open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Genji monogatari

**Priča o Genjiju** (izvorno "Genji monogatari") jedan je od prvih japanskih i svjetskih romana. Autorica je japanska dvorska dama Murasaki Šikibu. Roman je napisan u vremenu između o. 1000. i 1008. godine. 

Smatra se jednim od prvih romana i među jednim od prvih modernih i psiholoških romana u povijesti književnosti. Ima mnoga obilježja modernog romana: glavnog lika i velik broj ostalih likova, dobru karakterizaciju svih važnih likova. Događaji se odvijaju tijekom života glavnog lika i nakon njegove smrti. Nema fabule, nego se kao u stvarnom životu, događaji spontano događaju. Gotovo nijedan lik nema osobno ime, nego su im imena ovisno o zanimanju, funkciji i sl. (npr. ministar, ekselencija). Imenovanje se smatralo nepristojnim u to vrijeme. Jasunari Kavabata, prvi japanski dobitnik Nobelove nagrade za književnost, u govoru na dodjeli nagrade izjavio je, da je "priča o Genjiju" vrh japanske književnosti i da ga nijedno djelo još nije nadmašilo. Knjiga je obavezna literatura u japanskim školama.

## Sadržaj
U romanu su opisani život i ljubavne zgode izmišljenog princa Genjija (Gendžija). Prikazuje se život japanskog plemstva. Genji je drugi sin japanskog cara, počeo je karijeru kao carski činovnik u tada glavnom gradu Kyotu. Stekao je odlično obrazovanje i živio je lagodnim životom. Odlikovao se ljepotom i šarmom. Imao je nekoliko žena i ljubavnica, koje su mu rodile djecu. Većina tih žena završile su kao budističke redovnice prije ili nakon Genjijeve smrti. Tada su žene živjele odvojeno od muževa i malo su vremena provodile s njima. Jedan od njegovih sinova postao je japanski car. Likovi su ranjivi s ljudskim vrlinama i manama. Među glavnim temama romana su: ljubav, bol, ljepota i prolaznost. 


Datoteka:Genji emaki Yomogiu.JPG|Kapitel 15. – 蓬生 ***Yomogiu***. (Slika role iz Tokugava Muzeja)]]
Datoteka:Genji emaki sekiya.jpg|Kapitel 16. – 関屋 ***Sekiya***. (Slika role iz Tokugava Muzeja)]]
Datoteka:Genji emaki YOKOBUE.jpg|Kapitel 37. – 横笛 ***Yokobue***. (Slika role iz Tokugava Muzeja)]]
Šahname

**Šahname** (perz. شاهنامه) je čuveno pjesničko djelo i nacionalni ep Irana. Autor mu je Firdusi (940/41–1020).

Šahname se bavi historijom drevne Perzije prije pojave i ekspanzije islama (7. vijek). U njemu se pominju i korijeni drevne religije Irana – zoroastrizma. Pjesnik je ovo djelo pisao 35 godina. Ono se sastoji od više od 60.000 stihova, što je dva puta više od Homerovih epova. Šahname, knjigu o davnoj historiji naroda Irana, počeo je da piše pjesnik Dakiki, ali je ubijen kada je napisao svega 1.000 stihova. Ferdosijevo djelo je nastavak Dakikijevog.

Šahname počinje sa stvaranjem svijeta i početkom civilizacije (vatra, spremanje hrane, obrada metala, zakoni). Djelo nije sasvim hronološko, ali se priča generalno tako odvija. Neke od ličnosti žive stotinama godina, dok većina živi uobičajen ljudski vijek. Kraljevi, heroji i zločinci se smjenjuju tokom vremena. Jedina konstanta je vrijeme i ciklus jutra i večeri.

Pisac je dosljedan u realističnoj karakterizaciji likova i naglasku na slobodi volje pojedinca. Nema likova koji su apsolutno dobri niti zli. Šahname je knjiga u kojoj se žali za slavom Irana prije arapskog osvajanja.

Glavna ličnost ovog epa je mitski heroj Rustem, princ Zabulistana, koji se borio u mnogim bitkama protiv neprijatelja drevnog Irana Turanaca (Skita).

Šahname je danas u osnovi nacionalnog osjećaja naroda perzijske kulture i jezika u Iranu, Afganistanu i Tadžikistanu. Ovo djelo je vjekovima bilo uzor perzijskog jezika, tako da se on do danas veoma malo izmjenio.

Ferdosi je bio svjestan značaja i dugovječnosti koje će njegovo djelo doživeti. Na jednom mjestu kaže:

بناهاى آباد گردد خراب ز باران و از تابش آفتاب

پى افكندم از نظم كاخي بلند كه از باد و باران نيابد گزند

از آن پس نميرم كه من زنده‌ام كه تخم سخن را پراكنده‌ام

„Gradske kuće propadaju od kiše i sunčevih zraka.
Sagradio sam palatu od stihova kojoj kiša i sunce ne mogu ništa.
Ja neću umrijeti, jer sjeme koje sam posijao će sačuvati moje ime i slavu od groba.“
Invaliditet

**Invaliditet** je fizički ili mentalni nedostatak koji ograničava osobu u jednoj ili više životnih aktivnosti. 

Prema Svjetskoj zdravstvenoj organizaciji (SZO), invaliditet može uzrokovati probleme u pogledu pokretljivosti, komunikacije, usvajanja znanja i učenja, brige o sebi, društvenosti itd. Invaliditet zahtijeva stručnu medicinsku zbrigu. Od 1960. u Sjedinjenim Državama započele su akcije za veću pomoć osobama s invaliditetom i proširile su se po cijelom svijetu. U mnogim državama danas postoje zadruge koje pomažu osobama s invaliditetom da im se olakša život i da ih se što više uključi u društvo. Nastoje se uvesti pomagala za kvalitetniji i lakši život. Najpoznatija su invalidska kolica, koja postoje od 17. vijeka, te posebno prilagođeni automobili, telefoni, računari i ostali predmeti u svakodnevnoj upotrebi. Neke osobe s invaliditetom bave se i sportom, a najbolji od njih sudjeluju na Paraolimpijskim igrama.

Teško je ustanoviti koliko ima osoba s invaliditetom u svijetu. Procjena je oko 100 miliona ljudi većinom u zemljama u razvoju. Procijenjeno je da 6 miliona britanske populacije ima neki oblik invaliditeta, uključujući paraplegičare, slijepe i djelimično slijepe ljude, ljude s cerebralnom paralizom, gluve i/ili nijeme ljude, ljude s autizmom, ljude koji imaju dijabetes, multipla sklerozu ili imaju defekt od rođenja.

Ovo se prenosi u brojne čulne, fizičke ili mentalne probleme: 5% koristi kolica, 55% ima mentalni nedostatak, 20% ima čulni nedostatak i 20% je pokretno ali sa fizičkim nedostacima.

Neki su rođeni sa nedostacima, drugi su ih stekli u različitim trenucima života, za neke, stanje je samo privremeno, za druge pak trajno.

## Glavne preporuke iz Britanskog društva
(1) nacionalni upravni organi moraju priznati svoju odgovornost za ljude sa invaliditetom, da uključe pitanje invaliditeta u programima obuke trenera, da osiguraju predstavnike u upravi sporta za ljude sa invaliditetom i njihove sportske organizacije, ako je neophodno, radi proširenja ili ponovnog pisanja pravila za uključivanje verzija za ljude sa invaliditetom, i integrisanje ljudi sa nedostacima u vodeće sportove tamo gdje je moguće;

(2) lokalne vlasti treba da preuzmu odgovornost za osiguranje učešća na lokalnom nivou, da konsultuju ljude sa invaliditetom u izgradnji ustanova, i da osiguraju da kompulzivno takmičarsko ponašanje ne nipodaštava te ljude, 

(3) priznavanje sportskih udruženja ljudi sa invaliditetima (koja su primarno konstruisana oko medicinske definicije invaliditeta) da bi se osigurala veća koordinacija i razvoj sportskih prilika,

(4) mediji za promovisanje pozitivne slike sportista i žena sa invaliditetima suprotno od imidža koji podstiče pasivnost i zavisnost.

Međutim, na nivou vodećih nacionalnih sportskih organizacija za ljude sa invaliditetima postoji značajna promjena ka većem uključenju i udaljavanju od isključena i odvajanja.
Orah (plod)

**Orah** (lat. *nux*) ili **oraščić** (lat. *nucula*), u botanici, tip suhog, nadraslog, uglavnom jednoplodničkog, rjeđe višeplodničkog ploda nepucavca, u kojega sjemenka nije srasla s usplođem.

Orah se sastoji od ljuske ili lupine i sjemenke ili jezgre, a plod se ne otvara da bi oslobodio sjemenku kao kod drugih tipova ploda. Najčešći su jednoplodnički oraščići s po jednom sjemenkom, npr. hrast, joha, lijeska, pitomi kesten, brijest, žabnjak, a rjeđi su višeplodnički oraščići s jednom ili više sjemenaka, npr. lipa.

Orasi su važan izvor hranjivih sastojaka za ljude i druge životinje.

## Povezano
* nucelus
* orahova ljuska

## Vanjske veze
Biotehnologija

**Biotehnologija** predstavlja primenu bioloških aktivnosti za dobijanje nekog proizvoda ili ostvarivanje nekog procesa. Ona se deli na:
* **tradicionalnu** biotehnologiju koja obuhvata oplemenjivanje biljaka i domaćih životinja, korišćenje mikoroorganizama za proizvodnju hrane i pića i dr, preradu otpadnih voda, proizvodnju biogasa i sl.
* **savremenu** biotehnologiju u koju spadaju:
** genetički inženjering 
** kloniranje
** inžinjering tkiva

Osnovno pitanje vezano za savremenu biotehnologiju jeste kako racionalno iskoristiti prednosti koje ona pruža, a da se pri tome spreče potencijalne negativne posledice po čoveka i njegovu životnu sredinu. 

## Tehnika kloniranja
Kloniranje je postupak stvaranja genetički identičnih kopija nekog organizma. Sam proces kloniranja je sledeći: iz organizma davaoca uzima se somatska ćelija i spaja se sa neoplođenom jajnom ćelijom primaoca kojoj je uklonjeno jedro. Posle spajanja dve ćelije dolazi do razvića embriona koji se implantira u matericu surogat - majke, gde se dalje normalno razvija. Potomak je genetički isti kao organizam davaoca. 

Prvi primer kloniranja sisara bila je ovca Doli, 1997.g.(U projektu kloniranja ovce Doli od 277 pokušaja kloniranja uspeo je samo jedan.) 

Saopšteni su i podaci o uspešnom kloniranju različitih vrsta životinja (npr. miša, mačke). Kloniranje je, navodno, uspešno primenjeno i kod čoveka. (Može se klonirati i gen postupcima koji su opisani u genetički inženjering.) 
Postoje dve osnovne vrste kloniranja:
* reproduktivno i
* terapeutsko.

**Reproduktivno kloniranje** ima za cilj stvaranje nove jedinke, a **terapeutskim kloniranjem** se proizvode ćelije kojim bi se lečile bolesti (npr. paraliza, dijabetes i dr.) 

Primer prirodnog kloniranja jesu jednojajni blizanci.

Osim gore opisanog pravog kloniranja, može se spomenuti još i **transgeneza**. Transgeneza označava prenos jednog ili više gena iz DNK jednog organizma u DNK primaoca. Prenos gena može se izvesti i između različitih vrsta, a takva životinja (biljka) se naziva transgena. Najpoznatiji primeri prve generacije transgenih biljaka koje su otporne na štetne insekte ( sadrže transgen iz bakterije koji im daje sposobnost sinteze otrova efikasnog protiv insekata) ili herbicide. U drugu generaciju spadaju biljke kojima je poboljšan kvalitet – promenjen sastav masti, obogaćene su vitaminima i dr.

## Vanjske veze

* BioNet Škola
* Portal za biotehnologiju 
* Cytology and Genetics - žurnal "Citologija i Genetika"
* Zika.rs - Biotehnologija  - portal za inovacije i futuristiku, vesti iz oblasti biotehnologije
* Biotehnologija.info  - Uzbudljiva dostignuća iz nauke koja trenutno ima najbrži razvoj.
Burj Khalifa

**Burj Khalifa** (arapski: **برج دبي**, doslovno "Toranj Kalifa") neboder je u Dubaiju, u Ujedinjenim Arapskim Emiratima i najviša je građevina na Zemlji. Visok je 818 metara s antenom. Trebao se zvati ***Burj Dubai***, ali je u čast šeika Kalifa al-Nahjan nazvan Burj Khalifa.

Burj Khalifa je samo jedan od predviđenih sličnih nebodera u novom centru grada, "Downtown Dubaiju". Idejni je autor ovog projekta američki arhitekt Adrian Smith, a projektantska tvrtka je Skidmore, Owings and Merrill iz Chicaga. Kako se radi o divovskom građevinskom pothvatu, mnogo je izvođača radova, među kojima su najznačajniji korejski Samsung, belgijski Besix, emiratski Arabtec i američki Turner. Investitor, Emaar Properties, u većinskom je vlasništvu Mohameda bin Rašida Al Maktuma, vladara Dubaija.

Gradnja je započela 21. 9. 2004., a neboder je otvoren 4. 1. 2010. Cijeli Burj Khalifa koštao je oko 4.1 milijarde američkih dolara.

## Visina
*Vidi još: [[Popis najviših nebodera svijeta]]*

### Kronologija
* 21. rujna 2004. - početak gradnje Burj Dubaija.
* veljača 2007. - prestiže čikaški Sears Tower, kao zgrada s najviše katova.
* 13. svibnja 2007. - postavlja rekord u visini na koju je pumpan beton (452 m), čime je oboren rekord postavljen kod gradnje tajvanskog nebodera Taipei 101.
* 21. srpnja 2007. - postaje najviša zgrada na svijetu prestigavši Taipei 101 (rekord je neslužben do završetka gradnje).
* 12. kolovoza 2007. - prestiže visinu antene Sears Towera.
* 12. rujna 2007. - postaje najviša samostojeća svjetska građevina, prešavši visinu CN Towera u Torontu.
* 1. rujna 2008. - sa 688 m postaje najviša samostojeća građevina ikad izgrađena, prešavši visinu srušenog varšavskog radijskog odašiljača.
* 17. siječnja 2009. - neboder je dosegao konačnu visinu od 818 m.
* 4. siječnja 2010. - neboder je otvoren.

## Namjena
Namjena Burja Khalife je široka. U zgradi je smješteno 30.000 stanova, 9 hotela, trgovinski centar, nekoliko bazena i mnogo drugih prostora.

## Napredak konstrukcije Burj Dubaija

Datoteka:Burj2.jpg|1. veljače 2006.
Datoteka:20060829_Burj_Dubai.jpg|29. kolovoza 2006.
Datoteka:84floors.jpg|11. studenog 2006.
Datoteka:Burjdubaijanuary07.jpg|2. siječnja 2007.
Datoteka:Burjdubaifeb2107.jpg|21. ožujka 2007.
Datoteka:Burjdubaimay07.jpg|7. svibnja 2007.
Datoteka:Burj.jpg|15. srpnja 2007.
Datoteka:Burjdubaiaug92007.jpg|9. kolovoza 2007.
Datoteka:Burj_dubai_3.11.08.jpg|11. ožujka 2008.
Datoteka:Burj Dubai Under Construction on 8 May 2008 Pict 2.jpg|8. svibnja 2008.
Datoteka:Burj Dubai 2009-07-10.jpg|10. srpnja 2010.
Datoteka:Skyline-Dubai-2010.jpg|8. siječnja 2010.
Datoteka:Burj Khalifa 001.jpg|Nakon otvorenja


## Izvori

* Fascinantno.com - Burj Khalifa - Najviša građevina na svijetu 

## Vanjske veze

* Službena stranica  
* Adrian Smith + Gordon Gill Architecture - službena stranica 
* Skidmore, Owings & Merrill LLP - službena stranica 
* Burj Dubai - fotografije i informacije
Džul

**Džul** (eng. *joule*; simbol: J; takođe **njutn metar**, **vat sekund** ili **kulon volt**) je SI jedinica za energiju i rad. Nazvana je po fizičaru Džejmsu Preskotu Džulu (1818-1889).

:1 **džul** = 1 N &middot; 1 m = 1 njutn &middot; 1 metar = 1 kg &middot; 1 m2 &middot; 1 s&minus;2

:1 **džul** = 1 C &middot; 1 V = 1 kulon &middot; 1 volt

:1 **džul** = 1 W &middot; 1 s = 1 vat &middot; 1 sekunda

Jedan džul je rad koji izvrši sila od jednog njutna na putu od jednog metra; tako se sreću i izrazi **njutn metar** ili **njutn-metar**, simboli **N·m** ili **N&nbsp;m**. Međutim, da bi se izbegla zabuna, njutn metar se najčešće koristi kao mera momenta sile, a ne energije.

Na drugi način predstavljen, jedan džul je rad potreban da se na površini Zemlje podigne masa od oko 102 g (npr. mala jabuka) za jedan metar.

Takođe, jedan džul je rad potreban da se prenese naelektrisanje od jednog kulona kroz električnu potencijalnu razliku od jednog volta.

Jedan džul predstavlja i rad koji izvrši u jednoj sekundi mašina snage jednog vata.

1 džul je:
* ≈ 2,78 &times; 10&minus;7 kW•h (kilovat čas)
* ≈ 0,239 cal (kalorija)
* ≈ 0,000 948 BTU (Britanska toplotna jedinica)
* ≈ 0,738&nbsp;ft·lbf (stopa funtna sila)
* = 1 W·s (vat sekund)
* = 1 N·m (njutn metar)
* ≈ 23,7&nbsp;ft·pdl (stopa funtal)
* = 10.000.000 erg (erg)

### Kilodžul
**Kilodžul** (skraćeno: **kJ**) je jedinica za energiju jednaka 1000 **džula**.
* Jedan kJ je rad koji mašina snage jednog kilovata izvrši za jednu sekundu.
* Jedan kJ je potrebno da se istopi 3 grama leda na 0&nbsp;°C
* Otprilike jedan kJ rada se izvrši kada se 100 kilograma podigne za jedan metar na Zemljinoj površini (ili ako se jedan kilogram podigne 100 metara).
* Jedan kJ je jednak 5/18 (otprilike 0,2778) vat časova

### Megadžul
**Megadžul** (skraćeno: **MJ**) je jedinica za energiju jednaka 1.000.000 tj. 106 **džula**.
* Jedan MJ je približna vrednost rada koju izvrši mašina snage jednog kilovata za petnest minuta.
* Jedan MJ je dovoljno da istopi 3 kilograma leda na 0&nbsp;°C
* Jedan MJ je jednak 5/18 (otprilike 0,2778) kilovat časova
* Jedan MJ je približna hranljiva vrednost pola litre soka od narandže.

## Povezano
* konverzija jedinica
* SI prefiksi
* eV
* kilovat čas (kWh)
Robot

**Robot** se koriste za izvođenje zadataka opasnih, teških ili napornih za ljude. Na primer sakupljanje nuklearnog otpada ili slaganje velikog broja žica prema boji, kao i repetitivne poslove gde se zahteva istrajnost i preciznost, kao što je sklapanje motora i šasije automobila.

Roboti koji imaju oblik ljudskog tijela se još zovu **humanoidni roboti**. Ako je uz ovo još i svrha da se po njihovim ostalim karakteristikama, kao što su kretanje, govor, gestikulacije itd, što više približe ljudskim bićima, radi se o androidima. Ovaj termin se ipak češće sreće u naučnoj fantastici

Inteligenciju koju robot poseduje čini u stvari program ili sistem programa, koji određuje sposobnost robota da prepozna određene situacije i da se u njima snađe ili ih rijšava, ponašajući se na pravi način ili čak iz sopstvenog iskustva uči kako da se snalazi u novim situacijama i riješava nove probleme. Ova vrsta inteligencije se zove još i viještačka inteligencija i predstavlja zasebnu granu nauke.

Izraz „robot“ se prvi put pominje u drami Karela Čapeka „R.U.R.“.

**Robot** se definira na različite načine:
* Elektronski "šetač" ili "pješak".
* Sistem koji kombinuje senzorski podsistem s mehaničkim podsistemom da bi obavio unaprijed definirani zadatak.
* Računarski upravljiv i osnažen mehanički sistem.

Funkcije robota su primarno izvršavanje određenih realnih operacija. Roboti se dijele po različitim kriterijima.

## Podjela robota prema stupnju samostalnosti
* Industrijski roboti (kreću se u skupu diskretnih lokacija)
* Autonomni roboti (interakcija s okruženjem)

### Podjela industrijskih robota po načinu upravljanja
* Sekvencom ograničeni roboti
* Roboti s upravljanjem od točke do točke
* Roboti s upravljanjem kontinuirano po putanji
* Inteligentni roboti (treća generacija robota)

## Podjela robota na osnovu konfiguracije
* Polarno cilindrična konfiguracija
* Sferna konfiguracija
* Horizontalna zglobna - SCARA konfiguracija (bazira se na dva paralelna obrta)
* Vertikalna zglobna konfiguracija - zglobna konfiguracija (antropomorfna)
* Kartezijanska [Dekartova] konfiguracija

## Generacije robota
* Prva generacija - programski roboti
* Druga generacija - adaptivni roboti
* Treća generacija - inteligentni roboti
* Četvrta generacija- svesni roboti

## Povezano
* Robotika

## Izvori

Robotski usisavač najbolji 2020. godine
Automobilizam

**Automobilizam** je naziv za sve oblike sportskih takmičenja u kojima se koriste motorna vozila na četiri točka.

## Kategorije takmičenja
* Formula 1 - je najpoznatije natjecanje, gdje se takmiče posebno konstruirani automobili jednosjedi
* Reli - etapna utrka automobila, dva najpoznatija relija su Reli Dakar, koji je niz godina imao start u Parizu (i zvao se *Reli [[Pariz]]-[[Dakar]]*) i Svjetsko prvenstvo u reliju (poznato pod kraticom *WRC*)
* kružne utrke - poznata je staza Grobnik kraj Rijeke.
* brdske utrke
* vožnje spretnosti
* karting
Negele Boran

**Negele Boran** (ili **Neghele**) je grad na jugu Etiopije, u Regiji Oromija u Zoni Guji. Negele Arsi je udaljen oko 578&nbsp;km jugoistočno od glavnog grada Adis Abebe, te oko 527&nbsp;km jugoistočno od regionalnog središta Adame. Negele Boran leži na nadmorskoj visini od 1,475, upravno središte je središte worede Liben. 
Negele Boran ima aerodrom (ICAO kod HANG, IATA kod EGL) i veliku vojnu bazu etiopske vojske.

## Historija
Negele Boran je novo naselje, osnovan je tek na početku 20. vijeka, kao *najisturenije [[Amharci|amharsko]] granično naselje s utvrdama i palisadama*, prema Somaliji.

Na početku Drugog talijansko-abesinskog rata od 4. oktobra 1935, Negele Boran je bio vojničko uporište rasa Desta Damteja. 
Talijani su grad podvrgnuli žestokom bombardiranju. Nakon pobjede u bitci kod rijeke Ganale Doria talijanska vojska pod zapovjedištvom generala Rodolfa Grazianija zauzela je grad. Talijani su za potrebe svoje vojske i kolonijalne uprave podigli brojne zgrade. Grad su oslobodile britanske jedinice 27. marta 1941

Norveški Luterani otvorili su svoju misiju u Negeleu 1949 godine. Oni 
su svoju aktivnost isprva usmjerili na osnivanje i opremanje bolnice u jednoj od napuštenih zgrada koje su podigli Talijani za svoju vojsku, njihova bolnica djelovala je sve do 1956, tad ju je preuzelo Etiopsko ministarstvo za javno zdravstvo.

Za vrijeme Ogadenskog rata, somalska vojska pokušala je zauzeti Negele Boran tokom augusta 1977, ali se lokalni garnizon etiopske vojske uspješno othrvao svim napadima i uspješno odbranio grad.

## Stanovništvo
Prema podacima Središnje statističke agencije Etiopije -(CSA) za 2005 grad Negele Boran imao je 42,958 stanovnika, od toga 22,193 muškaraca i 20,765 žena.

## Reference
Mendelovo nasljeđivanje kod čovjeka

**Mendelovo nasljeđivanje kod čovjeka** engleski:Mendelian Inheritance in Man: je projekat u vidu baze podataka ljudskih gena i svih poznatih nasljednih oboljenja. Baza takođe sadrži informacije o simptomima konkretnih bolesti, nasljeđivanju, molekularnoj genetici i stručnim publikacijama koje su povezane sa konkretnom temom.

Internet prezentacija ove baze nosi naziv Online Mendelian Inheritance in Man (skr. OMIM) i omogućava laku pretragu traženih pojmova, kao i naprednu pretragu.

## Vanjske veze
* Internet stranica 
* Informacije o bazi podataka
Tana (jezero)

**Jezero Tana** (amharski: ጣና ሐይቅ *Ṭānā Hāyḳ*) starije ime **Tsana**, ponekad ga zovu i *Dembija* po regiji sjeverno od njega. Jezero Tana je najveće jezero u Etiopiji i izvor Plavog Nila, leži na Etiopskoj visoravni u regiji Amhara.

## Geografija

Jezero je udaljeno 370&nbsp;km sjeverozapadno od Adis Abebe i oko 70&nbsp;km južno od Gondara, regionalnog središta. Najveći grad na njegovoj obali je Bahir Dar. Jezero je dugo oko 84&nbsp;km i široko 66&nbsp;km, a površina mu varira od 3000 do 3.500&nbsp;km² , ovisno o količini oborina. Leži na 1,840 m/v, i ima maksimalnu dubinu od 15 metara. Danas se razina vode u jezeru regulira ustavom koja je izgrađena kod istjeka u Plavi Nil. Južno od jezera, na Plavom Nilu na udaljenosti od 30&nbsp;km, nalaze se vodopadi Tis Isat koji su visoki od 37–45 m, od 2003. dio njihove snage koristi za pokretanje hidroelektrane.

Jezero napaja 60 vodotoka, od kojih su najveći rijeke; Mali Abaj, Reb i Gumara.
Aluvialni nanosi u okolici jezera dokazuju, da je jezero u prošlosti bilo daleko veće, pretpostavlja se da je u posljednjih 400 godina palo za 2 metra. Jezero Tana ima brojne otoke, broj kojih ovisi o razini jezera, koji varira svake godine ovisno o količini oborina.

Po zapisimima portugalskog misionara *Manuele de Almeide* koji je posjetio jezero na početku 17. vijeka, na jezeru je tada bilo 21 otoka, a na njih 7 ili 8 bili su manastiri (nekada veliki, a u njegovo vrijeme puno manji). Kada je škotski istraživač *James Bruce*, dospio krajem 18. vijeka u svojoj potrazi za izvorom Plavog Nila do Jezera Tana, zabilježio je da lokalno stanovništvo broji čak 45 naseljena otoka po jezeru. No po njemu ih nije bilo više od 11. Danas se pak računa da jezero ima 37 otoka, od kojih 19 ima manastire ili crkve.

## Otoci na jezeru Tana

Brojni izolirani manastiri etiopske tevahedo crkve, razbacani po jezerskim otocima, čuvaju grobove i relikvije etiopskih kraljeva i svetaca, napoznatiji su; Kebran Gabriel, Ura Kidane Mehret, Narga Selasie, Daga Estifanos, Medane Alem (na otoku Rema), Kota Marjam i Mertola Marjam. Uz njih se vežu i brojne legende, tako se za otok Tana Čerkos veže priča da se na njemu zaustavila sv. Marija na svom povratku iz Egipta, isto tako kruži priča da se na njemu nalazi grob sv. Frumentiusa, sveca koji je uveo kršćanstvo u Etiopiju. Pouzdano se ipak zna da je etiopski car Jekuno Amlak sahranjen u manastiru sv. Stefan na otoku Daga, pored njega tu su pokopani i drugi etiopski vladari; Davit I, Zara Jakob, Za Dengel i Fasilides.

Ostali važniji otoci na Jezeru Tana su Dek, Mitraha, Gelila Zakarias, Halimun i Briguida.

## Ekonomija

Ribarstvo na jezerskim vodama je važna grana lokalne privrede, svake se godine prosječno izlovi oko 1.454 tona ribe, što je oko 15% od ukupne količine riba u jezeru. Na jezeru se odvija i živi brodski prijevoz, trajektna linija povezuje gradove Bahir Dar i Gorgora preko otoka Dek, manje brodske linije povezuju brojna naselja uz obale jezera.

## Reference

## Vanjske veze

* Jezera Tana 
* Fotografije Jezera Tana
* Unescov plan za Jezero Tana
* Osobine Jezera Tana
* Slike manastira na Jezeru Tana
Alan L. Hart

**Alan L. Hart** (4. oktobar, 1890. - 1. jul, 1962) bio je američki lekar, radiolog, istraživač tuberkuloze i pisac romana. Hart je rođen kao žensko dete po imenu Alberta Lucille Hart. U periodu 1917-18 postao je jedan od privih transmuškaraca, koji su imali histerektomiju i gonadektomiju u SAD i ostatak života je živeo kao muškarac. Značajan je po tome što je počeo da koristi rendgenske zrake za otkrivanje tuberkuloze. Hart se, takođe, bavio pisanjem i objavio je 4 romana.

## Reference
Adama

**Adama** poznatija kao **Nazret** je grad u središnjoj Etiopiji, trenutno glavni grad regije Oromija, jedne od devet etničkih regija u zoni Misrak Šoa.

Grad leži na nadmorskoj visini od 1.712 m. između planina na zapadu i Velike rasjedne doline (Great Rift Valley) na istoku. Udaljen je oko 99&nbsp;km jugoistočno od Adis Abebe na visini od 1.885 metara.

Prema podacima Središnje statističke agencije 
Etiopije za 2005., Adama je imala 228.623 od čega 114.255 muškaraca i 114.368 žena.

## Karakteristike
Adama je važno prometno središte Etiopije, jer leži na magistralnoj cesti koja povezuje 
Adis Abebu s Dire Davom. Velik broj kamiona koristi ovu prometnicu koja vodi do luka na Crvenom moru; Džibuti i Asab. Istina da se ova zadnja posljednjih godina više ne koristi, nakon Eritrejsko-etiopskog rata. Kroz grad prolazi i željeznička pruga Adis Abeba-Džibuti.
Grad je sjedište Univerziteta, prijašnje Više škole za nastavnike tehnike.

## Historija
Car Haile Selasije preimenovao je grad u biblijski Nazaret, pa se taj naziv koristio do kraja 20. vijeka. Gradu je 2000 godine, službeno vraćeno prvobitno 
oromsko ime - Adama, iako se ime *Nazret*, još uvijek naširoko koristi.

Etiopska vlada je 2000 godine preselila regionalno administrativno središte iz Adis Abebe u Adamu, što je izazvalo velike kontroverze. 
Kritičari tog poteza (osobito Oromski separatisti) vjeruju kako je tim potezom vlada željela 
umanjiti značenje Adis Abebe (*Finfinne* kako je oni zovu) za Oromiju. S druge pak strane, vlada tvrdi da je Adis Abeba loš odabir, jer se u njoj nebi mogle razvijati regionalne posebnosti; jezik, kultura i historija naroda Oromo. Oromo narodna demokratska organizacija, dio vladajuće koalicije EPRDF, službeno je objavila planove 10. juna 2005 da se administrativno središte regije Oromija vrati u glavni grad Adis Abebu (Finfinne) 
Jedini komentari opozicije na tu najavu su da je premještanje administracije u Adamu bio veliki gubitak vremena i novca.

## Reference

## Bibliografija
* Briggs, Philip. *Guide to Ethiopia.* Old Saybrook, Connecticut: Globe Pequot Press, 1995.  

## Vanjske veze

* Adama Chamber of Commerce  
*
Adva

**Adva** (engleski: Adwa, talijanski: Adua, amharski: አድዋ) je grad sjevernoj Etiopiji, u Regiji Tigraj. Poznat je po slavnoj odlučnoj **Bitci kod Adve**, koja se zbila u okolici grada 1896 godine.
Grad leži na Etiopskoj visoravni na nadmorskoj visini od 1907 m, udaljen oko 926&nbsp;km sjeverno od glavnog grada Adis Abebe.

## Historija
O Advi je među prvima ostavio zapis *Francisco Alvares* koji je vodio portugalsku diplomatsku misiju u Etiopiju, on je u augustu 1520 prošao kroz Advu, koju je nazvao *Kuće svetog Mihovila*.

Adva je postala značajna tek nakon osnivanje stalne prijestolnice u Gondaru, preko ravnice kod Adve morao je proći svaki putnik sa Crvenog mora na putu u Gondar, i dalje u unutrašnjost Afrike. Oko 1700, ona je postala sjedište upravitelja pokrajine Tigraj, te je ubrzo zasjenjenila dotadašnji centar Debarvu, i postala najznačajniji grad u sjevernoj Etiopiji. 
Tad se Adva razvila i kao trgovište, toliko važno da je dobila i *[[nagadras]]a*, najstarija znana osoba koje je vodila taj ured bio je grčki useljenik Jani iz Adve, brat Petrosa, komornika cara Joasa I Adva je oko 1800 imala jednu malu koloniju grčkih trgovaca.
Kako se Adva nalazila na važnom karavanskom putu, kroz nju su u 19. vijeku prošli brojni Evropljani (Henry Salt, Samuel Gobat, Mansfield Parkyns, Arnaud i Antoine d'Abbadie, Théophile i Lefebvre) na putu u etiopsku unutrašnjost.

Strateška važnost Adve, došla je do punog izražaja za Prvog talijansko-abesinskog rata - tu se na platou pored grada odigrala odlučujuća *Bitka kod Adve [[1896]]* u kojoj je etiopska vojska cara Menelika II pobijedila talijansku kolonijalnu vojsku.

Talijani su izgradili telegrafsku liniju Asmara-Adis Abeba, koja je prošla kroz Advu 1902-1904 Za vrijeme njihove uprave nakon Drugog talijansko-abesinskog rata oni su podigli spomenik svojim palim vojnicima odmah nakon zauzeća grada, već 15. oktobra 1935 Grad je oslobodila indijska brigada u sastavu tadašnje britanske afričke armije 12. juna 1941 godine.

Tokom1960-ih Adva je izrasla u obrazovno središte kraja. Za vrijeme etiopskog građanskog rata 1978-1979, Adva je bila česta meta napada boraca Tigrajskog narodno oslobodilačkog fronta.

## Stanovništvo
Prema podacima Središnje statističke agencije Etiopije -(CSA) za 2005. Adva je imala 42,672 stanovnika, od toga 20,774 muškaraca i 21,898 žena.

## Gradske znamenitosti
Adva ima nekoliko poznatih crkava: *Adva Avraja Fird Bet*, *Adva Gebriel Bet* (graditelj dejazmač Volde Gebriel), *Adva Marjam Bet* (graditelj Ras Anda Hajmanot), *Adva Medhane Alem Bet* (graditelj Ras Sabagadis), *Adva Nigiste Saba Huletenija Dereja Timhirt Bet* i *Adva Selasije Bet*. U blizini je grada nalazi se manastir *Aba Garima*, osnovan po legendi u 6. vijeku od jednog od devet etiopskih svetaca, poznat je po svom *Evanđelju iz [[10. vijek]]a*. Također pored grada nalazi se selo *Fremona*, koje su u 16. vijeku koristili isusovci kao svoju bazu za širenje katoličanstva po Etiopiji.

## Povezano
* Prvi talijansko-abesinski rat

## Reference
Bitka kod Dertose

**Bitka kod Dertose**, također poznata i kao **Bitka kod Ibere**, se odigrala godine 215. pne. južno od rijeke Ebro za vreme drugog punskog rata između rimskih snaga pod braćom Gnejem i Publijem Kornelijem Scipionom na jednoj i kartaginskih snaga pod Hazdrubalom Barkom na drugoj strani. Predstavljala je pokušaj Kartaginjana da se izbaci rimski ekspedicioni korpus iz Hispanije, a karakteristična je i po tome što je Hasdrubal Barka pokušao da kopira taktiku svog brata Hanibala iz bitke kod Kane, pa je postavio svoje najiskusnije vojnike na krila, a sveže regrutirane u centar. Međutim, braća Scipion su tako brzo razbili kartaginski centar da veterani nisu ništa stigli da učine. Rimljani su pobedili i tako nastavili svoje operacije u Hispaniji, sprečivši Hasdrubala da bratu pošalje pojačanja u Italiju u po Rimljane najkritičnijem trenutku rata.
Šašamane

**Šašamane** (giz: ሻሸመኔ) je grad u središnjoj Etiopiji. Nalazi se u 
Zoni Zapadni Arsi u Regiji Oromija, oko 240&nbsp;km jugoistočno od Adis Abebe. Grad leži na 2.008 metara nadmorske visine. Pored grada prolazi magistralna transafrička cesta Kairo-Cape Town.

Pored grada nalaze se i poznato odmaralište Vondo Genet i Rezervat Senkele.

## Znamenitosti

Etiopski car Haile Selasije je 1948 godine poklonio 500 hektara (2.0 km²) zemljišta pored grada, nevladinoj organizaciji *Ethiopian World Federation*, koja se bavi mogućnošću povratka Afroamerikanaca u svoju pradomovinu Afriku. Od 
tada do danas, Šašamane je postao neformalno sjedište rastafarijanaca i to uglavnom iz Jamajke, koji su se počeli i naseljavati u gradu. Organizacija ima oko 200 službenika, i velik ugled među sljedbenicima rastafarijanizma širom svijeta.

## Reference

## Vanjske veze
* The town that Rastafarians built na portalu BBC News
Debre Markos

**Debre Markos** (starog imena **Mankorar**) je grad i woreda u središnjoj Etiopiji. Smješten je u zoni Misrak Godžam u regiji Amhari. Grad je ime dobio po svojoj katedrali *Debre Markos* koja je izgrađena 1869 godine i posvećena sv. Marku. Do reorganizacije pokrajine Godžam 1995 koja je uslijedila nakon usvajanja novog ustava Etiopije, Debre Markos bio je glavni Pokrajine Godžam.

Grad ima aerodrom (ICAO kod HADM, IATA DBM).

## Historija
Debre Markos bio je sjedište neguša Tekle Hajmanota od Godžama za vrijeme njegove vladavine krajem 19. vijeka. Veliki poznavatelj etiopske povijesti Richard Pankhurst navodi da se je tad broj stanovnika Debre Markosa "kretao od 40.000 (20.000) do svega 5.000 -6.000, to je ovislo o tome dali je neguša sa svojom vojskom u gradu ili na vojnom pohodu. 
Njegovu palaču obnovio je njegov sin Haile Tekle Hajmanot 1926 u evropskom stilu. Debre Markos je 1935 godine imao poštu, telegraf i telefon.

Talijani su okupirali Debre Markos 20. maja 1936 Ubrzo je Godžam postao sjedište etiopskih partizanskih jedinica, tako da je grad uz neposrednu okolicu bio jedini dio Godžama gdje su Talijani stvarno imali vlast 1938. General Ugo Cavallero, je sa gotovo šezdeset tisuća vojnika i uz pomoć aviona i tenkova, pokušao bezuspješno slomiti otpor u maju te godine. Grad su oslobodile britanske jedinice uz podršku lokalnih partizana (arbenjoka) 3. aprila 1941

Debre Markos dobio je srednju školu 1957, to je bila jedna od prvih pokrajinskih škola u zemlji (od 9), te električnu struju 1960.

U Debre Markosu je u januaru 2007 počela izgradnja tvornice za proizvodnju prvih trolejbusa na 43 km², to je zajednički rusko-etiopski projekt, tvornica će proizvoditi do 500 trolejbusa godišnje za i zaposliti oko 5.000 radnika.

## Stanovništvo
Prema podacima Središnje statističke agencije Etiopije za 2005 Debre Markos je imao 85,597, od toga je 43,229 bilo muškaraca i 42,368 žena. Woreda Debre Markos ima 21.53 km², i gustoću naseljenosti od 3,975.70 1 km². 
Tri najveće etničke skupine u gradu i woredi su Amharci (97.12%), Tigre (1.29%) i Oromci (0.67%), sve ostale etničke grupe imaju 0.92% stanovnika. Najveći broj stanovnika Debre Markosa su vjernici Etiopske tevahedo crkve njih 97.25%, 1.88% su muslimanima, te 0.81% protestanti.

## Reference
Parazitologija

**Parazitologijom** se naziva proučavanje životinjskih i biljnih parazita u okviru biologije. Paraziti se mogu naći u svim glavnim životinjskim vrstama i podvrstama a isto tako i u mnogim botaničkim grupama. Oni se medjusobno razlikuju jednako kao i nosioci tih parazita. U tom smislu parazitologija se proučava zavisno od vrste nosioca, pa prema tome možemo i zaključiti da su parazitolozi zapravo proučavaoci te određene životinjske ili botaničke vrste a ne univerzalni. Drugi naučnici su zainteresovani za evoluciju određenih vrsta. Odatle parazitologija ima veliki broj grana kao što su: veterinarska, medicinska ili poljoprivredna. Istorija proučavanja parazite je raspodijeljena između mnogih discipline a one uglavnom pripadaju u zoologiju. Mnoge razvijene vrste parazita su ostale gotovo nepoznate i nerazumljive sve dok se nije pronašao, sredinom 17-tog vijeka, mikroskop.

Pionir u polju proučavanja crijevne parazitologije je bio Belgijski biolog P.J. van Beneden, koji je proučio životni ciklus okruglih glista i mnoge druge grupe.

## Vanjske veze

* Online lectures in parasitology , University of South Carolina
* Companion Animal Parasite Council
* American Society of Parasitologists 
* ARC-NHMRC Research Network for Parasitology
* Australian Society for Parasitology
* British Society for Parasitology 
* Chinese Society of Parasitology 
* Czech Society for Parasitology
* European Scientific Counsel Companion Animal Parasites
* Hungarian Society of Parasitologists
* Indian Society of Parasitology
* Israel Society for Parasitology, Protozoology and Tropical Diseases 
* Japanese Society of Parasitology 
* Korean Society for Parasitology
* Nederlandse Vereniging voor Parasitologie
* New Zealand Society for Parasitology 
* Scandinavian and Baltic Societies for Parasitology
* Department of Parasitology, Cluj-Napoca, Romania
* An Introduction to Parasitology 
* Parasites World 
* Institute of Parasitology, McGill University
Linus Pauling

**Linus Carl Pauling** (Lajnus Karl Poling) (28. februar 1901 – 19. august 1994) je bio američki hemičar i biohemičar. Također se istakao u oblastima kristalografije, molekularne biologije i medicine. Mnogi ga smatraju za vodećeg hemičara 20. vijeka. Prvi je istraživao korištenje kvantne mehanike u hemiji, a 1954. godine je nagrađen Nobelovom nagradom za hemiju za svoj rad o prirodi hemijskih veza.
Godine 1962. dobio je i Nobelovu nagradu za mir, zbog svoje kampanje protiv nuklearnih testova, te je jedina osoba koja je samostalno dobila dvije Nobelove nagrade. Ostali naučnici koji su dobili dvije nagrade su: Marie Curie, John Bardeen i Frederick Sanger.
Alan Hodgkin

**Sir Alan Lloyd Hodgkin**, (Banbury, Oxfordshire, Engleska, 5. veljače, 1914. - 20. prosinca, 1998., Cambridge) bio je britanski fiziolog i biofizičar, koji je 1963.g. dobio Nobelovu nagradu za fiziologiju ili medicinu zajedno sa Andrew Huxleyem za svoj rad na osnovi rada živčanih akcijskih potencijala. Hodgkin i Huxley podijelili su te godine nagradu sa John Carew Ecclesom, koji je dobio Nobelovu nagradu za svoje istraživanje sinapse. Hodgkinova i Huxleyeva otkrića navela su ih da postave hipotezu o ionskim kanalima, koja je potvrđena nekoliko desetljeća kasnije.

## Nobelova nagrada
Fiziolog i biofizičar, Hodgkin, je (zajedno sa Andrew Huxley and Sir John Eccles) dobio Nobelovu Nagradu za Fiziologiju ili Medicinu za otkrića hemijskih procesa odgovornih za prolaz impulsa duž pojedinačnih nervnih vlakana.
## Rana istraživanja
Nakon istraživanja radara (1939-1945) za Britansku Armiju, on se uključio u istraživanja na Kembridžu, gdje je radio zajedno sa svojim učenikom Andrew Huxley na mjerenju električnog i hemijskom ponašanju pojedinačnih nervnih vlakana.

Oni su ekperimentisali sa ubacivanjem mikroelektroda u dugačka nervna vlakna (konkretno su koristili hobotnicu-Loligo forbesi). Njihovi rezultati su pokazali da je električni potencijal vlakna tokom kondukcije veći u odnosu na potencijal za vrijeme stanja mirovanja. Njihovi nalazi su bili suprotni prihvaćenoj teoriji koja je predviđala propast membrana prilikom provođenja impulsa.

Hodgkin je otkrio da aktivnost nervnog vlakna zavisi od činjenice da velika koncentracija jona kalijuma (jon koji nosi električni impulse) se zadržava u vlaknu, dok se velika koncentracija jona natrijuma nalazi u neposrednom okruženju. Njihovi eksperimenti u pokazali da membrana nerva dopušta samo kalijumu da uđe u vlakno za vrijeme mirovanja ali dopušta i natrijumu (soda) da uđe onda kada je vlakno uzurpirano.
## Važnost otkrića
Njihova otkrića su shvaćena tek desetak godina nakon eksperimenata. Većina savremenih lijekova i dostignuća u modernoj farmaciji se zasniva na ovome. Hodgkins je bio istraživač za Kraljevsko društvo od 1952. a 1964. je napisao "Kondukcija nervnog impulsa".

## Vanjske veze
* Nobelova nagrada - biografija
Zivaj

**Zivaj** (ili **Zvaj**) je grad središnjoj Etiopiji, na magistralnoj cesti Adis Abeba - Nairobi.

Grad se nalazi u Zoni Mirab Šoa u Oromija, na nadmorskoj visini od 1643 m, udaljen oko 151&nbsp;km jugoistočno od glavnog grada Adis Abebe.

Zivaj leži na obalama jezera Zivaj, i njegova ekonomija vezana je uz jezero, poput ribarstva i povrtlarstva uz obale jezera. Zivaj ima tvornicu kaustične sode (Natrijev hidroksid) i veliki državni zatvor.

## Stanovništvo
Prema podacima Središnje statističke agencije Etiopije -(CSA) za 2005. grad Ambo imao je 35,931 stanovnika, od toga 19,034 muškaraca i 16,897 žena.

## Reference
Etiopska visoravan

**Etiopska visoravan** (stariji naziv *Abesinsko visočje*) je veliki plato ispresjecan planinskim masivima koji se proteže u obliku slova L od Eritreje, Etiopije, do sjeverne Somalije i Roga Afrike. Etiopska visoravan tvori najviši i najveći plato na cijelom Afričkom kontinentu, kojem visina rijetko pada ispod 1500 m, a planinski visovi se uzdižu do 4550 m. 
Zbog toga Etiopsku visoravan često zovu **Krov Afrike** zbog svoje veličine i visine. Ponekad ovu visoravan zovu *Eritrejska visoravan* ili *Eritrejsko gorje*.

## Geografija

Visoravan je podijeljena Velikom rasjednom dolinom (Great Rift Valley) na sjeverozapadni i jugoistočni dio, na kojem se nalaze brojna slana jezera.

Sjeverozapadni dio prostire se kroz etiopske regije; Tigraj i Amhara, u njemu se nalazi Nacionalni park Planina Semien sa Semienskim gorjem na kojem je najviši vrh Etiopije - Ras Dašan (4550 m). Tu se na sjeverozapadnom dijelu, nalazi i Jezero Tana, izvor Plavog Nila.

Na jugoistočnom dijelu visoravni, najviši vrhovi nalaze se u zoni Bale u etiopijskoj regiji Oromia, to su Planine Bale u Nacionalnom parku Planine Bale, i gotovo su jednako visoke kao one u Gorju Semien, sa vrhovima iznad 4000 m, kao što je Planina Tulu Demtu (sa svojih 4,337 m, to je drugi najviši vrh u Etiopiji) i Batu (4,307 m).

## Geološke karakteristike

Etiopska visoravan počela se uzdizati prije 75 milijuna godina, kad je magma iz zemljine utrobe uzdignula široku kupolu drevnih afričkih stijena (afrički kraton). Tad je nastala i velika rasjedna dolina koja je podijelila plato Etiopske visoravni na tri dijela, i odvojila Južnoarapsko gorje Arapskog poluotoka koje je geološki dio drevnog etiopskog gorja, rasjedom koji je ispunilo Crveno more i Adenski zaljev i odvojio Afriku od Arabije

## Ekosistem visoravni
Neposredna blizina ekvatora čitavoj etiopskoj visoravni daje neočekivano umjerenu klimu. Kako je plato ulančan, visoke planine predstavljaju barijeru za monsunske vjetrove koji u kišnoj sezoni, od juna do sredine septembra, dolaze iz Indijskog oceana.

Te jake kiše uzrokovale su ljetne poplave Nila, fenomen koji je u antičko doba zbunjivao Grke.

Slično kao i ostala planinska područja Afrike, Etiopska visoravan ima osebujnu floru i faunu, tzv afroplaninsku.

## Reference

## Vanjske veze
* Etiopske gorske šume (World Wildlife Fund) 
* Etiopske gorski travnjaci i šume (World Wildlife Fund) 
* Etiopska gorska vrijesišta (World Wildlife Fund) 
* Program zaštite etiopskog vuka
Gaj Svetonije Paulin

**Gaj Svetonije Paulin** (*Gaius Suetonius Paulinus*, 1. vijek) je bio rimski vojskovođa iz doba Julijevsko-Klaudijevske dinastije, najpoznatiji po tome što je godine 61. kao guverner Britanije ugušio veliki Budikin ustanak.

## Izvori
* George Shipway: *Imperial Governor: The Great Novel of Boudicca's Revolt* 
* Alan Gold: *Warrior Queen: The Story of Boudica, Celtic Queen*
Rimsko-partski rat (54–64)

**Rimsko-partski rat 54-64** se od 54. do 64. vodio između Rimskog Carstva na jednoj i Partskog Carstva na drugoj strani, a za kontrolu nad Armenijom, strateški važnom tampon državom na granici dvaju carstava. Predstavljao je prvi veći sukob Rimljana i Parta od vremena Antonijevog pohoda na Parte, koji se dogodio gotovo vijek ranije, odnosno jedini veći prekogranični pohod rimske vojske pod vladavinom cara Nerona. Uzrok rata je bio u partskoj invaziji Armenije - koja je od doba Augusta bila rimska klijentska država - gdje su Parti 52/53. za kralja nametnuli svog princa Tiridata. Rimljani su ispočetka, pod vodstvom darovitog vojskovođe Gneja Domicija Korbulona imali spektakularne uspjehe, ali ih nisu mogli iskoristiti, a oporavljeni Parti su im na kraju nanijeli katastrofalni poraz u bitci kod Randeje. Borbe promjenljivog ishoda su na kraju završene mirovnim sporazumom koji je predstavljao kompromis - Rimljani su se složili da Tiridat ostane kao kralj Armenije i tako započne znamenitu vladarsku dinastiju, ali je on prethodno morao dobiti formalnu potvrdu od Nerona, odnosno tako simbolično sebe deklarirati kao rimskog vazala.

## Izvori
### Primarni izvori
*  Tacitus, *[[Annals (Tacitus)|Annales]]*. Translation based on Alfred John Church and William Jackson Brodribb (1876).
* Cassius Dio, *Historia Romana*. Loeb Classical Library edition (1925)

### Sekundarni izvori
* 
* 
* 
* 
* 
*
Tiridat I od Armenije

**Tiridat I** (, istočnoarmenski: Trdat I, zapadnoarmenski: Drtad I) bio je kralj Armenije, odnosno partski princ iz dinastije Arsakida čijim je postavljanjem na armensko prijestolje osnovana dinastija Aršakuni, armenski ogranak Arsakidske dinastije. Tiridat je prvi put na prijestolje stupio godine 54. a potom vladao od 58. do 63. pri čemu mu je vladavina koincidirala s velikim ratom Parta i Rimljana. Sukob je završio kompromisom, temeljem koga su ga Rimljani priznali kao legitimnog vladara Armenije, ali je prije toga morao godine 66. otići u Rim dobiti za to formalni pristanak od cara Nerona i tako simbolično sebe priznati kao rimskog vazala. Tiridat je osim vladarskih dužnosti služio i kao zoroastrički svećenik te u svojoj delegaciji u Rim doveo veliki broj perzijskih maga. Dio historičara vjeruje da je taj događaj potakao početak mitrastičkog kulta u Rimskom Carstvu. Tiridatov datum rođenja i smrti nisu poznati.

## Napomene

## Vanjske veze
*  Corbulo, Armenia and Parthia
*  Domicio Corbulon: Y la Guerra de Armenia  (analysis of the conflict with Corbulo, includes detailed maps.)
*  History into fiction: the metamorphosis of the Mithras myths
* PERCEPTIONS OF CLASSICAL ARMENIA:. ROMANO-PARTHIAN RELATIONS, 70 BC-220 AD.
Rumina

**Rumina**, također poznata i kao **Diva Rumina**, je u drevna drevnoj rimskoj religiji označavala boginju koja je štitila majke-dojilje i njihovu djecu, kako kod ljudi, tako i kod životinja.

U Rimu se njen hram nalazio u podnožju Palatina, na mjestu gdje je po predaji vučica podojila Romula i Rema, a gdje je posađeno znamenito smokva|smokvino stablo po imenu Ficus Ruminalis. Kao žrtve se tom božanstvu prinosilo mlijeko umjesto uobičajenog vina.

## Reference
* Hammond, N.G.L. & Scullard, H.H. (Eds.) (1970). *The Oxford Classical Dictionary* (p.&nbsp;940). Oxford: Oxford University Press. .
58.

Godina **58.** (**[[rimske brojke|LVIII]]**) bila je redovna godina koja počinje u nedjelju u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao **Godina konzulstva Cezara i Mesale** ili, rjeđe, **godina 811. ''[[Ab urbe condita]]***. Oznaka "58." za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je [[kalendarska era]] [[Anno Domini]] u Evropi postala glavna metoda za imenovanje godina.

__NOTOC__
== Događaji ==

* [[Rimski car]] [[Neron]] i [[Marcus Valerius Messala Corvinus (konzul 58)|Marko Valerije Mesala Korvin]] služe kao [[Popis konzula ranog Rimskog Carstva|rimski konzuli]].
* Početak tzv.*Yongping* ere kineske [[dinastija Han|dinastije Han]].
* U današnjoj [[Tiringija|Tiringiji]] zbog spora oko pristupa vodi izbija rat među [[Germanska plemena|germanskim plemenima]].
* Novi [[Kina|kineski]] [[car]] [[Ming-Ti]] uvodi [[budizam]] u [[Kina|Kinu]] zahvaljujući emisarima iz zapadne [[dolina Inda|doline Inda]].
* Apostol [[Pavle iz Tarza|Pavle]] je uhapšen u [[Jeruzalem]]u i pritvoren u [[Caesarea|Cezareji]]. Tamo se poziva na svoje [[rimsko državljanstvo]] te ga šalju u [[Drevni Rim|Rim]] kako bi mu sudili.
* Prijateljstvo između cara Nerona i [[Oton|Marka Salvija Otona]] završava nakon što se obojica zaljube u [[Poppea Sabina|Popeju Sabinu]]; Neron svog bivšeg prijatelja šalje u [[Lusitania|Luzitaniju]] da služi kao guverner.
* [[Gnaeus Domitius Corbulo|Gnej Domicije Korbulon]], komanadant rimskih snaga na Istoku, započinje veliki pohod na [[Partsko Carstvo|Parte]]. Sa svojom vojskom od četiri [[rimska legija|legije]] prodire kroz planine [[Armenija|Armenije]] i napada tvrđavu *'Volandum*', jugozapadno od [[Artaksata|Artaksate]]. Nakon opsade koja je trajala samo osam sati, Korbulon zauzima grad, njegovi [[legionar]]i masakriraju branitelje i potpuno pljačkaju grad.
* [[Gnaeus Julius Agricola|Gnej Julije Agrikola]] započinje svoju vojnu karijeru u [[Rimska Britanija|Britaniji]] kao 18-godišnji vojni [[tribun]] u [[Legio II Augusta|II legiji *Augusta*]] pod komandom [[Gaius Suetonius Paulinus|Gaja Svetonija Paulina]].
* U Kini carska vlada naređuje da se počnu prinositi žrtve [[Konfucije|Konfuciju]] u svim državnim školama.
* [[Rimsko-partski rat 58–63|Rimsko-partski rat]]: Korbulon prelazi rijeku [[Araks]] i prodire prema Artaksati, dok ga prate desetine hiljada konjičkih strijelaca pod [[Tiridat I od Armenije|Tiridatom I]]. Grad otvara vrata Korbulonu, isto kao što ih je otvorio [[Germanik]]u prije četiri decenije. Nakon što je ušao u grad, Korbulon građanima daje nekoliko sati da pokupe svoju pokretnu imovinu, prije nego što će ga u potpunosti spaliti. 
* [[Ficus Ruminalis]] počinje venuti (v. [[Rumina]]).
* Sv. Pavle piše [[Poslanica Rimljanima|Poslanicu Rimljanima]].

== Rođenja ==
* [[Juvenal]], rimski pjesnik
* [[Xu Shen]], kineski pisac i autor znamenitog [[etimologija|etimološkog]] rječnika *Shuowen Jiezi'' (u. 147.)

## Smrti
* Deng Yu, kineski general u službi dinastije Han (r. 2) 
## Reference
Marko Valerije Mesala Korvin (konzul 58)

**Marko Valerije Mesala Korvin** (*Marcus Valerius Messala Corvinus*, 1. vijek) bio je rimski plemić i velikodostojnik iz doba Julijevsko-Klaudijevske dinastije.

Bio je sin konzula Marka Valerija Mesale Barbata i Domicije Lepide, a ime je dobio po svom pradjedu, znamenitom konzulu Marku Valeriju Mesali Korvinu. Poticao je od Marka Antonija i Oktavije Mlađe, a sestra mu je bila Mesalina, zloglasna supruga cara Klaudija.

Godine 58. je pod Neronom služio kao carski konzul, a Senat mu je radi uzdržavanja udijelio svotu od pola miliona sestercija.

## Izvori
* Tacit, *Anali*