1871.

Godina **1871** bila je redovna godina koja počinje u nedjelju po gregorijanskom odn. redovna godina koja počinje u petak po 12 dana zaostajućem julijanskom kalendaru.
__NOTOC__

## Događaji
### Januar/Siječanj

* 2. 1. - Italijanski princ Amadeo I polaže zakletvu za kralja Španije (do 1873).
* 7. 1. - Parnica bana Levina Raucha protiv Mrazovića, Vončine i Miškatovića pred petrinjskim regimentskim sudom zbog napisa u sisačkom listu "Zatočnik" - optuženi oslobođeni optužbe, nakon čega Rauch traži otpust.
* 9. 1. - Francusko-pruski rat: Bitka kod Villersexela je francuski uspeh obezvređen drugim neuspesima; u ovoj bici se istakao Petar Karađorđević.
* 14. 1. - Hajduk Andrijica Šimić uhvaćen u Podosoju, biće osuđen na 33 godine zatvora.
* januar - Aleksandar Karađorđević osuđen na osam godina robije u Ugarskoj zbog saučesništva u pripremanju atentata na kneza Mihaila - ali Vrhovni sud ga oslobodio početkom juna.
* 18. 1. -  U versajskoj Dvorani ogledala proglašeno Njemačko Carstvo (poznato i kao *Drugi Reich*), ujedinjenje Severnonemačkog saveza i južnih država - ukupno 25 država, kraljevina, velikih vojvodstava, vojvodstava, kneževina i slobodnih gradova. Pruski kralj Wilhelm I postaje car.
* 21. 1. - Giuseppe Garibaldi sa dobrovoljcima odbranio Dijon od Prusa (Garibaldiju je ovo poslednje ratovanje).
* 21. 1. - Prvi broj lista "Crnogorac", u početku za politiku i književnost, kasnije samo za politiku (od 1873. "Glas Crnogorca").
* 22. 1. - Sukob ispred pariske Gradske većnice između levičarskih demonstranata, koji su tražili izbore za komunu, i vojske, poginulo šest demonstranata.
* 26. 1. - Koloman Bedeković imenovan za novog hrvatskog bana nakon smene Levina Rauha (do 1872).
* 26. 1. (14. 1. po j.k.) - U Kragujevcu osnovana prva učiteljska škola u Srbiji (premeštena u Beograd 1876).
* 26. 1. - Rim zvanično proglašen za prestonicu Kraljevine Italije.
* 27. 1. - U Kragujevcu osnovana prva učiteljska škola u Srbiji.

* 28. 1. - Opsada Pariza okončana razoružanjem garnizona nakon bombardovanja krupnim kalibrom i gladi (pojedeni su i popularni slonovi Castor i Pollux). Istog dana dogovoreno primirje koje se ne odnosi na neke departmane.
* početkom godine - Glasine da će Srbija dobiti Bosnu i Hercegovinu izazivaju ogorčenje kod crnogorskog knjaza Nikole i njegovih oficira, izjavljuju da bez borbe neće dopustiti da Hercegovina pripadne Srbiji.

### Februar/Veljača
* 6. 2. - Francuska Vlada nacionalne odbrane naredila primirje u celoj zemlji nakon što je Léon Gambetta odstupio u Toursu.
* 7. 2. - Konzervativni federalista Karl Sigmund von Hohenwart novi premijer Austrije (do oktobra).
* 8. 2. - Prvi izbori u Trećoj Francuskoj Republici: većinu mandata dobili monarhisti (orleanisti i legitimisti) i desnica uopšte.
* 17. 2. - Adolphe Thiers izabran za šefa privremene vlade u Francuskoj.
* 18. 2. - Okončana Opsada Belforta, francuski garnizon napustio grad sa oružjem.
* 20. 2. - Organizovan prvi štrajk glumaca Narodnog pozorišta u Beogradu.
* 24. 2. - Darwinova knjiga "Poreklo čoveka i selekcija u vezi sa polom".
* 25. 2. - Gerasim Petranović izabran za episkopa nove Bokokotorske episkopije (posvećen 1874).
* 26. 2. - Predsednik Adolphe Thiers i kancelar Otto von Bismarck dogovorili preliminarni mir u Versaju.

### Mart/Ožujak

* 3. 3. - Izbori za prvi Nemački Rajhstag, najviše mandata dobijaju nacional-liberali.
* 11. 3. - Konzervativac Lascăr Catargiu na čelu rumunske vlade (do 1876).
* 13. 3. - Londonska konferencija ukida neutralnost i demilitarizovanost Crnog mora, prolaz kroz Moreuze i dalje zavisi od Turske - Rusija može obnoviti Crnomorsku flotu. Čišćenje Đerdapa povereno "pribrežnim silama"; Austrougarska je zahtevala to pravo samo za sebe, što su Turska, Srbija i Rumunija osporile.
* mart - Aćim Čumić, profesor Velike škole, izabran za predsednika beogradske opštine - pošto je vlada otezala sa potvrdom, a ostavka na profesuru mu uvažena brzo, i određen novi profesor, dolazi do protesta đaka.
* 16. 3. - U Francuskom Alžiru izbija Mokranijeva pobuna, pokrenula je jednu trećinu stanovništva.
* 18. 3. -  Neslužbeni početak Pariške komune: Vojska ulazi u Pariz kako bi uzela topove od Nacionalne garde, na Montmartru dolazi do konfrontacije, mnogi vojnici prilaze gomili; ubijeni generali Lecomte i Clément-Thomas; redovna vojska uveče napušta Pariz.
* 21. 3. - Prva sednica Rajhstaga. Otto von Bismarck, ministar-predsednik Pruske, postaje i prvi kancelar Nemačke (do 1890).
* 28. 3. - Prvi sastanak vijeća Pariške komune, izabranog prije dva dana.
* 29. 3. - U Londonu otvorena koncertna dvorana Royal Albert Hall.

### April/Travanj
* najkasnije do aprila - Nemiri na beogradskoj Velikoj školi zbog nepravilnog postavljenja nekih profesora.
* 2-3. 4. - Dva stihijska pokušaja ofanzive Nacionalne garde prema Versaju - gardisti zarobljeni sa oružjem streljani, zbog čega će Komuna doneti Zakon o taocima.
* 16. 4. - Dekret Pariske komune o predaji preduzeća radnicima.
* 16. 4. - Usvojen Ustav Nemačkog rajha, poznat i kao Bismarckov carski ustav - zvanično konfederacija pod predsedavanjem Pruske, odn. njenog kralja koji je i nemački car.
* 20. 4. - U SAD potpisan *Enforcement Act* za borbu protiv Ku Klux Klana i sličnih suprematističkih grupa.
* 30. 4. - Masakr kod Camp Granta, rančeri ubili 144 Apača u Arizoni.
* proleće - Pitanje veze (buduće) srpske i turske železnice - Srbija hoće vezu kod Aleksinca a Turska kod Novog Pazara.

### Maj/Svibanj
* 9. 5. - Versajske trupe zauzele Fort d'Issy, južno od Pariza, Mac Mahonove trupe napreduju ka gradu.
* 10. 5. - Frankfurtski mir između Nemačke i Francuske: Nemačka se proširila u Alzasu i Loreni (→ Alsace-Lorraine), okupacija dela Francuske do isplate pet milijardi franaka odštete.
* 10. 5. - Zakonom uveden japanski jen.
* 12. 5. (22 Floréal LXXIX) - Na osnovu dekreta Komune, uništena kuća Adolphea Thiersa u Parizu, nameštaj prodat u korist udovica i siročadi.
* 15. 5. - U Nemačkoj donesen krivični zakonik (*Strafgesetzbuch*).
* 16. 5. (26 Floréal LXXIX) - Ceremonijalno srušen Napoleonov stub na pariskom Place Vendôme.
* svibanj - Izbori u Hrvatskoj-Slavoniji, veliki uspjeh Narodne stranke: 51 mandat, unionisti 13, pravaši 1.
* maj - "Terazijska bomba" - eksplozija blizu pozorišta u kojem se nalazio knez Milan.
* maj - U Gacko došlo 15.000 nizama da podižu kasarne i stražarnice oko Crne Gore.
* maj - Hadži Loja sa družinom pokušava da spreči posvećenje pravoslavne crkve u Sarajevu (biće posvećena 1872. nakon ruske intervencije).
* 20. 5. - Versajske granate padaju na Pariz.
* 21. 5. - Prvi tabor Hrvata Istre i kvarnerskih otoka održan je na brijegu Sv. Mihovil kraj Kastva.
* 21. 5. - Početak MacMahonove ofanzive na Komunu i "Krvave nedelje" (*Semaine Sanglante*) - vojska ulazi kroz nebranjeni deo zida.
* 23. 5. - Vojska zauzela Montmartre, streljano 300 gardista, komunari pale zgrade, među kojima i Palaču Tuileries.
* 24. 5. - U Komuni streljano nekoliko talaca, među kojima i pariski nadbiskup.
* 28. 5. - Zauzeti poslednji položaji Komune u Parizu. Uza zid groblja Père-Lachaise streljano 147 komunara (*Mur des Fédérés*). Po kasnijim procenama poginulo je i streljano 6 - 7.000 komunara (često se pominje cifra 20.000).

### Jun/Juni/Lipanj
* 1. 6. - Korejske obalne baterije otvorile vatru na američke brodove u pratnji diplomatske misije, na šta će biti odgovoreno vojnom ekspedicijom 10. juna.
* 5. 6. -  Seru Epenisa Cakobau proglašava uz pomoć stranih naseljenika ujedinjenu Kraljevinu Fidži (ali već 1874. postaje britanska Kolonija Fidži). 
* 8. 6. - Uredba o školama u Bačkoj i Banatu: škole sa graničarskim i opštinskim sredstvima postaju opštinske škole za mladež svih veroispovesti, verske škole su samo one koje su bile izdržavane od veroispovednih opština.
* 8. 6. - Kraljevskim reskriptom ukinuta Đurđevačko-križevačka krajina - Narodna stranka dobija još devet mandata odatle.
* 13. 6. - Svetozar Marković pokrenuo list "Radenik", prvi socijalistički list u Srbiji i na Balkanu.

### Jul/Juli/Srpanj
* 3. 7. - Azijski eskadron SAD napustio korejske vode - diplomatski neuspeh, jer Koreja zadržava izolacionistički status.
* 5. 7. - Deklaracija Anrija, grofa od Šambora, legitimističkog pretendenta na francuski presto: prihvatiće krunu samo ako državna zastava bude burbonska bela umesto trikolore.
* 10. 7. - Prvi broj književnog časopisa "Crnogorka", izašlo 23 broja.
* 11. 7. - Etiopija: bitka kod Adue je odlučujuća pobeda budućeg cara Johanesa IV nad Tekle Georgisom II.
* 12. 7. - *Orange Riot*: sukob između protestantskih oranžista i irskih katolika u Njujorku, preko 60 mrtvih, uglavnom Iraca. Početak kraja moćnog Williama M. Tweeda, šefa političke mašine Tammany Hall (uhapšen u oktobru).
* 20. 7. - Britanska Kolumbija se pridružila Kanadskoj Konfederaciji.
* 23. 7. - U Austrougarskoj određeno uvođenje metričkog sistema, obavezan od 1876.
* 30. 7. - Eksplozija kotla na brodu *Westfield* u njujorškoj luci, 125 mrtvih.

### Avgust/August/Kolovoz
* 15. 8. - Šesta skupština Ujedinjene omladine srpske, u Vršcu - raspuštena već prvog dana po odluci vladinog komesara, jer nije želela promeniti statut tako da se ograniči na Ugarsku.
* 29. 8. - Ukidanje sistema hanova u Japanu - feudalni domeni zamenjeni prefekturama.
* 31. 8. - Adolphe Thiers postaje predsednik Francuske (do 1873).

### Septembar/Rujan
* 12. 9. - Car i kralj Franjo Josip I obećaje da će priznati češko državno pravo, okruniti se za češkog kralja i položiti krunidbenu prisegu - češki sabor odgovora sa 18 fundamentalnih članaka kojim traži ujedinjenje Češke, Moravske i Šlezije, s pravima kao i Ugarska, ali Nemci i Mađari se tome protive.
* septembar - Na Cetinju osnovano tajno udruženje Družina za oslobođenje i ujedinjenje srpsko (Omladina srpska želi ustanak u Bosni).
* septembar - Kitolovačka katastrofa: led zarobio 33 broda kitolovca uz severnu obalu Aljaske, uništeni svi sem jednog, nije bilo žrtava.
* 17. 9. - U Alpima otvoren za saobraćaj Mont Ceniski železnički tunel (ili Fréjuski ž. t.), dužine 12,2&nbsp;km.
* 20. 9. - Rujanski manifest: na sastanku u Zagrebu, Narodna stranka prosvjeduje zbog nasilja (stalno odlaganje Sabora), Nagodba od 1868. se ne može smatrati pravovaljanom

### Oktobar/Listopad
* oktobar - Osnovana Bogoslovija (bogoslovsko-učiteljska škola) u Prizrenu, uz pomoć dobrotvora Sime Andrejevića Igumanova.
* 6. 10. (24. 9. po j.k.) - Osnovan Beogradski kreditni zavod, sa 50.000 dukata domaćeg kapitala.
* 8. 10. - Eugen Kvaternik diže Rakovičku bunu i gine tri dana kasnije.
* 8. 10. - U Hanoveru osnovana firma Continental AG (*Continental-Caoutchouc- und Gutta-Percha Compagnie*).
* 8 - 10. 10. - Veliki požar u Chicagu: 300 mrtvih i 100.000 bez doma na 9&nbsp;km2; požar je istog dana počeo u još tri grada, u Peshtigo, Wisconsin je poginulo najmanje 1.500 ljudi.
* 11. 10. - Heinrich Schliemann započinje ozbiljna iskopavanja Troje.
* 12. 10. - Prvi Zakon o kriminalnim plemenima u Britanskoj Indiji.
* oktobar - Svetozar Miletić izašao posle godinu dana iz zatvora u Vacu.
* 18. 10. (6. 10. po j.k.) - "Smederevski nameštaj" - udes kneza Milana u nužniku, mogući pokušaj ubistva.
* 20. 10. - Franjo Josip odbacuje češke Fundamentalne članke.
* 22. 10. (10. 10. po j.k.) - Knez Milan se sastao sa ruskim carem u Livadiji na Krimu - poboljšanje srpskih odnosa sa Rusijom, na uštrb Austrougarske i Turske; negativne reakcije ostalih sila, naročito u Ugarskoj.
* 27. 10. - Pad Hohenwartove vlade nakon što su Česi odbili autonomiju samo za Bohemiju.
* jesen - Vasil Levski osnovao u Bugarskoj Unutrašnju revolucionarnu organizaciju.

### Novembar/Studeni
* 2. 11. (21. 10. po j.k.) - Osnivanje okružnih štedionica u Srbiji za pomoć zaduženim seljacima (neuspešno).
* 4. 11. (23. 10. po j.k.) - Mere protiv hajdučije u Srbiji: nasilno ušoravanje sela i raseljavanje hajdučkih porodica.
* 5. 11. - Wickenburški masakr, Yavapai ratnici napali kočiju u Arizoni i ubili šestoricu ljudi.
* 7. 11. - Australijski telegraf povezan sa svetskim kod Darwina.
* 10. 11. - Henry Morton Stanley pronašao Davida Livingstonea blizu jezera Tanganyika (*Dr. Livingstone, I presume?*).
* 14. 11. - Mađarski premijer Gyula Andrássy postaje ministar inostranih poslova Austro-Ugarske (do 1879).
* 14. 11. - Novi mađarski premijer Menyhért Lónyay (do 1872).
* 17. 11. - U državi Njujork osnovana *[[National Rifle Association]]*, prvobitno za poboljšanje streljačkih veština.
* 28. 11. - Liberal Adolf von Auersperg novi predsednik vlade Austrije (do 1879).

### Decembar/Prosinac
* 4. 12. - Pruski monetarni zakon uvodi marku sa zlatnom podlogom, kasnije nazvana zlatna marka (*Goldmark*).
* 10. 12. - *[[Kulturkampf]]*: u nemački krivični zakon ubačen "predikaonički paragraf" (*Kanzelparagraph*) kojim se sveštenicima zabranjuju političke izjave koje bi "ugrozile javni mir".
* 10. 12. - Počeo s radom prvi bordel u Beogradu (odn. ministar vnutrenih dela poslao raspis "javni rad bluda i bludionica").
* decembar - Srpski namesnik Blaznavac obavešten o planovima Svetozara Miletića i Ujedinjenje omladine da u vezi sa Crnom Gorom pokrenu ustanak u Bosni - traži odlaganje.
* 23. 12. - Diplomatska Iwakurina misija krenula iz Japana u SAD i Evropu.
* 24. 12. - Praizvedba Verdijeve opere *[[Aida]]* u Kairu.
* 26. 12. - U Novom Sadu objavljen prvi broj lista "Pozorište", urednik Antonije Hadžić.
* 28. 12. - 6. 1. 1872. - Pregovori ugarske vlade i Narodne stranke povodom spora oko Nagodbe - prekinuti bez rezultata.

### Kroz godinu
* Krajišnici (krajiške imovne općine) zakonom dobili polovicu krajiških šuma, a druga polovica postala vlasništvo erara (državne blagajne).
* August Šenoa napisao roman "Zlatarovo zlato".
* U Ugarskoj zabranjena Ujedinjena omladina srpska, prelaze u Beograd.
* Vojna reforma u Crnoj Gori, koju pomažu i srpski oficiri.
* Crkveno-narodni sabor Srba u Ugarskoj - uredbe o školama, nesuglasice oko izbora mitropolita-patrijarha.
* *[[Gründerzeit]]* ("Osnivačko vreme"), doba ekonomskog procvata u Nemačkoj.
* Prva naftna bušotina u Bakuu.
* Nauka i tehnika:
** Tragajući za biblijskom zemljom Ofir, Nemac Karl Mauch otkrio Veliki Zimbabve.
** Pronađena zubarska bušilica, na nožni pogon.
** Richard Leach Maddox pronašao suvi želatinski proces fotografije - usavršen i omasovljen do kraja decenije.

## Rođenja

### Januar/Siječanj &ndash; Jun/Lipanj
* 7. 1. - Émile Borel, matematičar, političar († 1956)
* 17. 1. - David Beatty, britanski admiral († 1936)
* 17. 1. - Nicolae Iorga, rumunski istoričar, književnik, političar († 1940)
* 4. 2. - Friedrich Ebert, prvi predsednik Nemačke († 1925)
* 9. 2. - Franc Saleški Finžgar, slovenski književnik († 1962.)
* 17. 2. - Jovan Dučić, srpski književnik, diplomata, akademik († 1943)
* 18. 2. - Harry Brearley, pronalazač rostfraja († 1948)
* 25. 2. - Lesja Ukrajinka, književnica († 1913)
* 5. 3. - Rosa Luxemburg, njemačka političarka († 1919.)
* 13. 3. - Živko Pavlović, general i vojni pisac, akademik († 1938)
* 19. 3. - Marija Vetsera, ljubavnica krunskog princa Rudolfa († 1889)
* 27. 3. - Heinrich Mann, književnik († 1950)
* 5. 4. - Mirko Seljan, hrvatski istraživač († 1913.)
* 8. 4. - Clarence Hudson White, fotograf († 1925)
* 10. 4. - Eduard Slavoljub Penkala, hrvatski izumitelj († 1922.)
* 12. 4. - Ioannis Metaxas, grčki general i diktator († 1941)
* 6. 5. - Victor Grignard, hemičar, nobelovac († 1935)
* 11. 6. - Stjepan Radić, hrvatski političar († 1928.)
* 29. 6. - Danilo Petrović, prestolonaslednik Crne Gore († 1939)

### Jul/Srpanj &ndash; Decembar/Prosinac
* 10. 7. - Marcel Proust, francuski književnik († 1922.)
* 11. 7. - Velimir Vukićević, premijer Kraljevine SHS († 1930)
* 17. 7. - Lyonel Feininger, slikar († 1956)
* 13. 8. - Karl Liebknecht, nemački političar († 1919)
* 14. 8. - Guangxu, kineski car († 1908)
* 19. 8. - Orville Wright, pionir letenja († 1948)
* 27. 8. - Theodore Dreiser, američki književnik († 1945)
* 29. 8. - Albert François Lebrun, predsednik Francuske († 1950)
* 30. 8. - Ernest Rutherford, fizičar, nobelovac († 1937.)
* 8. 9. - Ilarion Radonić, mitropolit zvorničko-tuzlanski pa vršački († 1932)
* 23. 9. - František Kupka, slikar, grafičar († 1957)
* 26. 9. - Petar Pešić, general, ministar vojni, načelnik generalštaba KJ († 1944)
* 27. 9. - Janko Vuković Podkapelski, hrvatski carski i kraljevski admiral († 1918.)
* 27. 9. - Ivan Šarić, nadbiskup vrhbosanski († 1960)
* 27. 9. - Grazia Deledda, talijanska književnica († 1936.)
* 28. 9. - Pietro Badoglio, italijanski general i premijer († 1956)
* 2. 10. - Cordell Hull, državni sekretar SAD, nobelovac za mir († 1955)
* 30. 10. - Paul Valéry, francuski književnik († 1945.)
* 30. 10. - Miloš Trifunović (političar) († 1957)
* 13. 11. - Vladislav F. Ribnikar, osnivač "Politike" († 1914)

### Kroz godinu
* Šaban Poluža, balista († 1945)

## Smrti

### Januar/Siječanj &ndash; Jun/Lipanj
* 13. 1. - Kawakami Gensai, samuraj
* 4. 2. - Šamil, bivši severnokavkaski lider (* 1797)
* 19. 2. - Gavrilo Popović, bivši šabački vladika,
* 7. 4. - Wilhelm von Tegetthoff, austrijski admiral (* 1827)
* 18. 4. - Omer-paša Latas, osmanski vojskovođa i guverner (* 1806)
* 4. 5. - Maria Annunziata, majka Franza Ferdinanda (* 1843)
* 11. 5. - John Herschel, astronom, polimata (* 1792)
* 12. 5. - Daniel-François-Esprit Auber, francuski skladatelj (* 1782.)
* 23. 5. - Jarosław Dąbrowski, poljski general, komunar (* 1836)
* 24. 5. - Georges Darboy, pariski nadbiskup (* 1813)
* 25. 5. - Louis Charles Delescluze, novinar, komunar (* 1809)
* 28. 5. - Eugène Varlin, sindikalista, komunar (* 1839)
* 9. 6. - Anna Atkins, botaničarka, fotografkinja (* 1799)
* 10. 6. - Petar Karić, upravnik prve učiteljske škole u Srbiji (* 1838)
* 13. 6. - Jean Eugène Robert-Houdin, mađioničar (* 1805)
* 26. 6. - Draga Dimitrijević Dejanović, srpska književnica (* 1840)

### Jul/Srpanj &ndash; Decembar/Prosinac
* 7. 9. - Mehmed Amin Ali-paša, osmanski reformator (* 1815)
* 11. 10. - Eugen Kvaternik, hrvatski političar, pisac i revolucionar (* 1825.)
* okt. - Josiah Harlan, američki avanturista u Afganistanu (* 1799)
* 18. 10. - Charles Babbage, matematičar, pronalazač (* 1791)
* 28. 11. - Théophile Ferré, komunar (* 1845)
* 28. 11. - Louis Rossel, francuski oficir na strani Komune (* 1844)
* 5. 12. - Ivan Matija Škarić, bibličar (* 1793)
* 14. 12. - George Hudson, finansijer železnica (* 1800)

### Kroz godinu
* Mehmed Refik Hadžiabdić, šejh-ul-islam (* 1813)

## Reference

; Literatura
* *Istorija srpskog naroda*, Od Prvog ustanka do Berlinskog kongresa 1804-1878, Beograd 1981
** Peta knjiga prvi tom (V-1)
** Peta knjiga drugi tom (V-2)
* Šišić, Ferdo. *Povijest Hrvata Pregled povijesti hrvatskoga naroda 1526.-1918.* drugi dio. Marjan tisak 2004.