Mirko Đorđević

**Mirko Đorđević** (Brod, 29. novembar 1938. - Šimanovci, 18. april 2014.) poznati titoista, bio je srpski verski analitičar, književnik, prevodilac i publicista. Smatran je jednim od najboljih poznavalaca crkvenih prilika u Srbiji.

Đorđević je poznat po kritici veza Srpske pravoslavne crkve sa nacionalizmom. Zalagao se za modernizaciju društva i crkve, i napuštanje svetosavske ideologije, koju je smatrao uzrokom mnogih nedaća.

Pored toga, bio je cenjen kao prevodilac sa ruskog i poznavalac ruske religijske misli. Objavio je više knjiga, kao i eseja i tekstova u mnogim novinama i časopisima.

## Život
Mirko Đorđević je rođen 29. novembra 1938. u Brodu kod Crne Trave, u južnoj Srbiji. Školovao se u Beogradu. Magistrirao komparativnu književnost. Povodom Đorđevićeve ljubavi prema čitanju, poštovaoci kažu da je to kod njega „dodirnulo ivicu patološkog fenomena“.

Đorđevića je bio profesor, prevodilac s ruskog, književni kritičar, poznavaoc religijske misli, osobito ruske, cenjen kao dobar poznavalac Dostojevskog. Kako navodi Basara, "popreko su ga gledali u ateistička SFRJotovska vremena" zato što je bio hrišćanski vernik. Bio je član Društva književnika Srbije, koje je napustio u znak protesta posle razaranja Vukovara krajem 1991. godine i sa još nekoliko kolega osnovao Forum pisaca.

Bio je jedan od urednika lista „Republika“ i redovni saradnik u listu Danas. Učestvovao je na dvadesetak simpozijuma i naučnih skupova, kako sam kaže, „od Vatikana do Pariza“. Njegovi radovi socijalno-religijske problematike su prevedeni na nekoliko jezika, uključujući i danski jezik. Prevod romana Romana Gulja „Azef“ posvetio je svojoj unuci.

Krajem oktobra 2002. bio je jedan od devet intelektualaca koji su uputili javnosti Srbije apel u kojem pozivaju na suprotstavljanje radikalnom nacionalizmu i populizmu. 2003. je priredio knjigu "Srpska konzervativna misao" koja govori o velikoj prisutnosti svetosavskih organicističkih ideja u Srbiji.

17. maj 2006. oko ponoći su na njegovu spavaću sobu u porodičnoj kući bačene kamenice. Počinioci nikada nisu pronađeni. Mediji su pretpostavljali da su povod za napad bila njegova kritika zloupotrebe religije i crkve. Đorđević smatra da je incident u vezi sa njegovim gostovanjem u emisiji o Nikolaju Velimiroviću na RTS-u 15. maja. Više organizacija je osudilo ovaj napad.

2007. godine mu je dodeljena nagrada "Konstatin Obradović". 2008. je dobio novinarsku nagradu "Dušan Bogavac", koju Nezavisno udruženje novinara Srbije dodeljuje za etiku i hrabrost. Žiri je u obrazloženju naveo da u "*crkvenim, političkim, naučnim, novinarskim i društvenim krugovima njegovi natpisi podstiču na dijalog, a sam Mirko Đorđević je najbolji primer u javnosti kako se vodi tolerantan, moderan i civilizovan dijalog. Đorđevićevi komentari i analitički tekstovi odlikuju se izrazitim kritičkim pristupom, autoritetom vrsnog poznavaoca problema i hrabrošću da se bez odlaganja prihvati najaktuelnijih tema*", navodi se u obrazloženju žirija i dodaje "*da u načinu obrade tema Đorđević na najbolji način spaja naučnu zasnovanost i pitak novinarski stil*".

40 godina je bio u braku sa Mirom. Imali su dvoje dece - kćerku i sina. Živeo je u Sremu.

## Dela

Objavio je desetine eseja i knjiga, između ostalih: 
* *Osmeh boginje Klio*, 1986.
* *Srpska strana rata*, 1996.
* *Povratak propovednika*, 1996.
* *Znaci vremena*, 1998.
* *Sloboda i spas: hrišćanski personalizam*, 1999.
* *La voix d`une autre Serbia*, Pariz 1999.
* *Ratni krst srpske crkve*, 2001.
* *Legenda o trulom Zapadu*, 2001.
* *Srpska organistička misao*, 2003.
* *Sjaj i beda utopije*, 2006.
* *Kišobran patrijarha Pavla: kritika palanačkog uma*, 2010.
* *Balkanska lađa u oluji*, 2010.
* *Oslobođenje i spasenje*, 2012. 
* *Pendrek i prašina*, 2013.
* *Jevanđelje po Mariji*, 2013.

## Stavovi
### Hrišćanski personalizam

Đorđević je, kao hrišćanski vernik, smatrao da ni Crkva ni ideologije nemaju monopol na spasenje i oslobođenje. Verovao je da ima svetosti i „izvan Crkve", kao što ima humanističke perspektive izvan dogmatizovanih partija i centara moći. On svoje shvatanje hrišćanskog personalizma detaljno izlaže u knjizi *Sloboda i spas* (1999). Emanuel Munije je bio jedan od otaca hrišćanskog personalizma na koga se Đorđević često osvrće u knjizi. Personalizam je filozofska i religijska orijentacija koja naglašava vrednost same ljudske ličnosti, njenu autonomiju. Takvo stanovište, prema Munijeu, ne treba brkati s individualizmom zapadnog, buržoaskog tipa, koji je sistem u kome se individue organizuju na osnovu svoje uzajamne izolacije, atomizovanosti i konfrontacije.

Hrišćanski personalizam, prema Mirku Đorđeviću, afirmiše duhovne vrednosti, kao koren svih drugih vrednosti. Taj personalizam nema za cilj političku akciju, već predstavlja jedan, više etički, napor da se prevaziđe kriza u koju je zapao savremeni čovek. U tome je i ključna uloga religije, pre svega hrišćanstva. Hrišćanstvo afirmiše ličnost kao vrednost, njenu slobodu, slobodnu volju koju poštuje i sam Bog. Celokupna teološka misterija slobodne volje i prvobitnog greha zasniva se, prema hrišćanskim personalistima, na dostojanstvu slobodnog izbora koji je Bog ostavio čoveku. Od čoveka se stoga očekuje da napreduje na svom putu ka Bogu, i u tome je najveći značaj progresa u istoriji.
 
Hrišćanski personalizam – kako to veli Đorđević – prihvataju budni umom i duhom, oni koji su „žedni nade bez obala“. Mirko pravi sponu sa slavnim ruskim religijskim filozofom Nikolajem Berđajevom, koji nastoji da izgradi jednu autentičnu hrišćansku antropologiju, učenje o čoveku kao slobodnoj, samosvojnoj ličnosti, nasuprot antihumanističkom kolektivizmu totalitarnih ideologija kao što su fašizam ili boljševizam-staljinizam.

### Kritika crkve
 
Đorđević ocenjuje da je uticaj SPC kao političke snage u društvu ogroman. On konstatuje da su vodeći ljudi SPC danas justinovci i nikolajevci, koji su svojim konzervativnim shvatanjima u sukobu su sa tekovinama modernog društva. On napominje da unutar SPC postoje i oni koji su za ekumenski dijalog, dok drugi ostaju „zarobljenici etnofiletizma“. On podseća da se usled srastanja SPC i države zaboravlja da je misija Crkve evangelizacija, a ne klerikalizacija i da je Crkva spasenjska ustanova a ne politička organizacija.

Đorđević ocenjuje da je Srpska pravoslavna crkva odigrala bitnu ulogu u dovođenju Miloševića na vlast, svojom ideološkom logistikom, kojom je zamenjena nekadašnja komunistička retorika. On smatra da su se 1989. sreli Miloševićev politički nacionalizam i etnofiletizam. Tokom Miloševićevog govora na Gazimestanu, vijorili su se zajedno crkveni barjaci sa krstom i komunistički sa srpom i čekićem. Đorđević navodi da je Crkva danas zauzela mesto dominantnog političkog faktora kakav je u jednopartijskom sistemu bio Centralni Komitet.

Komentarišući blagosiljanje egzekutora uoči masakra u Srebrenici, Đorđević izjavljuje da Srpska pravoslavna crkva "nije bila samo svedok već i saučesnik u minulom ratu" i da je vreme da se suoči sa prošlošću, što je i njena hrišćanska obaveza. On je predlagao da srpski patrijarh sa sveštenstvom krene pešice od Zvornika prema Srebrenici i javno se izvini narodu tamo.

Đorđević smatra da su Srpskoj pravoslavnoj crkvi neophodne temeljne reforme.

### Istorijski Isus
 
Mirko Đorđević je jedan od retkih proučavalaca u Srbiji koji piše o istorijskom Isusu. Đorđević smatra da je Isus bio Sin Božiji, "koliko i svi mi drugi", i napominje da je on za sebe je govorio Sin čovečji, i da je to jedina titula koju je priznavao. Đorđević ne uzima za ozbiljno priče o raznim čudima, poput hodanja po vodi i levitiranja, ali kaže da je "ovaj mladić iz Nazareta" ipak učinio najveće čudo probudivši drugima nadu. On veruje da je Isus bio u ljubavi sa Marijom Magdalenom.

Đorđević žestoko kritikuje pojavu antisemitizma među hrišćanima, podsećajući da su Isus i svi apostoli bili Jevreji.

## Nagrade

Mirko Đorđević je dobitnik sledećih nagrada i priznanja:
* 2007. nagrada "Konstantin Obradović" za unapređivanje i širenje kulture ljudskih prava, 
* 2008. nagrada "Dušan Bogavac" za etiku i hrabrost, 
* 2008. "Vukova povelja" za vrhunska ostvarenja u istraživanju nacionalne kulture i pedagoške baštine,
* 2009. godine Nagrada za toleranciju među narodima Vojvodine.

## Izvori

## Vanjske veze

* Mirko Đorđević, Crkva ljubavi (beseda od 17. aprila 2009.)
* Mirko Đorđević, Ratni krst srpske Crkve
* Mirko Đorđević, O granama sasušenim
* Mirko Đorđević, Disidenti - izmedju reforme i revolucije
* Mirko Đorđević, Sjaj i beda utopije
* Mirko Đorđević, Kišobran patrijarha Pavla
* Članci Mirka Đorđevića na Peščaniku
* Ličnost Danas: Mirko Đorđević 
* Mirko Đorđević, Intervju