open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sonja Marinković

**Sonja Marinković** (1916 - 1941) bila inžinjerka agronomije i narodna heroina Jugoslavije.

Rođena je 3. aprila 1916. godine u selu Straževici, kod Pakraca. Gimnaziju je završila u Somboru i Novom Sadu, a Poljoprivredni fakultet u Zemunu 1939. godine. Još za vreme studija prišla je naprednom omladinskom pokretu i postala član KPJ.

Sonja Marinković je u Novom Sadu 1939. godine radila na obnovi SKOJ-evske organizacije i bila prvi sekretar obnovljenog Mjesnog komiteta. Učestvovala je u pripremama V pokrajinske konferencije SKOJ-a i bila član PK SKOJ-a za Vojvodinu. Zbog svoje revolucionarne djelatnosti bila je često proganjana i više puta zatvarana. Na VI pokrajinskoj konferenciji KPJ za Vojvodinu, septembra 1940. godine, izabrana je za člana PK KPJ za Vojvodinu.

Sonja Marinković je zajedno sa Žarkom Zrenjaninom, aktivno učestvovala u pripremama oružanog ustanka naroda Vojvodine. Jula 1941. godine uhapšena je i poslije strašnog mučenja, strijeljana 31. jula 1941. godine. Na strjeljanje je izašla uzdignute glave, a pred uperenim cevima nije htjela okrenuti leđa. Stajala je ponosito, isprsila se i uzviknula: *"Pucajte, ovo su komunističke grudi!"*.

Za Narodnog heroja proglašena je, među prvim borcima NOB-a, 25. oktobra 1943. godine. I danas nekoliko osnovnih školi u Vojvodini nosi ime ove proslavljene revolucionarke.

## Literatura
***Narodni heroji Jugoslavije***, Mladost Beograd 1975. godina
Čedomorstvo

**Čedomorstvo** predstavlja lišenje života deteta pri porođaju.

U srednjovekovnom krivičnom pravu smatralo se težim oblikom ubistva, medjutim tokom 19. veka ovaj oblik ubistva je predviđen kao privilegovani oblik. Presudna za predviđanje ovog ubistva kao privilegovanog jesu saznanja do kojih se došlo u medicini da se, za vreme porođaja i neko vreme, neposredno nakon porođaja, majka nalazi u stanju psihofizičkih poremećaja, što opravdava njen blaži tretman u slučaju ubistva deteta.

Izvršilac može biti samo majka. Ukoliko delo izvrši neko drugo lice, a majka ga na to podstrekne ili mu pomogne u izvršenju za vreme porodjaja ili neposredno nakon porodjaja za vreme trajanja poremećaja, ona će se smatrati saučesnikom, a izvršilac će odgovarati za ubistvo.

Radnja izvršenja se sastoji u lišavanju života deteta koje može biti izvršeno činjenjem ili nečinjenjem. Objekt radnje je dete i nužno je da je porođaj započeo i da je dete živo rodjeno. Ako se radnja izvrši pre početka porođaja, odnosno prema plodu, to će biti krivično delo nedozvoljenog prekida trudnoće.

Krivično delo ubistva deteta pri porodjaju mora biti izvršeno za vreme porodjaja ili neposredno nakon porodjaja dok traje poremećaj izazvan porodjajem. Poremećaj se ne razmatra sa aspekta neuračunljivosti ili bitno smanjene uračunljivosti. Sporno je koliko dugo traje taj poremećaj. Smatra se da je taj interval od nekoliko sati do nekoliko dana. Nužno je utvrditi da je majka u momentu izvršenja dela bila pod uticajem tog poremećaja. Sporna je situacija kada majka pre porodjaja planira izvršenje dela.
Za postojanje ovog dela neophodno je postojanje umišljaja, direktnog ili eventualnog.

Za ovo krivično delo u KZ Republike Srbije predvidjena je kazna zatvora od 6 meseca do 5 godine. U evropskom zakonodavstvu za ovo delo propisuje se stroža kazna nego za nehatno ubistvo npr švedski i holandski KZ propisuju kaznu zatvora do 6 godina.

## Povezano

* Infanticid
Klima Evrope

Najveći deo evropskog kontinenta leži u severnom umerenom pojasu gde dominira umerena klima. Zapadni deo Evrope otvoren je ka Atlanskom okeanu i na njega utiče topla Golfska struja i zapadni vetrovi, što uslovljava okeanski tip umerene klime na znatnom delu zapadnoevropske teritorije. U Evropi se moze izdvojiti nekoliko tipova klime:
* **[[okeanska klima]]** se javlja u nižim predelima i uz obalu Atlantika. Okeansku odlikuju blage zime, sveža leta i umerena količina padavina koja je ravnomerno rasporedjena tokom godine.
* **[[kontinentalna klima]]** je zastupljena na istoku i severoistoku Evrope kao i u nizijama i dolini reke Dunav. Karakterišu je vruća leta, oštre zime i mala količina padavina.
* **[[umereno kontinentalna klima]]** je prelazni oblik klime koji se javlja u delovima Evrope između pojaseva okeanske i kontinentalne klime. Idući ka istoku ona poprima sve izrazenija kontinentalna obiljezja.
* **[[klima tundre]]** je klima koju odlikuju duge i hladne zime. Vlada na krajnjem severu Evrope.
* **[[planinska klima]]** ima takođe duge i hladne zime a vlada na najvišim planinama.
* **[[sredozemna klima]]** se javlja na sredozemnom obodu Evrope i odlikuju je vruća, sušna leta i duge, kišovite zime.
 
Srednja temperatura se kreće od 24C u julu i 3C u januaru. Na Atlantskim ostrvima do 12C u januaru i 29C u junu. Sušnost klima se povećava od severozapada ka jugoistoku.

Srednja godišnja visina padavina krece se od 1500-2000 mm (ponegdje i vise)na planinama, do 200 mm uz obale Kaspiskog jezera. Sa izuzetkom Sredozemlja, na većini teritorije padavine su obilne pretežno u letnjoj polovini godine.
Reljef Evrope

**[[Evropa]]** se građom sastoji iz starijeg dela (Baltički štit, Ruska ploča, planine i visoravni kaledonske i hercinske ortogeneze u paleozoiku) i mlađe nabrane visoravni.

Evropa je pretezno nizijski kontinent.
       
Na severozapadu Evrope pružaju se **[[Skandinavske planine]]**, koje su nastavak planina koje se nalaze na zapadu ostrva Velike Britanije, najstarije planine u Evropi i zato su u znatnoj meri zaravnjene.

Najstariji planinski lanac u Europi je Svetokrižno gorje u južnoj Poljskoj.

Južno od pojasa raštrkane su srednje visoke **stare gromadne planine**. Prostiru se od Centralnog masiva u Francuskoj, preko Ardena, Vogeza, te Njemačkog i Českog sredogorja, sve do Šlesko-malopoljskog pobrđa u Poljskoj. Planine su razdvojene kotlinama i rečnim dolinama,i bogate su rudama.

Najviše i najmlađe planine nalaze se na jugu Evrope. To je pojas **mladih nabranih planina**, koje se protezu od Kantabriskih planina na zapadu, preko Pirineja, Alpa, Apenina, Karpata i Dinarida, sve do Kavkaza. Planine zatvaraju brojne kotline sa nizijama, među kojima su najveće Padska (severnoitalianska), Panonska i Vlaška nizija.

**[[Nizije]]** zahvataju 3/4 površine kontinenta, što Evropu cini dobro prohodnom. Najveće nizije nalaze se u istočnom i srednjem delu kontinenta: Istočnoevropska nizija, Panonska nizija, Vlaška nizija, te nizije severne Poljske i Nemacke.

Veći deo Evrope pripada slivu Atlanskog okeana i njegovih mora a manji deo sliva Severnog ledenog okeana i unutrašnjem slivu Kaspiskog jezera. Najveće evropske **[[rijeka (vodotok)|reke]]** nalaze se u Istočnoevropskoj niziji (od 10 najvecih reka samo 2 nisu iz ovog pojasa - Dunav i Rajna). To su ravničarske reke mirnog toka i širokih dolina, na kojima su sagradjena velika vestacka jezera. "Hrane" se otopljenim snegom i delimicno kišnicom, pa najveći vodostaj imaju u proleće i rano leto. Zimi se lede (na severu tokom cele zimske polovine godine). Najveća (najduža i vodom najbogatija) reka je Volga.

Reke na Skandinavskom poluostrvu su kratke i slapovite. Doline su im uske,sa mnogo jezerolikih proširenja. Imaju velike padove i značajne su za proizvodnju električne energije . "Hrane" se otopljenim snegom pa najvise vode imaju u proleće. Zimi se lede (na severu i po sedam meseci).

Reke u ravničarskim delovima zapadne i srednje Evrope (reke Velike Britanije, Francuske, Belgije, Holandije, Nemačke) se snabdevaju kišnicom i imaju ravnomeran proticaj. Zimi se uglavnom ne lede.

Rijeke u Alpima (gornji tokovi rajne i Rone, leve pritoke Poa, desne pritoke Dunava) dobijaju vodu jos i otapanjem lednika, pa je najviše imaju tokom ljetnjih meseci.

Zapadnoevropske reke su povezane brojnim plovnim kanalima. Toliko je ta mreza razgranata, najbolje prikazuje primjer Sene,koja je kanalima povezana sa Somom, Šeldom, Sambrom, Masom, Rajnom, Sonom i Loarom.

Reke južne Evrope najvise vodostaje imaju tokom jeseni i zime, a najniže ljeti, kada mnoge od njih oplicaju ili sasvim presuše. U kraškim podrucjima neke od tih reka imaju delomicno podzemne tokove (ponornice).
izmedju pojasa neprekinutih nizija na severu i mladih venacnih planina na jugu razbacane su gromadne planine.

## Reference
Alibunar

**Alibunar** je grad u opštini Alibunar u Južnobanatskom okrugu. Prema popisu iz 2002. bilo je 3431 stanovnika (prema popisu iz 1991. bilo je 3738 stanovnika).

Kroz Alibunar prolazi značajna drumska saobraćajnica Beograd-Pančevo-Alibunar-Vršac-Temišvar, kao i železnica koja takođe spaja Beograd i Temišvar. Alibunar se u Kruševskom spomeniku pominje kao „Alijina voda“.

Stanovništvo se bavi poljoprivredom, a delom je zaposleno u poljoprivrednom kombinatu. Alibunar potiče još iz turskog perioda. Na tom mestu bio je neki Alijin bunar, po kome je i dobio ime. Posle povlačenja Turaka, Alibunar je srpsko naselje sa 32 kuće (1717). Godine 1773. godine je u sastavu nemačkog graničarskog puka

## Demografija
U naselju Alibunar živi 6239 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 40,0 godina (38,7 kod muškaraca i 41,3 kod žena). U naselju ima 1166 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,94.

Stanovništvo u ovom naselju veoma je nehomogeno, a u poslednja tri popisa, primećen je pad u broju stanovnika.

## Priroda
U blizini Alibunara nalazi se prelepa Deliblatska peščara ili Banatski pesak.
## Značajne osobe
* Zora Petrović, poznata srpska slikarka
* Boba Bitevic,poznati karatista

## Fotogalerija

Datoteka:Alibunar2.jpg|Pravoslavna crkva
Datoteka:Alibunar1.jpg|Rumunska pravoslavna crkva


## Reference

## Vanjske veze

* Opština Alibunar - oficijelna prezentacija 
* Mesna zajednica Alibunar - oficijelna prezentacija 
* JP Turist Alibunar - oficijelna prezentacija 
* Alibunar grb 
* Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain)
* Satelitska mapa (Wikimapia)
* Gugl satelitska mapa (Maplandia)
* Plan naselja na mapi (Mapquest)
Krivogaštani

**Krivogaštani** () su naselje u Republici Makedoniji, u središnjem delu države. Krivogaštani je sedište i najveće naselje istoimene opštine Krivogaštani.

## Prirodni uslovi
Naselje Krivogaštani je smešteno u središnjem delu Republike Makedonije. Od najbližeg većeg grada, Prilepa, naselje je udaljeno 20&nbsp;km zapadno. Kroz naselje vodi put od Prilepa ka Kruševu.

Krivogaštani se nalaze u zapadnom delu Pelagonije, najveće visoravni Republike Makedonije. Naseljski atar je mahom ravničarski, bez većih vodotoka, dok se dalje ka zapadu izdižu prva brda planine Baba. Nadmorska visina naselja je približno 610 metara.

Klima u naselju je kontinentalna.

## Stanovništvo
Po popisu stanovništva iz 2002. godine, Krivogaštani su imali 1.870 stanovnika.

Pretežno stanovništvo u etnički Makedonci (99%), a ostalo su mahom Cigani.

Većinska veroispovest u naselju je pravoslavlje.

## Povezano
* Opština Krivogaštani

## Izvori
* Popis u Makedoniji 2002. - Knjiga 10.

## Vanjske veze

* www.krivogastani.gov.mk Zvanična stranica opštine Krivogaštani
Abileneski paradoks

**Abileneski paradoks** je paradoks u kome određene okolnosti tjeraju neku grupu da djeluje protiv vlastite volje, i to samo zato što nijedan od njenih članova nema volje suprotstaviti se tom djelovanju.

Ime je dobio po anegdoti koju je 1974. godine američki stručnjak za menadžment Jerry B. Harvey opisao u svojoj knjizi *The Abilene Paradox and Other Meditations on Management*. U njoj članovi jedne porodice u gradu Coleman provode ugodno popodne igrajući domino na verandi, sve do trenutka kada tast predloži da odu na ručak u grad Abilene. Svi se članovi porodice se slože s tim prijedlogom, da bi potom proveli četiri sata vozeći se po vrućoj, prašnjavoj cesti i ustanovili da je hrana u Abileneu loša. Nakon što počnu razgovarati o iskustvu, ustanove da nitko od njih zapravo nije htio ići, ali se složio s prijedlogom da udovolji drugim članovima.

Otada se fraza abileneski paradoks ili *Idemo li u Abilene?* koristi kako bi opisala nedostatke kolektivnog odlučivanja.

## Literatura
* Harvey, Jerry B. (1988). *The Abilene Paradox and Other Meditations on Management*. Lexington, Mass: Lexington Books.
* Harvey, Jerry B. (1999). *How Come Every Time I Get Stabbed In The Back, My Fingerprints Are on The Knife?*. San Francisco: Jossey-Bass.
Ajdovščina

**Ajdovščina** (talijanski: *Aidussina*, njemački: *Haidenschaft*) je grad na sjevernom dijelu Tršćanskog krasa od 6 597 stanovnika, administrativni centar istoimene općine na jugozapadu Slovenije.
## Geografija
Ajdovšina leži u Vipavskoj dolini, na cesti između Postojne i Nove Gorice. Točnije na ušću potoka Lokavščak u Hublju,.koji se malo dalje ulijeva u rijeku Vipavu.
## Historija
Rimljani su preko te doline izgradili cestu *Via Gemina* koja je povezivala Aquileju sa Emonom, pa uz nju izgradili malo odmorište poznato kao *Fluvio Frigido*.
Oni su negdje oko 270. započeli graditi svoj castrum kao dio obrambenog sistema utvrda Claustra Alpium Iuliarum, koje su trebale braniti istočne granice carstva. Odtad se mjesto zove **Castra Ad Fluvium Frigidum** (Logor kod studene vode).

Kod zidina castruma se između 5 i 6. septembra 394. vodila Bitka kod Frigide između vojski Istočnog i Zapadnog Rimskog Carstva. Pobjedio je bizantski car Teodosije I koji je osobno vodio vojsku Istočnog carstva i porazio uzurpatora Evgenija i njegova magistera milituma Arbogasta.

Castru su 451. razorili Huni predvođeni Atilom.

Nakon burnih vremena barbarskih provala, grad je tokom svoje milenijske historije bio jedno vrijeme posjed Akvilejske patrijarhije, a nakon tog Mletačke Republike, Habsburgovaca, Prvog Francuskog Carstva, Austro-Ugarske i Kraljevine Italije.
U Ajdovščini je u Bratinovoj dvorani, pri samom kraju Drugog svjetskog rata - 5. maja 1945.osnovana prva slovenska narodna vlada, danas je to dan općine, kao uspomena na taj događaj.
## Znamenitosti
 
Najpoznatiji spomenik Ajdovščine su ostatci Rimskog Castruma Ad Fluvium Frigidum. U neposrednoj okolici grada nalazi se pitoreskni gradić Vipavski Križ i 5 vojničkih groblja poginulih austrougarskih vojnika za vrijeme Prvog svjetskog rata.
## Privreda i transport
Ajdovščina je i danas poznata po tvornici pića **Fructal** koja je startala sa radom 1945. i postala jedno od najmoćnijih poduzeća te vrste u nekadašnjoj Jugoslaviji, uz to ima i tvornice tekstila i namještaja.

Južno pored grada prolazi autoput.prema Novoj Gorici
Grad ima i mali sportski aerodrom (ICAO: LJAJ) kojim upravlja aeroklub Josip Križaj, kojim se služi i domaći proizvođač ultra lakih aviona Pipistrel.
## Gradovi prijatelji
* , Quiliano
## Reference

## Vanjske veze

* Službene stranice Općine Ajdovščina
Frankfurter FC Germania 1894

**Frankfurter FC Germania 1894** je najstariji fudbalski klub u Frankfurtu na Majni i jedan od osnivaca Njemačkog fudbalskog saveza (DFB -Deutsche Fussball Bund). Prva ekipa trenutno igra u Krajsklasi A ( Kreisklasse A -Frankfurt). Klub je poznat u citavoj Njemačkoj i šire sa dobrim omladinskim ekipama.
Preteksta

**Preteksta** (lat. *fabula praetexta* ili *praetextata*) predstavlja vrstu tragedije u rimskoj književnosti koja je obrađivala teme iz rimske istorije.

U scenskim prikazima drama s tematikom iz rimske istorije glumci su bili odeveni u odelo rimske aristokratije, u togu sa širokim purpurnim rubom (*toga praetexta*), pa je po tome i sama drama dobila naziv *preteksta*. Prema tradiciji, prvi rimski književnik koji je u svojim dramama obrađivao ovakvu tematiku bio je Gnej Nevije. Od svih rimskih preteksta do nas je u celini došla samo jedna, tragedija *[[Oktavija (drama)|Oktavija]]* *(Octavia)*, u kojoj je dramatizovana sudbina prve Neronove žene i čiji je autor nepoznat. Sačuvani su i neznatni fragmenti jedanaest drugih preteksta, kao što je Nevijev *Klastidij* *(Clastidium*), Enijeva *Otmica Sabinjanki* *(Sabinae raptae)*, Pakuvijev *Paulo* *(Paulus)*, Akcijev *Brut* *(Brutus)*, i Pomponijev *Eneja* *(Aeneas)*.
Togata

**Togata** (lat. *fabula togata* = "drama u togi") naziv je za komediju u rimskoj književnosti koja se razvila tokom 2. veka st. e. i u kojoj su se obrađivale teme iz italskog života.

Glumci koji su glumili u komedijama iz rimskog i italskog života bili su na sceni odeveni u togu *(toga)*, nacionalnu odeću Rimljana, pa je i sama drama nazvana *togata*. Radnja ovih drama obično je smeštena u neki mali italski grad, i to pred radionicama *(tabernae)* italskih zanatlija, pa je drugo ime ovih drama "tabernarija" (*fabula tabernaria* = "dućandžijska drama"). Togata se u mnogome nadovezuje na palijatu, ali je prenošenje mesta radnje na italsko tlo prouzrokovalo i promenu tipičnih likova i predmeta radnje. Rimski mentalitet nije dopuštao da se kao pobednik radnje prikazuje lukavi rob koji je prevario svoga gospodara, zbog čega je iz togate uklonjen jedan od najčešćih predmeta nove grčke komedije i rimske palijate. Osim toga, promene radnje prouzrokovane su i slobodnijim položajem žena u rimskom društvu u odnosu na grčko: neki naslovi ("Pastorka", "Zaove", "Tetke", "Kćerka rođena nakon očeve smrti", "Pravnica" itd.) i fragmenti ukazuju na to da su ženski likovi igrali važnu ulogu u togati, i to većinom ne hetere nego slobodne građanke italskih gradića sa svojim svakodnevnim problemima. Ljubav je tako preneta u sferu slobodnih građana. Socijalna nejednakost zaljubljenih, brakovi sklopljeni protiv volje roditelja i ostali porodični sukobi predstavljaju uobičajene predmete "komedije toge", koja se nalazi na tragu Terencijeve sentimentalne komedije. Prema Senekinoj oceni, togate su "ozbiljne i nalaze se na sredini između komedije i tragedije".

Od togata nam se nije sačuvalo ništa osim neznatnih fragmenata i nekih naslova. Verovatno je još Nevije učinio prve korake ka stvaranju takve rimske komedije, ali nema dokaza za tvrdnju da je on i njen tvorac. Verovatnije je da togata nastaje tek kada palijata počinje da gubi svoju raniju popularnost. Vreme procvata togate je razdoblje Tiberija i Gaja Grakha i Kornelija Sule (kraj 2. i početak 1. veka stare ere). Glavni pisci togata bili su Lucije Afranije, Tit Kvinkcije Ata i Titinije, svi iz 2. veka pne.

U 1. veku nove ere Mecenatov oslobođenik Gaj Meliso stvorio je trabeatu kao pokušaj da se obnovi togata, ali u tome nije imao sledbenika u rimskoj književnosti.

## Reference

## Literatura
* 
* 
*
Celje

**Celje je metropola** (latinski: *Celeia*, njemački: *Cilli*) je treći po veličini grad u Sloveniji od 37.490 stanovnika, on je i administrativni centar Mestne občine Celje u centru Slovenije.
## Geografija
Celje leži na ušću rijeke Voglajne u Savinju u kraju znanom kao Celjska kotlina.

Grad je gotovo podjednako udaljen od Ljubljane (70&nbsp;km) kao i od Maribora (60&nbsp;km), sa kojima je odlično povezan autoputem A1, znanim kao Slovenika. 

Celje je administrativno podjeljeno na 10 kvartova, to su; Center (historijski centar), Dečkovo naselje, Dolgo polje, Gaberje, Hudinja (Zgornja i Spodnja Hudinja), Karel Destovnik Kajuh, Lava, Nova vas, Savinja i Slavko Šlander.
## Historija
Rimljani su u 1. vijeku pne. ovladali antičkim keltskim naseljem **Keleja**, i promjenili mu ime u *Celeia*. Ona je dobila municipalna prava pod imenom *Municipium Claudia Celeia* za vladavine cara Klaudija (vladao od 41. do 54.) Antičku Celeu razorili su Barbari za ranog srednjeg vijeka.

Historija srednjovjekovnog Celja vezana je uz njegov burg kog su u prvoj polovici 12. vijeka podigli koruški grofovi iz Heunburga. On je 1322. nakon što su izumrli njegovi prvi vlasnici, postao vlasništvo Žovneških gospodara (Herren von Sanneck), koje je njemački car Ludwig Bavarski uzdigao u rang grofova, pa su postali poznatiji kao - **[[Celjski grofovi]]**. Oni su kao vladari bili zenit Celja, jer su tokom 14. i 15. vijeka bili neobično uticajni u tom dijelu Evrope.

Nakon ubojstva Ulrih II Celjskog u Beogradu - 1456., izumrli su Celjski grofovi pa je Celje postalo posjed Habsburgovaca. Tad je počeo razvoj donjeg grada kao trgovačko - zanatskog centra, oko kojeg su 1473. podignuti bedemi.

S druge strane je celjski Gornji grad često je mjenjao gospodare i upravitelje. Razorili su ga kmetovi za velikog seljačkog ustanka 1515., pa je obnovljen u drugoj polovici 16. vijeka.
Kako više nije imao nikakvo strateško značenje, počeo je propadati već u 17. vijeku, pa su već sredinom 18. vijeka, njegove cigle koristili za popravak građevina u donjem gradu. Početkom 19. vijeka korišten je kao kamenolom, od potpunog uništenja ga je spasio grof Wickenburg, koji je otkupio preostale razvaline i poklonio Štajerskoj.

Od 1882. počelo se obnovljati Celjski gornji grad.

Celje je nešto prije, a i za samog Drugog svjetskog rata bilo jedan od najačih uporišta njemačkog - kulturbunda.
## Gradovi prijatelji
Celje ima ugovore o prijateljstvu sa slijedećim gradovima;

## Privreda
Celje je od 19. vijeka industrijski grad, poznat po topionici cinka i kemijskoj industriji - **Aero**.

## Reference

## Vanjske veze

* Službene stranice Općine Celje
Velenje

**Velenje** (1981–90. **Titovo Velenje**), grad u Sloveniji; 25 333 st. (2013). Administrativni centar Mestne občine Velenje na sjeveroistoku Slovenije.

## Geografija
Velenje leži u Šaleškoj dolini duž obala rijeke Paka, udaljeno oko 24 km sjeverno od Celja i oko 6 km istočno od Šoštanja, sa kojim je praktički spojen u jednu urbanu cjelinu.

## Historija
Velenje se kao naselje prvi put spominje u dokumentima 1264. kao **Weln**, a utvrda iznad grada (Velenjski grad) - 1264.

Šaleška dolina je tokom 16. vijeka bila jedan od centara protestantizma u Štajerskoj, oni su izgradili prvu školu u Velenju. 
Zna se da je 1801. u Velenju izbio velik požar, u kom je izgorjelo puno zgrada, između ostalog i crkva sv. Marija. Velenje je 1889. imalo samo 364 stanovnika, i po svemu je daleko zaostajalo za susjednim Šoštanjem.
Veći i brži razvoj Velenje je doživjelo tek od kraja 19. i početkom 20. vijeka, kad je otvoren rudnik uglja.

Ipak pravi ubrzani razvoj doživjelo je nakon Drugog svjetskog rata 1950-ih kad se počelo graditi kao novi ogledni grad socijalizma pod vodstvom vrlo agilnog direktora rudnika Nestla Žganka. 
## Privreda
Velenje je nekad bilo poznato po rudniku ugljena, a nakon tog po tvornici Gorenje, velikom proizvođaču bijele tehnike
## Poznati sugrađani
* Jolanda Čeplak, slovenska atletičarka srednjeprugašica osvajačica brončane olimpijske medalje.
## Gradovi prijatelji

## Reference

## Vanjske veze

* Službene stranice Općine Velenje
Slovenj Gradec

**Slovenj Gradec** (njemački: *Windischgrätz* ili *Windischgraz* što znači *Slovenski [[graz]]*) je grad od 7 523 stanovnika, i administrativni centar istoimene općine na sjeveru Slovenije.
## Geografija
Slovenj Gradec leži u kotlini rijeke Mislinje, udaljen oko 45 km zapadno od Maribora i oko 65&nbsp;km sjeveroistočno od Ljubljane.
## Historija

Gradec što na slovenskom znači mala utvrda prvi put se spominje 1091. kao posjed koruških vojvoda Spanheim. Nakon njihova izumiranja je rodbinskim vezama postao feud bavarske porodične dinastije grofova Andechs. Bavarci su utvrdi promjenili ime u *Windischgraz*.
Zna se da se oko 1185. tu kovao vlastiti novac, kako su Andechsi bili i Akvilejski patrijarsi tako je i Windischgraz ispao najsjeverniji dio njihove države, oko kog su se jako angažirali.

Naselje je 1267. dobilo status grada, od 14. vijeka je pod vlašću Habsburga, tad je dobilo i debele bedeme, koji su pružali sigurnost njegovim malobrojnim stanovnicima.
Nakon završeka prvog svjetskog rata - Windischgraz je pripao Kraljevini Jugoslaviji, pa se dotašnje stanovništvo grada, od kojih su većina govorili njemački (1880. oko 75 % je govorilo njemački, a 25 % slovenski) iselilo u Austriju, ostatak koji je ostao otišao je (ili je protjeran) nakon Drugog svjetskog rata.
## Znamenitosti
Najveća znamenitost tog gradića je župna crkva na glavnom trgu, podignuta je oko 1235. u romaničkom stilu (kasnije je obnavljana u gotičkom, renesansnom i baroknom stilu) pored nje to je i gotička kapela koja se nalazi tik do nje, sa freskama iz sredine 15. vijeka.

Jedna od znamenitosti je i rodna kuća kompozitora Huga Wolfa, koji je u njoj rođen 1860. (danas je u njoj smještena muzička škola), a slavu stekao u Beču.
## Privreda
Slovenj Gradec nakon bankrota nekad moćne firme Prevent Global i njene sestrinske firme Prevent Avtomobilski deli proživljava teške dane.
## Poznati sugrađani
* Hugo Wolf, kompozitor
* Tina Maze, slovenska skijašica
* Vid Kavtičnik , poznati rukometaš
* Iztok Puc, rukometaš 
* Katarina Čas, slovenska televizijska glumica
* Boštjan Nachbar, košarkaš
* Marko Šuler, nogometaš

## Gradovi prijatelji

## Reference

## Vanjske veze

* Službene stranice Općine Slovenj Gradec
Aladža

**Hasan Nezirova**, **Šarena** ili **Aladža džamija** je naziv za džamiju podignutu u Foči godine 1550/1551. godine. 

Smatrala se jednom od najljepših džamija u Bosni i Hercegovini, a po nekima i na Balkanu. 

Srušena je u ratu 1992. godine od strane VRS.
Kopar (grad)

**Kopar** (slovenski **Koper** ˈkoːpəɾ, talijanski **Capodistria** kaːpoˈdistrja), grad na sjeverozapadnoj obali Istre, najveća slovenska luka i sjedište istoimene gradske općine; 24 864 st. (2011).

## Geografija
Kopar leži duž obala istoimenog zaljeva (dio puno većeg Tršćanskog zaljeva) južno od talijanske Muggie. On je najveći i jedini lučki grad na 47 km dugoj obali jadranskog mora u Sloveniji. Kopar je, kao i cijeli obalni dio Slovenije, dvojezičan. 
## Historija
Kopar se razvio od malog naselja na otoku u tršćanskom zaljevu. U vrijeme stare Grčke je naselje bilo poznato pod imenom *Aegida*, dok su ga Rimljani kasnije nazivali *Capris*, *Caprea*, *Capre* ili *Caprista*.

U vrijeme velikih provala barbara 568., dio stanovnika iz obližnjeg Tergestuma bježeći pred Langobardima sklonio se u sigurniji Kopar u moru. Oni su tadašnji *Capris* prezvali u *Justinopolis*, u čast bizantskog cara Justinijana II. - Rinotmeta.

Postoje tragovi trgovine Kopra s Venecijom još iz 932. godine. U ratu između Venecije i Svetog rimskog carstva Kopar se svrstao na stranu Njemaca, zbog tog mu je car Konrad II. dodijelio gradske privilegije. Nakon tog razdoblja Kopar postaje feud Akvilejske patrijarhije sve do - 1278. kad postaje dio Presvijetle republike Venecije i sjedište venecijanskog podestata za Istru. Venecijanci ga tada nazivaju *Caput Histriae*, (glavni (grad) Istre), iz čega je izvedeno i današnje tal. ime grada *Capodistria*.

Prema popisu stanovništva koji je 1900. provedeno u Austrougarskoj, u Kopru je tada živjelo 7.205 govornika talijanskog, 391 slovenskog, 167 hrvatskog i 67 njemačkog jezika.

Kopar, zajedno s cijelom obalom, 1918 potpada pod Italiju, a 1947. postaje dio Slobodnog teritorija Trsta. Nakon njene podjele, 1954. dospijeva u Jugoslaviju.

## Religija
Kopar je već od 8. vijeka bio sjedište biskupije. 1498. je u Kopru rođen kasniji luteranski teolog *Pier Paolo Vergerio*. U Kopru je od 1536. do 1548. djelovao kao biskup. Kopar 1828. postaje dio tršćanske dijeceze, da bi nakon pripajanja Jugoslaviji ponovo postao samostalna biskupija.
## Privreda
U Kopru su najveći privredni subjekti luka (*Luka Koper*), i Tomos. No, pored njih, u gradu je živa privredna aktivnost niza manjih, vitalnih subjekata.

Pored toga, u gradu je razvijen i ljetni turizam.
## Poznati sugrađani
* Vittore Carpaccio (oko 1460. – oko 1525.), renesansni slikar;
* Boris Cavazza (r. 1939), glumac;
* Giovanni Cernogoraz , strijelac, olimpijski, svjetski i europski prvak;
* Domenico da Capodistria (1387. – oko 1463.), arhitekt i kipar;
* Joanis Kapodistrijas (1776–1831), grčki patriot;
* Aurelio Juri, političar i novinar;
* Igor Pribac (r. 1958), filozof;
* Pier Antonio Quarantotti Gambini (1910–1965), književnik;
* Mladen Rudonja , nogometaš;
* Nazario Sauro (1880–1916), italijanski patriota;
* Santorio Santorio (1561–1636), znanstvenik;
* Tomaž Šalamun (1941–2014), pjesnik;
* Pier Paolo Vergerio, protestantski reformator;

## Reference

## Vanjske veze

* Službene stranice Općine Kopar 
* gremoVEN.com - Koper
* Radio Capodistria
Nova Gorica

**Nova Gorica** je grad u Sloveniji od 12.997 stanovnika, on je i administrativni centar Mestne občine Nova

Gorica na jugozapadu Slovenije.
## Geografija
Nova Gorica leži na mjestu gdje rijeka Soča iz planina izlazi na obalnu ravnicu i Vipavsku dolinu, uz granicu sa Italijom. Ona je udaljena oko 105 km Ljubljane i upola manje od Trsta.
## Historija
Nova Gorica je grad, iznikao nakon 1948. kad je Pariškim mirovnim ugovorom uspostavljena nova granica između Jugoslavije i Italije. Italiji je pripao historijski centar Gorizie, a Jugoslaviji je pripalo oko 40 % teritorija tog grada, točnije periferijska naselja Solkan, Šempeter, Kromberk, Rožna Dolina i Pristava. Kako je dobar dio Vipavske doline i Goriške ostao bez svog regionalnog centra, tadašnji slovenski vlastodršci odlučili su izgraditi potpuno novi grad, po principima tadašnjeg kurbizjeovskog urbanizma, koji je tada bio jako en vogue. Zadatak je povjeren ljubljanskom arhitektu Edvardu Ravnikaru, koji je gradio novi grad sve do sredine 1980-ih.

## Znamenitosti
Južno od grada leži brdo Kostanjevica, mjesto na kom leži Crkva navještenja i franjevački samostan iz 17. vijeka, bogate i interesantne prošlosti. Posljednji članovi francuske kraljevske porodice iz Burbonske dinastije, pokopani su u kripti samostanske crkve, među njima i Charles X, te članove njegove porodice i pratnje. On je pobjegao iz Francuske nakon julske revolucije 1830. i pronašao utočište u Gorici.

Nasuprot brda Kostanjevica na sjeveru leži Sveta Gora, 682 m visoko brdo, koje već 450 godina privlači hodočasnike, pa je zato na njemu podignuta velika bazilika ( u njoj se povremeno održavaju koncerti) i franjevački samostan sa muzejem posvećenom Sočanskim bitkama.

Pogled sa Svete Gore, je doživljaj za sebe, jer se za lijepa vremena sa nje mogu vidjeti Istra, Venecija, Dolomiti, Kamniške i Julijske Alpe.
## Poznati sugrađani
* Jure Franko, skijaš;
* Aljoša Buha, muzičar;
* Jure Franko, alpski skijaš;
* Matej Mugerli, biciklist;
* Damir Pekič, fudbaler;
* Mojca Širok, književnica;
* Amedej Vetrih, fudbaler;
* Jože Srebrnic, učesnik Prvog svetskog rata, Oktobarske revolucije i Narodnooslobodilačke borbe i narodni heroj Jugoslavije;
* Max Fabiani (Maks Fabiani), austrougarski, talijanski i slovenski arhitekt i urbanist, furlanskog porijekla;
* Antonio Casasola, političar;
* Josip Bitežnik, političar;
* Karin Žibrat, pjevačica;
* Nataša Velikonja, književnica;
* Danilo Zavrtanik, fizičar i pedagog;
* Samuel Žbogar, politolog;
* Robert Golob, političar;

## Gradovi prijatelji

## Privreda
Nova Gorica je svojevremeno bila poznata po tvornici namještaja **Meblo**, koja je imala nešto poput ekskluzivnog prava na import noviteta u ondašnju Jugoslaviju, pa je bila jedna od najbolje stojećih firmi te vrste. Nakon raspada Jugoslavije najveća investicija i nada bio je **Kazino Perla**, namjenjen talijanskim posjetiteljima.

## Povezano
* Gorizia
* Goriički zid

## Reference

## Vanjske veze

* Službene stranice Općine Nova Gorica
Nacionalne stranke u Bosni i Hercegovini

**Nacionalne stranke** je izraz koji se u Bosni i Hercegovini koristi za političke stranke nacionalističke ideologije, odnosno koje prvenstveno okupljaju pripadnike jedne od tri vodeće nacije, odnosno konstitutivna naroda BiH.

Izraz nacionalne stranke se prvi put počeo koristiti pred prve demokratske izbore 1990. godine nakon što su se nakon ustavnih promjena takve stranke nastojale isprofilirati kao najjednostavnija i najpouzdanija alternativa tada vladajućem Savezu komunista BiH.

Prve tri nacionalne stranke su bile Stranka demokratske akcije, koja je tada okupljala Muslimane; Srpska demokratska stranka, koja je okupljala Srbe; i Hrvatska demokratska zajednica BiH, koja je okupljala Hrvate.

Te su se tri stranke pred izbore udružile u Koaliciju nacionalnih stranaka, kojima je cilj bio svrgnuti komuniste, u čemu su i uspjele. Međutim, njihova koalicijska vlada se počela raspadati zbog procesa raspada SFRJ, nedoumica oko budućnosti BiH, i, konačno izbijanja rata u proljeće 1992. godine.

U međuvremenu, a i nakon rata, su se isprofilirale druge nacionalne stranke, najčešće nastale od disidentskih frakcija unutar vodeće tri nacionalne stranke. Najstarija od njih je Muslimanska bošnjačka organizacija, osnovana 1990. od strane Adila Zulfikarpašića i disidenata SDA s ciljem promoviranja imena Bošnjaka, koji je tri godine kasnije prihvatila i sama SDA. Uvjetno rečeno bi se nacionalnom strankom mogla nazvati i Demokratska narodna zajednica koja okuplja Bošnjake - sljedbenike Fikreta Abdića.

Među Hrvatima je još 1990. osnovana Hrvatska stranka prava BiH, a nakon rata Nova hrvatska inicijativa. Raskolom HDZ pred izbore 2006. je nastala i nova stranka Hrvatska demokratska zajednica 1990.

Među bosanskohercegovačkim Srbima se za vrijeme rata, odnosno na teritoriju Republike Srpske isprofilirao veliki broj stranaka koje se smatraju nacionalnim strankama. Među njima je najpoznatija Savez nezavisnih socijaldemokrata današnjeg premijera Milorada Dodika.

Bosanskohercegovačke stranke koje nastoje djelovati, odnosno zastupati među pripadnike sva tri naroda se nazivaju **građanskim strankama**.
Kranj

**Kranj** (njemački: *Krainburg*, latinski: *Carnium*) je četvrti po veličin grad u Sloveniji od 37.151 stanovnika, on je i administrativni centar Mestne občine Kranj.

## Geografija
Kranj leži na sjeverozapadu Slovenije na ušću rijeke Kokre u Savu, udaljen oko 20 km od centra Ljubljane. Istočno od grada steru se visoke Kamniške Alpe.

Sve donedavno bio je sjedište Gorenjske, a tokom svoje duge historije bio je neformalna prijestolnica historijske pokrajine Kranjske - srca Slovenije i njezinog duha. Po gradu je dobila ime i nekadašnja habsburgška Vojvodina Kranjska

## Historija
Kranj se u pisanim dokumentima prvi put spominje za kasne Antike u 5. - 6. vijeku pod latinskim imenom **Carnium**, kasnije se spominje se pod imenima *Creina*, *Chreina*, *Krainburg*.

To staro keltsko naselje doživjelo je svoju drugu renesansu u 7. vijeku, za velike seobe naroda, tad je izgrađena prva utvrda i naselje oko nje. Arheološkim iskapanjima na tom lokalitetu pronađena je najveća staroslavenska nekropola na tlu Slovenije.

Nakon gubitka samostalnosti krajem 9. vijek početkom 10. vijeka tadašnja utvrda Krainburg postala je prijestolnica takozvane Kranjske krajine, iz koje je u 14. vijeku nastala Vojvodina Kranjska, sa 
sjedištem u Ljubljani.
Krainburg je u 13. vijek dobio prava sajmovanja pa se razvio kao trgovačko - obrtničko mjesto poznato po obradi željeza.

Sve do novoga vijeka grad je zadržao svoje bedeme i jasno izraženi obrambeni karakter srednjovijekovnog burga.

## Znamenitosti
Najveće znamenitosti Kranja su župna crkva sv. Kancijana i drugova iz 14. vijeka i dvorac Kieselstein (Grad Kieselstein) iz 13. vijeka, koji je tokom svoje historije promjenio puno vlasnika, i bio često restauriran, posljednji put 1952. po nacrtima arhitekta Jože Plečnika.

## Poznati sugrađani
* France Prešeren (1800. -1849.), pjesnik i književnik
* Ernst Mally (1879. -1944.), filozof
*Peter Škrjanec, muzikolog, dirigent
* Borut Petrič (1961. -), plivač
* Dušan Mravlje (1953. -), ultramaratonac
* Roman Kejžar (1966. -), atletičar
* France Štiglic (1919. -1993.), filmski redatelj

### Gradovi prijatelji
Kranj ima ugovore o prijateljstvu sa slijedećim gradovima;

## Privreda
Kranj je od sredine 19. vijeka izrastao u značajni industrijski centar; najznačajniji privredni pogoni u gradu su tvornica guma Sava i elektronike Iskra.

Pored grada nalaze se dva najpoznatija slovenska skijališta Kranjska Gora i Krvavec.

## Reference

## Vanjske veze

* Službene stranice Općine Kranj
Hrvatska demokratska zajednica 1990

**Hrvatska demokratska zajednica 1990 (HDZ 1990)** je naziv za nacionalnu političku stranku u Bosni i Hercegovini koja okuplja bosanske Hrvate, a koja je nastala raskolom unutar Hrvatske demokratske zajednice BiH.
Socijalistička partija Srbije

**Socijalistička partija Srbije** (SPS) je politička stranka u Srbiji, nominalno levog, socijaldemokratskog i populističkog predznaka.

Osnovana je 17.7. 1990. ujedinjenjem tadašnjeg Saveza komunista Srbije i Socijalističkog saveza radnog naroda Srbije. Jedan od njenih prvih vođa bio je Slobodan Milošević, koji je kao njen kandidat pobijedio i na prvim demokratskim izborima 1990.

SPS je na vlasti bila od 1990. do 2000. godine, i taj period su obilježili raspad SFRJ,ratovi u Hrvatskoj, Bosni i Hercegovini, međunarodne sankcije protiv tadašnje SRJ i rat na Kosmetu. Zbog toga je SPS zajedno sa svojim vođom često povezivana sa srpskim nacionalizmom, kao i optuživana za autoritarne metode održavanja vlasti zbog čega nije uspeo njen pokušaj da uđe u Socijalističku internacionalu.

SPS je Srbijom vladala samostalno do 1992. kada ulazi u kratkotrajnu koaliciju sa Srpskom radikalnom strankom, da bi od 1993. do 2000. vladala u koaliciji sa strankom Nova demokratija - Pokret za Srbiju.

Za vrijeme ratova u Hrvatskoj i BiH su osnovane posluslužbene filijale SPS kao što su Socijalistička partija Krajine, te Socijalistička partija Republike Srpske.

Nakon 2000. i svrgavanja Slobodana Miloševića, SPS se nalazi u opoziciji. Nakon izbora 2004. godine, iako još uvijek u opoziciji, podržava manjinsku vladu premijera Vojislava Koštunice.

Nakon parlamentarnih izbora 2008. godine SPS je ušla u vladu Mirka Cvetkovića.

## Povezano
* Spisak levičarskih partija u Srbiji

## Vanjske veze

* službena stranica
Socijaldemokratska partija Hrvatske

**Socijaldemokratska partija Hrvatske** (akronim **SDP**), socijaldemokratska/liberalna stranka lijevog centra u Hrvatskoj.

Nastala je 1990. trasnformacijom tada vladajućeg Saveza komunista Hrvatske, koji je pred prve demokratske izbore promijenio ime u Savez komunista Hrvatske - stranka demokratskih promjena. Na tim je izborima SKH-SDP izgubio vlast, a njegov status nominalno najjače opozicijske stranke je vrlo brzo erodirao zahvaljujući izbijanju rata u Hrvatskoj, kao i sve većim okretanjem desnim političkim opcijama i prešutnoj podršci nacionalističkoj politici predsjednika Tuđmana i vladajućeg HDZ-a.

SDP je usprkos tome održao određenu glasačku bazu među penzionerima. Svoj današnji naziv dobio 1994. godine ujedinjenjem s malom Socijademokratskom strankom Hrvatske. Od izbora 1995. godine počinje njegov oporavak, prvenstveno u Zagrebu koji će, uz Rijeku, postepeno postati njegovo glavno uporište. Nakon predsjedničkih izbora 1997. godine se nametnuo kao glavna opozicijska stranka, nadvisivši tadašnju Hrvatsku socijalno-liberalnu stranku. Savez SDP-a i HSLS-a stvoren 1998. je omogućio pobjedu na parlamentarnim izborima, a vođa SDP Ivica Račan je tada postao premijer. Njegova vlada, koja se sastojala od koalicije šest stranaka (iz koje je 2002. godine izašao HSLS) je poznata pod nazivom Trećesiječanjska vlast. Međutim, godine 2003. SDP je izgubio izbore.

Danas se SDP smatra glavnom opozicijskom strankom, a podrška toj stranci u anketama je počela postupno rasti nakon što se početkom 2007. saznalo da je Račan - najdugovječniji čelnik veće političke stranke u historiji višestranačke Hrvatske - teško obolio. Nakon što je 11.4. 2007. Račan i formalno podnio ostavku, SDP je organizirao konvenciju s ciljem izbora novog čelnika, te poslije višetjedne javne kampanje između četvorice kandidata izabrao Zorana Milanovića za svog novog predsjednika. Godine 2007. SDP je pod Milanovićevim vodstvom tijesno izgubio parlamentarne izbore od HDZ-a.

2010. se SDP sa strankama HNS, IDS i HSU pred parlamentarne izbore udružio u izborni/koalicijski blok kolokvijalno poznat kao Kukuriku koalicija. Taj je blok osvojio apsolutnu većinu na izborima 2011. te je sastavljena koalicijska vlada na čelu sa Milanovićem kao premijerom.

Od tog datuma je podrška SDP-u, prije svega zbog nastavka negativnih ekonomskih trendova, počela padati, te je SDP poražen na svim izborima kojima je sudjelovao, a nakon izbora 2015. je izgubio vlast. Usprkos izrazitoj nepopularnosti kratkotrajne desničarske vlade Tihomira Oreškovića i prednosti u anekatama, SDP je osvojio još manje glasova na izborima 2016. godine, te je ostao u oporbi. Dan kasnije je Milanović najavio da se neće kandidirati na sljedećim izborima za predsjednika stranke. Na njima je za novog vođu SDP-a izabran Davor Bernardić, mladi fizičar i predsjednik zagrebačke organizacije SDP.

## Reference

## Vanjske veze
* Službena stranica
Bojan Adamič

**Bojan Adamič** (Ribnica, Slovenija, 9. 8. 1912. — Ljubljana, 3. 11. 1995.) je bio slovenski kompozitor filmske muzike.

Njegove kompozicije se pojavljuju u više od 70 filmova.
Marin Držić

**Marin Držić**, poznat pod nadimkom Vidra, (Dubrovnik, 1508. – Venecija, 2. svibnja 1567.), hrvatski književnik koji se smatra najznačajnijim piscem hrvatske renesanse.

Marin Držič je najveći predstavnik dubrovačke književnostii i jedan od najvećih komediografa na južnoslovenskim prostorima. Uz stipendiju Senata otišao je u Sijenu, Italiju. Očaran tamošnjim životom, zabavama i predstavama, i sam se kao glumac uključuje u programe. Bio je, u dva navrata, pratioc austrijskog grofa Rogendorfa na putu za Carigrad. Izrazito nemirnog i avanturističkog duha, bio je posebno talentovan da uoči društvene pojave i odnose među ljudima te da ih oponaša. Književno stvaralaštvo započeo je kao pesnik petrarkističke poezije. Prva zbirka pesama javlja se pod naslovom *Pjesni ljuvene*. Međutim, slavnim su ga učinila stvaranja glumačkih trupa u Dubrovniku, pisanje drama i zatim igranje predstava u kojima zasmejava i ismejava mane tadašnjeg društva. Pisao je drame, pastorale i renesansne komedije. Iza njega ostalo je 11 dramskih komada: poznati su *Dundo Maroje*, *Novela od stanca*, *Mande*, *Tirena*, *Pomet*, *Skup*, *Venera i Adon*, *Plakar*. Nezadovoljan prilikama u Dubrovniku, odlazi u Firencu odakle kuje zaveru protiv dubrovačkog Senata, zbog čega mu je zabranjen povratak u Dubrovnik. Umire u Veneciji 2. svibnja 1567. godine.

## Povezano

* ''Libertas'' (film)

## Vanjske veze
* Marin Držić Museum
Metuzalem (razvrstavanje)

Metuzalem je biblijska ličnost koja je živela više od 900 godina, a po njemu su ime, između ostalog dobili: 
* Metuzalem (drvo) - po neproverenim podacima najstarije drvo na planeti Zemlji, nalazi se u S.A.D.;
* Metuzalem TM - tržišna marka bakarnih cevi proizvedenih u Fabrici bakarnih cevi A.D. Majdanpek u Srbiji.
Metuzalem

:*Ovo je članak o biblijskoj ličnosti. V. [[Metuzalem (razvrstavanje)]] za ostale upotrebe.*
**Metuzalem** ili **Metušelah** () je najstarija osoba čije se ime spominje u Hebrejskoj Bibliji. Navodno je dosegao starost od 969 godina. Prema Knjizi Postanka 5:27: "Metušelah poživje u svemu 969 godina pa umrije". (http://hr.wikisource.org/wiki/Stvaranje#Kainovo_potomstvo). Ime *Metuzalem* je nakon toga postalo opći sinonim za sva živa bića dugog vijeka.
Inoslav Bešker

**Inoslav Bešker** (Zagreb, 30. siječnja 1950. - Rim, 29. lipnja 2023.), jugoslavenski i hrvatski novinar. Dobar dio života proveo je živeći i radeći u Rimu.

Maturirao je u splitskoj Klasičnoj gimnaziji, diplomirao novinarstvo u Zagrebu, a doktorirao poredbenu slavistiku u Milanu.

## Karijera
Bio je dopisnik *[[Jutarnji list|Jutarnjeg lista]]*.

U novinarstvu je od 1967. Radio je za *[[Omladinski tjednik]]*, *[[Studentski list]]*, *[[Telegram (list)|Telegram]]*, *[[Start (magazin)|Start]]*, *[[Slobodna Dalmacija|Slobodnu Dalmaciju]]*, *[[Vjesnik (novine)|Vjesnik]]*, BBC, Radio 101 i druge medije.

Bio je i profesor Univerziteta u Bolonji, a prethodno je predavao na Orijentalnom univerzitetu u Napulju, na Univerzitetu *La Sapienza* u Rimu te na Sveučilištu u Zagrebu.

Bio je član je Savjeta časopisa *[[Novi Plamen]]*.

## Bibliografija
* *Istraživačko novinarstvo* (s Orlandom Obad i dr.), studije (1998.)
* *Goli blagdani*, monografija (2004.)
* *To je bio Ivan Pavao II*, monografija (2005.)
* *La musa violenta : Archetipi e tradizione nell'epica orale della Slavia dinarica*, monografija (2007.)
* *I Morlacchi nella letteratura europea*, monografija (2007.)
* *Filološke dvoumice*, studije i eseji (2007.)

## Nagrade
* Otokar Keršovani, za životno djelo u novinarstvu 
* Miljenko Smoje, za novinara godine 2002.
* Marija Jurić Zagorka, za novinara godine 2002, za najbolji komentar u tisku 2002, za najbolji komentar na internetu 2006.
* Calabria, za novinarstvo
* Kiklop, za knjigu *Filološke dvoumice*
* »Joško Kulušić«, za zaštitu ljudskih prava, 2016.

## Izvori
* Jutarnji list: ''Inoslavu Beškeru nagrada za životno djelo''  
* Inoslav Bešker , Institut "Ruđer Bošković"

## Napomene
Kvint Fabije Piktor

**Kvint Fabije Piktor** (lat. *Quintus Fabius Pictor*, rođen oko 260. godine st. e., umro oko 190. st. e.) bio je jedan od prvih rimskih istoričara i verovatno prvi u nizu analista, koji pripadaju arhajskom periodu rimske književnosti. Kao pripadnik uglednog roda Fabijevaca, bio je unuk slikara (*pictor* na latinskom) Gaja Fabija Piktora. Bio je član rimskog senata i borio se protiv Gala 225. godine st. e. i protiv Kartagine u drugom punskom ratu. Nakon poraza kod Kane bio je član rimskog izaslanstva koje je 216. st. e. poslato u Delfe da traži savet proročišta.

Fabije je krajem 3. veka st. e. napisao ***Anale*** *(Annales)* na grčkom jeziku. Smatra se pripadnikom analističke istoriografske tradicije, premda u neznatnim sačuvanim fragmentima njegovog dela nema dokaza da je zaista i pisao analistički, uprkos tome što bi na to upućivao naziv "Anali". Njegovo je delo počinjalo od dolaska Eneje u Lacij, a kao glavne izvore koristio je razne zapise koji su se čuvali u njegovoj vlastitoj porodici i u drugim važnim rimskim porodicama, te svešteničke hronike i spiskove magistrata. Prema Dionisiju Halikarnašaninu (I, 74), Fabije je osnivanje Rima datirao u "prvu godinu osme olimpijade", dakle u 747. godinu stare ere. Delo se završavalo prikazom drugoga punskog rata (do 217. st. e.), u kome je i sam učestvovao i za čije je izbijanje svu odgovornost svaljivao na Kartaginu, posebno na kartaginsku porodicu Barka kojoj su pripadali Hamilkar i Hanibal.

Izgleda da su Fabijevi podaci bili prilično pouzdani. "Anale" su kao istorijski izvor koristili Polibije, Tit Livije i Dionizije Halikarnašanin, a na latinski je bio preveden do Ciceronovog doba.
Kvestor

**Kvestor** (lat. *quaestor*) bio je jedan od magistrata (državnih službenika) u Rimskoj republici.

Kvestori su bili odgovorni za državni trezor i uopšte za sva finansijska pitanja države i vojske. Položaj kvestora možda je ustanovljen još u doba Rimskog kraljevstva. Od oko 420. godine st. e. tributska skupština svake je godine birala četiri kvestora, a od 267. st. e. deset kvestora. Neki od kvestora imali su zaduženja u samom gradu Rimu, dok su drugi pratili rimske vojskovođe kao njihovi finansijski službenici ili su postavljani za namesnike provincija ili za zamenike namesnika. 

Kornelije Sula je 81. godine st. e. odredio da kandidat za kvesturu mora imati najmanje 28 godina života ako je patricij, odnosno 30 godina ako je plebejac, te da se izborom za kvestora automatski postaje članom senata. Takođe je ukupan broj kvestora povećan na dvadeset. 

Danas visoki policijski službenici u Italiji nose naslov *questore*.
Dominat

**Dominat** je moderni naziv sa autokratski oblik vladavine koji je ustanovljen u Rimskom carstvu nakon krize 3. veka i koji je trajao sve do pada Rimskog carstva.

Naziv "dominat" izveden je od latinske reči *dominus* (= "gospodar"), koja se prvobitno vezivala pre svega za odnos roba i njegovog vlasnika. Taj je naziv pejorativno korišćen za neke careve počev od Julijevaca-Klaudijevaca, ali nije bio zvanična titula, a neki su ga carevi, npr. Tiberije, iskreno prezirali. Pod Dioklecijanom, međutim, ta je titula postala posve uobičajena, pa se ovaj car i smatra osnivačem dominata kao sistema državne uprave.

Prva faza uređenja carske vlasti, poznata pod imenom "principat", koju je karakterisalo formalno postojanje svih ranijih republikanskih ustavnih institucija i običaja, završila se s krizom 3. veka (235–284). Ta je kriza okončana Dioklecijanovim stupanjem na presto. Dioklecijan je ulogu i položaj rimskog cara izmestio iz formalne strukture starih republikanskih ustanova koja je postojala tokom prva tri veka carstva i uveo nov sistem vladavine četvorice, tetrarhiju. On je takođe odbacio titulu princepsa *(princeps)* i usvojio otvoreno monarhijski nastup prema državnim činovnicima i svim svojim podanicima.

Možda je značajnije od same titule bilo usvajanje božanskog statusa cara s pratećim nazivom "božanski" *(divus)*. Deifikacija je prvobitno bila posthumna počast koju je umrlom caru dodeljivao rimski senat, ali je kasnije sam car počeo sebi još za života davati zvanje "božanski", a često i članovima svoje porodice.

Istoričari kasne antike, međutim, negiraju da je prelaz sa principata na dominat predstavljao neki oštri rez u istoriji Rimskog carstva. Oni smatraju da se zapravo radilo o postepenoj transformaciji u okviru koje Dioklecijanove reforme, premda značajne, predstavljaju samo jedan od elemenata u toj prelaznoj fazi.