nicholasu Bergu, zabilježeno video-kamerom i poslije distribuirano na Internetu.

Al Zarqawi se smatra zaslužnim za poticanje sektaškog nasilja u Iraku, odnosno korištenje bombaša-samoubojica protiv šijitskih civila u Iraku u nastojanju da se izazove odmazda prema sunitima, odnosno građanski rat i tako potpuno destabilizira proamerička vlada u Iraku. Al Zarqawi je posljednjih godina stekao reputaciju najtraženijeg terorista na svijetu, zasjenivši čak i Osamu Bin Ladena. Američka vlada je njegovu glavu ucijenila na 25 milijuna US$. Prije toga je u Jordanu bio osuđen na smrt u odsutstvu. Prema navodima iračkog premijera i generala Caseya, komandanta američkih snaga u Iraku, Al Zarqawi je poginuo u zračnom napadu na Al Qaedinu "sigurnu kuću" u blizini Bagdada.

## Vanjske veze
Agassiz (jezero)

**Agassiz** bilo je veliko jezero - veće od svih današnjih Velikih jezera zajedno - u središtu Sjeverne Amerike, stvoreno topljenjem ledenjaka na kraju posljednjeg ledenog doba. Teoriju o postojanju jezera je godine 1823. prvi put iznio geolog William Keating, a ime je dobilo po Louisu Agassizu koji je godine 1879. prvi shvatio da bi moglo imati ledenjačko porijeklo.

Ostaci bivšeg jezera, od kojih je najpoznatije Jezero Winnipeg, danas dominiraju geografijom kanadske provincije Manitoba. Prvi put se počelo stvarati prije oko 13 000 godina, a s vremenom je prekrilo teritorij Manitobe, zapadnog Ontarija, sjeverne Minnesote, sjevernog dijela današnje Sjeverne Dakote te Saskatchewana. U svojoj najvećem opsegu je imalo površinu od oko 440 000 kvadratnih kilometara, veću od svih današnjih jezera, uključujući Kaspijsko more.

Jezero se u različitom periodima isušivalo kroz rijeku Minnesota (dio sistema Mississipija) u Velika jezera ili na zapad kroz Yukon i Aljasku. Nakon što se led vratio i nakon što se povuklo na sjever preko današnje kanadske granice, ponovno se napunilo prije oko 9.900 godina. Ti događaji su imali značajnog utjecaja na klimu, razinu mora, a možda i rane ljudske civilizacije. Klimatolozi vjeruju da je oko 11 000 godina pne. veliki dio Jezera Agassiz istekao kroz Velika jezera i Rijeku Saint Lawrence u Atlantski ocean.

Posljednje veliko isušivanje se dogodilo otprilike prije 8 400 godina, kada se jezero premjestilo na područje današnjeg Hudsonovog zaljeva. Ostaci jezera su gotovo potpuno presušili u slijedećih 1000 godina, ostavivši za sobom, između ostalih, Jezero Winnipeg, Jezero Winnipegosis, Jezero Manitoba i Jezero Woods. Ta jezera se dan-danas smanjuju zbog izostatskog prilagođavanja. Glavno isušivanje jezera se vjerojatno dogodilo u vrlo kratkom vremenu - možda tokom samo jedne godine - i vjeruje se da je odgovorno za "8.2 kyr događaj" vidljiv u ledenim jezgrama i drugim klimatskim tragovima. Treba se, s druge strane, uzeti u obzir da postoje nepravilnosti u 8.2 i 8.4 kyr datiranjima.

Dok se povuklo zajedno s ledenim pokrovom koji ga je bio stvorio, Jezero Agassiz je ostavilo primjetne tragove iza sebe. Plaže, kilometre i milje daleko od vodenih masa, mogu se pronaći na mnogim lokacijama. One predstavljaju negdašnje granice jezera. Mnoge današnje riječne doline, uključujući Red River, Rijeku Assiniboine i već spomenutu rijeku Minnesotu, su stvorene prodorom vode u ili van jezera. Poljoprivredno područje Dolina Red River postoji zbog mulja koji je potonuo na dno jezera.

## Vanjske veze

* Lake Agassiz Overview (Science News 162(18), 2002 "Once upon a lake", Perkins S.) 
* Map of glacial Lake Agassiz by Minnesota Dept. of Natural Resources 
* Warren Upham (1895) ''The Glacial Lake Agassiz'' (monograph). United States Geological Survey, Washington.  
* Pielou, E. C. 1991. *After the Ice Age: The Return of Life to Glaciated North America*
Donji paleolit

**Donji paleolit** (ili **Donji paleolitik**) je najraniji period paleolita ili Starijeg kamenog doba. Pokriva vrijeme od oko prije 2,5 miliona godina kada arheologija bilježio upotrebu kamenog oruđa od strane hominida, do oko prije 120.000 godina kada su važne evolucijske i tehnološke promjene označile početak srednjeg paleolita. 

## Rane vrste
Najstariji hominidi, poznati kao australopitecini (koje inkarnira poznata Lucy u Etiopiji) nisu bili napredni korisnici kamenog oruđa i vjerojatno su bili česti plijen većih životinja. Arheološki nalazi negdje prije 3 miliona godina datiraju rve fosile koji bi se mogli nazvati *Homo*. Za njih se pretpostavlja da su evoluirali od australopitecina ili neke druge filogenetske grane primata.

Ostaci *[[Homo habilis]]a*, poput onih iz kanjona Olduvai, imaju mnogo prepoznatljivije ljudske karakteristike. Upotreba kamenog oruđa se razvila kod ovih ljudi prije oko 2,5 miliona godina, a nakon toga ih je zamijenio *[[Homo erectus]]* prije oko 1,5 miliona godina. *[[Homo habilis]]* used Olduwansko oruđe te je naučio koristiti vatru kako bi se kao lovac-sakupljač održavao na životu.

## Evropa
Olduwanska oruđa su se pomakla u Evropu iz Afrike, gdje su se bila razvila. Na sjeveru je Olduwanska tradicija (u Evropi poznata kao Abbevillijanska) razdvojila u dvije paralelne tradicije: Clactonijansku, odnosno tradiciju čehotina, i Acheuleansku, tradiciju ručnih sjekira. Levallois tehnika kalanja kremena se razvila u to doba.

Vrsta koja je emigrirala iz Afrike u Evropu je bez svake sumnje bio Homo erectus. Ovaj tip čovjeka se čvršće može vezati uz tradiciju čehotina, koja se proširila južnom Evropom preko Balkana, a kasnije postala čestom i u jugoistočnoj Auiji. Mnogi Mousterianski nalazi u srednjem paleolitu su bili kalani korištenjem Levallois tehnike, što sugerira da su neandertalci evoluirali od Homo erectusa.

U Evropi se također pojavio tip čovjeka koji prdstavlja prijelazni oblik između Homo erectusa i Homo sapiensa, kojeg tipiziraju fosili poput Swanscombskog, Steinheimskog, tautavelskog i Vertesszollos čovjeka (*Homo palaeohungaricusa*). Iako nije mudro na temelju trenutno dostupno podataka pretpostavljati povezanost bilo kog od tih vrsta ljudi s bilo kakvim tipom oruđa, ti prijelazni oblici izgledaju odgovorni za rasprostranjenost tradicije ručnih sjekira. Takva povezanost ne bi trebala ukazati da su morali evoluirati u Evropi.

Čehotine i sjekiru su zajedno postojale u Evropi, negdje na jednom istom nalazištu. Tradicija sjekira se, međutim, proširila u drukčijem opsegu na istok. Pojavljuje se u Arabiji i Indiji, ali, što je daleko važnije, ne pojavljuje se u jugoistočnoj Aziji.

Na nalazištu Monte Poggiolo, blizu Forlìja, pronađene su tisuće rukom obrađenih komada kamena, koji datiraju od prije 800.000 godina.
Srednji paleolit

**Srednji paleolit** (ili **Srednji paleolitik**) je drugi po redu period paleolita ili Starijeg kamenog doba koje se odnosi na Evropu, Afriku i Aziju. Uopćeno se smješta u okvir od prije 300.000 do prije 30.000 godina. Postoje značajne razlike u datiranju s obzirom na različite regije. Slijedio ga je period gornjeg paleolita.

## Karakteristike
* U to doba je živio *[[Homo neanderthalensis]]* (300.000 – 30.000 godina). Ti hominidi su imali povećanu kontrolu nad svojom okolinom, a kasnije su svjedočili pojavu modernih ljudi u doba od oko prije 100.000 godina.
* Zabliježen je razvoj novih, sofisticiranih tehnika izrade kamenog oruđa poznatih kao tehnika pripremljene jezgre koja je omogućila stvaranje kvalitetnijih čehotina. Neke od njih su se kasnije nasađivale na unaprijed pripremljene drvene drške kako bi tvorile kvaliteniji alat. Standardna drvena koplja s naoštrenim vrhom su još uvijek bila raširena u srednjem kamenom dobu.
* Lov je predstavljao glavni izvor hrane, ali su također počeli iskorištavati školjke i rakove, te su možda dimili i sušili meso kako bi ga kasnije jeli. To je zahtijevalo umijeće upravljanja vatrom, a neka nalazišta ukazuju da se biljnim resursima upravljalo kroz selektivno spaljivanje određenih oblasti.
* Umjetnost se prvi put razvila uz korištenje okera za bojanje tijela te pojavu ranog pećinskog slikarstva. Također postoje dokazi o namjernom pokopu mrtvih koji indicira odrđenu vrstu vjerskog ili ritualnog ponašanja.
* Filogenetsko razdvajanje modernih ljudi datira iz ovog perioda , s time da se Mitohondrijska Eva smješta u doba od oko prije 150.000 godina , a Y-kromosomski Adam u doba od oko prije 90.000 godina; v. hipoteza o jedinstvenom porijeklu.

## Pećinska nalazišta srednjeg paleolita
* Le Moustier, Francuska - *v. također* Mousterian
* La Quina, Francuska
* Neanderthal, Njemačka
* Goyet, Belgija
* Spy, Belgija
* Crvena stijena, Crna Gora

## Otvorena nalazišta srednjeg paleolita
* Rheindahlen, Njemačka
* Maastricht-Belvédère, Nizozemska
* Veldwezelt-Hezerwater, Belgija

## Vanjske veze
* Veldwezelt-Hezerwater

## Literatura
Lista careva Rimskog Carstva

Titula **rimskog cara** je označavala pojedince koji su obnašali položaj vladara Rimskog Carstva. Prvi rimski car bio je August, posvojeni sin Gaja Julija Cezara, za kojega se istorijski gleda da je na vlast došao 27. pne. iako je vladao dijelovima države od 44. pne.. 

Imena legalnih careva u ovoj tablici su pisana kao ime od **[[August]]a**, ona od uzurpatora koji su bili nakratko okrunjeni, ali su na kraju izgubili su pisani kao *[[Romul Augustul]]a*, dok su imena običnih uzurpatora pisana kao ono od Priska 

## Rano i kasno carstvo (principat)

### Julijevsko – Klaudijevska dinastija

### Godina četiri cara

### Dinastija Flavijevaca

### Pet dobrih careva

### Godina pet careva

### Severi

## Carevi tijekom krize u 3. stoljeću

### Ilirski vladari (vojnici carevi)

### Galijsko carstvo (260-274)

### Vojnici carevi (268-284)

## Dominat (Kasna antika)
### Tetrarhija

### Konstantinova dinastija

### Valentinijanova dinastija

### Teodozijeva dinastija

### Propast Zapadnog Rimskog Carstva

### Istočno Rimsko Carstvo (Bizant 457-565)

Vladavinu nastavljaju: Barbarski kraljevi Italije

Dalje vidi u: Popis bizantskih careva
Bihaćki kapetani

Ovdje se nalazi popis bihaćkih kapetana od 16. do 19. vijeka:

## Hrvatski/ugarski kapetani
* Jakov Ravnikar
* Erazmo Turn
* Petar Keglević
* Bartol Ravnikar
* Martin Gal
* Vilim Šnicenbaum
* Juraj Zauer
* Juraj od Zobelsberga
* Mihajlo Špalatin
* Juraj Kronšal
* Adam Šramf
* Danilo Lozer
* Fridrik od Višnje Gore
* Sebastijan Lamberg
* Benko Krajner
* Juraj Paner
* Franjo Resel
* Danilo Obričan
* Ladislav More
* Jakov Prank
* Franjo Horner
* Tomo Dornberg

## Turski kapetani
* Hrustan-beg Bišćević
* Murad-aga
* Derviš-aga Hadugarić
* Duralija-aga Alagić
* Idriz-beg
* Mustaj-beg Hasumović
* Osman-aga Poprženović
* Mustaj-beg Badnjević
* Tatar Mustaj-beg Idris Kapetanović
* Salih-paša Kulinović
* Ahmet-beg
* Idrasović
* Ahmet-beg Jusufbegović
* Ibrahim-paša Lonić
* Hasan-beg Ibrahimpašić
* Mehmed-beg Bišćević
* Jakub-beg
* Hilmi-beg
* Husein ef. Karabegović

## Povezano
* Bihaćka kapetanija
Godina četiri cara

**Godina četiri cara** naziv je za period građanskog rata koji se u Rimskom Carstvu vodio 69. godine n. e., nakon samoubistva cara Nerona, između četiri pretendenta na carsku vlast: Galbe, Otona, Vitelija i Vespazijana.

Nestanak dinastije Julijevaca-Klaudijevaca smrću Nerona 69. godine lišio je vojnike objekta njihove lojalnosti, te je usledio građanski rat između različitih vojski. Hispanske i galske trupe za cara su proglasile Sulpicija Galbu, legata Tarakonske Hispanije, što je senat spremno potvrdio. Galba je stigao u Rim, ali nije umeo da stekne naklonost senatorskog staleža, kome je i sam pripadao. Njime su bili nezadovoljni i vojnici, jer je Galba težio da ograniči rashode, što je dalo povoda za optužbe da je škrt i gramziv. Pretorijanci su pak bili nezadovoljni jer Galba nije hteo da isplati poklone u novcu, koje su bili obećali njegove pristalice kada su ga proglašavale za cara. Galbom su bile nezadovoljne i provincijske trupe, kao i stanovništvo istočnih i južnih oblasti Galije.

Legije iz Gornje Germanije proglasile su za cara svog legata Aula Vitelija, dok su u Rimu pretorijanci istovremeno za cara proglasili Salvija Otona, a Galbu ubili na Forumu. Oton je povlađivao pretorijancima, a priznale su ga i dunavske trupe i istočne provincije, ali su trupe u Germaniji, Galiji i Britaniji bile na strani Vitelija. Vitelijeve su trupe krenule na Italiju i osvojile Transpadansku oblast. Oton je kod Bedriaka (blizu današnje Kremone) pretrpeo poraz i potom izvršio samoubistvo. Njegovi su vojnici prešli Viteliju, koga je senat priznao za cara.

Međutim, trupe na Dunavu i Istoku proglasile su za cara Tita Flavija Vespazijana, zapovednika vojske u Judeji. Antonije Primus, komandant panonskih trupa, porazio je Vitelijeve trupe u drugoj bici kod Bedriaka i zatim krenuo na Rim, gde je već vođena borba između Vespazijanovih i Vitelijevih pristalica. Grad je bio zauzet na juriš, Vitelije ubijen, a Rim opljačkan i popaljen. Krajem 69. godine senat je poslušno priznao Vespazijana za cara, a u leto 70. n. e. on je stigao u Rim, nakon što je svome sinu Titu predao komandu nad trupama u Judeji.

## Povezano
* Godina pet careva
* Godina šest careva
Kaligula

**Kaligula**, pravim imenom **Gaj Cezar** (lat. *Gaius Iulius Caesar Germanĭcus*, rođen 12. n. e, stupio na presto 37. godine, ubijen 41. godine), bio je treći rimski car, naslednik Tiberijev.

Nakon Tiberijeve smrti 37. n. e. vlast je prešla na Germanikovog sina Gaja Julija Cezara, prozvanog Kaligula (*Caligŭla* »vojnička čizmica«) zbog toga što je živeo među vojnicima u logorima rajnske vojske. Svoju vladavinu započeo je amnestijom svih onih koji su bili osuđeni pod Tiberijem, čije je odluke proglasio za nevažeće. Potkazivači su bili kažnjeni, a zakon o uvredi veličanstva prestao je da se primenjuje.

Kaligula je trošio ogromna sredstva za priređivanje predstava i podizanje novih građevina. Prvi period njegove vladavine obeležen je slogom sa senatom, ali je mladi car ubrzo počeo da pokazuje težnju za zloupotrebom vlasti. Otpočeli su progoni, u prvom redu senatora. Kaligula je za sebe zahtevao počasti koje se iskazuju bogovima, zaveo je poseban ceremonijal, duboke naklone, celivanje nogu, što je bio istočnjački običaj na grčkom nazvan προσκύνησις, itd. Da bi popunio ispražnjenu državnu blagajnu, konfiskovao je imovinu osuđenih, organizovao prinudne licitacije, te provincijama nametnuo ogromne poreze.

Na zapadnim granicama Kaligula je pokušavao da ponovo krene putem osvajanja, ali njegov pohod protiv Germana nije doveo ni do kakvih bitnih rezultata. Ostali su neostvareni i njegovi planovi da jednu ekspediciju otpremi u Britaniju. U Judeji i Aleksandriji carevo nepoštovanje jevrejskih običaja gotovo je izazvalo ustanak.

Kaligulina tiranska vladavina (*Odĕrint dum metuant*, »Neka me mrze, samo dok me se plaše«, navodno je govorio) te dopuštanje robovima da potkazuju svoje gospodare izazvali su nezadovoljstvo kako senata, tako i komandnog osoblja pretorijanaca, a nije nedostajalo ni onih koji su mislili da je car duševno oboleo. Protiv Kaligule sklopljena je zavera i 41. godine n. e. ubio ga je pretorijanski vojni tribun Kasije Hereja.

## Vanjske veze
Mezolit

**Mezolitik** ili **mezolit** (grčki *mesos*=sredina and *lithos*=kamen ili 'Srednje kameno doba') je bio period u razvoju ljudske tehnologije između paleolitskog i neolitskog perioda u kamenom dobu. Počeo je krajem pleistocenske epohe otprilike prije 10.000 godina i završio s pojavom poljoprivrede, što je datum koji varira ovisno o geografskoj oblasti. U nekim oblastima, kao što je Bliski Istok, zemljoradnja je već postojala krajem pleistocena i tu je mezolitik kratko trajao te loše definiran. Za oblasti s ograničenim efektom glacijalnih promjena se ponekad preferira izraz epipaleolitik. Regije koje su iskusile snažnije ekološke efekte kraja posljednjeg ledenog doba su imale mnogo jasniju mezolitsku eru koja je trajala kroz milenijume. Na primjer, u Sjevernoj Evropi su društva mogla živjeti vrlo dobro zahvaljujući bogatim zalihama hrane u močvarama stvorenim zatopljenjem klime. Takvi uvjeti su proizveli specifično ljudsko ponašanje očuvano kroz materijalne dokaze, kao što je slućaj maglemosijskom i azilianskom kulture. Takvi uvjeti su također odgodili dolazak neolita sve do oko 4000. godine pne. u Sjevernoj Evropi.

Ostaci iz ovog perioda su rijetki i prilično raštrkani, često ograničeni na gomile otpadaka koje su rasle s vremenom. U šumskim područjima svijeta pojavili su se prvi znakovi deforestacije, iako će to istinski početi tek u neolitu, kada je trebalo više prostora za zemljoradnju.

Mezolit u većini područja karakteriziraju mali složeni kremeni alati (mikroliti i mikroburini). Pribori za pecanje, kamene širočke i drveni predmeti poput kanua i lukova su pronađeni na nekim područjima.

## Pokop od Thèviec - Muzej Toulouse


Datoteka:Sépulture de Teviec Global.jpg
Datoteka:Sépulture de Teviec (5).jpg
Datoteka:Sépulture de Teviec (2).jpg
Datoteka:Téviec_Crane_Profil_Droit_II.jpg



## Mezolitska [[popis arheoloških nalazišta|nalazišta]]
* Franchthi u Grčkoj
* Lepenski Vir u Srbiji
* Cramond u Ujedinjenom Kraljevstvu
* Howick house u Ujedinjenom Kraljevstvu
* Star Carr u Ujedinjenom Kraljevstvu
* Newbury u Ujedinjenom Kraljevstvu
Epipaleolit

**Epipaleolit** je bio period u razvoju ljudske tehnologije koji prethodi neolitskom periodu kamenog doba. On se preferrira kao alternativa mezolitu u oblastima s ograničenim efektima glacijacije. Taj je period započeo krajem pleistocenske epohe od oko prije 10.000 godina i završio s pojavom poljoprivrede prije oko 8.000 godina. 
 
Epipalaeolit je posebno izražen na Bliskom istoku, u Anatoliji i na Cipru, odnosno u oblastima gdje se neolitska revolucija (neolitizacija) dogodila rano a post-glacijalne klimatske promjene nisu bile posebno izražene. 

Epipaleolitski lovci-sakupljači su pravili relativno napredne oruđa napravljeni od malih kremenih ili opsidijanskih oštrica, poznatih kao mikroliti koji su bili usađeni u drvene drške.

Uglavnom su živjeli kao nomadi, iako je Natufijanska kultura na Levantu ustanovila trajna naselja.
FIFA Svjetsko prvenstvo 2006.

**Svjetsko prvenstvo u nogometu - Njemačka 2006.**, službenog naziva **2006 FIFA World Cup Germany™**, održalo se od 9. juna do 9. jula 2006. u 12 njemačkih gradova. Glavni organizator prvenstva je svjetska nogometna federacija FIFA, a ono će biti ukupno 18. završnica Svjetskog prvenstva u nogometu.

U kvalifikacijama za prvenstvo sudjelovalo je ukupno 197 reprezentacija, a na samoj završnici prvenstva sudjelovale su 32 reprezentacije. Od svih reprezentacija koje su se kvalificirale na završnicu prvenstva samo se reprezentacija Njemačke izravno kvalificirala kao reprezentacija zemlje domaćina, a ovo prvenstvo razlikovalo se od prijašnjih po tome što se na njega prvak prethodnog prvenstva, u ovom slučaju Brazil, nije bio izravno kvalificirao na završnicu prvenstva već je morao igrati kvalifikacijske utakmice kao i sve ostale reprezentacije. U Njemačkoj su svoj prvi nastup na završnici Svjetskog prvenstva u nogometu ostvarili reprezentacije Angole, Gane, Obale Slonovače, Toga, Trinidada i Tobaga te Ukrajine.

Ždrijeb skupina održan je 9. decembra 2005. u Leipzigu, a prvu utakmicu prvenstva odigrali su reprezentacije Njemačke i Kostarike 9. juna u Münchenu dok će se finale odigralo tačno mjesec dana kasnije u Berlinu.

## Mjesta održavanja

* U nedostatku članaka, poveznice vode na članke i slike na Wikimedia Commonsu
** Stadioni koji u svom uobičajenom nazivu imaju ime nekog sponzora tokom održavanja prvenstva službeno će nositi drugačija imena jer FIFA prema svojim pravilima zabranjuje sponzorirana imena stadiona tokom održavanja Svjetskog nogometnog prvenstva. Tako će primjerice Allianz Arena u Münchenu tokom održavanja prvenstva biti znana kao FIFA WM-Stadion München.

## Vanjske veze

**Službene stranice**
* Official FIFA World Cup site 
* Organizing Committee Site
* 2006 World Cup Fan Guide 

**Ostale stranice**
* Official World Cup Charity  (confirmation at FIFA website) 
* BBC 2006 World Cup coverage
* ESPN 2006 World Cup coverage 
* USATODAY 2006 World Cup Bracket 
* The New York Times 2006 World Cup Flash
Maldivci

**Maldivci** je naziv koji u širem smislu označava stanovništvo Maldiva, a u užem smislu specifičnu etničku grupu koja se kroz vijekove formirala na tom otočju.

Maldivci su nastali miješanjem nekoliko valova doseljenika. Pretpostavlja se da su prvi doseljenici stigli s južnoazijskog kopna, te da su po jeziku i kulturi bili Dravidi, srodni današnjim Tamilima. Po vjeri su bili animisti, odnosno poklonici boga sunca. 

U 4. i 5. vijeku dolazi novi val doseljenika, ovog indoarijskog porijekla, sa Šri Lanke. Oni su na Maldive donijeli budizam. 

Posljednji val doseljenika je stigao u 12. vijeku iz istočne Afrike, a činili su ga, između ostalog, i arapski pomorci. Zahvaljujući njima, Maldivci su se preobratili na islam te danas, po pitanju vjere, predstavljaju jednu od najhomogenijih etničkih grupa na svijetu.

Maldivci govore dhivehi, indoarijski jezik sličan sinhaleškom. Taj jezik ima i vlastito pismo zvano Thaana.

Društvena organizacija im podsjeća na indisjki kastinski sistem, iako je daleko manje rigidan. S druge strane, iako turizam predstavlja glavni izvor prihoda za Maldive, Maldivci se nastoje miješati sa strancima te preuzimati njihove običaje i stavove što je manje moguće.
Sinhalezi

**Sinhalezi** ili **Singali** su etnička grupa koja čini većinsko stanovništvo na otoku, odnosno državi Šri Lanka.

Sinhaleza ima oko 15 milijuna. Većina ih je koncentrirana na Šri Lanci, ali postoji i značajna dijaspora od oko 320.000 pripadnika, uglavnom koncentrirana u državama Jugoistočne Azije, dok velike zajednice postoje i u Australiji, SAD i zemljama Evropske Unije.

Na osnovu lokalnih legendi, drevnog indijskog epa *[[Ramayana]]*, kao i nešto kasnijih budističkih kronika, historičari su došli do zaključka da Sinhalezi svoje porijeklo vode od indoarijskih osvajača koji su u 6. ili 5. vijeku pne. došli s indijskog kopna. Međutim, antropološka i genetska istraživanja pokazuju kako su se ti osvajači uglavnom stopili s dravidskim domorocima, odnosno kako Sinhalezi u sebi imaju primjesa mnogih drugih azijskih naroda, što ne iznenađuje s obzirom na važan položaj na pomorskim rutama i razvijene trgovinske i druge odnose.

Za etnički identitet Sinhaleza mnogo važnije je bilo prihvaćanje budizma, odnosno njegove Theravada varijante. Drugi važan faktor etničkog identiteta je i *sinhala* ili sinhaleški jezik.

Osim budizma, koga ispovijeda između 90 i 95 % Sinhaleza, druga najraširenija vjera je katoličanstvo, što je posljedica portugalske vlasti nad otokom. Također postoji i mala muslimanska zajednica, a često je i sinkretističko štovanje hinduističkih i lokalnih animističkih božanstava.

Sinhalezi se od mnogih naroda Južne Azije odlikuju sklonošću prihvaćanja naprednih ideja. Tako su se još u kolonijalno doba odlikovali relativno velikim stupnjem pismenosti. Zahvaljujući dobrom sistemu zdravstvene zaštite, prosječni životni vijek im je za zemlje Trećeg svijeta prilično visok i iznosi oko 72 godina. Sinhalezi su također vrlo brzo prihvatili ideje o ravnopravnosti spolova, pa je Sirimavo Bandaranaike postala poznata kao jedna od prvih žena-premijera u historiji svijeta.

S druge strane, Sinhalezi - koji uglavnom dominiraju zapadnim i južnim dijelom otoka - se često optužuju da svoj većinski status koriste na štetu manjinskih etničkih grupa, što je često bilo uzrokom velikih tenzija.

Od njih je najpoznatiji dugogodišnji krvavi sukob s tamilskom zajednicom na sjeveru i istoku otoka koji još uvijek traje.
Litvanski jezik

**Litvanski** ili **litavski jezik** (litvanski: *lietuvių kalba*) je jezik iz grupe istočnih baltičkih jezika iz porodice indoevropskih jezika. Najsličniji jezik litvanskom je letonski, i ujedno ova dva jezika su jedina dva živa baltička jezika.

U svetu litvanski govori oko 4 miliona ljudi, od toga 3 miliona u Litvaniji (80% stanovništva).

Litvanski jezik obuhvata dve grupe dijalekata severne (žemaitique), i južne (aukštaitique). Južni dijaleti, poznati i kao „visoki“, su osnova savremenog književnog jezika.

## Historija
Litvanski jezik još uvek sadrži neke fonetske i morfološke osobine proto indoevropskog jezika i stoga je veoma značajan za lingvistička istraživanja. Ovo je najbliži jezički rođak indoevropskog jezika. Jezički istoričari smatraju da se proto baltički jezik izdvojio od ostalih indoevropskih jezika oko 1000 godina pne.

Prvi tekst na litvanskom je prevod crkvenih himni iz 1545. Sve do 19-og veka bilo je malo knjiga na litvanskom, a i tad je litvanski zabranjivan od strane ruskih vlasti. Litvanski je postao zvanični jezik Litvanije 1918.

## Karakteristike
Pisani litvanski ima 12 samoglasnika i 20 suglasnika. Akcenat je slobodan i može menjati mesto.

Litvanski ima veoma složena gramatička pravila. Ima najsloženiji sistem participa od svih indoevropskih jezika, koji uključuje aktivne, pasivne i gerundivne forme.

Ima 7 padeža: nominativ, genitiv, dativ, akuzativ, instrumental, lokativ, i vokativ (poput srpskog jezika). Još dva padežna oblika se povremeno koriste.

## Gramatika
#### Glagoli
Deklinacija u prezentu

Preteritum

Buduće vreme - infinitiv bez sufiksa -ti + **s** + sufiks.

Frekventativ - infinitiv bez sufiksa -ti + **dav** + sufiks.

#### Kondicional

#### Imperativ

## Brojevi

## Primer teksta
Član 1 Univerzalne deklaracije o ljudskim pravima


```
Visi žmonės gimsta laisvi ir lygūs savo orumu ir teisėmis. 
Jiems suteiktas protas ir sąžinė ir jie turi elgtis 
vienas kito atžvilgiu kaip broliai.
```



```
Prevod: Sva ljudska bića se rađaju slobodna i jednaka po 
dostojanstvu i pravima. Obdarena su razumom i savešću, i 
treba da se odnose jedna prema drugima u duhu bratstva.
```


### Meseci u godini
Sausis, Vasaris, Kovas, Balandis, Gegužė, Birželis, 
Liepa, Rugpjūtis, Rugsėjis, Spalis, Lapkritis, Gruodis
* Sveiki - Zdravo

## Vanjske veze

* Litvanska lingvistika 
* Rečnik litvanskog jezika
* Istorijska gramatika litvanskog jezika 
* Litvansko-engleski rečnik
Katarina Srebotnik

**Katarina Srebotnik** (12.3. 1981., Slovenj Gradec) je slovenska profesionalna teniserka. Koristi se desnom rukom, visoka je 180&nbsp;cm i ima masu od 65&nbsp;kg.

U cijeloj je karijeri osvojila 4 pojedinačne titule; posljednju u švedskom Stockholmu. Godine 2005 je uspjela doći do trećeg kola Wimbledona, gdje ju je porazila Marija Šarapova. Najbolji rezultat koga je postigla na Grand Slam turnirima bilo je četvrto kolo Otvorenog prvenstva Francuske godine 2002.

Njeno najviše mjesto na ljestvici WTA bilo je 20. (dostignuto 7.8. 2006).

## Grand Slam parovi
Otvoreno prvenstvo Francuske
* **Prvakinja u miješanjim parovima**: **1999** (s Norvalom), **2006** (sa Zimonjićem)

US Open
* **Prvakinja u miješanim parovima**: **2003** (s B. Bryanom)
* Finalist u miješanim parovima: 2002 (s B. Bryanom), 2005 (sa Zimonjićem)

## Vanjske veze

*
Nenad Zimonjić

**Nenad Zimonjić** (rođen 4.6. 1976. u Beogradu) je srpski tenisač.

Visok je 193 cm i ima masu od 88 kg. Zimonjić je postao profesionalni tenisač 1995 te ostao uglavnom nepoznat sve do pobede na Australian Openu godine 2004. Zimonjić, u miješanom paru s ruskom tenisačicom Elenom Bovinom je u finalu pobijedio prvake Martinu Navratilovu (4. nositeljicu) i Leandera Paesa u dva seta, te jedan sat i devet minuta, 6-1, 7-6 (3). 

## Najvažniji detalji u karijeri
* **Prvak Otvorenog prvenstva Francuske 2006 u miješanim parovima** s Katarinom Srebotnik
* Finale wimbledonskog turnira 2004 u parovima (s Julianom Knowleom iz Austrije)
* **Prvak Otvorenog prvenstva Australije 2004 u miješanim parovima** s Elenom Bovinom
* 3. kolo Wimbledona pojedinačno 1999
Nevije Sutorije Makron

**Kvint Nevije Sutorije Makron** (lat. *Quintus Naevius Sutorius Macro* ili *Quintus Naevius Cordus Sutorius Macro*, 21. st.e. ― 38. n.e.) bio je prefekt rimske pretorijanske garde nakon što je njegov prethodnik na tom mestu, Elije Sejan, pogubljen 31. godine n. e. jer je pokušao da sklopi zaveru protiv cara Tiberija. Pre toga je, od 6. god. n. e. bio *praefectus vigilum*, dakle zapovedao je vatrogasnom brigadom u Rimu. Pretpostavlja se da je Makron igrao aktivnu ulogu u diskreditovanju Sejana a zatim i u obračunavanju s članovima njegove porodice i s njegovim pristalicama.

Makron je svoj položaj prefekta pretorijanaca zadržao i kad je na presto stupio Kaligula. Prema jednoj tradiciji, koja međutim nije verovatna, Makron je ostarelog cara Tiberija i ugušio na spavanju da bi Kaliguli osigurao presto. Svetonije kaže da je Tiberijevu naklonost bio stekao tako što je svoju ženu Euniju (ili Eniju) podveo caru oko 34. n. e. Smenjen je s položaja 38. n. e., nakon čega je ili pogubljen ili nateran na samoubistvo. Na čelo prefekta pretorijanaca postavljen je Kasije Herea, koji će se, nepune tri godine potom, staviti na čelo zavere protiv Kaligule.

## U popularnoj kulturi
Lik Makrona se pojavljuje u romanu *[[I, Claudius|Ja, Klaudije]]* Roberta Gravesa, kao i na njemu temeljenoj BBC-jevoj TV-seriji gdje ga je tumačio John Rhys-Davies.

U kratkom filmu *[[Trailer for a Remake of Gore Vidal's Caligula]]* njegov lik tumači Benicio del Toro.
Justine Henin

**Justine Henin** (rođena 1.6. 1982. u Liegeu) je belgijska profesionalna tenisačica, rodom iz valonskog dijela zemlje.

Justine Henin se tenisom počela profesionalno baviti 1999. godine. U maju iste godine je osvojila Otvoreno prvenstvo Belgije, te postala peta natjecataljica u historiji WTA kojoj je to uspjelo na debitantskom turniru.

2003. godine je osvojila svoj prvi Grand Slam turnir - Otvoreno prvenstvo Francuske. Iste godine je osvojila i US Open.

Nakon toga je osvojila još tri Grand Slam naslova, dvadeset drugih pojedinačnih naslova te zlatnu medalju na Olimpijskim igrama u Ateni.

## Vanjske veze

* Službena stranica
* 
* justin-henin.net: stranica obožavatelja 
* justinehenin.tk: stranica obožavatelja
Danski jezik

**Danski jezik** (danski *dansk sprog*) je germanski jezik u podgrupi skandinavskih jezika. 

Bokmal (*bokmål*) varijanta norveškog jezika se može smatrati danskim dijalektom. To je posledica činjenice da su Danska i Norveška 400 godina živele u uniji. Govornici švedskog takođe uglavnom razumeju danski. 

Danski se izdvojio kao poseban skandinavski jezik prevodom Biblije na danski 1550. Usled vikinških ili danskih invazija, skandinavski je izvršio veliki uticaj na engleski jezik, naročito u lokalnim dijalektima Jorkšira. 

Standardni danski se danas zasniva na govoru Kopenhagena i okoline (*rigsdansk*). 

## Karaktristike
Danski jezik ima veoma komplikovana pravila izgovora, sa mnogo redukcija, glotalni stop (*stød*), i čak 27 samoglasničkih fonema, koje se dele na kratke i duge. Suglasnika ima 17, diftonga 25. 

Postoje dva gramatička roda, zajednički i neutralni. Glagoli se ne menjaju po licima u prezentu, ali ima mnogo nepravilnih. Reči se često spajaju u duge složene izraze, slično kao u nemačkom. 

Rečnik danskog je pretrpeo najviše uticaja od starijih i savremenih nemačkih dijalekata (naročito niski nemački), francuskog i engleskog jezika. Pri brojanju, kombinuje se nemački (jedinice dolaze pre desetica) i francuski sistem: šezdeset je tri puta 20, osamdeset četiri puta 20. Čak je 50 dva i po puta dvadeset. 

Za pisanje, koristi se standardni latinični alfabet, uz dodatak slova æ, ø, i å (zamena za aa). 

## Primer teksta
Član 1 Univerzalne deklaracije o ljudskim pravima


```
Alle mennesker er født frie og lige i værdighed og 
rettigheder. De er udstyret med fornuft og samvittighed, 
og de bør handle mod hverandre i en broderskabets ånd.
```



```
Prevod: Sva ljudska bića se rađaju slobodna i jednaka po 
dostojanstvu i pravima. Obdarena su razumom i savešću, i 
treba da se odnose jedna prema drugima u duhu bratstva.
```
 

* Lego (danski: *leg godt!*) - Lepo se igraj! (poznata dečija igra sa kockama)
* Hej (hej) - Zdravo
* Hvor er - Gde je
* Jeg elsker dig - Volim te
* Farvel - Doviđenja
* hvis - ako 
* hvor - gde
* jeg - ja
* ja - da
* nej - ne
* hvem - ko
* hvilken/hvilket - koji

## Vanjske veze

* Dansko-englesko-danski rečnik 
* Rečnik danskog jezika
* Rečnik danskih sinonima 
* Nemačko-danski rečnik 
* dictionnaire Freelang - Francusko-dansko-francuski rečnik.
* Informacije o danskom jeziku 
* Danska gramatika 
* Korisni izrazi na danskom (sa izgovorom)
Češki jezik

**Češki jezik** (**čeština** ili **český jazyk**) je službeni jezik 10,5 milijuna stanovnika Češke. Najveća je češka dijaspora u Sjedinjenim Američkim Državama, a procjenjuje se da ih ondje ima oko 0,5 milijuna. U ostalim dijelovima Amerike i u pojedinim europskim zemljana broj im ne prelazi nekoliko desetaka tisuća. Oko 30.000 Čeha živi u Hrvatskoj, najviše oko Daruvara.

Specifičnost je današnjega češkog jezika postojanje jasne oprjeke između pisanoga (*spisovný jazyk*) i govornog jezika (*obecná čeština*) koji se koristi u neslužbenoj i poluslužbenoj usmenoj komunikaciji. Ipak, neki noviji gramatički priručnici češkog jezika nastoje obuhvatiti i pisani i govoreni jezik. Kao jedan od najstarijih europskih književnih jezika, češki je još od srednjeg vijeka predmet brojnih opisa, počevši od Jana Husa, preko J. A. Comeniusa, J. Dobrovskoga pa do Praškoga lingvističkog kruga u 20. stoljeću. Povijest se češkog jezika dijeli na četiri razdoblja: **pračeški** (od kraja 10. do sredine 12. stoljeća), **staročeški** (od sredine 12. do 15. stoljeća), **srednjočeški** (od 16. do 18. stoljeća) i **novočeški** (19. i 20. stoljeće).

Iz staročeškog su razdoblja posvjedočena samo imena i glose u latinskim tekstovima te čehizmi u staroslavenskim tekstovima. Od druge polovice 13. stoljeća započinje procvat češke književnosti. U vrijeme Jana Husa jezik je demokratiziran brojnim pučkim izrazima, a u doba humanizma i renesanse obogaćen i brojnim tuđicama i posuđenicama, na što je reagirao puristički pokret u vrijeme baroka. Tek je u vrijeme nacionalnoga preporoda u 19. stoljeće (obrozeni) ponovno uspostavljena ravnoteža.

## Češko pismo

Češko je pismo latinica koja je od Husova vremena proširena dijakritičkim znakovima: **"háček"**-kvačica, koji označava mekoću (palatalnost) suglasnika i **"čárka"**-crtica koja označuje duljinu samoglasnika. Osim kvačice i crtice, postoje i treći znak, apostrof koji se piše direktno uz malo slovo d ili t: **d**' odnosno **t**', a čita se **đ** odnosno **ć**. Velika takva slova pišu se s kvačicom. Od Jana Husa u češkom je preostao samo jedno slovo sastavljeno od više znakova a to je **ch**, što se čita **h**.

Češka je grafija bitno utjecala na Gajevu reformu hrvatske latinice.
## Alfabet

## Vanjske veze

* www.wordbook.cz - češki rječnik
* Český národní korpus

## Reference