open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Galijenski uzurpatori

**Galijenovi** ili **Galijenski uzurpatori** je izraz za rimske velikodostojnike i političare koji su kao uzurpatori pokušali preuzeti carsko prijestolje od cara Galijena, koji je vladao od 260. do 268. Izraz se ponekad koristi kako bi se naveli samo uzurpatori za koje postoje čvrsta historijska utemeljenost, za razliku od Trideset tirana koje za isti period navodi notorno nepouzdani tekst *[[Historia Augusta]]*. Relativno veliki broj uzurpatora je posljedica političke nestabilnosti karakteristične za krizu 3. vijeka kao i Galijenove 8-godišnje vladavine koja je bila neuobičajeno duga za standarde tog perioda.

## Uzurpatori na Zapadu
* 260 – Ingenuus - izabran od stanovništva i vojske u provinciji Panonija. Ubijen 260. od strane Galijenovog vojskovođe Manija Acilija Aureola za vrijeme bitke kod Murse.
* 260 – Regalijan - Nakon pobjede nad Sarmatima 260. su ga ubili vlastiti ljudi u dosluhu sa Roksolanima.
* 260-268 - Postum - Vladao Galskim Carstvom do vlastitog ubistva 268.
* 268 – Manije Acilije Aureol - Ispočetka Galijenov pristaša, koji se borio protiv Postuma i Galskog Carstva, poslije se okrenuo protiv cara. Godine 268. se poslije Galijenove smrti predao novom caru Klaudiju Gotskom te su ga ubili pretorijanci.

## Uzurpatori na Istoku
* 260-261 – Makrijan Stariji, Makrijan Mlađi, Kvijet i Balistana Istoku. Makrijanu je vojska ponudila carsku krunu nakon zarobljavanja Galijenovog oca, cara Valerijana, od strane Perzijanaca u bitci kod Edese 259/260. On je nakon nećkanja pristao, te zajedno sa sinom Makrijanom Mlađim i Kvijetom marširao na Rim. U Trakiji je oca i sina Makrijana porazio i ubio Galijenov vojskovođša Aureol, a Kvijet je pri bijegu ubijen od Odenata u Palmiri. Što se dogodilo sa Balistom, koji je vodio uspješne borbe sa Perzijancima, nije poznato.
* 261 – Pizon i Valens Solunjanin u Aheji. Obojicu su careve izvikale vlastite trupe; Valens je porazio Pizona, a onda su ga ubili vlastiti vojnici. 
* 261 – Musije Emilijan u Egiptu. Musije je podržavao Makrijane i kontrolirao Egipat. Nakon njihovog poraza se sam proglasio carem, ali ga je porazio i ubio Galijenov general Aurelije Teodot.
* 262 – Memor se proglasio carem u Sjevernojh Africi. Ubio ga je Teodot.

## Vanjske veze
* Roman Emperors DIR account, with references
Aureol

**Aureol** (poginuo 268. godine) bio je rimski uzurpator, komandant konjice pod rimskim carem Galijen. Pod Galijenovom komandom on je nekoliko pobuna sam ugušio, a onda se iznenada sam okrenuo protiv cara. Bio je opsednut u Mediolanumu, današnjem Milanu 268. godine. Posle Galijenove smrti, Aureol se proglasio za cara, ali se onda predao Klaudiju II. Aureola je ubila pretorijanska garda.
260-e

**260-e** su decenija koja je počela 1. januara 260. i završila 31. decembra 269.

* 260 - Rimsko Carstvo, oslabljeno velikom ekonomskom i političkom krizom se raspada na tri dijela - Galsko Carstvo na zapadu, Palmirsko Carstvo na istoku i krnje Carstvo pod carem Galijenom u središtu, koje muče kako invazije germanskih plemena sa sjevera, tako i pobune uzurpatora. 
* 263 - Shu Han, država na jugozapadu Kine i jedno od Tri kraljevstva, pada pod vlast sjeverne države Cao Wei.
* 265 - Carsku dinastiju države Cao Wei ruši klan koji će kasnije postati poznat kao kineska dinastija Jin.
Vuk Vrčević

**Vuk Vrčević** (Risan, 26. februar 1811 – Dubrovnik, 13/25. avgust 1882) je bio sakupljač narodnih lirskih pjesama i saradnik Vuka Karadžića. Njegovi originalni radovi, kao i sakupljene narodne umotvorine objavljeni su u petnaestak posebnih knjiga.

## Biografija
Vuk Vrčević se rodio u Risnu 26. februara 1811 od oca Stefana i majke Tode. Otac Stefan je bio pisar i učitelj u Risnu, pa je prvo obrazovanje (italijanski jezik i matematiku) Vuk Vrčević dobio je od svog oca. Kao dječak je radio i pomogao svom ocu u opštinskoj pisarnici. Poslije jedne svađe sa ocem, prešao je u Budvu. Tu je počeo da se bavi trgovinom i naučio je njemački jezik.

Novi crnogorski vladika Petar II Petrović Njegoš mu je ponudio posao vladičinog pisara na Cetinju, ali Vrčeviću roditelji nisu dozvolili da stupi u vladičinu službu.

Upoznao se sa Vukom Karadžićem 1835. prilikom Karadžićeve posjete Crnoj Gori. Od tada se dopisivao i sarađivao sa Karadžićem na sakupljanu narodnih lirskih pjesama. Bio je trgovac, opštinski pisar i učitelj u Budvi, Grblju, rodnom Risnu i Kotoru. Godine 1836. Vuk Vrčević na poziv vladike Njegoša došao u manastir Maine gdje je prepisivao djelo Njegoševo „Slobodijadu“ koje je Njegoš namjeravao posvetiti ruskom prestolonaslijedniku Aleksandru.

Svoje prvo djelo Vuk Vrčević je štampao 1839. godine u Srpsko-dalmatinskom magazinu. Godine 1852. Vuk Vrčević na Cetinju je posta sekretar knezu Danilu Petroviću. Pored sekretarskog posla knez Danilo ga je odredio i za svog učitelja za italijanski jezik.

Vrčević je od 1855. do 1861. radio u Zadru kod guvernera Lazara Mamule. Od 1861. godine postavljen je za austrijskog vicekonzula u Trebinju. Sarađivao je sa Lukom Vukalovićem za vrijeme buna u Hercegovini. Bio je saradnik novina Crnogorac i Glas Crnogorca. Poslije austrougarske okupacije Bosne i Hercegovine, konzul u Trebinju nije bio potreban Austro-Ugarskoj, pa se Vrčević penzionisao i prešao da živi u Dubrovnik do kraja života. Umro je 13/25. avgusta 1882. godine u Dubrovniku.

Vrčević je bio počasni član Srpskog učenog društva od 16. februara 1868. godine, vitez crnogorskog ordena Kneza Danila i ordena austrijskoga Franje Josifa.

## Djela

# Male ženske hercegovačke pjesme, s dodatkom na kraju "hercegovačke napijalice"
# Narodne pripovijetke,
# Narodne svakojake igre,
# Čitava knjiga odgovora na 347 pitanja Zagrebačke Akademije o pravnim običajima narodnim
# Narodne poslovice (3700)
# Narodne zagonetke (800)
# Tri knjige narodnih junačkih pjesama
# Pjesme koje samo Turci Hercegovački pjevaju
# Narodno sujeverje i tumačenje snova
# Druga knjiga narodnih pripovijedaka
# Druga knjiga narodnih igara
# Crkve i manastiri u Hercegovini
# Glavni događaji za vlade Kneza Danila
# Život Vladike Rada Petra Petrovića II
# Tužbalice, antologija

## Literatura
* 
* 

## Vanjske veze
Jesus of Nazareth (TV serija)

***Jesus of Nazareth*** je britansko-italijanska televizijska miniserija posvećena životu Isusa Krista i originalno emitirana na programu mreže ITV 1977. Serija, koju je režirao znameniti italijanski sineast Franco Zeffireli, i u kojoj je naslovnu ulogu tumačio britanski glumac Robert Powell, predstavljala je jedan od najskupljih i najambicioznijih televizijskih projekata svog vremena, odnosno dotada najozbiljniji pokušaj da se Evanđelja pretoče u formu igranog filma. Serija je doživjela veliki uspjeh i stekla popularnost među kršćanskom publikom, a u mnogim zemljama je emitirana i u kino-dvoranama u obliku dvodijelnog filma.

U bivšoj Jugoslaviji je prvi put prikazivana tek krajem 1980-ih u kinima.

Snimana je u Tunisu, a setovi i kostimi su nekoliko godina kasnije korišteni za film *[[Monty Python's Life of Brian|Life of Brian]]*.

## Vanjske veze
* 
* webpages dedicated to the movie called "Jesus of Nazareth" by Franco Zeffirelli
* *[http://artsandfaith.com/t100/2005/entry.php?film=40 Jesus of Nazareth] * at the Arts & Faith Top100 Spiritually Significant Films  list
Robert Powell

**Robert Powell** (1. jun 1944 -) je engleski glumac najpoznatiji po ulozi Isusa u TV-seriji Isus iz Nazareta kao i britanskog tajnog agenta Richarda Hannaya u filmu *[[The Thirty Nine Steps (1978 film)|The Thirty Nine Steps]]* i TV-seriji *[[Hannay (TV serija)|Hannay]]*.

## Filmografija
* *[[Robbery (film)|Robbery]]* (1967)
* *[[Walk a Crooked Path]]* (1969)
* *[[The Italian Job]]* (1969)
* *[[Secrets (1971 film)|Secrets]]* (1971)
* *[[Running Scared (1972 film)|Running Scared]]* (1972)
* *[[Asylum (1972 film)|Asylum]]* (1972)
* *[[The Asphyx]]* (1973)
* *[[Mahler (film)|Mahler]]* (1974)
* *[[Tommy (film)|Tommy]]* (1975)
* *[[Jesus of Nazareth (miniserija)|Jesus of Nazareth]]* (1977)
* *[[The Four Feathers (1977 film)|The Four Feathers]]* (1977)
* *[[The Thirty Nine Steps (1978 film)|The Thirty Nine Steps]]* (1978)
* *[[Harlequin (film)|Harlequin]]* (1980)
* *[[Jane Austen in Manhattan]]* (1980)
* *[[The Survivor (film)|The Survivor]]* (1981)
* *[[Imperativ]]* (1982)
* *[[The Jigsaw Man (film)|The Jigsaw Man]]* (1983)
* *[[What Waits Below]]* (1984)
* *[[D'Annunzio (film)|D'Annunzio]]* (1985)
* *[[Shaka Zulu (TV series)|Shaka Zulu]]* (1986)
* *[[Chunuk Bair (film)|Chunuk Bair]]* (1992)
* *[[Fantomcat]]* (1995)
* *Pride of Africa* (1997)
* B-Mail (kratki animirani film) (2006) - glas Ruzičastog profesora

## Vanjske veze
* 
* Robert Powell's ''Holby City'' profile  at What's on TV
Franco Zeffirelli

**Franco Zeffirelli**, KBE (Hon), (12. februar 1923 - 15. jun 2019) je bio italijanski operni i filmski režiser, scenograf i desničarski političar. Najpoznatiji je po filmu *[[Romeo and Juliet (1968 film)|Romeo i Julija]]* (1968) kao i popularnoj mini-seriji *[[Jesus of Nazareth (TV serija)|Isus iz Nazareta]]* (1977).

Zeffirelli je bio samodeklarirani gej koji je podržavao službeni stav Rimokatoličke crkve prema homoseksualnosti. Kao sljedbenik Silvija Berlusconija je od 1994. do 2001. predstavljao njegovu stranku Forza Italia u italijanskom Senatu.

## Reference
Lu Ji

**Lu Ji** se može odnositi na:
* Lu Ji (Gongji) (陸績), stilsko ime Gongji (公紀), službenik države Istočni Wu, jedan od Dvadeset četiri primjera sinovske vrline
* Lu Ji (Shiheng) (陸機), stilsko ime Shiheng (士衡), pjesnik na dvoru države Istočni Wu i dinastije Jin

## Povezano
* Lü Ji
Harem

**Harem** (od arapskog حرم *[[haram|ḥaram]]* 'zabranjeno mjesto; sklonište', srddono sa حريم *ḥarīm* 'sveto nedodirljivo mjesto; ženski članovi porodice' i حرام *[[haraam|ḥarām]]*, 'zabranjeno; sveto') je izraz kojim se opisuje ženski dio domaćinstva u poliginijskim porodicama ili zajednicama. Riječ se u druge jezike proširila iz turskog jezika te počela označavati supruge i konkubine otomanskih vladara Carski harem, odnosno drugih otomanskih velikodostojnika. Također se koristi za analogne institucije u drugim kulturama i historijskim epohama.

U suvremenom značenju se ponekad poluironično koristi za veći broj žena koje žive ili rade uz jednog jedinog muškarca.

## Veze
* Purda
* Orijentalizam

## Vanjske veze

* Ottoman Harem 
* Some paintings of harems 
* Harem Novel From Aslı Sancar
Sudska medicina

**Sudska medicina**, također poznata i kao **forenzička medicina**, je primjenjena nauka, odnosno ogranak medicinske nauke koji služi u forenzičke svrhe, odnosno za utvrđivanje činjenica u sudskim i upravnim postupcima. Obično se na dijeli na sljedeće grane:

* forenzička patologija
* forenzička toksikologija
* analiza DNK
* forenzička antropologija
* forenzička psihopatologija
262.

__NOTOC__
Godina **262.** (**[[rimske brojke|CCLXII]]**) bila je redovna godina koja počinje u srijedu u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao **Godina konzulstva Galijena i Faustijana** (ili, rjeđe, **godina 1015. ''[[Ab urbe condita]]**''). Oznaka 262. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.

## Događaji

* Goti, u čijoj su pratnji i Heruli, napadaju Malu Aziju i prodiru na obale Egejskog mora, pri čemu je uništen Artemidin hram u Efezu.

## Rođenja
*

## Smrti
* Xi Kang, kineski pisac (r. 223)
* Valerijan I, rimski car (u zatočeništvu)
* Xiahou Ba, bivši general države Cao Wei, koji je prebjegao u državu Shu Han
Heruli

**Heruli** su bili nomadski germanski narod koji se spominje u historijskim izvorima od 3. do 5. vijeka. Vjeruje se da im je originalna postojbina današnja Danska ili južna Švedska, a sredinom 3. vijeka se prvi put pojavljuju u rimskim izvještajima kao pleme koje prati Gote u njihovim pljačkaškim pohodima na Balkan i Malu Aziju. Do kraja 4. vijeka su potpali pod Ostrogote, da bi nakon 375. postali vazali Huna. Poslije su stvorili vlastito kraljevstvo na području današnje Slovačke, ali su ih Langobardi odatle potjerali u Italiju. Njihov vođa Odoakar je postao komandant rimskih savezničkih trupa, a 476. svrgnuo cara Romula Augustula označivši time kraj Zapadnog Rimskog Carstva. Na istoku ih je Bizantsko Carstvo naselilo na Balkan, a posljednji put se spominju sredinom 6. vijeka kao dio bizantske vojske.

Bizantski pisac Prokopije piše kako su Heruli prakticirali institucionalnu pederastiju, odnosno ona je predstavljala dio rituala odrastanja.

## Izvori
263.

__NOTOC__
Godina **263.** (**[[rimske brojke|CCLXIII]]**) bila je redovna godina koja počinje u četvrtak u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao **Godina konzulstva Albina i Dekstera** (ili, rjeđe, **godina 1016. ''[[Ab urbe condita]]***). Oznaka 263. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je [[kalendarska era]] [[Anno Domini]] u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.

== Događaji ==

* Kralj [[Odenathus|Odenat]] od [[Palmira|Palmire]] sebe proglašava vladarom područja zapadno od [[Eufrat]]a, a [[Rimsko Carstvo|rimski]] car [[Galijen]] mu daje ditulu *Dux Orientalis* ili "vojvoda Istoka".
* Kineska država [[Cao Wei]] pokreće veliki [[osvajanje Shua od Weija|vojni pohod]] koji će dovesti do aneksije države [[Shu Han]], najslabijeg od [[Tri kraljevstva]].
* [[Liu Hui]] piše komentar na *Devet poglavlja o matematičkoj vještini'', opisujući ono što će kasnije biti poznato kao Gaussova eliminacijska metoda, izračunava pi i sl.

## Rođenja
* Euzebije od Cezareje, biskup Cezareje (u. cca. 339).

## Smrti
* Dong Jue, general države Shu
* Fu Qian, general države Shu
* Carica Guo, supruga Cao Ruija 
* Liu Chen, peti sin Liu Shana
* Ruan Ji
* Zhuge Shang, sinZhuge Zhana
* Zhuge Zhan, general Shua
* Zong Yu, vojni i politički vođa Shua
Jonski otoci

**Jonski otoci** (grčki: Ιόνια νησιά, *Ionia nisia*) ili *Sedam otoka* (grčki: Επτάνησα - Eptanisa), kako ih još nazivaju u Grčkoj je skupina od sedam većih i više manjih otoka u Jonskom moru, koju tvore 7 većih otoka:
* Krf (gr:Κέρκυρα)
* Paksos (gr:Παξοί)
* Lefkada (gr:Λευκάδα)
* Itaka (gr:Ιθάκη)
* Kefalonija (gr:Κεφαλλονιά)
* Zakintos (gr:Ζάκυνθος)
* Kitera (gr:Κύθηρα)

uz brojne manje otoke od kojih su veći:
* Antipaksos (gr: Αντιπαξος)
* Meganisi (gr: Μεγανήσι)
* Elafonisos (gr: Ελαφόνησος) 
* Antipaksos (gr: Αντίπαξοι)
* Antikitera (gr: Αντικύθηρα

Kako je otocima dugo vladala Mletačka republika tako oni imaju svoja venecijanska imena, 
Krf je bio *Corfù*, Itaka - *Val di Compare*, Kitera - *Cerigo*, Lefkada - *Santa Maura* i Zakintos - *Zante* (Kefalonija je imala isto ime).

## Geografija

Šest sjevernih otoka nalaze se uz zapadnu grčku obalu u Jonskom moru, sedmi 
najužniji otok Kitera bliži je Peloponezu, zbog toga nije u Periferija Jonski otoci već je administrativno prključena bližoj Periferiji Atika.

Periferija Jonski otoci (Περιφέρεια Ιονίων Νησιών - "Ιόνια νησιά" / Peripheria Ionion Nision - "Ionia Nisia") je jedna od 13 periferija u Grčkoj. Smještena je na krajnjem zapadu zemlje i obuhvaća otoke u Jonskom moru. 
Ova periferija je podijeljena na 4 prefekture:
* Prefektura Krf
* Prefektura Kefalonija
* Prefektura Lefkada
* Prefektura Zakintos

## Najveća otočka naselja u arhipelagu
* Argostóli (Αργοστόλι), na Kefaloniji
* Krf (Κέρκυρα), na Krfu
* Lefkada (Λευκάδα), na Lefkadi
* Liksuri (Ληξούρι), na Kefaloniji
* Zakintos (Ζάκυνθος), na Zakintosu

## Vanjske veze

* Službene stranice evropske regije "Jonski otoci"
Gaussova eliminacijska metoda

**Gaussova eliminacíjska metóda** [gausova ~] omogućava rješavanje sistema *n* linearnih jednadžbi redukcijom broja varijabli i redukcijom broja jednadžbi.

Iako se metoda naziva naziva po znamenitom njemačkom matematičaru Gaussu, bila je poznata i ranije; prvi put je u 3. vijeku spominje kineski matematičar Liu Hui u svojim komentarima na klasični tekst *[[Devet poglavlja o matematičkoj vještini]]*, a može se pronaći i u spisima Isaaca Newtona u 17. vijeku.

## Kratki opis
Proces Gaussove eliminacije se sastoji od dva dijela. Prvi dio reducira sistem na trokutnu ili matricu redova i kolona ili rezultira degenerativnim jednadžbama bez rješenja, koje ukazuju da sistem nema rješenja. To se postiže kroz korištenje elementarnih operacija. Sljedeći korak koristi povratnu supstituciju kako bi se pronašlo rješenje za gore navedeni sistem.

## Povezano
* Gauss-Jordanova metoda

## Vanjske veze
* Gaussov postupak eliminacije na grad.hr
Carica Guo (Ming)

**Carica Guo** (郭皇后, osobno ime nepoznato, ? - 263), formalno **Carica Mingyuan** (明元皇后, doslovno "svevideća i istaknuta carica") bila je carica kineske države Cao Wei, jednog od Tri kraljevstva. Suprug joj bio car Cao Rui, kome je bila treća supruga i druga po redu carica. O njenom životu ima malo podataka, ali se zna da je prepoznala kako klan Sima - regent Sima Yi i njegovi sinovi Sima Shi i Sima Zhao - predstavljaju opasnost po opstanak vladarske kuće, ali im se nije sa uspjehom suprotstavila.

## Literatura
* *[[Zapisi Tri kraljevstva]]*, vol. 5.
* *[[Zizhi Tongjian]]*, vols. 73, 74, 75, 76, 77, 78.
Liu Chen

**Liu Chen** (? -263), poznat i kao **Princ od Beidija**, bio je peti sin Liu Shana, cara kineske države Shu Han, jednog od Tri kraljevstva. Kada je godine 263. vojska države Cao Wei pod Deng Aijem iznenada prodrla u blizini carske prijestolnice Chengdu, Liu Chen se suprotstavio namjeri ministra Qiao Zhoua da objavi kapitulaciju te svog oca molio da se sjeti svog slavnog oca Liu Beija i odupre osvajačima. Car se, međutim, složio sa Qiaovim mišljenjem i Liuu Chen je izbačen sa dvora. Duboko potišten i razočaran, Liu Chen je otišao u Liu Beijev hram, te tamo ubio suprugu, djecu i sebe.

Ti su događaji popularni motivi Yue opere.

## Povezano
* Popis ličnosti Tri kraljevstva

## Izvori
*
Osvajanje Shua od Weija

**Osvajanje Shua od Weija** je vojni pohod kojim su u jesen 263. snage sjeverne kineske države Cao Wei na čelu sa generalima Zhong Huijem i Deng Aijem zauzele teritoriju jugozapadne kineske države Shu Han. Iako je Jiang Wei, komandant snaga Shua, uspio pružiti otpor snagama Zhong Huija, zaobilazni manevar dijela Wei snaga pod Deng Aijem je iznenadio branitelje te omogućio Dengu da izbije pred Chengdu, prijestolnicu Shua. Tada je Liu Shan, vladar Shua, odlučio kapitulirati, a nakon čega je teritorija njegove države anektirana Cao Weiju.

Taj je događaj predstavljao početak kraja perioda Tri kraljevstva, s obzirom da je jedna od tri države pripojena drugoj. Velika pobjeda je također povećala prestiž Sima Zhaoa, regenta države Wei, koji je dvije godine formalno svrgnuo cara Cao Huana i proglasio dinastiju Jin pod kojom će Kina biti ponovno ujedinjena 280.

## Napomene

## Literatura
* Chen, Shou. *[[:s:zh:三國志|Sanguo Zhi]]*
* 
* Sima, Guang. *[[:s:zh:資治通鑑|Zizhi Tongjian]]*
* *Selected Examples of Battles in Ancient China* Writing Team, *Selected Examples of Battles in Ancient China*, 1st Edition, published by Chinese Publishing House & Distributed by New China Bookstore Publishing House in Beijing, 1981–1984.
* Yuan, Tingdong, *War in Ancient China*, 1st Edition, published by Sichuan Academy of Social Science Publishing House & Distributed by New China Bookstore in Chengdu, 1988, 
* Zhang, Xiaosheng, *General View of War of Ancient China*, 1st Edition in Xi'an, published by Long March Publishing House in Beijing & Distributed by New China Bookstore in Beijing, 1988,  (set)
Jedinična matrica

**Jedinična matrica** je u linearnoj algebri naziv za kvadratnu matricu kojoj su elementi na glavnoj dijagonali jedinice, a ostali nule. Ova se matrica još naziva **matricom identiteta**, jer množenjem s drugim matricama daje upravo njih kao rezultat množenja tj. ne mijenja ih. Ova se matrica označuje velikim slovom *E* a indeks koji može i ne mora stajati pored oznake označuje dimenziju iste. Oznaka za matricu identičnog preslikavanja je *Id* ili samo *I*.

:
E_1 = \begin{bmatrix}
1 \end{bmatrix}
,\  
E_2 = \begin{bmatrix}
1 & 0 \\
0 & 1 \end{bmatrix}
,\ 
E_3 = \begin{bmatrix}
1 & 0 & 0 \\
0 & 1 & 0 \\
0 & 0 & 1 \end{bmatrix}
,\ \cdots ,\ 
E_n = \begin{bmatrix}
1 & 0 & \cdots & 0 \\
0 & 1 & \cdots & 0 \\
\vdots & \vdots & \ddots & \vdots \\
0 & 0 & \cdots & 1 \end{bmatrix}


Što se također može definirati i Kroeneckerovom deltom:

:E_n = (\delta_{ij})_{i,j\in\{1,\ldots,n\}},

gdje je:

:\delta_{ij} = \left\{\begin{matrix}
 1 & , i=j\\
 0 & , i \neq j
\end{matrix}\right.\quad\mbox{za }i,j\in\{1,\ldots,n\}

Alternativni zapisi su:
:E_{ij} = \delta_{ij}
:E = (\delta_{ij})

## Osobine
### Množenje
Jedna od bitnih osobina jedinične matrice *E<sub>n</sub>* nekog prostora *K<sup>n × n</sup>* jest ta da je ona jedina za koju vrijedi:

:EA = AE = A, \; A \in K^{n \times n}

Štoviše, vidi se da je matrica nad prostorom *K<sup>n × n</sup>* komutativna, tj. nije bitno množi li se njome slijeva ili zdesna. Ovo ne vrijedi za prostore *K<sup>n × m</sup>, m ≠ n*, gdje se ovom matricom može množiti samo slijeva odnosno samo zdesna.

Iz ove osobine također slijedi i:

:AA^{-1} = A^{-1}A = E

Primjer:

:\begin{bmatrix}
  2 & 3 & -2 \\
  1 & 1 & 3 
\end{bmatrix} \cdot \begin{bmatrix}
  1 & 0 & 0 \\
  0 & 1 & 0 \\
  0 & 0 & 1 
\end{bmatrix} = \begin{bmatrix}
  2 & 3 & -2 \\
  1 & 1 & 3 
\end{bmatrix}

### Determinanta i inverz
Determinanta ove matrice je uvijek 1, dok je ona sama sebi inverz.

:|E| = 1
:E = E^{-1}

Druga se osobina može dokazati na sljedeći način:

:EE^{-1} = E, opće pravilo koje vrijedi za sve matrice
:E^{-1}EE^{-1} = E^{-1}E, množenje slijeva sa *E<sup>-1</sup>*
:\underbrace{E^{-1}E}_{E}E^{-1} = \underbrace{E^{-1}E}_{E}, matrica pomnožena svojim inverzom uvijek daje *E*
:\underbrace{EE^{-1}}_{E^{-1}} = E, matrica pomnožena jediničnom daje samu sebe
:E^{-1} = E, kraj dokaza
264.

__NOTOC__
Godina **264.** (**[[rimske brojke|CCLXIV]]**) bila je prijestupna godina koja počinje u petak u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao **Godina konzulstva Galijena i Saturnina** (ili, rjeđe, **godina 1017. ''[[Ab urbe condita]]**''). Oznaka 264. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.

## Događaji

* Jiang Wei, regent bivše države Shu je nastoji obnoviti tako da Zhong Huija, pobjedničkog generala države Cao Wei koji ju je osvojio, nagovori da digne ustanak protiv regenta Sima Zhaoa. Zhong Huijevi vojnici se, međutim, ne pridružuju ustanku te su Zhong Hui, Jiang Wei i njihove porodice pogubljene.
* Sun Hao nasljeđuje Sun Xiua kao vladar države Wu.

## Rođenja
*

## Smrti
* Deng Ai, general države Wei 
* Deng Zhong, general države Wei i sin Deng Aija (r. 230)
* Jiang Wei, general države Kingdom of Shu, posinak Zhuge Lianga (r. 202)
* Liao Hua, general države Shu
* Sima Zhao, general države Wei, sin Sima Yija
* Sun Xiu, car države Wu (r. 235)
* Zhang Bu, general države Wu
* Zhang Yi, general države Shu
* Zhong Hui, general države Wei (r. 225)
Zhang Bu

**Zhang Bu** (? - 264) bio je general države Istočni Wu, jednog od Tri kraljevstva. Zajedno sa Ding Fengom je pomogao je caru Sun Xiuu da u dvorskom puču svrgne regenta Sun Lina. Poslije je podržavao dolazak Sun Haoa na prijestolje. Međutim, odmah se zamjerio novom caru kada je počeo kritizirati njegove postupke, te je pogubljen.

## Povezano
* Popis ličnosti Tri kraljevstva
Zhang Yi (Bogong)

**Zhang Yi** (? -264), stilsko ime **Bogong**, bio je general kineske države Shu Han, jednog od Tri kraljevstva. Bio je rodom iz Wuyanga i daleki potomak vojskovođe Zhang Lianga. Nakon što je Liu Bei zauzeo Yizhou, postao je jedan od komandanta njegove vojske. Stradao je nedugo nakon što je državu Shu osvojila država Cao Wei, odnosno u zbrci nastaloj pri pokušaju Jiang Weia i Zhong Huija da dignu ustanak protiv regenta Sima Zhaoa.

## Povezano
* Popis ličnosti Tri kraljevstva
265.

__NOTOC__
Godina **265.** (**[[rimske brojke|CCLXV]]**) bila je redovna godina koja počinje u nedjelju u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao **Godina konzulstva Valerijana i Lucila** (ili, rjeđe, **godina 1018. ''[[Ab urbe condita]]**''). Oznaka 265. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.

## Događaji

* Rimski car Galijen dva puta pokušava poraziti uzurpatora Postuma i pokoriti njegovo Galsko Carstvo. Prvi put Aureol, komandant Galijenove elitne konjice, greškom dozvoljava Postumu da se iz bitke povuče bez gubitaka. Drugi put Galijen opkoljava Postuma u njegovom galskom uporištu, ali je prisiljen napustiti opsadu nakon što ga rani strijela. Nakon toga Galijen odustaje od pokušaja da pokori odmetnuti zapadni dio Carstva te se posvećuje problemima na istoku.
* Sima Yan, regent države kineske države Cao Wei, tjera cara Cao Huana da abdicira sa prijestolja, što će kasniji historičari označiti kao kraj Kraljevine Wei, drugog od Tri kraljevstva. Sima Yan za sebe uzima titulu "car Wu", preuzima dvor u Luoyangu, proglašava novu carsku dinastiju Jin i popunjava sva važna mjesta u upravi članovima svoje porodice i uže rodbine.
* Postum, usprkos uspjeha u sukobima sa Galijenom, ne pokušava marširati na Rim i umjesto toga širi svoj vlast na jug u Hispaniju. Galijen, kako bi ga odvratio od mogućih napada, daje utvrditi gradove Milano i Verona. 
* Galijen odbija nove najezde Gota na Balkan. Istovremeno Viktorin, jedan od njegovih generala, prelazi na Postumovu stranu.

## Rođenja
*

## Smrti
* Ma Jun, kineski inženjer poznat kao izumitelj Dvokolice u smjeru juga 
* Carica Zhu, supruga cara Sun Xiuja od Wua
Carska Kina

**Carska Kina** (ili **Kinesko Carstvo**) je izraz kojim se opisuje period kineske historije koji okvirno počinje sa 221. pne. i ujedinjenjem Kine pod prvom carskom dinastijom Qin, a završava godine 1912. kada je svrgnuta posljednja carska dinastija Qing. Obično se dijeli na tri velika pod-perioda:
* Rana carska Kina
* Srednja carska Kina
* Kasna carska Kina 

Izraz Kinesko Carstvo je također koristila i kratkotrajna država koju je 1915. proglasio Yuan Shikai.
Carica Zhu (Jing)

**Carica Zhu** (朱皇后, osobno ime nepoznato, ? - 265), formalno **Carica Jing** (景皇后), bila je carica kineske države Istočni Wu, jednog od Tri kraljevstva, odnosno supruga cara Sun Xiua (car Jing).

Sun Xiu joj je bio ujak, ali se za njega udala 250. Njenog oca Zhu Jua je iste godine car Sun Quan dao pogubiti kada se usprotivio protjerivanju krunskog princa Sun Hea sa dvora. Godine 255. joj je regent Sun Jun dao pogubiti majku zbog navodne zavjere. Iako je Sun Xiu carem postao 258. Zhu je caricom proglasio tek 262. Dvije godine kasnije je umro, a Zhu je odbila iskoristiti svoj autoritet carice majke kako bi spriječila dolazak na prijestolje Sun Haoa. Sljedeće godine joj je Sun Hao naredio da izvrši samoubistvo, nakon što je prethodno dao pogubiti njene sinove.
Wang Dun

**Wang Dun** (王敦) (266–324), kurtoazno ime **Chuzhong** (處仲), bio je kineski general u službi dinastije Jin, a kasnije i gospodar rata.

Bio je postavljen za guvernera zapadnih provincija, gdje je sa vremenom počeo vladati ne obazirući se na centralnu vlast. Kada ga je car Yuan (Sima Rui) pokušao smijeniti, Wang Dun je digao ustanak i, iako nominalno još uvijek u službi, prisilio cara da mu prizna ovlasti. Dok je razmišljao da svrgne dinastiju Jin i novog cara cara Minga, razbolio se i umro 324.

## Reference
* *[[Knjiga Jina]]*, vol. 98.
* *[[Zizhi Tongjian]]*, vols. 83, 84, 87, 88, 89, 90, 91, 92, 93.
267.

__NOTOC__
Godina **267.** (**[[rimske brojke|CCLXVII]]**) bila je redovna godina koja počinje u utorak u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao **Godina konzulstva Paterna i Arkesilaja** (ili, rjeđe, **godina 1020. ''[[Ab urbe condita]]**''). Oznaka 267. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.

## Događaji

* Goti, zajedno sa Sarmatima i Herulima, pokreću veliki pohod na Balkan i Grčku. Koristeći se vlastitom flotom brodova, pustoše obale Mezije i Trakije. 
* Flota Herula, koja broji oko 500 brodova, pustoši obalu Crnog mora, ali nema uspjeha u napadu na Bizantij i Kizik te trpi težak poraz u sukobu sa rimskom flotom. Usprkos toga, herulska flota se uspijeva probiti u Egejsko more, gdje pustoši otoke Lemnos i Skiros. 
* Kralj Odenat od Planire planira pohod na Kapadokiju kako bi odatle otjerao gotske pljačkaše. Prije njegovog početka je zajedno sa svojim najstarijim sinom ubijen, a za što je okrivljen rimski car Galijen. Nasljeđuje ga supruga Zenobija koja će sa svojim sinom Vabalatom vladati kao kraljica Palmirskog Carstva.
* Goti i Heruli nakon prodora u Egejsko more pustoše cijeli niz grčkih gradova uključujući Atenu, Korint, Argos i Spartu. Kod Atene im se suprotstavlja milicija od 2.000 ljudi na čelu sa historičarem Deksipom, te ih tjera na sjever gdje ih presreću regularne rimske snage pod carem Galijenom. Rimljani postižu važnu pobjedu na rijeci Mesti, na granici Makedonije i Trakije. 
* Aureol, general kojem je Galijen povjerio obranu Italije, nanosi poraz Viktorinu (ko-caru Galije), te ga nakon toga vlastite trupe proglašavaju za cara. Aureol nakon toga započinje marš na Rim.

## Rođenja
*
## Smrti
* Odenat, kralj Palmire (atentat)
Viktorin

**Vikorin**, puno ime **Marcus Piav(v)onius Victorinus** je od 269. do 271. bio car Galijskog carstva, koje je nastalo od pobunjeničkih zapadnih provincija "Imperium Galliarum".
266.

__NOTOC__
Godina **266.** (**[[rimske brojke|CCLXVI]]**) bila je redovna godina koja počinje u ponedjeljak u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao **Godina konzulstva Galijena i Sabinila** (ili, rjeđe, **godina 1019. ''[[Ab urbe condita]]**''). Oznaka 266. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.

## Događaji

* Kralj Odenat od Palmire napada Perziju i osvaja glavni grad Ktesifon. Nakon te i drugih pobjeda na Istoku sebi daje titulu "kralj kraljeva"
* U Irskoj završava vladavina Velikog kralja Cormac mac Airta (približni datum).

## Rođenja
* Wang Dun, kineski general u službi dinastije Jin (u. 324)

## Smrti
*
Marko Aurelije Marije

**Marko Aurelije Marije** (*Marcus Aurelius Marius*, ? - 269), je bio kratkotrajni car Galijskog carstva. Na prijestolje je došao nakon smrti cara Postuma. Za cara je izvikan isključivo zbog imena koje je sugeriralo osobu nalik na dobrog cara Marka Aurelija, odnosno velikog vojnog reformatora Gaja Marija. Po tradiciji je vladao samo dva-tri dana; suvremeni historičari, na temelju numizmatičkih nalaza, odnosno kovanica sa njegovim likom, vjeruju da je vladao barem nekoliko mjeseci. Naslijedio ga je Viktorin.
Vabalat

**Lucije Julije Aurelije Septimije Vabalat Atenodor** (*Lucius Iulius (Julius) Aurelius Septimius Vaballathus Athenodorus*, 266-273) bio je nominalni kralj Palmirskog Carstva. *Vaballathus* predstavlja latinizirani oblik arapskog imena **Wahb Allat** (**وهب اللات**) ili **dar boginje**. S obzirom da se arapska boginja *[[Allāt]]* identificirala sa grčkom boginjom Atenom, koristila je riječ *Athenodorus* kao grčki oblik imena.

Vabalat je bio sin palmirskog kralja Odenata i kraljice Zenobije. Godine 267. mu je otac ubijen i Vabalat je došao na prijestolje, s time da je stvarnu vlast kao regentica imala njegova majka Zenobija. Iako je na početku priznavala centralnu rimsku vlast i cara Aurelijana, sa vremenom je za sebe i sina počela koristiti izraz *[[august (titula)|august]]*. Godine 273. Aurelijan je pokorio Palmiru te zarobio Zenobiju i njenog sina. Prema Zosimu je Valabat umro na putovanju za Rim.

## Vanjske veze

* Coinage of Vaballathus
268.

__NOTOC__
Godina **268.** (**[[rimske brojke|CCLXVIII]]**) bila je prijestupna godina koja počinje u srijedu u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao **Godina konzulstva Paterna i Egnacija** (ili, rjeđe, **godina 1021. ''[[Ab urbe condita]]**''). Oznaka 268. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.

## Događaji

* septembar – Bitka kod Naisusa: Rimski car Galijen uz pomoć Aurelijana tuče gotsku vojsku od 50.000 ratnika kraj Naisusa (suvremeni Niš).
* Galijen se vraća u Italiju te stavlja pod opsadu svog suparnika i bivšeg potčinjenog Aureula, jednog od Trideset tirana. Za vrijeme opsade ga u Mediolanumu (današnji Milano) ubijaju vlastiti oficiri. Aureol je ipak zarobljen, te ga ubija Pretorijanska garda.
* Viktorina legije u Augusti Treverorum (današnji Trier) proglašavaju carom Galskog Carstva, nakon što su ubijeni njegovi prethodnici. Za cara ga priznaju i provincije u Galiji i Britaniji, ali se Hispanija vraća pod vlast Rimskog Carstva.
* Marko Aurelije Klaudije je od strane Senata optužen za Galijenovo ubistvo, ali ta optužba nikada neće biti dokazan. Umjesto toga preuzima prijestolje kao novi rimski car, koji će biti poznat kao Klaudije II.
* Klaudije II od Senata traži da se poštedi život Galijenovoj porodici i pristašama. Ubijeni Galijen je deificiran i sahranjen u porodičnoj grobnici na Apijevom putu.
* Vizigoti se prvi put pojavljuju kao zaseban narod.
* Alemani ponovno napadaju Italiju i pustoše područje sjeverno od rijeke Po.
* novembar – Bitka na jezeru Benak: Rimska vojska od 35.000 ljudi pod Klaudijem II na obalama jezera Garda nanosi poraz germanskim plemenima na čelu sa Alemanima.
* 26.12.—Papa Dionizije umire u Rimu nakon 9-godišnjeg pontifikata, te ga nasljeđuje papa Feliks I.

## Rođenja
*
## Smrti
* Aureol, rimski uzurpator
* Carica majka Wang Yuanji, supriga Sima Zhaoa
* Galijen, rimski car
* Lelijan, rimski uzurpator
* Marko Aurelije Marije, rimski car (u Galiji)
* Postum, rimski car Galskog Carstva
* 26.12.—Papa Dionizije
Lelijan

**Ulpije Kornelije Lelijan** (*Ulpius Cornelius Laelianus*) (također nepravilno navođen kao *Lollianus* ili *Aelianus*) bio je uzurpator koji je početkom 269. pokušao preuzeti prijestolje galskog cara Postuma. Njegov ustanak je trajao od kraja februara do početka juna 269.

Lelijana su za cara izvikali vojnici u Moguntijakumu (današnji Mainz), nakon što je uspješno odbio napad germanskih plemena. Vjeruje se da je u bio član porodice Ulpijevaca ili barem nastojao naglasiti daleko srodstvo sa velikim carem Trajanom. Iako je raspolagao sa XXII legijom ''Primigenia'' Postum ga je opkolio. Vjeruje se da je ubijen ili od vlastitih vojnika ili pogubljen nakon zarobljavanja. Međutim, i sam Postum je stradao nedugo nakon opsade - ubili su ga vojnici bijesni zbog naredbe da se zauzeti grad
poštedi pljačke.

## Izvori

## Vanjske veze
Bitka kod Niša (268)

**Bitka kod Niša** ili **Bitka kod Naisusa** se odigrala u septembru 268. godine između gotske vojske i Rimljana koje su predvodili tadašnji car Galijen i budući carevi Klaudije II i Aurelijan. Ovaj događaj ima važnu ulogu u istoriji krize tokom trećeg veka.

Rezultat je bila velika rimska pobeda koja je, u kombinaciji sa efikasnim gonjenjem okupatora nakon bitke i sa energičnim naporima imperatora Aurelijana, u velikoj meri otklonila pretnju germanskih plemena na Balkanu u sledećim dekadama.

### Predistorija
Tokom druge polovine 267. godine Goti su se u velikom broju naselili preko Dunava na rimsku teritoriju, zapretivši Panoniji. Neke gradove u ovoj provinciji su i opljačkali i raširio se strah da bi ista sudbina mogla zadesiti i Rim, ukoliko Goti krenu prema Italiji. Izgleda da su i drugi delovi Carstva stradali 267. od Gota. Postoji podatak da je tada i Atina bila napadnuta i opljačkana. U savezu sa Gotima bili su i Heruli.

Galijen je u proleće 268. pobedio Gote, ali Rimljani nisu imali snage da konačno proteraju ove varvare sa svoje teritorije. Zato je Galijen u jesen iste godine krenuo u novu ekspediciju.

Nije jasno da li je pre nego što je došlo do bitke kod Niša Galijen već umro, pa da je rimski car bio već tada Klaudije II, kasnije nazvan Gotski, u čast ove pobede. Koliko se može dokučiti Galijen je bio prisutan tokom bitke, ali izgleda da su Klaudije i Galijen najviše doprineli ovoj velikoj pobedi.

### Tok bitke

Galijen je predvodio predvodio vrlo pokretnu vojsku sastavljenu od Pretorijanske garde i veksilacija više legija.

U početku, dalmatska rimska konjica je pobedila gotske konjanike. Goti, koji su imali brojčanu prednost, počeli su da primoravaju Rimljane na odstupanje. No, Rimljani nisu pokvarili svoj borbeni red, već su organizovali protivnapad, uz pomoć konjičkog odreda kojim je komandovao Aurelijan i koji je napao gotske redove otpozadi. Goti su bili primorani da se povuku u svoj logor, ali ga je rimska konjica napala i pregazila. Između 30 000 i 50 000 Gota bilo je ubijeno ili ranjeno, a više hiljada njih zarobljeno. Mnogi zarobljenici su se kasnije pridružili rimskoj vojsci. Galijen nije mogao da potpuno uništi Gote jer je morao natrag u Rimsko Carstvo, verovatno zbog pobune Aureola, jednog od pretendenata na presto iz tog vremena. Tako su neki Goti uspeli da pobegnu sa rimske teritorije.

### Posledice
Ovaj poraz, kao i onaj iz aprila iste godine, slomio je moć Gota. Neki od njih su ostali na rimskoj teritoriji, dok ih Aurelijan 271. godine odatle nije proterao preko Dunava. No, uprkos tome, oni više nisu predstavljali opasnost za Rim. Svoju moć Goti će obnoviti tek za sto godina. Jedan od prvih uslova da bi se prevazišla velika kriza III veka, pobeda nad varvarima bila je ostvarena.

## Literatura
* Nebojša Ozimić: Rečnik Gornje Mezije, Niš, 2001
269.

__NOTOC__
Godina **269.** (**[[rimske brojke|CCLXIX]]**) bila je redovna godina koja počinje u petak u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao **Godina konzulstva Klaudija i Paterna** (ili, rjeđe, **godina 1022. ''[[Ab urbe condita]]**''). Oznaka 269. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.

## Događaji

* Heruli zauzimaju Atenu te pustoše Egejske otoke sve do Krete i Rodosa (ili 267).
* 5.1.—Papa Feliks I nasljeđuje papu Dionizija kao 26. papa.
* Goti i druga germanska plemena - oko 320.000 ljudi i 2.000 brodova - sa područja preko Dunava ponovno napadaju rimsku teritoriju te pustoše bosporske gradove na obali Crnog mora. Car Klaudije II ponovno dolazi na Balkan, tuče Gote i zbog pobjede stiče nadimak Gotski (Gothicus). Mnogi od zarobljenih Gota su regrutirani u rimsku vojsku i naseljeni u ratnim pustošenjima ispražnjene teritorije dunavskih provincija.
* Kraljica Zenobija od Palmire zauzima područje Sirije, Palestine, Fenicije i Egipta, čime stiče kontrolu nad strateški važnim žitaricama. Priikom napada na Aleksandriju Zenobijijn vojskovođa Zabda izaziva požar u kome će izgorjeti dio Aleksandrijske biblioteke.
* Klaudije II dolazi u Sirmium kako bi pripremio rat protiv Vandala, koji pustoše Panoniju. 
* Pavle Samosatski je smijenjen sa mjesta patrijarha Antiohije (iako će stvarno ostati na položaju do 272).

## Rođenja
* Murong Hui, Xianbei poglavica, poznat i kao vojvoda Xiang od Liaodonga (u. 333)

## Smrti
* Sveti Valentin (pogubio ga Klaudije II) (moguća godina)
* Lu Kai, nećak Lu Xuna (r. 198)
* Wang Kang, prefekt Yongchanga
* Wang Xiang, ministar države Wei (r. 185)
Egejski otoci

**Egejski otoci** (, transliteracija: *Nisiá Aigaíou*; ) je zajednički naziv zaotoke u Egejskom moru, sa kopnenom Grčkom na zapadu i sjeveru te Turskom na istoku; otok Kreta predstavlja južnu granicu otoka. Antičko ime za Egejsko more *[[Arhipelag]]*, se kasnije udomaćilo za sve otočne grupe.
Grčki egejski otoci se obično dijele u sedam grupa, sa sjevera prema jugu:
* Sjeveroistočni egejski otoci
* Sporadi
* Eubeja
* Argo-Saronski otoci
* Cikladi 
* Dodekanez (Južni Sporadi)
* Kreta 

Gotovo svi egejski otoci pripadaju Grčkoj, i podijeljeni su na devet ''periferija''. Turska posjeduje otoke Imbros (Gökçeada), Tenedos (Bozcaada) i manje otočice uz zapadnu obalu. 

Izraz Italijanski Egejski otoci () se ponekad koristi za otoke koje je Italija zauzela za vrijeme Italijansko-turskog rata 1912. i držala pod svojom vlašću do 1947: Dodekanez, uključujući Rodos i Kastelorizo.

## Povezano
* Popis egejskih otoka
* Popis turskih otoka
* Popis grčkih otoka

## Izvori

* Aegean Sea, The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition. 2001-05.
Zabda

**Septimije Zabda** (*Septimius Zabdas*, druga polovica 3. vijeka) je bio vojskovođa u službi Palmirskog Carstva. Na čelo palmirskih snaga je došao nakon smrti kralja Odenata koga je naslijedila njegova supruga Zenobija. U proljeće 270. je zauzeo tadašnje rimske provincije Arabiju i Judeju, a u oktobru iste godine, koristeći kaos izazvan vijestima o smrti cara Klaudija II i Egipat. U proljeće sljedeće godine je osvojio preostala područja tadašnje rimske Sirije te prodro u Malu Aziju. Kada je 272. rimski car Aurelijan započeo protuofenzivu, Zabda se povukao iz Male Azije, nastojeći se Rimljanima suprotstaviti u Siriji, odnosno terenu pogodnijem za nadmoćnu palmirsku konjicu. Poražen je u bitci kod Ime te je bio prisiljen napustiti Antiohiju i povući se u Emesu; ubrzo nakon toga je Zenobija zarobljena, što je označilo kraj Palmirskog Carstva i ponovnu uspostavu rimske vlasti. Što se poslije dogodilo sa Zabdom, nije poznato.
Dunavske provincije

**Dunavske provincije** je izraz koji se ponekad koristi u historijskoj literaturi kako bi se označile provincije Rimskog Carstva na donjem toku Dunava. To su:
* Dacija
* Mezija
* Scythia Minor
* Pannonia Inferior
Wang Kang

**Wang Kang** (? -269) bio je službenik države Shu Han, jednog od Tri kraljevstva. U doba regenta Zhuge Lianga je služio kao prefekt kapetanije Yongchang. Za vrijeme Yong Kaijeve pobune je zajedno sa Lü Kaijem pružao otpor pobunjenicima do dolaska Zhuge Liangovih snaga koje su ugušile pobunu.

## Povezano
* Popis ličnosti Tri kraljevstva
Bitka na Benačkom jezeru

**Bitka na Benačkom jezeru** (također poznata i kao **bitka na jezeru Garda**) se odigrala krajem 268. između rimske vojske na čelu sa carem Klaudijem II na jednoj, i germanskih plemena na čelu sa Alemanima na drugoj strani. Osam godina nakon ranijeg pohoda zaustavljenog u bitci kod Mediolanuma, Alemani su preko prijevoja Brenner provalili u sjevernu Italiju te, koristeći zauzetost rimske vojske zaustavljanjem prodora Gota na Balkan i gušenjem stalnih pobuna, do početka jeseni bez nekog velikog otpora zauzeli velike dijelove teritorije. Rimljanima su se Alemanima mogli suprotstaviti tek nakon što su Goti razbijeni u bitci kod Naisusa, a prijestolje zauzeo novi car Klaudije II. On im je na obalama današnjeg jezera Garda nanio težak poraz, u kome je ubijena ili zarobljena polovica svih snaga, a ostali potjerani preko Alpa. Dio historičara vjeruje da je ova pobjeda, zajedno sa pobjedom kod Naisusa, prekinula gotovo dvije decenije stalnih rimskih poraza u sukobima sa barbarima, te predstavljala prekretnicu nakon koje je Carstvo postepeno počelo izlaziti iz krize 3. vijeka.

= Reference =
Feliks I

**Feliks I.** je bio dvadesetšesti papa, nasljednik Dionizija od 5. siječnja 269. do 30. prosinca 274.

Za vrijeme svoga pontifikata, odobrio je služenje svete mise kraj grobova kršćanskih mučenika. Pripisuje mu se, da je uveo posvetu crkava. Snažno je davao potporu kršćanima, tijekom progona cara Aurelijana. I sam je postao mučenik, 30. prosinca 274.

Spomendan mu je 30. prosinca.
Sveti Valentin

**Sveti Valentin** (zaštitnik zaljubljenih) je bio episkop i mučenik, a živeo je u 3. veku. Pogubljen je 269. godine odsecanjem glave u doba kad je Rimskim carstvom vladao car Klaudije II.

Kasnije je car Julije I u 4. veku nad njegovim grobom podigao baziliku, i od se tada taj svetac počeo slaviti među hrišćanima.

U 15. veku je ovaj svetac povezan sa praznikom zaljubljenih (dan zaljubljenih), što se održalo do danas.

Dan Svetog Valentina je 14. februar.

### Historija
Zašto je Dan zaljubljenih, dan svetog Valentin smešten sredinom februara? Veza prema tom datumu, tom dobu mogu biti sledeće:

Kod Starih Grka je od sredine januara do sredine februara bio mesec Gamelion u kojem se obeležavala svetost braka Here i Zevsa.

U Antičkom Rimu je 15. februar bio dan kad se slavio Luperkus, bog plodnosti (često prikazivan polugol, obučen u kožu jarca). Devojka koju bi glumac koji je personifikovao Luperkusa dotaknuo, bila bi uverena kako će biti plodna.

U srednjem je veku sredina februara je bila tredicionalno smatrana kao doba kad se pare ptice.

## Crkve i dan Sv. Valentina
Sve do 1969. godine u Katoličkoj crkvi dan Sv. Valentina je bio uključen kao standardni dan kad se slavio dan sveca - 14. februara. Ali taj je dan izbrisan iz katoličkog kalendara zbog želje za smanjenjem broja svetih dana kod onih svetaca kod kojih nije bilo istorijskih činjenica povezanosti dana i sveca.

Pravoslavna crkva svetog Valentina proslavlja 30. jula po starom, odnosno 13. avgusta po novom kalendaru s još jednom razlikom da se ovaj svetitelj u pravoslavnoj crkvi ne proslavlja kao zaštitnik zaljubljenih.
Murong Hui

**Murong Hui** (慕容廆), (269—333) je poglavica naroda Xianbei i vojvoda Xiang od Liaodonga, koji je posthumno dobio titulu princ Wuxuan od Yana. Kao mladić se borio protiv kineskog cara Wua i njegove dinastije Jin da bi godine 289. postao njegov vazal. Za vrijeme Murongove vladavine je vlast dinastije Jin počela slabiti, a što su početkom 4. vijeka iskoristili brojni nomadski narodi i s vremenom zauzeli velike teritorije sjeverne Kine i stvorili vlastite države, od kojih je najpoznatija bila Han Zhao. Murong Hui je, pak, bio jedini Xianbei vladar koji je ostao vjeran carskoj dinastiji, zbog čega je dobio počasnu titulu vojvode. Država mu je ojačala i zbog toga što se pokazao ljubaznim prema kineskim izbjeglicama. Naslijedio ga je Murong Huang.
270-e

**270-e** je decenija koja je počela 1. januara 270. i završila 31. decembra 279.

## Događaji i trendovi

* 271/272: Dacija, nakon evakuacije rimskih snaga, postaje prva trajno izgubljena provincija Rimskog Carstva.
* 273- 274: Osvajanjem Palmirskog Carstva na istoku i Galskog Carstva na zapadu, car Aurelijan ponovno ujedinjuje Rimsko Carstvo, čime su stvoreni uvjeti da se postepeno prebrodi kriza 3. vijeka.
Jatagan

**Jatagan** (od turskog *yatağan*) je vrsta turskog mača, koji se u otomanskoj vojsci koristio od sredine 16. do kraja 19. st.. Ime je dobio po gradu Yatağanu u jugozapadnoj Turskoj u kojem su se takvi mačevi počeli proizvoditi. Vremenom je taj mač postao simbol Orijenta. 

Jatagan je mač nalik na sablju s jednom oštricom, kojim se barata jednom rukom. Duljina oštrice je od 60 do 80 centimetara, specifičnog je oblika - savijena prema napred, poput grčkog *kopisa* ili iberijskog *falkata* i sliči slovu "S". 

Taj oblik imao je svoju funkcionalnu stranu, - ubod jatagana bio je ubojitiji od ravnog mača jer je razderao više tkiva. 
Oštrica jatagana izrađivala se laminacijom od dvije vrste čelika, između dva lista mekšeg i elastičnijeg, umetan je list tvrđeg - kaljenog čelika. Ova tri lista bi se kovanjem i temperaturnom obradom spojila u jedan koji je nakraju tako dobio dvije kvalitete - visoku črstoću i elastičnost, što je bila prednost u odnosu na druge mačeve koji su se koristili u to vrijeme.

Jatagani koje su koristili janjičari i druge pješadijske jedinice otomanske vojske bili su kraći i lakši od klasičnih jatagana, da im ne bi smetali kod dugih marševa.

Zbog svojih dobrih karakteristika, jatagan je poslužio kao model za bajonet, koji je postao sastavni dio vojničke puške evropskih armija sredinom 19. vijeka.

## Izvori
Yari

**Jari** je japansko koplje sa tri oštrice. Dužina jarija varira od jednog pa do čak šest metara, duže jarije su nosili pešadinci, dok su kraće uglavnom nosili samuraji. Jari se odlikovao po pravoj oštrici koja je mogla biti dugčka od svega nekoliko sentimetara pa sve do jednog metra. Oštrica je pravljena od visoko kvalitetnog čelika, od istog onog od koga su se pravili nadaleko čuveni japanski mačevi, što je jarijeve oštrice činilo jako izdržljivim.

Kroz istoriju proizvedeno je dosta vrsta ovog oružja, obično je centralna oštrica bila dosta duža u odnosu na bočne. Jari je proistekao od kineskog koplja i u Japanu je ušao u upotrebu u 13. veku. Invazija Mongola na Japan 1274. i 1281. promenila je japanski način ratovanja kao i japansko naoružanje, Mongoli su koristili Kineze i Koreance naoružane dugim kopljima u velikim i ravnim formacijama oni su bili smrt za tadašnju japansku konjicu.

File:Kikuchi yari 99.jpg|Kikuchi yari
File:Sasaho tsukuri hira sankaku yari.jpg|Sasaho yari.
File:Sansaku yari 9.jpg|Sansaku yari.
File:Ryo shinogi fukuro yari.jpg|Ryo shinogi fukuro yari.

## Povezano
* Spisak oružja u srednjem veku