Zločini četnika u Drugom svjetskom ratu

Tokom Drugog svetskog rata četnici su počinili brojne ratne zločine, koji su bili usmereni prvenstveno prema jugoslovenskim partizanima i pripadnicima nesrpskih naroda (Hrvati, Bošnjaci, Romi, Jevreji i dr.).

Ravnogorska ideologija zasnovana je na ideološkoj i etničkoj isključivosti. U celokupnoj aktivnosti četnika, zločini ne predstavljaju izolovane incidente nego regularnu praksu organizovanu, prihvaćenu ili odobrenu od strane rukovodstava na svim nivoima. Zločini su bili spontani (iz mržnje) i organizovani (po naređenju). U dokumentaciji se nalazi veći broj naređenja koja nalažu od podređenih činjenje ratnih zločina. Zločini su bili prihvaćena praksa - postoje brojni dokumenti koji svedoče da su zločini i počinioci bili poznati odgovornim komandama, koje u previlu nisu reagovale protiv ovih pojava. U brojnim izveštajima nadređenim komandama zločini se otvoreno pominju i opisuju.

Naslanjajući se na vladajuću ideološku paradigmu prve Jugoslavije, za čiju su se obnovu borili, ravnogorsko vođstvo je odbijalo prihvatiti, pored Srba, Hrvata i Slovenaca, postojanje ostalih etničkih skupina. Četnici nijesu priznavali kao zasebne nacije Bošnjake, Crnogorce i Makedonce. U celokupnoj aktivnosti četnika, zločini ne predstavljaju izolovane incidente nego regularnu praksu organizovanu, prihvaćenu ili odobrenu od strane rukovodstava na svim nivoima. Zločini su bili spontani (iz mržnje) i organizovani (po naređenju). U dokumentaciji se nalazi veći broj naređenja koja nalažu od podređenih činjenje ratnih zločina. Zločini su bili prihvaćena praksa - postoje brojni dokumenti koji svedoče da su zločini i počinioci bili poznati odgovornim komandama, koje po pravilu nisu reagovale protiv ovih pojava. U brojnim izveštajima nadređenim komandama zločini se otvoreno pominju i opisuju.

Rukovodstvo četničkog ravnogorskog pokreta pridavalo je značaj borbi protiv NOVJ, pa je vodilo propagandnu kampanju u cilju širenja antikomunizma i jačanja mržnje prema komunistima. Ravnogorski pokret takođe je bio iredentistički. U skladu s ovim, takođe je vođena propagandna kampanja podsticanja mržnje prema Hrvatima i Muslimanima (Bošnjacima).

## Ratni zločini i kršenja običaja rata prema partizanima
### Zločini nad zarobljenicima

Likvidacije zarobljenih pripadnika NOVJ vršene su na redovnoj osnovi. Veliki broj četničkih izveštaja o sukobima otvoreno priznaje likvidacije zarobljenika. Na primer:

Takođe postoje uputstva i naređenja nadređenih komandi koja nalažu sistematičnost i surovost u likvidaciji zarobljenika.

### Zločini nad medicinskim osobljem

Juna 1943. godine u toku pete neprijateljske ofanzive četnici su klali partizanske ranjenike sa Sutjeske, pa su tada zaklali u selu Jelaču i Vrbnici dr Simu Miloševića i hrvatskog pesnika Ivana Gorana Kovačića.

Polovinom jula 1943. godine u celu Cikoti (istočna Bosna) četnici su otkrili 80 ranjenika prve proleterske divizije, oduzeli im oružje a sutradan doveli Nemce koji su ih poubijali, a zatim spalili.

Jula 1943. godine u Bišini (Birač) četnici su otkrili ranjenike prve i druge proleterske brigade i izdali ih Nemcima koji su ih poubijali.

Maja 1944. godine četnici Dragutina Keserovića pronašli su na Jastrepcu partizansku bolnicu pa su streljali 24 ranjenika i 4 bolničarke.

Maja 1944. godine četnici su otkrili u Semberiji partizanske bolnice i ubili oko 300 teških ranjenika.

Jedan od primera uništavanja partizanskih bolnica od strane četnika je sledeći:

Lukica Popović, lokalni vođa četnika, je od svog jataka Obrada Radočaja iz sela Krčana, jugoistočno od Udbine, saznao da je u 16 kuća tog sela smješteno oko 90 teških ranjenika. Ti ranjenici su za vrijeme operacije "Morgenštern" maja 1944. bili desetak dana u jami, s petnaest bolničarki. Djevojke, mahom skojevke iz okolnih sela, su ranjenike iz podzemne bolnice na rukama prenijele u Krčanu. Grupa partizana bdjela je na Trnovoj poljani, čuvajući prilaz Krčani od Lapca preko Kuka i Visuća. Lukica Popović je na to bio upozoren, pa je četnike doveo zaobilaznim putem. Upali su u Krčanu oko 10 sati 2. juna. Zaklali su 36 ranjenih partizana. Žene i starci iz Krčane su na brzinu sakrili 56 ranjenika. U Krčani su ubijena i dva liječnika, dr Josip Kajfeš i dr Zupe. U kući četničkog špijuna Obrada Radočaja zaklan je teško ranjeni komesar 8. kordunaške divizije NOVJ Aleksa Backović.

Vojvoda Đujić je pohvalio Lukicu Popovića, a tri mjeseca kasnije uručio mu je pismeno priznanje o odlikovanju Obilićevom zvijezdom."

### Zločini nad civilima osumnjičenim za vezu sa partizanima

Četnici su primenjivali teror prema civilima kao kaznu za podršku partizanima ili u cilju zastrašivanja radi sprečavanja eventualne podrške partizanima. Teror je često obuhvatao i članove porodica osumnjičenih, a povremeno i decu. Ovakav terenski rad smatrali su neizostavnim delom svoje borbe protiv komunizma ne manje važnim od borbe sa vojnim jedinicama NOVJ. Naročito su smatrali važnim "čišćenje terena" nakon što bi okupatorske jedinice ponovo zauzele neku prethodno oslobođenu teritoriju. Primena terora bila je masovna i regularna.

Dva primera iz dokumenata opisuju kako je to izgledalo:

U drugoj polovini decembra 1943. južno od Beograda po naređenju Draže Mihailovića provedena je akcija čišćenja komunista. Koordinatori akcije bili su pukovnik Jevrem Simić - Drška, generalni inspektor četničkih odreda i Nikola Kalabić, komandant Korpusa gorske garde. Nakon što su 26. novembra 1943. potpisali sporazum sa Nemcima o primirju i saradnji na dodeljenim teritorijama, njih dvojica su izvršili koncentraciju jedinica i otpočeli takozvano "čišćenje terena". Na ovu akciju odnosi se sledeće Mihailovićevo naređenje:

Tokom ove akcije pripadnici Smederevskog korpusa pod komandom Živana Lazovića tokom 20. i 21. 12. ubili su 72 civila u pokolju selu Vranić, od čega 9 dece između 5 meseci do 12 godina starosti. Nakon akcije Mihailović šalje depešu u kojoj se osvrće na ovu akciju:

Brojni su primeri četničkih likvidacija civila. Januara 1943. godine, pod komandom Komarčevića, Mihailovićevi četnici su zaklali 72 simpatizera partizana u srezu posavskom. Decembra 1943. godine četnički komandant Živan Lazović zaklao je u selu Selevcu 15 seljaka pristalica partizana. Decembra 1943. godine zaklali su četnici Nikole Kalabića u selu Kopljarima kod Aranđelovca 21 seljaka. Decembra 1943. godine streljali su četnici Vuka Kalaitovića u srezu sjeničkom 18 pristalica partizana. Avgusta 1944. godine četnički odred Svete Bogićevića uhvatio je u selu Sepcima - Srbija, Sremčevića Savu, Vojinović Konstantina, Radojević Iliju i Jovanović Iliju i pošto ih je mučio da bi iznudio priznanje o saradnji sa partizanima svu četvoricu zaklao.

Nakon rata je utvrđeno da su četnici su zlostavljali i batinali desetine hiljada ljudi, a u Crnoj Gori su bili uveli specijalni sistem batinjanja pomoću „roglje". Komandanti optuženog Mihailovića ostavljali su spiskove pristalica partizana okupatorima i kvislinzima na osnovu kojih su ljudi bili hapšeni i streljani. Naročito je Beogradska četnička organizacija tesno sarađivala sa specijalnom policijom na uništavanju pokreta otpora u Beogradu.

### Silovanja zarobljenih partizanki

Major Miloš Glišić, blizak saradnik Draže Mihailovića koji je svoj četnički odred legalizovao kod Nemaca, jer sistematski organizovao silovanja zarobljenih partizanki, u toku čitavog perioda rata. U svojoj belešci iz 1941. godine, Glišić je zapisao sledeće:

Vođa četnika Draža Mihailović je bio upoznat sa ovim Glišićevim zlodelima. Četnički komandant pod pseudonimom "Luj", odnosno pukovnik Dragoslav Pavlović, novembra 1943. godine izveštava Dražu Mihailovića o Glišićevom silovanju i ubistvu zarobljenica:

Leta 1944. godine četnici Avalskog korpusa u Parcanima su uhvatili devojčicu Julijanu Radošević, rođenu 1930-te, koja je pomagala Kosmajske partizane. Četnici su je potom odveli u Posavinu i silovali po nekim selima (kao Velikom Borku i Boždarevcu) gde je na kraju i zaklana avgusta 1944. godine.

## Masovni zločini nad pripadnicima drugih etničkih skupina

U okviru svojih planova za preuređenje Jugoslavije posle rata, četnici su imali planove etničkog čišćenja određenih oblasti. Ove planove je vrhovna komanda distribuirala potčinjenim komandama u vidu instrukcija.

Zločini protiv pripadnika drugih etničkih i verskih zajednica mogu se podeliti u dve osnovne grupe: spontani (iz mržnje) i organizovani (po naređenju).

### Spontane odmazde i sporadični zločini

U prvoj fazi ustanka zabeleženi su slučajevi masovnih odmazdi ustanika nad civilima različite etničke i verske pripadnosti. Tako su, na primer, početkom septembra 1941. hercegovački i crnogorski ustanici poubijali su na Berkovićima i Trusini 526 muslimanskih civila iz obližnjih sela svih starosnih dobi. Od toga je 365 bačeno u jamu. Ovakvi slučajevi zabeleženi su tokom 1941. i prve polovine 1942. širom Bosne i Hercegovine, a u manjoj meri i na teritoriji Srbije i Hrvatske.

Sporadični zločini pojavljivali su se u situacijama kad su formacije JVUO prolazile iz operativnih potreba kroz oblasti nastanjene nesrpskim stanovništvom. Ovi pokreti i dejstva po pravilu su praćeni ubistvima civila, silovanjima, pljačkama i uništavanjem imovine.

Učestvujući u italijanskoj operaciji ALBIA na Biokovu između 29.8. i 3.9.1942. hercegovački četnici pod komandom Petra Baćovića vršili masovni teror nad civilima hrvatske narodnosti u zoni operacije. Baćović opisuje ove aktivnosti u izveštaju Mihailoviću od 5.9.1942:

Učestvujući u italijanskoj operaciji ALFA u dolini Rame hercegovački četnici pod komandom Petra Baćovića su prema izveštajima italijanskog obaveštajca i prema zvaničnicima NDH ubili između 650 i 700 lica hrvatske i muslimanske etničke pripadnosti.

1. i 2. oktobra 1942. grupa četnika pod komandom Mane Rokvića (jedan bataljon Dinarske divizije prema italijanskom izveštaju) učestvovala je u, od Italijana organizovanoj, akciji odmazde nad civilima u Poljičkom selu Gata i okolnim selima, prilikom čega je, na posebno okrutan način, ubijeno oko 120 civila hrvatske narodnosti.

Tokom čitavog rata na teritoriji Kosova delovale su četničke jedinice Koste Milovanovića Pećanca, koje su počinile brojne zločine nad stanovnicima albanskih sela na granici Kosova i Sandžaka.

### Sistematski zločini sa karakteristikama istrebljenja i/ili [[genocid]]a

Ravnogorski ideolozi predvideli su potrebu etničkog čišćenja određenih oblasti radi konsolidovanja etničke srpske teritorije kao osnove buduće Jugoslavije. Ovo etničko čišćenje trebalo je da bude sprovedeno "u pogodnom momentu". Jedan od brojnih dokumenata koji svedoče o ovom planu je Mihailovićeva pismena "instrukcija" Pavlu Đurišiću (“Str. pov. br. 370.“) od 20. decembra 1941. godine:

Kao rezultat pregovora sa italijanskim okupacionim vlastima i snagama NDH, četničke jedinice pod komandom majorâ Petra Baćovića i Zaharija Ostojića zauzimaju 19. avgusta 1942. godine Foču. Nakon ulaska u Foču, četnici su počinili masakr nad bošnjačkim stanovništvom u gradu i okolici. Pokolj nad muslimanskim stanovništvom u Foči je izvršila Grupa četničkih odreda, sačinjena od Fočanskog, Bosanskog, Šavničkog i Durmitorskog odreda JVuO. U depeši br. 466 od 23. avgusta 1942. major Ostojić dostavlja Mihailoviću sljedeće informacije:

U desetodnevnom izvještaju komandujućeg generala i komandanta u Srbiji Paula Badera, sastavljenom 21. avgusta 1942. godine te poslatom komandantu oružanih snaga na Jugoistoku, konstatuje se da italijanske okupacione trupe, makar usljed sopstvene indolentnosti spram četničke operacije, snose dio odgovornosti za počinjenje zločina nad civilima:

Lazar Trklja, koji je tokom rata bio Mihailovićev politički predstavnik u istočnoj Bosni i Hercegovini i član Centralnog nacionalnog komiteta, zatekao se u Foči dva dana nakon masakra. U svom ratnom dnevniku, Trklja je opisao pojedinosti ovog zločina:

Karakterističan "pogodni momenat" rukovodstvo JVUO uočilo je i iskoristilo u januaru i februaru 1943. U tom periodu provedene su opsežne operacije genocida i etničkog čišćenja u istočnoj Bosni i Sandžaku u koordinaciji majora Zaharija Ostojića, načelnika štaba isturenog odeljenja vrhovne komande JVUO. U operacijama su učestvovale trupe Pavla Đurišića i Vojislava Lukačevića. Nakon operacije, Đurišić u izveštaju Mihailoviću navodi:

U depeši koju je poručnik Jovan Jelovac, komandant Pljevaljske brigade Mileševskog korpusa JVuO, poslao 10. februara 1943. godine komandantu IV bataljona Pljevaljske brigade poručniku Baju Pivljaninu, stajalo je sljedeće izričito naređenje:

U naređenju generala Paula Badera, njemačkog opunomoćenog komandanta i zapovjednika u Srbiji, poslatom 25. aprila 1943. godine, analizirana je i vojno-politička situacija na teritoriji Sandžaka. Zločini Đurišićevih četnikâ se pominju u odjeljku koji se bavi pitanjem položaja lokalnih Bošnjaka (“Muslimani“):

Na sastanku četničkog vojvode Uroša Drenovića sa bivšim dožupanom Jajca doktorom Šunićem, održanom u Banjoj Luci 2. maja 1943. godine, pomenuta je i odgovornost Mihailovićevih snaga za masovne zločine nad muslimanskim stanovništvom:

Ubrzo su međutim, krajem marta i tokom aprila, snage NOVJ proterale JVUO sa ovog područja. U kasnijoj fazi je nemačka komanda kojoj je bilo stalo podjednako do saradnje i sa JVUO i sa muslimanskim kvislinzima, izdejstvovala obustavljanje ovakvih operacija. Ravnogorski planeri i ideolozi odložili su ih za kraj rata. Dragiša Vasić o toj mogućnosti pisao je u svom pismu Mihailoviću iz aprila 1942. sledeće:

## Protesti četničkih oficira

### Izvještaj kapetana Petrovića

Kapetan Branivoj Petrović, komandant Javorskog korpusa JVuO, u svojstvu delegata Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u otadžbini i sa ciljem vršenja inspekcije, upućen je septembra 1942. godine na teritoriju tri pomoravska korpusa – Varvarinskog, Ivankovačkog i Resavskog. Po završetku misije, kapetan Petrović je 1. avgusta 1943. za generala Dragoljuba Mihailovića (“Gospodinu Ministru vojske, mornarice i vazduhoplovstva i načelniku štaba Vrhovne Komande”) sastavio opširan izvještaj, u kom se detaljno bavi i četničkim zločinima u zoni odgovornosti tri pomenuta korpusa JVuO.

Petrović ističe činjenicu da je većina četničkih oficira, tj. komandanata pomenutih korpusâ i brigadâ, bila legalizovana kod kvislinških vlasti. Pišući o stanju u Varvarinskom korpusu, Petrović navodi sljedeće:

Za komandante dviju brigadâ iz sastava Resavskog korpusa (Despotovačka i Svilajnačka), Petrović tvrdi:

Takođe, kapetan Petrović veoma negativno ocjenjuje i rad aktivnog pešadijskog majora Ljubomira Mihailovića Longa, komandanta Ivankovačkog korpusa JVuO. „Napuštajući redove S.D.S. t.j. legalizovanog i plaćenog oficira, on je preneo u redove Ravnogoraca sve svoje stare osobine. Naviknut na despotizam okupatora on je to produžio da čini i na novoj dužnosti“, žali se Petrović na majora Mihailovića. Po Petrovićevom mišljenju, major Ljubomir Mihailović stekao je svojim djelovanjem »krvavi oreol« kod stanovništva okupirane Srbije:

U zaključku, podsjećajući Dražu Mihailovića da korpusi koje je obišao „pretstavljaju po svome geografskom položaju i etničkom sastavu, centar Srbije“, kapetan Petrović vrlo rječito poentira:

Prethodno je i rad samog kapetana Petrovića na teritoriji korpusa kojim je komandovao bio predmetom žalbe jednog četničkog oficira. Riječ je o kapetanu Radomiru Cvetiću, koji će maja 1942. godine preuzeti komandu nad Javorskim korpusom JVuO upravo od kapetana Petrovića. Kapetan Cvetić (pseudonim »Orel«) šalje 10. avgusta 1942. depešu Draži Mihailoviću, koja sadrži sljedeće pritužbe:

### Protest majora Đurića

Major Radoslav Đurić je 16. februara 1944. godine poslao oštar protest generalu Mihailoviću zbog klanja ljudi i žena, u Vraniću i u Boleču i drugde:

### Izvještaji o radu Gorske garde JVuO i komandanta Nikole Kalabića

O postupcima kapetana Nikole Kalabića i njegovih gardista, general Draža Mihailović je bio dobro obaviješten. U izvještaju koji je komandant JVuO primio pod naslovom: “Postupci i rad pojedinih starešina 4. brigade Gorske garde u srezu kosmajskom”, sredinom 1943. godine, stoji sljedeće:

Pripadnici Gorske kraljeve garde JVuO pod komandom Nikole Kalabića isticali su surovošću u obračunu s borcima partizanskog pokreta otpora. 3. novembra 1943. godine, jedan anonimni član Kalabićevog štaba (ostao je nepotpisan iz straha za vlastitu bezbjednost) upozorava generala Mihailovića na zlodjela Kalabićevih četnika na području Rudnika:

Ozloglašena po bezobzirnosti i nedisciplini, Kalabićeva Gorska kraljeva garda je bila naročito aktivna u Orašačkom srezu. I prije dolaska Gorske garde u ovaj srez vršena su, sa strane i JVuO i NOVJ, ubistva nad „sumnjivim licima”, „pomoćnicima okupatora” i „narodnim neprijateljima”. Ipak, tek od dolaska ove elitne ravnogorske jedinice doći će do borbi i likvidacijâ koje se mogu nazvati „krvnom osvetom, ali sa kamatom”. U gotovo svakodnevnom sukobu, koji je trajao do oslobođenja (slabijeg intenziteta i nakon njega), najviše stradavaju nevini stanovnici, i to na najsvirepije načine. Pretpostavlja se da je Garda samo u Orašačkom srezu usmrtila između 150 i 200 ljudi, u prvom redu klanjem.

### Protest majora Miloševića

Major Miloš Milošević (pseudonim »Krusa«), načelnik štaba Mlavsko-smederevske grupe korpusa JVuO, takođe se žalio na rad kapetana Lazovića. Krajem marta 1944. godine, on generalu Mihailoviću upućuje protest protiv brojnih nedjelâ počinjenih od strane pripadnika Smederevskog korpusa JVuO. Kao najodgovornije za zločine, major Milošević nominuje, pored Lazovića, i kapetana Božidara Lazarevića:

### Protest potpukovnika Radojlovića

Potpukovnik Miloš Radojlović je maja 1944. godine pisao komandantu smederevskog korpusa da je "narod naplašen i bega od četnika", te je od njega tražio izjašnjenje u vezi sa klanjem i terorisanjem naroda u smederevskom kraju. 

Potpukovnik Radojlović navodi još niz primera i traži izjašnjenje "do 20 ovog meseca".

### Protesti majora Trifkovića

Uviđajući veliku aktivnost partizana u kosmajskom, a naročito u podunavskom srezu, major Svetislav Trifković, komandant Privremene komande šumadijskih korpusa je 15. juna 1944. godine poslao Načelniku Štaba Vrhovne komande JVuO Draži Mihailoviću izveštaj o situaciji u smederevskom kraju i Kosmaju, u kome, pored ostalog, navodi i sledeće:

25. jula 1944. godine, u pismu koje je major Trifković uputio Mihailoviću s pozicije komandanta Avalskog korpusa JVuO, navodi se negativna ocjena četničke organizacije na području Kosmajskog sreza i oficira 4. (kosmajske) brigade Korpusa gorske garde JVuO:

## Suđenja

Početkom avgusta 1945. u oslobođenom Beogradu pred Vojnim sudom 1. Armije organizovano je prvo javno posleratno suđenje protiv Vojislava Lukačevića i drugih ratnih zločinaca. Javni tužilac, Miloš Minić, je optužio Lukačevića da je kao komandant četničkih snaga u Bosni organizovao pokolj u Foči, da je učestvovao u istrebljenju muslimanskog stanovništva, da je sarađivao sa okupatorom u četvrtoj i petoj neprijateljskoj ofanzivi, da je vršio zločine nad pripadnicima NOP-a i da je sarađivao sa kvislinškom vladom generala Milana Nedića. Između predsednika suda i Lukačevića vođen sledeći dijalog:
:Predsedavajući: Kako su vas zvali, 'rogljaš'? Kakav je to izraz?
:Optuženi Lukačević: Izraz 'rogljaš' potiče od batinanja koja su vršili mesni komandanti po presudama mesnih odbora. Ja sam došao na taj teren sa 14 ljudi, sa štabom i telegrafistom.
:Predsedavajući: A ovaj izraz 'rogljaš'?
:Optuženi Lukačević: Izraz 'rogljaš', to su mi, verovatno, dali...
:Predsedavajući: Ali sam izraz 'rogljaš', odakle potiče? Odakle je taj pojam?
:Optuženi Lukačević: Taj pojam je vezan za roglju.
:Predsedavajući: Kakvu roglju?
:Optuženi Lukačević: Za roglju za lov.
:Predsedavajući: Šta ste radili s tom rogljom?
:Optuženi Lukačević: Sa tom rogljom, kad je vršeno batinanje, neko bi sprečavao onoga koji je bio batinan da se otima.
:Predsedavajući: Kako to?
:Optuženi Lukačević: Sprečavao ga, jer ga je roglja pritiskivala.
:Predsedavajući: Kako?
:Optuženi Lukačević: Za vrat.
:Predsedavajući: Znači, pritiskivali ga za vrat na taj način što se vrhovi roglje zariju u zemlju i tako stežu vrat čoveka.
:Optuženi Lukačević: Da!

Osuđen je na smrt streljanjem. Kazna je izvršena u Beogradu krajem avgusta 1945. Mesto streljanja nije objavljeno.

Vođa četnika Dragoljub Mihailović je uhvaćen 13. marta 1946. od strane agenata jugoslovenske bezbednosne agencije OZNA (Odelenje za Zaštitu naroda). On je optužen po 47 tačaka. Sud je utvrdio da je kriv po 8 tačaka optužnice, uključujući zločine protiv čovečnosti i veleizdaju. Proglašen je krivim i osuđen na smrt streljanjem 15. jula. Pogubljen je zajedno sa devet drugih oficira u ranim časovima 18. jula 1946. u Lisičijem potoku. Danas se u Srbiji vodi kampanja za njegovu rehabilitaciju.

## Izvori

## Literatura
# Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije. Tom XIV, knj. 1, Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića 1941-1942, Beograd, Vojnoistorijski institut, 1981. 
# Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije. Tom XIV, knj. 2, Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića 1943, Beograd, Vojnoistorijski institut, 1983. 
# Zbornik dokumenata i podataka o narodnooslobodilačkom ratu naroda Jugoslavije. Tom XIV, knj. 3, Dokumenti četničkog pokreta Draže Mihailovića 1944, Beograd, Vojnoistorijski institut, 1983. ? COBISS.SR-ID............ : 32586254
# Popović, Jovo: Pop izdaje : [četnički vojvoda Momčilo Đujić], Zagreb, Stvarnost, 1988. ? COBISS.SR-ID............ : 2778626
# Milovanović, Nikola: Draža Mihailović, Beograd, Pegaz, 1991. 

## Povezano
* Hronologija četničkih zločina 1941. godine
* Hronologija četničkih zločina 1942. godine
* Hronologija četničkih zločina 1943. godine
* Hronologija četničkih zločina 1944. godine
* Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu
* Legalizovani četnici
* Crne trojke

## Vanjske veze
* Ja im kažem da čiste, a oni kolju (Transkripti sa suđenja Draži Mihailoviću)
* ČETNIČKI ZLOČINI U NEZAVISNOJ DRŽAVI HRVATSKOJ
* ČETNIČKI ZLOČINI GENOCIDA NAD HRVATIMA I MUSLIMANIMA U BOSNI I HERCEGOVINI I HRVATIMA U HRVATSKOJ TIJEKOM DRUGOGA SVJETSKOGA RATA (1941.-1945.)