open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Brižinski spomenici

**Brižinski spomenici** (Frajsinški spomenici) predstavljaju najstariji sačuvani staroslovenski rukopis pisan latinicom. Brižinski spomenici se navode kao primer panonskoslovenačke redakcije staroslovenskog jezika. Nastali su u periodu između 972. i 1039. godine, najverovatnije u dolini reke Molna, danas na teritoriji Koruške u Austriji. 

## Etimologija
Svoj naziv su dobili po okrugu Frajsing zbog toga što su ih Bavarski bibliotekari pronašli u zbirci pergamenata koja je 1803. doneta iz Frajsinga. Frajsing je na neke slovenske jezike (slovenački, bugarski, ruski...) transkribovan kao Brižinj pa se ovi dokumenti na nekim slovenskim jezicima nazivaju i Brižinski spomenici. 

Prilikom upisivanja teksta je upotrebljena vrsta latinice koja su upotrebljavala u periodu koji je sledio period vladavine Karla Velikog, pa se stoga naziva karolinška miniskula.

## Transkripcija prve strane na ćirilicu

## Povezano
* Slovenska književnost

## Reference
Apion

**Apion** (20-e pne. - cca. 45-48) je bio grčko-egipatski gramatičar, sofist i komentator Homerovih djela, rodom iz oaze Siwa.

Apion se obrazovao u Aleksandriji i tamo proveo najveći dio života. Oko godine 40. je bio član gradske delegacije koja je došla na dvor rimskog cara Kaligule da se požali na navodnu ne-odanost tamošnje Jevreji|jevrejske populacije, a neposredno nakon velikih i krvavih nereda između Jevreja i Grka. Apionove kritike jevrejske kulture su, pak, od Flavija Josipa odgovorene u njegovom djelu *[[Protiv Apiona]]*.

Nešto kasnije se naselio Rimu te je poučavao retoriku sve do vladavine cara Klaudija. Napisao je nekoliko knjiga, od koja nijedna do danas nije sačuvana. Smatra se kako znamenita antička priča "Androklo i lav", koju je sačuvao Aulo Gelije  potiče od njegovog djela: *Aegypytiacorum ("Wonders of Egypt")*. Neki od sačuvanih fragmenata su objavljeni u *Etymologicum Gudianum*, ed. Sturz, 1818.

## Napomene

## Reference

## Vanjske veze

 
* Jewish Encyclopedia on Apion
Apostol Stahije

**Apostol Stahije** (), je bio prvi episkop Vizanta (38–54). Propovedao je hrišćanstvo zajedno sa svetim apostolima Andrejom i Pavlom. Euzebije citira Origena koji su govori da je apostol Andrej propovedao u Maloj Aziji, uz Crno more, sve do reke Volge i Kijeva, zbog čega se posebno slavi u Rumuniji i Rusiji. Prema predanju on je osnovao Vizantijsku eparhiju 38. godine postavivši Stahija za prvog episkopa.
Du Shi

**Du Shi** (, ? - 38) bio je kineski carski službenikl i inženjer u službi dinastije Han, poznat po tome što je godine 31. kao prefekt Nanyanga prvi primijenio hidraulične metode (vodenice) kako bi pokretao mijehove u metalurške svrhe. Njegov pronalazak je olakšao proizvodnju lijevanog želčjeza, u drevnoj KJini. Poznat je i po tome što je vršio niz najviših funkcija u administraciji cara Guangwua, kao i da je godine 26. uspješno likvidirao banditsku vojsku Yang Yija.

## Literatura
* de Crespigny, Rafe. (2007). *A Biographical Dictionary of Later Han to the Three Kingdoms (23-220 AD)*. Leiden: Koninklijke Brill. .
* Needham, Joseph (1986). *Science and Civilization in China: Volume 4, Part 2*. Taipei: Caves Books, Ltd.
* Wagner, Donald B. (2001). *The State and the Iron Industry in Han China*. Copenhagen: Nordic Institute of Asian Studies Publishing. .

## Izvori

## Vanjske veze
* History of waterwheels
Cezar (titula)

**Cezar** ili **kesar** (,  [*kaísar*]) je bila jedna od najviših rimskih i vizantijskih titula, koja se koristila još od rimskog doba. Ceremonija uzdizanja pojedinca u rang cezara, opisana je u spisu *„O Ceremonijama“*, vizantijskog pisca i cara Konstantina Porfirogenita (913—959), a njena zvanična insignija bio je venac bez krsta. Ova titula korišćena je i u srednjovekovnoj Srbiji, u obliku **kesar** ili **ćesar**.

## Titula cezara u Vizantiji
Titula cezara je u prvobitno korišćena za samog cara, ali od vremena cara Dioklecijana (284—305), ona se koristi da označi mladog cara. Bez obzira što se situacija po dodjeli titule cezar neće mijenjati sve do XI veka ona gubi na važnosti pošto su careva djeca od 393. godine najčešće bila krunjena za mlađeg cara. Titula cezar dodeljivana je, gotovo isključivo, uz nekoliko izuzetaka  carevim sinovima.

Krajem XI veka, početkom vladavine cara Aleksija I Komnina (1081—1118), značaj titule cezara je opao, uvođenjem titule sevastokratora, koja je, u hijararhijskom smislu, bila iznad nje.Kasnije se, po značaju, pominje između titula sevastokratora i velikog domestika, a od XIV veka se titula cezara dodeljuje uglavnom stranim plemićima okolnih država, poput Vlaške,Tesalije i Srbije.

## Povezano
* Vizantijske titule

## Napomene

## Literatura
* 

## Vanjske veze
* Istorijska biblioteka: ''Kesar u srednjovekovnoj Srbiji''
Lucije Kalpurnije Pizon Licinijan

**Lucije Kalpurnije Pizon Frugi Licinijan** (*Lucius Calpurnius Piso Frugi Licinianus*, 38 - 15. januar 69) bio je rimski aristokrat poznat kao usvojeni sin i prezumptivni nasljednik cara Galbe.

Licinijanovi biološki roditelji su bili carski konzul Marko Licinije Kras Frugi i Skribonija, a sam Licinijan je posljednji poznati neposredni potomak znamenitog trijumvira Marka Licinija Krasa. O Licinijanovom životu se ne zna gotovo ništa sve do Godine četiri cara, odnosno 10. januara 69. kada je car Galba, čuvši o pobuni Vitelijevih legija u Gornjoj Germaniji, odlučio ojačati svoj položaj posvojivši Licinijana i tako ga učinivši svojim nasljednikom. Licinijan je to učinio na prijedlog svog pretorijanskog komandanta Kornelija Lakona, kao i zbog toga što je "zgodni i dobro odgojeni" Licinijan u Rimu uživao reputaciju časnog čovjeka. Prije toga je konzul Tit Vinije za nasljednika predložio Otona, ali Galba je smatrao kako je "zbog lošeg morala" Oton previše sličan omraženom Neronu.

Oton, koji je očekivao da bude imenovan za nasljednika, bio je šokiran i razbješnjen Galbinom odlukom. Stoga je odlučio ubiti i Galbu i Licinijana. 15. januara je Galba ubijen na ulici, ali se hrabri centurion po imenu Sempronije Denso naoružan bodežom odupro napadačima i omogućio Licinijanu da se skloni u hramu Vestalki. Ubice, međutim, nisu poštovale azil svetišta, te su odatle izvukli Licinijana i ubili ga na ulici. Poslije su se čak 123 čovjeka prijavila Otonu zbog navodnog sudjelovanja u ubistvu Galbe i Licinijana. Kada je nešto kasnije na vlast u Rimu Vitelije, svi ljudi sa te liste su pogubljeni.

## Povezano
* Licinia (gens)

## Izvori
* http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/2710.html 
* http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/3091.html 
* http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/3573.html 
* Suetonius, *Dvanaest Cezara*, Galba & Oton
* http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Italy/Lazio/Roma/Rome/_Texts/Lanciani/LANPAC/6*.html
Marcijal

**Marcijal**, latinski **Marcus Valerius Martiālis** (Bilbilis, današnja Španjolska, 1. ožujka 40. – Bilbilis, 102. - 104.), rimski i antički epigramatičar sa oko 1.200 epigrama, raspoređenih u pet knjiga, daje umjetnički značajno i povijesni vjerno sliku svoga vremena, prilika, običaja i ljudi ― od senatorskih vrhova do zanatlija i robova.

### Biografija
Marcijal je rođen je u Bilbilisu (danas Cerro de Bambola u blizini današnjeg grada Calatayud, sjeverna Španjolska). Pohađao je retoričku i gramitičku školu, gdje je otkrio svoj književni talent.

Između 63. i 64. godine, otišao je u Rim te isprva živio u prilično siromašnim okolnostima.

Kao i mnogi pjesnici svoga vremena, bio je ovisan od posebne skrbi svojih prijatelja i pokrovitelja koji su ga podržavali financijski. Kasnije u osamdetim godina postao je vlasnik nekretnine u Nomentumu, i kasnije u Rimu, iz njegove vlastite izjave doznajemo, da je on bio u vlasništvu više robova, i tajnika.

### Djela
* Liber De Spectaculis
* Epigrammata (12 knjiga)
Kriva reka (pritoka Pčinje)

**Kriva reka** je najveća pritoka rijeke Pčinje u Makedoniji, i najznačajnija rijeka na sjeveroistoku Makedonije duga 75 km, sa površinom sliva 1002 km².

## Geografija
Kriva reka izvire na sjeveroistočnim padinama Osogovskih planina ispod *Carevog vrha* (2085 m.), na nadmorskoj visini od 1932 m., a uvire u rijeku Pčinju ima kod sela Klečevce na nadmorskoj visini od 294 m. Od izvora do prve pritoke *Kiseličke reke* (oko 18&nbsp;km od izvora), rijeka teče na sjeverozapad, a zatim naglo skreće na jugozapad.

Estuarij Krive reke je kompozitni; smjenjuju se klisure (Židilovska-Palanačka, Psačka, Markova i Vakufska) sa erozivnim proširenjima (Uzemsko, Trnovečko, Sredorečko) i kotlinama (Slaviška, Kumanovska). Do sela *Opila*, korito rijeke je usječeno u kristalične stijene, a nizvodno od sela Beljakovce uglavnom prolazi kroz tercijarne vulkanske stijene. Od sela Beljakovce do uvira teče kroz eocenske sedimente (pješčanike, pločaste stijene).

Porječje Krive reke je karakterističan po vrlo slaboj pošumljenosti, naročito u svojem zapadnom (paleovulkanskom) dijelu, kao i na južnim padinama planina **German** i **Bilino**. Goli estuarij rijeke, uvjetuje značajan gubitak oborinskih voda, zbog visoke poroznosti tla i promjenjivog vodotoka u toku godine. U cilju povećanja količine vode i smanjenja erozivnosti tla, u drugoj polovini 20. vijeka vršena su djelomična pošumljavanja, ali na nedovoljno velikoj površini, i bez potrebne dinamike, zbog toga su izostali i rezultati.

pripada egejskom riječnom slivu.

Kriva reka ima razvijenu hidrografsku mrežu, koju tvore preko 600 stalnih i povremenih vodotoka ukupne dužine od oko 1400&nbsp;km. Od njih je 14 duže od 10&nbsp;km, a njih 11 su izravne pritoke Krive reke, a to su; Kiselička reka, *Gaberska reka*, *Raška reka*, *Rankovečka reka*, *Vetunička reka*, *Drzava* (ili Ruđinska država) i *Živuša*, kao desne pritoke i Duračka reka, *Kratovska reka*, *Povišnica* i *Vrlej*, kao lijeve pritoke.

Od ušća do izvora Kriva Reka prolazi pored slijedećih naselja; Klečevce, Dovezence, Beljakovce, Konjuh, Šopsko Rudare, Dimonce, Vakuf, Kratovo, Ketenovo, Krilatica, Opila, Psača, Konopnica, Martinica, Kriva Palanka, Krklja i Kostur.

## Izvori
* *Kvalitet na površinskite vodi vo slivot na Kriva reka*, O. Dimitrovska, I.Milevski, Bilten za fizička geografija, Skopje, 2005.
Pčinja

**Pčinja**, je 128&nbsp;km duga rijeka koja izvire u Srbiji i kasnije prolazi kroz 
Makedoniju, i tu se kao lijeva pritoka ulijeva u rijeku Vardar.

## Dio rijeke u Srbiji

Rijeka Pčinja nastaje od nekoliko potoka na zapadu *planine Dukat*, kod sela Radovnica, odatle dalje teče na zapad pod imenom *Tripušnica*. Dolina rijeke tvori mikroregiju sa centrom u mjestu Trgovište, gdje se u Tripušnicu sa juga uliva *Lesnička reka*. Odatle dalje rijeka teče na zapad pod imenom **Pčinja**. Kraj uz rijeku Pčinju je najsiromašniji dio Srbije, i regija sa velikim odlivom stanovništva( po popisu iz 1971. g. bilo je 12 556 stanovnika, ili 34 na km², a 2002. g. svega 6 372 ili 17 stanovnika na km²; a to je smanjenje za 50%). Pčinja potom teče na zapad sjeverno od *Široke planine*. Kod sela *Šajince* prima desnu pritoku Korućicu i nastavlja svoj tok uskom dolinom između planina *Rujen* i Kozjak.

U ovoj dolini nalazi se selo i Manastir Prohor Pčinjski. Nedaleko od manastira, poslije 45 kilometara toka kroz Srbiju, rijeka ulazi u Makedoniju, kod sela **Pelince**(poznato makedonsko izletište i memorijalni centar Prvog zasjedanja ASNOM-a.

## Dio rijeke u Makedoniji

Slijedećih 83 kilometara, rijeka blago zavija na jugozapad. Protiče pored sela: Karlovce, Dragomance, Strnovac, Vojnik, Klečevce, Pčinja, Studena Bara, Gorno Konjare, Dolno Konjare i mali gradić Katlanovo, poznat po obližnjoj Katlanovskoj Banji, najpopularnijem termalnom kupalištu u Makedoniji. Iako se nalazi 25 kilometara od Skopja, Katlanovo povezano sa ostalim naseljima na putu do Skopja: Jurumleri, Idrizovo, Petrovec, i 
tako postaje predgrađe Skopja, tako da će uskoro i grad Skopje izaći na obale rijeke Pčinje.

Tok rijeke dijeli se na dvije mikroregije: **Sredorek** i **Kotorci**, između kojih se nalazi *Baderska klisura*.

U donjem toku rijeka Pčinja teče uz zapadnu stranu Gradištanske planine, i uliva se u Vardar na pola puta između Velesa i Skopja kod klisure *Taor*.

## Geografija
* Rijeka Pčinja, pripada Egejskom slivu. Njezin sliv ima ukupno 3 140&nbsp;km², od toga je 1 247&nbsp;km² u Srbiji i 1 893&nbsp;km² u Republici Makedoniji.
* Prosječni dotok vode rijeke Pčinje u Vardar je 14 m³/s, i rijeka nije plovna.
* Glavne pritoke rijeke Pčinje nalaze se u Makedoniji, i one su; Bistrica, Petrošnica i Kriva reka sa lijeve strane, te; Kumanovska reka, sa desne strane.

## Izvori
* *Mala Prosvetina Enciklopedija*, Treće izdanje (1985); Prosveta; 
* Jovan Đ. Marković (1990): *Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije*; Svjetlost-Sarajevo;
39.

Godina **39.** (**[[rimske brojke|XXXIX]]**) je bila redovna godina koja počinje u četvrtak u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao **Godina konzulstva Augusta i Korbulana** ili, rjeđe, **godina 792. ''[[Ab urbe condita]]***. Oznaka "39." za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je [[kalendarska era]] [[Anno Domini]] u Evropi postala glavna metoda za imenovanje godina.

__NOTOC__
== Događaji ==

* [[Kaligula|Gaj Cezar August Germanik (Kaligula)]] i [[Gnaeus Domitius Corbulo|Gnej Domicije Korbulon]] služe kao [[rimski konzul]]i. 
* [[Tigelin]], rimski službenik koji će postati miljenik kasnijeg [[rimski car|rimskog cara]] [[Neron]]a, je protjeran iz Rima zbog [[preljub]]a koga je počinio sa [[Kaligula|Kaligulinim]] sestrama.
* [[Domitius Afer|Domicije Afer]] osigurava [[konzul]]stvo, a Kaligula potom naređuje da se, koristeći brodove kao [[ponton]]e, sagradi [[pontonski most|plutajući most]] dug 3&nbsp;km koji će spajati [[Baiae|Baje]] sa obližnjom lukom [[Pozzuoli|Puteoli]]. 
* [[Agripa I]], kralj [[Judeja|Judeje]], optužuje [[Herod Antipa|Heroda Antipu]], tetrarha [[Galileja|Galileje]] i [[Pereja (Sveta zemlja)|Pereje]], da je kovao zavjeru protiv Kaligula. Optužba je prihvaćena, Antipa prognan, a Agripa kao nagradu dobija njegove teritorije.
* Kaligula formira legije [[Legio XV Primigenia|XV *Primigenia*]] i [[Legio XXII Primigenia|XXII *Primigenia'']] kako bi zaštitio granicu sa Germanijom.
* Kaligulin pohod na Germaniju je zaustavljen zahvaljujući zavjeri Kasija Hereje. Iako nikada nije došao do Germanije, Kaligula se proglašava pobjednikom i naređuje da mu se priredi trijumf.
* Kaligula naređuje da se njegov statua postavi u Hram u Jeruzalemu. Taj je zadatak povjeren Publiju Petroniju, rimskom guverneru Sirije. Suočen s masovnim demonstracijama Jevreja širom regije, Petronije odgađa postavljanje statue sve do Kaliguline smrti.
* Filon Aleksandrijski dolazi u Rim na čelo jevrejskog izaslanstva kako bi se caru požalila na progone i zlostavljanja Jevreja u Aleksandriji.
* Sestre Trung vode pobunu protiv kineske vlasti nad Vijetnamom.

## Rođenja
* 3.11.– Lukan, rimski pjesnik
* 30.12. – Tit Flavije, rimski car (79–81).
* Julija Druzila, kćer rimskog cara Kaligule
* Britanik, sin kasnijeg rimskog cara Klaudija i njegove treće supruge Mesaline

## Smrti
* Seneka Stariji, rimski retoričar

## Reference
Sestre Trung

**Sestre Trung** (cca. 12 - 43), na vijetnamskom **Hai Bà Trưng** (doslovno "dvije Gospe Trưng"), a pojedinačno kao **Trưng Trắc** (徵側) i **Trưng Nhị** (徵貳), bile su dvije Vijetnamke koje su digle ustanak protiv kineske dinastije Han koja je vladala nad tadašnjim Sjevernim Vijetnamom. Kinezima su uspješno pružale otpor tri godine, te se danas smatraju nacionalnim heroinama Vijetnama.

Datumi njihovih rođenja nisu poznati, iako je Trưng Trắc bila starija od Trưng Nhị. Točan datum smrti također nije poznat, ali se zna da je godina smrti obje sestre 43.

## Povezano
* Historija Vijetnama

## Fusnote

## Reference
* Trung sisters Tuyet A. Tran & Chu V. Nguyen

## Vanjske veze
Domicije Afer

**Gnej Domicije Afer** (*Gnaeus Domitius Afer*, ? - 59) bio je rimski orator i političar iz doba Julijevsko-Klaudijevske dinastije, poznat kao jedan od najboljih govornika svog doba.

Afer je bio rodom iz Nemaususa u Narbonskoj Galiji (današnji Nîmes u Francuskoj). Godine 25. je imenovan za pretora, a sljedeće godine je stekao naklonost cara Tiberija koristeći svoje govorničke vještine kako bi Klaudiju Pulhru, rođaku Agripine Starije, optužio za preljub i čaranje. Sljedeće godine je iste vještine koristio u suđenju Kvintiliju Varu. Kada je na vlast došao Kaligula, pao je u nemilost, i novi car ga je u Senatu optužio za nezakonit progon Klaudije Pulhre. Afer je izbjegao osudu tako što se pretvarao da je potpuno slomljen i nadvladan carevom govorničkom vještinom; Kaligula mu je zbog toga ne samo poštedio život, nego ga imenovao i *suffect* konzulom za 39.

Kasnijih godina je Afera njegova govornička vještina počela izdavati. U doba cara Nerona je postao nadglednik gradskog vodovoda, ali je ubrzo nakon toga umro; prema sv. Jeronimu tako što se "prežderao na smrt".

Kvintilijan, pak, tvrdi da je slušao njegove govore kao mladić te da je riječ o najboljem oratoru koga je ikada imao prilike čuti.
Ponton

**Ponton** u najširem smislu označava plovilo - čamac ili brod - plosnatog dna i čvrste građe, prekriveno palubom. U pravilu je predviđeno za upotrebu na mirnim vodama, odnosno na rijekama i u lukama; koristi se kao teglenica, splav, skela, za prijevoz putnika i tereta preko manjih vodenih površina, odnosno kao platforma za razne uređaje. Kada se više pontona spoji i učvrsti, mogu poslužiti kao pontonski most.

## Vanjske veze
Baje

**Baje** (), danas **Baia** je bilo antičko naselje na obali Napuljskog zaljeva, poznato kao popularno odmaralište rimske aristokracije i društvene elite. Od vremena kraja Republike je steklo reputaciju hedonističkog mjesta gdje su vladali razvrat i upražnjavanje najizopačenijih želja. Baje su predstavljale dio luke Portus Julius, a u okviru njega su postojale terme sa ljekovitom vodom. Baje su u 8. vijeku opustošili Arapi, a oko 1500. su napuštene zbog endemske malarije. Zbog vulkanske aktivnosti, veliki dio antičkih Baja je danas pod vodom.

Danas predstavlja *frazione* općine (comune) Bacoli u regiji Kampanija.
Legio XV Primigenia

**Legio quinta decima ''Primigenia**'' (Petnaesta "Prvorođena" legija) bila je rimska legija koju je godine 39. formirao car Kaligula u svrhu ratnih operacija u Germaniji. Sjedište joj je bilo u Moguntiacumu (današnji Mainz). Za vrijeme Godine četiri cara se stavila na stranu Vitelija. Uništena je zimi 69/70. za vrijeme Batavske pobune.

## Vanjske veze

* livius.org account
Trnavci

**Trnavci** može označavati:

## Toponimi

* Trnavci (Rudo), naselje u opštini Rudo u BiH;
* Trnavci (Aleksandrovac), naselje u opštini Aleksandrovac u Srbiji;

## Ličnosti

* Halit Trnavci, filolog i prevoditelj sa Kosova
Trnavci (Aleksandrovac)

**Trnavci** je naselje u Srbiji koje administrativno pripada opštini Aleksandrovac u Rasinskom okrugu. Prema popisu iz 2002. bilo je 494 stanovnika (prema popisu iz 1991. bilo je 581 stanovnika).

## Demografija
U naselju Trnavci živi 405 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 44,9 godina (43,8 kod muškaraca i 46,0 kod žena). U naselju ima 159 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 3,11.

Ovo naselje je velikim delom naseljeno Srbima (prema popisu iz 2002. godine), a u poslednja tri popisa, primećen je pad u broju stanovnika.

## Reference

## Vanjske veze

* Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain)
* Satelitska mapa (Wikimapia)
* Gugl satelitska mapa (Maplandia)
* Plan naselja na mapi (Mapquest)
Legio XXII Primigenia

**Legio XXII ''Primigenia**'' (Dvadeset druga "Prvorođena" legija) je rimska legija koju je godine 39. formirao car Kaligula u svrhu operacija u Germaniji. Ime je dobila po boginji Fortuni Primigeniji. Bila je smještena u Moguntiacumu (današnji Mainz). U Godini četiri cara|Godini četiri cara je podržala Vitelija u borbi za carsko prijestolje. Sljedeće godine je bila jedina rimska legija koja je uspjela izbjeći uništenje u Batavskoj pobuni i obraniti Moguntiacum. Tamo je ostala do 3. vijeka, iako su neki njeni vexillationes (kontingenti) sudjelovali u gradnji Antoninovog zida u Britaniji i operacijama protiv Sasanidskog Carstva na Istoku.

Godine 235. su njeni vojnici imali ulogu u linčovanju Aleksandra Severa i postavljanju Maksimin Traks|Maksimina Traksa za cara. Godine 268. su njeni kontingenti vjerojatno sudjelovali u bitci kod Niša. Njen komandant Lelijan je poslije postao car kratkotrajnog Galskog Carstva.

## Povezano
* Popis rimskih legija i rimska legija
* livius.org account 

## Izvori
Lukan

**Marko Anej Lukan** (*Marcus Anneus Lucanus*, 3. novembar 39 - 30. april 65) bio je rimski pjesnik, poznat kao jedan od najboljih pisaca Srebrnog doba rimske književnosti.

Lukan se rodio u Kordubi (današnja Cordoba u Španiji) u tadašnjoj provinciji Hispania Baetica. Djed mu je bio znameniti orator Seneka Stariji, koji mu je također omogućio da pod paskom strica Seneke Mlađeg dobije izvrsno obrazovanje. U doba cara Nerona je stekao veliku slavu te 60. dobio nagrade za nekoliko svojih djela izvedenih na festivalu Kvinkvinalija Neronija. U to je vrijeme počeo pisati svoje znamenito djelo - ep *[[Pharsalia]]* koji opisuje Cezarov građanski rat. Međutim, kasnije je došao u Neronovu nemilost - prema Tacitu zbog Neronove ljubomore na njegov pjesnički talent, a prema Svetoniju zbog toga što ga je Neron počeo ignorirati, a bijesni Lukan počeo pisati pjesme u kojima kritizira cara. Dio historičara vjeruje da je Lukanovom padu u nemilost doprinio i republikanski sadržaj *Pharsalie*, odnosno simpatije za poražene pristaše stare Republike nasuprot Cezara kao začetnika vladajuće, odnosno Neronove dinastije.

U svakom slučaju, Lukan je nastavio pisati pjesme protiv cara, uključujući De Incendio Urbis u kojoj se Neron posredno optužuje za požar u Rimu godine 64. Sljedeće godine se priključio Pizonovskoj zavjeri. Kada je ona razotkrivena, Neron ga je dao osuditi na smrt. Lukan je tada izvršio samoubistvo rezanjem žila, a dok mu je isticala krv recitirao je pjesmu o vojniku koji je umro istom smrću.

## Vanjske veze

* 
* Marcus Annaeus Lucanus: text, concordances and frequency list
* Text of Lucan at the Latin Library
Julija Druzila (kćer Kaligule)

:*Za istoimenu [[Germanik]]ovu kćer, v. [[Druzila (sestra Kaligule)|Drusilla (sestra Kaligule)]].*

**Julija Druzila** (klasični latinski: IVLIA•DRVSILLA) (39-41) bila je kćer jedinica rimskog cara Gaja (Kaligula) i njegove četvrte supruge Milonije Cezonije.

Druzila se rodila nedugo nakon što je Kaligula oženio Cezoniju, a neki izvori navode na isti dan. Svetonije, pak, tvrdi da je kao dijete pokušavala napasti drugu djecu i iskopati im oči, a što je oduševilo Kaligulu, koji je to shvatio dokaz da je uistinu njegova kćer. Oduševljen sa svojom kćerkom, car je cijelom carstvu povećao poreze kako bi je "nahranio" i "obukao".

Kada je 24. januara 41. Kaligula ubijen, Kasijevi pretorijanci su u palači pronašli i ubili Cezoniju i Druzilu. Prema predaji, Druzila je ubijena tako što joj je glava razbijena o zid, i to nakon što je ugrizla pretorijanca koji je uzeo za ruke.

## Preci



## Napomene
Britanik

**Tiberije Klaudije Cezar Britanik** (*Tiberius Claudius Caesar Britannicus*, 12. februar 41 - prije 12. februara 55) bio je rimski aristokrat i član Julijevsko-Klaudijevske dinastije, poznat kao sin cara Klaudija i, prema antičkim navodima, jedna od prvih žrtava cara Nerona.

Britanik je bio dijete Klaudija i njegove treće supruge Mesaline. Rodio se nedugo nakon što je Klaudije došao na vlast godine 41. Tiberije mu je dao ime **Tiberije Klaudije Germanik**, a ime Britanik je dobio zahvaljujući uspjehu Klaudijevog pohoda na Britaniju godine 43. Rimski Senat je ponudio ime Britanik samom caru, ali je on tu počast odbio te ga prepustio svom sinu.

Antički izvori navode da je Klaudije stalno iskazivao ljubav svom sinu, koga je pretvorio u prezumptivnog nasljednika. Međutim, Mesalinin pokušaj da zajedno sa svojim ljubavnikom Gajem Silijem svrgne Klaudija je Britanika učinio političkim utegom caru. S obzirom da je Britanik bio malodoban, Klaudije je smatrao da je dinastija u stalnoj opasnosti od zavjera, pogotovo od strane drugih članova Julijevsko-Klaudijevske dinastije. Da bi to spriječio, odlučio se oženiti za Agripiniu Mlađu te posvojiti njenog sina Nerona i učiniti ga Britanikovim sunasljednikom. Neron je u to vrijeme uživao popularnost, i Klaudijev potez je uistinu stabilizirao njegov režim. No, kako se Britanik bližio punoljetnosti, tako je Neron - svjestan da Klaudiju više neće biti koristan - počeo iskazivati neprijateljstvu prema Britaniku. Prema Svetoniju, godine 54. Klaudije je počeo spominjati mogućnost da se razvede od Agripine i Britanika učini jedini nasljednikom.

Prije nego što se to dogodilo, Klaudije je 13. oktobra 54. iznenada umro, a dio antičkih izvora smatra da je to od posljedica trovanja koje su naručili Neron i/li Agripina. Neron je proglašen za novog i jedinog cara. Britanik je nakon toga nekoliko mjeseci pušten na miru, ali je prema Tacitu, njegov život došao u opasnost zahvaljujući Agripini koja se posvađala sa sinom. Ona je zaprijetila kako će se odreći Nerona i podržati Britanika ako bude zatražio prijestolje. Zbog toga je Neron unajmio trovača Lokustu koji je Britanika otrovao na jednoj gozbi. Britaniku je na istoj gozbi pozlilo te je umro sa pjenom na ustima. Neron je smrt proglasio posljedicom epilepsije, a dio modernih historičara vjeruje da je Klaudijev sin uistinu bio pogođen tom bolesti, te je to, između ostaloga, razlog zbog koga je Neron stekao prednost u odnosu na njega.

Britanik je, prema Svetoniju, kao dječak bio prijatelj sa Titom Flavijem, budućim carom te čak na istoj večeri bio otrovan s njime.

## Kulturne reference
*Britanik* je protagonist znamenite istoimene tragedije francuskog pisca Jeana Racinea iz 1669. Također se pojavljuje kao lik u romanu *Claudius the God* Roberta Gravesa. U BBC-jevoj TV-seriji *[[I, Claudius (TV serija)|Ja, Klaudije]]* ga je tumačio Graham Seed.

## Vanjske veze
Tigelin

**Gaj Ofonije Tigelin** (*Gaius Ofonius Tigellinus*, cca. 10 - 69), također poznat i kao **Sofonije Tigelin**, bio je prefekt rimske Pretorijanske garde u doba cara Nerona, poznat po tome što je bio carev bliski prijatelj, ali i po tome što ga je u odsudnom trenutku izdao, omogućivši njegov pad.

Tigelin je bio rodom iz Agrigentuma, a dio historičara vjeruje da je bio grčkog porijekla. U doba cara Kaligule je živio u Rimu, a prvi put se spominje 39. kada je odatle protjeran zbog preljuba koga je počinio sa Kaligulinim sestrama Agripinom Mlađom i Julijom Livilom. Kada je dvije godine kasnije carem postao Klaudije, omogućio mu je povratak u Rim. Tigelin se nakon toga bavio uzgajanjem trkaćih konja, a potom i naslijedio bogatstvo te pokupavo zemljište po Apuliji i Kalabriji.

Zahvaljujući konjima je stekao naklonost, a potom i prijateljstvo Nerona. Zajedno s njim se odavao razvratu i svakojakim porocima, a godine 62. je imenovan komandantom pretorijanaca. Tada je stekao reputaciju jednog od najizopačenijih i najokrutnijih ljudi u Rimu. Godine 64. je organizirao zloglasne orgije u Agripinom bazenu, a iste godine mu se pripisivalo i podmetanje velikog požara koji je progutao Rim.

Kada je godine 65. razbijena Pizonovska zavjera, on je zajedno sa Popejom Sabinom tvorio dvorski savjet. Godine 67. je pratio Nerona na njegovom putovanju u Grčku. Kada je sljedeće godine izbio niz vojničkih pobuna i postalo izgledno da će Neron pasti, upravo je Tigelin zajedno sa Nimfidijem Sabinom natjerao Gardu da se okrene protiv cara te ga tako potakne na samoubistvo.

Novi car Galba ga je smijenio s položaja komandanta pretorijanaca, ali mu je poštedio život, najviše zahvaljujući tome što je Tigelin dao niz skupocjenih poklona Galbinom ljubimcu Titu Viniju i njegovoj ženi. U januaru 69. su, pak, Galba i Vinije ubijeni od strane novog cara Otona, koji je odlučio svoj položaj legitimizirati, između ostalog, i pogubljenjem Tigelina, jedne od najomraženijih ličnosti tadašnjeg Rima. Tigelin je vijest o svojoj smrtnoj presudi čuo dok se odmarao u Sinuesi. Nakon što je bez uspjeha porukom od cara tražio milost, izvršio je samoubistvo prerezavši grkljan britvom.

## U popularnoj kulturi
Tigelin se često pojavljuje kao lik u književnim i umjetničkim djelima čija je radnja smještena u Rim, odnosno se bavi prvim decenijama kršćanstva. To uključuje *Till Damask*, dramu Augusta Strindberga, dramu *[[The Sign of the Cross (drama)|The Sign of the Cross]]* američkog književnika Wilsona Barretta i roman *[[Quo vadis (roman)|Quo Vadis]]* Henrika Sienkiewicza.

U ekranizacijama potonja dva djela su ga tumačili Ian Keith (*[[The Sign of the Cross (film)|The Sign of the Cross]]*, 1932), Ralph Truman (*[[Quo Vadis (film, 1951)|Quo Vadis]]*, 1951), Marko Nikolić (*[[Quo Vadis (1985 mini-serija)|Quo Vadis]]*, 1985) i Krysztof Majchrzak (*[[Quo Vadis (2001 film)|Quo Vadis]]*, 2001). U TV-seriji *[[A.D. (mini-serija)|A.D.]]* iz 1985. njegov lik tumači Jonathan Hyde.

## Vanjske veze
* Livius.org: Ofonius Tigellinus
40-e

:*Napomena: Ponekad se izraz **40-e*' koristi kao skraćenica za 1940-e, 1840-e ili druge decenije u raznim vijekovima – v. Popis decenija*

*'40-e''' su decenija koja je započela 1. januara 40. godine a završila 31. decembra 49. godine. To je bila peta decenija Anno Domini (nove ere), ako se period od 1. do 9. godine n.e. može uzeti kao "decenija".

## Događaji i trendovi

* 43 - Rimsko osvajanje Britanije.
Koptska pravoslavna crkva

**Koptska pravoslavna crkva** je drevna crkva egipatskih hrišćana, sa sedištem u Aleksandriji. I dan danas predstavlja najveću crkvu Egipta koja okuplja oko 90% egipatskih hrišćana.

Pripada porodici drevnoistočnih crkava, koje su postale zasebno crkveno telo nakon Halkedonskog sabora 451. godine, kada su zauzele drukčije hristološke pozicije u odnosu na melkitske crkve Rima i Carigrada. Zbog toga je pristalice halkedonske doktrine (koje Kopti smatraju duofizitima) nazivaju monofizitskom crkvom, iako Koptska crkva odbacuje monofizitizam u tom značenju.

## Historija
### Osnivanje
Prema predanju, crkvu egipatskih hrišćana je osnovao apostol Marko u Aleksandriji, sredinom 1. veka (oko 42. godine). Zbog apostolskog porekla, poglavar ove crkve nosi titulu „papa Aleksandrije i patrijarh prestola Svetoga Marka“.

### Nastanak monaštva

Tokom 3. i 4. veka u okviru koptske crkve je došlo do nastanka hrišćanskog monaštva. Začetnici ili oci monaštva su Sveti Antonije Veliki, prepodobni Pavle Tivejski, Sveti Pahomije i Ava Amun u Nitrijskoj pustinji. Iz Epipta se monaštvo brzo proširilo u Palestinu, Siriju, Mesopotamiju, Malu Aziju i dalje u Italiju. Tokom istorije hrišćanstva, koptsko monaštvo je igralo veliku ulogu.

### Monofizitski spor
Aleksandrijski patrijarh Dioskor I je podržao monofizitsku hristološku poziciju na Saboru u Halkidonu (451) i odvojio se od melkitske grupe (*melkit* znači „carev pripadnik“), formirane od pravoslavnih Grka koji su prihvatili halkidonski dogmat. Iako se 520. godine pokušalo ponovno sjedinjenje ove grupe sa umerenim monofizitstvom oko Severa Antiohijskog (512-538), od 542. godine Kopti se, najviše blagodareći uticaju Jakova Baradaja, episkopa Edese (541-578), organizuju autonomno kao antihalkidonska grupacija.

### Arapska osvajanja
Vremenom se Koptska crkva konačno odcepila kako od Rima tako i od Vizantije, a arapsko osvajanje 642. godine favorizovalo je tu autonomiju.

## Koptska umetnost
Tokom istorije koptska crkva je veoma razvila koptsku umetnost ikonopisanja po kojoj je postala čuvena u svetu.

## Reference

## Literatura
* Wolfgang Kosack: Der koptische Heiligenkalender Deutsch - Koptisch - Arabisch nach den besten Quellen neu bearbeitet und vollständig herausgegeben mit Index Sanctorum koptischer Heiliger, Index der Namen auf Koptisch, Koptische Patriarchenliste, Geografische Liste. Christoph Brunner, Berlin 2012, .
* Wolfgang Kosack, Novum Testamentum Coptice. Neues Testament, Bohairisch, ediert von Wolfgang Kosack. Novum Testamentum, Bohairice, curavit Wolfgang Kosack. / Wolfgang Kosack.'' neue Ausgabe, Christoph Brunner, Basel 2014. .
Vardan I od Partije

**Vardan I od Partije** bio je vladar Partskog Carstva od 40. do 45. n.e. Naslijedio je oca Artabana, ali mu je gotovo cijela vladavina bila obilježena borbom protiv brata Gotarza, glavnog suparnika za prijestolje.

Vardan je oko godine 43. pokorio Seleukiju na Tigrisu, dotada najveći grad Carstva koji se, koristeći dinastijski metež među Arsakidima, kraljevskoj vlasti opirao gotovo sedam godina. To je izazvalo opadanje Seleukije, a od čega je profitirao Ktesifon, naselje na lijevoj obali Tigrisa, nasuprot Seleukije. Prema Amijanu Marcelinu upravo je Vardan osnovao to naselje koje će brzo postati prijestolnicom Carstva.

Vardan se potom počeo pripremati na pohod na Armeniju, ali je na kraju od njega odustao, smatrajući da se ne može suprotstaviti rimskim legijama. U međuvremenu ga je privremeno svrgnuo Gotarz, te se morao skloniti na istok u Baktriju gdje je digao novu vojsku te s njom porazio Gotarzove Dahe i ponovno došao na prijestolje. Međutim, oko 45. ili 47. je ubijen prilikom lova, te je Gotarz došao na vlast.

U *[[Život Apolonija iz Tijane|Životu Apolonija iz Tijane]]* se spominje kako je upravo Vardan Apoloniju iz Tijane dao pisma sa jamstvom slobodnog prolaza te mu tako omogućio da dođe na dvor indo-partskog kralja Fraota.

## Reference
* Josephus, *Jevrejske starine*, xx, 3, 4.
* Tacitus, *[[Anali (Tacit)|Anali]]*, xi, 9, 10.
* Ammianus Marcellinus, *Res Gestae*, xxiii, 6, 23.
Gotarz II od Partije

**Gotarz II od Partije** bio je vladar Partskog Carstva, sa prekidima, od 40. do 51. Bio je sin kralja Artabana II. Nakon što je Artaban umro godine 38. prijestolje je naslijedio Gotarzov brat Vardan. Gotarz se protiv njega pobunio te godinama borio za vlast. Vardan je u tim borbama obično imao više uspjeha, a najviše zbog Gotarzove okrutnosti koja ga je učinila nepopularnim u narodu i među plemstvom, te bazu ograničila na Hirkaniju i tamošnje Dahe. Dva brata su na kraju postigla sporazum o podjeli vlasti, ali je nakon Vardanove smrti u lovu 47. Gotarz zavladao sam. Ubrzo je njegova okrutnost i sklonost raskoši izazvala partsko plemstvo da se za pomoć obrate rimskom caru Klaudiju, odnosno zatraže da se asarkidski princ Meherdat, koji je dotada u Rimu živio kao talac, pusti iz zatočeništva kako bi preuzeo prijestolje. Klaudije je uslišio molbu, ali je Gotarz uspio Meherdata poraziti, zarobiti i odsjeći mu uši. Ubrzo nakon toga je Gotarz umro ili ubijen. Naslijedio ga je izvjesni Vonon II, a njega Vologas.

## Izvori
* Josephus, *Jevrejske starine*, xx, 3, 4.
* Tacitus, *[[Anali (Tacit)|Anali]]*, xi, 8, 9; xii, 10.

## Vanjske veze

* Original Behistun drawing of Gotarzes , livius.org
Dioskorid

**Pedanije Disokorid** (*Pedanius Dioscoridus*, cca. 40 - 90) bio je grčki ljekar i botaničar poznat kao autor *O ljekovitim tvarima* (De materia medica), petotomne enciklopedije ljekovitog bilja koje je sve do oko 1600. služilo kao vodeći farmakološki priručnik u zapadnom svijetu. Dioskorid je služio kao ljekar u vojsci rimskog cara Nerona te je vjerojatno stekao bogato iskustvo, odnosno znanje o mnogim, pa i najopskurnijim biljkama iz svih dijelova Carstva.

## Vanjske veze

* Dioscorides ''Material Medica'', in English —the full book downloadable in PDF fileformat.
* Dioscorides ''De Material Medica'' in Latin
* 
*
Klaudija Oktavija

**Klaudija Oktavija** (klasični latinski: CLAVDIA•OCTAVIA) (kraj 39. ili početak 40 - 9. jun 62) bila je rimska plemkinja i carica iz Julijevsko-Klaudijevske dinastije.

Otac joj je bio Klaudije, a majka Valerija Mesalina, a ime je dobila po znamenitoj Oktaviji Mlađoj, vlastitoj prabaki. Nakon što je postao car, Klaudije ju je kao dijete vjerio za Lucija Junija Silana Torkvata. Nakon što je godine 48. Mesalina pogubljena zbog pokušaja svrgavanja muža, Klaudije se oženio za svoju nećaku Agripinu Mlađu i posvojio njenog sina Nerona. Kako bi ojačala svoj i sinovljev položaj, Agripina je Klaudija nagovorila da raskine Klaudijine zaruke sa Torkvatom te je umjesto toga uda za Nerona.

Brak između Nerona i Klaudije, koju antički izvori opisuju kao "kreposnu i dostojanstvenu ženu" je bio nesretan, najviše zato što je Neron nije volio. Prema Tacitu mu je bila "dosadna", a Svetonije kaže kako ju je više puta pokušao zadaviti. Za vrijeme braka je održavao veze sa ženama kao što je Klaudija Akte i Popeja Sabina. Kada je potonja zatrudnila sa Neronom, Neron se razveo od Klaudije, proglasivši je "jalovom".

Neron je potom, pod lažnom optužbom za preljub, protjerao Popeju na Pandateriju. Taj potez se pokazao nepopularnim u samom Rimu, gdje je narod javno demonstrirao želju za njenim povratkom. Ispočetka uplašen, Neron ju je na kraju odlučio pogubiti. Nekoliko dana kasnije Oktavija je vezana, a potom joj otvorene vene. Prema antičkim izvorima, ona je bila time toliko zgrožena, da nije puštala krv, nego su je morali ugušiti u kadi. Glava joj je poslana Popeji. Prema Svetoniju je Neron do kraja života zbog tih događaja trpio noćne more.

## Reference

## Reference

*  (edd.), *Prosopographia Imperii Romani saeculi I, II et III*, Berlin, 1933 - . (***PIR<sup>2</sup>***)
* Levick, Barbara, *Claudius*. Yale University Press, New Haven, 1990.
* Barrett, Anthony A., *Agrippina: Sex, Power and Politics in the Early Roman Empire.* Yale University Press, New Haven, 1996.
40.

Godina **40.** (**[[rimske brojke|XL]]**) bila je prijestupna godina koja počinje u petak u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao **Godina konzulstva Augusta bez kolege** ili, rjeđe, **godina 793. ''[[Ab urbe condita]]**''. Oznaka "40." za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavna metoda za imenovanje godina.

## Događaji

* Car Kaligula preuzima dužnost rimskog konzula bez kolege. Tim i drugim činom nastoji tadašnji principat pretvoriti u autokraciju nalik na nekadašnje helenističke države. U tu svrhu sebe proglašava bogom i naređuje da se glave svih kipova grčkih bogova zamijene njegovom glavom, a da bi ponizio Senat imenuje svog konja Incitata senatorom.
* Kršćanstvo dolazi u Egipat nakon što je u Aleksandriji podignuta prva crkva, a Marko Evangelist osniva Koptsku pravoslavnu crkvu, postavši njen prvi papa.
* Germansko plemen Kvadi se naseljava na području današnje Moravske i Slovačke.
* Vardan I postaje novi kralj Partije, a čemu se suprotstavlja njegov brat Gotarz II.
* Filon Aleksandrijski poučava da su svi ljudi rođeni slobodni.
* Kaligula pokreće pohod s ciljem da osvoji Britaniju, ali pri tome doživljava sramotni neuspjeh. Usprkos toga, sebe proglašava pobjednikom.
* Vijetnamske sestre Trung dižu ustanak protiv kineskog cara Guangwua.
* U Korintu podignuta rana kršćanska crkva (najvjerojatniji datum).
* Norik i Mauretanija neposredno anektirani u Rimsko Carstvo.
* Kršćani počinju slaviti jevrejski blagdan Pasha koga preimenuju u Uskrs.

## Rođenja
* Pedanije Dioskorid, grčki ljekar
* Frontin, rimski vojskovođa i vojni pisac
* Dion Krizostom, grčki filozof i historičar
* 13.7. – Gnej Julije Agrikola, rimski guverner Britanije
* Klaudija Oktavija, kćer Klaudija i Mesaline. (u. 62)
* Carica Ma iz kineske dinastije Han (u. 79)

## Smrti
* januar – Gnej Domicije Ahenobarb, suprug Agripine Mlađe i šurjak cara Kaligule (edem)
* Ptolemej od Mauretanije (pogubljen po naređenju Kaligule)
Incitat

**Incitat** () je bio najomiljeniji konj rimskog cara Kaligule, poznat po tome što ga je Kaligula dao imenovati za senatora.

Kaligula je prije toga Incitata učinio rimskim državljaninom, držao ga u štali od mramora i hranio najskupocjenijom hranom. Poslije je pozivao senatore i druge velikodostojnike da mu odaju svakojake počasti, a prema Svetoniju, ga je čak namjeravao proglasiti konzulom.

Antički autori su ovakvo Kaligulin postupanje sa Incitatom tumačili njegovim ludilom, dok su moderni historičari skloniji mišljenju kako je Kaligula nastojao poniziti senatore i druge velikodostojnike kako bi što lakše tadašnji rimski principat transformirao u orijentalnu despociju.

Incitat je pojam kojim se danas često opisuju ličnosti imenovane ili izabrane na neku važnu dužnost iako je svima jasno da je nisu sposobne ili dostojne vršiti.

## Reference
Carica Ma (Ming)

**Carica Ma** (馬皇后, osobno ime nepoznato) (40&ndash;16. august 79), formalno **Carica Mingde** (明德皇后, doslovnoi "razumijevanja puna i kreposna carica"), bila je kineska carica u doba dinastije Han, odnosno supruga cara Minga.

Otac joj je bio vojskovođa Ma Yuan, a majka Gospa Lin. Udala se za krunskog princa Liu Zhuanga, koji je godine 57. postao car, a Ma godine 60. službeno proglasio caricom. Ma sama nije imala djece, ali je odgojila princa Liu Daa kao vlastito dijete. Od 75. kada joj je muž umro, nosila je službenu titulu carice majke.

## Reference

## Reference

* *[[Knjiga Kasnijeg Hana]]*, vols. 10, Dio 1, 24.
* *[[Zizhi Tongjian]]*, vols. 44, 45, 46.
Abdyl Frashëri

**Abdul Frašeri** () (Frašer, Parmet, Osmansko carstvo 1839 - Istanbul, Osmansko carstvo 23. oktobar 1892), Albanac po nacionalnoj pripadnosti, je bio diplomata, političar, pisac i jedan od osnivača Prizrenske lige. Najstariji je od trojice braće Frašeri (Sami Frašeri, Naim Frašeri i Abdul Frašeri) koji su imali važnu ulogu u događajima koji su poznati kao Albanski nacionalni preporod.

Abdul Frašeri je bio jedan od šest poslanika iz Janjinskog vilajeta u prvom parlamentu Osmanskog carstva 1876-1877 koji su imali najznačajniju ulogu u osnivanju i aktivnostima Albanskog komiteta u Janjini. 

## Povezano
* Centralni komitet za zaštitu prava albanskog naroda
* Prizrenska liga
* Albanski komitet u Janjini

## Reference
Centralni komitet za zaštitu prava albanskog naroda

**Centralni komitet za zaštitu prava albanskog naroda** () je bila organizacija osnovana tokom jeseni 1877. u Istanbulu, tada Osmansko carstvo. Jedan od osnivača ove organizacije je bio Paško Vasa.

Osnivači i članovi ovog komiteta (Paško Vasa, Abdul Frašeri i Sami Frašeri) su imali ključnu ulogu u formiranju Prizrenske lige 1878. godine. Kada je Osmansko carstvo rasformiralo Prizrensku ligu porazivši vojno njihove pripadnike 1881. godine i počelo da se obračunava sa zastupnicima ideje o Albanskoj autonomiji, na inicijativu Samija Frašerija Centralni komitet se reorganizuje i nastavlja svoje aktivnosti u ilegali.

## Povezano
* Paško Vasa
* Albanski komitet u Janjini
## Izvori
Vaso-paša

**Paško Vasa** (Skadar, 17. septembra 1825. - Bejrut, 29. jun 1892.), Albanac po nacionalnoj pripadnosti, je bio pisac, pesnik i publicista, jedan od osnivača Centralnog komiteta za zaštitu prava albanskog naroda u Istanbulu i *[[mutasarif]]* Libanonske Planine od 1882. do svoje smrti.

Njegov roman *Bardha e Temalit* (1890.), izvorno napisanim na francuskom jeziku, neki istoričari književnosti smatraju kao prvim romanom u Albanskoj književnosti. Knjigu je objavio u Parizu 1890. pod pseudonimom *Albanus Albano*. Naslov knjige u prijevodu bi bio »Barda iz Temala, slike iz albanskog života«. Temal je malo selo  pored Komane, na rijeci Drimu, nekih 25 kilometara od Skadra.

## Povezano
* Centralni komitet za zaštitu prava albanskog naroda

## Reference
Albanski komitet u Janjini

**Albanski komitet u Janjini** () je organizacija osnovana u maju 1877. godine u Janjini (tada u Osmanskom carstvu) a koja je okupljala Albance u Janjini i okolini u cilju organizovane borbe za zaštitu njihovih nacionalnih prava.

Najznačajniju ulogu u osnivanju i aktivnostima Albanskog komiteta u Janjini su imali Mehmet Ali Vrioni iz Berata i Abdul Frašeri koji je bio jedan od šest poslanika iz Janjinskog vilajeta u prvom parlamentu Osmanskog carstva 1876-1877.

## Povezano
* Centralni komitet za zaštitu prava albanskog naroda
* Prizrenska liga
* Abdul Frašeri

## Reference
Gnej Julije Agrikola

**Gnej Julije Agrikola** (*Gnaeus Julius Agricola*, 13. jul 40 – 23. august 93) bio je rimski vojskovođa poznat po tome što je značajno proširio i učvrstio rimsku vlast nad Britanijom. Poznat je i po biografskoj knjizi *[[Agrikola (knjiga)|De vita et moribus Iulii Agricolae]]* - prvom objavljenom djelu njegovog zeta, znamenitog historičara Tacita.

Rodom iz ugledne porodice, Agrikola je vojničku karijeru započeo u Britaniji služeći pod guvernerom Gajem Svetonijem Paulinom. Nakon toga je vršio niz dužnosti; imenovan je za kvestora u Aziji godine 64, zatim za plebejskog tribuna 66. i pretor 68. U Godini četiri cara (69) je podržao Vespazijana, te je nakon njegovog dolaska na carsko prijestolje imenovan za guvernera u Britaniji. Kada mu je komanda završila godine 73. službeno je dobio status patricija u Rimu te je imenovan guveenerom provincije Gallia Aquitania. Godine 77. je imenovan za konzula i guvernera Britanije. Na potonjoj dužnosti je osvojio najveći dio današnjeg Walesa i sjeverne Engleske, te poduzeo pohode na škotske nizine, gdje je na neko vrijeme uspostavio rimsku vlast. Historičari špekuliraju kako je poduzeo i kratkotrajnu ekspediciju na Irsku. Godine 85. je opozvan iz Britanije nakon neočekivano duge službe, te se poslije toga povukao iz javnog života.

## Povezano
* Cawdor (rimska tvrđava)
* Historija Northumberlanda

## Literatura
* Anthony Birley (1996), “Iulius Agricola, Cn.”, in Hornblower, Simon, Oxford Classical Dictionary, Oxford: Oxford University Press
* Duncan B Campbell, *Mons Graupius AD 83*, Oxford: Osprey Publishing, 2010. 96pp.
* "Agricola's Campaigns", special issue of *[[Ancient Warfare (magazine)|Ancient Warfare]]*, 1/1 (2007)
* Wolfson, Stan. *Tacitus, Thule and Caledonia: the achievements of Agricola's navy in their true perspective*. Oxford, England: Archaeopress, 2008. 118pp. (BAR British series; 459).

## Izvori

## Vanjske veze
* Gnaeus Julius Agricola  at Roman-Britain.org
* Germania and Agricola at Project Gutenberg
Kapetan Jorgać

**Kapetan Jorgać** (, , , 1772–1821) je bio pripadnik heterije i jedna od najznačajnijih ličnosti grčke borbe za nezavisnost početkom 19. veka, posebno aktivan u podunavskim provincijama Osmanskog Carstva.

## Biografija
Kapetan Jorgać je rođen 1772. godine u selu Livadi u blizini grada Larisa u podnožju planine Olimp u Grčkoj, tada na teritoriji Osmanskog Carstva. Kada je imao oko 20 godina pridružio se učesnicima u borbama sa vojskom Ali-paše Janjinskog koja je vršila česte pohode na područje u kojem je tada živeo Jorgać. U 26. godini je postao komandant boraca za odbranu čitavog regiona planine Olimp. Zbog toga je bio prinuđen da 1798. godine pobegne iz tog područja u Srbiju gde se pridružio Karađorđevim ustanicima tokom Prvog srpskog ustanka. Zajedno sa svojim saborcima iz grčke heterije je učestvovao na ruskoj strani tokom Rusko-turskog rata (1806–1812). Zbog toga je bio unapređen u čin pukovnika a ruski car ga je uključio u sastav ruske delegacije na Bečkom kongresu.

Bio je drugi muž Čučuk Stane, udovice Hajduk Veljka, sa kojom je imao troje dece.

Postoje i stavovi da je, kao pripadnik heterije, jedan od organizatora povratka Karađorđa u Srbiju 1817. godine sa ciljem podizanja novog ustanka u Srbiji koji bi olakšao grčku borbu za nezavisnost.

## Vanjske veze
* Biografija Kapetana Jorgaća na internet sajtu okruga Elasona
Sekst Julije Frontin

**Sekst Julije Frontin** (*Sextus Julius Frontinus*, cca. 40 - 103) bio je rimski aristokrat, vojskovođa i pisac, najpoznatiji kao autor traktata na temu izgradnje i održavanja akvadukta, kao i vojne taktike.

Političku karijeru je započeo 70. kao pretor, a godine 75. je poslan za guvernera Britanije, gdje je naslijedio Kvinta Petilija Cerijalisa. Na tom mjestu je pokorio Silure. Godine 78. ga je naslijedio Gnej Julije Agrikola. Po povratku u Rim je godine 95. imenovan komesarom za vodu Rimu, te je u tom svojstvu nakon inspekcije akvadukta napisao detaljan izvještaj u dvije knjige, danas poznat kao *[[De aquaeductu]]* i koji se smatra jednim od najvažnijih izvora o inženjerskim dostignućima rimskog doba. Napisao je i traktat o vojnim naukama, koji je izgubljen, ali je zato očuvana *Strategmata*, zbirka ratnih lukavstava iz grčke i rimske historije.

## Vanjske veze
* Frontinus at LacusCurtius: full texts of *De aquis* and *Strategemata* in Latin and English; illustrated with some of the Monscassinensis manuscript from the Herschel edition.
* 
* Sextus Iulius Frontinus  **(fr)**
* Models of Various Aqueducts of Ancient Rome
* Routes of Various Aqueducts of Ancient Rome
* Famous Fountains of Rome 
* The Fountains of Rome (by Region)

## Reference

*See also*:
* Herschel, C, *The Two Books on The Water Supply of the City of Rome of Frontinus*, (trans with explanatory chapters) New England Water Works Association (1973).
* Ashby, Thomas., *The Aqueducts of Rome*, Oxford, 1934.
* Hodge, A.T. (2001). *Roman Aqueducts & Water Supply*, 2nd ed. London: Duckworth.