Alojz Benac

**Alojz Benac** (Plehan, Derventa, 20. novembra 1914. - Sarajevo, 6. marta 1992.), bosanskohercegovački arheolog i istoričar

## Edukacija i karijera
Klasičnu filologiju i arheologiju, Benac je  diplomirao u Beogradu (1937.), a doktorirao je u Ljubljani (1951.) disertacijom *Prehistorijsko naselje Nebo i problem butmirske Kulture* . Profesionalnu karijeru ostvario  je u Zemaljskom muzeju BiH, Sarajevo, od  1947.-1967., gdje je bio i direktor u periodu 1957.-1967. Na Filozofskom fakultetu u Sarajevu bio je profesor arheologije i istorije starog vijeka (1968.-1978.). Utemeljitelj je i prvi direktor Centra za balkanološka ispitivanja ANUBiH-a.  

Benac je bio redovni član ANUBiH (od 1967.), dopisni član JAZU/HAZU, SANU, SAZU, kao i  član niza međunarodnih znanstvenih institucija. ]].

## Naučni doprinos
Naučni doprinos akasdemika Benca zasnovan je na istraživanjima  praistorijskog doba, osobito zapadnog Balkana. Realizirao je niz temeljnih arheoloških projekata u BiH, na lokalitetima: 
*Arnautovići (Visoko), 
*Crvena Stijena (Bileća), 
*Gradić u Matićima, 
*Gradina Mujevine u Alihodžama (Travnik), 
*Hrustovača u Hrustovu (Sanski Most),
* Lisičići (Konjic), 
*Nebo u Brajkovićima (Travnik), 
*Obre I. i II. (Konjic), 
*Pivnica (Odžak), 
*Zecovi (Prijedor), 
*Zelena pećina u Blagaju (Mostar) i dr. 

U centru pažnje njegovih istraživanja bile su gradine, tumule, praistorijska hronologija, etnogeneza i ilirska kultura  i stećci. Pokrenuo je sustavna istraživanja prethistorijskih gradina, nekropola sa stećcima.  i arheološke karte Bosne i Hercegovine.

Benac je autor sintetske edicije  "Praistorija jugoslavenskih zemalja", koja je publicirana u pet tomova,  1979.-86.

Autor je niza sintetsko-komparativnih djela i rasprava u periodici kao i više knjiga: 
* Prehistorijsko naselje 
* Nebo i problem butmirske kulture (1952.)
* Studije o kamenom i bakarnom dobu u sjeverozapadnom Balkanu (1964.) ).
* Utvrđena ilirska naselja (1985.) 
* Praistorijski tumuli na Kupreškom polju (1986.) i dr.
* Prilozi  za  proučavanje  neolita  u  sjevernoj  Bosni, 
* Preiliri,  Protoiliri  i  Prailiri.  Simpozijum  o  teritorijalnom  i hronološkom razgraničenju Ilira u praistorijsko doba
* Prilozi za proučavanje neolita u dolini rijeke Bosne
* Kameni kalupi sa Pivnice, 
* La  Méditerranée  et  les  balkans  du  Nord-ouest  à  l´époque préhistorique (énéolithique et l´âdu bronze)
* Prediliri,  Protoiliri,  Prailiri,  neki  novi  aspekti, 
* Neki aspekti istraivanja tumula u našoj zemlji, 
* Zbornik radova prikazanih na naunom skupu «Sahranjivanje kod Ilira». Zlatibor 10-12 maj. 1976,
* Some problems of the Western Balkans: The beginning of Indo-europeanizations  in  the  Coastal  zone  of  Yugoslavia  and  Albania 
* Kult  mrtvih  na  ilirskom  području  u  praistorijsko  doba
* Utvrđena ilirska naselja
* Osvrt na: Aleksandar Stipčević, Iliri – povijest, život, kultura
* Osvrt na: Milutin Garašanin, Praistorija na tlu Srbije
* O etničkim zajednicama starijeg željeznog doba u Jugoslaviji 
* Iliri u Apuliji
* Neolitske kulture u Jugoslaviji na ilirskom i susjednim područijima
* Crvena Stijena-Glasinac I-Bronzano doba

## Literatura o Alojzu Bencu
*Alojz Benac, Godišnjak SANU, 82(1976) str. 181–186. 
*Alojz Benac, Ljetopis JAZU, 1979, 79, str. 263–269. 
*Ljeposava Vekić-Čović: Bibliografija radova Alojza Benca (1948–1975). Ibid., str. 15–23.

## Reference