Nauka

**Nauka** ili **znanost**, sistem sređenih i sistematiziranih znanja o nama i (materijalnom i nematerijalnom) svijetu koji nas okružuje. To je obimna i opsežna skupina informacija i o nekom subjektu, ali se ta riječ posebno koristila za informacije o fizičkom univerzumu. Pojam nauke odgovara grč. pojmu *ἐπιστήμη*, *epistḗmē*, lat. *scientia*, engl. *science*. Kako se znanje povećavalo, pojedine metode su se dokazale pouzdanije nego neke druge, i danas su naučne metode standard za nauku. To uključuje korištenje pažljivog posmatranja, eksperimente, mjerenja, matematiku, i ponavljanje.
*Prema standardnim rječnicima,* nauka je sistematski poduhvat koji stvara i organizira znanja u obliku objašnjenja i teorijskih predviđanja o [[Univerzum]]u (svemiru). 
**Moderna nauka je otkriće, kao i izum. To je otkriće da priroda općenito djeluje dovoljno ustaljeno da se može opisati zakonima, čak i matematičkim. Naučnim istraživanjima je potrebno tehničko osmišljavanje, apstrakcije, aparati i organizacija za izlaganje rezultata koje liči na pravne deskripcije*. 
*U starijim i usko povezanim značenjima,  nauka  se također odnosi na takav  korpus znanja sebi koji se može racionalno objasniti i pouzdano primijeniti. Djelatnik u oblasti nauke je poznat kao [[naučnik]].

Da bi se uzeo u razmatranje sa naučnog stanovišta, [[objekat]] posmatranja mora biti podvrgnut ponovljenim testiranjima od strane neovisnih posmatrača. Korištenje naučnih metoda za dostizanje novih otkrića se naziva naučno istraživanje, i ljudi koji rade ta istraživanja se zovu naučnici. U užem smislu, nauka se naziva eksperimentalnom, dok je svrha primijenjene nauke, odnosno inžinjerstva, praktično upotrebljavanje naučnog znanja. [[naučna hipoteza|Naučne hipoteze]] su edukovani prijedlozi objašnjenja fenomena ili razumne pretpostavke o prirodi univerzuma.

Naučna teorija je hipoteza koja je potvrđena ponovljenim promatranjima i mjerenjima. Naučne teorije su obično date kao matematičke forme, i uvijek su podložne odbacivanju ako ih budući eksperimenti opovrgnu. U modernom svijetu, naučna istraživanja su najvažnije aktivnosti svih razvijenih država, i od naučnika se očekuje da objave svoja otkrića u referentnim [[časopis]]ima, naučnim periodicima gdje suci provjeravaju fakte u članku, prije nego što se on objavi. Čak i poslije objavljivanja, nove naučne ideje nisu općenito prihvaćene dok se rad ne ponovi.

Naučna pismenost je sposobnost opće populacije da razumije osnovne koncepte koji se odnose na nauku.

== Historija ==



Nauka u širem smislu je postojala pre [[Novi vijek|moderne ere]], i u mnogim istorijskim [[civilizacija]]ma. [[Historija nauke|Moderna nauka]] se razlikuje u svom pristupu i uspešna je u pruivođenju rezultata: 'modernna nauka' definiše ono što je nauka u najstrožijem smislu reči. Dalek pre moderne ere, još jedna prekretna tačka je bio razvoj klasične [[prirodna filozofija|prirodne filozofije]] u drevnom grčkom svetu.

=== Prefilozofiska istorija ===
Nauka u svom originalnom smislu je reč za tip znanja ([[Latinski]] **, [[Starogrčki jezik]] **), pre nego specijalizovana reč za potragu za takvim znanjem. Specifično ona je jedan od tipova znanja koji ljudi mogu da komuniciraju jedan drugom. Na primer, znanje o delovanju prirodnih stvari je bilo prikupljeno dugo pre zabeležene istorije i dovelo je do razvoja kompleksong apstraktnog razmišljanja. To je pokazano konstruisanjem kompleksnih kalendara, tehnika za preobražavanje otrovnih biljaka u jestive, i izgradnji objekata kao što su piramide. Međutim nisu pravljene konzistentne svesne distinkcije između poznavanja pojmova koji su istiniti u svakoj zajednici i drugih tipova komunalnog znanja, kao što su mitologije i pravni sistemi.

=== Filozofske studije prirode ===


Pre izuma ili otkrića [[Pojam|koncept]]a „[[Priroda|prirode]]“ ([[Starogrčki jezik]] *phusis*), od strane [[Presokratovci|presokratskih filozofa]], postojala je tendencija korišćenja tih reči za opisivanje *prirodnog* „načina“ na koji biljke rastu, i „načina“ na koji, na primer, jedno pleme bogoslužuje određenog boga. Iz tog razloga se tvrdi da su ti ljudi bili prvi filozofi u striktnom smislu, kao i prvi ljudi da prave jasnu razliku između „prirode“ i „konvencije“. Nauka je dakle razlikovala kao znanje prirode, i stvari koje su istinite za svakoj zajednici, i ime specijalizovane potraga za takvim znanjem je bila filozofija &nbsp;— carstvo prvih filozofa-fizičara. Oni su bili uglavnom spekulatori ili [[teorija|teoretičari]], s posebnim interesom za [[astronomija|astronomiju]]. U kontrastu s tim, pokušavanje korišćenja poznavanja prirode da bi se imitirala priroda (veština ili [[tehnologija]], Grčki *technē*) su klasični naučnici smatrali prikladnijim interesom za niže klase zanatlija.

=== Filozofski zaokret ka ljudskim pitanjima ===

Važna prekretnica u istoriji rane filozofiske nauke je bio kontroverzan, mada uspešan pokušaj [[Sokrat]]a da primeni filozofiju na izučavanje ljudskih stvari, uključujući ljudsku prirodu, prirodu političkih zajednica, i samo ljudsko znanje. On je kritikovao stariji tip izučavanja fizike kao suviše čisto spekulativanu aktivnost, sa nedostatkom samokriticizma. On je bio posebno zabrinut da su neki od ranih fizičara tretirali prirodu kao da se može pretpostaviti da ona ne sadrži inteligentni red, objašnjavajući stvari samo u smislu pokretanja i materije. Proučavanje ljudskih stvari je bila oblast mitologije i tradicije, te je Sokrat pogubljen. [[Aristotel]] je kasnije kreirao manje kontroverzan sistematski program Sokratove filozofije, koji je bio [[Teleologija|teleološki]], i ljudski centriran. Od je odbacio mnoge zaključke ranih naučnika. Na primer u njegovoj fizici Sunce se kreće oko Zemlje, i mnoge stvari imaju delom u svojoj prirodi da su one za ljude. Svaka stvar ima [[Četiri uzroka|formalni uzrok]] i finalni uzrok i ulogu u racionalnom kosmičkom redu. Kretanje i promena su opisani kao [[Samoostvarenje|aktualizacija]] potencijala koji je već u stvarima, u zavisnosti od tipa svari. Dok je Sokrat insistirao da filozofija treba da bude korišćena za razmatranje praktičnih pitanja najboljeg načina življenja ljudskih bića (studiju koju je Aristotel podelio u [[etika|etiku]] i [[politička filozofija|političku filozofiju]]), oni se nisu zalagali za druge tipove [[primenjena nauka|primenjene nauke]].

Aristotel je prepoznavao jasnu razliku imeđu nauke i praktičnog znanja zanatlija, tretirajući teoretske spekulacije kao najviši tip ljudske aktivnosti, praktično razmišljanje o dobrom živlenju kao nešto manje uzvišeno, a znanje zanatlija kao nešto što je jedino podesno za niže klase. U kontrastu sa modernom naukom, Aristotelov uticajni naglasak je bio na teoretskim koracima [[Dedukcija|dedukcije]] univerzalnih pravila iz izvornih podataka, i nije tretirao sakupljanje iskustva i izvornih podataka kao samu nauku.

=== Srednjevekovna nauka ===


Tokom [[Kasna antika|kasne antike]] i [[Rani srednji vijek|ranog sregnjeg veka]], Aristotelski pristup ispitivanja prirodnih fenomena je korišten. Deo drevnog znanja je izgubljen, ili u nekim slučajevima držan u tami, tokom pada Rimskog carstva i periodičnih političkih borbi. Međutim, opšta polja nauke, ili [[prirodne filozofije]] kako je nazivana, i veći deo opšteg znanja antičkog sveta je ostao sačuvan putem rada ranih latinskih enciklopedista poput [[Izidor Seviljski|Izidora Seviljskog]]. Takođe, u [[Vizantijsko carstvo|Vizantijskom carstvu]], mnogi Grčki naučni tekstovi su očuvani u obliku [[Sirijski jezik|Sirijskih]] prevoda koje se uradile grupe poput Nestorijana i Monofizita. Mnogi od njih su kasnije prevedeni u arapski u [[Kalifat]]u, pri čemu su mnogi tipovi klasičnog učenja sačuvani i nekim slučajevima unapređeni. [[Dom mudrosti]] je ustpostavljen tokom [[Abasidski kalifat|Abasidske]] ere u [[Bagdad]]u, [[Irak]]. Smatra se da je to bio glavni intelektualni centar, tokom [[Zlatno doba islama|Zlatnog doba islama]], gde su muslimanski učenjaci poput [[al-Kindi]]ja i [[Ibn Sahl]]a u Bagdadu, i [[Ibn al-Haytham|Ibn al-Haitama]] u Kairu, cvetali od devetog do trinaestog veka, dok Mongoli nisu opljačkali Bagdad. Ibn al-Haytham, kasnije poznat na Zapadu kao Alhazen, unapredio je Aristotsku tačku gledišta, naglašavajući značaj eksperimentalnih podataka i reproduktibilnost rezultata.

U poznom srednjevekovnom periodu, sa porastom potražnje za prevodima, na primer za radovima [[Toledska prevodilačka škola|Toledske prevodilačke škole]], zapadni evropljani su počeli da sakupljaju tekstove napisane ne samo na latinskom, nego i latinske prevode sa grčkog, arapskog, i hibru jezika. Tekstovi Aristotela, [[Klaudije Ptolomej|Ptolomeja]], i [[Euklid]]a, očuvani u Domu Mudrosti, su bili traženi među katoličkim učenjacima. U Evropi, Alhazenova *De Aspectibus* je direktno uticala na [[Rodžer Bejkon|Rodžera Bejkona]] (13. vek) u Engleskoj, koji se zalagao za eksperimentalne nauke, po uzoru na Alhazena. Do poznog Srednjeg veka, sinteza katolicizma i aristotelizma poznata kao [[skolastika]] je uzela zamaha u [[Zapadna Evropa|Zapadnoj Evropi]], koja je postala novi geografski centar nauke, mada su svi aspekti skolastike kritikovani u 15. i 16. veku.

== Znanstveni modeli, teorije, i zakoni ==


== Osnovna klasifikacija ==
Naučna polja su uobičajeno podijeljena na dvije osnovne grupe: prirodne nauke, koje proučavaju prirodne pojave (uključujući i život u biološkom smislu) i društvene nauke, koje proučavaju ljudsko ponašanje i društva.

Matematika, koja je klasificirana kao formalna nauka, ima i sličnosti i razlike sa prirodnim i društvenim naukama. Formalna nauka je vitalna za empirijske nauke. Velika dostignuća u formalnim naukama obično dovode i do velkih dostignuća u empirijskim naukama. Formalne nauke su ključne u formiranju hipoteza, teorija i zakona, kako u otkrićima, tako i u opisivanju kako nešto radi (u prirodnim naukama), i u saznavanju kako ljudi misle i djeluju (u društvenim naukama).

Dok su empirijska istraživanja prirode opisana čak u antičko doba (npr. od strane [[Aristotel]]a, [[Teofrast]]a i Plinija starijeg), naučne metode se koriste od Srednjeg vijeka (npr. od strane [[Al-Hejsem]]a, [[El-Biruni]]ja i [[Roger Bacon]]-a), pojava moderne nauke se općenito veže za moderni period poznat kao Naučna revolucija 16. i 17. vijeka.

<small>Podjela prema preporuci "Organizacije za ekonomsku kooperaciju i razvitak" ([[Organizacija za ekonomsku saradnju i razvoj|OECD]])</small>


== Napomene ==


== Reference ==


== Literatura ==

* 
* 
*  Originally published in Italian as *L'Indagine del Mondo Fisico* by Giulio Einaudi editore 1976; first published in English by Cambridge University Press 1981.
* 
* 
* Feyerabend, Paul (2005). *Science, history of the philosophy*, as cited in 
* 
* 
*
*
* 
* 
* David Papineau|Papineau, David. (2005). *Science, problems of the philosophy of.*, as cited in 
* .
* 
* 
* 
*  [http://www.jstor.org/stable/3657358 Books I-III  (2001 — *'91**(4)) Vol 1 Commentary and Latin text via JSTOR];  [http://www.jstor.org/stable/3657357?seq=1#page_thumbnails_tab_contents  — **91**(5) Vol 2 English translation, Book I:TOCpp.339-341, Book II:TOCpp.415-6, Book III:TOCpp.559-560, Notes 681ff, Bibl.  via JSTOR]
* 
* 
* Augros, Robert M., Stanciu, George N., "The New Story of Science: mind and the universe", Lake Bluff, Ill.: Regnery Gateway, c1984. 
* 
* Cole, K. C., ''Things your teacher never told you about science: Nine shocking revelations'' Newsday, Long Island, New York, March 23, 1986, pg 21+
* Feynman, Richard [http://calteches.library.caltech.edu/51/02/CargoCult.pdf "Cargo Cult Science"] 
* 
* Gopnik, Alison, [http://www.amacad.org/publications/winter2004/gopnik.pdf "Finding Our Inner Scientist"] , Daedalus, Winter 2004.
* Krige, John, and Dominique Pestre, eds., ''Science in the Twentieth Century'', Routledge 2003, 
* Levin, Yuval (2008). ''Imagining the Future: Science and American Democracy''. New York, Encounter Books. 
* Thomas Samuel Kuhn, ''The Structure of Scientific Revolutions'', 1962.
* 
* 
* 
* 
* 


== Vanjske veze ==

* "''GCSE Science textbook''". Wikibooks.org

**Novosti**
* [http://www.nature.com/news/ Nature News]. Science news by the journal ''[[Nature (journal)|Nature]]''
* [http://www.newscientist.com/ New Scientist]. An weekly magazine published by Reed Business Information
* [http://www.sciencedaily.com/ ScienceDaily]
* [http://www.sciencenewsline.com/ Science Newsline]
* [http://sciencia.com/ Sciencia] 
* [http://www.discovermagazine.com/ Discover Magazine]
* [http://www.science.ie/ Irish Science News] from Discover Science & Engineering

**Resursi*'
* [http://www.euroscience.org/ Euroscience] :
** 
* [https://web.archive.org/web/20090504084802/http://www.en.argentina.ar/_en/science-and-education/ Science Development in the *Latin American docta*]
* [http://xtf.lib.virginia.edu/xtf/view?docId=DicHist/uvaBook/tei/DicHist1.xml;chunk.id=dv1-57;toc.depth=1;toc.id=dv1-57;brand=default Classification of the Sciences] in *Dictionary of the History of Ideas*. (Dictionary's new electronic format is badly botched, entries after "Design" are inaccessible. *Internet Archive* [https://web.archive.org/web/20080619205103/http://etext.lib.virginia.edu/cgi-local/DHI/dhi.cgi?id=dv1-57 old version]).
* [http://evolution.berkeley.edu/evosite/nature/index.shtml "Nature of Science"]  *University of California Museum of Paleontology*
* [http://www.science.gov/ United States Science Initiative] Selected science information provided by US Government agencies, including research & development results
* [http://undsci.berkeley.edu/index.php How science works] *University of California Museum of Paleontology''