Dragutin Keserović

**Dragutin Keserović** (21. novembar 1896., Piroman kod Obrenovca, Kraljevina Srbija - 17. avgust 1945. kod Beograda, DF Jugoslavija) je bio major u vojsci Kraljevine Jugoslavije te četnički komandant Rasinskog korpusa tokom Drugog svetskog rata.

Za vreme ustanka u Srbiji 1941. godine komandovao je četničkim napadom na Nemce u Kruševcu. Sredinom 1942. godine proglašen je za vojvodu kopaoničkog. Nemci tokom oktobra 1942. godine sprovode operaciju Kopaonik sa ciljem uništenja četničkih snaga majora Keserovića u selu Kriva Reka.

1944. godine se povezuje sa kvislinškom vladom Milana Nedića, da bi se tokom bitke za Srbiju stavio pod direktnu komandu Wehrmachta. Nakon rata je u Beogradu osuđen na smrt.

## Predratna biografija

Osnovnu školu Keserović je završio u rodnom Piromanu, kod Obrenovca, a zatim je upisan u podoficirsku školu u Beogradu. Iz te škole otišao je u Prvi svetski rat, zajedno sa još četiri svoja brata. Svi su preživeli rat i, ovenčani slavom Solunskog fronta, vratili se kući. Dragutin i njegov brat Milutin su iz rata izašli kao poručnici. Osim oficirskog čina, Dragutin Keserović je iz Prvog svetskog rata doneo i Medalju za hrabrost "Miloša Obilića".

Njega je služba odvela najpre u Nevesinje, a zatim u Mostar i Kotor. U Nevesinju, Dragutin se oženio Veselinkom, ćerkom trgovca Mirka Popovića. Veselinka i Dragutin su imali petoro dece: Vericu, Mladena, Đorđa, Nadu i Milenu. Sredinom tridesetih godina tražio je premeštaj u Srbiju. Tako se, 1936. godine, sa porodicom preselio u Kruševac. Bio je komandant 1. bataljona Dvanaestog pešadijskog puka "Car Lazar". Neposredno uoči Drugog svetskog rata položio je ispit za majorski čin. Keserovići su u Kruševcu bili podstanari i stanovali su u skromnoj kući u Pećkoj ulici.

## Drugi svetski rat

### Ustanak u Srbiji

U Aprilskom ratu 1941. godine, bataljon majora Dragutina Keserovića davao je odlučan otpor nemačkim motorizovanim jedinicama na bugarskoj granici. U borbi kod sela Sukovo 9. aprila 1941. godine Keserović je ranjen. Sa svojim pukom se povlači prema Nišu, izbegava zarobljavanje i vraća se svojoj porodici.

U četničku organizaciju Koste Pećanca pristupa zvanično 17. aprila i postaje Pećančev delegat za Rasinski kraj. U junu uspeva da okupi desetak oficira i podoficira, postavljajući svoj štab na mestu zvanom Piket, iznad sela Mali Kupci, nadomak Jastrepca. U to vreme, od vojvode Pećanca, Keserović je dobio titulu "vojvoda Rasinski". Narednih sedmica major Keserović obilazi kopaonička i župska sela, drži zborove, prikuplja mobilizacijske spiskove, kao i oružje zaostalo iza vojske poražene u Aprilskom ratu. Nemačka patrola ga hapsi na putu Aleksandrovac-Kruševac prilikom povratka iz štaba Koste Pećanca. Na saslušanju u Kruševcu, Keserović je rekao da je član Pećančeve organizacije, a da cilj njegovog rada nije dizanje ustanka, već zavođenje reda. Na insistiranje samog Pećanca, Nemci ga puštaju posle dva dana zatvora. Na suđenju 1945. godine, Keserović je kazao da je tom prilikom njemački krajskomandant od njega zahtijevao da se fotografiše: „Pristao sam, mada sam insistirao da se ne fotografišem. Na slici je bilo još, pored krajskomandanta, i nekoliko oficira...”

Sredinom septembra 1941, general Ljuba Novaković prenosi Keseroviću naređenje Draže Mihailovića da je otpočeo "opšti ustanak" u Šumadiji napadima na sve gradove u kojima su Nemci. Keserovićev zadatak bio je zauzimanje Kruševca, blokada Trstenika i zauzimanje Župe. On izdaje naređenje o mobilizaciji i 21. septembra prisustvuje zakletvi 6.000 regruta ispred manastira Strmci i na prostoru sela Batote kod Brusa.

Posle napada na Kruševac, Keserović se sa svojim Rasinskim četničkim odredom pridružio opsadi Kraljeva, gde se preko majora Radoslava Đurića bliže upoznao sa Mihailovićevom organizacijom. Tih dana je i prihvatio komandu pukovnika Mihailovića i zvanično pristupio Četničkim odredima Jugoslovenske vojske.

### Operacija Kopaonik

Nakon propasti ustanka, Keserović se početkom novembra vraća u kopaonički kraj i nastavlja rad na organizaciji pokreta. Prvi Keserovićev zadatak sastojao se u formiranju Rasinskog korpusa. Korpus je zvanično formiran u periodu od 1. januara do početka jula 1942. godine. Kao komandant Rasinskog korpusa, Keserović je vodio borbe protiv Nemaca, Bugara, ljotićevaca i partizana.

Protiv njegovih jedinica je bila organizovana operacija ''Kopaonik'', u oktobru 1942. godine, koju je vodila novoosnovana nemačka SS divizija "Princ Eugen". Za 7. SS diviziju Princ Eugen ovo je bila prva ratna operacija od njenog osnivanja, zamišljena kao "kao vežba sadejstva oružja pod ratnim uslovima". Tokom operacije je zarobljen jedan četnički kurir, a drugih kontakata sa četnicima nije bilo. Keserović se izvukao iz obruča.

Izvještavajući svoje pretpostavljene o ovoj operaciji, Felix Benzler, opunomoćeni predstavnik njemačkog Ministarstva spoljnih poslova u Beogradu, smatrao je za neophodno 11. oktobra 1942. da naglasi da Keserović „do sada nije protiv nemačke 
vojne sile preduzeo nikakve napadačke poduhvate”.

7. decembra 1942. godine Draža Mihailović je naredio Keseroviću da bez milosti "progna sve komuniste" iz rasinskog sreza (Kruševac):

### U pomoć Mihailoviću

Nakon poraza na Neretvi, aprila 1943. Vrhovna komanda JVuO, koja se nalazila u italijanskoj okupacionoj zoni, u Crnoj Gori, upućuje poziv nekim jedinicama sa prostora Nemačke okupacione zone Srbije da dođu u pojačanje. Među pozvanima je bio i Rasinski korpus majora Dragutina Keserovića. Komandant Keserović naređuje komandantima svojih brigada da odaberu 600 najboljih stalnih boraca sa dobrim oružjem i da se pripreme za pokret. Keserovićev Leteći korpus se prebacuje sa Kopaonika na planinu Goliju gde se spaja sa 2. Ravnogorskim korpusom pod komandom kapetana Predraga Rakovića. Ove snage se zatim usiljenim maršom preko pešterske visoravni upućuju prema planini Jadovnik, gde nalaze Vrhovnu komandu, i potom, početkom maja 1943. godine, kreću u probijanje na sever, prema Zlataru i Javoru, u prostoru koji je zaposela elitna nemačka 1. brdska pešadijska divizija. General Dragoljub Mihailović 9. maja 1943. godine javlja da je Keserović celu oblast na desnoj obali Lima "očistio" od simpatizera pokreta otpora:

### Povratak u Srbiju

Nakon toga se sa svojim Letećim korpusom vratio u rasinski kraj. Britanski major Neil Selby koji je na području Kopaonika boravio između 23. maja i 23. avgusta 1943. godine, Keserovića je ocenio kao "nepouzdanog četničkog komandanta" koji nije odobravao sabotaže protiv Nemaca. Selbijeva saveznička misija je došla u nadi da će se povezati s lokalnim četničkim jedinicama radi napada na železničku prugu u dolini Morave, ali su ubrzo bili razočarani stavom četnika koji nisu bili radi da vrše sabotaže. Major Selby je krajem avgusta javio Kairu da su Mihailovićeve snage u ovom području više "profašističke nego prosavezničke" i da je spreman da sam krene dublje u okupiranu teritoriju sa radio-stanicom i jednim čovekom "i da učinim više za nedelju dana nego što sam učinio mesecima na Kopaoniku" kod Keserovića. Nakon prve samoinicijativne sabotaže je uhvaćen i predat Nemcima. Član britanske vojne misije Basil Davidson je verovao da su majora Selbija izdali četnici.

Tokom leta 1943. godine je bilo okršaja između četnika i ljotićevaca u okolini Kruševca. Pošto snage Srpskog dobrovoljačkog korpusa nisu imale uspeha, Nemci su isplanirali antigerilsku operaciju kojoj su dali šifrovan naziv "Štifelkneht". Komanda nemačke okupacione zone Srbije na čelu sa generalom Pauel Baderom naredila je izvođenje operacije za 7. avgust 1943. U akciji su učestvovala dva puka 297. nemačke divizije, jedan SS i četiri bugarska bataljona. Međutim, Rasinski korpus na čelu sa Keserovićem se uspešno izvlači iz obruča tokom ove nemačke operacije. Prema četničkim izvorima, krajem avgusta 1943. kod Stopanje dolazi do borbe između Rasinskog korpusa i Srpskog dobrovoljačkog korpusa, kojima pristižu u pomoć i bugarske jedinice.

Na nekoliko sjednica Ministarskog saveta tokom novembra i decembra 1943. analizirana je vojnopolitička situacija u Srbiji i date su veoma laskave ocjene na račun četničkog pokreta Draže Mihailovića. U zapisniku sa sjednice Nedićeve vlade od 19. novembra, konstatovano je sljedeće:

Ovom prilikom je pomenut i major Keserović:

U novembru i decembru 1943. godine, i britanski oficiri za vezu pri Mihailovićevim snagama (potpukovnik Koup i kapetani Vejd i Mor) 
izvještavali su svoje pretpostavljene da četnici u južnoj Srbiji i na Kosovu sarađuju sa oficirima srpske kvislinške vlade, kao i o njihovom nepomirljivom neprijateljstvu prema snagama NOVJ. Takođe, britanski oficiri pišu o odbijanju generala Mihailovića da odobri sabotaže protiv njemačke okupacione sile. Kapetan Vejd je podnio raport i o majoru Dragutinu Keseroviću:

### Saradnja sa Nijemcima i kvislinškom vladom generala Milana Nedića

Nemački izaslanik za Balkan, Herman Nojbaher () u svojim sećanjima navodi Keserovića kao četničkog vojvodu koji je, uz Kalabića, Lukačevića i druge, novembra 1943. zaključio pakt sa Nemcima:

Početkom 1944. godine, major Dragutin Keserović se povezao i sa formacijama srpske kvislinške vlade, o čemu je svjedočio, kako u istrazi, tako i na suđenju u ljeto 1945. Naime, Keserović je tada pomogao pukovniku Radovanu Kusovcu u formiranju 2. gvozdenog puka SDS. Drugi gvozdeni puk je brojao oko 300 ljudi i imao je zadatak da vrši obezbjeđivanje željezničke pruge Beograd—Solun, tj. da spriječi partizane u vršenju diverzijâ. Puk je vršio upade u veći broj sela između Leskovca i Doljevca; prilikom ovih akcija počinjeni su brojni zločini nad nenaoružanim mještanima za koje se sumnjalo da pomažu NOP. O formiranju 2. gvozdenog puka SDS, Keserović je na sudskom procesu izjavio:

U depešama od 10. februara 1944. general Dragoljub Mihailović (pseudonim »Hans«) naređuje potčinjenim komandantima koncentraciju svih četničkih odreda u Toplici i Jablanici za borbu protiv snaga NOVJ i stavljanje istih pod komandu majora Keserovića:

U izvještaju od 28. III 1944. koji potpisuje general Hans Felber, opunomoćeni komandant Wehrmachta za Jugoistok, tvrdi se da je „DM–vođa Keserović tražio municiju od krajskomandanta u Kruševcu.“

Istog dana, kapetan Milorad Mitić (komandant Zlatiborskog korpusa JVuO do juna 1943) obavještava generala Dražu Mihailovića o sprječavanju partizanskog prodora u Srbiju:

Na sastanku održanom 11. aprila 1944. godine u Beogradu na najvišem nivou, i to između generala Milana Nedića i specijalnog izaslanika Hermanna Neubachera, bilo je riječi i o kontaktima potpukovnika Dragutina Keserovića sa njemačkom okupacionom silom. Interesantna su Nedićeva opažanja i saznanja o potpukovniku Keseroviću. Naime, predsjednik kvislinške vlade je sumnjičio četničkog komandanta, moguće iz zazora pred Hitlerovim izaslanikom, da pokazuje blagonaklon stav prema komunistima:

Prethodno, pomenuti krajskomandant obavijestio je Vojnoupravnog komandanta Jugoistoka generala Hansa Felbera kako nije zadovoljan zalaganjem potpukovnika Keserovića u borbi protiv partizana:

Po Mihailovićevom naređenju, Dragutin Keserović je 30. aprila 1944. godine unapređen u čin potpukovnika i postavljen za komandanta Rasinsko-topličke grupe korpusa. Ovu jedinicu činili su Rasinski, Toplički i Jastrebački korpus, sa zadatkom da se suprostave partizanskim snagama koje su se iz Bosne probijale u Srbiju, kao i sve jačim partizanima na jugu Srbije.

„Južno od Kruševca Keserovićeve snage iznova došle u borbeni dodir sa komunističkim snagama“, navodi se u njemačkom izvještaju od 2. maja 1944.

Četnici Dragutina Keserovića su maja 1944. godine na Jastrepcu pronašli partizansku bolnicu. Tom prilikom su strijeljali 24 ranjenika i 4 bolničarke.

Brigadir Charles Douglas Armstrong, šef britanske vojne misije pri Vrhovnoj komandi Jugoslovenske vojske u otadžbini, obavještava 5. maja 1944. generala Dragoljuba Mihailovića da je zabrinut za bezbjednost savezničkog vojnog osoblja u zoni odgovornosti potpukovnika Dragutina Keserovića, usljed saradnje četničkih jedinica sa okupatorom:

Major Erih Vajel () bio je delegiran kao oficir za vezu u štabu Rasinskog korpusa pod Keserovićevom komandom. Saradnju četničkih jedinica i njemačkih trupa major Vajel je koordinirao ne samo na širem području Kopaonika, već i na čitavoj teritoriji četničke Komande Južne Srbije. Dragutin Keserović je na svom suđenju priznao da je major Weyel došao u južnu Srbiju ljeti 1944. kao predstavnik njemačke komande u Srbiji te da je koordinirao operacije Račićevih, Kalabićevih i Keserovićevih četničkih jedinica s onima njemačkih, srpskih kvislinških i bugarskih jedinica protiv partizana. Na suđenju se pukovnik Keserović o saradnji s okupatorom i kvislinzima ovako odredio:

U izvještajima Komande Jugoistoka iz maja 1944. pominje se sadjejstvo četničkih formacijâ, te snabdijevanje municijom Keserovićevog korpusa:

Tokom jula i avgusta 1944. godine, Dragutin Keserović je zapovedao Rasinsko-topličkom grupom korpusa JVuO u nemačkoj ofanzivi protiv partizana na jugu Srbije. Na savjetovanju koje su krajem jula 1944. oficiri Armijske grupe F održali sa Hermannom Neubacherom, specijalnim izaslanikom njemačkog Ministarstva vanjskih poslova, konstatovano je:

Rasinsko-toplička grupa korpusa JVuO se avgusta 1944. zvanično stavlja pod komandu Wehrmachta radi borbe protiv partizana u operaciji Kehraus:

Radoslav Đurić je svedočio da je u Topličko-jablaničkoj operaciji Keserović izvršio napad "sa oko 6 hiljada ljudi i nekim topovima koje je uzeo iz kosovskog odreda Žika Markovića" protiv oko 800 partizana, ali je potpuno potučen, zarobljeni su mu topovi, i on se povukao na levu obalu Toplice. Đurić je Keserovićev poraz od višestruko slabijih partizana objašnjavao time što je moral njegovih jedinica bio nikakav, jer "narod nije hteo tu borbu".

### Zarobljavanje partizanskih ranjenika i njihovo izručenje njemačkom okupatoru

Tokom njemačko-kvislinške ofanzive u Toplici i Jablanici, potpukovnik Dragutin Keserović, komandant Rasinsko-topličke grupe korpusa JVuO, 27. jula 1944. godine zarobio je 9 (devet) ranjenih boraca Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije, koje je potom predao lokalnom nadleštvu Gestapoa. Četnici pod njegovom komandom pronašli su ranjenike u privremenom skloništu partizanske bolnice na južnim obroncima planine Jastrebac.

U izvještaju ispostave Gestapoa iz Kruševca od 31. jula 1944, navode se imena ranjenika, među kojima su bili politički komesar Dragan Stanisavljević (zvani „Bosnić“) i učenica Tamara Žuržul (16), čijeg je brata Aleksandra Žuržula, ranije uhapsila Specijalna policija Uprave grada Beograda i uputila najprije u Zavod za prinudno vaspitanje omladine u Smederevskoj Palanci, a odatle u koncentracioni logor Banjica. Pored njih dvoje, Keserovićevi četnici zarobili su tog dana još i Nikolu Stojanovića, Vidosava Cakića, Miodraga Stojanovića, Miodraga Denića, Živojina Živkovića, Maru Stanković i Vukašina Anđelkovića. Šef Gestapoa u Kruševcu SS–poručnik Šlut () obavještava centralu u Beogradu (BdS):

Tokom avgusta 1944, centrala Gestapoa u Beogradu i ispostava u Kruševcu vodile su prepisku o sudbini devet zarobljenih partizanki i partizana. SS–kapetan Vineke (), šef antikomunističkog odsjeka beogradskog Gestapoa, intervenisao je 16. avgusta kod nadleštva u Kruševcu kako bi se izvršilo »temeljno saslušavanje« političkog komesara Dragana Stanisavljevića, zbog eventualnih kontakata sa visokim vojnim i partijskim funkcionerima:

24. avgusta 1944. godine, poručnik Šlut odgovara kapetanu Vinekeu dopisom sljedeće sadržine:

Izraz “pogubljenje iz nužde” pripadnici Gestapoa su upotrebljavali u slučajevima egzekucije zatvorenika koji su prethodno mučenjem dovedeni na ivicu smrti i time postali beskorisni za dalju istragu. Zarobljeni partizanski ranjenici su već bili u takvom stanju kada su ih četnici potpukovnika Keserovića predali okupatoru, koji ih je likvidirao nakon četiri dana.

Slučaj predaje ranjenih partizana Nijemcima bio je pretresen i na sudskom procesu protiv Dragutina Keserovića u avgustu 1945. Pukovnik Keserović se pred sudskim vijećem branio tvrdnjom da je htio spasiti ranjenike, tako što ih je poslao u bolnicu na liječenje, tj. da ih nije izravno izručio okupatoru: 

### Završne operacije

U vrijeme bitke za Srbiju, zabilježeni su primjeri boravka visokih oficira JVuO u gradovima pod kontrolom Nijemaca. Štab pukovnika Dragutina Keserovića, komandanta Rasinskog korpusa JVuO i štabovi pojedinih brigada Rasinskog korpusa, krajem septembra i početkom oktobra 1944. godine, nalazili su se u Kruševcu i njegovim predgrađima.

Pred ulazak Crvene armije na teritoriju Srbije Keserović je pokušao da pređe na stranu Saveznika. Prva takva akcija bila je oslobađanje Kruševca 14. oktobra 1944. godine. U gradu je Keserović je zajedno sa američkim obaveštajcem, poručnikom Evaldom Kramerom, dočekao sovjetskog pukovnika Patovkina. Kada su Crvenoarmejci počeli da hapse četnike, Keserović se spasao bekstvom iz Kruševca. Priključio se svojim četnicima koji su se užurbano povlačili prema Goču. Rasinsko-toplička grupa korpusa se, zajedno sa glavninom četničkih snaga iz Srbije, probijala se prema Bosni na južnom krilu, pravcem Ivanjica-Sjenica-Prijepolje-Pljevlja-Kalinovik, učestvujući u proboju nemačke Armijske grupe E kroz Sandžak. Nakon nemačkog zauzimanja Pljevalja, njegova grupacija se smestila u tom gradu. Tu je 18. novembra pretrpela težak poraz od delova 37. sandžačke divizije NOVJ.

Nakon toga Keserovićeva grupacija učestvovala je u napadu JVuO prema Tuzli. Nakon poraza kod Tuzle, Keserovićeve jedinice učestvovale su u grupaciji koja je proterala snage NDH i zauzela Modriču. Nakon nedelju dana, sklopljen je sporazum sa snagama NDH u tom kraju. Nemci su imali instrukciju da se ne mešaju u ustaško-četničke sukobe. Ova oblast na komunikaciji Sarajevo - Bosanski Brod bila je od kritične važnosti za Nemce, i tu su tokom februara i marta 1945. vođenje teške borbe između Druge armije JA s jedne, i nemačkih, četničkih i ustaško-domobranskih snaga s druge strane.

Sredinom marta četnička grupacija pod komandom Mihailovića prelazi reku Bosnu, da bi narednih mesec dana ostala na Vučjaku. Sa ove planine, četnička glavnina je 13. aprila pošla u Srbiju, želeći da podigne ustanak protiv komunista. Jedinice za proboj do Srbije podeljene su u tri kolone. Pukovnik Dragutin Keserović je bio na čelu desne kolone. Posle tačno mesec dana proboja, 13. maja 1945. godine, do Srbije su stigle jedinice pod Keserovićevom komandom, na ušću Sutjeske u Drinu, ispod Zelengore.

Ostaci Keserovićevih jedinica pokušali su narednih dana da pređu Drinu i nastave borbu. Keserović se sa dvadesetak ljudi uputio preko Jahorine i Vokšanice, da bi 6. juna ponovo izbio na Drinu, naspram sela Jagoršnica. Na drugoj obali je uhapšen i sproveden u Beograd.

## Suđenje i smrt

Suđenje pukovniku Keseroviću održano je od 2. jula do 8. avgusta 1945. godine u amfiteatru Pravnog fakulteta u Beogradu pred Vojnim sudom 1. Armije za zločin protiv naroda i države. Suđeno mu je sa još nekim čelnicima Ravnogorskog pokreta. Keserović se na suđenju uglavnom branio izgovorima da je radio protiv Nemaca i da se borio kao saveznik.

Posebno je bilo reči o njegovom učešću u Topličko-jablaničkoj operaciji.
:Pretsedavajući: Vi ste napomenuli da niste imali dovoljno municije? Da li ste izvršili popunu municije?
:Optuženi Keserović: Draža mi je kazao da ćemo municiju dobiti od Račića, Kalabića i Rakovića. Oni su dobili milion metaka.
:Pretsedavajući: Od koga?
:Optuženi Keserović: Od Nemaca. Račić mi je kazao: 'Keseroviću, cilj opravdava sredstvo!'
:Pretsedavajući: Da li su tom prilikom na strani četnika učestvovali i nemački tenkovi?
:Optuženi Keserović: Ja sam prvi put video jedan bugarski puk kod Sokolovice i pri dolasku na Tupalski Vis. Tu sam video pet tenkova i jedan dopunski bataljon.

Keserović je priznao da je ubijao pripadnike partizanskog pokreta otpora, ali isključivo kao vojnik, po naređenju generala Mihailovića: 

Sud je doneo presudu kojom je na kaznu smrti streljanjem, gubitkom svih građanskih prava i konfiskacijom celokupne imovine, osudio pukovnika Keserovića zbog zločina protiv naroda i države, zbog pomaganja okupatoru, zbog saradnje sa vladom Milana Nedića i zbog neprijateljske delatnosti protiv nove države uperene na podrivanju novog ustavnog poretka, mira i bezbednosti.

Pukovnik Keserović je streljan 17. avgusta 1945. godine negde u Beogradu. Mesto streljanja nikada nije objavljeno.

## Rehabilitacija

26. juna 2021. godine, Viši sud u Beogradu rehabilitovao je pukovnika JVuO Dragutina Keserovića, koji je osuđen na kaznu smrti strijeljanjem 1945. godine. Sudsku odluku o rehabilitaciji pukovnika Keserovića pozdravio je gradski odbor monarhističkog i pročetničkog Srpskog pokreta obnove u Kruševcu.

## Odlikovanja

Dragutin Keserović je odlikovan je ordenom "Miloša Obilića" i ordenom "Albanske spomenice", dok ga je u Drugom svetskom ratu kralj Petar II, na predlog Vrhovne Komande JVuO, odlikovao ordenom "Karađorđeve zvezde sa mačevima I reda", što je najviše odlikovanje u Kraljevini Jugoslaviji.

## Izvori

## Povezano
* Jugoslovenska vojska u otadžbini
* Bitka za Kruševac
* Operacija Kopaonik
* Operacija "Trumpf"
* Oslobođenje Kruševca oktobra 1944.
* Ofanziva JVuO u istočnoj Bosni decembra 1944.
* Bitka na Zelengori

## Vanjske veze
* Transkript sa suđenja Keseroviću u Beogradu 1945.
* Transkript sa suđenja Keseroviću sa objašnjenjem događaja