Napad NOVJ na Travnik 1944.

U skladu sa direktivom Vrhovnog štaba za prenošenja težišta dejstava prema dolini reke Bosne, Peti korpus NOVJ u oktobru organizovao je operaciju zauzimanja Travnika i utvrđenja u dolini reke Lašve. Borbe za sam grad trajale su od 20. do 22. oktobra 1944, i završene su uništenjem ustaško-domobranskog garnizona. U borbama za grad ustaško-domobranske snage pretrpele su gubitke od oko 900 mrtvih, a 712 je zarobljeno. Jedinice NOVJ imale su gubitke od 94 mrtva i preko 200 ranjenih. Između ostalih, poginula su i tri narodna heroja: Josip Mažar-Šoša, Petar Mećava i Lazar Marin.

Istovremeno sa Travnikom, napadnuta su i zauzeta uporišta u dolini Lašve: selo Dolac, železnička stanica Bila, selo Han-Bila i most kod sela Divjaka, kao i uporišta na liniji Zenica - Visoko. Nakon zauzimanja Travnika, operacija NOVJ nastavljena je napadom na Busovaču i nastupanjem prema komunikacijama u dolini reke Bosne. Osovinske snaga pod komandom štaba 5. SS korpusa su za vreme i nakon borbi za Travnik intervenisale protivnapadima iz Zenice. Usled vitalnog značaja ovih komunikacija, borbe za Travnik i okolinu nastavljene su znatnim snagama i sa promenljivom ratnom srećom tokom narednih meseci. Nemci su uspeli da zauzmu Travnik 22. januara, a Travnik je konačno oslobođen 19. februara 1945. To je omogućilo Petom korpusu da vrši pritisak na komunikaciju u dolini reke Bosne sve do Sarajevske operacije početkom aprila 1945.

## Situacija i planovi suprotstavljenih strana
### Situacija nemačkih snaga
Posle neuspeha prethodnice Armijske grupe E da se probije od Kumanova preko Vranja na sever, i gubitka cele doline Južne i Velike Morave u prvoj polovini oktobra 1944, Sarajevo se nametnulo kao jedini realan cilj prema kojem se Armijske grupe E mogla probijati. Komunikacije Višegrad - Sarajevo i Sarajevo - Bosanski Brod dobile su vitalni značaj za Nemce. 10. oktobra 1944. godine, komanda Jugoistoka je obratila pažnju komandama Armijske grupe „E“ i Druge oklopne armije da moraju imati u vidu da put i železnička pruga Bosanski Brod - Sarajevo - Rogatica odnosno Višegrad - Užice „mogu igrati presudnu ulogu za snabdevanje Armijske grupe Srbija i Armijske grupe E". Međutim, 5. SS korpus, zadužen za odbranu oblasti, morao je da izdvoji 7. SS i 118. lovačku diviziju za borbe u Srbiji. Ostatak korpusa (13. SS divizija, 369. legionarska, obalske i korpusne trupe, kao i potčinjene snage NDH) prolazio je kroz krizu. 17. septembra NOVJ je oslobodila Tuzlu, ojačana 369. divizija izgubila je 5. oktobra Trebinje, i pretrpela dalje teške poraze na Pelješcu i kod Stona. Deveta dalmatinska divizija 10. oktobra oslobodila je Livno. U drugoj polovini oktobra Treći korpus NOVJ ispoljio je pritisak na komunikaciju Sarajevo - Višegrad, a Peti korpus na komunikaciju Sarajevo - Brod. Usled toga je nakon odlaska glavnine 750. puka obustavljeno dalje prebacivanje 118. divizije. I pored toga, 5. SS korpus je bio prinuđen da odustane od ambicioznih protivnapada za ponovno osvajanje Tuzle, Trebinja i Livna, i koncentriše snage za borbu u obalskoj zoni i na komunikaciji Višegrad - Sarajevo - Brod.

## Reference

## Literatura
* **[https://www.znaci.org/00001/141.htm Milan Inđić: BORBE ZA TRAVNIK]** - RO "27. juli“, Sarajevo - Beograd 1979
* **[https://www.znaci.org/00001/153.htm Oslobodilački rat naroda Jugoslavije, 2, prepravljeno i dopunjeno izdanje, knjiga 1]** - Vojni istorijski institut, Beograd 1959.
* **[https://www.znaci.org/00001/147.htm ŠESTA KRAJIŠKA NOU BRIGADA - RATNA SJEĆANjA]**, GRO „Proleter" - Bečej1985.
* **[https://www.znaci.org/00001/186.htm Sedma krajiška brigada : zbornik sjećanja, Knj. 2]**, Beograd 1987.
* **[https://www.znaci.org/00001/146.htm Izudin Čaušević: OSMA KRAJIŠKA NOU BRIGADA]**, Vojnoizdavački zavod, Beograd 1981.
* **[https://www.znaci.org/00001/68.htm OSMA KRAJIŠKA BRIGADA - SJEĆANjA BORACA]**, Vojnoizdavački zavod, Beograd 1982.
* **[https://www.znaci.org/00001/167.htm Đuro Milinović, Drago Karasijević: JEDANAESTA KRAJIŠKA NOU BRIGADA]**, Vojnoizdavački zavod, Beograd 1981.
* **[https://www.znaci.org/00001/83.htm Drago Karasijević: ČETVRTA KRAJIŠKA NOU DIVIZIJA]**, Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd 1988.
* **[https://www.znaci.org/00001/158.htm Drago Karasijević: PETI UDARNI KORPUS NOVJ]**, Vojnoizdavački zavod, Beograd 1981.

## Povezano
* Operacija Lavina

## Vanjske veze
* '''I. ustaški stajaći djelatni zdrug''' - Axis History Factbook