open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Neuroza

**Neuroza** označava lakši, funkcionalni oblik duševnog oboljenja, kod kojeg nije pronađen organski uzrok. Za neurotične poremećaje specifično je da su psihogeni, pa se neuroze još nazivaju psihoneuroze i neurotični poremećaji. Neurozu karakterišu napadi uznemirenosti, određeni oblici depresije, hipohondrija, histerične reakcije, opsesivno-kompulsivni poremećaji, fobije, različite seksualne disfunkcije i neki tikovi. Tradicionalno se smatra da je uzrok neuroze emocionalni konflikt u kome blokirani impuls pokušava da se ispolji kao maskiran odgovor ili simptom. Bihevioristički psiholozi smatraju ih naučenim, neodgovarajućim odgovorom na stres.

## Literatura
* 

* * * * * *
Triploid

**Triploid** je telesna ćelija koja sadrži tri hromozomske garniture. Triploidija predsatvlja numeričku aberaciju hromozoma. Humane telesne ćelije koje su triploidne sadrže tri garniture po 23 hromozoma.

## Povezano
* Hromozomske aberacije
* Hromozomopatija
* Poliploidija

## Vanjske veze
* Foto eines Babys mit Triploidie im Internet Archive
* 2D-Ultraschallbilder eines Kindes mit Triploidie
* 2D-Ultraschallbild eines Kindes mit Triploidie in der 13. Schwangerschaftswoche 
* Wirbeltiere mit drei Chromosomensätzen 
* Karyogramm eines Mädchens mit Triploidie
Poliploid

**Poliploid** je telesna ćelija koja sadrži više od dve, odnosno, polna ćelija sa više od jedne garniture hromozoma. Predstavlja vrstu numeričke aberacije hromozoma.

## Povezano
* hromozomske aberacije
* Hromozomopatija
* Triploid

## Literatura
* -{Snustad, P. et al. 2006. Principles of Genetics, 4th ed. John Wiley & Sons, Inc. Hoboken, NJ }-
* 
* 
* 
* Gregory, T.R. & Mable, B.K. (2005). Polyploidy in animals. In The Evolution of the Genome (edited by T.R. Gregory). Elsevier, San Diego, pp.&nbsp;427–517.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* -{Tate, J.A., Soltis, D.E., & Soltis, P.S. (2005). Polyploidy in plants. In The Evolution of the Genome (edited by T.R. Gregory). Elsevier, San Diego, pp.&nbsp;371–426.}-
* 
* 
* -{Van de Peer, Y. and Meyer, A. (2005). Large-scale gene and ancient genome duplications. In The Evolution of the Genome (edited by T.R. Gregory). Elsevier, San Diego, pp.&nbsp;329–368}-
* 
*
Fuga (muzika)

**Fuga** (od lat. *-{fuga}-* = „bijeg“) je kompozicioni princip u muzici, koji se ostvaruje nizanjem muzičkih imitacija. Fuga može biti jedini kompozicioni princip u muzičkom delu, ali strukture rađene po ovom principu se mogu nalaziti i u drugim muzičkim formama, poput kantata, misi, koncerata ili uvertira.

Termin *fuga* se koristio još u 14. veku da označi muzički kanon, a kasnije i imitacije. Svoje današnje značenje ovaj izraz je dobio u toku 17. veka. U doba visokog Baroka, fuga je postala zaseban muzički oblik.

Karakteristika fuge je kompleksna razrada muzičkog motiva. Ona počinje ekspozicijom u prvom glasu, koji drugi glas ponavlja za kvintu više ili kvartu niže. Ostali glasovi se uvode po sličnom principu. Najčešće ih ima 3 ili 4. Fuge sa dva muzička motiva se nazivaju *dvostruke fuge* (postoje i trostruke, četvorostruke).

Najveći majstor komponovanja fuga bio je Johan Sebastijan Bah.

U vreme posle Baroka, fuga je smatrana zastarelim muzičkim oblikom. Neki od kompozitora novijeg doba koji su komponovali fuge su: Feliks Mendelson Bartoldi (prelidi i fuge, opus 37), Žorž Bize (šest fuga), Dmitri Šostakovič (24 prelida i fuge za klavir, opus 87).

## Muzički primer
*  (Johan Sebastijan Bah)

## Vanjske veze

* Primeri fuga iz „Dobro temperovanog klavira“ 
* O fugama
Veverica

**Veverica** () je rod glodara iz istoimene porodice (Sciuridae).

## Karakteristike
Duga je oko 45&nbsp;cm, zajedno sa repom, a teška 300-400 grama. Ima prekrasan rep, dug i obrastao dugačkom, gustom dlakom. Služi joj kao kormilo kad skače kroz vazduh, kao i za održavanje ravnoteže dok juri po granama drveća. Ima vrlo snažne sekutiće, koji joj neprekidno rastu tako da je, da bi ih istrošila, prisiljena da glođe i gricka po ceo dan. Dugo se zadržavaju na drveću pa su im udovi prilagođeni penjanju. Na šapama ima pet prstiju, razmeštenih kao prsti na našoj šaci i može lako da hvata predmete i da se hvata za razna uporišta. Pomoću dugačkih, šiljatih kandži vešto se penje po deblima i granama drveća i strmoglavce spušta. Dugačke zadnje šape joj služe za skokove od nekoliko metara. Njeno krzno je lepe crvenkasto smeđe boje a bele s trbušne strane. Nekima je leti krzno tamno poput uglja. Zimi postaje sivo. Na uspravnim ušima imaju pramenčić dlaka. Veverice su živahne dnevne životinjice dobrog sluha, vida i njuha. Prave gnezda i skloništa u koja sakupljaju hranu za zimski period.

## Stanište
Veverica živi u listopadnim šumama, na hrastu, boru, jeli i bukvi, u senovitim i vlažnim šumama. Rasprostranjene su u čitavoj Evropi, Aziji i Americi, nema ih samo u Australiji i na Madagaskaru. Kad nastupi zima povlači se u gnezdo koje je okruglo i izgleda kao velika lopta. Najraširenija je **[[Crvena vjeverica|crvena veverica]]** ().

## Hrana
Veverice se hrane semenkama, plodovima, gusenicama, sasvim mladim pticama i jajima, čak i strvinama, a glođu i koru drveća, pa mogu biti i štetne. Ipak najviše voli žir, lešnike i orahe. Dok jede, obično sedi na zadnjim šapicama, sa repom savijenim duž leđa. Zalogaje prinosi ustima prednjim šapama, zubićima pregrize koru i onda prstima vadi sadržaj. Veoma je radoznala i nema kutka u šumi koji neće istražiti. Po ceo dan traga za žirevima koje skuplja i sakriva u duplje drveta koje joj služi kao ostava. Zimi odlazi u ostavu i jede hranu koju je spremila.

## Razmnožavanje
Ženka se koti leti dva puta i okoti od 3 do 7 mladih. Kad se okote , male veverice su slepe, gole i slabašne. U toplini gnezda i pod velikom pažnjom majke, počinju se razvijati, dobijati krzno, i šapice im postaju čvršće. Kad navrše mesec dana prestaju da sisaju majčino mleko i počinju da se hrane voćem i semenkama kao odrasle. Tada ih majka izvodi iz gnezda za prve poduke. Ubrzo nauče da se penju po stablima i da održavaju ravnotežu repom. Posle nekoliko meseci savladaju sve veštine, napuštaju majku i počinju samostalan život.

## Zanimljivost

Veverice ne mogu da obole od besnila, niti mogu biti prenosioci ove bolesti.

## Reference

## Vanjske veze
Donja Kalifornija (poluostrvo)

**Donja Kalifornija** () je poluostrvo u severozapadnom delu Meksika. Na zapadu i jugu njegove obale zapljuskuju talasi Tihog okeana dok je na istoku Kalifornijski zaliv. Od kontinentalnog dela Meksika odvojeno je donjim tokom reke Kolumbija.

Poluostrvo se proteže od grada Meksikali na severu do grada Kabo San Lukas na jugu, u dužini od oko 1.250&nbsp;km. Ukupna površina poluostrva je 143.396&nbsp;km².

U administrativnom pogledu teritorija poluostrva je podeljena između dve savezne države Meksika: Donje Kalifornije koja je na severu i Južne Donje Kalifornije na jugu.

## Povezano
* Kalifornijski zaliv
* Donja Kalifornija
* Južna Donja Kalifornija
* Geografija Meksika
* Tihi okean

## Reference

## Vanjske veze

* Baja California State Government: History
Biohemijsko inženjerstvo

**Biohemijski inženjering** proučava hemijske interakcije između organizma i vještačkih materijala. Najznačajnija podoblast biohemijskog inženjerstva je ortopedijska hirurgija. Cilj je razvijanje proteza artikularnih sistema organizma koje neće odbaciti imunološki sistem i koje će se integrisati na najbolji način sa organizmom.

## Reference
Bioelektricitet

**Bioelektricitet** je oblast bioinženjeringa koja proučava biolektričnu aktivnost organizma, a koji je osnova neurološkog sistema i većine vitalnih procesa u organizmu. Bioelektrični inženjer proučava te bioelektrične procese i koristi ih za za potrebe dijagnostike u medicini.
Svetska fondacija za prirodu

**Svetska fondacija za prirodu** (, *WWF*) misija je da zaustavi degradacija životne sredine na našoj planeti i obezbedi budućnost u kojoj će ljudi živeti u harmoniji sa prirodom. Da bi se to postiglo, WWF zajedno sa brojnim partnerima radi na očuvanju biološke raznovrsnosti i smanjenju ljudskog uticaja na prirodna staništa. Fokus organizacije je strateški usmeran na očuvanje ključnih predela i ključnih vrsta koje su od izuzetne važnosti za njihova staništa ili ljude.

Svetska fondacija za prirodu radi na smanjenu ekološkog otiska čovečanstva – količine zemljišta i prirodnih resursa koji su neophodni za snabdevanje hranom, vodom, vlaknima i drvnom građom, kao i na apsorpciji ugljen dioksida koji se ispušta u atmosferu putem mnogobrojnih ljudskih aktivnosti. Njen cilj nije udaljavanje ljudi od prirode, vraćanju u prošlost, ili sprečavanje razvoja država ili zajednica, već pronalaženju praktičnih rešenja za zdravu planetu. Planeta na kojoj će i sadašnjim i budućim generacijama biti omogućen zajednički napredak ljudi i prirode u stabilnoj životnoj sredini.

## Reference

## Literatura
* 

## Vanjske veze

* Panda.org, WWF international Web site
* WorldWildlife - the corporate HQ of WWF listing Board Members
* WWF.mobi , WWF international mobile website
Helmholcova slobodna energija

**Helmholcova slobodna energija** ili **Helmholcova funkcija** predstavlja termodinamički potencijal, definisan kao razlika između unutrašnje energije *W*n i proizvoda temperature *T* i entropije *S*:
:  F = W_n - TS \!\, . 

Prosta energija doseže minimum u ravnotežnom stanju u termodinamičkom sistemu u stalnoj zapremini i pri stalnoj temperaturi.

Odavde se može izvesti zaključak da se maksimalan rad (maksimalno korisna energija), koji podrazumeva bilo koju vrstu rada (A > 0), može dobiti pri konstantnoj temperaturi na račun smanjenja Helmholcove slobodne energije (F2 < F1, F < 0). Zato se termodinamička funkcija F naziva još i **funkcija rada**. Za ovu veličinu u literaturi se nailazi i na termine "izohorski potencijal" ili "izohorsko-izotermski potencijal" jer se može smatrati energijom koja se potencijalno može prevesti u koristan rad.

## Reference
Ravnotežno stanje (termodinamika)

Termodinamička ravnoteža, je stanje termodinamičkog sistema u kome je on u termičkoj, mehaničkoj i hemijskoj ravnoteži. Stanje sistema u ravnoteži određeno je funkcijama stanja. Funkcije stanja može biti intenzivna funkcija stanja, pritisak i temperatura, ili ekstenzivna funkcija stanja kao npr. molski udeo komponenti. Termodinamička ravnoteža je determinisana minimumom termodinamičkog potencijala.

Za sistem pri konstantnoj zapremini termodinamički potencijal ekvivalentan je Helmholcovoj slobodnoj energiji ():

::*F = U – TS*

Za sistem na konstantnom pritisku termodinamički potencijal ekvivalentan je Gibsovoj slobodnoj energiji ():

::*G = H – TS*

## Literatura

* Adkins, C.J. (1968/1983). *Equilibrium Thermodynamics*, third edition, McGraw-Hill, London, .
* Bailyn, M. (1994). *A Survey of Thermodynamics*, American Institute of Physics Press, New York, .
* Beattie, J.A., Oppenheim, I. (1979). *Principles of Thermodynamics*, Elsevier Scientific Publishing, Amsterdam, .
* Ludwig Boltzmann (1896/1964). *Lectures on Gas Theory*, translated by S.G. Brush, University of California Press, Berkeley.
* Buchdahl, H.A. (1966). *The Concepts of Classical Thermodynamics*, Cambridge University Press, Cambridge UK.
* Herbert Callen (1960/1985). *Thermodynamics and an Introduction to Thermostatistics*, (1st edition 1960) 2nd edition 1985, Wiley, New York, .
* Constantin Carathéodory (1909). Untersuchungen über die Grundlagen der Thermodynamik , *Mathematische Annalen*, **67**: 355–386. A translation may be found here. Also a mostly reliable translation is to be found at Kestin, J. (1976). *The Second Law of Thermodynamics*, Dowden, Hutchinson & Ross, Stroudsburg PA.
* Sydney Chapman, Thomas George Cowling (1939/1970). *The Mathematical Theory of Non-uniform gases. An Account of the Kinetic Theory of Viscosity, Thermal Conduction and Diffusion in Gases*, third edition 1970, Cambridge University Press, London.
* Crawford, F.H. (1963). *Heat, Thermodynamics, and Statistical Physics*, Rupert Hart-Davis, London, Harcourt, Brace & World, Inc.
* de Groot, S.R., Mazur, P. (1962). *Non-equilibrium Thermodynamics*, North-Holland, Amsterdam. Reprinted (1984), Dover Publications Inc., New York, .
Inferno (Dan Brown)

**Inferno** () je roman koji je napisao američki pisac Den Braun (). Roman je izdat 2013.

## Reference

## Vanjske veze
* Zvaničan veb-sajt
Topljenje

**Topljenje** je fizički proces u kome materija menja svoje agregatno stanje od čvrstog u tečno. Unutrašnja energija čvrste materije se uvećava, obično zagrevanjem ili povećanjem pritiska, čime se njena temperatura podiže do temperature topljenja. Kada telo dostigne tačku topljenja, njegova stroga struktura molekula se remeti i postaje labavije uređena, čime telo postaje tečnost. Dok telo prelazi iz čvrstog u tečno stanje njegova temperatura se ne menja. Energija koju je potrebno predati telu da bi se ono otopilo (na temperaturi topljenja) naziva se latentna toplota.

## Talište

**Talište** je temperatura pri kojoj neka tvar prelazi iz čvrstoga u tekuće agregatno stanje. Ovisi o tlaku, ali se u tablicama za pojedine tvari obično navode vrijednosti tališta kod normiranog atmosferskoga tlaka (101 325 Pa). Pod većim tlakom talište se snizuje, a pod manjim povisuje. Talište slitina i čvrstih otopina redovito je niže od tališta pojedinih komponenata. Temperatura skrućivanja, što je obrnuta pojava prelaska iz kapljevitog u kruto stanje, zove se **krutište** (za vodu se tradicionalno koristi pojam ledište). Za većinu tvari talište je jednako krutištu, na primjer kod žive su na 234,32 kelvina (−38,83 °C). Za neke se tvari razlikuju, na primjer organski se polimer agar tali iznad 85&nbsp;°C, a skrućivati se počinje tek kada se temperatura spusti između 32&nbsp;°C i 40&nbsp;°C. Taj fenomen zovemo histereza. Kod nekih tvari, kao što je staklo, dolazi do postupnog skrućivanja bez kristalizacije pa se krutište i talište ne mogu točno odrediti. To su takozvane amorfne krutine.

Talište vode (leda) je na 0&nbsp;°C (273 K). Ako u vodi ima sitnih čestica koje djeluju kao jezgre kristalizacije ledište je jednako talištu, međutim potpuno čista voda se može pothladiti do −42&nbsp;°C (231 K) prije nego što se počne smrzavati. Za razliku od vrelišta, talište je relativno neosjetljivo na promjenu tlaka. Kemijski element s najvišom temperaturom tališta koja iznosi 3 695 K (3 422&nbsp;°C) je volfram. S druge strane ljestvice je helij koji se pri normalnom tlaku ne skrućuje čak ni na apsolutnoj nuli.

### Talište nekih materijala

### Ledište

**Ledište** je temperatura pri kojoj neka tvar prelazi iz tekućega u čvrsto agregatno stanje. Ovisi o tlaku, ali se u tablicama za pojedine tvari obično navode vrijednosti ledišta kod normiranog atmosferskoga tlaka (101 325 Pa). Pod većim tlakom ledište se snizuje, a pod manjim povisuje. Ledište slitina i čvrstih otopina redovito je niže od ledišta pojedinih komponenata. Kako bi se pokusima utvrdila temperatura na kojoj postoji ravnoteža između čvrstog i tekućeg agregatnog stanja neke tvari, pogodnije je izmjeriti njezino talište, jer je pri određivanju ledišta često potrebno pothlađivanje tvari da bi započela kristalizacija.

**Smrzavanje** ili **zaleđivanje** je hlađenje tvari na temperature niže od ledišta. Tako se na primjer živežne namirnice izlažu smrzavanju kako bi se postiglo bakteriostatsko djelovanje (konzerviranje).

## Izvori

## Reference

## Povezano
* Tačka topljenja
Latentna toplota

**Latentna toplota** označava količinu energije koju hemijska supstanca primi ili preda okolini tokom faznog prelaza u drugo agregatno stanje, pri čemu temperatura supstance ostaje nepromenjena. Primeri ovakvih procesa su topljenje leda i ključanje vode. Ovaj izraz je prvi pomenuo Džozef Blek oko 1750, pri čemu latinska reč *latere* znači sakriven.

Dve najvažnije latentne toplote su latentna toplota topljenja i latentna toplota toplota isparavanja. Ovi termini opisuju protok energije kada supstanca menja svoju fazu: čvrsto telo → tečnost → gas.

U oba slučaja promena je endotermička, što znači da sistem apsorbuje energiju pri promeni od čvrstog stanja ka gasovitom. Ako se promena odvija u suprotnom pravcu, ona je egzotermička (proces oslobađa energiju).

#### Tabela latentnih toplota
Sledeća tabela sadrži latentne toplote i temperature faznih prelaza nekih često korišćenih gasova i tečnosti. 

## Latentna toplota vode
Sledeća empirijska aproksimativna formula se može upotrebiti za izračunavanje latentne toplote kondenzacije vode u opsegu temperatura -40&nbsp;°C do 100&nbsp;°C:

L(T)=-0,0000614342 T³+0,00158927 T²-2,36418 T+2500,79

## Povezano
* Toplota topljenja
* Toplota isparavanja

## Reference

## Literatura
* 
*
SIAI S.58

**SIAI S.58** () je jednosedi italijanski lovac-hidroavion. Avion je prvi put poleteo 1924. godine. 

Najveća brzina aviona pri horizontalnom letu je iznosila 267 km/h.
Raspon krila aviona je bio 11,25 metara, a dužina trupa 9,10 metara. Prazan avion je imao masu od 1117 kg. Normalna poletna masa iznosila je oko 1477 kg. Bio je naoružan sa dva 7,7 mm mitraljeza Vikers.

## Naoružanje

## Reference

## Literatura
* Detaljniji podaci o avionu
Bašibozuk

**Bašibozuk** (, *oštećene glave, bez glave*, u značenju *bez vođe*) je bio pripadnik neregularnih vojnih snaga osmanske armije. Sastavljenе od dobrovoljaca, najčešće Čerkeza, Albanaca, Kurda i Roma-muslimana. Ove jedinice su bile poznate po nedostatku discipline, pljački i brutalnosti.

Iako je turska vojska uvek bila sastavljena i od bašibozuka pored regularnih vojnika, pritisak na osmanski feudalni sistem, uzrokovan uglavnom širenjem imperije je zahtevao veće oslanjanje na neregularne snage. Država ih je naoružavala i održavala, ali nisu primali platu, već su živeli od pljačke, i nisu nosili uniforme niti neke oznake. Usled nedostatka discipline, nisu bili sposobni za preduzimanje većih vojnih operacija. Usled nepredvidivosti i nediscipline, povremeno su redovne turske snage morale nasilno da ih razoružavaju. Međutim, bašibozuci su često bili korisni u izviđačkim misijama.

## Reference

## Literatura

* *Ottoman warfare*, 1500-1700 by Rhoads Murphey. London : UCL Press, 1999.
* Özhan Öztürk (2005). *Karadeniz* (Black Sea): Ansiklopedik Sözlük. 2 Cilt. Heyamola Yayıncılık. İstanbul. .
Digital Fortress

**Digitalna tvrđava** () je naučno-fantastični tehno-triler roman triler američkog književnika Dena Brauna iz 1998. godine. U njemu se kao tema obrađuje vladino nadziranje elektronski pohranjenih podataka o građanima, odnosno njen uticaj na građanske slobode i privatni život pojedinaca.

## Radnja

Mašina za dešifrovanje agencije za nacionalnu bezbednost nailazi na kod koji ne može da reši. Posle niza bezuspešnih pokušaja pozivaju matematičarku Suzan Flečer u nadi da će im pomoći u rešavanju preblema. Suzan ubrzo dolazi do otkrića koje prouzrokuje nestabilnost vlasti. Naime otkriva da ne dešifrovani kod može da uništi čitavi obaveštajni sistem države. Odlučije da spasi agenciju od propasti nailazeći na niz poteškoća i laži suočena sa nerazumevanjem kolega.

## Vanjske veze
* Official website
* Official UK website
*  Criticism in the Spanish-language ''Epoca'' of the book's description of locations in Seville
Biblioteka biodiverzitetskog nasleđa

**Biblioteka biodiverzitetskog nasleđa** ( - BHL) je konzorcijum biblioteka speijalizovanih za radove iz oblasti istorije, prirode i botanike. One sarađuju na digitalizaciji i omogućavanju pristupa nasljeđu biodiverziteta, koji se čuva u njihovim kolekcijama, kao i omogućavanje dostupnosti i odgovornog korišćenja materijala kao dijela globalne ideje „biodiverzitet - zajedničko vlasništvo“. Konzorcijum sarađuje sa međunarodnom taksonomskom zajednicom, vlasnicima prava i ostalim zainteresovanim stranama kako bi se osiguralo da ovo nasljeđe bude besplatno dostupno svim zainteresovanima. BHL je samostalno i u saradnji sa internetskim arhivima digitalizovala milione stranica taksonomske literature, koje predstavljaju hiljade radova u 100.000 svezaka.

PO osnivanju 2005, BHL je bio po veličini treći projekat digitalizacije literature iz oblasti biodiverziteta (poslije (Gallica)-e, projekta Nacionalne biblioteke Francuske i AnimalBase-a), projekta univerziteta u Getingenu, Nemačka . Godine 2008. BHL izbija na prvo mjesto i postaje najveći svjetski projekat u ovoj oblasti.

## Reference

## Vanjske veze

*
Prijemnik

**Prijemnik** je kolekcija elektronskih komponenata i kola čija je uloga da prime poruku prenesenu preko nekog medijuma i izdvoje koristan signal informacije iz nje.

Prijemnici se sastoje od pojačavača, oscilatora, oscilatornih kola, filtara, demodulatora, frekventnih mješača (miksera), i drugih kola.

Originalni signal informacije se obično demodulira (izvlači iz primljenog signala) pomoću demodulatora.

Koristan signal informacije može biti zvuk kod radio-prijemnika, slika i zvuk kod televizijskog prijemnika, binarni kodovi kod računara, i drugo.

## Vrste prijemnika
Vrste su razne, zavisno od tipa informacija, medijuma prijenosa i drugih faktora. Neki su navedenih su u stvari u sklopu primopredajnika – kombinacije predajnika i prijemnika.
* Radio prijemnik
* Televizor
* Radarski prijemnik
* Telefon
* Mrežna kartica (internet komunikacija)

## Povezano
* Predajnik
* Primopredajnik

## Literatura
* Principles of Electronic Communication Systems, Louis E. Frenzel, Glencoe/McGraw-Hill, , pp.&nbsp;6–7.
Angels & Demons (film)

***Angels & Demons*** () je američki igrani film snimljen 2009. u režiji Rona Howarda. Predstavlja adaptaciju istoimenog romana Dana Browna, odnosno nastavak filma *[[Da Vinci Code (roman)|Da Vinci Code]]*. Protagonist, čiji lik tumači Tom Hanks, je simbolog Robert Langdon koga vatikanske vlasti pozivaju u Rim kako bi im, za vrijeme konklave koja bira novog papu, pomogao uhvatiti tajanstvenog ubicu koji je oteo nekoliko kardinala-kandidata za papsko mjesto, odnosno koji prijeti destrukcijom Vatikana uz pomoć ukradenih kontejnera sa antimaterijom.

Scenario *Angels & Demons* se u brojnim detaljima razlikuje od književnog predloška, a najvažniji je taj da se radnja filma događa poslije događaja u *Da Vinci Code*, koji je bio nastavak originalnog romana. Producenti su kao razlog naveli to da je najveći dio publike prvo pročitao *Da Vinci Code*, dok je *Angels & Demons* bio relativno nepoznat. Slično kao i film i knjiga *Da Vinci Code*, *Angels & Demons* je izazvao negativne reakcije Rimokatoličke crkve koja je zabranila njegovo snimanje u svojim crkvama. One su nakon premijere, međutim, bile daleko blagonaklonije, iako je i dalje bilo kritika iz pojedinih katoličkih krugova, dok je Samoa službeno zabranila prikazivanje filma. Film je isto tako bio žestoko kritiziran od historičara, s obzirom da se u njemu pseudohistorijski koncepti, slično kao i Da Vinci Code, tretiraju kao činjenica.

*Angels & Demons* je postigao solidan komercijalni uspjeh, iako su kritike bile uglavnom mlake.

## Izvori

## Vanjske veze
* 
* 
* 
* 
* Angels & Demons: Now, in the service of the Catholic Church - WSWS review by Hiram Lee
* Movie's locations on Google Earth
Deception Point

**Tačka prevare** () je roman Dena Brauna iz 2001. godine sa elementima trilera. Govori o meteoru pronađenom na Arktiku koji bi mogao da pruži dokaze o postojanju vanzemaljskog života, i pokušajima da se, uprkos ometanju, javnosti saopšti vest o njemu. Priča je inspirisana otkrićem meteora ALH 84001 na Antarktiku, 27. decembra 1984.

## Radnja

NASA-in satelit otkriva neobično redak objekat zakopan duboko u ledu Arktika. Posle niza promašaja, kompanija za proučavanje svemira, konačno može da objavi preko potreban uspeh koji će duboko uticati kako na politiku same NASA-e tako i na predstojeće predsedničke izbore. Analitičar Obaveštajne službe, Rejčel Sekston, dobija od Bele kuće zadatak da utvrdi verodostojnost ovog otkrića. Zajedno sa timom stručnjaka u kojem je i harizmatični naučnik Majkl Toland, Rejčel odlazi na Arktik i tamo otkriva nešto nezamislivo: dokaz o lukavoj naučnoj prevari, bestidnoj obmani koja preti da svet dovede u ozbiljnu zabludu. Rejčel ne stiže da upozori predsednika. Ona i Majkl upadaju u zasedu tima profesionalnih ubica. Dok beže od sigurne smrti preko pustih i negostoljubivih predela, jedina nada da će preživeti leži u tome da otkriju ko stoji iza ove vrhunske zavere.

## Glavni likovi
* **Rejčel Sekston** () - glavni lik, takozvani „poenter“ (analitičar koji se bavi pisanjem kratkih izvoda na osnovu širokog skupa podataka) Nacionalnog biroa za izviđanje i ćerka senatora Sekstona.
* **Majkl Toland** () - okeanograf i zvezda televizijskih naučno-popularnih emisija.
* **Predsednik Zakari Herni** () - predsednik Sjedinjenih Američkih Država.
* **Senator Sedžvik Sekston** () - Rejčelin otac i predsednički kandidat.
* **Korki Marlinson** () - svetski poznat astrofizičar pozvan da potvrdi autentičnost meteora koji je otkrila NASA.
* **Vilijam Pikering** () - direktor Nacionalnog biroa za izviđanje.
* **Gabrijela Eš** () - lični asistent senatora Sekstona.
* **Nora Mangor** () - glaciolog.
* **Doktor Vejli Ming** () - paleontolog.
* **Mardžori Tenč** () - viši savetnik predsednika SAD.

## Vanjske veze
* Official website
* Official UK website
Opsada Carigrada (1422)

**Opsada [[Carigrad]]a 1422.** predstavlja prvi veći pokušaj turskog sultana Murata II da osvoji Carigrad, glavni grad bizantskog carstva. Murat II se odlučio na ovaj potez kako bi kaznio Bizant: Jovan VIII je prije napravio loš potez pokušajem pokretanja pobune o obnovljenom Osmanskom Carstvu kada je stanoviti Mustafa, koji je oslobođen iz Bizanta, tvrdio da je Bajazidov izgubljeni sin, zbog čega se Bizant umiješao u red naseljedstva osmanskih sultana.

Murat II je brzo razbio takvu pobunu i 1422. započeo opsadu Soluna i Carigrada. Prilikom opsade Carigrada 1422., Osmanlije su prvi put koristili vatreno oružje, među njima i topove. Jovan VIII se okrenuo ocu, Manojlu II, za savjet. Rezultat je bio taj da je pokrenuo još jednu pobunu u Osmanskom Carstvu - te podupro brata Murata II, princa Kucuka Mustafe. Tako je opsada Carigrada propala, jer je Murat II bio prisiljen okrenuti vojsku kako bi pobjedio Kucuka. Ipak, Bizant je opet time postao vazalna država - te morao plaćati 300.000 srebrnih dukata danaka svake godine turskom sultanu.

## Izvori

## Literatura
* 
* 
* 
*
Aleksije Apokavk

Aleksije Apokavk (umro 1345) je bio vizantijski mega duks (veliki vojvoda) i član regenstva Jovanu V Paleologu. Jedan od učesnika građanskog rata u Vizantiji 1341–1347.

## Smrt Apokavka

Dezerterstva tokom zime 1344/1345 su oslabila kontrolu namesništva nad prestonicom, a kao odgovor Aleksije Apokavk je pokrenuo niz strogih mera. On je takođe naredio izgradnju novog zatvora za političke zatvorenike. Dana 11. juna 1345, dok je vršio inspekciju zatvora u pratnji svojih telohranitelja, Apokavka su linčovali zatvorenici.

## Literatura
*
Manojlo Kantakuzin

:*Za članak o istoimenom vođi pobune iz 1453. godine, pogledajte članak [[Manojlo Kantakuzin (uzurpator)|Manojlo Kantakuzin]].*

**Manojlo Kantakuzin** (; rođen oko 1326, umro 26.03. 1380) je bio prvi morejski despot (1348/1349 — 1380).

Bio je drugi sin vizantijskog cara Jovana VI (1347 — 1354) i njegove supruge Irine Asen. Tokom svoje vladavine, uspeo je da suzbije samovolju lokalnih gospodara i učvrsti centralnu vlast. Povezao se sa svojim latinskim susedima oko borbe protiv Osmanlija, a uspešnim vođenjem Morejske despotovine se održao na vlasti, protivno potpunom porazu Kantakuzina u borbi za vlast sa Jovanom V Paleologom (sa prekidima 1341 — 1391), koji ga je na kraju i sam prihvatio za vladara Moreje.

Manojlo je bio ktitor crkve svete Sofije u Mistri, koja se danas, zajedno sa celim gradom, nalazi na spisku UNESKOve svetske baštine.

## Život i vladavina

Manojlo je rođen oko 1326. godine, kao drugi sin Jovana Kantakuzina. Otac mu je poverio upravu nad Berom (1343 — 1347) i Carigradom (1348), da bi vizantijske posede na Peloponezu 1348. godine organizovao kao zasebnu despotovinu na čije čelo je postavio svog sina Manojla. Tokom svog boravka u Carigradu, Manojlo se oženio ćerkom Konstantina II (1342 — 1344), kralja Kilikije.

On je 25.10.1349. godine stigao na Peloponez i preuzeo vlast. Uspeo je da zavede red među lokalnim arhontima (gospodarima) koji su bili u stalnom sukobu među sobom, ali i sa vrhovnom vlašću. Nakon očevog poraza u građanskom ratu i odstupanja sa vlasti 1354. godine, pobednik Jovan V je pokušao da potisne Manojla iz Moreje. On je poslao Mihajla i Andriju Asena da preuzmu vlast u Moreji. Međutim, Manojlo je uspeo da se održi na vlasti, tako da ga je Jovan V na kraju priznao kao zakonitog vladara.

Manojlo se povezivao i sa okolnim latinskim državama, posebno sa Atinskim vojvodstvom, a tokom sedme decenije XIV veka uvodi Morejsku despotovinu u grčko-latinski savez protiv Osmanlija i njihovog prodora na Peloponesko poluostrvo. On je takođe ohrabrivao Albance da se naseljavaju na poluostrvu, čime je povećavan broj seljaka zemljoradnika, ali i vojnika najamnika.

Manojlo Kantakuzin je umro 26.03.1380. godine u Mistri, a nasledio ga je stariji brat Matija (car savladar 1353 — 1357), koji mu je od 1361. godine pomogao u rukovođenju despotovinom.

## Povezano
* Morejska despotovina
## Reference

## Literatura
*
Angels & Demons (razvrstavanje)

***[[Angels & Demons]]*** (na engleskom: "Anđeli i demoni") je roman američkog pisca Dana Browna.

**Angels & Demons** se također može odnositi na:
* ''Angels & Demons'' (film), njegova filmska ekranizacija iz 2009. godine
* "Angels and Demons" (epizoda Blade: The Series episode), epizoda 1.09 TV-serije *Blade: The Series*

## Povezano
* *[[Angels and Demons at Play]]*, jazz album Sun Ra & Myth Science Arkestra iz 1960. godine 
* "Demons and Angels", peta epizoda pete sezone TV-serije *Red Dwarf*
* "Angels and Devils" (Numb3rs), epizoda TV-serije *Numbers* 
* ''Angels & Devils'' (album, Fuel)
* ''Angels & Devils'' (album, Sarah Darling)
* anđeo
* demon
Hrelja

**Hrelja** (umro 1342), takođe poznat kao **Stefan Dragovol** ili **Hrelja Ohmućević** je bio polu-nezavisni feudalni gospodar iz 14. veka u oblasti Strumice, severoistočne Makedonije i planine Rila.

Služio je srpskim kraljevima Milutinu, Stefanu Dečanskom i Stefanu Dušanu, a za vreme građanskog rata u Vizantiji 1342. prilazi Jovanu VI Kantakuzinu.

Poznat je po tome što je 1334–1335 obnovio Rilski manastir, najveći manastir u Bugarskoj.

## Život

### Služba Srbima

Zna se da je bio u službi već u doba kralja Milutina. Prvi put se spominje 1328. godine sa naslovom vojvode kada ga je kralj Stefan Dečanski poslao da pomogne vizantijskom caru Androniku II protiv njegovog pobunjenog unuka Andronika III. Hrelja je sa vojskom bio u Strumi i Seru, ali se nije umešao u borbe videći da je mlađi Andronik mnogo snažniji. Za svoje usluge Hrelja je od kralja Dečanskog dobio u vlast područje oko grada Strumice, a od Andronika II titulu protosevasta.

Pod srpskim kraljem Stefanom Dušanom je bio protosevast.

### Prelazak Vizantincima

1340. godine, za vreme uspeha Vizantinaca na južnoj granici Srbije, Hrelja prilazi Vizantincima. Za uzvrat od vizantijskog cara dobija titulu kesara.

U vreme građanskog rata u Vizantiji, Hrelja, prilazi Jovanu VI Kantakuzinu. Proleća 1342. godine Kantakuzen je sa svojom vojskom zauzeo tvrđavu Melnik u Makedoniji, u kojoj se sastao sa Hreljom da utvrdi savez.

Njihove dve vojske su marširali ka Solunu, ali su stigli prekasno da preuzmu kontrolu. Kada su prišli gradu, dočekali su ih Sinadenos i drugi aristokrati, koji su pobegli usled ustanka radikalnih narodnih slojeva, zilota. Ubrzo potom, flota od 70 brodova predvođena Apokavkom је stigla da pojača odbranu grada.

Uskoro je Stefan Dušan ponovo zauzeo Hreljinu oblast proširenu za grad Melnik, koji je Hrelja dobio od Jovana Kantakuzina. Sam Hrelja je primoran da se zamonaši u Rilskom manastiru, gde postaje monah Hariton. Tu je i umro 27. decembra 1342. godine, a prema bugarskim izvorima, navodno je ubijen od najamnika koje je poslao Stefan Dušan.

## Nasleđe

Hreljin grob se nalazi u Rilskom manastiru. Pored Rile Hrelja je podigao i crkvu Svetih Arhanđela u Štipu.

Hreljina ličnost našla je odjeka u epskim narodnim pesmama gde se pominje kao Relja Krilatica ili Relja od Pazara, pobratim Kraljevića Marka.

## Izvori

## Povezano
* Građanski rat u Vizantiji 1341–1347

## Vanjske veze

*
Mats Hummels

**Mats Julian Hummels** (Bergisch Gladbach, 16. prosinca 1988.) je njemački nogometaš i reprezentativac koji igra kao stoper za Romu. Hummels je produkt Bayernove omladinske škole, a prvi odlazak u Dortmund imao je tokom posudbe 2008. godine. Sljedeće sezone, potpisao je profesionalni ugovor s Borussijom za €4,000,000. S klubom je dva puta bio prvak Njemačke te igrao finale Lige prvaka. 

Za reprezentaciju je debitirao 2010. godine, a od Eura 2012 postao je standardni prvotimac.
The Da Vinci Code (soundtrack)

Zvanična muzika za film Da Vinčijev kod objavljena je 9. maja 2006. godine. Filmsku muziku komponovao je Hans Cimer čiji je rad rezultovao nominaciju za Zlatni globus 2007. u kategoriji Najbolja originalna muzika, kao i nominaciju za nagradu Oskar u istoj kategoriji.

## Spisak pesama

|- align=cente
|1||align=left|*Dies Mercurii I Martius*||align=left|6:03||
|- align=cente
|2||align=left|*L'Esprit des Gabriel*||align=left|2:48||
|- align=cente
|3||align=left|*The Paschal Spiral*||align=left|2:49||
|- align=cente
|41||align=left|*Fructus Gravis*||align=left|2:50||
|- align=cente
|5||align=left|*Ad Arcana*||align=left|04:25||
|- align=cente
|6||align=left|*Malleus Maleficaru*||align=left|6:07||
|- align=cente
|7||align=left|*Salvete Virgines*||align=left|2:19||
|- align=cente
|8||align=left|*Daniel's 9th Cipher*||align=left|9:31||
|- align=cente
|9||align=left|*Poisoned Chalice*||align=left|6:19||
|- align=cente
|10||align=left|*The Citrine Cross*||align=left|5:22||
|- align=cente
|11||align=left|*Rose of Arimathea*||align=left|8:12||
|- align=cente
|12||align=left|*Beneath Alrischa*||align=left|4:23||
|- align=cente
|13||align=left|*Chevaliers de Sangreal*||align=left|4:07||
|- align=cente
|14||align=left|*Kyrie for the Magdalene*||align=left|3:55||
|- align=center
|}

## Vanjske veze
* Zvanični sajt filmske muzike
Dmanisi

**Dmanisi** () je grad u južnoj Gruzija u regiji Donji Kartli, koja se nalazi oko 85&nbsp;km jugozapadno od glavnog grada Tbilisija. Vrhunac razvoja i značaja je ovaj grad doživeo u 12. veku. U svetu je poznat po arheološkom nalazištu fosila starih 1.8 miliona godina (*homo georgicus*). Prema proceni iz 2009. u gradu je živelo 3.600 stanovnika.

## Stanovništvo
Prema proceni, u gradu je 2009. živelo 3.600 stanovnika.

## Reference

## Literatura

## Vanjske veze
Silvano Hrelja

**Silvano Hrelja** (Hreljani kod Žminja, 14. ožujka 1958.) je hrvatski političar, predsjednik HSU-a.

Rođen je u Hreljanima kod Žminja, 14. ožujka 1958.. U Zagrebu je završio srednju elektrotehničku školu - jake struje i Višu tehničku školu za sigurnost pri radu i zaštitu od požara. Radio je u brodogradilištu Uljanik u Puli kao inženjer sigurnosti i u službi zaštite na radu. U Uljaniku se aktivirao u Sindikatu metalaca Hrvatske, te postaje glavni povjerenik sindikata u Uljaniku. Oženjen je i otac dvoje djece.

## Politička karijera
Na parlamentarnim izborima 2003. postaje saborski zastupnik HSU-a, a zatim i potpredsjednik stranke. Na parlamentarnim izborima 2007. uspijeva zadržati mjesto u Saboru, kao jedini zastupnik HSU-a, a HSU postaje dio vladajuće koalicije, na čelu s HDZ-om Ive Sanadera. Na 7. Skupštini HSU-a 14. ožujka2008. izabran za predsjednika Stranke. Godine 2010., Hrelja sudjeluje u osnivanju Kukuriku koalicije, koja na izborima 2011. osvaja vlast, a Hrelja postaje jedan od 4 saborska zastupnika iz redova HSU-a.

## Izvori
Homogenizacija (metalurgija)

**Homogenizacija** se izvodi se tako što se materijal zagreva do 100&nbsp;°C stepeni ispod A4 temperature (1147&nbsp;°C). Tu se drži određeno vreme (nekad i do 100 sati).

Kod legiranih čelika u zavisnosti od vrste legirajućih elemenata dešava se da kad se materijal ohladi ima nehomogen hemijski sastav. Stvori se klica za rast čvrste faze, najčešće su to atomi gvožđa i ugljenika, ali mogu i neki legirajući elementi čiji su atomi veliki i sporo difunduju. Zbog toga se obrazuje dendrit.

Homogenizacijom se obezbeđuje vreme da se izvrši difuzija svih velikih atoma (iz veće koncetracije u manju), i zato je brzina hlađenja mala u peći. Struktura postaje homogena, ali zrno ostaje veliko, pa se posle ove obrade radi normalizacija (a nekad i dve).

Spada u termičke obrade sa faznom transformacijom.

## Literatura

* LJubomir Nedeljković, „Metalurgija čelika“, Skripta, Tehnološko-Metalurški Fakultet u Beogradu, 1985
* LJubomir Nedeljković, „Metalurgija specijalnih čelika“, Skripta, Tehnološko-Metalurški Fakultet u Beogradu, 1985
* H. Schuman, H. Oettel, "Metallografie", WILEY-VCH Verlag GmbH & Co. KGaA, Weinheim, 2005
* Stalschluessel-Taschenbuch, Verlag Stalschluessel Wegst GmbH, Marbach, 2001
Legiranje

**Legiranje** predstavlja postupak dodavanja drugih metala (legirajućih elemenata) u osnovni metal u cilju postizanja željenih fizičko-hemijskih ili mehaničkih osobina. Kao postupak primenjuje se u metalurgiji, a napoznatiji primer je čelik. Čelik je legura železa (osnovni element) i ugljenika (osnovni legirajući element) i niza drugih legirajućih elemenataOsnovni metali za legiranje su cink i aluminijum.Korozija je proces oksidacije metala koji se vrsi pod uticajem vlage i gasova iz vazduha..

## Reference
Lubjanka (zgrada)

**Lubjanka** () je popularno ime za štab NKVD-a i zatvor na Lubjanka skveru u Moskvi, Rusija. To je velika neobarokna zgrada sa fasadom od žutih cigli koju je dizajnirao Aleksandar V. Ivanov 1897. i modifikovao Aleksej Ščusev od 1940 do 1947. Lubjanka je originalno izgrađena kao štab Sveruskog osiguravajućeg preduzeća. Ona ima lepe parketne podove i bledo zelene zidove.

Nakon Oktobarske revolucije, strukturu je preuzela vlada i koristila je kao sedište tajne policije, koja se u to vreme zvala Čeka. Tokom Velike čistke, zgrada je bila pretrpana osobljem. Tokom 1940. zgrada je uvećana dodatkom jednog sprata i podzemnih objekata. Rad je bio ometen ratom, i zgrada ostala sa asimetričnom fasadom sve do 1983, kad je fasada restaurirana na insistiranje Jurija Andropova.
Homogene smeše

**Homogene smeše** su one smeše čiji je sastav isti (jednak) u svim delovima date smeše. Prepoznatljive su po tome što se njihov [Hemijska supstanca[sastav]] uglavnom ne može razlikovati golim okom. 

Primer za homogenu smešu : voda, vazduh, vodeni rastvori (šećera, soli itd...)

## Reference
Monohibridno ukrštanje

**Monohibridno ukrštanje** je ukrštanje roditelja (roditeljska generacija) koji se razlikuju u jednoj osobini: kod jednih je izražena dominantna varijanta, a kod drugih recesivna varijanta te osobine. Jedinke u narednoj, potomačkoj generaciji nazivaju se hibridima (heterozigoti) jer nastaju ukrštanjem roditelja iz čistih linija. Kod ovog ukrštanja obrazuju se hibridi u odnosu na jednu osobinu.

Kontrolisana ukrštanja sa jedinkama koje su pripadale čistim linijama (homozigoti) prvi je vršio Mendel.

## Reference

## Povezano
* Mendelovi zakoni
Mensa (udruženje)

**Mensa** ( - sto) je najstarije i najveće međunarodno udruženje visokointeligentnih pojedinaca. Osnovni i jedini uslov za priključenje jeste da se poseduje količnik inteligencije viši od 133 po Bineovoj odnosno 148 po Katelovoj skali.

## Historija
Mensa je osnovana 1946. godine u Engleskoj. NJeni osnivači, australijski advokat Roland Beril () i engleski naučnik dr Lanselot Ver (), želeli su da stvore udruženje za natprosečno inteligentne osobe koje će biti potpuno apolitično i oslobođeno svih rasnih i religioznih predrasuda ili razlika.

Od tih skromnih početaka Mensa je porasla u pravu međunarodnu organizaciju sa 50 nacionalnih Mensi širom sveta. NJeno članstvo broji oko 100.000 (u preko 100 zemalja) visoko inteligentnih pojedinaca sa najvećim brojem članova u SAD (50.000) i Britaniji (25.000).

2006. godine Mensa je na velikom okupljanju u Orlandu, Florida obeležila 60 godina postojanja.

## Ciljevi i oblici delovanja
Kao što je to opisano u Mensinom Statutu njeni osnovni ciljevi su: da identifikuje i razvija ljudsku inteligenciju za dobrobit čovečanstva; da podrži istraživanje prirode, karakteristika i upotrebe inteligencije; da obezbeđuje podsticajnu intelektualnu sredinu i društvene uslove za razvoj i unapređenje ljudske inteligencije i svojih članova.

Mensa ima svoju unutrašnju organizaciju. Međunarodna Mensa deluje kroz nacionalne grupe, dok svaka nacionalna Mensa ima manje teritorijalne lokalne grupe. Komunikacija među članovima je intenzivna i odvija se kroz okupljanja lokalnih grupa.
Članovi se okupljaju u SIG-ove ( - Grupe sa specijalnim interesima) koji se mogu osnivati kako na lokalnom tako i na nacionalnom nivou. Zajednički interesi članova variraju pa samim tim i vrste SIG-ova.
Međunarodna Mensa kao i njene nacionalne grupe redovno objavljuju biltene (pretežno za svoje članove) u kojima su opisane dotadašnje i buduće aktivnosti, kao i članci raznovrsnog sadržaja. Mensa nastoji da svojim najistaknutijim članovima obezbedi adekvatne stipendije, a redovno se organizuju i razna književna ili slična takmičenja.

## Mensa na prostorima Srbije i Crne Gore
Prva Mensa na ovim prostorima osnovana je 1989. godine u Zagrebu, i bila je to Mensa Jugoslavije.

Zbog političkih prilika 90-ih Mensa Jugoslavije se raspada.

Deo članstva u Srbiji bio je zainteresovan za obnovu Mense. Naporima pojedinih članova i uz pomoć Mense Slovačke održan je niz testiranja i 1997. učinjeni su konkretniji koraci ka zvaničnoj obnovi Mense Jugoslavije.

Mensa Jugoslavije je konačno obnovljena 1998. u Novom Sadu gde joj je i danas sedište.

Posle promene naziva države i Mensa na ovim prostorima postaje Mensa Srbije. Ona je punopravni član *Mense International*, odnosno njena nacionalna grupa. Predsednik Mense Srbije od 2013. je Aleksandra Borović.

## Povezano
* Inteligencija

## Reference

## Vanjske veze

* Mensa International zvanični sajt međunarodne Mense
* Mensa Srbije  zvanični sajt Mense Srbije
* IQ test
F2 generacija

**F<sub>2</sub> generacija** ili druga filijalna (potomačka) generacija nastala Mendelskim ukrštanjem hibridnih jedinki (F1 generacija). U ovoj generaciji, pri monohibridnom ukrštanju, javljaju se dva fenotipa: dominantna i recesivna osobina u odnosu 3 : 1, ako je dominanatan gen poptuno dominantan.

## Literatura
* 
*
Y (slovo latinice)

Slovo „y“ ima sledeća značenja:
* Dvadesetpeto slovo latinlmxxfice, u srpskoj latinici ne postoji. (lingvistika)4m

## Historija
Slovo **Y** je počelo kao fenički Waw i grčko Ipsilon, da bi se kroz vekove razvilo u **Y** kakvo danas poznajemo.

## Pogledaj ostalo

* Pogledaj i Brajeva azbuka
* Pogledaj i Morzeova abeceda
* Pogledaj i Pomorske signalne zastave
----

## Vanjske veze
Dee (Wales)

**Di** () je reka u Ujedinjenom Kraljevstvu, u Engleskoj. Duga je 112&nbsp;km. Protiče kroz Češir i Šropšir. Uliva se u Irsko more.

## Literatura
* G.W. Place, *The Rise and Fall of Parkgate, Passenger Port for Ireland* (1994).
* Gordon Emery, *Curious Chester* (1999) 
* Gordon Emery, *Chester Inside Out* (1998) 
* Gordon Emery, *The Chester Guide*(2003) 
* ed Gordon Emery, *The Old Chester Canal* 
* Gordon Emery, *Chester Electric Lighting Station* (2002) 
* Roy Wilding, *Miller of Dee* (1997) 
* Roy Wilding *Death in Chester* (2003) 
* PR Lewis, *Disaster on the Dee: Robert Stephenson's Nemesis of 1847*, Tempus Publishing (2007) 

## Povezano
* Spisak reka u Ujedinjenom Kraljevstvu

## Vanjske veze

* River Dee guide
* Dee Estuary bird life
* Dee Estuary photos
* *[http://www.archive.org/details/adventuresofsalm00ayrtrich The adventures of a salmon in the river Dee]* (1853)
Univerzitet Duke

**Univerzitet Duke** je privatni američki univerzitet smešten u gradu Durhamu, u američkoj saveznoj državi Sjevernoj Karolini. Univerzitet su osnovali metodisti 1838. godine, ali je sadašnje ime dobio 1924. kada je američki industrijalac James Buchanan Duke odlučio da ovaj univerzitet dobije ime po njegovom tragično umrlom ocu Washingtonu Dukeu.)

## Povezano
* Duke University Press
* Akreditacija institucija za visoko obrazovanje u SAD-u

## Reference

## Vanjske veze

* Zvaničan sajt
Hilomikron

**Hilomikroni** su lipoproteinske partikule koje proizvode ćelije epitela tankog creva kičmenjaka. Po veličini (do 3μm ) spadaju u najmanje lipoproteinske partikule. U svom sastavu imaju triacil-gliceride, holesterol, fosfolipide i apolipoproteine. Trigliceridi se sintetišu u epitelijalnim ćelijama tankog creva, koje su iz crevnog lumena mikrovilima preuzele masne kiseline i monoacil-gliceride. Hilomikroni se transportuju limfnim sistemom, ili supsendovani u krvnoj plazmi, do jetre.

## Reference

## Literatura
*
HTC korporacija

**HTC** ili **HTC korporacija** je tajvanska kompanija osnovana 15 maja 1997. godine od strane Šer Vang. Bavi se proizvodnjom *pametnih* (smartphone) uređaja. Kompanija je prvo počela da proizvodi telefone sa majkrosoft vindous mobile softverom ali je u 2009. godini počela da proizvodi uređaje sa Android operativnim sistemom. HTC ima veliku popularnost u celoj Evropi. U Srbiji su najviše zapaženi HTC wildfire i HTC Desire.

## Dostignuća

Poznati su po svojim inovativnim uređajima. Među prvima su proizveli pametne telefone:
* Prvi palm-sajz uređaj u boji (1999)
* Prvi Majkrosoft džepni PC (2000)
* Prvi Majkrosoft bežični džepni PC (2002)
* Prvi Majkrosoft pametni telefon (2002)
* Prvi Majkrosoft pametni muzički teleon (2004)
* Prvi TFT uređaj velikih dimenzija 2.8 inča ekran osetljiv na dodir 
* Prvi Majkrosoft 3G telefon (2005)
* Prvi telefon sa Majkrosoft Vindovz mobajl 5.0 platformom (2005)
* Prvi tri-band UMTS 3G pametni uređaj sa Majkrosoft Vindovz mobajl platformom (2006)
* Prvi Majkrosoft Vindovz 5.0 pametni telefon (2006)
* Prvi Tri-band UMTS PDA-personalni digitalni asistent
* Prvi intuitivni ekran osetljiv na dodir koji je dozvoljavao navigaciju prstom (Jun 2007)
	

HTC je 14. Aprila 2010. godine objavio da radi na sopstvenom operativnom sistemu za mobilne uređaje u konkurenciji sa Eplovim ajfone OS, guglovim Android i Majkrosoftovim vindovz phone 7.

## Nagrada za inovaciju

Do nedavno, ime HTC značilo je malo potrošača. Sada tajvanski proizvođač gugl-telefona je u centru pažnje. HTC je iznenada postao istaknuti igrač u mobilnim tehnologijama. Predsednca i saosnivač Šer Vang primila je nagradu za inovaciju 17. februara 2010. godine u ime cele kompanije gde se HTC nalazi na 31 mestu u svetu.

## Reference

## Vanjske veze
* Zvaničan sajt
* htcwiki.com
Aplikacioni softver

**Primjenjivi program**, takođe poznat kao aplikacija, ili **app** (engl. Application software), dizajniran je kao pomoć korisnicima da bi izvršavali jednu ili više određenih zadataka. Primeri uključuju poslovne programe, računarske programe, grafičke programe, medija izvođače, veb aplikacije.

*Veb aplikacija* je aplikacija kojoj se pristupa od strane korisnika preko mreže kao što je Internet ili intranet. Termin takođe označava i primenu kompjuterskog softvera koji je kodiran u veb pretraživaču koji podržava programske jezike (kao što su , u kombinaciji sa jezikom koji služi za obeležavanje kao što je HTML) i oslanja se na zajedničkom veb pretraživaču da donese izvršnu aplikaciju.

## Reference