1573.

Godina **1573** (**[[rimski brojevi|MDLXXIII]]**) bila je redovna godina koja počinje u četvrtak (1. jan./sij. po julijanskom kalendaru).

## Događaji
* 18. 1. - Hrvatski sabor proglasio pobunjene seljake veleizdajnicima i proskribovao ih - još jači nemir.
* 25. 1. - Bitka kod Mikatagahare: Takeda Shingen porazio Tokugawa Ieyasua.
* 28. 1. - Varšavska konfederacija: verska sloboda za plemiće i slobodne osobe u Poljskoj-Litvaniji.
* 29. 1. - Izbija **[[Velika seljačka buna]]** hrvatskih i slovenačkih kmetova; zauzet Cesargrad.
* januar - februar - Bosanski Ferhat-paša pomaže Novigradu u Dalmaciji koji je pod mletačkom opsadom.
* 5. 2. - Uskočki kapetan Thurn razbio kod Krškog seljačku vojsku Nikole Kupinića.
* 6. 2. - Gašpar Alapić porazio seljake kod Kerestinca i Mokrica.
* 8. 2. - Štajerski plemići razbili vojsku Ilije Gregorića kod Svetog Petra pod svetim gorama.
* 9. 2. - Stubička bitka je odlučujući poraz pobunjenih seljaka, zarobljen i Matija Gubec koji će biti surovo ubijen u Zagrebu.
* 7. 3. - Mlečani sklopili separatni mir sa Osmanskim carstvom - raspad Svete lige; Kipar ostaje Turcima a granica u Dalmaciji i Albaniji se vraća na stanje pre rata (Skradin se vraća Turcima).
** Ponovo kreću mletačko-uskočki sukobi, mada Uskoci na početku više napadaju dubrovačku, židovsku i tursku robu (do 1617).
* travanj - Turci spalili grad Sokol u bihaćkoj kapetaniji.
* 16. 5. - Anri, vojvoda od Anžua, izabran za vladara Poljske-Litvanije (do 1575); sastavljeni Henrikovski artikuli, faktički ustav države do 1791 i *[[Pacta conventa (Poljska)|Pacta conventa]]* o konkretnom odnosu pojedinačnog kralja i nacije.
* svibanj/lipanj - Turska četa upala do Kirina na Kordunu.
* 6. 6. - U Stambolu tajno pogubljen Hamza Bali Bošnjak, začetnik hamzevija, pod optužbom da je heretik i krivovjerac.
* 6. 7. - Četvrti Hugenotski rat: prekinuta katolička opsada La Rochelle-a, ubrzo zatim kralj Charles IX donosi Bulonjski edikt kojim su sužena prava hugenota.
* 13. 7. - Osamdesetogodišnji rat: Opsada Haarlema okončana predajom grada i masakrom garnizona.
* kolovoz - Turci provaljivali u kraj između Kupe i Save, ban Drašković ih suzbio.
* 19. 8. - Francesco De Marchi se popeo na vrh Gran Sassa.
* 2. 9. - Ukinut Ashikaga šogunat nakon što je Oda Nobunaga proterao poslednjeg šoguna iz Kjotoa - počinje period Azuchi–Momoyama (do 1600).
* listopad/studeni - Ferhat-paša upada do Cetingrada, u isto vreme napeto oko Jastrebarskog i Okića jer Barbara Erdedi proganja svoje kmetove; paša upada i u slavonsku krajinu.
* novembar - Vojvoda od Albe dao ostavku kao guverner Nizozemske i komandant tamošnjih snaga ubrzo nakon neuspešne opsade Alkmaara, nasleđuje ga pomirljiviji Luis de Requesens y Zúñiga.

### Kroz godinu

* Zbog piraterije u Mediteranu, kliski sandžakbeg Alija i Jevrejin Daniel Rodriguez privoleli Mlečane da ustanove Split kao kopneni terminus novog trgovačkog puta Carigrad-Venecija.
* Zida se manastir Piva, ikonostas radi Zograf Longin.
* Bogatstvo velikog vezira Mehmed-paše Sokolovića se procenjuje na 18 miliona dukata.
* 1572-73 - Francis Drake pljačkao Špance u Panami.
* 1573-78 - Stephanus Gerlach se nalazi pri habsburškom poslanstvu u Carigradu, ostavlja zabeleške o zemljama kroz koje je putovao.
* Etiopski car Sarsa Dengel porazio Oromoe kod jezera Zivaj.
* Španci počinju trgovinu sa Kinom - srebro iz Novog sveta razmenjuju preko Filipina za kinesku svilu i porcelan; do sada su srebrom trgovali Portugalci.
* Al Auzamovim narodnim ustankom Portugalci proterani sa Maldiva.

## Rođenja

* 1572-73? - Gian Francesco Biondi (Ivan Franjo Biundović), književnik sa Hvara († 1645)
* 17. 3. - Maximilian I Veliki, bavarski vladar i jedan od vođa katolika u Tridesetogodišnjem ratu († 1651)
* 15. 7. - Inigo Jones, arhitekta († 1652)

## Smrti

* 1. 1. - Maljuta Skuratov, jedan od vođa opričnika
* 15. 2.? - Matija Gubec, vođa seljačke bune (* ca. 1548)
* 13. 5. - Takeda Shingen, japanski velikaš (* 1521)
* 5. 6. - Hamza Bali Bošnjak, začetnik hamzevija
* 15. 6. - Antun Vrančić, ostrogonski nadbiskup, plemić (* 1504)
* ca. 3. 10. - Franjo Tahi, plemić (* 1526)
* Pavao Skalić, enciklopedista (* 1534)
* Brne Karnarutić, književnik (* ca. 1515)

## Reference

* Vjekoslav Klaić, Svezak treći: dio prvi..... Prva knjiga: Doba kraljeva Ferdinanda I., Maksimilijana i Rudolfa (1527-1608) (archive.org)
* *Historija naroda Jugoslavije II*, str. , Školska knjiga Zagreb, 1959