Bajo Stanišić

**Bajo Stanišić** (1890–1943) je bio četnički pukovnik i saradnik okupatora u borbi protiv crnogorskih partizana u drugom svetskom ratu.

Nakon pacifikacije Crne Gore, Bajo Stanišić je vršio mobilizaciju crnogorskih četnika za borbu protiv partizana u NDH. Italijani su organizovali njihov transport na Neretvu, gde su u bici protiv partizana marta 1943. doživeli težak poraz.

Oktobra 1943. godine partizani opkoljavaju četnički štab u manastiru Ostrogu i posle petodnevnih borbi likvidiraju Stanišića i njegovu pratnju.

## Biografija

Rođen je u Vinićima kod Danilovgrada 1890. godine. Osnovnu školu završio je u Barama Šumanovića, a podoficirsku školu na Cetinju 1907. godine. U Prvom i Drugom balkanskom ratu bio je komandir Vinićke čete. Ranjen je na Skadru 29. oktobra 1912. godine.

U Prvom svetskom ratu je oficir, pa je 1916. godine, sa hiljadama drugih Crnogoraca, interniran u logor Boldogason u kom je ostao sve do raspada Austrougarske 1918. godine. Primljen je u jugoslovensku kraljevsku vojsku, pa je službovao u Beogradu, Mariboru, Bileći i Trebinju. U Bileći je vršio dužnost komandira Podoficirske akademije. Čin pukovnika dobio je 1940. godine.

### Ustanak u Crnoj Gori

Za vreme Aprilskog rata bio je komandant 38. puka koji je jedini napredovao kod Skadra protiv Italijana. Po kapitulaciji se povezao sa crnogorskim oficirima, među kojima su bili Pavle Đurišić i Đorđije Lašić i počeo pripreme za dizanje ustanka. Za vreme ustanka 1941. bio je član privremene komande narodnooslobodilačkih grupa Crne Gore, a krajem jeseni se nalazio u štabu Vražegrmsko-Pavkovićko-Petrušinskog odreda Narodnooslobodilačkog pokreta (NOP). Ubrzo je napustio Vrhovni štab ustaničke vojske i formirao četničku formaciju čiji je bio komandant.

### Sporazum sa Italijanima

Sa Italijanima je načinio sporazum 11. februara 1942. godine u selu Rsojevići, kod Danilovgrada i otvoreno se izjašnjavao protiv pokreta otpora. Bio je u svim borbama koje su se protiv partizana vodile na prostoru Crne Gore čitave 1942. godine.

Objekat Bralenovica nadomak Danilovgrada, koji je služio kao dječje sirotište, od proljeća 1942. talijanski fašisti i četnici Baja Stanišića su koristili za logor u kojemu su zatvarali borce antifašističkog otpora i civilno stanovništvo Danilovgradskog sreza. Najmasovnija hapšenja su bila u aprilu i maju 1942. Tada je samo u logoru Bralenovica zatvoreno 489 osoba, od »staraca do jednogodišnjeg djeteta«. Jakov N. Jovović izvještava Baja Stanišića o stanju u logoru Bralenovica, pismom br. 8, od 30. V 1942:

U avgustu 1942. broj zatvorenika se popeo na 610, da bi u pojedinim kritičnim periodima dostizao brojku od 700-1000 zatvorenika, koliko je i bio maksimalni kapacitet. Procenjuje se da je Stanišić od aprila 1942. do septembra 1943, putem prijekih vojnih sudova i na drugi način, strijeljao i umorio 426 danilovgradskih rodoljuba i boraca za slobodu.

Koliki je bio stepen ovisnosti trupâ pod komandom pukovnika Baja Stanišića o italijanskom okupatoru, najbolje svjedoči njegovo naređenje upućeno 16. jula 1942. godine podređenim četničkim komandama i ustanovama u Podgorici, Nikšiću i Danilovgradu:

Prilikom posjete okupacionog guvernera Crne Gore generala Alesandra Pircija Birolija manastiru Ostrog 18. oktobra 1942. godine, pukovnik Bajo Stanišić je održao pozdravni govor u njegovu čast. Govor je prenio kvislinški list “Glas Crnogorca” i u njemu je pukovnik Stanišić, između ostalog, istakao sljedeće:

Okupacioni guverner Crne Gore uzvratio je pohvalom na račun doprinosa koje su kvislinške oružane jedinice pružile u slamanju partizanskog pokreta:

### Bitka na Neretvi

Početkom 1943. Bajo Stanišić se nalazio u Hercegovini, organizujući svoje odrede radi uništenja partizanskog pokreta. On je za borbu na Neretvi, u četvrtoj neprijateljskoj ofanzivi, ukupno mobilisao 2400 četnika iz Crne Gore. Italijani su u februaru 1943. četnike Baja Stanišića prevezli vozom iz Nikšića za Mostar. Četnici su u bici na Neretvu početkom marta 1943. doživeli težak poraz. Partizani su nakon toga nastavili ofanzivu u Hercegovini, te je početkom aprila pukovnik Stanišić od snaga NDH tražio pomoć u municiji i bombama.

Stanišićevi četnici su od okupatora dobijali novčane nagrade za hvatanje i ubijanje partizana u Crnoj Gori. 13. maja 1943. godine pukovnik Bajo Stanišić piše komandantu IV četničkog bataljona kapetanu Špiru Stojanoviću da je primljena nagrada od Italijana, koju treba podeliti:

### Kapitulacija Italije

Nakon propasti fašističke Italije 1943, potpukovnik Bajo Stanišić se ponudio Nijemcima kao saveznik u borbi protiv NOVJ, o čemu piše predsjedniku opštine Nikšić:

### Smrt

U jesen 1943. sa generalom Blažom Đukanovićem je preselio svoj štab u manastir Ostrog. Vrhovni partizanski štab dao je zadatak Petoj proleterskoj crnogorskoj brigadi da opsedne i likvidira Stanišićev i Đukanovićev štab na Ostrogu. Napad je počeo 14. oktobra 1943. Blažo Đukanović i Bajo Stanišić su davali žilav otpor iz samog manastira. Nemci su od 14—16 oktobra hitno intervenisali jačim delovima 750. puka, koje su prebacili iz Primorja, s ciljem da deblokiraju četnički štab u Ostrogu i odbace Petu crnogorsku brigadu. Međutim, brigada je prinudila nemačke snage da 16. oktobra, i pored jake podrške artiljerije i avijacije, obustave napad. Videći da se nalazi u bezizlaznoj situaciji, deo četničkog štaba se predao. Posle 4 dana opsade, 18. oktobra prvi se predao general Đukanović sa nešto vojnika, a zatim je osuđen na smrt i streljan. Pukovnik Stanišić se povukao u Gornji ostroški manastir, misleći da će mu stići pomoć iz Nikšića. Stanišić je ostao da pruža otpor - poginuo je pucajući sa prozora Ostroškog manastira.

Sava Vukadinović, delegat Vrhovne komande JVUO u Crnoj Gori, je povodom pogibije Baja Stanišića i Blaža Đukanovića javio Mihailoviću da će od Nemaca tražiti streljanje 300 komunista:

## Nasljeđe

Predsjednik jugoslovenske kraljevske vlade u emigraciji Božidar Purić poslao je 27. oktobra 1943. godine telegram generalu Mihailoviću, u kojem ga obavještava da „britanske vlasti imaju impresije“ da najveći dio četničkih komandanata i jedinicâ van teritorije Srbije sarađuju s italijanskim i njemačkim okupacionim vlastima. Ministar Mihailović je u odgovoru premijeru Puriću od 10. novembra 1943. godine odbacio ove navode, pozivajući da se „prestane sa klevetanjem naših ljudi“, budući da partizansko vođstvo u njima vidi „najveću smetnju za ostvarenje svojih prljavih ciljeva“. Komandant JVuO se posebno oštro osvrnuo na navode o kolaboraciji generala Đukanovića i pukovnika Stanišića te optužio NOVJ za navodni dogovor sa Nijemcima:

SPC, na čelu sa mitropolitom Amfilohijem, sagradila je pod Ostrogom Baju Stanišiću spomen-crkvu.

## Izvori

## Vidi još
* Četnici u Drugom svjetskom ratu
* Kolaboracija četnika s fašističkom Italijom