Junona

**Junona** () je najcenjenija boginja rimskog panteona, poistovećivana s grčkom boginjom Herom. Smatrana je ćerkom Saturna i ženom vrhovnog rimskog boga Jupitera. Vladala je pored njega kao *Regina* („kraljica“) i poštovana kao pokroviteljica i zaštitnica Rima. U tom svojstvu sačinjavala je zajedno sa Minervom deo kapitolske trijade, i zato imala posebnu odaju u Jupiterovom hramu. Predstavljana je sa dijademom na glavi, skiptrom i munjom u rukama.

## Mitologija
* Pod imenom *Iuno Populona* poštovana je kao boginja koja umnožava narod, štiti gradove i pomaže rimskoj vojsci u ratu.
* Kao *Iuno Moneta*, slavljena je i na Arksu (*[[Arx Capitolina]]*), severoistočnom delu Kapitolskog brega. Ovaj atribut *moneta* („ona koja opominje“, od *monere* — upozoriti, opomenuti), dodeljen je jer su njene svete guske gakanjem upozorile rimske vojnike prilikom noćnog napada Gala na Rim (390. p.n.e) i time spasle Kapitol. Nešto kasnije će u ovom hramu, u znak zahvalnosti Junoni zbog pomoći prilikom odbrane od epirskog osvajača Pira (275. p.n.e), otpočeti kovanje rimskog novca, koji se prema boginjinom atributu počeo nazivati *moneta*.
* Kao *Iuno Curis* (ili *Quiris*) prikazivana je sa štitom i kopljem (*curis*), i pretpostavlja se da su joj Rimljani od davnina prinosili žrtve na zbornom mestu svih kurija, koje se takođe zvalo *curia*.

Mesec Jun je po njoj dobio ime (*Iunius*), Rimljani su joj posvetili Kalende (*Kalendae*), tj. prvi dan u mesecu, čime je dovođena u vezu sa Janusom (*Ianus*), bogom svakog početka. Pretpostavlja se da su ova dva božanstva prvobitno bila kulturno čvršće povezana, na šta ukazuju i zajednički ritualni postupci: Junona je početkom svakog meseca *regina sacrorum* žrtvovala jagnje u „kraljevskoj kući“ na Forumu (*Regia*), dok je njen muž (*rex sacrorum*) na Kalende prinosio žrtvu Janusu i objavljivao dan na koji padaju None (*Nonae*). Tek sa podizanjem Kapitolskog hrama, Junona se dovodi u kultnu vezu sa Jupiterom, postajući deo „kapitolske trijade“, zajedno sa Minervom.

Poštovana je kao zaštitnica žena, boginja braka i porođaja. NJoj u čast su udate žene slavile praznik *[[Matronalia]]* (1. marta), kada su dobijale darove od svojih muževa, ukućana i rođaka. Smatralo se da je na taj dan rođen Junonin sin, bog Mars, po kome je ovaj mesec i dobio naziv, a takođe i da je sklopljen mir između Latina i Sabinjana, kojim je omogućeno sjedinjavanje naselja okolnih brežuljaka i stvaranje prvobitne rimske države. Prema predanju, sporazum su na Forumu (v. *Vulcanal*) zaključili Romul i Tit Tacije, legendarni osnivač sabijskog plemena *[[Tities]]*.

Prema drevnom verovanju Rimljana, kao što svaki muškarac ima svog „genija“ (*genius*), ličnog duha čuvara, tako je i svaka žena imala svoju „junonu“. Otuda se smatra da je Junonin lik nastao postepenim divinizovanjem brojnih genija žena (junona), odnosno njihovim sažimanjem u jednu božansku ličnost. Tako je ona postepeno od zaštitnice žena i boginje braka i porođaja, postala boginja porodice, pokroviteljica Rima i zaštitnica cele rimske države i time pandan „geniju rimskog naroda“ (*genius populi Romani*).

Rimljani su verovali da Junona, kao boginja porođaja (*Iuno Lucina*), donosi decu na svetlost dana (*ad lucem*), pa se u atrijumu rimskih kuća ovaj srećan događaj proslavljao postavljanjem svečane trpeze u njenu čast. U podnožju Celija, jednom od vrhova Eskvinila, podignut joj je hram (375. p.n.e) u kome su roditelji novorođene dece bili obavezni da prilože odgovarajući novčani iznos, jer ih je na to obavezivala naredba Servija Tulija. Ovo plaćanje, zajedno sa novčanim prilogom boginji Juventi (*Iuventas*) pri sticanju punoletstva i boginji Libitini (*Libitina*) posle pogreba, omogućavalo je uvid u brojno stanje rimskog stanovništva.

Junona je zadobila i druge brojne atribute: 
* u funkciji zaštitnice devojaka zvali su je *Virginiensis* (Devičanska),
* a kao boginja udatih žena *Matrona*, 
* kao zaštitnica nevesta *Pronuba* (koja vodi za ruku mladu),
* kao zaštitnica braka *Iugalis* (koja prilikom sklapanja braka sastavlja ruke supružnika),
* zatim *Domiduca* (ona koja odvodi nevestu u kuću mladoženje),
* *Unixa* (nazvana tako po ritualnom mazanju dovrataka kada mlada ulazi u njegovu kuću),
* *Cinixa* (koja privodi nevestu bračnoj postelji).
* Junona je slavljena i kao boginja plodnosti u širem smislu, i tada nazivana *Caprotina*, jer je jarac (*caper*) bio njena sveta životinja i često joj je prinošen na žrtvu. U tom svojstvu joj je bila posvećena svetkovina, koja je svake godine praznovana na julske None (7. juli), ne samo u gradu već i celom Lacijumu.
* Bila je poznata pod nazivom *Feriae* (ili *Nonae*) *Caprotinae* jer su žene tom prilikom ispod drveta divlje smokve (*caprificus*), čiji plod simboliše ženski polni organ, prinosile žrtvu ovoj boginji i ritualnim radnjama želele da obezbede brojno potomstvo. U slavlju su učestvovale sve žene, uključujući sluškinje i robinje, koje su bile preodevene u haljine matrona i pogrdnim izrazima i bacanjem kamenčića privlačile pažnju polaznika, i potom ih udarale. Verovalo se da ti udarci obezbeđuju plodnost i po tome je ova svetkovina ritualno bila bliska Luperkalijama (*Lupercalia*), dok je po svojoj raskalašnosti podsećala na Saturnalije (*Saturnalia*).

## Reference

## Literatura
* Bujuklić, Žika; (2010). *Forum Romanum - Rimska država, pravo, religija i mitovi*, Beograd.
* Vojteh Zamarovski, *Junaci antičkih mitova*, *Leksikon grčke i rimske mitologije*, Zagreb 1985

## Vanjske veze

* Warburg Institute Iconographic Database (ca 400 images of Juno)