Posteljica

*Gore:* LJudska placenta par minuta nakon porođaja. Slika prikazuje bebinu stranu placente, sa pupčanom vrpcom.*Dole:* Slika prikazuje stranu placente koja se pripaja na zid materice.



**Posteljica ** ili **placenta** je organ izgrađen od tkiva majke (zid materice) i embrionalnog tkiva (horionske resice) koji funkcioniše samo u toku intrauterinog razvića.

## Implantacija i placentalna barijera

Embrionalni omotači sisara (fetalne membrane) nastaju vrlo rano jer se životni procesi ploda vrše preko krvotoka majke.

Oplođenje jajne ćelije sisara odigrava se u jajovodu, gde počinje i brazdanje i vrši se do obrazovanja blastocista. Blastocist, zatim, ulazi u matericu i prčvrsti se za njen zid, što se naziva **implantacija** (implantatio = usađivanje). Horionske resice različitih grupa sisara prodiru do različitih slojeva materice. Kod evoluciono starijih samo naležu na epitel zida materice, dok kod čoveka prodiru u krvne sudove tako da su utopljene u krvi majke.

Između krvotoka majke i krvotoka resica (embriona) postoji opna **placentalna barijera**, koja sprečava mešanje krvi majke i embriona.
Placentalna barijera se ponaša kao polupropustljiva opna. Mali molekuli prolaze kroz nju difuzijom – ka plodu prolaze H2O i O2, a u obrnutom pravcu CO2 i ureja. Isto važi za soli i monosaharide. Prolaz složenih molekula, kakvi su vitamini, hormoni, antitela, vrši se pinocitozom.

Izvesni patogeni organizmi i virusi mogu da prođu kroz placentalnu barijeru i zaraze plod. Tako prodiru izazivači sifilisa, virusi – uzročnici raznih vrsta boginja (rubeola, varičela virusi), HIV virus. Lekovi, takođe mogu da prolaze kroz barijeru i dovedu do oštećenja ploda. Najpoznatiji takav lek je talidomid, koji je 50-ih godina prošlog veka, prepisivan trudnicama kao blago sredstvo za smirenje, a u toku 10 narednih godina doveo je do rađanja 10-12 000 dece sa teškim oštećenjima pa je povučen iz upotrebe. Faktori koji izazivaju oštećenja, nakaznost, ploda nazivaju se teratogeni faktori (terata=nakaza).

## Građa i uloge placente

Placenta je, dakle, organ izgrađen od materinskog tkiva (zid materice) i embrionalnog tkiva (horionske resice) koji funkcioniše samo u toku intrauterinog razvića. Krv iz posteljice odlazi u embrion preko pupčane vene, a vraća se u placentu preko pupčanih arterija. Osnovne uloge ovog organa su:
* ishrana embriona i razmena gasova;
* odstranjivanje štetnih i nepotrebnih materija;
* zaštita;
* lučenje hormona: estrogenih i progesterona, važnih za održavanje trudnoće kod čoveka.

## Tipovi placente

Prema rasporedu horionskih resica, razlikuju se sledeći tipovi placenti:
# **difuzna** – resice su razbacane po celoj površini horiona (kod svinja);
# **kotiledonarna** – resice su grupisane u vidu rozete (kotiledona) između kojih su delovi glatkog horiona (kod goveda);
# **zonalna** - resice su raspoređene u vidu pojasa (kod psa);
# **bidiskoidalna** – resice su ograničene na dva predela oblika diska, a ostali delovi horiona su glatki (kod majmuna);
# **diskoidalna** – resice obrazuju jedan disk (kod čoveka).

Prema delu embrionalnog tkiva koje učestvuje u izgradnji placente, razlikuju se dva tipa:
# **horio-vitelinska** – u izgradnji učestvuje onaj deo horiona koji je sa unutrašnje strane obložen žumancetnom kesom, sa vitelinskom mrežom krvnih sudova (kod nekih torbara);
# **horio-alantoiska** – veza se uspostavlja preko horiona obloženog alantoisom, čiji krvni sudovi učestvuju u transportu materija (kod svih placentalnih sisara).

Prema stepenu uspostavljene veze između horiona i materice razlikuju se tri tipa placente:
# **epitelo-horijalna** – gde je stepen uspostavljene veze najmanji; horionske resice samo naležu na epitel materice; u materici se obrazuju udubljenja u koje zalaze resice; prilikom porođaja se resice izvuku iz tih udubljenja (kao ruka iz rukavice) tako da nema oštećenja zida ni krvarenja (kod svih torbara i kopitara);
# **endotelio-horijalna** – resice prodiru duboko u matericu i dolaze u kontakt sa endotelom kapilara; stepen uspostavljene veze je veći nego u prethodnom tipu(kod zveri);
# **hemo-horijalna** – to je stepen uspostavljene veze najveći; resice prodiru još dublje ulazeći u kapilare pa su utopljene u krvi majke (kod primata i čoveka).

Kod epitelo-horijalne placente resice se na porođaju izvlače iz udubljenja ostavljajući površinu zida materice neozleđenom, pa se ta placenta naziva **adecidualna**.

Kod druga dva tipa placenti, pri porođaju se odbacuje ne samo embrionalni deo placente već i deo zida materice koji je učestvovao u izgradnji placente. Na zidu materice ostaje rana i javlja se krvarenje. Ta placenta se naziva **decidualna**.

## Literatura
* Ćurčić, B: Razviće životinja, Naučna knjiga, Beograd, 1990.
* Popović, S: Embriologija čoveka, Dečje novine, Beograd, 1990
* Pantić, V: Embriologija, Naučna knjiga, Beograd, 1989
* Hale. W, G, Morgham, J, P: Školska enciklopedija biologije, Knjiga-komerc, Beograd
* Mariček, Magdalena, Ćurčić, B, Radović, I: Specijalna zoologija. naučna knjiga, Beograd, 1986
* Švob, T. i suradnici:Osnove opće i humane genetike, Školska knjiga, Zagreb, 1990.

## Vanjske veze

* Bionet škola 
* Schwangerschaft, Die Plazenta