Sirija (historijska regija)

***Sirija*** je toponim historijske regije odnosno zapadnog dijela regije Bliskog istoka.

## Pojam
Precizne granice Sirije nisu dobro definirane. Njezina istovrijednica je biblijski toponim „Aram” (*ārām* אֲרָם), dok će se kasnije za Siriju koristiti i zamjenice „Sirija-Palestina”, „**[[Levant]]**” i „Velika Sirija” (arap. Bilād al-Šām بلاد الشام‎), što će biti naziv u praksi unutar pansirijskog nacionalizma. Glavni gradovi regije su:
* Alep;
* Damask;
* Beirut;
* Akra.

Stoga historijski pojam uključuje također gradove:
* Haifa;
* Hitin;
* Tel Aviv;
* Jeruzalem;
* Aman;
* Gaza.

Kroz historiju naziv se uglavnom veže za sljedeće državne cjeline:
* **[[Asirija]]** (akad. *Aššur*), regija drevne historije u kojoj je nastalo **[[Neoasirsko Carstvo|Asirsko carstvo]]** (911/612. pne.);
* **[[Sirija (rimska provincija)|Syria]]**, rimska pokrajina od 64. pne. do pada;
* ***Suriye***, osmanski naziv za carsko područje koje je od 1516. do 1864. bilo podijeljeno u dvije pokrajine („eyaleti” ili „beglerbegluci”): Şam i Halep;
* **[[Sirija|Sirijska Arapska Republika]]**, suvremena država koja je nastala 1946.

## Etimologija i evolucija pojma
Nekoliko izvora ukazuje da je samo ime „Sirija” dolazi iz luvijskog pojma „Sura/i” i izvedenog starogrčkog naziva Σύριοι (*Sýrioi*) ili Σύροι (*Sýroi*), a oba izvorno potječu iz oblika *Aššūrāyu* (Asirija) u sjevernom Međurječju, što je današnji Iraku i šira Sirija.
 U 5. stoljeću pne. Herodot tvrdi da je se Sirija protezala na sjever do „*Halysa*” (Ἅλυς, današnja rijeka Kızılırmak) i na jug do Arabije i Egipta. Za Plinija Starijeg i Pomponija Melu, Sirija je pokrivala cijeli Plodni polumjesec. U kasnoj antici „Sirija” je označavala regiju smještenu istočno od Sredozemnog mora, zapadno od rijeke Eufrat, sjeverno od Arapske pustinje i južno od Taurskih planina, uključujući modernu Siriju, Libanon, Jordan, Izrael, Palestinu i dijelove južne Turske, naime provinciju Hatay i zapadnu polovicu regije Jugoistočne Anatolije. Ta kasna definicija je ekvivalentna regiji poznatoj u klasičnom arapskom jeziku pod imenom „*ash-Šām*” (ٱَلشَّام),  što znači „sjeverna [zemlja]” (od korijena *šʔm* – شَأْم tj. „lijevo” ili „sjeverno”). Nakon islamskog osvajanja bizantske Sirije u 7. stoljeću, naziv „Sirija” je ispao iz primarne upotrebe u samoj regiji, a zamijenio ga je arapski ekvivalent „Šām”, mada je preživio u svom izvornom značenju u bizantskoj i zapadnoeuropskoj upotrebi, te u sirijskoj kršćanskoj književnosti. U 19. stoljeću ime „Sirija” je oživljeno u suvremenom arapskom obliku koji za označava cijeli „*Bilad al-Šam*”, bilo kao „*Suriyah*” ili u modernijem oblikom „*Suriyya*”. Ti nazivi su na kraju zamijenili arapski naziv „Bilad al-Šam”. Nakon Prvog svjetskog rata naziv „Sirija” primijenjen je na Francuski mandat za Siriju i Libanon i na istodobnu te kratkotrajnu Arapsku kraljevinu Sirije.

## Države i civilizacije
Lista država koje su postojale i/ili vladale na sirijskom prostoru:

* Kraljevina Ebla
* Amoriti (Jamhadska dinastija)
* Akadsko Carstvo
* Staroasirski period
* Hetitsko kraljevstvo i Novohetitske države
* Mitani
* Stari Egipat
* Aramejci, Bit Agusi
* *[[Asirija]]* (ak. *Aššur*)
* Srednjoasirsko Carstvo
* Asirsko carstvo (911/612. pne.);
* Fenikija, Ugarit, Kraljevstvo Izrael, Urartu
* Novovavilonsko Kraljevstvo (Kaldejci)
* Ahemenidska Monarhija
* Antička Makedonija i Carstvo Aleksandra Velikog
* Seleukidska Monarhija
* Kraljevstvo Armenija
* Pokrajina Rimskog carstva *[[Sirija (rimska provincija)|Syria]]* (od 64. pne. do pada)
* Sasanidsko Carstvo
* Bizantsko Carstvo (v. *[[Tema (upravna jedinica)|teme]]*)
* Rašidunski Kalifat
* Omejadski Kalifat
* Abasidski Kalifat
* Fatimidski Kalifat
* Seldžučko Carstvo
* Mamelučki Sultanat
* Ajubidska Saladinova dinastija
* Krstaške države, Kneževina Antiohija, Grofovija Tripoli, Grofovija Edessa
* Ilhanat
* Pokrajine Osmanskog carstva Şam i Halep (1516-1864)
* Alavitska država, Veliki Libanon, Alepska država, Damaščanska država, Iskenderundski sandžak
* Francuski Mandat za Siriju i Libanon i Arapsko kraljevstvo Sirije
* Sirija ili Sirijska Arapska Republika (1946)
* Ujedinjena Arapska Republika

## Reference

## Povezano
* Historijska geografija