Dinarska četnička divizija

**Dinarska četnička divizija** je bila četnička formacija sastavljena od lokalnog srpskog stanovništva u Kninskoj Krajini (tada u NDH), koja je pod komandom Momčila Đujića djelovala od 1941. do 1944. godine.

Pripadnici Dinarske divizije su imali obavezu učešća u antipartizanskim operacijama okupatora. Pod komandom Italijana četnici su službeno nazivani "Dobrovoljačka antikomunistička milicija" i bili potčinjeni štabu divizije »Sassari« u Kninu. Od druge polovine 1943. pod komandom Nemaca su nazivani „Hrvatske borbene grupe“. Istovremeno su sebe smatrali delom Jugoslovenske vojske u otadžbini.

Dinarska divizija je bila jedina veća četnička formacija čiji su pripadnici usled povlačenja sa Nemcima uspeli da sačuvaju svoje živote, i da nakon rata formiraju jak nacionalistički, antikomunistički pokret u dijaspori.

## Ratni put

### Ustanak u NDH

Dinarska divizija je nastala je od dela srpskih ustanika koji su u ljeto 1941. započeli borbu protiv novouspostavljene Nezavisne Države Hrvatske, a dobila je ime po bivšoj Dinarskoj diviziji kraljevske vojske koja se raspala za vrijeme aprilskog rata. Među ustanicima je došlo do raskola oko toga treba li se boriti samo protiv NDH ili i protiv okupatora. Frakcija oko Đujića je zaključila da s Italijanima treba surađivati - u zamjenu za oružje, opremu i zaštitu od ustaške odmazde - te je njegovo ljudstvo od Italijana organizirano u Dobrovoljačku antikomunističku miliciju (Milizia Volontaria AntiCommunista, MVAC), te otpočelo borbu protiv suprotstavljene frakcije koja je kasnije postala poznata pod nazivom partizani.

### U službi fašističke Italije

Početkom 1942. godine donesena odluka o svrstavanju pukova u Diviziju. Momčilo Đujić 6. februara, 1942. piše da njegov puk ulazi u sastav Dinarske divizije, a Pajo Popović nekoliko dana ranije javlja da tek predstoji formiranje divizije. Divizija je formirana tek krajem februara, ili narednih mjeseci. »Elaborat Dinarske divizije« smatra diviziju faktorom ostvarenja »jedne Velike Srbije, koja bi obuhvatila: Srbiju, Vojvodinu, Bosnu, Hercegovinu, Crnu Goru, Dalmaciju do Šibenika i Liku«, a »pošto se završi stvaranje ovakve jedne srpske jedinice, tek onda može biti reči o nekim saveznim državama, ili državnim savezima«. Izričito je rečeno da u »srpskoj jedinici ima isključivo živeti pravoslavno stanovništvo«. Od 1942. je Dinarska divizija deklarativno dio Jugoslovenske vojske u otadžbini.

Jedinici Dinarske divizije su učestvovale u četvrtoj neprijateljskoj ofanzivi protiv partizana, iako mnoštvo naroda nije bilo tome naklonjeno:

Đujić je Mihailoviću u januaru 1943. da je za borbene akcije Dinarska divizija mogla dati »oko maksimum dve hiljade pokretnih boraca,« a »sve ostalo, još po prilici toliki broj, organizovano je po principu teritorijalne milicije i razmešteno po selima.« Početkom 1943. godine je komandant 18. armijskog korpusa general Spigo obavijestio majora Baćovića da »u Dinari ima oko 4—5000 naoružanih četnika koji neće da se bore van njihovog sela«, da su »neposlušni i nedisciplinovani« i da su Talijani uzalud »dali za naoružanje u Dinari velike količine oružja i municije«, pri čemu su »naoružani borci koji su postepeno prešli u partizane« tako da se »na taj način skoro 2.000 pušaka sa dosta automatskog oružja i municije nalazi danas u komunističkim rukama«.

Četnički potpukovnik Mladen Žujović je poslat da ispita uzroke lošeg stanja četničke organizacije na području Kninske Krajine, o čemu on kaže sledeće:

### Kapitulacija Italije

Od pada Mussolinija 24. jula 1943. Žujović i Đujić počinju reorganizirati četničke jedinice u »Jugoslovensku vojsku u otadžbini«. Žujović je 6. augusta obavijestio Mihailovića kako je »izdao naređenje svim potčinjenim jedinicama da već sad naprave žigove sa oznakom 'Jugoslovenska vojska u otadžbini' iznad naziva komande«. Žujović na osnovu Dražine komande »u vezi predstojećih krupnih događaja«, odnosno očekivanog iskrcavanja Saveznika, naređuje:

### U službi Trećeg Rajha

Pošto se Saveznici nisu iskrcali na istočnoj obali Jadrana, vodstvo Dinarske četničke divizije je nakon kapitulacije Italije nastavilo suradnju s nacističkom Njemačkom. Isprva je obavještajno odjeljenje 15.brdskog korpusa 11. oktobra 1943. ocenilo da Đujićeva grupa nije „pouzdana“, jer je dokazano da Đujić stoji u vezi sa Dragoljubom Mihailovićem, te samo vremenski i prostorno ograničeni sporazumi dolaze u obzir. Nasuprot njima, obavještajno odjeljenje 114. lovačke divizije je ocenilo da „sigurna obavještenja i dokumenti nedvojbeno ukazuju da se Đujić u dosadašnjoj borbi protiv komunizma pokazao kao pouzdan“ i da se „sabotaže i prepadi na njemačke trupe dosad nisu događali.“ Uprkos početnim nedoumicama, Đujićeva "Dinarska divizija" je ubrzo postala sastavni deo zaštite namačke pozadine i krila, kako se navodi u izveštaju 15. korpusa komandi 2. oklopne armije Vermahta:

Do kraja jeseni 1943. sve Đujićeve jedinice su dobile njemačko naoružanje. 114. lovačka divizija je u septembru samo za četnike u Žitniću dala »dva teretna samovoza pušaka i strojopušaka«. Od novembra su počeli primati i obroke. Đujićeva intendantura je dnevno primala 15.000 kilograma hrane. Nijemci su smatrali da »Đujićeve snage nisu u stanju voditi samostalne operativne akcije«, ali se »mogu koristiti u široj zoni obrane prometnica i pojedinih rejona isključivo osloncem na naše trupe i prema zadacima određenim od strane naših štabova«. Početkom 1944. godine, Nemci su saradnju sa Dinarskom četničkom divizijom ocenjivali kao zadovoljavajuću:

### Desant na Drvar

Pod komandom Vermhata, Đujićeve četničke jedinice imale su obavezu učešća u nemačkom desantu na Drvar. Ujutro 25. maja Đujiću je naređeno da jedinice, prethodno prikupljene sjeveroistočno od Knina, udare prema Drvaru i od Tiškovca, i preko Bosanskog Grahova. 26. maja Đujić je obavijestio svoje korpuse da je »otpočela ofanziva sa svih strana na poslednju Titinu republiku« i naredio da »u ovoj akciji mora da uzmu učešća sve raspoložive jedinice Dinarske Četničke Oblasti«.

Đujić je osobno komandirao četničkim snagama u drvarskoj operaciji. On je u podne 27. maja izišao na Dinaru, u Jelino polje. Đujić je Milanu Cvjetićaninu naredio da se u operaciju »Rösselsprung« uključi »sa celokupnim snagama svoga Korpusa«. Dvije Cvjetićaninove brigade iz sastava 1. bosanskog korpusa »Gavrilo Princip« (1. i 4) nastupale su pravcem Risovac – Bosansko Grahovo – Obijaj – Marino brdo – Tičevo, gdje je bio štab 8. korpusa NOVJ. Tom kolonom je komandovao Milan Cvjetićanin. Drugom kolonom 1. bosanskog korpusa (2. i 3. brigada) na pravcu Kijevo – Cetina, »gde će se sastati sa snagama Cetinske i Dinarske brigade« 501. dalmatinskog korpusa, komandovao je potporučnik Markica Ćućuz. Prema izveštaju komandanta 500. SS padobranskog lovačkog bataljona, u prošireni sastav ovog bataljona uključen je i izvestan broj četnika. Prema nemačkim i četničkim dokumentima, iz rejona Knina prema Drvaru sa Prvim pukom Brandenburg zajednički su nastupali delovi Dinarske divizije.

Nakon ove operacije, Đujićevi četnici su ovako ocenjeni od Nemaca:

Istovremeno sa napadom na slobodnu partizansku teritoriju, tekao je proces pretvaranja Đujićevih četnika u »Hrvatske borbene zajednice« (*Kroatische Kampfgemeinschaften*). Dogovor s Đujićem je postignut još 9. maja u štabu 264. divizije, a odluka o tome je njemačko-ustaškim jedinicama prenesena 29. maja 1944. godine. U junu 1944. Nemci su doneli odluku da četnici moraju prihvatiti službeni naziv „Hrvatske borbene grupe“, priznati NDH, odbaciti naziv „četnik“ i iredentističke težnje i podrediti se Wehrmachtu; u zamjenu im se garantuje zbrinjavanje ranjenika u njemačkim bolnicama, snabdijevanje pojedinih dijelova stanovništva, te zaštita od nasilja „počinjenog od treće strane“. U narednom periodu, četnici su pod direktnom kontrolom njemačkih štabova. Dinarska divizija je redovno podnosila izveštaje nemačkoj komandi.

### Povlačenje sa Nemcima

U drugoj polovini oktobra 1944. godine, jedinice NOVJ su prešle u ofenzivu za oslobođenje čitave Dalmacije. Obala od Dubrovnika do Splita je oslobođena do kraja oktobra. 21. oktobra Đujić naređuje svojim jedinicama da se prikupe na Kosovu, »jer mi našu živu snagu moramo da očuvamo za odsudni momenat«. Đujić je procijenio da Nijemci »napuštaju teren Jugoslavije«, pa dok se još drže u Dalmaciji, »moramo blagovremeno da izvršimo pripajanje svih naših manjih odvojenih i usamljenih grupa glavnini«. Novembra 1944. godine, došlo je do bitke za Knin sa Narodnooslobodilačkom vojskom Jugoslavije koja je oslobađala zemlju od okupatora. U izveštaju Dinarske divizije nemačkoj komandi štaba 15. brdskog armijskog korpusa od 1. decembra 1944. godine, osećajući da je njihova borba uzaludna, četnici najavljuju svoje napuštanje Kninskog fronta:

Đujić se borio sa 15. nemačkim korpusom kod Knina sve dok njihov poraz nije postao evidentan. Kad su Đujićevi četnici u poslednjoj fazi Kninske operacije napustili nemački front kod Knina, u hronici njemačke 373. divizije je zapisano:

Poražene su u kninskoj operaciji krajem 1944. godine, nakon čega su njeni ostaci - uz suglasnost vlasti NDH (Pavelić je 21. prosinca 1944. izdao zapovijed kojom se omogućava Đujićevim četnicima siguran prolazak kroz Hrvatsku) - povukli na sjever, u sjevernu Istru i djelove Slovenije (tada Treći Rajh). Na tom su se prostoru ostaci Dinarske divizije spojili sa postrojbama nacističkog Srpskog dobrovoljačkog korpusa koji je, uz pomoć Njemaca, koncem 1944. evakuiran iz Srbije.

### Dejstva u Sloveniji i Trstu

Dinarska četnička divizija je poslednju godinu rata dejstvovala u Sloveniji, odnosno u Operativnoj zoni Jadransko primorje u sastavu Trećeg Rajha. U prvoj polovini 1945. godine pod komandom Vermahta je učestvovala u više nemačkih operacija protiv slovenskih partizana, među kojima su Operacija Rübezahl, vođena od februara do marta i Operacija Početak proljeća vođena od marta do aprila 1945.

Poslednja bitka Dinarske divizije bila je odbrana Trsta, u službi Vermahta protiv Jugoslovenske armije. 2. maja 1945. godine, pred sam kraj bitke četnički vođa Momčilo Đujić je napustio dotadašnje saveznike Nemce i sa svojih 13.000 boraca predao se novopridošlim Novozelandskim snagama. Đujićevi četnici su tako izbjegli bleiburški masakr, emigrirajući u razne zemlje Zapadne Europe, Sjeverne Amerike i Južne Amerike.

## Povezano
* Momčilo Đujić
* Ustanak u NDH
* Četnici u NDH
* Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu

## Izvori

## Dokumenti
* Izveštaj komandanta Dinarske četničke divizije od 1. maja 1942. Štabu divizije o borbama protiv partizanskih snaga na tromeđi Lika — Bosna — Dalmacija
* Naređenje Štaba Dinarske četničke divizije od 10. juna 1942. potčinjenim jedinicama za napad na partizane na pravcu Grahovo — Livno i Grahovo — Glamoč
* Izveštaj komandanta četničkog puka "Kralj Petar II" od 28. jula 1942. komandantu Dinarske četničke divizije o napadu na partizanske snage na području Gračaca
* Izveštaj Štaba četničkog puka "Kralj Aleksandar I" od 5. avgusta 1942. komandantu Dinarske divizije o napadu na partizanske snage u rejonu Srbskog klanca
* Pismo komandanta zapadnobosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih vojno-četničkih odreda od 10. januara 1943. komandantu Dinarske četničke divizije o načinu izvođenja operacije za uništenje narodnooslobodilačkog pokreta na slobodnoj teritoriji u zapadnoj Bosni
* Izvestaj komandanta operativnih jedinica istočne Bosne i Hercegovine od 15. januara 1943. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji i stanju četnika u Dinarskoj četničkoj oblasti
* Izveštaj Dobrosava Jevđevića od 18. januara 1943. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u Dinarskoj četničkoj oblasti
* Izjava četničkih komandanata iz Hercegovine od 18. januara 1943. Draži Mihailoviću o borbama kod Gračaca i stanju kod četnika Dinarske četničke divizije
* Pismo Milana Šantića od 27. januara 1943. majoru Zahariju Ostojiću o stanju kod četnika Dinarske četničke divizije
* Izveštaj Dobrosava Jevđevića od kraja januara 1943. Draži Mihailoviću o vojno-političkoj situaciji u Dinarskoj četničkoj diviziji i saradnji četnika i Italijana
* Pismo načelnika Štaba Komande zapadnobosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih vojnočetničkih odreda od 26. februara 1943. komandantu Istaknutog dela Štaba Draže Mihailovića o vojno-političkoj situaciji u Dinarskoj četničkoj oblasti
* Obaveštenje načelnika Štaba Komande zapadnobosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih vojnočetničkih odreda od 28. februara 1943. komandantu Dinarske oblasti o razgovoru sa generalom Spigom
* Izveštaj komandanta Dinarske četničke divizije od 28. februara 1943. Štabu Komande bosanskih, ličko-dalmatinskih i hercegovačkih vojnočetničkih odreda o vojno-političkoj situaciji i borbenim akcijama izvedenim u januaru i februaru 1943. godine
* Izveštaj Špire Lukića i Nikole Stojsavljevića od 2. januara 1944. komandantu Dinarske četničke oblasti o borbi protiv delova 19. NOU divizije i saradnji sa Nemcima 
* Izveštaj komandanta 502. korpusa od 8. februara 1944. komandantu Dinarske oblasti o povlačenju četnika ispred Kninskog NOP odreda kod Plavna 
* Izveštaj majora Vasilija Marovića od 17. februara 1944. komandantu zapadne Bosne
* Izveštaj kapetana Franca Kovača od 23. februara 1944. komandantu Dinarske četničke oblasti o situaciji kod četnika Skradinske brigade i njihovom teroru 
* Zapovest komandanta Dinarske četničke divizije od 26. februara 1944. komandantima kolona za napad na jedinice NOVJ u Bukovici 
* Izveštaj komandanta 502. korpusa od 21. marta 1944. komandantu Dinarske četničke oblasti o rasporedu jedinica NOVJ i o nemačkoj pomoći četnicima pri pokušaju da zauzmu Plavno
* Izveštaj četničke Komande Kistanje od 21. marta 1944. komandantu Dinarske četničke oblasti o saradnji četnika i Nemaca 
* Izveštaj komandanta 502. korpusa od 23. marta 1944. komandantu Dinarske četničke oblasti o borbama protiv NOVJ kod Knina 
* Izveštaj kapetana Franca Kovača od 27. marta 1944. komandantu Dinarske četničke divizije o razgovorima sa Nemcima u Drnišu i Šibeniku 
* Zapovest komandanta Dinarske četničke oblasti od 26. maja 1944. komandantima korpusa za napad na jedinice NOVJ kod Drvara 
* Izveštaj Štaba Dinarske četničke oblasti od 29. maja 1944. komandantu oblasti o akciji Grupe »Konrad« protiv pripadnika NOP-a na području Dalmacije
* Izveštaj komandanta 502. korpusa od 2. jula 1944. komandantu Dinarske četničke oblasti o borbama protiv jedinica NOVJ kod Vranjkovića 
* Izveštaj komandanta 1. ličkog korpusa od 22. jula 1944. komandantu Dinarske četničke oblasti o saradnji četnika sa nemačkim okupatorom 
* Obaveštenje Štaba 1. bosanskog korpusa od 26. jula 1944. komandantu Dinarske brigade o borbama protiv NOVJ na Vršini 
* Izveštaj komandanta 502. korpusa od 28. jula 1944. komandantu Dinarske četničke divizije o saradnji četnika i Nemaca u borbama protiv NOVJ u Bukovici i kod Knina 
* Izveštaj komandanta 502. korpusa od 29. jula 1944. komandantu Dinarske četničke divizije o saradnji četnika i Nemaca u borbama protiv NOVJ kod Strmice 
* Izveštaj Štaba 1. bosanskog korpusa od 20. oktobra 1944. komandantu Dinarske četničke oblasti da korpus nema nikakvih izgleda u borbi protiv partizana posle povlačenja Nemaca iz Šibenika
* Naređenje komandanta Dinarske četničke divizije od 21. oktobra 1944. komandantu 2. bosanskog korpusa za prikupljanje četnika na području Dalmatinskog Kosova
* Izveštaj Štaba 502. korpusa od 4. novembra 1944. komandantu Dinarske četničke oblasti o situaciji u rejonu Otona i Padjena
* Dopis Dobrosava Jevđevića od 8. novembra 1944. komandantu Srpskog dobrovoljačkog korpusa da izdejstvuje pristanak i pomoć nemačkih trupa za izvlačenje Dinarske četničke divizije ispred jedinica NOVJ u Sloveniji
* Apel političkog delegata Draže Mihailovića za Sloveniju i Istru od 8. novembra 1944. Slovenskom narodnom odboru i Komandi Slovenije za pomoć četnicima Dinarske divizije koji se povlače ispred partizana
* Izveštaj Štaba Dinarske četničke divizije od 1. decembra 1944. komandi nemačkog 15. brdskog armijskog korpusa
* Proglas Štaba Dobrosava Jevđevića od decembra 1944. slovenačkoj javnosti povodom kritične situacije sa četnicima Dinarske četničke divizije, čiji je jedini spas u prebacivanju u Sloveniju
* Obaveštenje Štaba Dinarske četničke divizije od 30. marta 1945. komandantima korpusa o planu i pripremama za napad na snage Jugoslovenske armije
* Izveštaj zastupnika komandanta slovenačkih četničkih trupa od 10. aprila 1945. komandantu Dinarske četničke divizije o nepostojanju instrukcija u vezi sa pozivom domobrana u četničke redove
* Izveštaj Štaba 1. ličkog korpusa od 10. aprila 1945. komandantu Dinarske četničke divizije o akciji protiv 31. divizije NOVJ u rejonu Vipave
* Obaveštenje Štaba Dinarske četničke divizije od 13. aprila 1945. nemačkom oficiru za vezu o izdatom naređenju da se ispita slučaj pljačkanja mrtvih italijanskih vojnika od strane četnika Dinarske divizije
* Izveštaj Komitskog odreda Dalmatinskog korpusa od 14. aprila 1945. komandantu Dinarske četničke divizije o odlasku nemačkog instruktora za diverzije
* Pismo komandanta Istaknutog dela štaba Vrhovne komande od 15. aprila 1945. komandantu četničke Dinarske divizije o formiranju ovog štaba i značaju objedinjavanja svih raspoloživih snaga u borbi protiv narodnooslobodilačkog pokreta
* Zapovest poglavnika Nezavisne Države Hrvatske od 21. decembra 1944. oružanim jedinicama (na pravcima Bihać—Bosanski Novi — Kostajnica — Zagreb — Slovenija i Gospić — Ogulin — Karlovac — Zagreb — Slovenija) da neometano propuste i obezbede prolaz Dinarskoj četničkoj diviziji prilikom njenog prebacivanja u Sloveniju

## Vanjske veze
* Pogledi: Jedinice Dinarske četničke divizije  
* Povijest.net: Unutarnja struktura Dinarske četničke divizije 
* Povijest.net: Odnos dinarske četničke divizije i vlasti NDH