Malajski ustanak

**Malajsko izvanredno stanje** () je službeni naziv za oružani sukob koji se u Malajskoj Federaciji (današnja Malezija) od 1948. do 1960. godine vodio između snaga Britanskog Komonvelta na jednoj, i komunističke Malajske nacionalnooslobodilačke vojske (MNLA) na drugoj strani. Uzrok je bilo nastojanje Malajske komunističke partije (MCP) da se u Malaji ukloni tadašnja britanska kolonijalna vlast i uspostavi nezavisna država sa komunističkim poretkom; izbijanju sukoba su značajno pridonijele izuzetno loše ekonomske prilike neposredno nakon Drugog svjetskog rata koje su veliki dio lokalnog stanovništva, prije svega Kineze, okrenuli proti britanske vlasti, ali i Hladni rat i ustanci protiv francuskih i nizozemskih kolonijalista u susjednim zemljama Jugoistočne Azije. Neposredni povod za izbijanje sukoba je bilo ubistvo tri britanska službenika na plantaži kaučuka u mjestu Sungai Siput 16. juna 1948. godine, a za koje su vlasti optužile MCP; u julu iste godine je proglašeno izvanredno stanje i MCP stavljena izvan zakona. Chin Peng, vođa MCP, je, međutim, uspio izbjeći hapšenje te izbjegao u džunglu gdje je sa svojim pristašama formirao MNLA; gro njenog ljudstva su činili veterani Malajske narodne antijapanske vojske koje su sami Britanci bili opremili i obučili za borbu protiv japanskih okupatora u Drugom svjetskom ratu. MNLA je tadašnja iskustva primijenila u borbi protiv Britanaca, koristeći gerilsku strategiju temeljenu na diverzijama, sabotažama i prepadima na plantaže kaučuka; pri tome je uživala podršku dijela, uglavnom kineskog stanovništva, dio koji je ušao u civilnu organizaciju Min Yuen. Britanci su gerilu nastojali suzbiti koristeći iskustva iz rata protiv Bura, te se od 1950. godine primjenjivao Briggsov plan koji je uključivao prisilno interniranje stanovništva u Nova sela, kako bi ga se izoliralo od gerilaca. Usprkos toga, MNLA je sljedeće godine postigla spektakularni uspjeh kada je u zasjedi ubijen Henry Gurney, britanski visoki komesar za Malaju. Njegov nasljednik Gerald Templer, je, međutim, protiv komunista primijenio novu strategiju poznatu kao "pridobivanje srca i uma", odnosno nastojao kroz političke reforme, socijalnu pomoć i infrastrukturne projekte stanovništvo odvući od komunista, dok je pripadnicima MNLA u zmajenu za predaju ponuđena amnestija. Ti su napori sa vremenom počeli davati ploda, te su već 1955. godine komunisti započeli pregovore o mirnom rješenju sukoba. Iako oni nisu dali rezultata, snaga MNLA je dotada značajno opala, a proglašenje nezavisnosti Malajske Federacije od Britanskog Imperija 1957. godine je mnogim njenim dotadašnjim pristašama oduzela glavni motiv za podršku. Godine 1958. se vlastima predala posljednja značajna grupa pripadnika MNLA, a Ching Peng otišao u izgnanstvo u susjedni Tajland. Malajske vlasti su izvanredno stanje ukinule 1960. godine, što je označilo formalni završetak sukoba. Malajski komunisti su 1968. godine ponovno pokušali silom preuzeti vlast u Maleziji, a što je dovelo do Drugog malajskog izvanrednog stanja, koje je okončano mirovnim sporazumom 1989. godine i raspuštanjem komunističkih paravojnih formacija. Tzv. Saravački komunistički ustanak, koji je započet 1963. godine, na sličan način je okončan sljedeće godine.

Malajsko izvanredno stanje je kasnijim historičarima zanimljivo prije svega zbog britanske taktike i strategije u borbi protiv gerilaca, pri čemu se umjesto korištenja brojčano i tehnički nadmoćne vojne sile, koristile lake i mobilne snage, odnosno propaganda i psihološko ratovanje; zbog toga je upravo Malajsko izvanredno stanje postalo poznato kao prvi primjer sukoba niskog intenziteta i uspješnog korištenja modernih metoda kontragerile. Britanci su neka od tih iskustava uspješno primijenili i u slamanju Mau Mau ustanka u Keniji. Britanske metode u Malaji su intenzivno proučavali Amerikanci te ih pokušali primijeniti protiv Vijetkonga u vijetnamskom ratu, iako bez uspjeha.

## Povezano
*Prvi indokineski rat
*Mau Mau ustanak

## Reference

## Vanjske veze

* Australian War Memorial  *(Malayan Emergency 1950–1960)*
* Far East Strategic Reserve Navy Association (Australia) Inc.  *(Origins of the FESR – Navy)*
* Malayan Emergency  *(AUS/NZ Overview)*
* Britain's Small Wars  *(Malayan Emergency)*
* PsyWar.Org  *(Psychological Operations during the Malayan Emergency)*
* www.roll-of-honour.com *(Searchable database of Commonwealth Soldiers who died)*