Koks

**Koks** je umjetno kruto visokokalorično gorivo, ostatak određenih vrsta bitumenskih ugljena (kameni ugljen - lignit) koji se dobija postepenim zagrijavanjem do visokih temperatura, bez kontakta sa zrakom, sve dok ne izgore i ishlape njegova onečišćenja. *Koks* je tvrd, šupljikav i krt, raznih boja od crne do metalno sive.
## Način proizvodnje
*Koks* se dobija polakim zagrijavanjem usitnjenih bitumenskih ugljena u velikim industrijskim pogonima - koksarama, kad temperature prođu više od 200 ºC dolazi do razgradnje ugljena, uz stvaranje raznih plinova. 
Ono što nakon tog postupka ostane je uglavnom čisti ugljik, s manjim količinama vodika, dušika, sumpora i kisika, uz nešto neželjenih minerala od kojih je bio sastavljen izvorni ugljen. Kod suhe destilacije u koksarama, na visokim temperaturama (1000&nbsp;°C - 1200&nbsp;°C) nastaje **metalurški koks**, a kod suhe destilacije na nižim temperaturama (450&nbsp;°C - 550&nbsp;°C) nastaje **polukoks**. Nus produkti proizvodnje koksa su sirovi katran i *ugljeni [[plin]]*, oni predstavljaju oko 30% vrijednosti proizvodnje jedne koksare. *Ugljeni plin* sadrži približno 50 % vodika, 35 % metana i 8 % ugljikovog monoksida. 
## Historija
Pretpostavlja se da su *koks* prvi počeli upotrebljavati u metalurgiji u 9. vijeku Kinezi, oni su ga u 11. vijeku počeli koristiti u visokim pećima. U Evropi se *koks* počeo koristiti od sredine 18. vijeka u Engleskoj. Prednost koksa u odnosu na drveni ugljen je zato jer je on čvršći, tako da se visoka peć mogla više napuniti sa potrebnim materijalima za taljenje (*koksom*, hematitom, vapnencom) a postizale su se i više temperature.

## Vrste koksa i njegovih nusprodukata
### Metalurški koks
*Metalurški koks* prosječnog promjera od 40 – 100&nbsp;mm, koristi se u cijelom svijetu u visokim pećima za proizvodnju željeza i čelika.
Metalurški koks ima kaloričnu vrijednost oko 8000 kalorija po kilogramu. Krt je i porozan, srebrenkasto sive boje i ima manje kolličine pepela i sumpora. Postoje dvije vrste metalurškog koksa:
* **talionički koks** ili **koks za visoke peći**, s volumenom pora oko 50%
* **ljevaonički koks**, s poroznošću oko 25%, koji je gust, zbijen i može podnijeti tlak od 12 do 20 N/mm<sup>2</sup>, on se također koristi u visokim pećima za taljenje željezne rude.
* **lahorasti koks** (promjera manjeg od 12&nbsp;mm) se primjenjuje kod postupka zgušnjavanja (sintranja) manjih količina željezne rude prije ubacivanja u visoke peći. Neizgorjeli višak te vrste *koksa* koristi se kao gorivo u industriji.

Manji promjeri *koksa* se ​​koriste u drugim metalurškim procesima, poput proizvodnje ferolegura, olova i cinka, te u pećima za proizvodnju vapna i magnezija. 
### Plinski koks
**Plinski koks** se dobiva kao ostatak u plinarama. Sitniji je i mekši, tamnosive boje. Manji komadi *metalurškog koksa* i *plinskog koksa* (promjera 15 – 50&nbsp;mm) koriste se i za zagrijavanje kuća i poslovnih objekata. 
### Vodeni plin
**Vodeni plin** (zvan **plavi plin**, **sintetski plin** ili **singas**) je plin koji služi kao sirovina u industriji sinteze organskih spojeva, kao gorivo kod zavarivanja, proizvodnje stakla i u drugim industrijama, gdje je potrebno razviti visoku temperaturu. Vodeni plin se proizvodi tako da se para prevodi preko užarenog ugljena ili koksa. Sastoji se uglavnom od ugljikova monoksida (CO) i vodika (H2) onečišćenih s malim količinama CO<sub>2</sub>, N<sub>2</sub>, CH<sub>4</sub> i O<sub>2</sub>.

*Koks* promjera 10–25&nbsp;mm koristi se u proizvodnji fosfora i kalcijevog karbida, sirovina iz koje se dobija acetilen.
## Reference

## Vanjske veze

* ''coke'' na portalu Encyclopædia Britannica