Arheološka nalazišta u Golubiću

**Arheološka nalazišta u Golubiću**, Crkvina i Dolovi, nalaze se u Bihaću, Bosna i Hercegovina.  Lokalitet  Crkvina  poznat  je  po  čitavom  nizu  praistorijskih  i antičkih  nalaza,  dok je u široj okolini naselja Golubić locirano  nekoliko  arheoloških  lokaliteta.   
 
## Crkvina
Iskopavanja u nalazištu Crkvina vršena su 1954. godine pod vodstvom Irme Čremošnik, Borivoja Čovićaa 1956. i 1960. god. i Branke Raunig 1982. god. Čitav prostor Crkvine nije istražen zbog recentnog groblja. Crkvina je japodska nekropola od od 8. v. p.n.e do 4. vijeka n.e. Sva relevantna građa je objavljena. Materijal se nalazi u Mmuzeju Unsko-sanskog kantona u Bihaću.

Arheološko nalazište je ovalno-kupasti brežuljak, (oko 100X60 m), u centru naselja, od krečnjačkog kamena sa "plaštom" humusa pri vrhu, debljine oko 1,5 m, koji se istanjuje prema padinama. Na istočnoj i jugoistočnoj padini otkrivena su ukupno 73 japodska groba, 24 sa skeletom, 48 spaljenih sa zemljanom urnom, 1 spaljen bez urne. Stariji grobovi su bliže vrhu brežuljka. Uz zemljane urne, najzastupljeniji je japodski nakit (fibule, narukvice, ogrlice, grivne za noge, itd.) od bronze, željeza, jantara i stakla. Na kamenom ulomku japodske antropomorfne stele od lapora urezane su predstave naočaraste fibule i lančastih privjesaka. 

Dio temeljnog zida dimenzija 2X0,9 m. pripada zgradi Mitreja iz antičkog doba. Sa Crkvine potiče i Mitrasov reljef s natpisom, možda i dvije posvete Mitrasu, 

Od dijelova arhitekture je ulomak astragala, s neke antičke građevine,  brojni ulomci kamenih urni, s natpisima ili bez njih, nadgrobni spomenici s natpisimama, te sljemenasti poklopci s natpisima. 

### Sljemenasti poklopci
Na Crkvini je pronađeno 13 sljemenastih poklopaca kojima su se pokrivale posude sa spaljenim ostacima pokojnika sa japodskog područja uz Unu (Sergejevski je identifikovao 8 primjeraka). Pravougaonog su tlocrta formirani u obliku krova na dvije vode, sa zabatom na pročeljnoj, užoj strani. Ono što iznenađuje arheologe jest činjenica da tamo gdje su nađeni poklopci nisu nađene urne i obrnuto.

### Srednjovjekovna crkva
Na vrhu Crkvine otkriveni su 1954. temelji crkve (dimenzije 13,5 X 8 m) s apsidom, datirane u 14. v.  U temeljima crkve na različitim mjestima pronađeno je nekoliko antičkih spolija i dva dijela iste urne sa epigrafskim natpisima.

## Dolovi
Drugo nalazište su Dolovi, kasnoantička nekropola. Istraživanja su obavili Irma Čremošnik 1954. i Borivoj Čović 1960. god. Dolovi su oranice u centru sela, jugoistočno od Crkvine. Istražena je oko 300 m2, i otkriveno 29 inhumiranih i 1 incinerirani pokojnik. Sahranjeni su bili u sanduku od kamenih ploča. Nalazi su:
* U 5 grobova upotrijebljeno je i 10 pretesanih sljemenastih poklopaca, svi sa natpisom, s neke druge nekropole 2. vijeka n.e.   
* Desna strana kamene japodske urne s predstavom konjanika i 2 fantastična bića datirana u 6. ili 5. vijek p.n.e. Ploča je nacionalni spomenik BiH.  Očuvane dimenzije su: 0.98x0.42x0.10 m. Na slici su prikazani: konjanik na konju, ptica sa čovječijom glavom i životinjsko čudovište sa tijelom ribe i kozijim rogovima. Interpretacija prikaza  je da ratnik predstavlja pokojnika, a da konj ovdje ima simbolično značenje inkarnacije smrti.   
* Ostali nalazi su: sidrasta fibula s početka 3. vijeka n.e, narukvice, bršljenak, češalj, kopče i drugo javljaju se u grobovima 4. vijeka ali i kasnije u 5. i 6. v.
 
Skromnost nalaza govori da je nekropola pripadala siromašnijem autohtonom stanovništvu. 

## Sojeničko naselje
Uz pretpostavku da je i kod Golubića prepreka u vidu brojnih kolaca-soha, prisilila rijeku Unu na skretanje s prirodnog pravca, odnosno da se sojeničko naselje najvećim dijelom nalazilo na prostoru koji sada zauzima otoka i dio desne obale omeđen starim koritom, radilo bi se o razmjerno velikom sojeničkom naselju, dužine u pravcu JZ-SI. Na dijelu desne obale nasuprot sadašnjoj otoci nalazi se i kulturni sloj. Na  osnovu ove predpostavke, postojanja kulturnog arheološkog sloja i koncentracije  kultnih  objekata (nekropola Jezerine, nekropola Crkvina u Golubiću) i  drugih  nalaza  iz  veoma  dugog  perioda, pojedini autori smatraju  da  se  u  Golubiću  nalazilo  značajno  praistorijsko  naselje  (vjerovatno  sojeničkog  tipa), a  zatim  i  antičko  naselje Raetinium,  možda  urbani municipalni centar  bihaćke  kotline.  

## Literatura
* Irma Čremošnik -  Arheološka istraživanja u okolici Bihaća. Glasnik Zemaljskog muzeja (Arheologija), nova serija, sveska XIII, Zemaljski muzej, Sarajevo 1958, 117-136.
* Irma Čremošnik -  Spomenik sa japodskim konjanicima iz Založja kod Bihaća. Glasnik Zemaljskog muzeja (Arheologija), nova serija, sveska XIV, Zemaljski muzej, Sarajevo 1958, 103-111.

## Izvori