Novo naselje (Novi Sad)

**Novo Naselje** (poznato i kao **Bistrica**) je gradska četvrt Novog Sada. Naselje se nalazi zapadno od centra grada, pored puta prema Futogu, Bačkoj Palanci, Vukovaru; na važnoj obilaznici teških kamiona, kroz Bulevar Vojvode Stepe. Naselje ima oko 37.500  stanovnika, a podeljeno je u dve mesne zajednice: *"Bistrica"* i *"[[Gavrilo Princip]]"*. Danas, većina stanovništva živi u kolektivnim stambenim objektima (*zgradama*).

## Ime
Prvobitni naziv naselja bio je **Novo Naselje**, ali je 1992. godine zvanično usvojeno ime **Bistrica**. Međutim, stanovnici naselja, kao i drugi Novosađani, još uvek češće koriste naziv *Novo Naselje*.

## Delovi naselja

U Novo Naselje se ubraja i nekada zasebna gradska četvrt poznata kao **[[Satelit (Novi Sad)|Satelit]]**. Pored Satelita, neki od naziva delova Novog Naselja su: Savina, Tozin Sokak (Šonsi), Šarengrad (Jamajka), Rasadnik (Radna Zona Zapad), Zapadna Privredna Zona (Radna Zona Zapad), itd. Centralni deo Satelita naziva se Mali Satelit ili Tozinovac. Prema nekim tumačenjima, naziv Tozinovac se takođe odnosi i na istočni deo Satelita (između Malog Satelita i Zapadne privredne zone).

U administrativnom smislu, Novo Naselje je podeljeno u dve mesne zajednice: *"Bistrica"* (na severu) i *"[[Gavrilo Princip]]"* (na jugu). MZ "Bistrica" obuhvata severozapadne delove Novog Naselja i jugoistočni deo Jugovićeva, dok MZ "Gavrilo Princip" obuhvata jugoistočne delove Novog Naselja, naselje Satelit i delove industrijske zone pod nazivom Radna zona zapad.

## Granice naselja
Severnu granicu Novog Naselja čini Bulevar Vojvode Stepe, zapadnu granicu čini ulica Somborska rampa, južnu granicu čini ulica Futoški put, dok istočnu granicu čini Subotički bulevar (Bulevar Evrope).

Susedni delovi grada su: Jugovićevo (na severu), Veternička Rampa (na zapadu), Telep (na jugu) i Sajmište i Detelinara (na istoku).

## Historija
### Poreklo imena - naselje Bistrica
Prema starim mapama iz 16-og i 17-og veka, na području današnjeg Novog Sada nalazilo se staro srpsko selo Bistrica, dok se od 18-og veka ovo mesto više ne pominje. Službeni naziv modernom naselju dat je prema nazivu ovog sela.

Kartograf Lazarus (Lazzarus) je 1528. godine nacrtao kartu teritorije na kojoj se danas nalazi Novi Sad, gde se po istraživanju istoričara Pavla Stanojevića, bivšeg direktora Arhiva Vojvodine, na području današnjeg Novog Sada nalazio lokalitet sa nazivom BISSTRITZ (Bistrica). Ovaj naziv se pominje na još 7 mapa koje datiraju iz 16. i 17. veka, na kojima je preko puta Petrovaradinske tvrđave ucrtano naselje sa imenom Bistrica. Između ostalih, naziv se nalazi i na karti čuvenog flamanskog kartografa Merkatora (1512-1594), koji je kartografiju postavio na strogo naučne osnove.

Bistrica je inače slovenska reč koja označava brzu reku ili potok. Naziv naselja Bistrica mogao je nastati zbog blizine nekog potoka, bare ili utoke, kojih je ranije bilo mnogo, a od jedne takve utoke je i Futog dobio ime (staroslovenski VTOK, gde se ono "V" na nemačkom čita kao "F"). Toponimi "bistrica" i "bistra" su veoma česti kod Slovena, a javljaju se na svim prostorima gde su Srbi živeli.

Ne može sa sigurnošću reći da li se staro naselje Bistrica nalazilo baš na području današnjeg Novog Naselja ili na području nekog drugog dela grada. Arheolozi su, međutim, nedavno na prostoru Novog Naselja pronašli ostatke srednjovekovnog sela.


Datoteka:Tabula hungariae.jpg|Naselje Bistrica (Bistritz) na Lazarusovoj karti Ugarske iz 1528. godine
Datoteka:Bistrica novi sad 16th century.JPG|Naselje Bistrica (Bistritz) na mapi flamanskog kartografa Gerharda Merkatora iz 16. veka
Datoteka:Novi sad stara naselja02.png|Staro naselje Bistrica na području današnjeg Novog Naselja (rani 16. vek)
Datoteka:Novi sad stara naselja03.png|Staro naselje Bistrica na području današnjeg Novog Naselja (period osmanske uprave, 16-17. vek)


### Šume i izletište

Nesporno je da su se na prostoru današnjeg Novog Naselja u srednjem veku nalazile dve veće šume: Gornja i Donja. Gornja (ili Čenejska) šuma je bila na severozapadnom delu Novog Naselja, prema Sajlovu, dok se Donja, površine oko 340 hektara, nalazila otprilike na južnom delu današnjeg Novog Naselja. Bile su to dobre šume, pune tvrdih lišćara, hrastova, brestova i topola.

Prvi problemi oko prava na korišćenje ovog prostora javio se posle 1748. godine, kada su Novosađani kupovinom prava od Bečkog dvora ostvarili pravo na Gradsku upravu (Magistrat), dobili Povelju o elibertaciji, odnosno dobili status slobodnog kraljevskog grada. U ovo vreme su počele čarke između Gradske uprave i futoške vlastele oko granice atara, ali i oko propuštanja voda, te su zbog nerešenih problema oko vlasništva radnici vlastelinstva provaljivali nasipe. U to vreme Donja šuma se oslanjala na Futošku šumu. Kroz te šume vodio je drum prema Futogu, pa dalje prema Beču i ostatku srednje Evrope. Poslednji futoški vlastelin bio je grof Kotek.

Posle elibertacije, Novosađani su od Donje šume napravili izletište, 6 kilometara udaljeno od centra Grada. Na početku šume uređene su aleje i prostori za igru i zabavu po uzoru na sličan park u Beču, te su Novosađani taj deo šume nazvali Prater. Ispred Pratera nalazila se krčma porodice Pejić koja je u Buni popaljena. U Mađarskoj buni ili Srpskom pokretu 1848-1849. godine, Donja šuma je dosta nastradala sečom (Izv. dok. Mag. sl. kr. gr. 27/1867: Izveštaj senatora Atanasija Trifkovića Ekonomskom odboru Magistrata Novog Sada o ishodu licitacije za krčenje Praterske šume. Ishod licitacije se odobrava od strane Ek. Odbora).

Magistrat je u periodu 1874-1876. pokušao da obnovi razređenu šumu tako što je zasadio mladice. 1877. godine izdvojen je jedan deo za bostanluk, ali zbog pritiska bostandžija, uglavnom stanovnika Rotkvarije, šuma se sve više krčila i polako nestajala.

Posle Prvog svetskog rata, nestalo je i poslednjeg dela šume. Gradsko poglavarstvo je te krčevine prodavalo bolje stojećim baštovanima, većim delom Rotkvarcima, koji su u konjukturi i izvozu baštovanskih proizvoda, uvek bili gladni zemlje. Stariji Novosađani sećaju se tri velike topole koje su bile poslednji ostatak Donje šume a koje su posečene posle Drugog svetskog rata kada se gradio *[[Jugoalat]]*.

Na severnom delu ove teritorije uglavnom su bili pašnjaci, a od 1913. godine i Aerodrom. Posle Drugog svetskog rata, aerodrom je prebačen u Batajnicu iz strateških razloga, a podsećanje na njega je čuvena kafana *Pilot* u centru Detelinare.

### Izgradnja Novog Naselja
U prvom Generalnom urbanističkom planu posle Drugog svetskog rata, 1950. godine, grad za ovaj prostor nije imao nikakav plan. Revizijom GUP-a, 1963. godine, uspostavlja se i koncept Novog Naselja. Novim elementima GUP-a iz 1985. godine, Novo Naselje se proširuje prema zapadu.

Prema knjizi Dr Slobodana Ćurčića (Naselja Bačke - geografske karakteristike, Novi Sad, 2007.), u istočnom delu današnjeg Satelita su još 1952. godine postojale kuće. Nastavak izgradnje na ovom lokalitetu datira iz 1956-1957. godine, kada su na području centralnog Satelita podizane prizemne stambene kuće. Ova faza sa izrazitim intezitetom traje do 1963. Tada izgrađeno nekomforno naselje nosi naziv Tozinovac, prema tadašnjem gradonačelniku Todoru Jovanoviću Tozi – od Futoškog puta do Ložioničke ulice (Satelit).

Sadašnju konstituciju naselje dobija u periodu 1977-80. masovnom koncetrisanom gradnjom. Početkom 1978. Natalija Nataša dr Reba postavljena je, kao zamenik direktora Zavoda za građevinsko zemljište, za rukovodioca društvene usmerene izgradnje na Novom Naselju, a i njen suprug Blagoje Reba (1938-2002) projektovao je veliki broj stambenih objekata na Novom Naselju. U to vreme (1977-80) je izgrađeno 4.250 stanova i izvršena je rekonstrukcija i potpuna izgradnja komunalnih objekata (putevi, vodovod, toplovod, kanalizacija, električna struja, telefoni). Po projektu Zavoda za fizičku kulturu, izgradnja Osnovne škole *Prva vojvođanska brigada* započeta je 1. februara 1979. godine, a završena je septembra 1980. Građena je sredstvima samodoprinosa. Nastava je na novom prostoru (na oko 7.100 -{m²}-) krenula u školskoj 1980/81. godini.

Gradnja je i dalje nastavljena, ali smanjenim intezitetom, tako da je do leta 1994. izgrađeno još 8.728 stanova.

### Opština Podunavlje

Između 1980. i 1989. godine, na Novom Naselju se nalazilo sedište gradske opštine Podunavlje, jedne od sedam opština koje su tada činile Grad Novi Sad. Pored Novog Naselja sa Satelitom, opština je obuhvatala i naselja Telep, Adice, Veternik, Futog i Begeč.

## Stanovništvo
Prema popisu iz 1991. godine, Novo Naselje je imalo 24.595 stanovnika, podeljenih u sledeće etničke grupe:
* Srbi (70%)
* Mađari (10%)
* Crnogorci (5%)
* Slovaci (5%)
* Hrvati (5%)
* ostali (5%)

Danas (2013. godine), na Novom Naselju (MZ Bistrica i MZ Gavrilo Princip), živi oko 37.500 stanovnika.

U istočnom delu Novog Naselja nalaze se neformalna romska naselja, ali se njihovo izmeštanje planira, jer je na tom prostoru predviđena izgradnja novih stambenih i poslovnih zgrada.

## Kultura, zdravstvo, sport

Novo Naselje ima dve osnovne škole: *"[[Prva vojvođanska brigada]]"* (jedna od modernijih škola u gradu) i *"[[Miloš Crnjanski]]"* (na Satelitu), kao i školu "Milan Petrović", namenjenu edukaciji dece ometene u razvoju.

Naselje takođe ima dom zdravlja, gerontološki centar, odeljak gradske biblioteke, kao i pravoslavnu crkvu, čija je gradnja počela krajem 90-ih godina i koja je većim delom dovršena, ali još uvek ne u potpunosti. Na Bulevaru Evrope je planirana izgradnja novog objekta Radio Televizije Vojvodine.

U zapadnom delu naselja (na Satelitu) nalazi se sportski centar u okviru kojeg postoji fudbalski stadion fudbalskog kluba "Mladost", kao i teniski tereni teniskog kluba "Elite". U istočnom delu naselja nalazi se sportski klub "Meridiana", sa teniskim terenima.

## Privreda
U naselju ima nekoliko fabrika i preduzeća (u sastavu industrijske zone Radna zona zapad):
* "Jugoalat", fabrika za proizvodnju alata, 
* "Jugodent", fabrika za proizvodnju zubarske opreme,
* "Autokop", fabrika za proizvodnju rezervnih delova,
* "Dunav", fabrika za proizvodnju ortopedskih pomagala,
* "Javno gradsko saobraćajno preduzeće Novi Sad" (JGSP) - javni gradski prevoz,
* U istočnom delu naselja, nalaze se železnička pruga i ranžirna železnička stanica, ali se planira njihovo izmeštanje, da bi se taj prostor oslobodio za nove stambeno-poslovne sadržaje.

Ostali značajni privredni subjekti:
* "Satelitska pijaca", u okviru Javnog komunalnog preduzeća "Tržnica", locirana uz Futoški put,
* U centralnom delu naselja nalaze se supermarketi "Rodić" i "Tempo".

Pored toga, na Novom Naselju postoji i manji poslovni centar, nekoliko banaka, kao i veći broj trgovačkih i zanatskih radnji različitog profila.

## Saobraćaj
Ovaj deo grada je povezan sa Centrom Novog Sada gradskim autobusima broj 2, 7, 8 i 9 ; kao i linijama 6, 52, 53, 54, 55 i 56, koje iz pravca železničke stanice ili centra grada prolaze Futoškim putem ka Adicama i prigradskim naseljima Futog, Veternik i Begeč. Novo Naselje ima široke ulice sa lepim drvoredima, a značajnije ulice u naselju su: Bulevar Jovana Dučića, Bulevar Slobodana Jovanovića, Subotički bulevar (Bulevar Evrope), Bulevar vojvode Stepe, Bulevar kneza Miloša, Futoški put, Radomira Raše Radujkova, Bate Brkića, Somborska rampa, itd.

## Poznati stanovnici naselja
Luka Lasica

## Dalji razvoj naselja
Pored završetka pravoslavne crkve, planira se i izgradnja crkvenog doma, zatim izgradnja dve srednje škole, proširenje sportskog centra, izgradnja sportskog parka, rušenje starih kuća na Malom Satelitu i izgradnja saobraćajnice koja će povezati satelitsku pijacu sa ulicom Bate Brkića, kao i izgradnja novih stambenih i poslovnih objekata duž novih saobraćajnica, naročito na Subotičkom bulevaru (Bulevaru Evrope) i području Malog Satelita.

Najviše zgrada se trenutno gradi u delu Novog Naselja koji se zove Šarengrad. 

## Reference

## Literatura
* Jovan Mirosavljević, Brevijar ulica Novog Sada 1745-2001, Novi Sad, 2002.
* Milorad Grujić, Vodič kroz Novi Sad i okolinu, Novi Sad, 2004.
* Zoran Rapajić, Novi Sad bez tajni, Beograd, 2002.
* Pavle Stanojević, Pre Novog Sada srpska Bistrica, Sveske za istoriju Novog Sada, sveska 2, Novi Sad, 1992.
* Predlog da se Novo naselje nazove Bistrica, Sveske za istoriju Novog Sada, sveska 3, Novi Sad, 1992.
* Agneš Ozer, Život i istorija u Novom Sadu, Novi Sad, 2005.


Datoteka:Novo_naselje06.jpg|Bulevar Jovana Dučića
Datoteka:Novo_naselje07.jpg|Ulica vladike Ćirića
Datoteka:Novo_naselje08.jpg|Ulica Branislava Borote
Datoteka:Novo_naselje09.jpg|Bulevar Jovana Dučića
Datoteka:Novo_naselje10.jpg|Ulica Partizanskih baza
Datoteka:Novo_naselje12.jpg|Ulica Mileve Marić
Datoteka:Novo naselje13.JPG|Ulica Bate Brkića
Datoteka:Novo naselje14.jpg|Bulevar Slobodana Jovanovića


## Povezano
* Gradske četvrti Novog Sada
* Satelit

## Vanjske veze

* Blic Online - Soliteri izgrađeni na nekadašnjem izletištu
* Mapa Novog Sada


Datoteka:Novo naselje16.jpg|Panoramski pogled na Novo Naselje
Datoteka:Novo naselje17.jpg|Panoramski pogled na Novo Naselje
Datoteka:Novo_naselje01.jpg|Ulica Bate Brkića
Datoteka:Novo_naselje02.jpg|Bulevar Kneza Miloša
Datoteka:Novo_naselje04.jpg|Ulica Bate Brkića
Datoteka:Novo_naselje05.jpg|Bulevar Slobodana Jovanovića
Datoteka:Novo naselje18.jpg|Subotički bulevar (Bulevar Evrope)