open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Britanski otoci

:*Za objašnjenje često zbunjujućih termina poput ([[Ujedinjeno Kraljevstvo|Velike]]) [[Britanija|Britanije]], [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]] i [[Engleska|Engleske]] vidite [[Britanski otoci (terminologija)]].*

**Britanski otoci** (engl. *British Isles*, irski *Oileáin na Breataine*), skupina otoka uz sjeverozapadnu obalu Europe koji obuhvaćaju Veliku Britaniju (Engleska, Škotska i Wales), Irsku (Sjeverna Irska i Republika Irska), otok Man i nekoliko tisuća manjih susjednih otoka. U literaturi vlade Republike Irske ponekad se smatra da Republika Irska nije dio Britanskih otoka (ali se češće smatra da *je* Republika Irska njihov dio).

Britanski otoci su geografski i ekološki termin, koji se općenito odnosi na čitav arhipelag od otočja Shetland na sjeveru do otočja Scilly na jugu, te od otoka Blasket na zapadu do East Anglije na istoku. Britanski otoci okupljaju više od 6,000 otoka ukupne kopnene površine 315,134&nbsp;km².

Oko prefiksa *Brit* stvorilo se područje nesuglasica. Iako u svojoj originalnoj uporabi prefiks implicira vezu s čitavim arhipelagom otoka uz sjeverozapadnu obalu Europe (uključujući Irsku), u novije se vrijeme Republika Irska ne uključuje u političku uporabu prefiksa Brit. 'Brit' u geografskom smislu odražava 'tradicionalnu' uporabu za arhipelag u cjelini (tj. uključujući Republiku Irsku). Termin Britanski otoci može uvrijediti one koji ga interpretiraju politički zbog impliciranja neprekidnog suvereniteta Ujedinjenog Kraljevstva nad Republikom Irskom ili činjenice da je Republika Irska u nekom smislu politički povezana s Ujedinjenim Kraljevstvom. Stoga se u političkoj uporabi prefiks Brit koristi samo za Ujedinjeno Kraljevstvo.

## Glavni otoci u Britanskim otocima

:*Glavni članak: [[Potpuni popis Britanskih otoka]]*
* Velika Britanija
** Sjeverni otoci (uključujući Orkney, Shetland i otok Fair)
** Hebridi (uključujući Unutarnje Hebride, Vanjske Hebride i Malene otoke)
** Otoci donjeg Firth of Clydea (uključujući otoke Arran i Bute)
** Anglesey (velški *Ynys Môn*)
** Otoci Scilly
** Otok Wight
** Portsmouth otoci (uključujući otoke Portsea i Hayling)
* Irska
** Ulster: Arranmore, otok Tory 
*** Sjeverna Irska: otok Rathlin 
** Connacht: otok Achill, Clew Bay otoci, Inishturk, Inishbofin, Inishark, Aran otoci
** Munster: Blasket otoci, otok Valentia, Cape Clear, otok Sherkin, Veliki otok
** Leinster: otok Lambay, Irsko oko
* Otok Man

Otoci koji se ponekad ubrajaju u Britanske otoke, iako geografski ne čine dio arhipelaga:
* Kanalski otoci
* Rockall

## Povezano
* Geografija Velike Britanije
* Povijest Velike Britanije

## Vanjske veze

* BBC Nations
* Britanski otoci
Baltik

**Baltik** je višeznačni termin koji se koristi za označavanje arbitrarne regije povezane s Baltičkim morem. Termin ***Balticum*** (ili ***Baltikum***) ima preciznije značenje ali nije jednako uobičajen u hrvatskom jeziku.

## Etimologija
*Baltik* dolazi iz indoeuropskog korijena *balt-* koji označava *[[bijelo]]*. Dakle, *Baltičko more* znači *Bijelo more*. Jednakim korijenom započinje riječ *[[Belorusija|Bjelorusija]]*, također poznata kao Bijela Rusija.

## Značenje i opseg pojma
Ovisno o kontekstu *Baltik* može označavati:
* današnje pribaltičke države (Estonija, Latvija, Litva) i rusku enklavu Kaliningrad
* Istočnu Prusiju i povijesne zemlje Livoniju, Kurlandiju i Estoniju (Švedska Estonija i Ruska Estonija)
* geografsko područje koje se sastoji od gornjih zemalja, a ponekad se označava posuđenicom Balticum od njemačkog Baltikum (baltički Nijemci)
* bivšu baltičku provinciju Carske Rusije, tj. gornje zemlje zajedno s Finskom i ponekad Poljskom
* zemlje na (britanskoj) trgovačkoj ruti kroz Baltičko more, tj. gornje zemlje zajedno sa Skandinavskim poluotokom (Švedska i Norveška)
* Baltičkomorske ili baltičke zemlje, gornje zemlje zajedno s Danskom, Njemačkom i Rusijom

## Povezano
* Sjeverna dimenzija
* Baltia (rimska mitologija)

## Vanjske veze

* Informacijski centar za Baltičko more
Benelux

**[[Benelux]]** je ekonomska zajednica u Zapadnoj Europi koja se sastoji od tri međusobno susjedne monarhije, Belgije, Nizozemske, i Luksemburga. Ime ove zajednice je spoj početnih slova svake od ovih zemalja.

## Osnivanje
Dogovor o osnivanju carinske unije Beneluxa je potpisan 1944. godine, od strane vlada ovih država u Londonu, a dogovor je sproveden 1947. godine. Ovaj dogovor je od 1960. godine zamijenila Beneluška gospodarska zajednica. Ovom dogovoru je prethodila Belgijsko-luksemburška gospodarska zajednica, koja je utemeljena 1925. 
Osnivanje ove zajednice je uvelike potaknulo osnivanje Europske Unije.

## Parlament
Parlament Beneluksa je osnovan 1955. godine. Sastoji se od 21 zastupnika nizozemskog parlamenta, 21 zastupnika Belgijskog državnog i regionalnog parlamenta i 7 zastupnika luksemburškog parlamenta.

## Gospodarska zajednica
Ugovor o osnivanju Beneluške gospodarske zajednice (nizozemski: *Benelux Economische Unie*, francuski:*Union Économique Benelux*) je potpisan 1958. godine, a sproveden 1960. godine kako bi se promovirala slobodna razmjena radnika, usluga, novca i dobara u regiji. Glavno tajništvo se nalazi u Bruxellesu. 
Pravni sustavi su većinom međusobno usklađeni, ali se međusobno ne mogu mješati u unutarnje probleme svake od države članica.

1965. godine je osnovan Beneluški sud pravde koji je počeo djelovati od 1975. godine. Sud se sastoji od sudaca visokih sudova iz svake od država članica. Njegovo sjedište se nalazi u Bruxellesu.

Ugovor o gospodarskoj zajednici istječe 2010. godine, a vjerojatno će biti zamjenjen novim nadopunjenim ugovorom.

## Vanjske veze

* Beneluška gospodarska zajednica - Službena stranica
* Beneluški parlament - Službena stranica
* Beneluški sud pravde  - Službena stranica
Južna Evropa

**Južna Evropa** je deo Evrope koji se nalazi u južnom delu, u basenu Sredozemnog mora. Osnovna obeležja prostora su mediteranska klima, pretežno planinski reljef, usmerenost na Sredozemno more i rani civilizacijski napredak. Zbog prenaseljenosti prostor je bio izvor velikih migracija u prekookeanske i u razvijene evropske zemlje. U današnje doba uz industriju sve više se razvijaju delatnosti tercijarnog sektora, najviše turizam.

Južna Evropa obuhvata tri velika poluostrva u južnom delu naseg Evrope i brojna ostrva u Sredozemnom moru. Severnu granicu regije čine visoke venačne planine koje je odvajaju od zapadne i srednje Evrope.
* Pirinejsko poluostrvo
** 
** 
** 
**  *([[Britanske prekomorske teritorije|prekomorska teritorija]] [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]])*
* Apeninsko poluostrvo
** 
** 
** 
* Balkansko poluostrvo
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
**  *(evropski deo)**
* Sredozemne države
** *
** 
* **Napomena*** UN ubrajaju ove države u zapadnu Aziju.
Zapadna Evropa

Regiji **zapadne Evrope** pripadaju države: Ujedinjeno Kraljevstvo, Irska, Francuska, Belgija, Holandija i Luksemburg. Zapadna Evropa ima površinu 936.889 km kvadratnih što čini 8,9% celokupne površine Evrope. Na ovom prostoru živi 146.694.824 stanovnika. To je najgušće naseljena regija Evrope.

Analizirajući položaj Zapadne Evrope vidi se da je ona smeštena oko Severnog mora i kanala La Manš. Kanal razdvaja V.Britaniju i Francusku na rastojanju od svega 33 km. U meridijanskom smeru Zapadna Evropa se pruža od Škotske sve do Španije.

Obale su jako razuđene i sastavljene od stena razne starosti što između drugih faktora utiče na raznolike reljefne oblike. Na kontinentalnom i ostrvskom delu Zapadne Evrope uz morske površine nalaze se nizije. Nizije se na ostrvskom delu regije pružaju do Peninskih i Kambrijskih planina. Na kontinentalnom delu nizije se prostiru do Ardena i Porajnskih planina, a u jugozapadnoj i zapadnoj Francuskoj do podnožja Pirineja i centralog masiva. Mlađe venače planine Alpi i Jura, poput Pirineja na jugu, čine granicu ove regije na istoku.

Klima regije je pod uticajem Atlantika, a od klime je zavisan veći deo života u ovom prostoru. Ogranci tople Golfske struje zagrevaju obale Zapadne Evrope. Zapadni vetrovi joj donose dovoljnu količinu padavina. Mala temperaturna kolebanja, a padavine su raspoređene podjednako tokom godine, pretežno u obliku kiše. S tim osobinama, klima ima karakter blagosti i ujednačenosti. 
Orjentacija rečnih tokova je takva da su oni putevi sa kontinenata na okean, ali i obrnuto sa okeana na kontinent. Prema Severnom moru i Kanalu od većih reka koje teku s kontinenta su: Rajna, Šelda, Mas i Sena, prema Atlantiku su Loara i Garonna, a sa britanskog ostrva Temza i Severn. Ove reke teku preko velikih nizijskih područja i zavala kao što su: Nizozemlje, Anglo-flamanska zavala, Pariški, Londonski i Akvitanski basen.Biskajski zaliv je najveci u zapadnoj Evropi.

## Historija
Zapadna Evropa je dugo vekova bila regija na "kraj sveta". Tu je prestajao poznati svet i počinjalo je nepoznato vodeno prostarnstvo. Otkriće puta za Ameriku povuklo je za sobom razvoj pomorstva i trgovine, u narednim vekovima i sve do danas. Ona je postala kolevkom progresa, a akvatorija uz njene obale postala je najprometnija saobraćajnica. Sve je to doprinelo da se u Zapadnoj Evropi rodila i rasla industrijska revolucija na čijim su tehničkim dostignućima učili, jedno duže vreme, svi narodi sveta. Ova regija je bila prvi industrijski prostor na Zemlji.
Istočna Evropa

**Istočna Evropa** je evropska regija na istoku kontinenta. Termin istočna Evropa nije jednoznačno definiran pa se tako različite države i regije nalaze u različitim definicijama. Sam termin istočna Evropa nosi u sebi geografske, geopolitičke, kulturne i socio-ekonomske konotacije dok se termin Istočna Evropa (sa velikim početnim slovom) u periodu Hladnog rata koristio kao sinonim za Istočni blok.

Različite geografske odrednice regije u pravilu navode bivše evropske republike Saveza Sovjetskih Socijalističkih Republika i/ili nekadašnje zemlje članice Istočnog bloka. Iz toga se razloga regija istočne Evrope često preklapa sa drugim definicijama srednje, sjeverne i jugoistočne Evrope. Naročito je ovo razmimoilaženje u definicijama vidljivo u slučaju zemalja kao što su Poljska, Češka, Slovačka, Mađarska, Rumunija i Bugarska. Dok neki smatraju da ove zemlje geografski spadaju u srednju Evropu druge geopolitičke definicije upravo njih navode kao istočnu Evropu dok bivši sovjetski prostor definiraju kao post-sovjetske republike. Odrediti tačnost ili netačnost neke od ovih definicija težak je ili nemoguć zadatak jer je u pitanju društveni i kulturni konstrukt. Neke od kulturnih definicija regije smatraju da se istočnom Eropom mogu smatrati dijelovu kontinenta sa dominantnom pravoslavnom verzijom hrišćanstva i snažnijim istorijskim uticajima Vizantije kojemu dodaju i osmansku istoriju u Evropi. Mnogi istoričati i humanistička akademija sve više odbacuju ovu i mnoge druge definicije istočne Evrope jer ih smatraju zastarjelima i pežorativnim.

## Galerija

Image:1 Saint Basils Cathedral.jpg|Hram Vasilija Blaženog
Image:BoudoirHermitage2.JPG|Ermitaž
Image:Адміністративна споруда 01.jpg|Odesa


## Geografija
Istočna Evropa leži se u umjerenom pojasu. Prostire se između ostatka Evrope na zapadu i Azije na istoku. 
Istočna Evropa obuhvaća prostranu brežuljkastu i talasastu Istočnoevropsku nizinu. U njenom temelju leži stara platforma pokrivena debelim sedimentnim slojem; stare stijene izbijaju na površinu samo u njenom najsjevernijim dijelu kod Poluotoka Kola.

Ravnicu prekida nekoliko niskih planinskih masiva, koji su glavne riječne vododjelnice Istočne Evrope.
Tako Srednjerusko pobrđe razdvaja bazen rijeke Dnjepra od bazena Dona.

## Povezano
* Blisko inostranstvo
* Istočna Njemačka
* Goti
* Pokrštavanje Slavena
* Državna zajednica Poljske i Litvanije
* Slaveni
* Rusofobija
* Germanofobija
* Ukrajinofobija
* Antisovjetizam
* Mir u Brest-Litovsku
* Međumorje
* Prometejizam
* Lebensraum
* Generalplan Ost
* Holokaust
* Varšavski pakt
* Perestrojka
Države Anda

**Države Anda** su države u Južnoj Americi koje sadrže delove ili graniče sa planinskim lancem Anda. Ande zauzimaju zapadni deo Južne Amerike i povezuju sledeće zemlje:

**Severne** - graniče sa Karipskim morem. Ova regija je polutropska i poluplaninska.
* Kolumbija
* Venecuela
**Zapadne** - graniče sa Tihim okeanom
* Ekvador
* Peru
**Središnje** - unutrašnjost
* Bolivija
**Južne**
* Argentina
* Čile

Ostale regije u Južnoj Americi uključuju Gvajanska visoravan, Južna kupa i Istočnu Južnu Ameriku.

Kada se grupiraju kao "andske države" naglasak se stavlja na planinsku regiju tih zemalja. Argentinske *[[pampe]]*, na primer, nisu deo andske regije, dok zapadna Argentina čini deo andske regije pa ima sa svojim andskim susedima kulturni kontinuitet. Venecuela, Bolivija, Peru, Ekvador i Bolivija deo su Andske zajednice (trgovačka grupa), a svaka obuhvata amazonsku kišnu šumu i amazonske domorodačke ljude jednako kao andske planine.
Gvajanski štit

**Gvajanski štit** (ili Gvajansko visočje) obuhvaća sjeveroistočni dio Južne Amerike između Venezuele i Brazila. Gvajanski štit je prekambrijska geološka formacija stara 2 milijarde godina, vjerojatno najstarija na planetu. Ovdje se nalaze impresivne i zagonetne planine nalik stolu koje se nazivaju tepuis. Gvajanska pobrđa čine izvor nekih od najspektaktularnijih vodopada na svijetu poput slapova Angel, Kaieteur i Kuquenan.

Na Gvajanskom se štitu nalaze Gvajana (prijašnja Britanska Gvajana), Surinam (prijašnja Nizozemska Gvajana) i Francuska Gvajana - francuski prekomorski departmani i prekomorske regije, te dijelom Kolumbija, Venezuela i Brazil. Pobrđa su uglavnom smještena u jugoistočnoj Venezueli, a dijelom su zaštićena kao Nacionalni park Canaima (VE) i Nacionalni park Kaieteur (GY). Najviši tepui je Mount Roraima na 2,180 m visine.

U geološkim terminima Gvajanski štit je granitna formacija prekrivena slojevima pješčenjaka, kvarcita, škriljavaca, konglomerata i šljunka.

Štit je prekriven najvećim prostranstvom netaknutih tropskih kišnih šuma na svijetu. Gvajanska kišna šuma slične je naravi kao amazonska kišna šuma, a poznata zaštićena područja uključuju već spomenute nacionalne parkove Canaima i Kaieteur, te šumu Iwokrama u središnjoj i Nacionalni park Kanuku u južnoj Gvajani.

Naziv *[[Gvajana]]* često se koristi kao kolektivni naziv za samostalnu državu Gvajanu, Surinam i Francusku Gijanu (*Guyane française*).

## Povezano
* Karipska Južna Amerika
Polarna regija

Zemljine **polarne regije** su područja globusa koja okružuju polove, a nalaze se sjeverno od Arktičkog i južno od Antarktičkog kruga. Karakterizira ih polarna klima, ekstremno hladne temperature, jaka glacijacija i ekstremne varijacije u dnevnim satima s 24-satnim danom tijekom ljeta (ponoćno sunce) i trajnom tamom sredinom zime. Središta tih regija čine sjeverni i južni pol, pa stoga tim regijama dominiraju polarne ledene kape koje se na sjeveru nalaze na oceanu, a na jugu na antarktičkom kontinentu.

U Zemljinoj sjevernoj polarnoj regiji nalaze se mnoga naselja, dok se nijedno naselje, osim znanstvenih baza, ne nalazi u južnoj polarnoj regiji, koja je hladnija od sjevernih polarnih regija.

Ostali planeti i prirodni sateliti Sunčeva sustava imaju zanimljive zavojke oko svojih polarnih regija. Zemljin prirodni satelit Mjesec vjerojatno sadrži obilne naslage leda u dubokim kraterima svojih polarnih regija koje nikad ne vide izravnu sunčevu svjetlost. Mars ima polarne kape poput Zemlje, ali se za razliku od Zemljinih ledenih kapa one sastoje većinom od ugljičnog dioksida. Ekstreman nagib Uranove osi uzrokovao je jedinstvenu situaciju u kojoj je svaki pol u određenom dijelu godine gotovo izravno okrenut k Suncu.

## Povezano
* Geografski pol
* Južni pol
* Sjeverni pol
* Antarktička ekozona
Euroazija

**Euroazija** ili **Evroazija** (također **Eurazija** ili **Evrazija**), naziv za veliku kopnenu zemljanu masu na kojoj se nalaze kontinenti Europa i Azija. Zemljopisno, Euroazija se može smatrati za kontinent. Podjela u Europu i Aziju potječe od starih Grka. Kroz povijest, granica Europe i Azije se postavljala na različitim mjestima, no danas se smatra da ide niz planinsko gorje Ural, rijeku Ural i Kavkaz.

Izraz *Eurazija* je najviše u uporabi u Rusiji počev od vremena Sovjetskog saveza, jer se Rusija ne smatra ni posve europskom, niti azijskom zemljom.
Sarpsborg

**Sarpsborg** je grad i istoimena općina u norveškom okrugu Østfold. Osnovao ga je vikinški kralj Olav Haraldsson (Sveti Olav) godine 1016. U to vrijeme je bio prijestolnica Norvešek. Ime Sarp znači vodopad, koji je bio, i još jest, važan za lokalnu industriju. Borg znači tvrđavu ili uporište. Dakle, Sarpsborg se u prošlosti mogao opisati kao tvrđava uz vodopad. Na žalost, većina starog grada leži ispod rijeke Glomme, zakopana ispod odrona mulja koji se dogodio između 1200. i 1400. godine. Nakon što je grad sagrađen na sigurnijem mjestu, spalili su ga švedski osvajači godine 1567. Cijeli grad se evakuirao prema današnjem Fredrikstadu, oko 15 km nizvodno. Međutim, Sarpsborg se obnovio, a stanovništvo mu je raslo da bi u ljeto 2005. doseglo 50.000.

Borregaard Industries je najvažnije industrijsko postrojenje u gradu. U gradu se također nalazi Borg Bryggerier, dio Hansa Borg Bryggeriera, druge najveće pivarske grupe u Norveškoj.

1960-ih je Sarpsborg bio slavan po svom fudbalskom klubu Sparta Sarpsborg FK, ali ga danas bolje poznaju po hokejaškom klubu Sparta Warriors.
Klima

**Klima** (sa grčkog nagib, klima) kao meteorološki pojam je skup meteoroloških faktora i pojava koje u određenom vremenskom periodu čine prosječno stanje atmosfere nad nekim dijelom Zemljine površine. Pored meteorološkog, postoji i biološki i geografski pojam klime.

**Biološka klima** je kompleks klimatskih uvjeta koji s drugim čimbenicima neke određene sredine određuju postojanje, razvitak, razmnožavanje i premještanje živih organizama.

**Geografska klima** je skup atmosferskih stanja koja vladaju nad određenim dijelom Zemljine površine.

Klima se razmatra u planetarnim ili u kontinentalnim razmjerama - makroklima; u prizemnom zraku do 2 metra visine i na malom prostoru (polje, šuma, trg i sl.) - mikroklima, a u regionalnim ili lokalnim razmjerama - mezoklima. Znanost koja proučava značajke klima i klimatske procese je klimatologija.

Da bi se odredila klima nekog prostora, najprije je potrebno bilježiti podatke o vremenu u razdoblju od 25 do 30 godina. Nakon mjerenja izračunavaju se prosječne vrijednosti određenih elemenata prema kojima će se moći odrediti vrsta klime toga prostora. 

**Elementi klime** koji se uzimaju u obzir pri određivanju klime su insolacija, temperatura zraka, tlak zraka, smjer i brzina vjetra, vlažnost zraka, padaline, naoblaka i snježni pokrivač, a mijenjaju se pod utjecajem **klimatskih faktora ili modifikatora** (zemljopisna širina, reljef, raspodjela kopna i mora, morske struje, nadmorska visina, rotacija, revolucija, atmosfera, udaljenost od mora, jezera, tlo i biljni pokrov te utjecaj čovjeka).
Klimatologija

**Klimatologija** je znanost o klimi. Predmet joj je proučavanje značajki klima raznih dijelova svijeta, njihova klasifikacija i rasprostranjenost.
Klimatologija se dijeli na:
# opću (fizičku) klimatologiju i 
# klimatografiju.
Opća klimatologija proučava fizičke osnove klime kao prosječnog stanja atmosfere. 
Klimatografija je prikaz klima pojedinih regija ili meteoroloških postaja.
Suvremena klimatologija je kompleksna znanost jer osim pojedinačnih klimatskih elemenata istražuje i njihove međusobne odnose kako bi se došlo do što pouzdanijih podataka.

Kako je klima osim u prostoru promjenljiva i u vremenu, unutar klimatologije razvila se i paleoklimatologija koja proučava klimu prošlosti.

## Povezano
* Povijesni razvoj klimatologije

## Literatura
Šegota, T., 1988.: Klimatologija za geografe. 1-486, Školska knjiga, Zagreb

## Vanjske veze

* MeteoLogos - svet meteorologije, MeteoLogos
* Yugoslavia climatological data , library.noaa.gov (1900, 1920-45, 1946-50, 1951-65, 1949-78, 1949-54, 1962-69)
* Meteorološki godišnjak - klimatološki podaci, RHMZ Srbije (1949-2022)
Mikronezija (razvrstavanje)

**Mikronezija** je pojam koji može označavati:
* Mikroneziju, regiju u Pacifiku
* Federalne Države Mikronezije.
Savezne Države Mikronezije

**Federalne Države Mikronezije** su otočna država u Tihom oceanu, sjeveroistočno od Papue Nove Gvineje. Imaju poseban odnos udružene države sa Sjedinjenim Američkim Državama. Sastoje se od četiri savezne države:
* Yap
* Chuuk
* Pohnpei
* Kosrae

## Geografija
Federalne Države Mikronezije sastoje se od otočnih država Yap, Chuuk (Truk), Pohnpei (Ponape) i Kosrae, sve u Karolinskom otočju. Geološki dijelom su vulkanskog porijekla, a dijelom koraljni atoli, smješteni 3.200 milja (5.150 kilometara) zapadno-jugozapadno od Havaja u Tihom oceanu. 

## Historija
Mikronezija nastanjena je Mikronežanima (Mikronezijci) i Polinežanima (Polinezijci) i kolonizirana od Španjolaca još u 17. stoljeću. Njemačka ove otoke kupuje od Španjolske 1898., ali su ih 1914. okupirali Japanci. Tokom Drugog svjetskog rata zauzele su ih američke vojne snage, a Vijeće sigurnosti UN-a 2. travnja 1947. stavlja ih pod svoj protektorat. Putem samoopredjeljenja počinju 1979. kada proglašavaju autonomnu Saveznu Republiku Mikroneziju, koja postaje nezavisna od 3. studenog 1986.

## Etničke grupe
Postoji 13 glavnih etničkih grupa (prema Nations Of The Old World Nations Of The Old World) od kojih većina nema hrvatskih naziva: 
* 1) Trukci (Aramasen Chuuk) (33.000; Trukese, Chuukese; Chuukanci;); 
* 2) Kapinga (2.500; Kapingamarangians; u državi Pohnpei. Polinežanska grupa),
* 3) Kosraeanci (Kusaie, Strong's Island, Ualan, Ualang) (6.100; Kosraeans. Oko 100 u Nauru),
* 4) Mokilese (1.000. Pripadaju u Ponapeance),
* 5) Mortlockese (6.700. U državi Yap),
* 6) Namonuito (1.000),
* 7) Paafang (1.300),
* 8) Pingilapese (500. Pripadaju u Ponapeance),
* 9) Pohnpeanci (Ponape)(25.000; Pohnpeans, Ponapeans),
* 10) Puluwatese (1.400),
* 11) Ulithianci (Re Ulithi) (3.000; 400 na Guamu. Ulithians. Pripadaju u Trukce),
* 12) Woleaianci (Anangai, Mereyon, Oleai, Olnea, Thirteen Island, Uleai, Weleya)(1.600 u državi Yap; ostali na Sjevernim Marijanima i Guamu. Woleaians. Pripadaju u Trukce),
* 13) Yapese (Uap) (13.000; Yapese),

Ostale grupe su:
* 14) Nukuoroans (900; Nukuoroans. Polinežanska grupa),
* 15) Ngatikese (700. Spadaju u Ponapeance),
* 16) Karolinci (Oko 3.000. Carolinians. Saipan, Pagan, i Agrihan). 
* 17) Han Kinezi (600), 
* 18) Chamorro (1.300),
* 19) Japanci (1.000), 
* 20) Amerikanci (2.000). 

## Gradovi
* Popis gradova u Federalnim Državama Mikronezije
Alkibijad

**Alkibijad** je rođen oko 450. pne. u Atini; umro je 404. pne. u Melisi (Melissa), mala Azija današnja Anatolija u zapadnoj Turskoj. 

Alkibijad je bio atinski državnik i vojskovođa, koji je kroz njegov oportunizam i željom za vlašću doprineo do atinskog poraza u peloponeskom ratu, koji je trajao od (431. pne. pa do 404. pne.) Alkibijad potiče iz jedne velike Atinske otmene familije, sa majčine strane bio je jedan Alkmeonide (jedna stara aristokratska familija u Atini).

Nakon smrti njegovog oca 447. pne. rastao je Alkibijad u kući kod njegovog strica Periklea, (koji je takođe bio državnik), gde je ponekad bio podučavan od strane Sokrata. Nakon smrti Kleona probio se Alkibijad u sam vrh radikalnih demokrata, i vodio je jednu politiku koja je imala cilj da izolira Spartu.

Njegov politički protivnik bio je Nikija, koji je nakon smrti Periklea preuzeo vođstvo desničarskih demokrata i u Peloponeskom ratu se trudio da uspostavi mir između Atine i Sparte, pri čemu je doprineo da se usvoji po njemu nazvani ugovor «Nikijski Mir». Alkibijadu je takođe uspelo da nagovori Atinjane da odustanu od tog ugovora.

415. pne. kreće Alkibijad u takozvanu «Sicilijansku Ekspediciju» protiv Sirakuza, ta Sicilijanska ekspedicija završila se sa porazom Atinske vojske, što dovodi do preokreta u Peloponeskom ratu, u korist Sparte. Nakon jednog zločina nad kipom boga Hermesa koji se verovatno lažno pripisuje Alkibijadu, morao je da pobegne za Spartu.

Spartancima izdaje ratni plan Atinjana i potpomaže u stvaranju alijanse između Sparte i Sirakuza, koji su pobedili Atinu.

U Atini je za tu izdaju osuđen u begstvu na smrtnu kaznu, a sva njegova imovina je zaplenjena. Ponovo se pomirio sa Atinom i više puta je postavljan na vrh Atinske vojske. 411. pne. pobeđuje protiv Spartanaca kod Abidosa.

407. pne. vraća se nazad za Atinu, gde je sa velikim oduševljenjem dočekan i oslobođen od svih optužbi, ponovo je proglašen za vođu Atinske vojske.
406. pne. nakon jednog poraza vojske u njegovom odsustvu a pod vođstvom njegovog zamenika protiv Persije, ponovo je proteran i povlači se na svoje imanje u Trakiji, kasnije beži od Spartanaca za Persiju. 404. pne. pod nalogom Sparte je ubijen.
Koriolan

**Gaj Marcije Koriolan** je polumitski rimski vojskovođa koji je nadimak Koriolan dobio osvajanjem volščanskog grada Corioli godine 493. pne.

Prema Plutarhu, Koriolan je u Senatu bio zagovornik aristokracije i protivio se demokratskim reformama u korist plebejaca. Kada je lažno optužen i osuđen za pronevjeru, prebjegao je Volščanima i stavio se na čelo njihove vojske koja je opsjela Rim.

Tada su se pred njega bacile majka Venturija, žena Volumnija i djeca preklinjući ga da ne napada svoj rodni grad. Koriolan je pred tim popustio, a bijesni Volščani su ga na to dali ubiti.

William Shakespeare je kasnije Koriolanu posvetio istoimenu dramu. 2011. je po njoj snimljen istoimeni film u kojoj je naslovni lik tumačio Ralph Fiennes.

## Vanjske veze

* From Plutarch's *[[Lives of the Noble Greeks and Romans]]* :
** The Life of Coriolanus  - 17th century English translation by John Dryden
** The Life of Coriolanus - 19th century English translation by Aubrey Stewart and George Long
**
Coriolanus  - Full text HTML play
Konkani (narod)

**Konkani** je naziv za indijsku etničku grupu, koja uglavnom živi u državi Goa.

Konkani su se kroz historiju uglavnom bavili poljoprivredom, dok se u posljednje vrijeme sve više orijentiraju na turizam.

Konkani govore Konkani jezikom.

Po vjeri su uglavnom hinduisti, iako, zahvaljujući vijekova portugalske kolonijalne vlasti, postoje i značajna katolička manjina.

## Vanjske veze

* All you want to know about GSB & Konkani, updated daily(*****)
* Konkani Catholics Blog - About the Catholic Konkani People and their faith (Regularly Updated)
* Information on the 2006 North American Konkani Convention 
* Online Community for Konkani Catholics
* News on Konkani communities around the world 
* Emphasizes news events of Konkani communities in the US
* The Kanara Saraswat Association - A vital social link for uniting the scattered units of the Konkani speaking Chitrapur Saraswat Community 
* About the roots of the Konkani speaking Saraswat Brahmin community 
* History of Mangalorean Konkani Christians
* A Welfare organisation of Konkani Muslim or Kokni Muslim in the Gulf 
* Konkani Cuisines from Mangalore
Marati

**Marati** (**Marathi**) su indoarijska etnička grupa koja živi u regiji Maharashtra u zapadnoj Indiji. Srodni su susjednim Gudžaratijima a njihov jezik, Marathi, je dio južne grupe indoarijskih jezika. 
Čine 9% indijske populacije tj oko 100 000 000,naseljeni na zapadu zemlje,tvore većinu u drzavi Maharaštra.Prevashodo su hinduisti,oko 10% muslimani,5% budisti po 1% krscani i drugi.
Marati imaju bogatu vojnu historiju koja seže u doba Maratha ratnika koji su osnovali nekoliko Maratha carstava prije dolaska britanskih kolonizatora. 

Porijeklo uglavnom vuku od drevnih Arijaca, iako kod njih ima dravidskih i indoskitskih primjesa.
Milenijum

**Milenijum** ili **milenij** (lat. *mille*: hiljada + *annus*: godina), odn. **tisućljeće**, razdoblje od hiljadu  godina. 

Izraz se danas najčešće koristi u kalendarima za označavanje točno određenih perioda vremena koji započinju s 1. godinom (Godinom Prvom).

S obzirom da u većini kalendara ne postoji nulta godina, ponekad može doći do zabune oko toga kada milenijum počinje, odnosno završava. Najsvježiji primjer je 2000. godina, koju se u svijetu slavilo kao početak novog milenijuma, iako bi, po aritmetičkim kriterijima, početak milenija trebala označiti 2001. godina. 

Uz izraz milenijum se vezuju razni vjerski pokreti poznati pod zajedničkim nazivom milenarizam, odnosno hilijazam.

## Povezano
* Godina
* Decenija
* Vijek
Vjekovi

Ove stranice sadrže trendove kroz millenije i vjekove. Individualne stranice sadrže popis desetljeća i godina. V. članak historija za različitu organizaciju historijskih događaja. V. kalendar i popis kalendara za drukčije grupiranje godina.

Za ranije vremenske periode, v. kozmološka kronologija, geološka kronologija, kronologija evolucije, pleistocen i logaritamska kronologija.

* **[[Paleolit]]**
* **[[10. milenijum pne.]]** | **[[9. milenijum pne.]]** | **[[8. milenijum pne.]]**
* **[[7. milenijum pne.]]** | **[[6. milenijum pne.]]** | **[[5. milenijum pne.]]**

* **[[5. milenijum]]** | **[[6. milenijum]]** | **[[7. milenijum]]**
* **[[8. milenijum]]** | **[[9. milenijum]]** | **[[10. milenijum]]**
* **[[11. milenijum i dalje]]**
Vijek

**Vijek** ili **stoljeće** (ijek.), odn. **vek** ili **stoleće** (ek.), razdoblje od sto godina; deset desetljeća. Ponekad se upotrebljava i riječ latinskog porijekla *centenij(um)*. U historiji, vijek označava i dugo razdoblje, npr. industrijski vijek, kršćanski vijek, srednji vijek itsl.

Riječ *vijek* van kalendarskog konteksta koristi se za označavanje starosti, odnosno postojanja ili trajanja neke osobe ili predmeta (životni vijek, radni vijek, vijek trajanja).

## Povezano
* Godina
* Milenijum
* Popis vjekova

## Napomene
Konkani

Konkani je izraz koji se koristi za:
* Konkani, narod na zapadnoj obali Indije;
* Konkani, jezik kojim govore Konkani.
Crvene alge

**Crvene alge** (Rhodophyta, od  = crven, i  = biljka) su velika grupa uglavnom višećelijskih algi. Postoji između 5000 i 6000 recentnih vrsta.

## Specifičnosti građe vegetativne stanice

Ćelija sadrži dvoslojan ćelijski zid celuloznopektinske prirode. U specifičnoj formi hloroplasta (rodoplasti) nalaze se hlorofil -{a}- i -{d}-, karotenoidi i fikobilini. Rezervna supstanca je floridea skrob.

## Građa talusa
Talus crvenih algi može biti:
# jednoćelijski ili kolonijski - retko se sreće, npr. kod roda *-{Porhyridium}-*
# končast (rodovi *-{Rhodocorton}-*, *-{Bangia}-*)
# parenhimatičan (rod *-{Porphyra}-*)
# jednoosovinski
# višeosovinski (*-{Batrachospermum}-*)
## Razmnožavanje
Crvene alge se razmnožavaju bespolno (vegetativno i sporulativno) i polno. Vegetativno razmnožavanje se ostvaruje prostom deobom (kod jednoćelijskih oblika), raskidanjem kolonije ili otkinutim delovima talusa. Prilikom sporulativnog razmnožavanja, stvara se određeni vid spora (zoospore, planospore, aplanospore, autospore). Polni način razmnožavanja predstavljen je netipičnom o ogamijom.

## Značaj crvenih algi
Crvene alge su značajne kao primarni producenti organskih supstanci i kiseonika. Pojedine se koriste u prehrambenoj (za ishranu ljudi i životinja) i hemijskoj industriji (npr. proizvodnja agara). Kalcifikovane vrste se ponekad dodaju kiselom zemljištu radi regulisanja kiselosti.

## Klasifikacija

## Reference
Zelene alge

**Zelene alge** su skupina iz koje je evoluiralo više biljaka.

Imaju vjerojatno od 7.500 – 10.000 vrsta, oko 500 rodova i 36 porodica. Većinom su svjetlo-zelene boje, iako postoje neke vrste crvene boje. Uključuju jednostanilne i kolonijalne bičaše, obično s dva biča po stanici, kao i raznovrne kolonije, također i kokoidne, te nitaste oblike, a tu su i makroskopske vodene trave.

## Opis
Skoro sve vrste imaju kloroplaste, koji sadrže pigmente: klorofil *a* i *b* koji im daju svjetlo-zelenu boju, karotenoide (beta karoten) i ksantofile (lutein). Također sadrže i složene tilakoide.. Obično imaju stanične zidove koji sadrže celulozu. Mitoza im se odvija bez centriola. Pričuvne tvari u stanicama su škrob i kapljice ulja, koji nastaje kao proizvod asimilacije.

Postoje različiti oblici talusa: jednostanični, kolonijalni i heterotrihni.

## Razmnožavanje
Razmnožavaju se nespolno (vegetativno, sporama) i spolno. Vegetativan tip razmnožavanja imaju jednostanične zelene alge (diobom stanica, raspadanjem kolonija), dok se neke višestanične alge razmnožavaju fragmentacijom talusa. Razmnožavanje sporama najčešće se odvija zoosporama, kruškolikog oblika, s dva do četiri biča iste dužine. One imaju jednu jezgru, vrčasti kloroplast, crvenu očnu pjegu i kontraktilne vakuole Ipak neke se zelene alge razmnožavaju aplanosporama kod kojih nedostaju bičevi, crvena očna pjega i kontraktilna vakuola.

Spolni način razmnožavanja je gametogamija. Gamete se razvijaju u jednostaničnim gametangijima. Produkt kopulacije je diploidna zigota koja često postaje trajna stanica ili cistozigota, a klije nakon faze  mirovanja.

Također postoji i ovakav oblik spolnog razmnožavanja. Haploidna stanica alge, koja sadrži samo jedan primjerak svoje DNK može se stapati s drugom haploidnom stanicom, pa nastaje diploidna zigota. Kada nitaste alge to urade, stvaraju mostove između stanica, a taj proces naziva se konjugacija.

## Stanište i način života
Autotrofit, većina živi kao plankton ili bentos u slatkim vodama (oko 90% vrsta). Dok neke zelene alge više preferiraju čiste, oligotrofne vode, druge pak vole vode bogate fosfatima, nitratima i amonijakom (eutrofne vode). Ostale se pojavljuju na najrazličitijim staništima (tlo, morski bentos, led i snijeg, kora vlažnog drveća, simbionti s gljivama i životinjama). Vrlo su heterogene alge.

## Raznolikost
Postoje različiti oblici algi:
*pokretni jednostaničari (**npr.** *Chlamydonomas*).
*nepokretni jednostaničari (**npr.** *Tetracistis*).
*pokretne kolonije (**npr.** *Gonijum, Pandorina, Volvox, Eudorina*).
*palmeloidne (tetrasporne) kolonije (**npr.** *Pseudosphareocystis, Coccomixa, Sphaerocystis*).
*kokoidni oblici (**npr.** *Ulortix, Spirogyra, Oedogonium, Stigeoclonium*).
*laminarni oblici (**npr.** *Uliva*).
*parenhimski oblici (**npr.** *Chara, Coleochaetae*).
*sifonalni oblici (**npr.** *Derebesia, Codium , Caulerepa*).

## Klasifikacija

## Povezano
* Zlatna alga
* Algašice
* Alge kremenjašice
* Fitoplankton

## Reference

*botanic.hr
10. milenijum pr. n. e.

V. 1 E11 s za ranije datume.

## Događaji
**Oko 10.000 godina pr.n.e.:**
* Početak mezolitskog ili epipaleolitskog vremenskog perioda, što predstavlja prvi dio holocenske epohe.
* Bubalus period u Sahari
* Evropa: Pripadnici Azilijanskog (kultura bojanih oblutka) naroda žive u Španiji, Francuskoj, Švicarskoj, Belgiji i Škotskoj. 
* Evropa: Saami se nastanjuju u Skandinaviji i počinju se miješati s narodima koji su već živjeli u Norveškoj, Finskoj, Švedskoj i Rusiji.
* Evropa: Magdalenijanska kultura cvate i stvara pećinske slike u Francuskoj 
* Norveška: Prvi tragovi ljudskog stanovništva u Randabergu
* Egipat: Rane oštrice srpova i mlinova nestaju, te su zamijeneni kamenim oruđem za lov, ribolov i skupljanje
* Azija: Pećine u blizini Kaspijskog mora se koriste kao ljudska staništa.
* Japan: Jomonski ljudi koriste grnčarstvo, love ribu, životinje, prikupljaju lješnjake, orahe i jestivo sjemenje. Postoji oko 10.000 poznatih nalazišta.
* Mezopotamija: Tri ili više jezičkih grupa, uključujući sumerski i semitske narode dijele isti politički i kulturni način života.
* Mezopotamija: Ljudi počinju prikupljati divlju pšenicu i ječam kako bi fermentiralo prvo pivo.
* Koreja: Pojavljuju se prve posude, vjerojatno povezane s prvim sjedilačkim poljoprivrednim zajednicama. 
* Sjeverna Amerika: Paleoindijanska društva lovaca-sakupljača žive kao nomadi. 
* Sjeverna Amerika: Blackwater Draw se stvara u Novom Meksiku, što svjedoči o ljudskoj aktivnosti 
* Sjeverna Amerika: Folsomski narod cvjeta na jugozapadu današnjih SAD.
* Sjeverna Amerika: Osnovano naselje na nalazištu Nanu u Haida Gwaiiju u današnjoj Britanskoj Kolumbiji, što predstavlja najstarije trajno naseljeno područje današnje Kanade.
* Pripitomljen pas.
* Perzija: Pripitomljena koza.

**9560. pr.n.e.:** Ukoliko se Platon shvati doslovno (pod pretpostavkom da je njegova brojka od 9000 godina prije 560. pr.n.e. bila točna), grad-država Atlantida je potonula u ocean.

Pre više od 11.000 godina, od uhvaćenih divljih muflona u zapadnom delu severnog Plodnog polumjeseca (Turska), nastaju pitome ovce.

**Oko 9000. pr.n.e.:** Bliski Istok: Prve kamene građevine su postavljene kod Jerihona.

## Promjene okoline
**Oko 10.000 pr.n.e.:**
* Sjeverna Amerika: Canis dirus, Smilodon, Divovski dabar, Kopneni ljenjivac, mamut i američki lav izumiru. 
* Beringovo more: Beringov kopneni most između Sibira i Sjeverne Amerike prekriven vodom. 
* Sjeverna Amerika: Long Island postaje otok nakon što voda prodire preko zapadnog ruba do unutrašnjeg jezera
* *[[Homo floresiensis]]*, posljednji čovjekov bliski srodnik, izumire.
* Svijet: Razine vode se naglo diže, a u unutrašnjosti izbijaju masovne poplave zbog topljenja ledenjaka.

**Oko 9700. pr.n.e:** Stvara se Jezero Agassiz.

**Oko 9600. pr.n.e.:** Hladni period mlađeg Dryasa završava. Pleistocen završava i započinje holocen. Paleolitik završava i započinje mezolitik. Velike oblasti prethodno zaleđene zemlje postaju ponovno nastanjive.

**Oko 9500. pr.n.e.:** Stvoreno jezero Ancylus, dio današnjeg Baltičkog mora.
Alan Garcia

**Alan Gabriel Ludwig García Pérez** (23. 5. 1949. - 17. 4. 2019) je peruanski ljevičarski političar, najpoznatiji po tome što je od 1985. do 1990. bio predsjednik Perua, a godine 2006. ponovno izabran, pobijedivši radikalno lijevog kandidata Ollantu Humalu.

Alan Garcia, izabran kao kandidat umjereno lijeve stranke APRA, je na početku svog prvog mandata bio slavljen kao *latinoamerički [[John F. Kennedy|Kennedy]]*, ali se vrlo brzo pokazalo kako se nije u stanju suočiti s ozbiljnim ekonomskim, socijalnim i političkim problemima svoje zemlje. Peruanska ekonomija je doživjela kolaps i survala se u hiperinflaciju, a sve veći socijalni problemi su stvorili plodno tlo za maoistički gerilski pokret Sendero Luminoso. U nastojanju da gerilu suzbije vojnom silom, peruanske snage sigurnosti su počinile cijeli niz zločina i brutalnih gaženja ljudskih prava. 

Razočarenje Garcijom je omogućilo desničarskom kandidatu Albertu Fujimoriju da dođe na vlast godine 1990.

Alan Garcia se godine 2006. ponovno kandidirao za predsjednika. U prvom krugu je dobio manje glasova od Humale, ali u drugom krugu su za njega glas dali pristaše poražene desničarske kandidatkinje Lourdes Flores Nano.
Gaj Sempronije Grakho

**Gaj Sempronije Grakho** (lat. *Gaius Sempronius Gracchus*, umro 121. st. e.), bio je rimski državnik, nastavljač reformske politike svog starijeg brata Tiberija Sempronija Grakha.

Agrarna reforma koju je 133. st. e. pokrenuo Tiberije Grakho nastavila se sprovoditi i nakon njegove smrti, ali su je veleposednici ometali svim sredstvima. Sukob sa senatskim staležom naročito se zaoštrio kada je 123. god. st. e. Gaj Grakho bio izabran za narodnog tribuna. On je bio izvrstan govornik, o čemu svedoče i sačuvani fragmenti njegovih govora. Takođe je u sprovođenju reformi bio još odlučniji od svog brata. Dve je godine uzastopno biran za tribuna, i za to je vreme na njegov predlog narodna skupština izglasala nekoliko važnih zakona. 

U interesu gradskog plebsa donet je zakon o žitu, po kome je svaki plebejac mogao da lično kupuje žito po izuzetno jeftinoj ceni. U interesu seoskog plebsa u punom je obimu obnovljen agrarni zakon Tiberija Grakha. Da bi pak pridobio vitezove (*equĭtes*), koji se do tada u Rimu već profilisao kao ekonomski izuzetno jak stalež (*ordo*), Gaj je sproveo zakon o provinciji Aziji, koji je uveo desetak u oblasti bivše Pergamske kraljevine. Ubiranje ovog poreza je gotovo u potpunosti prepušteno vitezovima, koji su tako dobili neograničene mogućnosti za ekonomsku eksploataciju ove bogate istočne provincije. Sudski zakon je takođe imao veliki značaj za vitezove: po njemu, u stalnim sudskim komisijama za pretresanje slučajeva zloupotreba u provincijama trebalo je da zasedaju vitezovi, a ne senatori. Tako su zapravo vitezovi dobijali kontrolu nad upravom koju su u provincijama vršili senatori. Poseban značaj Gaj je pridavao osnivanju novih kolonija, pre svega na mestu Kapue i Tarenta, ali i na mestu stare Kartagine, gde je trebalo da se osnuje kolonija Junonija i naseli oko 6.000 ljudi. 

Gaj nije uspeo da i po treći put, 121. god. st. e., bude izabran za tribuna. Optimati su počeli da sve snažnije napadaju zakone donete na Grakhovu inicijativu. Iste je godine pokrenuto i pitanje kolonije Junonije jer je osnovana na zemljištu na koje je 146. st. e. bačeno prokletstvo, a iskorišćeni su i glasovi o nepovoljnim znamenjima koja su se navodno ukazala pri osnivanju kolonije. Konzul Lucije Opimije sazvao je skupštinu da ukine zakon o Junoniji. Međutim, sednica skupštine ubrzo se pretvorila u oružani sukob u kome su život izgubili Gaj Grakho i oko 3.000 njegovih pristalica.

Tokom sledeće decenije reformske mere braće Grakho koje su uvedene u korist siromašnih gradskih i seoskih slojeva stanovništva bile su velikim delom ukinute, premda je dotad sprovedena raspodela zemlje, pretvorene u privatnu imovinu, privremeno ojačala rimsko seljaštvo. Odredbe Grakhovih zakona kojima je data izvesna politička moć viteškom staležu nisu se mogle dirati iz političkih razloga, te su one opstale kao glavni rezultat Gajevog tribunata. Izgleda da su sudovi za zloupotrebe u provincijama radili bolje nego ranije, a bilo je uvedeno i nekoliko drugih značajnih sudova, kao i povremeni *ad hoc* sudovi u kojima su uvek sedele i sudije iz viteškog staleža.
Smilodon

***Smilodon*** (grčki: "Nožozubi") je skelet izumrlih velikih machairodontine sabljozubih mačaka za koje se smatra da su živjele od prije 3 miliona do prije 10.000 godina u Sjevernoj i Južnoj Americi. Oni su jedini poznati nasljednici *[[Machairodus]]a*. *Smilodon* znači *nožozubi*, što je prikladno ime s obzirom na njegove velike očnjake. Vrste smilodona su poznate kao *sabljozube mačke* (što je netočno jer postoje druge, njima nesrodne sabljozube "mačke") ili *sabljozubi tigrovi* (što je netočno, jer oni nisu bili tigrovi).

Zna se da je postojalo najmanje pet vrsta *smilodona*:

* *[[Smilodon fatalis]]*, 1,6 miliona - 10.000 godina
* *[[Smilodon gracilis]]*, 2,5 miliona - 500.000 godina
* *[[Smilodon populator]]*, 1 milion -10.000 godina

* *[[Smilodon californicus]]* i *[[Smilodon floridus]]* bi mogli biti podvrste *Smilodona fatalisa*.

Odrasli *smilodon* je težio oko 200 kilograma i imao kratak rep, moćne noge i veliku glavu. S veličinom lava, smilodon je bio jako moćan. Njegova čeljust se mogla otvoriti za 120 stupnjevas. Njegovi očnjaci su bili dugi 17 cm.

Mnogi fosili *smilodona* su pronađeni u katranskim jamama La Brea u Los Angelesu, što je jedan od razloga zašto je najbolje poznat od svih prahistorijskih mačaka.

## Galerija


File:Smilodon Knight.jpg|Restauracija, Charles R. Knight
File:La Brea Tar Pits.jpg|Fauna katranskih jama La Brea
File:Smilodon.png|Usporedba veličine sa čovjekom
File:Smilodon californicus.jpg|Fosil *Smilodona californicusa* uNacionalnom prirodoslovnom muzeju u Washingtonu



## Izvori
Antun Vrančić

**Antun Vrančić** (lat. *Antonius Verantius*, 1504 ― 1573), bio je hrvatski humanista, rođen u Šibeniku, gde je i stekao prvo humanističko obrazovanje. Nakon studija u Padovi, Beču i Krakovu, postaje savetnik erdeljskog kneza Ivana Zapolje, ali 1549. godine prelazi na stranu Habsburgovaca te u službi hravatsko-ugarskog kralja Ferdinanda I postiže sjajnu diplomatsku karijeru. Za svoje zasluge nagrađen je mestom ostrogonskog nadbiskupa, zatim primasa Ugarske, a pred kraj života postaje kardinal. Umro je u Prešovu.

Na brojnim putovanjima sakuplja rimske natpise na Balkanu, a tokom jedne diplomatske misije u Otomanskom carstvu, zajedno s poznatim flamanskim humanistom A. B. Busbecqom u Ankari pronalazi Avgustov autobiografski spis *Dela božanskog Avgusta* (*Res gestae divi Augusti*), kasnije nazvan *Spomenik iz Ankare* (*Monumentum Ancyrānum*).

Pored važnih istorijsko-putopisnih dela, u kojima uglavnom opisuje balkanske i druge istočno-evropske zemlje, za humanističku latinsku književnost značajna je njegova zbirka pesama u elegijskim distisima *Pesme u dokolici* (*Otia*, iz 1542. godine), u kojima peva o ljubavi, životnim radostima i društvenim zbivanjima. Za kulturnu i društvenu istoriju važna je Vrančićeva korespondencija sa Erazmom Rotterdamskim, Nikolom Zrinskim i drugim istaknutim ličnostima toga doba.

Antun Vrančić je poznat i kao stric Fausta Vrančića.
Eneja

**Eneja**, jedan od junaka u trojanskom ratu, bio je ― prema mitu ― sin Anhiza i boginje Afrodite i pripadnik mlađe grane trojanske kraljevske kuće. U *[[Ilijada|Ilijadi]]* bog Neptun proriče da će Eneja i njegovi potomci jednom vladati Trojancima. Iz toga se posle Homera razvila legenda o bekstvu Eneje, njegovog oca i sina Askanija iz porušene Troje i o njihovim potonjim lutanjima. U grčkoj mitografiji se u 5. veku st. e. prvi put spominje Enejin odlazak na Zapad, ali nema dokaza da su ga Rimljani u to vreme smatrali praocem svoje domovine. Ipak, arheološki nalazi pokazuju da je već krajem 6. veka st. e. Eneja bio poznat u Etruriji. Otprilike u 4. veku st. e. u grčkoj se mitografiji spominje grad Lavinij *(Lavinium)* i za njegovog osnivača imenuje Eneja. To je bio pokušaj Grka da se herojima grčkih mitova pripiše osnivanje njima poznatog Zapada. Izgleda da je u to vreme i grad Alba Longa, koji je zaista postojao, počeo tvrditi da je Eneja bio predak njegovih kraljeva. Uskoro je na mesto Albe Longe došao Rim, koji je razvio legendu o Eneji kao osnivaču rimskog naroda. Tako su Rimljani, podstaknuti nacionalnim ponosom, sopstvenu istoriju povezali sa istorijom grčkoga sveta. 

Priča o trojanskom poreklu Rima dobila je svoj konačni oblik u 3. veku st. e., kada je spojena sa drugom legendom o poreklu Rima, tj. sa legendom o Romulu. Kako je to spajanje izazvalo hronološke teškoće (prema mitu, Eneja je u Italiju došao polovinom 12. veka st. e., a Romul je osnovao Rim 753. godine st. e.), rimski su pisci popunili tu »prazninu« boravkom nekoliko generacija Enejinih potomaka u Albi Longi. U 3. veku st. e. ova je priča bila veoma raširena i dobro poznata. Julije Cezar se u 1. veku st. e. iz političkih razloga predstavljao kao potomak Eneje i Venere (rimske Afrodite). Najpoznatiji prikaz legende o Eneji dao je u 1. veku st. e. Vergilije u epu *Eneida*, koji je postao nacionalni ep Rimljana.
Smilodon populator

***Smilodon populator*** ("*[[Smilodon]]* koji donosi uništenje") je bila vrsta machairodontinskih sabljozubih mačaka. *Smilodon populator* se prvi put pojavio u Južnoj Americi prije 1 milion godina i izumro prije oko 10.000 godina. Bio je mnogo veći od svojih rođaka *[[Smilodon fatalis|Smilodona fatalisa]]* i *[[Smilodon gracilis|Smilodona gracilisa]]*, te je imao velika prsa i moćne noge. Ova velika mačka je imala visinu od 120 cm, veću od najveće današnje mačke, tigra.

*Smilodon populator* je vjerojatno lovio u čoporima. S obzirom na velike nožne mišiće i zdepasti oblik tijela, nije mogao juriti brzo da bi hvatao plijen, te je vjerojatno putovao s drugim mačkama kako bi iz zasjede hvatao male životinje u travnatim ravnicama. Plijen bi uhvatio sa svojim velikim nožnim mišićima, a onda mu prerezao vrat sa svojim velikim sabljastim zubima koji su ponekad bili 18 cm dugi. Ti veliki očnjaci su bili dosta krhki, te se nisu mogli koristiti ukoliko plijen već nije bio na zemlji (to je skoro bez svake sumnje bila svrha velikih prednjih šapa). Fosili nekoliko *Smilodon populatora* su pronađeni u blizini, zajedno s jednom životinjom iz ravnice, što daje dodatne argumente o smilodonima kao društvenim životinjama.
Smilodon californicus

***Smilodon californicus*** (" Kalifornijski *[[Smilodon]]*") je machairodontinska sabljozuba mačka. Ponekad se smatra posebnom vrstom roda *Smilodon*, ali je vjerojatnije riječ o podvrsti *[[Smilodon fatalis|Smilodona fatalisa]]* (isto kao i *[[Smilodon floridanus]]*).

*Smilodon (fatalis) californicus* je kalifornijski državni fosil, najčešće pronalažen u katranskim jamama La Brea gdje je skončavao tokom pokušaja hvatanja plijena.

V. također *[[Smilodon fatalis]]*, *[[Smilodon gracilis]]* i *[[Smilodon populator]]*.

## Reference

## Vanjske veze
* Dino Land State Fossils: Smilodon of California
* Machairodontinae (Sabre-toothed Cats)
Noua Dreaptă

**Noua Dreaptă** (Nova desnica) je ekstremno desničarska rumunska organizacija, osnovana 2000. godine. Njihova uverenja uključuju militantni nacionalizam i čvrsta pravoslavna uverenja.

## Vanjske veze
* Noua Dreaptă zvanični sajt
Smilodon gracilis

***Smilodon gracilis*** ("gracilni *[[Smilodon]]*") bio je najmanji i najraniji od "smilodontskih" machairodontinskih sabljozubih mačaka. Prvi put se pojavio na teritoriji današnjih SAD prije 2,5 miliona godina, vjerojatno kao nasljednik *[[Megantereon]]a*, te živio do oko prije 500.000 godina. Živio je uglavnom u istočnim dijelovima Amerika.

## Povezano
* *[[Smilodon fatalis]]*
* *[[Smilodon populator]]*