Spomenici Narodnooslobodilačke borbe

**[[Spomenik|Spomenici]] posvećeni [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačkoj borbi]] ([[1941]]—[[1945]])** postavljeni su širom Jugoslavije u vidu figuralno-umetničkih dela, arhitektonskih objekata, spomen-mauzoleja, skulptura, spomen-bisti, spomen-ploča, spomen-zgrada, spomen-groblja i dr. Najviše  impresionira apstraktnost jugoslavenskih spomenika, njihov futuristički izgled i umjetnička kvaliteta netipična za socrealizam.

Prema nepotpunim podacima u Socijalističkoj Federativnoj Republici Jugoslaviji podignuto je oko 15.000 spomenika posvećenih Narodnooslobodilačkom ratu. Većina spomenika podignuta je šezdesetih i sedamdesetih godina prošlog stoljeća, na lokacijama značajnih historijskih bitaka iz Drugog svjetskog rata ili na mjestima velikih stradavanja civila i partizana od okupatorske ruke i ruke domaćih izdajnika. Mnogi ovi spomenici srušeni su ili oštećeni tokom raspada SFRJ devedesetih godina.

## Istorijat
Tokom građanskog rata na području bivše Jugoslavije, uništeni su ili izmešteni mnogi spomenici posvećeni Narodnooslobodilačkoj borbi. Na području Hrvatske uništeno je preko 3.000 spomenika, a među njima se ističu: Spomenik „Pobjede naroda Slavonije“ u selu Kamenska, rad vajara Vojina Bakića, srušen 1991. godine; spomenik narodnom heroju Stjepanu Filipoviću u Opuzenu, rad Mira Vuča, srušen 1991. godine; spomenik „Tuđe nećemo - svoje nedamo“ na Visu, rad Antuna Augustinčića iz 1964, uklonjen 1994. godine; Spomenik narodnom heroju Nikoli Miljanoviću Karauli u Podravskoj Slatini, srušen 1991. godine i dr. Na području Bosne i Hercegovine srušeni su spomenici: „Palim borcima“ u Livnu, rad Antuna Augustinčića iz 1952, srušen 1992. godine; „Palim borcima“ na Makljenu, kod Prozora, rad Boška Kućanskog iz 1978. godine, srušen 1995. godine, spomenik u Drvaru, spomen-park sa 22 biste narodnih herojaBosanskom Petrovcu, srušen 1995. godine i Bosanskom Grahovu.

Dosad je u Hrvatskoj vlada finansirala obnavljanje samo Titove biste u Kumrovcu, spomenika „Poziv na ustanak“ u Bjelovaru i spomenik ustanku u Srbu. Lokalne vlasti obnovile su dosad oko 300 spomenika manje umetničke vrednosti. Avgusta 2011. godine, Savez antifašističkih boraca i antifašista Hrvatske pokrenuo je „Apel za obnovu sedam kapitalnih spomenika NOB-u“. Inicijativni odbor apela predvodi bivši hrvatski predsednik Stjepan Mesić. Apel je dosada potpisalo oko 150 osoba iz kulturnog i političkog života Hrvatske.

## Spisak autora značajnijih spomenika
* **[[Antun Augustinčić]]**
** ***Spomenik „Zahvalnosti Crvenoj armiji“, 1947. godina*** - posvećen brocima sovjetske Crvene armije, pogunlim u Batinskoj bici, postavljen u memorijalnom kompleksu „Batinska bitka“. 
** ***Spomenik „Maršal Tito“, 1946. godina*** - najpoznatiji spomenik Josipu Brozu Titu, izliven u nekoliko primeraka, koju su postvaljeni: u Kumrovcu, ispred Titove rodne kuće, 1948. godine; u Titovom Velenju, 1977. godine; u muzeju „Prve proleterske brrigade“ u Rudom (danas se nalazi u Užicu); u dvorištu muzeja Istorije Jugoslavije (ispred Kuće cveća) i na još nekoliko lokacija. 
** ***[[Nošenje ranjenika (skulptura)|Spomenik „Nošenje ranjenika“]], 1952. godina*** - izliven u nekoliko primeraka, koju su postvaljeni: U Livnu, 1952. godine (nazivan i *Spomenik „Palim borcima“*, srušen 1992. godine od strane HVO-a); u Imotskom (teško oštećen); u Vukovaru (oštećen propucavanjem); na Veterinarskom fakultetu u Zagrebu 1953. godine; u Derventi, 1966. godine (u malo izmenjenom obliku); u Krapinskim Toplicama, 1973. godine; i na Medicinskom fakultetu u Zagrebu 1983. godine.
** ***Spomenik „Crvenoarmejac“, 1954. godina*** - postavljen na Groblju oslobodilaca Beograda 1944. u Beogradu.
** ***[[Spomenik palim Krajišnicima|Spomenik „Palim Krajišnicima“]], 1961. godina*** - nalazi se na Banj brdu (ranije *Šehitluci*), kod Banja Luke.
** ***Spomenik „Tuđe nećemo - svoje nedamo“, 1964. godina*** - postavljen na ostrvu Visu, uništen i uklonjen 1994. godine.
** ***Spomenik „Ustanku“, 1965. godina*** - podignut u Sisku.
** ***Spomenik [[Vlada Zečević|Vladi Zečeviću]], 1973. godina*** - postavljen u Loznici.
* **[[Borka Avramova]]**
** ***Spomenik „Pobedi“ (poznat i pod imenom „Žena borac“), 1961. godina*** - postavljen u Tetovu.
* **[[Kosta Angeli Radovani]]**
** ***Spomenik „Ustanka u Drežnici“, 1949. godina*** - postavljen u Partizanskoj Drežnici.
** ***Spomenik „Radi Končaru i drugovima“, 1961. godina*** - podignut u spomen parku Šubićevac u Šibeniku. Posvećen Radi Končaru i ostalih 25 antifašista koje su u parku Šubićevac streljali italijanski fašisti 22. maja 1942. godine. U izgradnji spomenika učestvovao je i arhitekta Zdenko Kolacio.
** ***Spomenik „Revoluciji“, 1962. godina*** - postavljen u Kumanovu.
* **[[Đorđe Andrejević Kun]]**
** ***Spomenik-mozaik „Revoluciji“, 1957. godina*** - postavljen u Ivanjici. U izgradnji spomenika učestvovali su i Nada Hude, Miloš Gvozdenović i Ljuba Lah.
* **[[Vojin Bakić]]**
** ***Spomenik „Poziv na ustanak“, 1946. godina*** - izliven u tri primerka, koji su postavljeni: u spomen-parku Borik u Bjelovaru (poznat i pod nazivom „*Bjelovarac*“, postavljen 1947, srušen 1991, obnovljen 2010); u Beogradu, ispred Muzeja „4. juli“ i u Vojnom muzeju u Beogradu.
** ***Spomenik „Palim borcima“, 1947. godina*** - podignut u Kolašinu.
** ***Spomenik „Pred streljanje“ (poznat i pod nazivom „Gudovčan“), 1955. godina*** - postavljen u selu Gudovcu, kod Bjelovara (srušen 1991. godine od strane Hrvatske vojske).
** ***Spomenik [[Ivan Goran Kovačić|Ivanu Goranu Kovačiću]], 1960. godina*** - postavljen u Lukovdolu.
** ***Spomenik narodnom heroju [[Stjepan Stevo Filipović|Stevanu Filipoviću]], 1960. godina*** - podignut na brdu Vidaku, kod Valjeva.
** ***[[Spomenik pobedi naroda Slavonije|Spomenik „Revoluciji“]] (poznat i pod nazivom Spomenik „Pobede naroda Slovenije“), 1968. godina*** - podignut u selu Kamenska, na raskrsnici puteva Slavonska Požega-Pakrac-Voćin (srušen februara 1992. godine od strane Hrvatske vojske).
** ***Skulpture u Spomen-parku „Dotrščina“, 1968. godina*** - autor je centralnog spomenika „Palim žrtvama“ i 6-7 skulptura, koje su postavljene u spomen-parku „Dotrščina“, kod Zagreba. Tokom 1990-ih su bile oštećene, ali su kasnije obnovljene.
** ***[[Spomenik ustanku naroda Banije i Korduna|Spomenik na Petrovoj gori]], 1981. godina*** - podignut na najvišem vrhu Velikom Petrovcu. Posvećen Narodnooslobodilačkoj borbi i žrtvama fašističkog terora na Kordunu. U periodu posle 1995. godine oštećen i devastiran.
* **[[Stojan Batič]]**
** ***Spomenik „Palim borcima“, 1958. godina*** - postavljen u Donjem Logatecu.
** ***Spomenik revolucionaru [[Boris Kidrič|Borisu Kidriču]], 1963. godina*** - podignut u Mariboru.
** ***[[Spomenik Dražgoškoj bici]], 1977. godina*** - podignut kod Dražgoša. Stojan Batič je autor skulptura boraca, Boris Kobe autor arhitektonske konstrukcije spomenika, a Ivo Šubic autor mozaika na spomeniku.
* **[[Ana Bešlić]]**
** ***Spomenik „Streljanim partizanima“, 1961. godina*** - podignut kod Partizanskih Voda. Posvećen streljanim partizanskim ranjenicima novembra i decembra 1941. godine. U izgradnji spomenika je učestvovala i Jovanka Jeftanović.
* **[[Bogdan Bogdanović]]**
** ***Spomenik „Jevrejskim žrtvama fašizma i palim borcima“, 1952. godina*** - postavljen na Jevrejskom groblju u Beogradu.
** ***[[Spomen groblje u Sremskoj Mitrovici|Spomen-groblje u Sremskoj Mitrovici]], 1960. godina.***
** ***[[Mogila nepobeđenih]], 1961. godina*** - postavljen u spomen-parku „Revolucije“ u Prilepu.
** ***Spomen-park [[Slobodište]], 1964. godina*** - na brdu Bagdala, kod Kruševca.
** ***„Partizanska nekropola“, 1961-65. godina*** - Partizansko spomen-groblje u Mostaru.
** ***[[Kameni cvet (spomenik)|Spomenik „Kameni cvet“]], 1966. godina*** - memorijalni kompleks Jasenovac, kod Jasenovca.
** ***[[Spomenik „Revolucije“, 1964-71. godina]]*** - postavljen u Leskovcu. 
** ***Spomenik „Palim borcima Revolucije“, 1973-75. godina*** - postavljen u Vlasotincu.
** ***[[Memorijalni kompleks palim borcima Revolucije|Spomen-kompleks „Palih boraca Revolucije“]], 1974. godina*** - kod Štipa.
** ***[[Spomen-park Dudik|Spomen-park „Dudik“]], 1980. godina*** - kod Vukovara.
** ***Spomen-park „Borbe i pobede“, 1970-80. godina*** - kod Čačka.
** ***Spomen-park „Popina“, 1978-81. godina*** - kod Trstenika. Posvećen borcima Kraljevačkog partizanskog odreda poginulim u borbi sa Nemcima 13. oktobra 1941. godine.
* **[[Stevan Bodnarov]]**
** ***Spomenik narodnom heroju [[Janko Čmelik|Janku Čmeliku]], 1949. godina*** - postavljen u Staroj Pazovi. 
** ***[[Grobnica narodnih heroja na Kalemegdanu|Grobnica narodnih heroja]], 1949. godina*** - biste: Đure Đakovića, Ivana Milutinovića i Ive Lole Ribara na Grobnici narodnih heroja na Kalemegdanu. 
** ***Spomenik streljanima u Jajincima, 1951. godina*** - postavljen u spomen-parku Jajinci, u Jajincima, kod Beograda. 
** ***Spomenik „Partizanski kurir“, 1955. godina*** - izliven u nekoliko primeraka, koji su posavljeni: ispred kuće (u kojoj je održano savetovanje Glavnog štaba) u Stolicima, kod Krupnja, 1955. godine; ispred sportskog centra „Šumice“ u Beogradu i dr.
* **[[Janez Boljka]]**
** ***Spomenik borcima Gorice i Beneškog kraja, 1962. godina*** - postavljen u Goriškim Brdima.
** ***Spomenik „Taocima i borcima“, 1965. godina*** - postavljen u Želama kod Ljubljane. U izgradnji spomenika učestvovao je i arhitekta Feđa Košir.
* **[[Branko Bon]]**
** ***Spomenik „Palim borcima“, 1963. godina*** - postavljen u Žabljaku.
* **[[Vojislav Vujisić]]**
** ***Spomenik „Palim borcima i žrtvama fašizma“, 1967. godina*** - podignut u Andrijevici.
* **[[Šime Vulas]]**
** ***Spomenik „Podhumskim žrtvama“, 1970. godina*** - podignut na mestu nekadašnjeg sela Podhum kod Rijeke, čije su stanovništvo 1942. godine italijanski fašisti u celosti pobili, a selo spalili.
* **[[Nandor Glid]]** 
** ***Spomenik „Palim borcima u NOR-u“, 1953. godina*** - podignut u Trebinju.
** ***Spomenik „Balada o vešanima“, 1967. godina*** - postavljen u Subotici.
** ***Spomenik „Sto za jednog“, 1980. godina*** - postavljen u spomen-parku „Kragujevački oktobar“ u Kragujevcu.
* **[[Jordan Grabuloski]]**
** ***[[Spomen kosturnica u Kičevu|Mauzolej „Palih boraca i žrtava fašizma“]], 1954. godina*** - podignut u Kičevu.
** ***Spomenik „Palim borcima“, 1958. godina*** - podignut kod Belčišta.
** ***Memorijalni kompleks Butel, 1961. godina*** - u Skoplju. U izgradnji je učestvovao i arhitekta Dušan Pecovski.
** ***Spomenik „Streljanim omladincima“, 1962. godina“*** - podignut u Vataši.
** ***[[Spomenik Ilinden|Spomenik „Ilinden“]] (poznat i pod nazivom „Makedonium“), 1974. godina*** - podignut u Kruševu. Posvećen je palim borcima Ilindanskog ustanka i Narodnooslobodilačke borbe. U izgradnji spomenika učestvovala je i Iskra Grabuloska.
* **[[Ante Gržetić]]**
** ***Spomenik „Bola i Prkosa“, 1959. godina*** - postavljen u spomen-parku „Kragujevački oktobar“ u Kragujevcu. Posvećen narodnom heroju Nadi Naumović, jedinoj ženi streljanoj tokom masovnog streljanja u Kragujevcu, oktobra 1941. godine. 
** ***Spomenim „Otpora i slobode“, 1966. godina*** - postavljen u spomen-parku „Kragujevački oktobar“ u Kragujevcu.
** ***Spomenik „Majci i kćerkama“, 1967. godina*** - postavljen u Topoli. Posvećen narodnom heroju Darinki Radović i njenim ćerkama Radmili i Stanki, koje su četnici zaklali maja 1943. godine, u selu Rajkovcu, kod Topole.
* **[[Lojze Dolinar]]**
** ***[[Spomenik Prijepoljskoj bici|Spomenik „4. decembar“]], 1953. godina*** - podignut u Prijepolju. Posvećen je borcima poginulim u Prijepoljskoj bici, 4. decembra 1943. godine.
** ***Spomenik „Streljanim rodoljubima“, 1955. godina*** - postavljen u Kraljevu.
** ***Spomenik „Revoluciji“, 1961. godina*** - postavljen u Kranju.
* **[[Drago Đurović]]**
** ***[[Spomenik Partizanu-borcu|Spomenik „Partizanu-borcu“]], 1957. godina*** - izgrađen na brdu Gorica u Titogradu. U izgradnji spomenika učestvovao je i arhitekta Vojislav Đokić.
** ***Spomenik „Palim borcima“, 1959. godina*** - podignut u Danilovgradu.
** ***Spomenik „Streljanim omladincima“, 1959. godina*** - podignut u Lazinama kod Danilovgrada. U izgradnji spomenika učestvovao je i arhitekta Vojislav Đokić.
** ***Spomenik „Palim borcima“, 1960. godina*** - podignut u Pljevljima. U izgradnji spomenika učestvovao je i arhitekta Mirko Đokić.
* **[[Miodrag Živković (vajar)|Miodrag Živković]]**
** ***Spomenik „Hrabrima“, 1960. godina*** - postavljen na Oštroj, kod Čačka. Posvećen je poginulim borcima Čačanskog partizanskog odreda, u borbi s Nemcima, 3. marta 1943. godine.
** ***Spomenik „Palim borcima u Narodnooslodboilačkom ratu“, 1961. godina*** - postavljen u Prištini.
** ***Spomenik „Streljanim đacima“, 1963. godina*** - postavljen u spomen-parku „Kragujevački oktobar“ u Kragujevcu.
** ***[[Memorijalni kompleks Tjentište|Spomenik „Bici na Sutjesci“]] 1971. godina*** - postavljen u Dolini heroja, na Tjentištu.
** ***Spomen-park „Ustanka i Revolucije“, 1978. godina*** - Grahovo, kod Nikšića.
** ***Spomenik „Kadinjača“, 1979. godina*** - postaljven u Spomen kompleksu „Kadinjača“, na Kadinjači kod Užica.
* **[[Aleksandar Zarin]]**
** ***Spomenik „Otporu“, 1961. godina*** - postavljen u Adi.
** ***Spomenik „Palim borcima“ (poznat i pod nazivom „Ratnici“), 1965. godina*** - postavljen u Novom Kneževcu.
* **[[Boris Kalin]]**
** ***Spomenik „Gramozna jama“, 1947. godina*** - postavljen u Ljubljani.
** ***[[Grobnica narodnih heroja u Ljubljani|Grobnica narodnih heroja]], 1952. godina*** - podignuta u Ljubljani. U izgradnji je učestvovao i arhitekta Edo Mihevc.
** ***Spomenik „Palium borcima i taocima“, 1949. godina*** - postavljen u Begunjama. U izgradnji spomenika učestvovao je i arhitekta Edo Ravnikar.
* **[[Zdenko Kalin]]**
** ***Spomenik „Palima na Urhu“, 1955. godina*** - postavljen na Urhu, kod Ljubljane.
** ***Spomenik narodnom heroju [[Boris Kidrič|Borisu Kidriču]], 1960. godina*** - postavljen u Ljubljani.
** ***Spomenik „Pionirima palim u NOB-u“, 1962. godina*** - postavljen u Ljubljani.
* **[[Joko Knežević]]**
** ***[[Spomenik palim borcima Mimice]], 1963. godina*** - podignut u tehnici mozaika u selu Mimice, nedaleko Omiša.
* **[[Zdenko Kolacio]]**
** ***Spomen-kosturnica [[Vladimir Gortan|Vladimiru Gortanu]], 1952. godina*** - podignuta u Bermu. U izgradnji je učestvovao i arhitekta Zdenko Sila.
** ***Spomenik „Žrtvama fašizma“, 1963. godina*** - postavljen u Kamenskom Vučjaku (srušen 1990-ih).
* **[[Marijan Kocković]]**
** ***Spomenik „Palim borcima“,1955. godina*** - postavljen u Gacku.
** ***Spomenik „Palim borcima i žrtvama fašizma“*** - postavljen u Glamoču.
* **[[Frano Kršinić]]**
** ***Spomenik „Streljanje talaca“, 1951. godina*** - postavljen u Zagrebu. Posvećen žrtvama fašizma streljanim u Maksimiru, Dotršćini i Rakovom Potoku.
** ***Spomenik „Palim borcima“ (poznat i pod nazivom „Ranjeni kurir“), 1953. godina*** - izliven u nekoliko primeraka, koji su postavljeni: na Visu; u Bakru, 1953. godine; i u Muzeju istorije Jugoslavije u Beogradu.
** ***Spomenik „Ustanku“, 1954. godina*** - posvećen palim borcima i žrtvama fašizma kotara Sisak, izliven u nekoliko primeraka, koji su postavljeni: na Trgu slobode u Sisku (srušen 1991. godine); u spomen-šumi Brezovica, na mestu osnutka Sisačkog partizanskog odreda (neznatno oštećen).
** ***Spomenik „[[Josip Broz Tito|Josipu Brozu Titu]]“, 1961. godina*** - postavljen u na Trgu partizana u Titovom Užicu, povodom dvadesetogišnjice ustanka. Avgusta 1991. godine premešten u dvorište Narodnog muzeja.
* **[[Bogoljub Kurpjel]]**
** ***Spomenik [[Prva proleterska udarna brigada|Prvoj proleterskoj brigadi]], 1961. godina*** - podignut u Rudom, gde je 21. decembra 1941. godine formirana Prva proleterska brigada.
* **[[Boško Kućanski]]**
** ***[[Spomenik bitke na Neretvi|Spomenik „Bitke za ranjenike“]], 1978. godina*** - podignut na Makljenu, kod Prozora. Posvećen borcima poginulim u bici za ranjenike, tokom Četvrte neprijateljske ofanzive, marta 1943. godine. Uništen 1995. godine od strane HVO-a.
* **[[Janez Lenasi]]**
** ***Spomenik „[[Prekomorske brigade NOVJ|Prekomorskim brigadama]]“, 1965. godina*** - podignut u Ilirskoj Bistrici.
* **[[Svetislav Ličina]]**
** ***Spomenik „Palim borcima“, 1961. godina*** - podignut na spomen-groblju palih boraca NOB-a u Prištini. U izgradnji spomenika učestvovao je i arhitekta Prvoslav Janković.
* **[[Mirko Ostoja]]**
** ***Spomenik „Palim borcima“, 1956. godina*** - podignut u Bileći.
** ***Spomenik [[Ivo Lola Ribar|Ivi Loli Ribaru]], 1961. godina*** - postavljen u Suhom Polju.
* **[[Tomislav Ostoja]]**
** ***Spomenik „Palim borcima Ciglenice“, 1972. godina*** - podignut u Zagrebu.
* **[[Vanja Radauš]]**
** ***Spomenik „Ustanku“, 1950. godina*** - podignut u Puli.
** ***[[Spomenik ustanku naroda Hrvatske|Spomenik „Ustanku naroda Hrvatske 1941“]], 1951. godina*** - postavljen u selu u Srbu, u Lici, povodom desetogodišnjeice ustanka. Srušen avgusta 1995. godine od strane Hrvatske vojske, obnovljen jula 2010. godine.
** ***Spomenik „Žrtvama fašizma“ (poznat i pod nazivom „Vešala“), 1956. godina*** - posvećen žrtvama fašizma u logoru Jadovno, podignut u Gospićkom Jasikovcu (srušen nakon operacije „Medački džep“ od strane Hrvatske vojske).
* **[[Rajko Radović]]**
** ***[[Krila galebova|Spomenik „Krila galebova“]], 1962. godina*** - podignut u Podgori. Posvećen osnivanju Partizanske mornarice, 1942. godine
* **[[Ivan Sabolić]]**
** ***Spomenik „Husinskim rudarima“, 1956. godina*** - postavljen u Tuzli. Posvećen husinskim rudarima poginulim u Husinskoj buni 1920. i Narodnooslobodilačkoj borbi 1941-1945. godine.
** ***Spomenik „Tri pesnice“, 1963. godina*** - postavljen u spomen-parku Bubanj, kod Niša.
* **[[Jakob Savinšek]]**
** ***Spomenik „Taocu“, 1953. godina*** - postavljen u Novom Mestu.
** ***Spomenik „Palim borcima“, 1959. godina*** - postavljen u Kvasici (Bela krajina).
* **[[Jovan Soldatović]]**
** ***Spomenik „Streljanim rodoljubima“, 1962. godina*** - postavljen u Žablju.
** ***Spomenik „Žrtvama racije“, 1971. godina*** - postavljen u Novom Sadu. 
** ***Spomenik „Žrtvama racije“*** - postavljen u Čurugu.
* **[[Rade Stanković]]**
** ***Spomen-reljef „Oslobodiocima Beograda“, 1954. godina*** - postavljen na Groblju oslobodilaca Beograda u Beogradu.
* **[[Ratimir Stojadinović]]**
** ***Spomenik „Palim borcima i žrtvama fašizma“, 1955. godina*** - podignut u Gornjem Milanovcu.
* **[[Slobodan Stojanović (vajar)|Slobodan Stojanović]]**
** ***Spomenik „Ustanku“, 1977. godina*** - postavljen u Paraćinu. U izgradnji je učestvovao i arhitekta Radomir Prokić.
* **[[Sreten Stojanović]]**
** ***Spomenik „[[Sloboda (spomenik)|Sloboda]]“, 1951. godina*** - postavljen na Iriškom vencu, na Fruškoj gori.
** ***Spomenik „Ustanku“, 1952. godina*** - podignut u Bosanskom Grahovu.
** ***Mauzolej „Palih boraca i žrtava fašizma“, 1957. godina“*** - podignut u Kumanovu.
* **[[Vojin Stojić]]**
** ***Spomenik „Palim borcima“, 1963. godina*** - podignut u Petrovcu na Moru.
** ***Spomenik Kosmajskom NOP odredu, 1982. godina*** - podignut na vrhu planine Kosmaj i posvećen borcima Kosmajskog partizanskog odreda.
* **[[Slavko Tihec]]**
** ***Spomenik [[Pohorski bataljon|Pohorskom bataljonu]], 1959. godina*** - postavljen kod Osankarice na Pohorju.
** ***Spomenik „Narodnooslobodilačkoj borbi“, 1975. godina*** - podignut u Mariboru.
* **[[Luka Tomanović]]**
** ***Spomenik „Palim borcima i žrtvama fašizma“, 1954. godina*** - podignut u Herceg-Novom. U izgradnji spomenika učestvovao je i arhitekta Nikola Dobrović.
** ***Spomenik „Palima za slobodu“, 1954. godina*** - podignut u Kotoru. U izgradnji spomenika je učestvovao i arhitekta Vojislav Đokić.
* **[[Drago Tršar]]**
** ***Spomenik „Učesnicima revolucije“, 1962. godina*** - postavljen u Kamniku.
** ***Spomenik „Revolucije“, 1975. godina*** - postavljen na Trgu Republike u Ljubljani. 
** ***Spomenik „Revoluciji“, 1985. godina*** - postavljen u spomen parku Vukosavci kod Lopara (BiH).
* **[[Dinko Vranković]]**
** ***[[Spomenik palim borcima Svirče]], 1981. godina*** - postavljen u Svirču.
* **[[Dušan Džamonja]]** 
** ***Spomenik „Prosinačkim žrtvama“, 1960. godina*** - postavljen na Trgu Prosinačkih žrtava u Dubravi, Zagreb. Posvećen 16-orici antifašista koje su ustaše obesile 20. decembra 1943. godine. Prvi javno izloženi apstraktni spomenik na području Jugoslavije.
** ***[[Spomenik revolucije naroda Moslavine|Spomenik „Revoliciji“]], 1967. godina*** - podignut u Podgariću u Moslavini. 
** ***[[Spomenik Revoluciji na Kozari|Spomenik „Revoluciji“]], 1967. godina*** - podignut na Mrakovici, na planini Kozari.
** ***Spomenik „Pobede i žrtvama“, 1974. godina*** - postavljen u memorijalnom kompleksu „Sremski front“ u Adaševcima, kod Šida.


## Galerija
### Bosna i Hercegovina
 
Datoteka:Sarajevo-eternalflame.JPG|Spomenik „Vječna vatra“, Sarajevo, 1946.
|Partizansko groblje Mostar. Bogdan Bogdanović, 1965.


### Makedonija

Datoteka:Могила на непобедените.jpg|Spomenik „Nepobeđeni“, spomen-park „Revolucije“ Prilep.  Bogdan Bogdanović, 1961.
Datoteka:Spomen kosturnica-Kicevo01.jpg|Spomen kosturnica, Kičevo.  Jordan Grabuloski, 1968.
Datoteka:Padnati borci Skopje.JPG|Spomenik „Palim borcima“, Skoplje.
Datoteka:Spomenik na Revolucijata.JPG|Spomenik „Revoluciji“, Kumanovo.  Kosta Angeli Radovani, 1962.
Datoteka:Spomenik na Revolucijata vo Bitola.JPG|Spomenik „Revoluciji“, Bitolj.
Datoteka:Споменик на револуција во Струмица.jpg|Spomenik „Revoluciji“, Strumica.
Datoteka:Zena borec Tetovo.JPG|Spomenik „Ženi borcu“, Tetovo.
Datoteka:Skopje momument 01.jpg|Spomenik narodnom heroju Veri Jocić, Skoplje.
Datoteka:Stiv Naumov Bitola spomenik.JPG|Spomenik narodnom heroju Stevanu Naumovu, Bitolj.
Datoteka:Cede Filipovski Dame.JPG|Spomenik narodnom heroju Čedi Filipovskom, Gostivar.


### Slovenija

Datoteka:Belo Slovenia - Plaque.JPG|Spomen-ploča na kući u kojoj je ubijena ilegalka Lizika Jančar.
Datoteka:Bičkova skala, bojni položaj v dražgoški bitki 9.-11. januarja 1942.jpg|Spomenik Dražgoškoj bici.
Datoteka:Pohorski bataljon-spomenik.jpg|Spomenik Pohorskom bataljonu.
Datoteka:Grobisce muzej talcev.JPG|Memorijalni kompleks Begunje, stradalim u koncentracionom logoru od 1941. do 1945.
Datoteka:Septic ZG.Hrastnik.JPG|Partizanska bolnica Zgornji Hrastnik.
Datoteka:FranjaPartizanskaBolnisnica1.jpg|Partizanska bolnica Franja.
Datoteka:Krvavec WW2 memorial.jpg|Spomenik palim borcima, Krvavec.


### Srbija

Datoteka:Grob narodnih heroja.JPG|Grobnica narodnih heroja, Kalemegdan, Beograd.  Stevan Bodnarov 1949. 
Datoteka:Kadinjača Memorial Complex, Užice, Serbia. Overview of the center.JPG|Spomen kompleks „Kadinjača“, Kadinjača, kod Užica.  Miodrag Živković, 1979.
Datoteka:Groblje oslobodilaca beograda 1944.JPG|Groblje oslobodilaca Beograda 1944, Beograd.  Rade Stanković.
Datoteka:Kosmaj spomenik2.jpg|Spomenik „Kosmajskom NOP odredu“, Kosmaj.  Vojin Stojić, 1982.
Datoteka:Spomenik prijepoljskoj bici.jpg|Spomenik „4. decembar 1943“, Prijepolje.  Lojze Dolinar, 1953.
Datoteka:Poziv na ustanak.JPG|Spomenik „Poziv na ustanak“, Beograd.  Vojin Bakić.
Datoteka:Zikica Jovanovic Spanac Radanovci ADM 5986.jpg|Spomenik narodnom heroju Žikici Jovanoviću Špancu, Radanovci, kod Kosjerića. Miroslav Protić, 1981.
Datoteka:Monument of Brotherhood and Unity in Pristina.jpg|Spomenik „Palim borcima“, Priština.  Miodrag Živković, 1961.


#### Vojvodina

Datoteka:Petrovaradin i žrtve racije.JPG|Spomenik „Žrtvama racije“, Novi Sad.  Jovan Soldatović, 1971. 
Datoteka:Sloboda monument.jpg|Spomenik „Sloboda“,  Iriški venac.  Sreten Stojanović, 1961.
Datoteka:Zarko Zrenjanin monument.jpg|Spomenik narodnom heroju Žarku Zrenjaninu, Zrenjanin. Rade Stanković, 1952.
Datoteka:Pancevo-Olga Petrov bust.jpg|Spomenik narodnom heroju  Olgi Petrov, Pančevo.
Datoteka:Sremski front Memorial.jpg|Spomen-kompleks „Sremski front“, Adaševci kod Šida.


### Hrvatska

Datoteka:Batina1.jpg|Spomenik „Pobeda“, mem. kompleks „Batinska bitka“. Antun Augustinčić, 1947.
Datoteka:Jasenovac 1-09.JPG|Spomenik „Kameni cvet“,  mem. kompleks „Jasenovac“.  Bogdan Bogdanović, 1966.
Datoteka:Spomenik revoluciji-Podgaric.jpg|Spomenik „Revoluciji“ u Podgariću, Moslavina. Dušan Džamonja, 1967.
Datoteka:Grobnica narodnih heroja Zagreb.JPG|Grobnica narodnih heroja na Mirogoju, Zagreb.  Đuro Kavurić, 1968.
Datoteka:Spomenik slobodi Donji Miholjac.jpg|Spomenik „Slobode“, Donji Miholjac.  Stjepan Brlošić, 1968.
Datoteka:Rijeka NOB railway workers' monument.JPG|Spomenik „Palim železničarima 1941-1945“, Rijeka.
Datoteka:Nikola Car Crni Ck 0508.jpg|Spomenik narodnom heroju Nikoli Caru, Crikvenica.  Zvonko Car, 1976.
Datoteka:Rovinj007.jpg|Spomenik narodnom heroju Pinu Budicinu, Rovinj.
Datoteka:Ivo Lola Ribar Ilok.jpg|Spomenik narodnom heroju  Ivi Loli Ribaru, Ilok.
Datoteka:Vitomir Sirola Pajo Viskovo spomenik 160309.jpg|Spomenik narodnom heroju Vitomiru Široli, Viškovo.
Datoteka:Spomenik palim borcima - Sv. Ivan Zelina, detalj, 1955.jpg|Sveti Ivan Zelina, detalj, 1955.
Datoteka:Spomenik palim borcima u Svetom Ivanu Zelini.jpg|Pogled sa zapada, stanje 21. 3. 2021.


## Povezano
* **[[Partizanska spomen-groblja]]**
* **[[Muzeji Narodnooslobodilačke borbe]]**
* Memorijalni kompleks Tjentište
* Spomenik „Sloboda“ na Iriškom vencu
* Spomenik „Palim Krajišnicima“ na Banj brdu
* Spomenik „Zahvalnosti Crvenoj armiji“ u Batini

## Reference

## Literatura
* Miloš Bajić, ur. **Spomenici revoluciji: Jugoslavija**. „SUBNOR Jugoslavije“ Beograd, „Svjetlost“ Sarajevo 1968. godina.
* **[[Vojna enciklopedija]]** (knjiga sedma). Beograd 1974. godina.
* **[[Vojna enciklopedija]]** (knjiga deveta). Beograd 1975. godina.
* Milenko Patković, Dušan Plećaš. **Vodič uz kartu. Izbor spomen-obilježja Narodnooslobodilačkog rata Jugoslavije**. „Glas Slavonije“, Osijek 1975. godina.
* Drago Zdunić, ur. **Revolucionarno kiparstvo**. „Spektar“, Zagreb 1977. godina.

## Vanjske veze

* 25 napuštenih partizanskih spomenika 
* Lupiga.com: ZABORAVLJENA POVIJEST
* RTS: Zaboravljeni spomenici revolucije, 24. maj 2010.
* Remek djela kojih se svi stide