Stevan Damjanović

**Stevan Leko Damjanović** (1911-1945) je bio kapetan jugoslovenske vojske, a potom komandant Majevičkog četničkog korpusa i saradnik okupatora u drugom svetskom ratu.

Organizovao je i sproveo prvi u seriji četničkih pučeva u Bosni protiv dotadašnjih saveznika partizana.

## Drugi svetski rat

### Napad na partizane i sporazum sa NDH

U zimsko jutro 20. februara 1942. godine četnici pod vođstvom Radivoja Kerovića i Stevana Damjanovića izvršili su prepad na Štab Majevičkog partizanskog odreda, koji se nalazio u seoskoj kući u Vukosavcima kod Lopara. U kuću je upala grupa četnika s bombama i pištoljima i na spavanju ubila doktora Mustafu Mujbegovića, Peru Ćuskića, i Krstu Popova. U višečasovnoj borbi koja je usledila, izginuli su većina članova Štaba odreda i članova Okružnog komiteta KPJ za Majevicu, ukupno oko 30 rukovodilaca i boraca, među kojima i komandant Majevičkog odreda Ivan Marković Irac, politički komesar Fadil Jahić Španac i članovi Štaba odreda Albin Herljević i Slavko Mićić, narodni heroji. I četnici su pretrpjeli znatne gubitke: izginula je skoro sva četnička »gvozdena desetina«, koja je upala u kuću u kojoj se nalazio štab Majevičkog partizanskog odreda.

Istovremeno, druga četnička grupa je na prepad pohvatala četu Majevičkog partizanskog odreda na planini Majevici. Posle dužeg mučenja, četnici su ubili političkog komesara čete Majevičkog NOP odreda Strahinju Mitrovića Stajka, narodnog heroja, i sedam njegovih boraca. Nakon što su likvidirani članovi štaba Majevičkog NOP odreda i lojalni borci, četnici su preuzeli vlast nad ostatkom odreda. Nakon preotimanja ostataka Majevičkog partizanskog odreda, on je preimenovan u Majevički četnički odred. Ubrzo, 30. maja 1942. godine u Loparama Radivoje Kerović i predstavnici Majevičkog četničkog odreda sklopili su sporazum sa vlastima NDH, o prestanku neprijateljstva i zajedničkoj borbi protiv partizana.

Leko Damjanović ovako opisuje izvršenu akciju u izveštaju Draži Mihailoviću, 12. jula 1942. godine:

### Borba za vlast među četnicima

Kapetan Stevo Damjanović je, početkom marta 1942, od strane Draže Mihailovića bio određen da objedini dejstva i rukovodi svim četničkim jedinicama na području istočne Bosne. Došavši na to područje, naišao je na jedinstven otpor četničkih vođa, koji su priznavali Dražu Mihailovića kao vrhovnog komandanta, ali nisu dozvoljavali da na njihove položaje dođu oficiri. Naročito su bili protiv Damjanovića, koga su u dopisu od 20. juna 1942. ocenili kao nesposobnog za četničko-vojničke akcije, kao slabog organizatora, spletkaroša, zabušanta i sl. Dopis je potpisalo 14 četničkih komandanata. Damjanović je na te optužbe odgovorio 20. jula, uputivši Draži Mihailoviću veoma opširan izveštaj. Otpor lokalnih četničkih vođa u istočnoj Bosni (takođe i zapadnoj) potpunom potčinjavanju oficirima Draže Mihailovića trajao je sve do polovine 1943, kada su na komandne položaje najzad došli oficiri.

### Nemačka zimska ofanziva 1943/1944

29. decembra 1943. generalu Mihailoviću je iz Štaba Majevičkog korpusa stigla depeša da četnici ubijaju partizane redom, Nemci daju municiju, a muslimani ga zovu car Leko:

### Antipartizanska ofanziva u istočnoj Bosni 1944

11. januara 1944. godine kapetan Damjanović je pitao generala Mihailovića da li da sarađuje sa Nemcima:

Draža Mihailović mu je 13. januara odgovorio da mora vešto koristiti jedne neprijatelje protiv drugih:

29. januara, šef njegovog štaba izveštava Mihailovića da je kapetan Damjanović bio u Sarajevu ("sve sa njime u Sarajevu svršeno najbolje"), i da će "Majevica i Semberija u najkraće vreme biće čiste" od komunista. 1. februara Leko izveštava Dražu da se vratio sa puta, da je uspeo akt "o saradnji protiv crvenih", da je dobio: 100.000 metaka, 500 bombi, 2 automatska oružja, a ostatak čeka.

Komandant Cersko-majevičke grupe korpusa, Stevan-Leko Damjanović, i njegov pomoćnik, vojvoda majevičkih četnika Radivoje Kerović sastajali su se tokom antipartizanske operacije u istočnoj Bosni marta i aprila 1944. sa članovima štaba 13. SS „Handžar“ divizije, sa kojima su se dogovorili o saradnji u otkrivanju i uništavanju partizanskih saradnika i partizanskih bolnica koje su ostale u severoistočnoj Bosni. Četnici i esesovci uspeli su da otkriju većinu sakrivenih bolnica, masakrirajući pri tome bolničko osoblje, ranjenike, civile osumnjičene za vezu sa partizanima i članove njihovih porodica.

U izvještaju poslatom 24. avgusta 1944. Stevan Damjanović piše Istaknutom delu štaba Draže Mihailovića:

### Završne operacije
Početkom 1945. godine, četnički potpukovnik Leka Damjanović je pomagao prelazak Gašparevićeve špijunsko-terorističke grupe obučene od Gestapoa, u Srbiju. Leka Damjanović je angažovao gumene čamce od nemačkih jedinica, koje su se nalazile u Amajlijama, kojima su se diverzanti trebali prebaciti preko Drine. Gašparović je sa ljudstvom došao do Drine u pratnji jednog bataljona jačine oko 120 ljudi, ali su partizani napali Nemce u Amajlijama, usled čega oni nisu mogli da doture čamce i pa je taj pokušaj prelaza propao. Leka Damjanović i Raja Banjičić su pokušali organizovati ponovo prebacivanje na istom mestu, ali bezuspešno, pošto su snage NOVJ već zaposele taj deo Drine. Tako su oba pokušaja prelaza Lovačke grupe Jugoistok na tom mestu propala.

## Reference

## Povezano

* Istočna Bosna u Narodnooslobodilačkoj borbi
* Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu