Radničke novine

**Radničke novine** su bile glasilo srpskog socijalističkog pokreta u Kraljevini Srbiji, a kasnije i komunističkog pokreta u Kraljevini Jugoslaviji.

Započele su izlaženje 1897. kao samostalno radničko glasilo, da bi nakon osnivanja Srpske socijaldemokratske partije i Glavnog radničkog saveza (2. avgusta 1903) postale njihov glavni organ. Kasnije, postaju organ Komunističke partije Jugoslavije. Više puta su zabranjivane.

## Istorijat

Radničke novine su pokrenute aprila 1897. godine u Beogradu, ali su oktobra iste godine zabranjene od režima Obrenovića. Ponovo su pokrenute 1902. godine, a urednik im je bio Dimitrije Tucović. Od 1903. do 1919. izlaze kao glasilo srpske socijaldemokratske stranke i Glavnog radničkog saveza. Predstavljale su najznačajnije levičarske opozicione novine u Kraljevini Srbiji. U njima su se prvi put na jugoslovenskom tlu pojavila dva odlomka poznatog Lenjinovog spisa *Šta da se radi*, krajem 1904. i početkom 1905. godine.

Privremeno su obustavljene nakon okupacije Srbije u julu 1915. godine. Nakon ujedinjenja, od 1919. godine (od broja 97) Radničke novine postaju organ Socijalističke radničke partije Jugoslavije (komunista), a od 1920. godine (od broja 154) organ Komunističke partije Jugoslavije. Nakon donošenja Obznane 29. decembra 1920. godine, kojom je zabranjen rad Komunističke partije Jugoslavije, Radničke novine postaju organ reformističke Socijalističke partije Jugoslavije. Izlaze sve do izbijanja Drugog svetskog rata u Jugoslaviji, aprila 1941. godine.

## Sadržaj

*Radničke novine* su kritikovale iredentističku politiku srpske monarhističke elite:

### Kraljevina Srbija

Radničke novine su još 1902. pisale protiv srpsko-hrvatskog nacionalnog šovinizma, a za narodni suživot:

Radničke novine su također kritikovale rasprostranjenu pojavu rusofilije u Srba. U članku iz 1903. stoji da je verovanje u ljubav Rusije prema Srbiji ovladalo srpskom žurnalistikom, koja hvali rusku despotsku politiku, i u njoj vidi spas za Srbiju. Srpski su rusofili ne znaju za one osnovne pojmove o borbi koja se danas u društvu vodi. Za njih ne postoji borba interesa. Svi rusofili osnivaju svoju politiku na nekim simpatijama, na bratskoj ljubavi, na zajednici krvi i vere, a zaboravljaju da sve je to laž pred interesom koji služi kao rukovodno načelo. Ako iko, a ono je ruska politika najjasnije pokazala, baš prema Slovenima i braći svojoj, koliko joj je stalo samo do njenih interesa:

Radničke novine zaključuju da je austrofilstvo demon za Srbiju, ali je rusofilstvo i zlo i demon. A ruski carizam je demon za ljudsku civilizaciju. Srbiji ne treba ni rusofilstvo, ni austrofilstvo, već slobodan i samostalni rad i razvitak. Radničke novine su već 1903. godine pisale protiv pojave antisemitizma u Srbiji:

Radničke novine iz 1905. godine pišu o naličju borbe za Makedoniju, izveštavajući da su "elementi skupljeni s koca i konopca", odaslati u Makedoniju, postali strah i trepet za tamošnje stanovništvo, i da su sredstva kojima se oni služe "pokolji, silovanja, palež i istrebljenje":

Na suprot istrebljivanju, socijaldemokrati traže mir i slobodu Staroj Srbiji i Makedoniji.

Početkom marta 1909. godine, tadašnji prestolonaslednik Đorđe Karađorđević je prebio na smrt svog poslužitelja Stevana Kolakovića. Režimska štampa je pokušala da zataška zločin nazivajući ga „tajanstveno ubistvo", ali su Dimitrije Tucović i srpski socijaldemokrati preko Radničkih novina započeli upornu kampanju, zahtevajući da se zločin kazni. Ovaj događaj je izazvao veliku buru, pa je Đorđe 27. marta 1909. godine bio primoran da se odrekne prestola u korist mlađeg brata Aleksandra. U Srbiji se govorilo da „Radničke novine" izazvaše pad prestolonaslednikov.

### Balkanski ratovi

Radničke novine su otvoreno kritikovale huškačku ulogu "Politike" i drugih buržoaskih medija u balkanskim ratovima 1912-1913. godine:

Radničke novine su posebno osuđivale ulogu četnika ili komita u balkanskim ratovima:

Po završetku balkanskih ratova, Radničke novine su konstatovale:

### Prvi svetski rat

Uoči prvog svetskog rata 1914. godine, kada je izvršen atentat na Franca Ferdinanda u Sarajevu, socijaldemokrati su smatrali da nas je u rat gurnulo "bezumlje neodgovornih šovinista u mundiru i civilu": 

Radničke novine su protestovale protiv ponašanja komita prema sopstvenom stanovništvu nakon povlačenja srpske vojske iz Beograda u toku I svetskog rata: 

### Kraljevina Jugoslavija

Nakon stvaranja Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, Radničke novine su obnovljene, kao organ novonastale Komunističke partije Jugoslavije, u koju se SSDS utopila. Njihov prvi posleratni urednik bio je Filip Filipović.

## Izvori

## Literatura
* Srpska socijaldemokratska partija (knjiga prva), Nolit, Beograd, 1966.
* Milan Vesović, *Revolucionarna štampa u Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca*, Narodna knjiga, Beograd, 1979.

## Vanjske veze
* Odabrani tekstovi iz Radničkih novina (na E-novinama)