open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Injekcijska pumpa

**Injekcijski pogonski sklop ili injekcijska pumpa** mala je pumpa za infuziju (neki uređaji uključuju mogućnost ulijevanja i povlačenja tekućeg sadržaja) koja se koristi kako bi se pacijentu postupno dale male količine tekućine (s ili bez lijeka) ili za kemijska i biomedicinska istraživanja.

Injekcijske pumpe najčešće se koriste u palijativnoj skrbi kako bi se kontinuirano davali analgetici (sredstva za ublažavanje bolova), antiemetici (sredstva protiv mučnine i povraćanja) i ostali lijekovi. Ovakvim načinom davanja lijekova sprječavaju se periodi kada je razina lijekova u krvi previsoka ili preniska te izbjegava se korištenje većeg broja tableta (posebice kod ljudi koji imaju teškoće sa gutanjem). Budući da se lijekovi primaju potkožno, područje za primanje lijeka je neograničeno, premda edem može ometati djelovanje nekih lijekova.

Injekcijske pumpe također su pogodne za intravenozno davanje injekcije koje treba trajati duže od nekoliko minuta. U slučaju davanja lijeka koji je potrebno primati polako tijekom nekoliko minuta, ovaj uređaj štedi vrijeme osoblja i smanjuje incidenciju pogrješke.

Injekcijske pumpe korisne su u mikrofluidnim namjenskim programima kao što su mikroreakcijski projekti i testiranja. Nadalje, koriste se u kemiji za polagano unošenje određenog volumena tekućine u otopinu. U enzimskoj kinetici injekcijske pumpe mogu biti korištene kao dio uređaja za zaustavljanje protoka u promatranju brze kinetike.
Antiemetici

**Antiemetici** su lijekovi protiv mučnine i povraćanja.

Kao antiemetici mogu poslužiti:
* antihistaminici (dimenhidrinat),
* propulzivi (metoklopramid),
* parasimpatolitici,
* kortikosteroidi,
* benzodiazepini
* cerijev oksalat

Antihistaminici i parasimpatolitici se najčešće koriste kod bolesti vožnje dok se kod kemoterapije i postoperativnog liječenja mučnine i povraćanja (zbog anestetika) koriste fenotiazinski antiemetik tietilperazin ili antagonisti 5-HT3 receptora kao što su ondansetron, granisetron, tropisetron i dolasetron (antagonisti serotonina)

## Antagonisti serotonina

Brojna istraživanja dokazala su važnu ulogu serotonina (5-hidroksitriptamin, 5-HT) u izazivanju mučnine i povraćanja. Receptori serotonina nalaze se u centru za povraćanje i to pogotovo 5-HT3 receptori. Blokada upravo tih receptora sprječava simptome mučnine i povraćanja. Prvi takav antiemetik bio je ondansetron, a i danas je izrazito korišten u sprječavanju povraćanja kod kemoterapije i nakon operacija. Danas postoje još i tropisetron, granisetron i dolasetron.

## Vanjske veze
* www.anestezija.org
Farmakokinetičke interakcije

**Farmakokinetičke interakcije** su interakcije između istovremeno primenjenih lekova, koje se odigravaju na svim farmakokinetičkim parametrima (resorpcija, distribucija, metabolisanja i izlučivanje). Dva leka istovremeno primenjena mogu promeniti dejstvo jedan drugom (tako npr. lek „A“ menja koncentraciju leka „B“ koji stiže na mesto delovanja).

## Interakcija na nivou resorpcije
Na nivou resorpcije interakcija lekova može biti:
* **Usporena resorpcija,** Nastaje istovremenom primenom lekova koji inhibišu pražnjenje želuca (npr. atropin ili opijati). Takođe dodavanje adrenalina lokalnim anestetičkim sredstvima usporava njihovu resorpciju sa mesta ubrizgavanja, usled vazokonstrikcije krvnih sudova.
* **Ubrzana resorpcija** Nastaje nakon primene nekih lekova, kao što su npr. metoklopramidi.
* **Smanjena resorpcija**, može biti posledica hemijskih reakcija, kao što je reakcija između kalcijuma i tetraciklina. Takođe, npr hlestiramin može stupiti u interakciju sa varfarinom i digoksinom i na taj način smanjiti njihovu resorpciju.

## Interkacija na nivou distribucije
Jedan lek može da promeni distribuciju drugog, istovremeno primenjenog leka. Tako npr. povećanje slobodne frakcije jednog leka u plazmi (zbog njegovog istiskivanja iz veze sa belančevinama plazme) najčešće se reguliše povećanom eliminacijom. Na taj način uspostavlja se ista ukupna koncentracija leka kao i pre primene *„istiskivača“* iz veze sa belančevinama plazme. Ove interakcije su retko od kliničkog značaja.

Promena distribucije može imati i klinički značaj u sledećim slučajevima;
* Pojava toksičnosti izazvana prolaznim *(tranzitornim)* povećanjem koncentracije slobodne frakcije leka, do uspostavljanja novog - .
* Ako se doza leka određuje prema koncentraciji leka u plazmi, pre pojave interakcije (pre primene *„istiskivača“*).
* Ako istovremeno primenjeni lek usporava eliminaciju prvog leka, tako da se koncentracija prvog leka u plazmi povećava u toku dužeg vremena i dovodi do toksičnosti.

## Interakcije na nivou metabolisanja
Preko 200 lekova indukuje mikrozomne enzime u jetri i na taj način smanjuje koncentraciju i efikasnost istovremeno primenjenih lekova. Ovom indukcijom može da se razvije (sporo) tolerancija na supstrate odgovarajućih enzima.

## Interakcija na nivou izlučivanja
Na nivou izlučivanja lekova najznačajniji mahanizmi su;
* **Promena protoka [[Mokraća|mokraće]] i/ili promena [[pH vrednost|pH]]**. Promena pH mokraće se koristi u cilju povećanja izlučivanja slabo kiselih materija, kao mera u lečenju trovanja ovim materijama (npr trovanja aspirinom ili barbituratima)
* **Inhibicija tubularne sekrecije** Neki lekovi (vidi tabelu lekova u nastavku teksta) inhibišu tubularnu sekreciju (npr probenecid, inhibira sekreciju penicilina), što produžava njihovo dejstvo.
* **Promena vezivanja za [[Krvna plazma|albumine plazme]]** (što dovodi do promena vrednosti filtracije)

## Reference

## Literatura

MA Cos. *Interacciones de fármacos y sus implicancias clínicas.* In: *Farmacología Humana.* Chap. 10, pp.&nbsp;165–176. (J. Flórez y col. Eds). Masson SA, Barcelona. 1997.

## Vanjske veze
* Interakcije lekova
* Citohrom P450 tabela
Sven Alkalaj

**Sven Alkalaj** (Sarajevo, 11. 11. 1948.), bosanskohercegovački političar i bivši ministar vanjskih poslova Bosne i Hercegovine.

## Biografija
Sven Alkalaj je rođen 11. 11. 1948 u Sarajevu. Otac mu je židov sefardskog podrijetla, a majka Hrvatica. Alkalaj je odgojen u očevoj vjeri, kao Židov. Očeva obitelj je za vrijeme Španjolske inkvizicije pobjegla iz Španjolske i smjestila se u Bosni i Hercegovini. 2006 godine Alkalaj je dobio hrvatsko državljanstvo preko majčinog podrijetla. Alkalaj je ujedno bio jedini član Vijeća Ministara BiH iz reda ostalih. Obavljao je dužnost ambasadora Bosne i Hercegovine u Washingtonu, SAD, u periodu od 1994 do 2000 godine. Od 2004 do 2007 godine bio je ambasador Bosne i Hercegovine u Belgiji. Član je Stranke za Bosnu i Hercegovinu. Aktivno govori engleski i francuski jezik.

2016 godine Sud Bosne i Hercegovine, odjel II za organizirani kriminal, privredni kriminal i korupciju, je donio oslobađajuću presudu u predmetu koji se na Sudu vodio protiv Alkalaja. Tužilaštvo je u optužnici navelo da je Alkalaj, kao službena osoba u institucijama Bosne i Hercegovine, u svojstvu ministra Ministarstva vanjskih poslova BiH donio rješenje o isplati novčane nagrade zamjenici ministra Ministarstva vanjskih poslova BiH, za rad u NATO koordinacionom timu Vijeće ministara Bosne i Hercegovine, čime je svjesno prekršio Odluku Vijeća ministara po kojoj novčana naknada ne pripada rukovodiocu i zamjeniku rukovodioca institucija BiH i time prouzrokovao štetu budžetu Bosne i Hercegovine u iznosu od 13.418,59 KM.

## Karijera
* 2007 – 2012: ministar vanjskih poslova Bosne i Hercegovine
* 2004 – 2007: Ambasador Bosne i Hercegovine u Belgiji i šef misije Bosne i Hercegovine pri NATO-u u Bruxellesu.
* 2000 – 2004: Ambasador Bosne i Hercegovine pri Organizaciji američkih država i ambasador Bosne i Hercegovine u SAD-u
* 1993 – 2000: Ambasador Bosne i Hercegovine u SAD-u
* 1988 – 1994: Generalni direktor Energoinvesta Sarajevo u Bangkoku, Tajland
* 1985 – 1988: Regionalni direktor za srednji i daleki istok Energoinvesta
* 1975 – 1985: Komercijalni direktor Petrolinvesta Sarajevo

## Reference
ATC kod A04

## A04A [[Antiemetik|Antiemetici]]
### A04AA [[Serotonin]]ski (5-HT<sub>3</sub>) [[antagonist (farmakologija)|antagonisti]]
:A04AA01 Ondansetron
:A04AA02 Granisetron
:A04AA03 Tropisetron
:A04AA04 Dolasetron
:A04AA05 Palonosetron

### A04AD Drugi antiemetici
:A04AD01 Skopolamin
:A04AD02 Cerijum oksalat
:A04AD04 Hlorobutanol
:A04AD05 Metopimazin
:A04AD10 Dronabinol
:A04AD11 Nabilon
:A04AD12 Aprepitant
:A04AD13 Kasopitant
:A04AD51 Skopolamin, kombinacije
:A04AD54 Hlorobutanol, kombinacije
:QA04AD90 Maropitant

## Reference

## Vanjske veze
Hinon

**Hinoni** su klasa organskih jedinjenja koja su formalno izvedena is aromatičnih jedinjenja (kao što je benzen ili naftalen) konverzijom parnog broja –CH= grupa u –C(=O)– grupe u bilo kom neophodnom aranžmanu dvostrukih veza. Time se proizvode potpuno konjugovane ciklične dionske strukture." Ova klasa obuhvata neka od heterocikličnih jedinjenja.

Prototipni članovi ove klase su 1,4-benzohinon ili cikloheksadiendion, koji se često jednostavno naziva hinon (od čega potiče ime klase). Drugi važni primeri su 1,2-benzohinon (**''orto''-hinon**), 1,4-naftohinon i 9,10-antrahinon.

Hinoni se oksiduju derivatima aromatičnih jedinjenja. Oni se često lako pripremaju iz reaktivnih aromatičnih jedinjenja sa elektron-donirajućim supstituentima kao što su fenoli i kateholi, koji uvećavaju nukleofilnost prstena i doprinose velikom redoks potencijalu neophodnom za raskidanje aromatičnosti. Hinoni su konjugovani ali nisu aromatični.


File:orthobenzoquinone.svg|1,2-Benzohinon
File:P-Benzochinon.svg|1,4-Benzohinon
File:1,4-Naphthoquinone.svg|1,4-Naftohinon
File:Anthrachinon.svg|9,10-Antrahinon


## Reference

## Vanjske veze
*
C14H8O4

Molekulska formula **C<sub>14</sub>H<sub>8</sub>O<sub>4</sub>** se može odnositi na:

* Dantron
* 1,3-Dihidroksiantrahinon
* 1,4-Dihidroksiantrahinon
* Alizarin
Particioni koeficijent

U hemiji i farmaceutskim naukama, **particioni**- (P) ili **distribucioni koeficijent** (D) je odnos koncentracija jedinjenja u dve faze mešavine dva nemešiva rastvarača u ekvilibrijumu. Termini "gas/tečnost particioni koeficijent" i "vazduh/voda particioni koeficijent" se ponekad koriste za bezdimenzione forme konstante Henrijevog zakona. Stoga su ti koeficijenti mera diferencijalne rastvorljivosti jedinjenja između ta dva rastvarača. Fraza „particioni koeficijent“ se u današnje vreme smatra zastarelom po IUPAC-u, i „particiona konstanta“, „particioni odnos“, ili „distribucioni odnos“, su prikladniji termini.

Normalno se kao jedan od rastvarača koristi voda dok je drugi hidrofoban poput oktanola. Stoga je logP mera hidrofilnosti ili hidrofobnosti hemijske supstance. Particioni koeficijent se isto tako može koristiti kad je jedan ili oba rastvarača čvrst. U medicinskoj praksi, particioni koeficijenti su korisni na primer za procenu distribucije leka u telu. Hidrofobni lekovi sa visokim particionim koeficijentima su preferentno distribuirani u hidrofobnim kompartmanima poput lipidnih dvoslojeva ćelija dok su hidrofilni lekovi (niski particioni koeficijenti) preferentno nalaze u hidrofilnim kompartmanima kao što je krvni serum.

## Povezano
* Hemoinformatika
** ADME
** Lipinskijevo pravilo petice
** QSAR
* JOELib

## Reference

## Literatura
* 
* 

## Vanjske veze
* BioByte ClogP/Bio-Loom
* ACD/LogP DB
Polarna površina molekula

**Polarna površina molekula** ( - *PSA*) definiše se kao suma površina svih polarnih atoma, prvenstveno kiseonika i azota, uključujući atome vodonika koji su vezani za njih.

PSA nalazi široku primenu u medicinskoj hemiji, kao parametar za optimizaciju sposobnosti leka da prodre u ćelije. Molekuli sa polarnom površinom većom od 140 angstroma kvadratnih ulavnom ispoljavaju slabu permeabilnost ćelijskih membrana. Da bi molekuli prošli kroz krvno-moždanu barijeru (i delovali na receptorima centralnog nervnog sistema), obično je neophodno da imaju PSA manju od 60 angstroma kvadratnih.

## Povezano
* Lipinskijevo pravilo petice
* Biofarmaceutski klasifikacioni sistem
* Heminformatika
** *[[Chemistry Development Kit]]*
** *[[JOELib]]*

## Reference

## Vanjske veze

* Interactive Polar Surface Area calculator 
* Free, Programmable TPSA Calculator
Krvno-moždana barijera

**Krvno–moždana barijera** (, *BBB*) je separacija cirkulišuće krvi od moždanog ekstracelularnog fluida (BECF) u centralnom nervnom sistemu (CNS). Ona se javlja duž svih kapilara i sastoji se od tesnih kontakta oko kapilara koji se ne javljaju u normalnoj cirkulaciji. Endotelne ćelije ograničavaju difuziju mikroskopskih objekata (e.g., bakterija) i velikih hidrofilnih molekula u cerebrospinalni fluid (CSF), dok dozvoljavaju difuziju malih hidrofobnih molekula (O2, CO2, hormona). Ćelije barijere aktivno transportuju metaboličke produkte kao što je glukoza kroz barijeru putem specifičnih proteina. Ova barijera takođe obuhvata gustu bazalnu membranu i astrocitni sloj.

## Reference

## Literatura

## Povezano
* Krvno-okularna barijera
* Krvno-retinalna barijera
* Endotel
Laksativ

**Laksativi** (*purgativi*, *aperijenti*) su hrana, hemijska jedinjenja, ili lekovi koji se uzimaju da bi se podstaklo pražnjenje creva ili omekšala stolica. Najčešće se koriste u lečenju konstipacije. Pojedini stimulacioni, lubrikantni i soni laksativi se koriste za pražnjenje debelog creva radi rektalnog i/ili crevnog pregleda. U nekim slučajevima njihovo dejstvo se dopunjava primenom klistira. Visoke doze laksativa uzrokuju dijareju. Laksativi deluju putem povećanja brzine kretanja fekalne materije duž debelog creva.

Neki laksativi kombinuju više aktivnih sastojaka, te proizvode kombinovana dejstva. Laksativi su dostupni u oralnoj ili supozitornoj formi.

## Reference

## Vanjske veze

* Predoziranje laksativa
* Laksativi
C4H9NO3

__NOTC__
Molekulska formula **C<sub>4</sub>H<sub>9</sub>NO<sub>3</sub>** se može odnositi na:
* Butil nitrat
* Treonin
L-Treoninska dehidrogenaza

**L-Treoninska dehidrogenaza** je enzim koji posreduje katabolizam treonina. On katalizuje njegovu konverziju u glicin preko 2-amino-3-ketobutirata uz istovremenu redukciju NAD+ molekula.

## Reference
Nacionalni centar za biotehnološke informacije

**Nacionalni centar za biotehnološke informacije** (**NCBI**) je deo američke nacionalne biblioteke za medicinu (NLM), koja je grana Nacionalni institut za zdravlje. NCBI je lociraran u Betezda (Merilend)() i osnovan je 1988 kroz legislacijom pod pokroviteljstvom senatora Kloda Pepera. NCBI održava genomske sekvence u GenBank bazi podataka, i indeks biomedicinskih istraživačkih artikala u PubMed Central i PubMed sistemima, kao i druge informacije relevantne za biotehnologiju. Sve te baze podataka su dostupne onlajn putem Entrez pretražne mašine.

## Literatura

## Vanjske veze
* NCBI veb sajt
* NLM veb sajt
* NIH veb sajt
NCBI

Termin **NCBI** ima više značenja.

* **[[Nacionalni centar za biotehnološke informacije]]**, američki nacionalni centar za biotehnološke informacije.
* **[[Nacionalni institut koalicija]]** (), nacionalni institut koalicija, SAD neprofitna trening grupa.
C11H12N2O2

__NOTC__
Molekulska formula **C<sub>11</sub>H<sub>12</sub>N<sub>2</sub>O<sub>2</sub>** se može odnositi na:
* 3-Fenilazoacetilaceton
* Etotoin
* Idazoksan
* Nirvanol
* Tozalinon
* Triptofan
Optička gustina

**Optička gustina** ili **apsorbancija** (A) je hemijska veličina u spektroskopiji koja predstavlja logaritamski odnos intenziteta upadnog zračenja (I_1) i propuštenog zračenja (I_0) kroz uzorak. Često se meri u analitičkoj hemiji.

: A_\lambda = -\log_{10} \left(\frac{I_1}{I_0} \right),
gde je A_\lambda apsorpcija određene talasne dužine svetlosti (\lambda), I_1 je intenzitet zračenja (svetlost) koji je prošao kroz materijal (emisiono zračenje), I_0 je intenzitet zračenja pre nego što prođe kroz materijal (incidentno zračenje).

Izvan oblasti analitičke hemije, npr kada se koristi sa podešavanje diodnog lasera ​​apsorpcionom spektroskopijom (TDLAS) tehnikom, apsorbancija se često definiše pomoću prirodnog logaritma umesto zajedničkog logaritma, odnosno kao:

:A_\lambda = -\ln(I_1/I_0)\,

U fizici, pojam **spektralna apsorpcija** i ima nešto drugačije značenje: deo zračenja se apsorbuje na određenoj talasnoj dužini.

Količina svetlosti koja se prenosi kroz materijal opada eksponencijalno, jer putuje kroz materijal. Pošto se apsorbanca uzorka meri kao logaritam, direktno je proporcionalna debljini uzorka i koncentraciji apsorbcije materijala u uzorku.

## Reference
Standardna entalpijska promena sagorevanja

**Standardna entalpija sagorevanja** je entalpija promene kad jedan mol supstance potpuno reaguje sa kiseonikom pod standardnim termodinamičkim uslovima (mada se eksperimentalne vrednosti obično mere pod različitim uslovima i naknadno koriguju). Po definiciji, reakcije sagorevanja su uvek egzotermne i tako su entalpije sagorevanja uvek negativne, dok vrednosti za individualnih sagorevanja mogu da variraju.

Standardna entalpija sagorevanja se obično označava sa \Delta H ^{\circ} _{\mathrm{comb}} ili \Delta H ^{\circ}_{\mathrm{c}}. Kada se željena entalpija ne odnosi na sagorevanje, ona se može označiti sa \Delta H ^{\circ} _{\mathrm{total}}. Entalpije sagorevanja se tipično mere koristeći kalorimetar, i imaju jedinice energije (tipično kJ); striktno govoreći, entalpija promene po molu sagorene supstance je standardna *molarna* entalpija sagorevanja (koja tipično ima jedinice kJ mol&minus;1).

## Literatura

## Vanjske veze
* NIST hemijska veb knjiga
Kalorimetar

**Kalorimetar** je elektronski uređaj namenjen obračunavanju potrošnje toplotne energije u zagrevanim objektima priključenim na sistem daljinskog grejanja.

Može se koristiti u kombinaciji sa: mehaničkim vodomerom (bilo da je u pitanju reed rele, blizinski prekidač ili foto ćelija), sa ultrazvučnim ili sa elektromagnetnim vodomerom. Za merenje dolazne i odlazne temperature, koriste se temperaturne sonde sa temperaturnim senzorom. 

U zavisnosti od broja ulaznih veličina, kalorimetar omogućava očitavanje: dolazne i odlazne temperature na toplovodu, trenutni i ukupni protok tople vode, kao i trenutne snage i utrošene toplotne energije.

Uređaj se zasniva na modernim mikrokontrolerima, što mu daje brzinu rada neophodnu za postizanje visoke tačnosti merenja, jednostavnost u dizajnu i proizvodnji.

Funkcija uređaja je da broji impulse dobijene od vodomera i da meri temperature u dolaznoj i odlaznoj grani toplovoda. Na osnovu dobijenih rezultata, izračunavaju se svi parametri neophodni za praćenje utroška toplotne energije. 

Po pravilu poseduje komunikacijski port (RS232, USB ili dr.) koji omogućava povezivanje lokalnih uređaja u jedinstvenu mrežu, čime se omogućava daljinska kontrola i nadzor, kao i daljinsko očitavanje potrošnje. U zavisnosti od potreba mogu se povezati i drugi komunikacioni uređaji (GSM terminal, radio modem, optički interfejs,...)

## Literatura
Psihodelični lek

**Psihodelična** supstanca je psihoaktivni lek čije primarno dejstvo je promena spoznaje i percepcije. Psihodelici su deo šire klase psihoaktivnih lekova poznatih kao halucinogeni, klase koja takođe obuhvata strukturno nesrodne supstance, kao što su disocijativi i delirijanti. Za razliku od drugih lekova kao što su stimulansi i opioidi koji indukuju dobro poznata stanja svesti, psihodelici imaju tendenciju da utiču i istražuju um na način koji rezultira u doživljajima koji su kvalitativno drugačiji od obične svesti. Psihodelično iskustvo se često poredi sa neuobičajenim formama svesti kao što su trans, meditacija, joga, religiozna ekstaza, san i čak iskustva bliske smrti. Osim nekoliko izuzetaka, većina psihodeličnih lekova se ubraja u jednu od sledećih familija hemijskih jedinjenja: triptamini (*specifičnije: [[Alkilacija|alkilisani]] triptamini*), fenetilamini (alkoksi fenetilamini''), i lisergamidi.

Mnogi psihodelični lekovai su ilegalni širom sveta osim ako se koriste u medicinskom kontekstu, kao što je psihodelična terapija ili medicinski kanabis. Uprkos tih regulacija, rekreaciona upotreba psihodelika je rasprostranjena.

## Reference

## Povezano

## Vanjske veze

* Scholarly bibliography on psychedelic drug use in the history of psychology
* WWW Psychedelic Bibliography  - A searchable database with full text of many scientific articles on psychedelics
ATCvet kod QI

## Reference

## Povezano
* Imunoserumi i imunoglobulini za humanu upotrebu su u ATC grupi J06.
* Vakcine za humanu upotrebu su u {ATC grupi J07.
ATC kod J

## Reference

## Povezano
* Imunski serumi, imunoglobulini i vakcine za veterinarsku upotrebu use su u ATCvet grupi QI.
Sintetička vlakna

**Sintetička vlakna** su veštačka vlakna. Najčešće se proizvode isprešavanjem, odnosno tako što se različiti veštački materijali guraju kroz male rupe i tako stvaraju niti. Pre modernih sintetičkih vlakana veštačka vlakna su se pravila od celuloze i bila poznata kao celulozna vlakna. Danas se uglavnom dele viskozna, sintetička i mineralna vlakna. 

## Povezano
* Najlon
* Poliester
Spomen-park Šubićevac

**Spomen-park Šubićevac** (poznat i pod imenom **Spomen-park strijeljanih i spomenik Radi Končaru i drugovima**) je memorijalni park u Šubićevcu, predjelu grada Šibenika, gdje su talijanski fašisti od 1941. do 1943. godine vršili strijeljanja mnogih rodoljuba i antifašista. Spomen-park je svečano otvoren 1962. godine. Autori spomenika unutar parka su kipar Kosta Angeli Radovani i arhitekt Zdenko Kolacio.

## Historija
Šibenik su 15. travnja 1941. godine okupirale talijanske fašističke snage. U šibenskom zatvoru je do kapitulacije Italije bilo zatvoreno do 6300 ljudi iz Dalmacije, od kojih je 200 bilo osuđeno na smrt. Njih 43 bilo je strijeljano na Šubićevcu. Dana 22. svibnja 1942. godine, fašisti su na istom mjestu strijeljali Radu Končara i još 25 antifašista.

Poslije rata, prostor je uređen u spomen-park, a 1961. godine podignut je spomenik Radi Končaru i drugovima. Na dvadesetu godišnjicu strijeljanja Končara i 25 antifašista, 22. svibnja 1962. godine, spomen-park je bio svečano otvoren.

Od 1990-ih, spomen-park je zapušten i polagano propada. Godine 2009., sprovedena je akcija čišćenja spomen parka od grafita.

## Opis parka
Na ulazu u park stoji brončani reljef sa prikazom skupine od jedanaest ljudskih figura, postrojenih uza zid, u prizoru i stavu čekanja na strijeljanje. Pokraj figura stoji vijoreća zastava s motivom petokrake zvijezde.

Središnji motiv unutar parka je spomenik Radi Končaru i drugovima. Podignut je 1961. godine. Kosta Angeli Radovani je spomenik ostvario u obliku kristaličnog stupa s predodžbom ljudske figure, ali u čistoj geometrijskoj shematici. Spomenik je čista pročišćena forma što djeluje snagom volumena i oštrim lomovima svjetla na rezanim bridovima mase.

Iza spomenika stoji red od desetak betonskih stupova za koje su fašisti vezivali svoje žrtve i zatim ih strijeljali.

### Spomen-ploče
Na putu do središnjeg spomenika, uz stazu se nalaze tri spomen-kamena na kojima su uz prigodne stihove ispisana i imena više grupa strijeljanih. Podignuti su 22. svibnja 1978. godine.

Tekstovi na pločama:

## Literatura
* Milanko Patković, Dušan Plećaš. *Vodič uz kartu. Izbor spomen-obilježja narodnooslobodilačkog rata Jugoslavije*. „Glas Slavonije“, Osijek 1975. godina.
* Drago Zdunić, ur. *Revolucionarno kiparstvo*. „Spektar“, Zagreb 1977. godina.
* *Spomenici revolucionarnoga radničkog pokreta Narodnooslobodilačkog rata i socijalističke revolucije: Kategorizacija*. „Republički zavod za zaštitu spomenika kulture“, Zagreb 1986. godina.

## Vanjske veze
* Tportal.hr: Spomen park Šubićevac čeka bolje dane
* Slobodnadalmacija.hr: U spomen-parku na Šubićevcu obilježena 69. godišnjica strijeljanja Rade Končara i drugova, 20. V 2011.
C5H11NO2

__NOTC__
Molekulska formula **C<sub>5</sub>H<sub>11</sub>NO<sub>2</sub>** se može odnositi na:
* Amil nitrit
* Izovalin
* Norvalin
* Trimetilglicin
* Valin
Diferencijalna dijagnoza

**Diferencijalna dijagnoza** (*DDx*, *ddx*, *DD*, *D/Dx*, ili *ΔΔ*) je u medicini, psihijatriji, kliničkoj psihologiji i socijalnom radu, utvrđivanje precizne dijagnoze za određen sindrom, odnosno, njegovo razlikovanje od srodnih, ali po nečemu i različitih slika poremećaja. Kvalitet diferancijalne dijagnoze određuje i oblik terapije.

## Reference
DDX

**DDX** se može odnositi na:

* DD(X), klasa SAD pomorskih razarača
* Diferencijalna dijagnoza, oznake DDx ili D/Dx
Incidenca

**Incidenca** ili **učestalost** je statistički pojam kojim se u epidemiologiji izražava broj novozaraženih ili novoobolelih osoba na najčešće milion stanovnika, u toku nekog vremenskog perioda. Uglavnom se ovaj podatak odnosi na jednu kalendarsku godinu, mada to ne mora da bude slučaj. Izražava se u vidu broja ili procenta. 

Incidenca je jedan od pokazatelja koji se koriste za procenu zdravlja stanovništva.

## Reference

## Vanjske veze
* Calculation of standardized incidence rate 
* PAMCOMP Person-Years Analysis and Computation Programme for calculating standardized incidence rates (SIRs)
Bronhija

**Bronhi** ili **bronhije** su delovi respiratornog sistema koji sprovode vazduh iz dušnika u pluća, odnosno bronhiole i dalje alveole.

## Galerija slika

Bronchi.JPG|Poprečni presek ljudske sekundarne bronhije
Image:Gray503.png|Poprečna sekcija grudnog koša
File:Relations of the aorta, trachea, esophagus and other heart structures.png|Glavne bronhije


## Reference

## Literatura
* Moore, Keith L. and Arthur F. Dalley. *Clinically Oriented Anatomy, 4th ed.* (1999).
PET

__NOTC__
Termin **PET** ima više značenja.

* 5 (broj)
* Pozitronska emisiona tomografija
* Politilen tereftalat, plastični materijal iz poliestarske familije
Cisplatin

**Cisplatin**, *cisplatina*, ili *cis-diamindihloroplatina(II)* (*CDDP*) je hemoterapijski lek. On je bio prvi član klase [antikancerskih lekova koji sadrže platinu, koja takođe obuhvata [karboplatin i oksaliplatin. Ovi platinski kompleksi reaguju *in vivo*, vezuju se i uzrokuju unakrsno povezivanje DNK, što ultimatno inicira apoptozu (programiranu ćelijsku smrt).

Cisplatin je hemijsko jedinjenje koje ima molekulsku masu od 298,035 Da.

## Osobine

## Reference

## Literatura

* 
* 

## Vanjske veze

* Cisplatin
Srećko Freundlich

**Srećko Freundlich** (Osijek, 14. 8. 1923 - Zagreb, 15. 1. 1994), jugoslavenski komunist i učesnik Narodnooslobodilačke borbe.

## Biografija
Srećko Freundlich je rođen u osječkoj židovskoj obitelji 14. 8. 1923 godine. Po uspostavi Nezavisne Države Hrvatske (NDH) prebjegao je u Italiju, gdje je bio interniran u logor Feramonte na Kalabriji. Nakon kapitulacije Italije, 1943 godine, oslobođen je iz logora i odmah poslije se uključio u Narodnooslobodilačku borbu (NOB). U ratu je bio imenovan za sekretara štaba 4. bataljuna 11. dalmatinske udarne brigade. Članom Saveza komunističke omladine Jugoslavije (SKOJ) je postao u listopadu 1944 godine. Srećko je u SFR Jugoslaviji bio urednik unutarnjopolitičke rubrike u Vjesniku u srijedu (VUS). Za vrijeme hrvatskog proljeća je bio prisiljen podnijeti ostavku pod političkom optužbom za nacionalizam i "da je kriv za prodor *[[Hrvatsko proljeće|maspoka]]*", te mu je svaki daljnji novinarski rad u političkim glasilima bio zabranjen. Bio je oženjen za Nedu Krmpotić sa kojom je imao kćer Maju, novinarku i nekadašnju potpredsjednicu HDZ-a. Srećko Freundlich je umro 15. 1. 1994 u Zagrebu. Pokopan je na zagrebačkom groblju Mirogoj.

## Reference

## Literatura

* 
* 
*
Slobodni elektronski par

U hemiji, **slobodni par** je par valentnih elektrona bez hemijske veze, To su elektroni koje atom ne deli sa drugim atomima. Oni su locirani na spoljašnjem elektronskom sloju atoma, tako da su slobodni parovi podskup molekulskih valentnih elektrona. Oni se mogu identifikovati pregledom spoljašnjeg energijskog nivoa atoma. Slobodni elektronski parovi se sastoje od parova elektrona za razliku od pojedinačnih elektrona, koji se javljaju u nepopunjenim atomskim orbitalama. Ukupni broj valentnih elektrona jedinjenja je zbir broja slobodnih parova i broja vezujućih elektrona.

## Primeri

*Jedan* slobodni pare se može naći na atomima azotnih grupa kao što je azot u amonijaku, a *dva* slobodna para se mogu naći na atomima u halkogenih grupa kao što je kiseonik u vodi. Halogeni mogu da imaju *tri* slobodna para, npr. u hlorovodoničnoj kiselini.

U jednostavnoj elektronskoj teoriji valence atom kiseonika u vodi je sp3 hibridizovan sa slobodnim parovima u sp3 orbitalama. Ugao H–O–H veze je 104.5°, što je manje od 109° za pravilni tetraedarski ugao. To se može objasniti repulzivnim interakcijama između slobodnih parova.

## Povezano
* Kompleksno jedinjenje

## Reference
C6H14N4O2

__NOTC__
Molekulska formula **C<sub>6</sub>H<sub>14</sub>N<sub>4</sub>O<sub>2</sub>** se može odnositi na:
* Dihidrazid adipinske kiseline
* Arginin
Bundeva

**Bundeva** ili **tikva** (), jednogodišnja je biljka puzavica iz familije bundeva (Cucurbitaceae), čiji se krupni plodovi koriste u ljudskoj ishrani a semena i u fitoterapiji.

## Opis
Bundeva je jednogodišnja biljka, poleglog, uglastog stabla sa rašljikama, pokrivenog oštrim dlakama. Stablo može biti dugačko i 10 m, debljine u proseku 10&nbsp;mm. Listovi su sa dugačkim drškama, veliki, petorežnjeviti i obrasli oštrim dlakama. Cvetovi su krupni, jednopolni, žuti. Muški cvetovi su pojedinačni ili ih je više sakupljenih u pazuhu listova, a ženski su usamljeni. Cvetna drška je neznatno proširena ispod ženskih cvetova. Krunični listići su srasli do polovine. Plod je velika bobica, loptastog ili cilindričnog oblika, žute, bele ili narandžaste boje.

## Rasprostranjenje
Smatra se da je poreklom iz Amerike a naturalizovana je širom sveta. Gaji se po vrtovima i njivama, često kao međuusev u kukuruzu.

## Upotreba
Pulpa ploda i semena su jestivi. Pulpa je bogata vodom, vlaknima, proteinima i vitaminima i koristi se u ishrani, najčešće termički obrađena. Semena su bogata masnim uljem, proteinima i mineralima i koriste se pečena, kao poslastica ili za dobijanje ulja hladnim ceđenjem. Bundevino ulje je crvenkaste boje, kvalitetno, lako svarljivo. Semena i ulje se primenjuju u fitoterapiji kod benigne hiperplazije prostate.

## Literatura
* Jančić Radiša, Stojanović Danilo. Ekonomska botanika, korisne biljke i njihovi proizvodi. 1. izd. Beograd: Zavod za udžbenike, 2008. 396 str., ilustr. .

## Vanjske veze

* Članak o bundevi na sajtu RTS-a
Etopozid

**Etopozid**, *etopozid fosfat* ili *VP-16* (prodajno ime: *Etopophos*) je citotoksični antikancerni lek koji pripada klasi topoizomeraznih inhibitora.

Etopozid je organsko jedinjenje, koje sadrži 29 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 588,557 Da.
## Osobine

## Reference

## Literatura

* 
* 

## Vanjske veze

* Etoposide
Inhibitori topoizomeraze

**Inhibitori topoizomeraze** su agensi dizajnirani da ometaju dejstvo topoizomeraza  (topoizomeraza I i II), koji su enzimi što kontrolišu promene DNK strukture katalizom prekidanja i spajanja fosfodiestarske osnove DNK lanaca tokom normalnog ćelijskog ciklusa.

Zadnjih godina, topoizomeraze su postale popularna meta za hemoterapijsko lečenje raka. Smatra se da inhibitori topoizomeraze blokiraju korak ligacije, čime se generišu jedno i dvo lančani DNK prekidi što narušava integritet genoma. Nastanak tih prekida naknadno dovodi do apoptoze. Inhibitori topoizomeraze mogu takođe da funkcionišu kao antibakterijski agensi. Hinoloni dejstvuju na taj način.

## Klasifikacija

Inhibitori topoizomeraze se obično dele na osnovu enzima koji inhibiraju.
* Inhibitori topoizomeraze I: irinotekan, topotekan, kamptotecin i lamelarin D.
* Inhibitori topoizomeraze II: etoposid, doksorubicin.

## Inhibitori tip II topoizomeraze

Ovi inhibitori su podeljeni u dve glavne klase: otrovi topoizomeraze, koji dejstvuju na topoizomeraza-DNK kompleks, i inhibitori topoizomeraze, koji ometaju katalitički promet.

### Topo II otrovi

Primeri otrova topoizomeraze su:
* Inhibitori eukariotske tip II topoizomeraze (*topo II*): amsakrin, etoposid, etoposid fosfat, teniposid i doksorubicin. Ovo su antineoplastični lekovi.
* Inhibitori bakterijske top II topoizomeraze (giraza i *topo IV*): fluorokinoloni, npr. ciprofloksacin.

Neki od ovih otrova podstiču reakcije otvaranja DNK lanaca (fluorokinoloni), dok drugi sprečavaju [DNK] ligaciju ([etoposid i teniposid).

Otrovi tip IIA topoizomeraza mogu biti specifični za prokariotske ili eukariotske enzime, što ih čini atraktivnim kandidatima za lekove. Ciprofloksacin je hiljadu puta efikasniji na prokariotskom enzimu tipo II. Mehanizam ove specifičnosti je nepoznat.

### Topo II inhibitori

Primer *topo II* inhibitora je ICRF-193. Ovaj inhibitor dejstvuje na N-terminalni domen ATPase *topo II*. Struktura ovog jedinjenja vezanog za ATPazni domen je rešena, čime je pokazano da se ovaj molekul vezuje na nekompetitivni način i sprečava dimerizaciju ATPaznog domena. Ovo je konzistentno sa biohemijskom analizom.

## Literatura
Inhibitori nukleinskih kiselina

**Inhibitori nukleinskih kiselina** su vrste antibakterijskih sredstava koja funkcionišu putem inhibicije proizvodnje nukleinskih kiselina.

Postoje dve glavne klase: DNK inhibitori i RNK inhibitori.

Antifungalni flucitozini funkcionišu na sličan način.

## DNA inhibitori
DNK inhibitori (kao što su kinoloni) dejstvuju na DNK girazu kao topoizomerazni inhibitori.

Postoji još jedna grupa DNK inhibitora, uključujući nitrofurantoin i metronidazol, koji imaju dejstvo na anaerobične bakterije. These act by generating metabolites that are incorporated into DNA strands, which then are more prone to breakage. Ovi lekovi su selektivno toksični za anaerobične organizme, ali mogu imati efekat i na ljudske ćelije.

## RNK inhibitori
RNK inhibitori (kao što je rifampin), ispoljavaju uticaj na RNK-zavisnu RNK polimerazu.

## Antifolati (DNK, RNK, i protein)
Antifolati dejstvuju prvenstveno kao obostrani RNK i DNK inhibitori, i oni se često grupišu sa inhibitorima nukleinskih kiselina u udžbenicima. Međutim, oni isto tako dejstvuju indirektno kao inhibitori proteinske sinteze (zato što tetrahidrofolat isto tako učestvuje u sintezi amino kiselina serina i metionina), tako da se oni nekad razmatraju kao posebna kategorija, antimetabolita. Međutim, termin "antimetabolit", kad se doslovno koristi, se može odnositi na mnoge klase lekova.

## Reference

## Vanjske veze
* Inhibitori nukleinskih kiselina 
* Antibiotici - sinteza proteina i nukleinskih kiselina, I metabolizam
Hemijska ligacija

**Hemijska ligacija** je set tehnika koje se koriste za stvaranje dugačkih peptidnih ili proteinskih lanaca. To je drugi stepen u konvergentnom pristupu. Prvo se manji peptidi sa 30-50 aminokiselina pripreme konvencionalnom hemijskom sintezom peptida. Oni su potpuno nezaštićeni. Hemijska ligacija je tehnika povezivanja tih peptida putem hemoselektivnih reakcija da bi se dobio jedinstven proizvod, obično u vodenom rastvoru. Sa nekoliko uzastopnih povezivanja, proteini do 200-300 aminokiselina se mogu proizvesti.

## Metodi hemijske ligacije
Više tehnika je opisano u literaturi. Najpraktičniji i najrobustniji metod za hemoselektivne reakcije nezaštićenih peptida je prirodna hemijska ligacija. Prirodna hemijska ligacija je prevazišla limitacije klasičnog sintetičkog organsko hemijskog pristupa totalnoj sintezi proteina, i omogućava rutinsku totalnu ili semi- sintezu proteinskih molekula. Originalni hemijsko ligacioni metodi su formirali non-nativne veze na mestu ligacije. Nativna hemijska ligacija je bila naknadno razvijena. U nativnoj hemijskoj ligaciji, nezaštićeni peptid-tioestar reaguje sa Cys-peptidom da proizvede ligacioni proizvod sa prirodnom peptidnom vezom na mestu ligacije. U tom metodu, inicijalni tioestar-vezani ligacioni intermedijar se reorganizuje da formira amidnu vezu.

Nativna hemijska ligacija oslanja na prisustvo ostataka cisteina na mestu ligacije. Metodi koji koriste zaštitne pomoćne grupe mogu u nekim slučajevima da prošire opseg upotrebe nativne hemijske ligacije na non-cisteinske ostatke, kao što može i upotreba desulfurizacije nakon ligacije (npr. konvertovanje Cys u Ala).

### Izražena proteinska ligacija

Korišćenjem prirodnog inteina moguće je pripremiti rekombinantni polipeptid C-terminalni tioestar. Ovo omogućava upotrebu velikih rekombinantnih proteina – izvedenih iz tioestera u nativnoj hemijskoj ligaciji. Rekombinantni tioestar može biti spojen u a sintetički peptid sa N-terminalnim cisteinom. Nativna hemijska ligacija ove vrste koristeći rekombinantne C-terminalne tioestere je poznata kao izražena proteinska ligacija. Rekombinantna ekspresija takođe biti korišćena da proizvede Cys-polipeptid za upotrebu u nativnoj hemijskoj ligaciji.

## Literatura

## Vanjske veze
* Instantni uvid: hemijske veze
* Hemijska ligacija
Tioestar

**Tioestri** su jedinjenja sa funkcionalnom grupom C-S-CO-C. Oni su proizvod esterifikacije karboksilnih kiselina i tiola. Tioestri su široko rasprostranjeni u biohemiji, najpoznatiji derivat je acetil-CoA.

## Sinteza
Tioesteri se mogu pripremiti na više načina. Glavni metod pripreme je kondenzacija tiola i karboksilnih kiselina u prisustvu dehidracionog agenta:
:RSH + R'CO2H → RSC(O)R' + H2O
Tipični dehidracioni agens je DCC. Kiselinski anhidridi i neki laktoni takođe reaguju sa tiolima u prisustvu baza.

Oni se takođe formiraju putem karbonilacije alkina i alkena u prisustvu tiola.

## Reakcije
Karbonilni centar tioestara je reaktivan. On se reaguje poput blaže verzije kiselinskih hlorida. Tioestri i amini se kombinuju i daju amide:
:R"NH2 + RSC(O)R' → R"2NC(O)R' + RSH

C-H grupa susedna karbonilu tioestara je blago kisela i podleže aldolnoj kondenzaciji. Taj tip reakcije se odvija tokom biosinteze masnih kiselina.

## Biohemija
Tioesteri su česti intermedijari mnogih biosintetičkih reakcija, među kojima je formiranje i degradacija masnih kiselina i mevalonata, prekursora steroida. Biosinteza lignina, koji sačinjava veliku frakciju biomase, se odvija putem tioestarskih derivata kafeinske kiseline. Neki od njih su malonil-CoA, acetoacetil-CoA, propionil-CoA i cinamoil-CoA. Proces acetogeneze obuhvata formiranje acetil-CoA. Dehidratacioni agens u formiranju ovih tioestara je ATP. Tioestri isto tako učestvuju u obeležavanju proteina ubikvitinom, koji označava proteine za degradaciju.

## Izomerna jedinjenja: tionoestri

**Tionoestri** su izomerni sa tioestrima. Kod tionoestara, sumpor zamenjuje karbonilni kiseonik estara. Metil tionobenzoat je C6H5C(S)OCH3. Takva jedinjenja se tipično pripremaju reakcijom tioacil hlorida sa alkoholom, kao i reakcijom Lovesonovog reagensa sa estrima.



## Reference
Karbonilna grupa

U organskoj hemiji, **karbonilna grupa** je familija funkcionalnih grupa koje se sastoje od ugljenikovog atoma dvostruko-vezanog za kiseonikov atom: C=O.

Termin karbonil se takođe može odnositi na ugljen-monoksid kao ligand u neorganskim ili organometalnim kompleksima (metalni karbonil, npr. nikl-tetrakarbonil).

## Karbonilna jedinjenja

Karbonilna grupa karakteriše sledeće tipove jedinjenja:

Drugi organski karbonili su ureja i karbamati, derivati acil hlorida: hloroformati i fosgen, karbonatni estri, tioestri, laktoni, laktami, hidroksamati, i izocijanati. Primeri neorganskih karbonilnih jedinjenja su ugljen-dioksid i karbonil-sulfid.

Specijalna grupa karbonilnih jedinjenja su *1,3-dikarbonil jedinjenja* koja imaju kisele protone na centralnoj metilenskoj jedinici. Primeri su meldrumska kiselina, dietil malonat i acetilaceton.

## Reaktivnost

*Kiseonik* je elektronegativniji od *ugljenika*, tako da odvlači elektronsku gustinu sa ugljenika čime povećava polarnost veze. Karbonilni ugljenik postaje elektrofilan, i stoga lakše reaguje sa nukleofilima. Isto tako, elektronegativni kiseonik može da reaguje sa elektrofilima; na primer sa protonom iz kiselog rastvora ili drugim Luisovim kiselinama.*'

[[Alfa i beta ugljenik|Alfa vodonici]] karbonilnog jedinjenja su znatno kiseliji (~10<sup>3</sup> puta kiseliji) nego u vodonici tipične C-H veze. Na primer, pK<sub>a</sub> vrednosti [[acetaldehid]]a i [[aceton]]a su 16.7 i 19, respektivno. Karbonil je u [[tautomernoj]] [[Rezonanca (hemija)|rezonanci]] sa [[enol]]om. Deprotonacija enola jakom bazom proizvodi [[enol]]at, koji je snažan nukleofil i može da alkiluje elektrofile kao što su drugi karbonili.

== Reference ==


== Literatura ==

* L.G. Wade, Jr. *Organic Chemistry, 5th ed.'' Prentice Hall, 2002. 
* The Frostburg State University Chemistry Department. Organic Chemistry Help (2000).
* Advanced Chemistry Development, Inc. IUPAC Nomenclature of Organic Chemistry (1997).
* William Reusch. tara VirtualText of Organic Chemistry (2004).
* Purdue Chemistry Department http://chemed.chem.purdue.edu/genchem/topicreview/bp/2organic/carbonyl.html (retrieved Sep 2006). Includes water solubility data.
* William Reusch. (2004) Aldehydes and Ketones , Pristupljeno 23. 5. 2005.
* ILPI. (2005) The MSDS Hyperglossary- Anhydride.
Kiselinski anhidrid

**Anhidrid kiseline** je organsko jedinjenje koje sadrži dve acil grupe vezane za isti atom kiseonika. Najčešće su acil grupe izvedene iz iste karboksilne kiseline, te je formula anhidrida (RC(O))2O. Simetrični kiselinski anhidridi ovog tipa se imenuju po početnoj karboksilnoj kiselini *anhidrid*. Tako je, (CH3CO)2O *anhidrid sirćetne kiseline.* Mešoviti (ili nesimetrični) kiselinski anhidridi su takođe poznati, npr. anhidrid sirćetne i mravlje kiseline. 

## Važni anhidridi kiselina
Anhidrid sirćetne kiseline je značajna industrijska hemikalija koja se koristi u pripremi acetatnih estara, e.g. celuloznog acetata. Anhidrid maleinske kiseline je prekurzor raznih smola koje se formiraju kopolimerizacijom sa stirenom. Maleinski anhidrid je dienofil u Dils-Alderovoj reakciji.

## Reference
Lakton

U hemiji, **lakton** je ciklični estar koji se može smatrati kondenzacionim produktom alkoholne grupe (-OH) i karboksilne kiseline (-COOH) u istom molekulu. On ima karakteristični prsten koji se sastoji od dva ili više atoma ugljenika i jednog atoma kiseonika, sa ketonskom grupom =O na jednom od ugljenika pored atoma kiseonika prstena.

## Nomenklatura

Laktoni obično dobijaju imena po molekulu prekursorske kiseline (*aceto* = 2 ugljenika, *propio* = 3, *butiro* = 4, *valero* = 5, *kapro* = 6, etc.), sa *-lakton* sufiksom i grčkim slovom kao prefiksom, koje označava broj ugljenika u heterocikličnom prstenu — drugim rečima rastojanje između -OH i -COOH grupa duž prstena. Prvi atom ugljenika posle ugljenika u -COOH grupi prekursornog jedinjenja se označava sa α, drugi sa β, i tako dalje. Stoga, prefiksi takođe označavaju veličinu prstena laktona: α-lakton = tročlani prsten, β-lakton = četvoročlani, γ-lakton = petočlani, etc.

Drugi sufiks koji se koristi za označavanje laktona je *-olid*. On se koristi za označavanje klasa supstanci kao što su *[[butenolid]]*, *[[makrolid]]*, *[[kardenolid]]* ili *[[bufadienolid]]*.

## Sinteza
Mnogi metodi sinteze estara su primenljivi na laktone. U jednoj industrijskoj sintezi oksandrolona ključni stepen formiranja laktona je organska redukcija - esterifikacija:

:

U halolaktonizaciji, halogen napada alken putem elektrofilne adicije:

:

## Reference

## Povezano
* Laktam, ciklični amid
* Laktim, ciklični imid
* Laktid, ciklični di-estar
* Halolaktonizacija
Džankoj

**Džankoj** (ukrajinski i ruski: *Джанкой*) je grad u ukrajinskoj - Autonomnoj republici Krim od 36 086 stanovnika.

## Geografske i klimatske karakteristike
*Džankoj* leži na sjeveru krimskog poluotoka, u unutrašnjosti udaljen od administrativnog centra - Simferopolja 93 km. Kako leži blizu prevlake - Perekop, preko grada prolaze željezničke pruge Harkov - Sevastopolj i Armjansk - Kerč i dvije magistralne ceste za ukrajinsko kopno.

*Džankoj* ima mješavinu između kontinentalne i oceanske klime sa vrućim ljetima i 
blagim zimama. U januaru je prosječna temperatura oko −1.8 °C, a u najtoplijem julu 23.3&nbsp;°C. Prosječna količina oborina godišnje iznosi 418&nbsp;mm.
## Historija
*Džankoj* je novonastali grad, koji je status grada dobio tek 1926, uostalom i njegovo tatarsko ime *cañı köy* znači novo selo.
## Privreda
Džankoj je industrijski grad, u kom se proizvodi armirani beton, tkanine, mesne prerađevine i dijelovi za automobile.
## Reference

## Vanjske veze

* Službene stranice grada
Hinolon

**Hinolon** je familija sintetičkih antibiotika širokog spektra Prva generacija hinolona je počela uvođenjem nalidiksinske kiselne tokom 1962 za lečenje infekcija urinarnog trakta kod ljudi. Nalidiksinsku kiselinu je otkrio Džordž Lešer sa saradnicima tokom pokušaja sinteze hlorohina.

Oni sprečavaju odvijanje i dupliranje bakterijske DNK.

Hinoloni, u poređenju sa drugim klasama antibiotika, nose veći rizik od kolonizacije sa MRSA i *[[Clostridium difficile]]*. Večina hinolona u kliničkoj upotrebi pripada grupi **fluorohinolona**, koji imaju atom fluora vezan za centralni prsten, tipično u poziciji 6, ili na C-7.

## Reference

## Vanjske veze
* Fact Sheet: Quinolones
* Information to healthcare professionals on fluoroquinolone safety
Rudne gore

**Rudne gore** (, ) su planinski lanac u Nemačkoj i Češkoj. Lanac dužinom od 150 kilometara predstavlja granicu između ove dve države, od zapada Saksonije do reke Elbe (Laba). Širina masiva je oko 40 kilometara.

Zapadna uzvišenja su najviša na ovim planinama, tj. vrhovi Klinovec (1244 m) na češkoj strani i Fihtelberg (1214 m) na nemačkoj. Na zapadu Rudne planine se sastaju sa dosta nižim planinama u Bavarskoj, poznatim kao Fihtelgebirge. Na istoku, krečnjačke planine na obalama reke Elbe se smatraju najistočnijim delom Rudnih gora. Istočno od Elbe, počinju Lužičke gore. Rudne gore se polagano spuštaju ka severu, gde se nalaze gradovi Cvikau i Kemnic, dok je ka jugu masiv veoma strm.

## Historija

Tokom srednjeg veka Rudne gore su bile pokrivene gustim šumama. U 15-om veku došlo je do otkrića rezervi srebra i kalaja što je dovelo do naseljavanja i osnivanja gradova. Planine su dobile ime po bogatstvu rudama.

Pre Drugog svetskog rata rudnici u Joakimstalu su bili jedini rudnik urana na svetu. Koristeći uran iz ove jame, Marija Kiri je otkrila radioaktivnost. U toku rata uran je eksploatisala Nemačka, a posle rata Sovjetski Savez. Uran je eksploatisan sve do 1991, a njegova eksploatacija je bila značajan izvor poslova u regionu.

Danas, Rudne gore su popularna turistička destinacija za zimske sportove. 
U oblasti rudnih Gora živi između 800.000 i 1,2 miliona ljudi. 
Zbog bogate istorije rudarstva, uobičajen pozdrav u ovom kraju je: Srećno!

## Vanjske veze

* Turističke informacije o Rudnim gorama
* Park prirode Rudne gore sa mapama i panoramskim fotografijama
* Animacija geološkog razvoja Rudnih gora 
* UNESKO-ov projekat „Planinski region Rudne gore“
Karboplatin

**Karboplatin**, ili *cis-Diamin(1,1-ciklobutandikarboksilato)platina(II)* (prodajna imena *Paraplatin* i *Paraplatin-AQ*) je hemoterapijski lek koji se koristi protiv pojedinih formi kancera (uglavnom karcinoma jajnika, pluća, glave i vrata kao i endometrijuma, jednjaka, bešike, dojki; tumora centralnog nervnog sistema; osteogenog sarkoma, i kao priprema za trasplant matičnih ćelija i koštane srži). Uveden je u upotrebu tokom kasnih 1980-tih i stekao je popularnost u kliničkim tretmanima zbgo znadno umanjenih nuspojava u odnosu na njegovo roditeljsko jedinjenje cisplatin. Cisplatin i karboplatin pripadaju grupi antineoplastičnih agenasa baziranih na platini. Oni formiraju interakcije sa DNK čime ometaju popravku DNK.

Karboplatin je organsko jedinjenje, koje sadrži 6 atoma ugljenika i ima molekulsku masu od 371,254 Da.

## Osobine

## Reference

## Literatura

* 
* 

## Vanjske veze

* Carboplatin