1648.

Godina **1648** (**[[rimski brojevi|MDCXLVIII]]**) bila je prijestupna godina koja počinje u srijedu po gregorijanskom kalendaru odn. prijestupna godina koja počinje u subotu po 10 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.

## Događaji
### Januar/Siječanj &ndash; Mart/Ožujak
* januar - U Poljskoj-Litvaniji počinje kozački Ustanak Hmeljnickog - početak ukrajinskog rata za oslobođenje i poljskog opadanja.
* januar - Crnogorski zbor s vladikom Visarionom Kolinovićem i spahijom Martinom zatražio od Mletaka priznanje povlastica kakve imaju pod Turcima, plus da ne moraju plaćati porez; traže i uvođenje dužnosti guvernadura.
* 27. 1. - Engleski Dugi parlament prekida pregovore sa kraljem Čarlsom I.
* 30. 1. - Dogovoren Münsterski mir kojim je okončan Osamdesetogodišnji rat između Španije i Nizozemske, čija je nezavisnost priznata (stupa na snagu 15. maja).
* 4. 2. - Stala kuga u Zagrebu, kasnije tijekom godine građani po zavjetu napravili crkvu sv. Roka na Peneznoj gorici.
* 11. 2. - Mitropolit raški Gavrilo izabran na crkvenom saboru u Morači za novog srpskog patrijarha (do 1655); odlučeno da se nastave pregovori sa rimskom crkvom.
* februar - Kotarski morlaci Stevana Subotića/Stjepana Sorića zapalili Vakuf, Strmicu, Plavno i Butišnicu, s njima se u Kotare (Obrovac, Karin, Nadin, Vrana) doseljavaju novi morlaci. Vuk Mandušić i Sorić zatim zauzimaju Drniš. Mlečani uzimaju Knin bez otpora i pale Vrliku i opet Skradin.

* 23. 3. - Potpisan Ugovor iz Concordije: malo karipsko ostrvo Sveti Martin podeljeno između Francuske i Holandije.
* 15 - 31. 3. - Mlečani osvojili Klis (Leonardo Foskolo od Mehmeda Mustajbegovića, a Subotić i Mandušić su sprečili bosanskog Tekeli Mehmed-pašu da dođe gradu u pomoć).
* 31. 3. - Razoran zemljotres u Vanu, na istoku Turske.

### April/Travanj &ndash; Jun/Lipanj
* april, početkom - Mlečani uzeli Sinj.
* 5. 4. - Španci povratili Napulj - kraj kratkotrajne Napuljske Republike (Francuzi će do avgusta biti dva puta poraženi u pokušaju povratka).
* april - Morlaci se zaleću čak do Save.
* 19. 4. - Prva bitka kod Guararapesa: Portugalci porazili Holanđane na severu Brazila.
* 24. 4. - 26. 5. - Kandijski rat: Mlečani blokirali Dardanele, kao i sledeće zime.
* 25. 4. - 22. 4. - Zasjedanje krajiškog povjerenstva u Varaždinu - bez sporazuma između Hrvata i Nijemaca.
* proljeće - Velika glad u Hrvatskoj, kao i u Kranjskoj i Štajerskoj, usljed nerodne 1647; mnogi kmetovi odlaze u tursku Slavoniju.
* proleće - Vuk Mandušić napadao Ključ - paljevina, ubio zarobljene jer su ga u povratku napadali.

* 1. 5. - Većina Varaždina izgorjela u požaru, uključujući isusovački samostan i gimnaziju.
* 1. 5. - Turci započinju 21-godišnju opsadu mletačke Kandije - najduža opsada u istoriji.
** U vezi s Kandijskim ratom započinje drugi period budžetskog deficita u Osmanskoj carevini (do 1670).
* 1. 5. - Frederik III je novi kralj Danske i Norveške.
* maj - Vojska pobunjenog guvernera Sivasa Varvar Ali-paše poražena kod Ankare a on pogubljen.
* 16. 5. - Bitka kod Žovtih Voda: kozačko-tatarska pobeda nad poljsko-litvanskim snagama.
* 17. 5. - Tridesetogodišnji rat: Bitka kod Zusmarshausena je franko-švedska pobeda.
* jun, početkom - Pop Subotić (Sorić) i Petar Smiljanić upadaju u Liku - pale i dovode nove morlake sa sobom.
* 14. 6. - Bitka kod Wevelinghovena je još jedan poraz carskih snaga u Nemačkoj.
* jun - jul? - Istanbul pogođen razornim zemljotresom.

### Jul/Srpanj &ndash; Septembar/Rujan
* 25. 7. - 1. 11. - Bitka za Prag je poslednji okršaj Tridesetogodišnjeg rata - Šveđani nisu mogli uzeti grad ali su zauzeli i opljačkali zamak (npr. *[[Codex Gigas]]*).
* jul - Uskoci napadaju Ribnik ali ih dočekala turska vojska - Petar Smiljanić gine, a Subotić uhvaćen i ubijen mučenjem.
** Nakon ovoga Derviš-paša šalje Ferhad-bega Pašića u okolinu Splita i Husein-bega u Ravne kotare. Gine Grigorije Subotić a za harambašu postavljen Vuk Mandušić.
* 31. 7. - Vuk Mandušić poginuo u okršaju s Turcima kod Zečeva blizu Đevrsaka u sačekuši za Husein-bega. Šibenske morlake preuzima njegov sestrić Tadija Vrančić.
* leto - Novi bosanski namesnik je Derviš-paša, Turci napadaju Primorje.
* leto - Uskoci zapalili Prusac u Bosni, braća Miljkovići stigli do Save i potopili brod sa ratnom opremom.
* leto - Peraštani zarobili niz dubrovačkih brodova.
* 5. 8. - Iznenada umro ugarski palatin Ivan III. Drašković.
* 8. 8. - Pobuna u Carigradu zbog novog poreza, linčovan veliki vezir Hezarpare Ahmed-paša - nasleđuje ga Sofu Mehmed-paša.
* 12. 8. - Dvorskim udarom zbačen sultan Ibrahim I (ubijen šest dana kasnije), postavljen mali Mehmed IV (vl. do 1687), njegova baka Kösem Sultan je regent do 1651.
* avgust - U Francuskoj izbija Prva Fronda ("parlamentarna" tj. sudijska) - malo borbi.
* avgust - Sava Stanislavić postavljen za novog marčanskog episkopa (do 1661).
* 16. 8. - Omanski imam Nasir bin Murshid al-Yaribi poslao vojsku na portugalski Muscat - grad pada do 1650.
* 19. 8. - Pobeda Olivera Cromwella nad rojalistima i Škotima u Bitci kod Prestona.
* 20. 8. - Bitka kod Lensa: francuska pobeda nad Špancima na severu Francuske.
*  30. 9. - Semjon Dežnjov obišao rt (po njemu nazvan) i prvi prošao Beringovim prolazom - za šta će šire saznati mnogo kasnije.

### Oktobar/Listopad &ndash; Decembar/Prosinac

* 11. 10. - Đorđe II Rakoci je novi erdeljski knez (do 1660).
* 24. 10. - Potpisivanjem ugovora iz Münstera i Osnabrücka zaključen je **[[Westfalski mir]]** kojim je okončan Tridesetogodišnji rat. Vladari Carskih država odlučuju o zvaničnoj veri a manjine uživaju toleranciju. Smanjena careva prava. Mnoge teritorijalne izmene.
* novembar - Jan II Kazimir je novi vladar Poljske i Litvanije (do 1668).
* 26. 11. - Brevom *[[Zelo domus Dei]]* papa Inocent X. odbacuje verske odredbe Westfalskog mira - bez efekta.
* decembar? - Providur Leonardo Foscolo otplovio za Boku Kotorsku.
* decembar - Prajdova čistka: vojni udar Armije novog uzora kojim su uklonjeni neki članovi engleskog Dugog parlamenta - nastaje Krnji parlament.
* decembar? - Dabrovi ratovi: Irokezi naoružani od Holanđana pokrenuli razorni napad na Ataronchronon Indijance.

### Kroz godinu

* Leonardo Foscolo zauzima Klis; Mlečani zauzeli i Skradin.
* Franjevci zbog straha od turske odmazde napustili Visovac i smjestili se u Šibeniku oko palače Foscolo - začetak samostana sv. Lovre.
* Prvi put se pominje manastir Savina kod Herceg Novog.
* Šabtaj Cvi iz Smirne proglasio da je mesija.
* Izgrađena glavna zgrada Taj Mahala.
* Izgrađena Crvena palača u Delhiju, rezidencija mogulskih careva.
* Traktat *[[Mathematical Magick]]* Johna Wilkinsa o mehaničkim napravama.
* U Parizu osnovana *[[Académie royale de peinture et de sculpture]]*.
* Francuzi zauzeli karipsko ostrvo Saint Barthélemy.
* Osnovan Simbirsk (dan. Uljanovsk).
* Blaise Pascal uz pomoć zeta utvrdio da se atmosferski tlak mjenja u zavisnosti od visine.

## Rođenja

* 26. 4. - Pedro II, kralj Portugala i Algarve († 1706)
* 5. 8. - Guichard Joseph Duverney, anatom († 1730)
* ? - Toma Raspasani, albanski monah

## Smrti

* 28. 2. - Kristijan IV, kralj Danske i Norveške (* 1577)
* 12. 3. - Tirso de Molina, književnik (* 1579)
* 20. 5. - Vladislav IV., kralj Poljske i veliki vojvoda Litvanije (* 1595)
* 31. 7. - Vuk Mandušić, uskočki harambaša (* ?)
* 5. 8. - Ivan III. Drašković, ugarski palatin (* 1595-1603?)
* 18. 8. - Ibrahim I, osmanski sultan (* 1615)
* 1. 9. - Marin Mersenne, matematičar (* 1588)
* 20. 9. - Ivan Lukačić, skladatelj (* 1575?)
* 11. 10. - Đorđe I Rakoci, erdeljski knez (* 1593)
* 25. 11. - Daišan, mandžurski državnik (* 1583)
* 30. 11. - Cvijeta Zuzorić, pjesnikinja (* ca. 1552)

## Reference

;Literatura
* Rudolf Horvat, *[https://hr.wikisource.org/wiki/Povijest_Hrvatske_I._%28R._Horvat%29/Ban_Nikola_Zrinski_mladji Ban Nikola Zrinski mladji]* (hr Wikisource)
* Gábor Ágoston; Bruce Alan Masters. *[http://books.google.com/books?id=QjzYdCxumFcC Encyclopedia of the Ottoman Empire]*. Infobase Publishing; 1 January 2009. .
* Stanford J. Shaw. *[http://books.google.com/books?id=Xd422lS6ezgC History of the Ottoman Empire and Modern Turkey: Volume 1, Empire of the Gazis: The Rise and Decline of the Ottoman Empire 1280-1808]*. Cambridge University Press; 29 October 1976. .
* Kenneth Meyer Setton. *[http://books.google.com/books?id=XN51y209fR8C Venice, Austria, and the Turks in the Seventeenth Century]*. American Philosophical Society; 1991. .
* *Historija naroda Jugoslavije II*, Školska knjiga Zagreb, 1959
* *Istorija srpskog naroda*, Treća knjiga, prvi tom, Srbi pod tuđinskom vlašću 1537-1699, SKZ Beograd 1993,