open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fonologija

**Fonologija** (od grč. *φωνή, phone* = glas, *λόγος, lógos* = riječ) jezikoslovna je disciplina koja proučava jezičnu funkciju i ponašanje govornih jedinica. Najmanje te jedinice koje imaju razlikovnu funkciju su fonemi (središnji pojam fonologije). Fonologija proučava sustav govornih jedinica (glasova) u jeziku, dok se fonetika bavi proučavanjem artikulacijskih i akustičnih obilježja glasova i govora.

## Fonološka transkripcija
Budući da slovopis i pravopis nisu prikladni za potpun prikaz fonološke osobine jezika, jezikoslovci rabe specijalne sustave fonoloških simbola za transkripciju fonema i njezinih alofona (npr. međunarodnu fonetsku abecedu).

Uobičajeno je označiti fonološku transkripciju kosim zagradama **/&nbsp;/**.

## Literatura

* Dalibor Brozović: *Fonologija hrvatskoga književnoga jezika*, u: S. Babić i sur.: *Povijesni pregled, glasovi i oblici hrvatskoga književnog jezika*. Hrvatska akademija znanosti i umjetnosti i Globus, Nakladni zavod, Zagreb, 1991. 
* Zrinka Jelaska: *Fonološki opisi hrvatskoga jezika: glasovi, slogovi, naglasci*. Hrvatska sveučilišna naklada, Zagreb, 2004.
Naziriti

**Nazirit** ili **nazarit**, (na hebrejskom: נזיר, **nazir**), je izraz koji se koristi za Židova koji je dao asketski zavjet opisan u Brojevima 6:1-21. Izraz "nazirit" dolazi od hebrejske riječi *nazir* što znači "posvećen" ili "odvojkeni". Ovaj zavjet zahtijeva od muškarca i žene da:
* asptinira od vina, vinskog octa, grožda, grožđica, a prema nekima i od - alkohola i alkoholnog octa
* ne reže dlake (kosu, brkove, bradu) na glavi
* izbjegava trupla i grobove, čak i kada su u pitanju članovi porodice, te bilo kakvu građevinu koja ih sadrži

Nakon što se svega gore navedenog držao u određenom periodu (specificiranom u pojedinačnom zavjetu, i nikad kraćem od 30 dana), osoba bi se posvetila Mikvahu i napravila tri žrtve - janje kao žrtvu paljenicu(*olah*), kozu kao žrtvu okajnica (*hatat*), i ovna kao zaklanu žrtvu (*shelamim*), a uz to i košaru kruha bez kvasca, žito i piće, koja idu uz zaklanu žrtvu.

Nazirit se opisuje kao "svet u Gospodu" (Brojevi 6:8), ali u isto vrijeme mora prinijeti žrtvu okajnicu. Ova kontradikcija je dovela da se naziriti drukčije tretiraju u Talmudu i kasnijim spisima.

## Vanjske veze
* Nazarite in the 1906 Jewish Encyclopedia
* Nazarite in the 1913 Catholic Encyclopedia
* Nazarite in the 1911 Encyclopædia Britannica
* Full text of the Mishna ''nazir''  and Mishneh Torah ''nazir''  at Machon Mamre.

## Reference
Rehabiti

**Rehabiti** ili **rekabiti** u židovskoj predaji predstavljaju potomke Rehabove (Rekabove) ktoz lozu Jonadabovu ili Jehonadabovu. Pripadali su Kenitima, koji su pratili Djecu Izraelovu u Svetu Zemlju, te živjeli među njima. Mojsije je oženio kenitsku suprugu, a Jael je bila supruga "Hebera Kenita". Saul je također pokazivao blagost prema Kenitima. Većina Kenita je živjela u gradovima i prihvatila sjedilačke navike; ali Jehonadab je zabranio svojim potomcima da piju vino ili žive u gradovima. Otada im je zapovijeđeno da uvijek žive nomadskim životom. Rehabiti su se pokorili Jonadabavom zakonu, i bili su poznati po odanosti običajima u doba Jeremije (35); što je i sam prorok navodio kao poticaj sebi.

Godine 1839. dr. Wolff je u Arabiji, kraj Meke, pronašao pleme čiji su se pripadnici smatrali potomcima Jehonadaba; krajem 19. vijeka je kraj Mrtvog mora pronađeno beduinsko pleme koje se također smatralo potomcima Jehonadaba.

Izraz **Rehabiti** se također koristi za vjerski red, sličan Nazaritima, a spominje ga Euzebije iz Emese. U kasnijim vremenima su ime koristile kršćanske grupe koje su nastojale poticati potpunu apstinenciju od alkohola, kao Međunarodni red rehabita.

## Reference
Trezvenjački pokret

**Trezvenjački pokret** ili **trezvenjaštvo** je društveni pokret čiji članovi vjeruju kako je konzumacija alkoholnih pića izvor svih ili većine društvenih problema, te se radi toga zalažu apstinenciju odnosno zakonska ograničenja i zabranu proizvodnje i distribucije alkoholnih pića.

Trezvenjačke ideje se javljaju još u ranim civilizacijama, a trezvenjaštvo je nezaobilazan dio mnogih vjera, od kojih je najpoznatiji islam. Međutim, kao društveni pokret, trezvenjaštvo se profilira tek u razvijenim industrijskim državama u 19. vijeku, i to onima pod snažnim utjecajem protestantizma.

Industrijska revolucija je u tim državama dovela do nagle urbanizacije, odnosno porasta gradskog stanovništva koje je činilo novu - radničku - klasu. Ta je klasa odmah upadala u oči svojim siromaštvom, ali i dotada rijetko viđenom sklonošću kriminalu, prostituciji i drugim oblicima društvene patologije, uključujući alkoholizam.

Postupni razvitak srednje klase, čiji su pripadnici - pogotovo ženski - imali višak slobodnog vremena doveo je do raznih pokreta za društvenu reformu. U SAD i drugim državama tada sazrijeva ideja kako je konzumacija alkohola uzrok svih društvenih zala - ne samo kriminala i nasilja, nego i siromaštva, s obzirom da alkoholičari svu svoju plaću troše na alkohol umjesto da štede za sebe i svoje porodice.

Nastojanja da se zabrani proizvodnja i točenje alkohola su izazivala žestok otpor, s obzirom na popularnost konzumacije alkohola u tadašnjim društvima, kao i komercijalne interese vezane uz njegovu proizvodnju. S druge strane, s obzirom da su žene bile najaktivnije u tom pokretu, vrlo rano su se pokreti za zabranu alkohola počeli prožimati s pokretima za žensko pravo glasa.

Trezvenjački su pokreti svoje ciljeve počeli postizati u pojedinim američkim državama gdje su se od sredine 19. vijeka počela uvoditi ograničenja, pa i potpune zabrane točenja alkohola. Slične su rezultate imali u pojedinim anglosaksonskim zemljama kao Novi Zeland, ali i u skandinavskim državama. 

Najveći uspjeh trezvenjačkog pokreta bio je Osamnaesti amandman na američki Ustav, koji je 1920. godine doveo do znamenite Prohibicije u SAD. Međutim, vrlo brzo se ispostavilo da se taj režim ne može efikasno sprovoditi, a umjesto da suzbije društvenu patologiju, samo je doprinio porastu organiziranog kriminala. SAD su Prohibiciju ukinule 1933. godine, a američka iskustva su natjerala većinu drugih država da odustanu od planova za slične.

Trezvenjački pokreti su otada marginalizirani u modernom svijetu, odnosno više vezani uz fundamentalističke vjerske zajednice. Njihova nastojanja za borbu protiv alkoholizma se manje odnose na zakonske zabrane, a više na propagandu protiv konzumacije alkohola.

## Vanjske veze

* The Ku Klux Klan (KKK), Alcohol, and Prohibition 
* In the South  (entry in the New Georgia Encyclopedia)
* Temperance news page - Alcohol and Drugs History Society
* Temperance Movement Groups and Leaders in the U.S.  
* Temperance Town, a suburb in Cardiff, Wales, where alcohol was banned
Gonghe

**Gonghe** (共和) je velmoža koji je kao regent vladao Kinom od 841. pne. do 828. pne., odnosno period po kome se to regenstvo naziva.

Prema Sima Qianu, historičaru iz perioda dinastije Han (u njegovim *[[Zapisi Velikog Historičara|Zapisima Velikog Historičara]]*), teritorija dinastije Zhou je za vrijeme Gongheovog regentstva bila pod zajedničkom upravo dvojice vojvoda -- Vojvode od Zhoua (koji se ne smije miješati s prvim i najpoznatijim Vojvodom od Zhoua, koji mu je najvjerojatnije bio predak) te vojvodom od Zhaoa (召公 -- također se ne smije miješati s prvim i daleko poznatijim Vojvodom od Zhaoa) nakon što su kralja Lija od Zhoua plemići prognali zbog njegove tiranije. Prema *[[Bambuski anali|Bambuskim analima]]*, regentsvo Gonghe je bilo pod vlašu jedne osobe -- Grofa od Gonga (共伯), čije je ime bilo He (和).

Valja zapaziti kako riječ "Gonghe" u suvremenom kontekstu korespodnira s izrazom "republika". Iako period Gonghe u kontekstu dinastije Zhou nije imao nikakve republikanske konotacije, japanski službenici koji su 19. vijeku prevodili zapadnjačke riječi su uprvo period Gonghe iskoristili kako bi ustanovili suvremenu japansku riječ za "republiku" - *kyowakoku* - što je pak prijevod Han znakova za *gongheguo* na kineskom i *gonghwaguk* na korejskom.

Prva godina regenstva Gonghe - 841. pne. - je izuzetno značajna za drevnu kinesku historiju, s iobzirom da datumi prije regenstva Gonghe nisu niti su ikada bili jasno navedeni. Toga je bio svjestan čak i Sima Qian -- datumi prije regenstva Gongehe su bili toliko nepouzdani da ih jednostavno nije ni koristio u svom tekstu. Tek nakon 841. pne. se događaji u kineskoj historiji mogu jasno datirati. (Trenutno vlada Narodne Republike Kine sponzorira Kronološki projekt Xia Shang Zhou, multidisciplinarni projekt čiji je cilj odrediti jasnije datume za događaje od prije 841. pne., ali je prvi izvještaj sudionika projekta iz godine 2000. bio predmetom kritike.)
840-e pr. n. e.

## Događaji i trendovi
* 845. pne. — Fereklo, kralj Atene, umire nakon vladavine od 19 godina, a nasljeđuje ga sin Arifron.
* 842. pne. — Shalmaneser III pustoši teritoriju Damaska; Izrael i fenički gradovi mu plaćaju danak.
* 841. pne. — Smrt Zhou Li Wanga, vladara kineske dinastije Zhou.
* 841. pne. — *[[Zapisi Velikog Historičara]]* (koje je napisao historičar Sima Qian godine 91. pne.) ovu godinu, odnosno regenstvo Gonghe, navode kao prvu otkada traje redovno datiranje kineske historije.

## Značajne osobe
*
Ramiz Dreković

**Ramiz Dreković** je za vrijeme rata u Bosni i Hercegovini bio komandant Petog korpusa Armije RBiH.Dužnost je primio od prvog komandanta 5.korpusa A R BiH Hajrudina Osmanagića. Na dužnosti je bio od 21. 10. 1992. do 1. 11. 1993. kada ga je zamijenio Atif Dudaković.

Po smjeni sa dužnosti komandanta 5.korpusa dat je na raspolaganje Vrhovnom Štabu OS A R BiH u Sarajevu. Pet mjeseci je bio neraspoređen a u martu mjesecu 2004.g. postavljen je na mjestu komandanta 4.korpusa A R BiH.
830-e pr. n. e.

## Događaji i trendovi
* 836. pne. — Shalmaneser III od Asirije vodi pohod protiv Tabarenija.
* 836. pne. — U Egiptu izbija građanski rat.

## Značajne osobe
*
Dvadeset treća dinastija Egipta

**Dvadeset treća dinastija** drevnog Egipta je naziv za poseban ogranak, odnosno režim Meshwesh libijskih kraljeva, koji su vladali Drevnim Egiptom. Ova dinastija se najčešće smatra dijelom Trećeg prijelaznog perioda.

## Vladari
Vode se mnoge rasprave oko ove dinastije, za koje se vjeruje da je vladala u Herakleopolis Magni, Hermopolis Magni i Tebi. Spomenici iz doba njene vladavine sugeriraju da je držala vlast u Gornjem Egiptu istovremeno s XXII dinastija nedugo prije smrti Osorkona II. Poznati vladari, u historiji Egipta, za **Dvadeset treću dinastiju** su:

## Literatura
* H. Jacquet Gordon, "Deux graffiti d'époque libyenne sur le toit du Temple de Khonsu à Karnak" in *Hommages à la memoire de Serge Sauneron*, 1927-1976 (Cairo: 1979), pp.169-74.
* K.A. Kitchen, The Third Intermediate Period in Egypt (c.1100--650 BC), 3rd ed., Warminster: 1996
Kralj Xuan od Zhoua

**Kralj Xuan od Zhoua** (prije 841. pne. - 781. pne.) (ch. 周宣王 zhōu xūan wáng) bio je jedanaesti po redu vladar kineske dinastije Zhou. 

## Osobne informacije

  
    Porodično ime
    Ji (姬 jī) na kineskom
  
    Osobno ime
    Jing (靜 jìng) na kineskom
  
    Ime ere
    nema
  
    Otac
    Kralj Li od Zhoua
  
    Majka
    nepoznata
  
    Supruga
    Kraljica Qiang
  
    Djeca
    Kralj You od Zhoua
  
    Dužina vladavine
    827. pne.-782. pne.
  
  Grob
    nepoznat
  
    Hramsko ime
    nepoznato
  
    Courtesy name
    unknown
  
    Posthumno ime
    Xuan 宣 (pinyin xuān), doslovno: "proglašeni" 


|-
Krunski princ

**Krunski princ** ili **krunska princeza** je naziv, odnosno titula za nasljednika ili nasljednicu prijestolja u monarhijama. Supruga Krunskog princa se također naziva Krunskom princezom.

Tu titulu treba razlikovati od prijestonasljednika, jer se u različitim monarhijama koriste različita pravila, ali i titule za prijestonasljednike.

## Povezano

* prijestolonasljednik

## Izvori i reference

* RoyalArk- see each present country
* Heraldica.org- here napoleonic section
Osorkon III

Usermaatre Setepenamun **Osorkon III** Si-Ese je znameniti egipatski krunski princ i Visoki svećenik Amuna poznat kao Osorkon B, sin Takelota II i njegove Velike kraljevske supruge **Ka<ro>mama-Merytmut II**. Princ Osorkon B je poznat po tome što je ostavio svoju *Kroniku* — seriju tekstova koja opisuje njegove djelatnosti u Tebi — na Bubastitskom Portalu u Karnaku. Kasnije je kao kralj Osorkon III vladao Gornjim Egiptom, pošto je nakon dvadeset osam godina iscrpljujućeg građanskog rata porazio snage suparničkih vladara Pedubasta I/Shoshenqa VI. Osorkon, za koga se vjeruje da se kraljem proglasio u osamdesetim godinama života, posljednjih pet godina je proveo kao suvladar svog sina Takelota III, o čemu svjedoči karnački Tekst razine Nila br. 13. To je suvladarstvo bilo posljednje u historiji Drevnog Egipta.

## Fusnote




## Izvori
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  [article language is English]
* 
* 
* 
*
Makedonsko devojče

**Makedonsko Devojče** (makedonski: Македонско девојче; srpskohrvatski: *Makedonska Devojka*) je popularna pjesma iz Makedonije pravljena u stilu narodnih pjesama. Autor je Jonče Hristovski (http://mk.wikipedia.org/wiki/Јонче_Христовски), a napisana je 1964. godine.

## Tekst
Shoshenq III

Kralj **Usermaatre Setepenre** ili **Usimare Setepenamun** **Shoshenq III** je bio egipatski faraon iz 22. dinastije koji je vladao 39 godina. Kao prilog tome se navode dva Apisova bika sahranjena u 4. i 28. godini vladavine, kao i da je slavio Heb Sed jubilej u 30. vladarskoj godini. Pretpostavlja se da nije bio sin prethodnog faraona Osorkona II, iako egiptolog Christian Settipani tvrdi drukčije. 

U osmoj godini vladavine Shoshenqa III Egipat je postao politički razjedinjen, s obzirom da se uzurpator-kralj Pedubast I pojavio u Tebi. Otada su kraljevi XXII dinastije kontrolirali jedino Donji Egipat. S druge strane, Visoki svećenik Amuna u Tebi Osorkon B (kasniji faraon Osorkon III) je formalno ostao vjeran Shoshenqu III nakon smrti svog oca Takelota II, iako je bio de facto samostalni vladar. 

## Porodica
Shoshenq III je oženio **Djed-Bast-Es-Ankh**, kći Takelota, Visokog svećenika Ptah u Memfisu, i **Tjesbastperu**, kći Osorkona II. Imao je najmanje 4 sina i 1 kći: Ankhesen-Shoshenq, Bakennefi A, Pashedbast B, Pimaya kao Velikog poglavara naroda Ma', i Takelota C, vrhovnog vojskovođu. Izvjesni Padehebenbast se ponekad navodi kao sin Shoshenqa III. Za sve njih se čini da su umrli prije oca koji je vladao gotovo četiri decenije. Za njegovog trećeg sina - Pimay- ('Lav' na egipatskom), se mislilo da je kralj Pami ('Mačak' na egipatskom), ali se dans misli da su različite ličnosi. Umjesto toga je Shoshenqa III naslijedio Shoshenq IV za koga nije sigurno u kakvom je rodu s ovim faraonom. 

Shoshenq III je bio sahranjen u kasnije opljačkanom Kralevskom grobu NRT V u Tanisu.

## Notes
Pedubast I

**Pedubastis I** ili **Pedubast I** (cca. 829. pne.&ndash;804. pne.) bio je faraon drevnog Egipta. Za Pedubasta se govori da je bio libijskog porijekla, a Manetho mu pripisuje vladavinu od 25 godina. Kraljem se proglasio u Tebi u 8. godini faraona Shoshenqa III. Postao je glavni suparnik Takelota II a kasnije i Osorkona B, libijskih kraljeva Gornjeg Egipta iz XXIII. dinastije u Tebi. Njegovo proglašenje kraljem je Tebu bacilo u iscrpljujući građanski rat koji je trajao gotovo tri decenije. Svaka od strana je imala vlastitu lozu Visokih svećenika Amuna, s time da je na Pedubastovoj strani bio Harsiese B, a iza njega Takelot E. Glavni neprijatelj Pedubasta je bio Visoki svećenik Osorkon B koji će kasnije postati faraon Osorkon III te sukob opisati u znamenitoj *[[Kronika princa Osorkona|Kronici princa Osorkona]]* u Karnaku.

Posljednja iskopavanja Univerziteta Columbia iz 2005. godine pokazuje da je Pedubast držao vlast i u Tebi i u zapadnim pustinjskim oazama Egipta — njegov kartuš je pronađen u hramu u Dakhlu. Naslijedio ga je Shoshenq VI.

## Vanjske veze
* University of Columbia 2005 Excavation report at Dakhla
820-e pr. n. e.

## Događaji i trendovi
* 828. pne./827. pne. (14. godina ere Gònghé) — Kralj Xuan od Zhoua postaje vladar kineske dinastije Zhou, završavajući tako skoro dvije decenije regenstva Gonghe.
* 825. pne. — Takelot II, kralj Egipta, umire. Krunski princ Osorkon III i Shoshenq III, Takelotovi sinovi, bore se za prijestolje.
* 825. pne./824. pne. — Arifron, kralj Atene, umire nakon vladavine od 20 godina i nasljeđuje ga sin Tespije.
* 823. pne. — Umire Shalmaneser III, kralj Asirije. Nasljeđuje ga sin Shamshi-Adad V.
* 820. pne. — Pigmalion dolazi na prijestolje Tira.

## Značajne osobe
*
Šamši-Adad V

**Shamshi-Adad V** je bio kralj Asirije od 824 do 811. pne. Bio je sin i nasljednik Shalmanesera III te suprug Shammuramat (koju neki poistovjećuju s mitskom Semiramidom), te otac Adad-nirarija III, koji ga je naslijedio na kraljevskom prijestolju.

Prvih pet godina vladavine su mu obilježile teške borbe za nasljedstvo ostarjelog kralja Shalmanesera. Pobunu je vodio Shamshi-Adadov brat Assur-danin-pal, a započela je još za vrijeme Shalmaneserovog života godine 826. pne. Buntovni brat je, prema samim natpisima Shamshi-Adada, uspio na svoju stranu privući 27 važan grad, uključujući Ninivu. Pobuna je trajala do 820. pne., te je ozbiljno oslabila Asirsko Carstvo i njegovog vladara; slabost će se u kraljevstvu osjećati sve do reformi Tiglath-pilesera III.

Tokom kasnije vladavine je Shamshi-Adad vodio pohode protiv Južne Mezopotamije, te sklopio ugovor s babilonskim kraljem Mardik-zakir-shumijem I.
Hazael

**Hazael** (hebrejski *Hazael,* što znači "Bog je vidio") bio je dvorski službenik, a kasnije i aramejski kralj čije se ime spominje u Bibliji. Prvi put se spominje u 1 Kraljevima 19 kada je bog rekao proroku Elijahu da ga pomaže kao kralja Sirije.

Godinama nakon tog događaja Hadadezer se razbolio te poslao dvorskog službenika Hazaela Elijahovom nasljedniku Eliši. Eliša je rekao Hazaelu da kaže Hadadezeru kako će se oporaviti, ali je otkrio Hazaelu da će kralj umrijeti. Dan kasnije Hazael se vratio Hadadezeru u Damask, te ugušio kralja i sam sebe postavio na prijestolje.

Za vrijeme svoje vladavine koja je trajala otprilike 37 godina (cca. 842. pne.- 805. pne.), kralj Hazael je Aramejce vodio u ratu protiv snaga kralja Jehorama od Izraela i kralja Ahazije od Jude. Nakon što ih je porazio kod Ramoth-Gileada, Hazael odbio dva asirska napada, osvojio izraelitsku teritoriju istočno od Jordana, filistejski grad Gath, te pokušao isto tako osvojitiJeruzalem (2 Kraljevi 12:17). Monumentalni aramejski natpis iskopan kod Tel Dana za većinu naučnika je Hazaelovo djelo, s obzirom da se njime slavi pobjeda nad kraljevima Izraela i Jude. Nedavna iskopavanja kod Tell es-Safi/Gatha su otkrila dokaze o opsadi i osvajanju Gath od strane Hazaela. Uništenje naselja Tell Zeitah u 9. vijeku pne. također može biti rezultata Hazael'ovog pohoda. Kralj Joaš od Jude je spriječio Hazaelovu najezdu tako što ga je potkupio s blagom iz kraljevske palače i hrama, nakon čega je Hazael nestao iz daljih biblijskih svjedočanstava.

## Izvori
* Biran, A., and Naveh, J. 1995. The Tel Dan Inscription: A New Fragment. *Israel Exploration Journal* 45(1):1–18.
* Ephal, I., and Naveh, J. 1989. Hazael’s Booty Inscriptions. *Israel Exploration Journal* 39(3–4):192–200.
* Lemaire, A. 1991. Hazaël, de Damas, Roi d’Aram. Pp.&nbsp;91–108 in *Marchands, Diplomates et Empereurs, Études sur la civilisation mésopotamienne offertés à P. Garelli*. Paris: Éditions Recherche sur la Civilisations.
* Maeir, A. 2004. The Historical Background and Dating of Amos VI 2: An Archaeological Perspective from Tell es-Safi/Gath. *Vetus Testamentum* 54(3):319–34.

## Vanjske veze
* Tell es-Safi/Gath Excavation Project Blog
* Tell es-Safi/Gath Excavation Project website 
* Tel Dan Inscription Webpage
Aramejski jezik

**Aramejski** (imperijalni aramejski, biblijski aramejski; ISO 639-3: arc) najrasprostranjeniji semitski jezik tijekom novoasirskog carstva. Govorio se na područjima današnjih država Irak, Jordan, Sirija i Izrael. Pripada aramejskoj grani semitskih jezika

Istorija aramejskog je duga oko 3000 godina i pada na vreme stvaranja Novog i Starog zaveta (Talmud, Zohar) i svetih spispova u biblijskim krajevima na Bliskom istoku. Jezik je bitan kod arheoloških pronalazaka na Bliskom istoku. 

Neke aramejske riječi i značenje:
* yade - mama;
* baba - tata;
* aba - otac;
* kačke - djevojke;
* beyto - dom, kuća;
* ono - ja;
* zano - idemo;
* šlomo - pozdrav, dobar dan;
* taudi - hvala;
* haniye - dobar tek;
* hubo - ljubav, živjeli;
* lahmo - kruh;
* Elah (אלהא‏) - bog ;
Napisano je kako se izgovara, jer aramejsko pismo je slično arapskom pismu i piše se s desna na lijevo. Ne postoji škola u kojoj se taj jezik može naučiti pisati i čitati, no aramejski svećenici organiziraju skupove u svojim crkvama, te podučavaju mlade o jeziku i kulturi svog naroda, a budući da brakove uglavnom sklapaju međusobno, dakle rijetko za bračnog druga uzimaju nekoga tko je druge nacionalnosti, tako se i jezik jedino prenosi s generacije na generaciju. Isus Krist je govorio aramejski jezik.

## Popularna kultura
Aramejski jezik je upotrijebljen u filmskom ostvarenju Mela Gibsona „Stradanje Hristovo“ iz 2004. godine.

## Povezano
* Arameji

## Reference
Aram-Naharaim

**Aram-Naharaim** ili "Aram od Dvije rijeke," je oblast koja se pet puta spominje u Hebrejskoj Bibliji. Najčešće se vezuje uz *Nahrimu* spomenutu na tri ploče iz zbirke pisama u Amarni, odnosno kao geografski opis kraljevstva Mitanni. To je zemlja u kojoj se nalazio grad Haran. Prema jednoj židovskoj rabinskoj tradiciji, Ur Kasdim, odnosno Abrahamovo rodno mjesto, također je bio u Aram-Naharaimu.

## Reference

## Vanjske veze
* The Land of Aram (Syria)
Aram Rehob

**Aram Rehob** je bilo rano aramejsko kraljevstvo, čiji je glavni grad bio Rehob ili Beth-Rehob, povezan s kraljem Aram-Zobahom, neprijateljem kralja Davida. *[[Knjiga o brojevima|Brojevi.]]* xiii.21 i *[[Knjiga o sucima|Suci]]* xviii.28 smještaju Beth-Rehob u libanonsku regiju kraj Tel Dana. Moore (*Commentary on Judges,* p. 399) smatra da je to bio kasniji grad Paneas.
Hadadezer bar Rehob

:*Za istoimenog kralja [[Damask]]a v. [[Hadadezer]].*

**Hadadezer** ("Hadad pomaže"), sin Rehobov (heb. ***Hadadezer ben Rehob***; aram. ***Hadadezer bar Rehob***) bio je vladar aramejskog kraljevstva Zobah u ranom 10. vijeku pne. Prema II Samuel, Hadadezer je bio saveznik Amonita protiv Davida od Izraela ali je poražen. Hadadezerovo kraljevstvo je, po nekima, dominiralo drugim aramejskim državama; nakon njegovog poraza je Damask počeo sa svojim usponom, a države kao Hamath su poslale poklone u znak zahvalnosti Davidu.
Njujorška filharmonija

**Njujorška filharmonija** (engleski *New York Philharmonic*) je najstariji još uvijek aktivni simfonijski orkestar u SAD, osnovan 1842. Sjedište joj je u New Yorku, a većinu koncerata izvodi u dvorani Avery Fisher Hall te se smatra jednim od najboljih orkestara na svijetu. Orkestar je četiri decenije stariji od većine drugih američkih simfonijskih institucija; u decembru 2004. je održala rekordni 14.000. koncert u svojoj historiji. Od 2002. godine dirigent je bio Lorin Maazel, a njegov mandat bi trenao prestati u sezoni 2008-2009. U sezoni 2009-2010 će Filharmoniju preuzeti Alan Gilbert.

## Reference

## Vanjske veze

* New York Philharmonic Official website
* Mahler in New York 
*
Pigmalion od Tira

*Za ostale osobe s ovim imenom v. [[Pigmalion (razvrstavanje)]].*

**Pigmalion** (**Pygmalion**, također poznat kao **Pumayyaton**) bio je kralj Tuira od 820. do 774. pne. te sin kralja Mattana I (829-821. pne.).

Za vrijeme Pigmalionove vladavine, Tir je fokus svoje trgovačke aktivnosti premjestio s Bliskog Istoka na Mediteran, a što se tumači osnivanjem novih kolonija kao što je Kition na Cipru i, po predaji, Kartage. Za priču o stvaranju Kartage, v. Didona.

U Vergilijevom epu *[[Eneida]]*, Pigmalion je prikazan kao okrutni brat Didone koji zbog svoje pohlepe tajno ubija njenog supruga Siheja.

U Danteovoj Božanstvenoj komediji, Purgatorio, Canto XX, st. 103-105, Dante koristi Vergilijevu verziju Pigmaliona kako bi prikazao pohlepu.

## Napomene

## Povezano
* Popis kraljeva Tira
Tir

**Tir** (arapski ***' '''', [[Fenički jezici|fenički]] ***', hebrejski ***' ''Tzor'', [[Tiberijski hebrejski]] ***' **', [[Akadski jezik|akadski]] ****, [[Grčki jezik|grčki]] ***' *Týros*) je grad u [[Južni guvernatorat (Libanon)|Južnom guvernatoratu]] [[Libanon]]a. U njemu živi oko 140.000 stanovnika. Tir se nalazi na obali [[Sredozemno more|Mediterana]], odnosno 80 [[kilometar|km]] (50 [[milja|mi]]) južno od [[Bejrut|Beiruta]]. Naziv grada znači *"stijena"'' . 

Tir je drevni feničanski grad i legendarno rodno mjesto Evrope i Didone. Danas je četvrti po velični grad u Libanonzu  i jedna od najvažnijih pomorskih luka, koja je na francuskom pozata koa Soûr. Tir je popularno turističko odredište. U njemu se nalaze brojna arheološka nalazišta i znamenitosti, uključujući rimski Hipodrom koji je unesen u UNESCO-v popis Svjetske baštine 1979 (Rezolucija 459). 

## Povezano
* Popis tirskih kraljeva

## Reference

## Vanjske veze

* Lebanon, the Cedars' Land: Tyre
* Tyre On EarthSpots.com View Tyre and surrounding area via satellite images & maps
* Tyre entry in historical sourcebook by Mahlon H. Smith with picture of Tyrian silver shekel.
Lista kraljeva Tira

Tradicionalni popis kraljeva **[[Tir]]a**, drevnog feničkog grada u današnjem Libanoni, se temelji na Josephusovim djelima *[[Protiv Apiona]]* i. 18, 21, i *Židovskim starinama* viii. 5.3; 13.2. Popis je stvoren na temelju izgubljene historijske knjige Menandera od Efeza, koji ju je, po Josephusovim tvrdnjama, temeljio na kronikama u samom Tiru.

## Kraljevi Tira, 990 - 532. pne.
* Abibaal 990 - 978. pne.
* Hiram I 978 - 944. pne.
* Baal-Eser I (Balbazer I) 944 - 927. pne.
* Abdastrat 927 - 918. pne.
* Methusastartus 918 - 906. pne-
* Astarymus 906 - 897. pne.
* Phelles 897 - 896. pne.
* Eshbaal I 896 - 863. pne. * — 887 - 856. pne.*
* Baal-Eser II (Balbazer II) 863 - 829. pne. * — Baalmazzar, 849 - 830. pne.*
* Mattan I 829 - 820. pne.
* Pigmalion 820 - 774. pne.
* Eshbaal II 750 - 739. pne.
* Hiram II 739 - 730. pne.
* Mattan II 730 - 729. pne.
* Elulaios 729 - 694. pne.
* Abd Melqart 694 - 680. pne.
* Baal I 680 - 660. pne.
* *Tir je vjerojatno bio *'pod nadzorom Asirije i/li Egipta 70 godina**'
* Eshbaal III 591 - 573. pne. — *[[Kartaga]] se osamostalila od Tira 574. pne-*
### Pod vlašću Babilona 573 - 539. pne.
* Baal II 573 - 564. pne.
* Yakinbaal 564. pne.
* Chelbes 564 - 563. pne.
* Abbar 563 - 562. pne.
* Mattan III i Ger Ashthari 562 - 556. pne.
* Baal-Eser III 556 - 555. pne.
* Mahar-Baal 555 - 551. pne.
* Hiram III 551 - 532. pne.
### Pod perzijskom vlašću 539 - 411. pne.
* Mattan III 
* Boulomenus
* Abdemon c.420 - 411. pne.

### Pod vlašću ciparske Salamine 411 - 374. pne.
### pod perzijskom vlašću 374 - 332. pne.
* Eugoras 
* Azimilik Strato cca. 340 - 332. pne. - *kralj za vrijeme opsade Aleksandra Velikog*
### pod makedonskom vlašću 332 - 301. pne.
* Abdalonymus 332. pne. - ?
* Aleksnadar Veliki 329 - 323. pne.

### pod egipatskom vlašću 301 - 198. pne.
### pod seleukidskom vlašću 198 - 68. pne.

## Napomene

## Vanjske veze
* Phoenician Chronology 
* List of kings of Tyre
* Rulers of Tyre
Hiram I

**Hiram I** (hebrejski: חִירָם, "visokorođeni"; standardni hebrejski , Tiberijska vokalizacija *Ḥîrām*) je, prema Bibliji, bio fenički kralj Tira od 969. pne. do 936. pne., nasljednik svog oca, Abibaala. Hirama je na tirskom prijestolju naslijedio Baal-Eser I (935-919). Potječe od Kanaanovog prvog sina Zidona.

## Vladavina
Prema Bibliji (čije navode u ovom slučaju ne potvrđuju nijedni historijski izvori) Tir je za vrijeme Hiramove vlasti od satelita Sidona postao najvažniji od svih feničkih gradova i središte velikog trgovačkog carstva. Hiram je suzbio pobunu u prvoj tirskoj koloniji Utika, u blizini kasnije Kartage.

Biblija kaže da je Hiram sklopio savez s kraljem Solomonom od Izraela, novom silom u regiji. Kroz taj savez je Hiram osigurao pristup najvažnijim trgovačkim rutama za Egipat, Arabiju i Mezopotamiju. Dva kralja su zajedno otvorili trgovačku rutu preko Crvenog mora, spojivši izraelitsku luku Ezion-Geber sa zemljom zvanom Ofir.

Biblijska predaja kazuje kako su se kraljevi obogatili, te da je Hiram poslao Solomonu arhitekte, radnike i cedrovinu kako bi sagradio Prvi Hram u Jeruzalemu. Također je proširio tirsku luku, povećao grad spojivši dva otoka na kojima je sagrađen, te sagradio kraljevsku palaču i hram boga Melqarta. Arheolozi kao William G Dever, Israel Finkelstein i dr. pak drže da su priče o Solomonu, ali i Hiramu, pretjerivanja te da nemaju nikakvih arheoloških dokaza.

## Sarkofag
Navodi sarkofag Hiramov se nalazi "dva sata" hoda jugoistočno od Tira te predstavlja kolosalni vapnenački sarkofag na visokom pijedestalu"http://gatchina3000.ru/brockhaus-and-efron-encyclopedic-dictionary/110/110262.htm, poznat pod nazivom Qabr Hiram. Ne treba ga miješati sa znamenitim Ahiramovim sarkofagom.

## Masonska tradicija
Hiram I igra ulogu u tradiciji slobodnih zidara (masona) kao dobavljač materijala, novca i obrtnika za izgradnju Solomonovog hrama. To dolazi od biblijske priče o savezu Solomonovog Izraela i Tira pod Hiramom I. U tim pričama je za masone najvažnija ona da je poslao svog majstora Hirama Abifa, da bude predradnik na izgradnji Hrama .. Neki vjeruju da su dva Hirama iz priče jedna te ista ličnost jer imaju isto ime i potječu iz Tira. Hiram Abif se identificira s "lukavim čovjekom" koga je kralj Hiram poslao da sagradi Hram u 2 Ljetopisi 2:13-14. Moguće je da je pogrešno tumačenje stiha iz Biblije dovelo do dvostrukog imena. Masonska tradicija na tim kratkim biblijskim referencama stvara alegoriju koja se ne smatra historijski autentičnom. Zbog nje je za vrijeme zenita popularnosti masona u SAD Hiram postalo uobičajeno muško ime.

## Povezano
* Popis tirskih kraljeva

## Reference
Benhadad

**Ben Hadad** na hebrejskom znači *Sin Hadada*i može se odnositi na:
* svakog od kraljeva Aram Damaska. Hadad je bilo ime jednog važnijih aramejskih božanstaa.
* kraljevi Aram-Damaska:
** Ben-Hadad I
** Hadadezer (Ben-Hadad II)
** Ben-Hadad III
Zobah

**Zobah** ili **Aram-Zobah** bio je glavni grad rane aramejske države u južnoj Siriji, a koja je u svoje vrijeme imala veliku važnost. Spominje se u 1 Samuelu xiv. 47, gdje se njen kralj navodno borio s židovskim kraljem Saulom. 

Kralj te države Hadadezer bar Rehob se udružio s Amonitima protiv Davida, koji je pak porazio Zobah i njegovo kraljevstvo natjerao da plaća danak Izraelu (II Samuel x.). U ovom ratu je Hadadezer kao saveznike doveo Aramejce s onu stranu Eufrata (II Sam. x. 16). Nakon Solomonovog dolaska na vlast, Zobah je stekao nezavisnost od Izraela (usporedi I Kraljevi xi. 23 et seq.). Berothai, grad koji je pripadao Hadadezer (II Sam. viii. 8) se identificira s Berothahom (Ezekijel xlvii. 16), koji se nalazio između Hamatha i Damaska. Zobah se vjerojatno nalazio blizu ovog grada, iako neki izvori iz Halévyja tvrdi da je Zobah bio Chalkis.

Nakon 10. vijeka pne. Zobah se više ne spominje u Bibliji, ali neki tvrde da je Subiti, spomenut u ljetopisima Assurbanipala kao grad koji su Asirci osvojili u 7. vijeku pne., identičan s njim (compare Schrader, "K. B." ii. 217). Isti grad se spominje na klinopisima, odnosno fragmentarnom popisu gradova povezanih s Hamathom i Damaskom.

## Veze
* Aleppo Codex
Ithobaal I

**Ithobaal I** (ili *Ethbaal*) (vladao 887 - 856. pne.) bio je kralj Tira i osnivač nove dinastije u tom gradu. Za vrijeme njegove vladavine, Tir je proširio svoju vlast na okolna područja, učinivši svojom teritorijom Feniciju sve do Bejruta, uključujući Sidon, te čak i dijelove otoka Cipra. U isto vrijeme Tir je sagradio nove prekomorske kolonije: Botrys (današnjiBatrun) kralj Byblosa, i Auzu u Libiji.

Ithobaal je imao dobre diplomatske veze s kraljem Ahabom od Izraela. Njegova kći Jezebela se udala za Ahaba, a ojačao je fenički utjecaj u Samariji i izraelitskim gradovima.

## Povezano
* Popis tirskih kraljeva
Baal-Eser II

**Baal-Eser II** (također poznat kao **Balbazer II** i *Baalmazzar*) (863 - 829. pne.) bio je kralj Tira. 

Baal-Eser je vladao na vrhuncu tirske moći, kada je taj grad imao odlučujući utjecaj na zbivanja u području Levanta. Za vrijeme njegove vladavine, njegova sestra bila je kraljica Izraela a nećaka kraljica Jude, pa je tako posredno imao vlast nad golemim područjima.

Iako sami Tirani u tome nisu sudjelovali, historičari ih smatraju jednim od glavnih pokretača anti-asirske koalicije koja se Shalmaneseru III suprotstavila prilikom bitke kod Qarqara.

Međutim, taj isti tirski kralj je Shalmaneseru godine 842. pne. platio danak dok su Asirci vodili pohod u Kanaanu. Isto je učinio i kralj Jehu što je prikazano na Crnom obelisku.)'' http://www.bartleby.com/67/109.html
Mattan I

**Mattan I** (ili **Matan I** ili **Mittin**) vladao je Tirom od 829. do 821. pne., naslijedivši Baal-Esera II (Balbazera II) od Tira i Sidona.http://jwsr.ucr.edu/archive/vol10/number3/pdf/jwsr-v10n3-wilkinson.pdf 

On je otac historijskog Pigmaliona (također Pumayyaton), tirskog kralja od 820. do 774. pne., i Didone. Zbog toga se smatra da je opisan u Vergilijevoj *[[Eneida|Eneidi]]* kao Bel II.

## Povezano
* Popis kraljeva Tira
810-e pr. n. e.

## Događaji i trendovi
* 817. pne. – Pedubastis I proglašava sebe kraljem Egipta, osnovavši Dvadeset treću dinastiju.
* 814. pne. – Kartagu osniva Didona (tradicionalni datum).
* 813. pne. – Feničani osnivaju Kartagu.
* 811. pne. – Adad-nirari III nasljeđuje svog oca Shamshi-Adada V kao kralj Asirije.

## Značajne osobe
*
Adad-nirari III

**Adad-nirari III** (također **Adad-narari**) bio je kralj Asirije od 811. do 783. pne. Bio je sin i nasljednik Shamshi-Adada V, a po svemu sudeći i vrlo mlad prilikom dolaska na prijestolje, s obzirom da mu je prvih pet godina formalne vladavine majka Shammuramat služila kao regentica, a što je po nekim izvorima potaklo legendu oSemiramidi.

Mladost Adad-nirarija, i posljedica problema koje je prilikom svoje vladavine imao njegov otac, dovelo je do ozbiljnog slabljenja asirske vlasti nad Mezopotamijom, a kralju su počeli prkositi oficiri, guverneri i lokalni vladari.

Prema zapisima samog Adad-nirarija, kralj je vodio nekoliko pohoda čija je svrha bila povratiti vlast i prestiž koji je Asirija imala u doba njegovog djeda Shalmanesera III. Prema zapisima, pohode je vodio u svim smjerovima i to do kraja svoje 28-godišnje vladavine. Istovremeno je sagradio hram Nabua u Ninivi. Jedan od njegovih pohoda je doveo do opsade Damaska u doba Ben-Hadada III godine 796. pne., čime je oslbaljeno aramejsko kraljevstvo Damask, a Izrael pod Jehošom (koji je asirskom kralju platio danak) i Jeroboamom II se oporavio. 

Neki biblijski stručnjaci vjeruju da je upravo on "Kralj Ninive" koji je, doznavši za Jonino'proročanstvo o skoroj propasti, sebe obukao u prosjačke halje i naredio da grad posti nastojeći je spriječiti (Jona 3:6–9

Usprkos sve Adad-nirarijeve upornosti i energije, Asirija je nakon njegove smrti ušla u period krize koji će potrajati nekoliko decenija.
800-e pr. n. e.

## Događaji i trendovi
* 804. pne. — Adad-nirari III od Asirije osvaja Damask. 
* 804. pne. — Smrt faraona Pedubastisa I.
* cca. 800. pne. — Završava Mračno doba Grčke.
* cca. 800. pne. –700. pne. — Pre-etruščanski period u Italiji.
* Etrurska civilizacija.
* Olmeci grade piramide.
Marduk-zakir-šumi I

**Marduk-zakir-šumi I** je bio kralj IX dinastije Babilona, od 855-819. pne.. Poznat je po tome što je iza sebe ostavio kudurru kamen međaš.

## Povezano
* Kudurru Marduk-zakir-šumija I

## Vanjske veze
* Kudurru Stone and article
800. pr. n. e.

__NOTOC__
Godina **800. pne.** bila je prva godina 8. vijeka pne.

## Događaji
* cca. 800. pne. – Završava Mračno doba Grčke.
* cca. 800. pne. –700. pne. – Pre-etruščanski period u Italiji.
* Etrurska civilizacija.
* Olmeci grade piramide.

## Rođenja
*

## Smrti
*
790-e pr. n. e.

## Događaji i trendovi
* 797. pne. – Ardis I postaje kralj Lidije.
* 797. pne. – Tespije, kralj Atene, umire nakon vladavine od 27 godina, a nasljeđuje ga sin Agamestor.

## Značajne osobe
*
Ardis I

**Ardis I** (*Ardys*, *Ardysus*) bio je dvadeset-drugi kralj Lidije, i devetnaesti kralj dinasije Heraklida; v. Popis kraljeva Lidije. Naslijedio ga je sin Alijat I (Herodot)

Vjeruje se kako je vladao od 795. pne. do 759. pne.. To ga čini suvremenikom prve Olimpijade u Grčkoj.
Lidija

**Lidija** ( [*Lydía*], ) je historijska regija u zapadnoj Anadoliji (današnja Turska), istočno od drevne Jonije i protezala se preko modernih provincija Izmir i Manisa. Glavni grad je bio grad Sard. U doba najvećeg uspona tokom vladavine Kreza Lidijska Monarhija protezala se preko cijele zapadne Anadolije. U kasnijem periodu Lidija je bila jedna od perzijskih satrapija, te rimskih provincija. Lidijski glavni grad bio je Sard.

## Historija

Lidija je nastala kao post-hetitsko kraljevstvo, posle propasti kraljevine Hetita u 12. vijeku pne. Izvorno ime joj je bilo **Mionija** (). Homer je spominje u svojoj Ilijadi , gde stanovnike Lidije zove Meonijancima (). Homer prilikom opisa glavnog grada, grad ne naziva Sardis, već Hajd. Pretpostavlja se da je Hajd bila oblast gdje se Sard nalazio. Meonci se zadnji put spominju od strane Plinija Starijeg koji navodi da su živjeli pokraj rijeke Hermus u gradu Meoniji.

Kasnije je Herodot napisao da je kraljevina dobila ime po svom prvom kralju Lidosu (), koji je bio sin Atisa i Cibele. Ovaj mit ide u prilog grčkom imenu Lidoji (), dok hebrejski izvori navode ime Lidim (**?**) ( [*Lûḏîm*]), koje se odnosi Liđane, biblijske ratnike . Lidijski ratnici su bili poznati kao dobri strijelci, a imali su i veliku konjicu. Smatra se kako su se najstarije kovanice pojavile u Lidiji oko 660. pne., koje su prema Herodotu kovali od zlata i srebra. Stanovnici drevne Lidije govorili su lidijskim jezikom, koji je pripadao skupini anadolijskih jezika, odnosno indoevropskoj jezičnoj porodici.

Sredinom 6. vijeka pne. Lidijom je vladao kralj Krez koji je bio poznat po golemom bogatstvu, pa i danas postoji uzrečica „*Bogat kao Krez*“. Krez je financirao gradnju Artemidinog hrama u Efezu koji spada u sedam svjetskih čuda. Godine 546. pne. perzijski vladar Kir Veliki osvaja Lidiju koja postaje perzijska provincija (satrapija). Prema predaji, Kir Veliki je dao poštedjeti Kreza koji je postao savjetnikom na perzijskom dvoru u Pasargadu. U vrijeme perzijske vladavine, Lidiju su često napadali Grci koji su jednom prodrli do Sarda i poharali grad, što je bio označilo početak Grčko-perzijskih ratova u kojima su Darije Veliki i Kserkso I. vodili kažnjeničke ekspedicije protiv Eretrije, odnosno Atene. Razdoblje perzijske dominacije prekida Aleksandar Makedonski koji priključuje Lidiju svom carstvu, a nakon njegove smrti ona nastavlja biti dijelom helenističkih monarhija. Sredinom 1. vijeka pne. Rimsko Carstvo osvaja Anadoliju čime Jonija i Lidija dolaze pod upravu Rima. U vrijeme cara Dioklecijana Lidija dobiva status rimske provincije. Kasnije je bila pod upravom Bizanta, sve dok je u 15. vijeku nisu osvojili Turci, pa teritorij Jonije postaje dijelom Osmanskog carstva, odnosno moderne Turske.

## Reference

## Literatura

* Goldsborough, Reid. First Coin" 
* http://www.knaw.nl/publicaties/pdf/20021051.pdf
Lidija (razvrstavanje)

**Lidija** se može odnositi na:
* Lidija (ime), žensko ime
* Lidija, kraljevina Lidija - bivša antička država
* Lydia, South Carolina
* Lydia, Louisiana
Shrek

***Shrek*** je računalno animirani film iz 2001. baziran na bajci Williama Steiga iz 1990., a njegova je animacija započela još 31. listopada 1996. i trajala više od četiri i pol godine.

*Shrek* je bio prvi film koji je dobio Oscara u kategoriji za najbolji animirani film, koja je prvi put uvedena za filmsku godinu 2001., a trenutačno se nalazi na 160. mjestu popisa 250 najboljih filmova svih vremena na najvećoj internetskoj bazi podataka o filmu IMDb. Film je bio naveliko hvaljen od strane kritičara, a odlično su ga prihvatili i djeca i odrasli.

*Shrek* je bio toliko uspješan da je pomogao svojoj produkcijskoj kompaniji DreamWorks u zauzimanju mjesta najvećeg konkurenta Walt Disney Picturesu u polju dugometražnih animiranih filmova, naročito onih računalno animiranih. Kasnije je Shrek postao i maskota kompanijinih produkcija animiranih filmova.

Kao glasovi glavnih likova pojavljuju se Mike Myers kao veliki zeleni ogr po imenu Shrek, Eddie Murphy kao brbljivi magarac koji slučajno upoznaje Shreka, Cameron Diaz kao princeza Fiona i John Lithgow kao umišljeni lord Farquaad.

## Radnja
Priča govori o ogru Shreku koji živi povučenim životom u svojoj močvari sve dok jednog dana slučajno ne upoznaje brbljivog magarca i ode do dvorca lorda Farquaada, koji ga pošalje na misiju spašavanja princeze Fione, kojom se on namjerava oženiti i koja se nalazi u najvišoj sobi najvišeg tornja dvorca, kojeg okružuje lava i čuva zmaj. Tijekom misije Shrek se sprijatelji s magarcem i zaljubljuje u Fionu.

## Nastavci
* *[[Shrek 2]]* u našim je kinima premijerno prikazan 26. kolovoza 2004., a u SAD-u je pretekao *[[Potraga za Nemom|Potragu za Nemom]]* kao animirani film s najvećom zaradom tijekom prvog vikenda prikazivanja.
* *Shrek 3* je prvi put najavljen 2. lipnja 2004., a u kina bi trebao stići tijekom 2007.
* *Shrek 4* je najavljen 19. kolovoza 2004., a u kina će vjerojatno stići tijekom 2010.
* *Shrek 5* službeno još nije najavljen, a njegova bi se radnja trebala odvijati u vremenu prije prvog nastavka jer će se prema najavama tijekom trećeg i četvrtog nastavka saznati svi događaji u nastavku na dva dosad prikazana filma.

## Nagrade i nominacije
Osvojio nagradu Saturn za najbolje specijalno DVD izdanje.
Lista pravoslavnih praznika

Spisak pravoslavnih praznika obuhvata najznačajnije crkvene praznike u pravoslavnoj crkvi i oni su:

* Roždestvo Hristovo - Božić 
* Obrezanje Gospoda Isusa Hrista 
* sveti Vasilije Veliki, Nova godina 
* Bogojavljenje 
* Sabor svetog Jovana Krstitelja - Jovanjdan 
* Sveti Sava 
* Sveta tri jerarha 
* Sretenje Gospodnje 
* Blagovesti 
* Vaskrsenje Gospoda Isusa Hrista - Vaskrs 
* sveti velikomučenik Georgije - Đurđevdan 
* sveti Vasilije Ostroški Čudotvorac 
* sveti Kirilo i Metodije 
* sveti car Konstantin i carica Jelena 
* Vaznesenje Gospodnje - Spasovdan 
* Silazak Svetoga Duha na apostole - Trojice 
* Sveti car Lazar Vidovdan 
* Rođenje svetog Jovana Preteče - Ivanjdan 
* sveti apostoli Petar i Pavle - Petrovdan 
* sveti prorok Ilija - Ilindan 
* Preobraženje Gospodnje 
* Uspenije Presvete Bogorodice - Velika Gospojina 
* Usekovanije glave svetog Jovana Krstitelja 
* Roždestvo Presvete Bogorodice - Mala Gospojina 
* Vozdviženje Časnog Krsta - Krstovdan 
* sveti apostol Toma - Tomindan 
* sveta Petka 
* sveti velikomučenik Dimitrije - Mitrovdan 
* Sabor svetog arhangela Mihaila - Aranđelovdan 
* Vavedenje Presvete Bogorodice 
* sveti Nikola - Nikoljdan
The Go

**The Go** je američka muzička grupa iz Detroita, koja je počela kao garage rock bend da bi se kasnije orojentirala na neo-klasični rock inspiriran grupama 1960-ih i 1970-ih kao što su The Beatles. Glavni članovi grupe su Robert "Bobby" Harlow (vokali), John Krautner (gitara, bas), Marc Fellis (bubnjevi), James McConnell (gitara), a među rotirajućim članovima je od sredine 1998. do početka 1999. bio Jack White (kasnije poznat kao frontman grupe White Stripes ).

The Go je osnovan 1998. godine u vrijeme uspona detroitske garage-rock scene. Harlow, Krautner i Fellis su prijatelji iz djetinjstva—a kasnije su im pridružili Jack White u basist Dave Buick. Ispočetka su svirali samo u Detroitu, ali su kao predgrupa nešto poznatije grupe Question Mark and the Mysterians helped get them zapaženo od Sub Popa, koji je izdao njihov debitantski album Whatcha Doin' godine 1999. 

## Diskografija
* Whatcha Doin' (1998), Sub Pop
* *Free Electricity* (2000), neobjavljen
* *The Go* (2003), Lizard King Records
* *Howl On The Haunted Beat You Ride* (2007), Cass Records
* ''The Hills Have Eyes (2006), Lakeshore Records

## Vanjske veze i recenzije
* The Go on MySpace
* Sub Pop page 
* Spin's review of Howl On The Haunted Beat You Ride
* BBC's review of Howl On The Haunted Beat You Ride
* Any Given Tuesday's review of Howl On The Haunted Beat You Ride
* Metro Times 
* Interview with Bobby Harlow 
* Podcast featuring The Go
Aluminium (album)

**Aluminium** je naziv muzičkog projekta koji se sastoji od orkestarskel obrade muzike rock grupe The White Stripes. Članovi projekta su bili Richard Russell i Joby Talbot. Jack White, iz grupe White Stripes je podržao projekt.

Rob Jones je imao izložbu radova prvotno korištenih za ilustraciju albuma.

## Vanjske veze
* Official site for The White Stripes
* Official website for ALUMINIUM
Sofija Rotaru

**Sofija Rotaru** (puno ime- Sofia Mihailovna Rotaru-Evdokimenko  ) je ruska, ukrajinska, moldavska i bivša sovjetska pop kantautorica, muzičarka, plesačica, muzička i filmska producentica, glumica, poduzetnica, spisateljica i modna dizajnerica. Poznata je po dubokom glasu, seksepilu, a karijeru su joj označile brojne kontroverze u zemljama istočne Evrope i bivšeg SSSR-a. Nazivana je "Kraljicom popa" i "Sve što imamo" od strane medija. Godine 1986. je postala prva pop pjevačica s prestižnom titulom "Narodnog umjetnika SSSR-a" a 2000. godine je proglašena *Pjevačicom XX vijeka*. Danas je Sofia Rotaru državljanka Ukrajine i počasna građanka Krima i Jalte, njenog prebivališta. Osim u Jalti, Sofija Rotaru živi u Moskvi i Kijevu, kao i u Baden-Badenu. Dobitnica je brojnih sovjetskih, ruskih, ukrajinskih i moldavskih priznanja.

## Diskografija

## Reference

## Vanjske veze

*  Službena stranica
* ''Fortuna'' official fan club
* ''You Are My Heart'' official fan club
* 
* 
* 
*  
* All the news about Sofia Rotaru in Russian
* All Sofia Rotaru Lyrics 
* Hundreds of Sofia Rotaru Lyrics
* Sofia Rotaru Became the Leader of the 100 Most Popular Performers (2004)
* Russians Like The Most Singer Sofia Rotaru (2005) 
* Russia's most popular singer (2006)
Sloboda, jednakost, bratstvo

**Sloboda, jednakost, bratstvo** *([[Francuski jezik|fra.]]:Liberté, égalité, fraternité)* je moto francuske revolucije.

Prvoboitni slogan Francuske revolucije je bio *Liberté, égalité, fraternité, ou la mort!* (Sloboda, jednakost, bratstvo ili smrt!). Slogan je ostao u upotrebi i posle revolucije u današnjem nešto izmenjenom obliku.

Francuska trenutno kao svoj moto upotrebljava »Liberté, égalité, fraternité« i te tri reči se povezuju sa bojama na državnoj zastavai. Takođe moto je prisutan i na francuskim evro kovanicama od jednog i dva evra
The Upholsterers

**The Upholsterers** je bio američki rock duo, čiji su članovi bili Jack White - koji će kasnije postati članom grupe *[[The White Stripes]]*, i Brian Muldoon koji danas nastupa u grupi The Muldoons. White je bio vokal, gitarist i pijanist, dok je Muldoon bio za bubnjevima.

White je Muldona, koji je inače bio prijatelj porodice, upoznao kao mladi radnik u radnji za postavu namještaja. Otkrivši da ih zanima rock muzika, osnovali su bend, ali je on kratko trajao. Izdali su samo jednu ploču - singl pod nazivom 
"Makers Of High Grade Suites".

Muldoon je kasnije osnovao porodični bend u kome svira sa sinova, a surađivao je na nekoliko projekata *White Stripesa*.
Lista gradova u Izraelu

1: izraelska naselja na Zapadnoj obali.
2: 1996-ban alapították.
3: 1985-ben alapították.
4: 1998-ban alapították.
MARS-500

**MARS-500**, je naziv eksperimenta i zemaljskog modula u kojem se simuliraju uslovi leta sa ljudskom posadom do Marsa. Eksperiment se sporovodi na Institutu biomedicinskih problema Ruske Akademije nauka. Eksperiment se se zove MARS 500 jer po planu sam let do Marsa bi trebalo da traje 250 dana,a povratak bi trajao oko 240 dana. Ostatak vremena bi kosmonauti proveli u orbiti oko Marsa i na površini planete

Eksperiment će trajati 520 dana, sa mogućnošću da se produži do 700.

## Vanjske veze

* MARS-500 Članak o eksperimentu u časopisu Astronomija 
* **[http://www.imbp.ru/Mars500/Mars500-e.html Information at the official site]**.
* Official ESA call for candidates , issued on June 19, 2007.
* Simulated Trip to Mars Is Planned, by the Washington Post, June 21, 2007.
* "Mars-500" Project Calls For Volunteers, article by Anna Kizilova, August 2006.
* Russia Plans 500-Day Mock Mars Mission, October 11, 2004.
Crvena Jabuka

**Crvena Jabuka** je ime koje može biti:
 
:naziv sela u Srbiji
* Crvena Jabuka - selo u u opštini Ub u Kolubarskom okrugu, u Srbiji
* Crvena Jabuka - selo u opštini Babušnica u Pirotskom okrugu,

:ili u muzici označavati ime grupe
* Crvena jabuka - jugoslovenska muzička grupa