Praistorijska mjesta u području Horamabada

** Praistorijska mjesta u području Horamabada** je skupina od pet pećina i jednog sklonište u stijeni, unutar uskog ekološkog koridora bogatog vodom, florom i faunom. Grad Horamabad je smješten pod obrnoncima planinskog masiva Zagros, oko 320 km zapadno od Isfahana, odnosno oko 375 km jugozapadno od Teherana, glavnog grada Irana. 

Krečnjački grebeni sadrže brojne pećine i izvore koji su još u paleolitu učinili područje privlačnim za tadašnje lovce-sakupljače. I danas je područje dio kulturnog srca provincije Lorestan, sa modernim gradom Horamabadom i brdskom tvrđavom Falak-ol-Aflak.

## Arheološka nalazišta
Više od pola stoljeća trajala su arheološka iskopavanja i istraživanja na pećinskim nalazištima. Najveći doprinos dala je iranska arheologinja Sonia Šidrang. Njen rad i istraživanje na ključnim paleolitskim nalazištima Zagrosa, doktorsko istraživanje na Univerzitetu u Bordeauxu i dugogodišnja saradnja s Odjelom za paleolit ​​Nacionalnog muzeja Irana omogućili su afirmaciju ovog značajnog kulturnog dostignuća.

* **Kaldar** (Kalder ili Koldar) ima poseban arheološki značaj. Iskopavanjima su otkriveni neki od najranijih dokaza o postojanju Homo sapiensa na Iranskoj visoravni, koji datiraju iz perioda prije otprilike 40.000-45.000 godina, ključnog perioda kada su neandertalci i moderni ljudi mogli nakratko koegzistirati.
* **Gamari** je smještena 130 m iznad dna doline, pored kraškog izvora koji je nekada tokom cijele godine područje snabdijevao slatkom vodom. Tekuća iskopavanja pokrenuta 2024. godine već su otkrila jezgre od ljuskica iz kasnog donjeg do srednjeg paleolita i ostatke faune, što pojačava ulogu pećine kao strateške lovačke osmatračnice.
* **Kunji** je značajna po svom dugom stratigrafskom zapisu, uključujući artefakte iz srednjeg paleolita i sahrane iz kasnijih perioda. Ovaj zapis prati postepenu transformaciju nomadskih grupa za sakupljanje hrane u trajnije populacije - što je ključna naracija u razumijevanju ljudske otpornosti i prilagođavanja.
* **Gilvaran** 
* **Jafteh** je lokalitet sa najvećim brojem nalaza na jednom paleolitskog lokalitetu u Iranu, koji su grupisani prije oko 28–35.000 godina. Bogata kolekcija ukrasa napravljenih od morskih školjki, zuba i hematita otkrivena je u ranim gornjopaleolitskim naslagama tokom ranih i skorašnjih iskopavanja.  Predstavljaju najranije dokaze simboličkog ponašanja modernih ljudi unutar današnjih granica Irana.
* **Gar Arjeneh** je sklonište u stijeni, sa širokim prevjesom i pouzdanim izvorom ispod. Probna ispitivanja pokazala su naizmjenične periode naseljenosti i prirodne sedimentacije, obećavajući uvid u klimatske promjene i korištenje vatre na granici pleistocena i holocena.

Radiokarbonsko datiranje C-14 ukazuje da ljudska naselja datiraju od prije 63.000 godina sa nalazima iz perioda srednjeg do gornjeg paleolita. Pripadaju musterijenskoj i baradostijanskoj kulturi, pružajući uvid u ljudsku evoluciju i migracije iz Afrike u Evropu i Aziju. Artefakti, poput ukrasnih predmeta i naprednih kamenih alata, ističu kognitivni i tehnološki razvoj ranih ljudi u planinama Zagros. Područje je i dalje nedovoljno istraženo, i ima značajan potencijal za buduća arheološka otkrića.
## Svjetska baština
Praistorijska mjesta u području Horamabada uvrštena su na listu UNESCO-ove svjetske baštine. Odluka je donešena na 47-om zasjedanju Komiteta za svjetsku baštinu od 6-16 jula 2025. god. u UNESCO-om sjedištu u Parizu. 

## Literatura
* Marcel Otte, Fereidoun Biglari, Damian Flas, Sonia Shidrang, Nicolas Zwyns, Marjan Mashkour, Rahmat Naderi, A Mohaseb, N Hashemi, J Darvish, Valentin Radu: Nova istraživanja u pećini Yafteh, Lorestan, Iran - Cambridge University Press, 2015.
* Marcel Otte, Sonia Shidrang, Nicolas Zwyns, Damien Flas: Novo radiokarbonsko datiranje iz Jafteh pećine, Iran - Journal of Human Evolution, 2011,
## Izvori