Dodir zla

***Touch of Evil*** () je američki crno-bijeli film snimljen 1958. godine u režiji Orsona Wellesa, a koji se smatra jednim od najboljih i najuticajnijih ostvarenja njegove filmografije, odnosno posljednjim velikim crno-bijelim ostvarenjem žanra film noir.

Temelji se na romanu *[[Badge of Evil]]* Whita Mastersona. Radnja je smještena u grad na granici sa Meksikom gdje lokalni poslovni čovjek postane žrtvom tempirane bombe podmentnute u auto, a nakon čega američki policijski kapetan Quinlan (čiji lik tumači Orson Welles) izuzetno brzo otkriva ne samo počinitelja, nego i dokaze protiv njega. Protagonist, koga tumači Charlton Heston, je meksički policajac Ramon Vargas koji se također uključio u istragu, ali koji sumnja da je Quinlan dokaze podmetnuo, te čiji napori da otkrije pravu istinu dovedu u opasnost njegovu američku suprugu Susan (koju tumači Janet Leigh).

Welles je originalno bio tek angažiran za ulogu Quinlana; Heston je, pak, kao glavni glumac došao na ideju kako bi film mogao biti još bolji ako Wellesu budu povjereni scenario i režija, a što su producenti na kraju prihvatili. Welles se tog posla prihvatio s velikim oduševljenjem, uvjeren kako će *Dodir zla* nakon višegodišnjeg rada u Evropi predstavljati njegov veliki povratak u Hollywood. Wellesov angažman je, pak, potakao brojne ugledne hollywoodske glumce da se nude producentima za makar i simboličan nastup u filmu, te se tako tada još uvijek velika zvijezda Marlene Dietrich za minimalni honorar pojavila u relativno malenoj i neuglednoj ulozi Quinlanove bivše djevojke.

Wellesove nade se međutim nisu ispunile. Producenti su, dijelom zbog potencijalnih kontroverzi koje je mogao izazvati motiv rasističkih predrasuda u scenariju, a dijelom zbog scena vezanih uz zloupotrebu droge i lezbijskih aluzija u sceni zlostavljanja Susan od muškobanjaste gangsterice koju tumači Mercedes McCambridge, karakterističnih za tadašnje eksploatacijske filmove zaključili da bi *Dodir zla* najbolje bilo distribuirati kao B-film, odnosno kao drugi film u dvostrukim predstavama. Zbog toga je materijal koji je Welles dostavio producentima značajno srezan na nešto više od sat i pol vremena. *Dodir zla* je značajno podbacio na američkim kino-blagajnama i tako od Wellesa ponovno udaljio direktore vodećih hollywoodskih studija.

Njegovi rezultati su, s druge strane, bili daleko bolji u Evropi, a još više kod kritičara koji su značajno hvalili film. Pri tome se posebno isticala spektakularna početna scena, koja u jednom neprekinutom kadru gledatelji upoznaju glavne likove, mjesto radnje i elemente zapleta. Ona je ušla u brojne filmske antologije te su je kasnije kopirali i počast joj odali brojni sineasti, među kojima se ističu Martin Scorsese, Brian de Palma, Paul Thomas Anderson i Robert Altman čiji film *[[The Player (film)|The Player]]* sadrži sličan neprekinuti kadar gdje likovi kao temu razgovora imaju upravo scenu iz *Dodira zla*.

Originalna verzija filma se danas smatra izgubljenom. Usprkos toga, Universal Pictures je godine 1976. pronašao nešto Wellesovog neiskorištenog materijala te je u kino-dvorane distribuirao novu, proširenu verziju. Godine 1998. je montažer Walter Murch, koristeći dodatni materijal i Wellesove memorandume za vrijeme produkcije, napravio još dužu "restauriranu" verziju.

## Uloge
* Charlton Heston ... Ramon Miguel Vargas
* Janet Leigh ... Susan Vargas
* Orson Welles ... Hank Quinlan
* Joseph Calleia ... Pete Menzies
* Akim Tamiroff ... Ujak Joe Grandi
* Joanna Cook Moore ... Marcia Linnekar
* Ray Collins ... Okružni tužilac Adair
* Dennis Weaver ... Noćni menadžer
* Val de Vargas ... Pancho
* Mort Mills ... Al Schwartz
* Victor Millan ... Manolo Sanchez
* Lalo Rios ... Risto
* Phil Harvey ... Blaine
* Joi Lansing ... Plavuša
* Harry Shannon ... Gould
* Rusty Wescoatt ... Casey
* Wayne Taylor ... član bande
* Ken Miller ... član bande
* Raymond Rodriguez ... član bande
* Arlene McQuade ... Ginnie
* Zsa Zsa Gabor ... vlasnica striptiz kluba
* Marlene Dietrich ... Tanya
* Mercedes McCambridge ... razbojnica
* Keenan Wynn ... čovjek
* Joseph Cotten ... detektiv

## Izvori

## Literatura
*Nericcio, William Anthony. 'Hallucinations of Miscegenation and Murder: Dancing along the Mestiza/o Borders of Proto-Chicana/o Cinema with Orson Welles's Touch of Evil.'The first chapter of Tex(t)-Mex.

## Vanjske veze

* 
* 
* Text of Welles' 58-page memo to Universal Studios
* List of edits of restored version compared to previous versions
* http://www.eskimo.com/~noir/ftitles/touch/heston.shtml, Charlton Heston's account of the production of *Touch of Evil*.
* Literature on ''Touch of Evil''