Vrtište

**Vrtište** je naseljeno mesto u gradskoj opštini Crveni Krst na području grada Niša u Nišavskom okrugu. Nalazi se u aluvijalnom prostoru, kod ušća Nišave u Južnu Moravu, na 9&nbsp;km severozapadno od centra Niša. Prema popisu iz 2002. bilo je 1052 stanovnika (prema popisu iz 1991. bilo je 1064 stanovnika).

## Historija
Praistorijski i rimski nalazi pokazuju da Vrtište spada u red veoma starih sela. Lokalitet Kod česme u dužini 800 m izdašan je kulturni preistorijski sloj do dubine 2 metra. Dublji slojevi su iz neolita, a gornji iz bronzanog doba. Blizu Male česme otkriveni su brojni pletari od zemunica. Na lokalitetu Čiflik, na mestu gde železnička pruga seče staru rečnu terasu, takođe su pronađeni preistorijski predmeti, a od antičkih, pored drugih spomenika, na granici starog turskog groblja, otkriven je i miljokaz Filipa I Arabljanina iz 244. godine nove ere.

Na preistorijskim i antičkim temeljima zaseljeno je kasnije slovensko Vrtište na višoj obali meandra starog rečnog korita Južne Morave. Turski popis 1498. godine zatiče ga kao selo sa 51 kućom, 17 neoženjenih, 5 udovičkih kuća i sa dažbinama u iznosu 7.105 akči. Uz ovaj podatak stoji napomena da „u sinoru sela živi i svoje ušure daje raja sela po imenu Sopotovci“. Osim toga, Vrtište je imalo menzilhanu (poštansku štalu) i imalo zadatak da hrani poštanske konje. Prema turskom popisu nahije Niš iz 1516. godine, mesto je bilo jedno od 111 sela nahije i nosilo je isti naziv kao danas, a imalo je 50 kuća, 6 udovičkih domaćinstava, i 10 samačkih domaćinstava.. U procesu čiflučenja sela u drugoj polovini 18. veka, u ataru Vrtišta formirano je selo Čifluk, koje je potom postepeno, posle oslobođenja od Turaka, raseljeno (današnji Čiflik).

Krajem 19. veka (1895), zajedno sa Čivlakom, ima 72 domaćinstva i 430 stanovnika, a 1930. godine 100 domaćinstava i 625 stanovnika. Krajem 19. veka nastupio je konačni raspad tradicionalnih porodičnih zadruga sa prelazom na višečlanu porodicu, kao i lagano usitnjavanje zemljišnih poseda sa sve naglašenijom orijentacijom na ratarsku i tržišnu privredu. Posle Drugog svetskog rata promene su se produbile ka daljem usitnjavanju domaćinstava i poseda, a zatim u pravcu postepenog napuštanja poljoprivrede sa delimičnom preorijentacijom na gradsko zapošljavanje i mešovitu privredu. Istovremeno, zbog blizine Niša i plodne, a doskora i ne mnogo skupe zemlje, Vrtište je postalo privlačno za pridošlice radničkih i mešovitih zanimanja iz planinskih i udaljenijih krajeva. Pored doseljenika s područja užeg niškog regiona, ima i onih koji su došli iz Metohije, gornjeg Ponišavlja, Toplice i drugih krajeva. Broj domaćinstava je od 1948. do 1981. godine u stalnom porastu, ali broj stanovnika uglavnom stagnira. Promene na ovim osnovama dovele su do toga da je Vrtište u 1971. godini imalo 69 poljoprivrednih, 84 mešovitih i 100 nepoljoprivrednih domaćinstava.

## Demografija
U naselju Vrtište živi 841 punoletni stanovnik, a prosečna starost stanovništva iznosi 41,1 godina (40,0 kod muškaraca i 42,1 kod žena). U naselju ima 310 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 3,39.

Ovo naselje je velikim delom naseljeno Srbima (prema popisu iz 2002. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je pad u broju stanovnika.

## Reference

## Literatura
* Enciklopedija Niša: Priroda, prostor, stanovništvo; izdanje Gradina - Niš, 1995.g. pp.&nbsp;22.

## Vanjske veze

* Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain)
* Satelitska mapa (Wikimapia)
* Gugl satelitska mapa (Maplandia)
* Plan naselja na mapi (Mapquest)