open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Etar (fizika)

**Eter** (grč. *αἰϑήρ*: čisti gornji zrak; nebo) je hipotetična tvar elastičnih svojstava, ali bez mjerljive mase, za koju se pretpostavljalo da ispunjava prostor i s pomoću koje je objašnjavano širenje svjetlosti i drugih elektromagnetskih valova.

A. A. Michelson je, u suradnji s E. W. Morleyem, izveo Michelson-Morleyev pokus (1887.) koji je dao negativan rezultat o postojanju etera.

## Teorije

U grčkoj teoriji prirodnih elemenata – uz vodu, zemlju, vatru, zrak (Aristotel) – eter je peti element u kojem se gibaju nebeska tijela.

U Newtonovoj čestičnoj teoriji eter ima sekundarno značenje, on je tek protuteža teoriji djelovanja na daljinu (lat. *actio in distans*). Hipotezu etera kao fine, nevidljive supstancije između vidljivih tjelesa, deformiranjem i titranjem koje se prenosi svjetlost ili gravitacija, razradili su R. Descartes i C. Huygens.

Zanimanje za eter oživljava s valnom teorijom u 19. stoljeća, kada su T. Young i A. J. Fresnel pokusima pokazali da su svjetlosni valovi kontinuirani. U Fresnelovoj je teoriji eter nepomičan u prostoru, i omogućuje tumačenje novootkrivenih valnih svojstava svjetlosti – interferenciju, ogib i polarizaciju. G. G. Stokes postavio je 1846. teoriju eterskoga vjetra prema kojoj eter struji za tijelima koja se kreću u njemu. J. C. Maxwell predvidio je kao mjerljivu pojavu "strujanje" etera zbog kretanja Zemlje.

## Eksperimentalno pobijanje etra

Michelson-Morleyjev pokus je najznačajniji i najutjecajniji pokus s takozvanim nultim rezultatom u povijesti znanosti, izveden 1887. u Clevelandu u suradnji A. A. Michelsona i E. W. Morleyja. Pokus je bio namijenjen utvrđivanju relativne brzine gibanja Zemlje u odnosu na eter, hipotetičko sredstvo kojim se, kako se vjerovalo, šire valovi svjetlosti. Tijekom pokusa osjetljivi Michelsonov interferometar indirektno je uspoređivao duljine putova svjetlosti, koja se gibala u dva međusobno okomita smjera: u smjeru gibanja Zemlje oko Sunca i okomito na taj smjer. Ideja pokusa bila je jednostavna: ako je brzina svjetlosti stalna s obzirom na pretpostavljeni eter kroz koji se Zemlja giba, onda bi se njezino gibanje moglo utvrditi uspoređivanjem brzine svjetlosti u smjeru gibanja Zemlje, gdje bi trebalo doći do zbrajanja brzine svjetlosti i brzine gibanja Zemlje, s brzinom svjetlosti pod pravim kutom prema smjeru gibanja Zemlje. Međutim, razlike nije bilo, otuda naziv nulti rezultat. Izostanak tog učinka obesnažio je stoljetnu teoriju o postojanju etera i pridonio spoznaji kako je brzina svjetlosti univerzalna konstanta.

Premda nije pouzdano potvrđeno da je Albert Einstein u oblikovanju teorije relativnosti 1905. pošao baš od toga rezultata, pokus je omogućio prihvaćanje nove fizike i novih pojmova prostora i vremena u usporedbi s klasičnom Newtonovom fizikom.

## Reference
Romul Augustul

**Romul Augustul** (oko 463 – posle 510) je, prema tradiciji, bio poslednji zapadno-rimski car. Romulov otac Flavije Orest je vladao u njegovo ime na području današnje Italije između 28.8. 475. godine i 4.9. 476. godine.

Romul je bio sin Atilovog sekretara Oresta koji je bio germanskog porekla zbog čega on sam nije mogao vladati. Nazvan je Romul po svome dedi po majci, plemiću iz Norika. Orest je postao magister militum to jest istovremeno glavni vojni zapovjednik i premijer pod carem Julijem Nepotom 475. godine. Ubrzo pošto je došao na tu poziciju, Orest je podigao ustanak i osvojio je Ravenu, prestonicu Zapadnog rimskog carstva od 402. godine. Julije Nepot je pobegao u Dalmaciju. Kako Orest nije mogao postati car postavio je na presto svog sina, koji je tada bio dete. Po tadašnjim rimskim zakonima Orest i Romula Avgustula su bili uzurpatori tako da nikad nisu priznati od strane Bizanta.

Romul je bio samo figura, a stvarnu vlast je imao njegov otac. Nekoliko meseci pošto je došao na vlast, Orest je odbio da Herulima i nekim drugim plaćenicima rimske vojske dodeli zemlju koji su oni tražili. To je izazvalo pobunu na čijem čelu je bio Odoakar pa je Orest bio uhapšen 28.8. 476. godine i odmah pogubljen. Odoakar se zatim uputio ka Raveni, osvojivši grad i zarobivši Romula Avgustula. Mladi car je bio primoran da abdicira, što se tradicionalno smatra krajem Zapadnog rimskog carstva, budući da je Odoakar odbio da imenuje novog rimskog cara. Odoakar je postao stvarni vladar Italije.

Sudbina Romula posle abdikacije nije poznata. Po jednoj verziji, Odoakar mu je poštedeo život i čak mu dao neki novac i poslao ga da živi kod njegovih rođaka u Kampaniji. Izgleda da je 507. i 511. godine Teodorik Veliki potvrdio godišnje davanje za Romula i za njegovu majku, mada nije lako identifikovati ovog Romula sa poslednjim rimskim carem.

Posle abdikacije Romula Avgustula, Senat, Odoakar i Julije Nepot poslali su delegaciju kod vizantijskog cara Zenona. Odoakar je tražio da bude potvrđen za vice-kralja Italije. Senat je tražio da Vizantija postavi novog cara Zapadnog rimskog carstva, a Julije Nepot je tražio da ponovo dobije krunu. Zenon je odbio zahtev senata, a zahtev Odoakra je prihvaćen da bude namesnik pod formalnom vladavinom legitimnog cara Julija Nepota. Novci sa likom Julija Nepota su bili kovani u Italiji tako sve do 480. godine. No, to je bila samo formalna strana pošto Julije Nepot nikada nije imao nikakvu stvarnu vlast u Italiji. Posle Nepotove smrti, Odoakar je da bi ga formalno osvetio osvojio Dalmaciju i pogubio njegove ubojice
Tri Odjeljenja i Šest Ministarstava

Sustav **Tri Odjeljenja i Šest Ministarstava** () je bio sustav upravljanja državom prihvaćen u staroj Kini. Sistem se prvi put pojavljuje nakon Zapadne Dinastije Han (206 . pne.-24. n.e.) i bio je službeno uveden u Dinastiji Sui (589.-618.), te je dosegao svoj konačni oblik tijekom Dinastije Tang (618.–907.). Zamjenio je sustav Tri Ekselencije i Devet ministara koji je uveden tijekom Dinastije Qin (221. pne.-206. pne.). Tri odjeljenja su bila: Sekretarijat (中書省), Kancelarija (門下省, također prevođen kao "Ured za Pregled Proglasa") i Odjeljenje za Državne Poslove (尚書省), dok se šest ministarstava odnosilo na Ministarstvo za Osoblje (吏部), Prihode (戶部), Obrede (禮部), Rat (兵部), Pravdu (刑部) i Radove (工部).

## Pregled

U ovom sustavu Odjeljenje za Državne Poslove, koje je upravljalo sa šest ministarstava, je bila najviša izvršna institucija carske vlasti. Sekreterijat je bio glavna agencija za stvaranje novih odredbi i predlaganje i sastavljanje svih carskih uredbi. Glavna namjena Kancelarije je bila da savjetuje cara i Sekretarijat. Voditelji Sekretarijata ili Odjeljenja za Državne Poslove su bili poznati kao kancelar, te su bili odgovorni jedino caru.

Izravno upravljanje državom se vršilo pomoću šest ministarstava, a na čelu svakog ministarstva je bio Ministar (尚書) kojega je pomagao Zamjenik Ministra (侍郎):
* **Ministarstvo za Osoblje** je bilo zaduženo za imenovanja, rangiranje po zaslugama, unaprijeđenja i unazađenja službenika, te za davanje počasnih titula.
* **Ministarstvo Prihoda** je bilo zaduženo za obavljanje popisa stanovništva, ubiranje poreza i upravljanjem državnim prihodima, te je imalo dva ureda za valutu koja su joj bila podređena.
* **Ministarstvo Obreda** je bilo zaduženo za državne obljetnice, rituale i žrtvovanja; ujedno je nadgledalo popise budističkih i taoističkih svećenika, te ugošćavanje izaslanika iz država koje su plaćale danak Kini.
* **Ministarstvo Rata** je bilo zaduženo za imenovanje, unaprijeđenja i unazađenja časnika, održavanje vojnih građevina, opreme i oružija, te sustava glasnika.
* **Ministarstvo Pravde** je bilo zaduženo za pravne i kaznene postupke, ali nije imalo nikakvu moć nad Cenzoratom ili Velikim Revizijskim Dvorom.
* **Ministarstvo Rada** je bilo zaduženo za državne građevinske pothvate, upošljavanje zanatlija i radnika na privremeni rad, proizvodnju opreme za vlast, održavanje cesta i kanala, standardizaciju utega i mjera i sakupljanje resursa sa sela.

## Historija

Porijeklo sustava Tri Odjeljenja i Šest Ministarstava se može pratit sve do Dinastije Han (206. pne.–220. n.e.). Han vlast je prihvatila takozvani sustav Tri Ekselncije i Devet Ministara predvođenih kancelarom koji je bio nadređen svim državnim službenicima. Nakon vladavine cara Wua (156.–87. pne.), kancelar postepeno gubi svoj utjecaj. S početkom Cao Weia, novi sekretarijat je osnovan da bi pomagao caru i od toga se razvio kasniji Sekretarijat.

## Izvori

## Napomene
* 
* Hucker, Charles O. "Governmental Organization of The Ming Dynasty," *Harvard Journal of Asiatic Studies* (Volume 21, December 1958): 1&ndash;66. 
* 
* 
*
Glicerije

**Glicerije** (oko 420 — posle 480) je bio uzurpator Zapadnog rimskog carstva koji je vladao kao car tokom 473. i 474. godine. Kasnije je bio episkop. Glicerije je bio visoki dvorski službenik na dvoru u Raveni, kada ga je vrhovni vojni zapovjednik i premijer to jest magister militum Burgunđanin Gundobad postavio na carski presto (upražnjeno posle smrti Olibrija) negde početkom marta-ožujka 473. godine. Gunodbad je bio u prilici da postavi cara jer je Ricimer, koji je to do tada činio, iznenada umro. 

## Vladavina
Možda je Glicerijeva vladavina odložila konačni pad Zapadnog rimskog carstva. Naime, kada su Ostrogoti, tada u Iliriku, poslali svoje trupe u Italiju 473. godine, Glicerijeva vojska je uspela da odbije taj napad. Glicerije je u stvarnosti vladao samo nad severnom Italijom. Bez obzira na ovaj uspeh, Lav I nije bio spreman da Glicerija prizna i imenovao je svog rođaka Julija Nepota za cara na Zapadu. Stoga, za Glicerija se jedva može reći da je bio car, a ne običan uzurpator. Julije Nepot je sa velikom vojskom koju je dobio od Lava isplovio iz Dalmacije i uplovio u Ostiju u junu-lipnju 474. godine. Glicerije nije pružao otpor i odmah se predao. 

## Kasniji život
Možda kao nagradu što nije pokrenuo rat protiv njega, Julije Nepot je dozvolio Gliceriju da postane episkop u Saloni, gradu u Dalmaciji. Kasnije su se Glicerije i Julije Nepot opet sreli jer je ubrzo novi car morao da potraži utočište u ovoj provinciji. Po jednoj vesti, Glicerije je bio uključen u zaveru protiv Nepota i koja se zavšila njegovom smrću u maju-svibnju 480. godine.
Olibrije

**Anicije Olibrije** ? — 472) je bio uzurpator koji je vladao kao car Zapadnog rimskog carstva od aprila-travnja do 2.11. 472. godine. Olibrije je pripadao najvišoj rimskoj aristokratiji i sredinom 5. veka bio je jedan od vodećih senatora u Rimu.

Kada su Vandali predvođeni Gajzerikom opljačkali Rim 455. godine, Olibrije je pobegao u Carigrad. Kako je već ranije veren sa Placidijom, mlađom ćerkom Valentinijana III i Licinije Eudoksije u dinastičkom smislu bio je naslednik ubijenog cara. I Licinija Eudoksija i njene dve ćerke bile su odvedene kao dragoceni taoci u Kartaginu nakon pljačke Rima. Po kasnijem *Žitiju Danila Stolpnika* Olibrije je tokom boravka u Konstantinopolju obišao svetitelja koju mu je predskazao da će se Placidija vratiti iz zarobljeništva. Dok se Eudokija udala u Kartagini za Gajzerikovog sina Huneriha kao što je bilo dogovoreno 15 godina ranije, Placidija i njena majka su oko 460. došle u Carigrad. Posle 460. Olibrije i Placidija su se venčali i, po Uskršnjoj hronici sa početka 7. veka, zajednički su obnovili carigradsku Crkvu sv. Eufemije. U istočnorimskoj prestonici Olibrije je 464. bio jedan od konzula a nosio je i visku titulu *patrikija*.

Olibrije je bio u dobrim odnosima sa Gajzerikom čiji sin je bio oženjen drugom kćerkom Valentinijana III. tako da kralj Vandala i Alana više puta pokušava postaviti Olibrija postavi na presto Zapadnog rimskog carstva. Tek kada je zapadnorimski car Antemije, štićenik istočnorimskog cara Lava I, došao u direktan sukob sa Ricimerom, najuticanijim vojskovođom u Italiji, carigradski dvor je poslao Olibrija kao posrednika. Po Jovanu Malali i Uskršnjoj hronici, Olibrije je trebalo da utanači sporazum između Antemija i Ricimera i zatim otplovi u Afriku i sklopi mir i sa Gejserihom. Međutim, Olibrije ne samo da nije pomogao Antemiju, već se udružio sa Ricimerom i nametnuo za novog vladara Zapadnog rimskog carstva. I pre nego što je Antemije zvanično zbačen, Olibrije je aprila 472. proglašen za cara. Nakon toga Antemije je svrgnut i ubijen, ali se to pokazalo kao poslednji Ricimerov trijumf pošto je moćni vojskovođa umro 18.8., Olibrije ga nije zadugo nadživeo pošto je umro od hidropsije 2.11. iste godine.

Olibrijeva supruga i njihova ćerka Anicija Julijana ostale su u Carigradu. Politički prestiž i bogatstvo omogućili su potomcima Ancije Julijane da odigraju važnu ulogu u Carigradu kroz čitav 6. vek.

## Izvori
* The Prosopography of the Later Roman Empire II: A.D. 395-527'', ed. J.R. Martindale, Cambridge 1980, str. 796—798, 1309.

## Vanjske veze
* Biografija Ancija Olibrija
Antemije

**Prokopije Antemije** (oko 420 – 11.7. 472) je bio car Zapadnog rimskog carstva između 12.5. 467. godine pa do smrti. Antemije je poslednji car na tronu Zapada koji je pokazao vladarske sposobnost. Pokazao je volju da se suoči sa nevoljama koje je Zapad imao sa Vizigotima u Španiji i naročito sa Vandalima pod Gejzerikom koji su u severnoj Africi stvorili svoju državu.

## Rodoslovlje i početak karijere
Ako se pogleda rodoslovlje ovog cara može se vidjeti da je on bio posljednji pravi . Po očevoj liniji on je potomak uzurpatora Prokopija koji je bio posljednji carski predstavnik Konstantinove dinastije, dok je po majčinoj liniji bio potomak regenta Antemija koji je vladao Istočnim Rimskim Carstvom između 408 i 413 godine tijekom maloljetstva cara Teodozija II.. Kako je otac Antemija bio general Prokopije potpuno je očekivano da se i on odlučio za vojnu karijeru. Kako je sam bio uspješan vojskovođa uzdigao se do ranga generala nakon čega postaje miljenik Marcijana za čiju kćer će se oženiti. Kako je Antemije sada postao zet cara bez sinova, a ujedno bio i konzul za 455 godinu svi su očekivali da će postati car nakon Marcijanove smrti.

## Zapadni car
Na početku vladavine Antemija je podržavao vizantijski car Lav I. I u drugim diplomatskim poljima Antemije je bio uspešan: oženio je svoju kćer za Ricimera, komandantom najjače vojske u Italiji. Takođe, Antemije je bio u dobrim odnosima sa glavnim komandantom Ilirika Marcelin. Međutim, u ratu protiv Vandala, došlo je do katastrofe kada je poražena Bizantska flota od 1.000 brodova i 100.000 mornara i vojnika. Ta katastrofa u kojoj on nije učestvovao je zapečatila njegovu sudbinu pošto nakon nje Vizigoti objavljuju rat, a rimski vojni zapovjednici u današnjoj Španjolskoj i Francuskoj otkazuju poslušnost.

Sudbinu Antemiju će zapečatiti Ricimer koji je bio nezadovoljan s carevim direktnim upravljanjem u Italiji. Razdoblje 470. - 472. godine prolaze u svađama njih dvojice koje će na kraju rezultirati Ricimerovom pobjedom i njegovim proglašenje Olibrija za novog cara. Antemije koji nikada neće biti prihvaćen od Senata pošto je bio Grk će na kraju biti poražen, zarobljen i ubijen 11.7. 472.
Besac

**Besac** je tvrđava kod Virpazara. Izgradili su je Turci poslije osvajanja Donje Zete 1487. godine. Tvrđava je imala značajnu ulogu u kontroli nad Skadarskim jezerom i korišćena je tokom cijele turske vladavine. Za vrijeme italijanske okupacije u Drugom svjetskom ratu služila je kao zatvor.

Dupiljani su je 1702.godine oslobodili od Turaka,vise o tome u Gorski Vijenac
Ptolemej od Cipra

**Ptolemej od Cipra** (? - 58. pne.) bio je kralj Cipra iz dinastije Ptolemejida. Rodio se kao egipatski princ, odnosno nezakoniti sin kralja Ptolemeja IX Latira. Nakon očeve smrti vlast nad Egiptom je preuzeo njegov stariji brat Ptolemej XII Aulet, dok je mlađi Ptolemej 80. pne. preuzeo upravu nad Ciprom. Za razliku od brata, nije se trudio biti saveznik Rimljanima za vrijeme trećeg mitridatskog rata.

Kada je mladi rimski političar Publije Klodije Pulher zarobljen od kilikijskih pirata, poslao je poruku Ptolemeju da za njegov račun plati otkupninu. Ptolemej je poslao tako malenu svotu da su pirati pali u smijeh, zaključili da je Klodije bezvrijedan te ga pustili bez da uzmu novac. Klodije je zbog toga bio smrtno uvrijeđen, te je, postavši tribun 58. pne. progurao zakon kojim Cipar postaje rimska provincija. Odluku je Ptolemeju došao saopćiti Katon Mlađi, ponudivši mu kao naknadu za gubitak kraljevske časti mjesto vrhovnog svećenika u Pafosu i izdašnu mirovinu. Ptolemej je to odbio, ali, svjestan da se ne može odupirati Rimljanima, odlučio umrijeti kao kralj počinivši samoubistvo.
50. pr. n. e.

__NOTOC__

Godina **50. pne.** je bila godina predjulijanskog rimskog kalendara. U svoje vrijeme je bila poznata kao **Godina konzulstva Paula i Marcela** illi, nešto rjeđe, **godina 704. ''[[Ab urbe condita]]***. Izraz 50. pne. (prije Krista) se za ovu godinu počeo koristiti u ranom srednjem vijeku, kada je [[kalendarska era]] [[Anno Domini]] u Evropi postala uvriježena metoda za imenovanje godina.






== Događaji ==
* [[Rimska Republika|Rimskom Republikom]] upravljaju [[konzul]]i [[Lucius Paullus|Lucije Emilije Paul]] i [[Gaius Claudius Marcellus Minor|Gaj Klaudije Marcel Mlađi]].
* [[Rimski Senat]] odbija [[Julije Cezar|Juliju Cezaru]] dati dozvolu da se *in absentia* kandidira za konzula, te zahtjeva da preda komandu nad trupama u Galiji.
* Rimska Republika preuzima kontrolu nad [[Juda|Judom]].
* [[Rimska vojska]] prvi put počinje koristiti [[rimska inženjerija|artiljerijsko oruđe]] poznato kao *Scorpio*.
* Oslikani *Inicijacijski obredi Bakha'' (?), detalj zidne slike u Vili misterija u Pompejima. (približni datum)

## Rođenja
*

## Smrti
* Aristobul II, kralj Judeje
* Kvint Hortenzije, rimski pravnik i orator (r. 114. pne.)

## U fikciji
* Stripovi o Asteriksu su smješteni u ovu godinu.
Juda

**Juda** može označavati:
* Juda (pleme) - jedno od 12 izraelskih plemena
* Juda (praotac) - jedan od sinova Jakovljevih i praotac plemena Jude
* Juda Iškariotski - jedan od 12 apostola, izdao Isusa
* Juda Tadej - jedan od 12 apostola
* Kraljevstvo Juda - južno izraelsko kraljevstvo
Scorpio (bacač kopalja)

**Scorpio** (na latinskom doslovno "škorpion") je bilo drevno rimsko artiljerijsko oruđe. Prvi put ga je opisao rimski pisac Vitruvije u 1. vijeku pne. Predstavljao je svojevrsni minijaturni katapult koji je kao municiju koristio koplja, a poseban mehanizam je takvim projektilima dao veliku brzinu i preciznost. Njega je obično mogao posluživati jedan jedini vojnik.

S obzirom da je, u suštini, predstavljao ništa drugo do divovski samostrijel, scorpio se u praksi koristio kao manje kao artiljerijsko oruđe, a više kao snajper, s obzirom da je mogao precizno pogađati i onesposobljavati protivničke vojnike s daljine od 100 m. Čak ni najbolji štitovi i zaštitna oprema iz antičkog doba u takvim slučajevima nisu mogli pružati zaštitu.

U Cezarovo doba je svaka legija imala po 60 *scorpija*, odnosno 2 po svakoj centuriji. Obično su se postavljali na uzvišeno mjesto s kojeg je bio dobar pregled, a strijelca su štitili obični vojnici.

Korištenje scorpia je, s druge strane, bilo ograničeno s kompliciranim mehanizmom koji je bio osjetljiv na vremenske prilike. Do srednjeg vijeka su te naprave potpuno nestale u Evropi, osim kod Bizantinaca, da bi se ponovno pojavile u prvom križarskom ratu.

## Vanjske veze
* Scorpio 
* A Reconstruction of Vitruvius' Scorpion
Vila misterija

**Vila misterija** () je naziv za ostatke rimske vile smještene oko 800 m jugozapadno od ostataka grada drevnog rimskog grada Pompeji.

Isto kao i grad, vila je bila pogođena erupcijom Vezuva godine 79. te zatrpana kamenjem i pepelom. Usprkos toga, u katastrofi je pretrpila samo manja oštećenja, tako da su njeni zidovi, najveći dio plafona te, što je posebno važno, freske ostale očuvane sve do otkopavanja u 18. vijeku. Freske prikazuju neobični obred, za koga historičari vjeruju da je predstavljao bahanalije, odnosno misterijsku inicijaciju žene u kult boga Dioniza (Bakha).

Tko je bio vlasnik vile se ne zna. U samoj vili i njenoj neposrednoj okolici je pronađen veliki broj posmrtnih ostataka žrtava erupcije.

## Vanjske veze
Rimska inženjerija

Drevni Rim je, više nego ijedna druga antička država, primjenjivao i razvio inženjerijske vještine u svojim oružanim snagama. One su se smatrale prilično važnim, odnosno čak se i od običnih vojnika tražilo da po potrebi služe kao inženjerci, o čemu svjedoči da je svaki rimski legionar uz mač (*gladius*) i koplje (*pilum*) kao standardni dio opreme imao lopatu.

Rimske su legije još od svojih početaka imale posebne jedinice, zvane *fabri*, sastavljene od zanatlija, a čiji je zadatak bilo obavljanje inženjerijskih poslova. Na čelu takvih jedinica je bio poseban oficir po imenu *praefectus fabrum*.

Kasnije rimske legije su također imale posebne inženjerijske jedinice zvane *architecti*, a koje su bile sastavljene od *immunes* - vojnika koji su, iz ovih ili onih razloga, bili pošteđeni redovnih vojničkih dužnosti. Njima su se, po potrebi, pridruživali obični vojnici. Najčešći posao rimskih inženjeraca je bila gradnja poljska fortifikacije, odnosno utvrđenih logora na maršu. Rimski inženjerci i vojnici su bili toliko izvježbani da su, u slučaju neprijateljskog napada, mogli podići logor za nekoliko sati.

Osim gradnje fortifikacija, rimski su inženjerci bili vješti i u gradnji mostova, ali i u korištenju raznih opsadnih sprava.

Osim vojnim poslovima, rimski su se inženjerci koristili u civilne svrhe, odnosno kao stručna radna snaga za gradnju cesta, akvadukata, kopanje kanala i gradnju drugih vidova rimske civilne infrastrukture.

## Vanjske veze
* Traianus  - Technical investigation of Roman public works
Lucije Emilije Lepid Paul

**Lucije Emilije Lepid Paul** (*Lucius Aemilius Lepidus Paullus*, 1. vijek pne.) je bio rimski političar iz doba prijelaza Republike u Carstvo, najpoznatiji kao brat trijumvira Marka Emilija Lepida.

Političku karijeru je započeo kao pristaša Cicerona i protivnik Pompeja, a sudjelovao je u razbijanju Katilinine zavjere. Godine 59. pne. je služio kao kvestor, godine 56. pne. kao edil, a godine 53. pne. kao pretor. Godine 50. pne. je preuzeo dužnost konzula, i to upravo u vrijeme kada je eskalirao sukob između Senata i Julija Cezara. Za razliku od svog kolege Gaja Marcela Mlađeg, Lucije je podržao Cezara, primivši od njega mito, s kojim je kasnije financirao izgradnju Bazilike Emilije.

Iako je podržavao Cezara, Lucije je pokazao manje razumijevanja za njegove pristaše okupljene u Drugom trijumviratu. Zbog toga ga je vlastiti brat osudio na smrt. Na dan pogubljenja su mu vojnici dozvolili da pobjegne. Lucije se od smrti spasio pobjegavši na Istok kod Marka Junija Bruta i drugih ubica Julija Cezara. Nakon bitke kod Filipa je Lucije od pobjedničkih trijumvira zatražio i dobio pomilovanje, te ostatak života proveo u izbjeglištvu u Mitileni.

Njegov istoimeni sin je služio kao konzul 34. pne.
Nevena Ignjatović

**Nevena Ignjatović** (Kragujevac, 28. XII. 1990) srpska je alpska skijašica. Takmiči se u tehničkim disciplinama. Članica je Skijaškog kluba Radnički iz Kragujevca.

Nije debitovala u Svetskom kupu, ali je učestvovala u brojim FIS-trkama. Bila je član olimpijske ekipe Srbije, na Zimskim olimpijskim igrama 2010. u Vankuveru u Kanadi. Učestvovala je u tri discipline alpskog skijanja: slalomu, veleslalomu i superveleslalomu. Najveći svoj uspeh do danas imala je u slalomu kada je od 86 takmičarki osvojila 32 mesto. U veleslalomu je bila 39 od 87, a u superveleslalomu nije završila trku.

## Vanjske veze
* Biografija na sajtu FISa
Fubing sustav

**Fubing sustav** (府兵制), često pisan u latinici i kao **Fu-ping**, je bio sustav mjesnih neredovnih divizija vojske u staroj Kini između 6. i 8, stoljeća. Prvi ga je uveo Zapadni Wei, a kasnije je korišten i tijekom vladavina dinastija Sui i Tang.

## Osobine
Osnova vojske Suija i ranog Tanga je bila neredovna vojska iz fubing sustava, prvi put primjenjena u Zapadnom Weiju, pod vladavinom Yuwen Taija. Ove neredovne divizije su također sulžile i kao rezervisti, te ih se moglo brzo mobilizirati u slučaju rata.

Sustav je uključivao rezerviste koji su dobili komad zemlje da ga obrađuju. Rezervisti su mogli postati muškarci stariji od 21 godine, a mlađi od 60 godina. Časnici ovih neredovnih divizija su bili stalno zaposleni kao vojnici, dok su obični rezervisti služili povremeno u pokrajinskom glavnom gradu u rotacijskom sustavu koji je uzimao u obzir udaljenost njihova posjeda od glavnog grada pokrajine. Oni koji su živjeli 500 *[[Li (jedinica)|lija]]* od glavnog grada su služili po jedan mjesec svakih pet mjeseci, dok su oni udaljeni preko 2000 *lija* služili dva mjeseca svakih 18 mjesecci. Kad nisu bili u službi u svojoj diviziji, bavili su se ratarstvom na dodjeljenoj njivi, ali bi u slučaju rata bili odmah mobilizirani. Ovo je nadopunilo sustav jednakih polja, koji je dodjeljivao svakom kućanstvu dio obradive zemlje. Obitelji tih rezervista su ubrzo postale naslijedne vojne porodice i gradile su svoja militarizirana naselja i društvo.

Suiji su stavili te neredovne divizije pod upravu mjesne civile uprave, a kasniji Tang ih je stavio pod kontrolu središnje vlasti, odnosno Ministarstva Rata. Tang je držao 634 neredovne divizije, kasnije nazvane Zhechongfu. Svaka divizija je imala 800 do 1.200 ljudi, te je dodatno bila podjeljena na *tuane* od 300, *duije* od 50 i *huoe* od 10 vojnika. Većina tih divzija je bila smještena u sjevernim pokrajinama, posebice u Guanzhongu, u kojem se nalazila 261 neredovna divizija, ostatak je uglavnom bio raspodjeljen u Shanxiju (164 divizije), Henanu i Shandongu (oba po 74 divizije), što je sveukupno činilo preko 80 posto Fubing vojnika. Fubing nije iziskivao velik državni trošak jer su se rezervisti sami prehranjivali zahvaljujući svojim dodjeljenim posjedima.

Sam Fubing sustav je imao zalihe samo za krateke vojne pohode i za djelovanje tijekom razdoblja mira. Otegnuti ratovi bi prekinuli proizvodnju poljoprivrednih proizvoda i osiromašio mjesnu ekonomiju. Fubing je postepeno napušten u korist stalne, stajaće vojske, znane kao Jian Er (健儿).

## Reference

## Reference
* Fubing sustav u Encyclopædia Britannica
* Liu, Zhaoxiang et al. (2000). *Historija Vojnog Pravnog Sustava*. Peking: EEnciklopedija Kineske Izdavačke Kuće. .
* Tang, Gengou. "Jian Er". *[[Enciklopeija Kine]]* (Izdanje Kineska historija), 1st ed.
* Yang, Zhijiu et al. "Fubingzhi". *[[Enciklopeija Kine]]* (Izdanje Kineska historija), 1st ed.
* Yang, Debing. "Zhechongfu" . *[[Enciklopeija Kine]]* (Izdanje Kineska historija), 1st ed.
* Peers, C.J. (2006). *Vojnici Zmaja*. New York: Osprey Publishing.
Sjeverni Zhou

**Sjeverna Dinastija Zhou** () je zamijenila Zapadni Wei, i vladala sjevernom Kinom od 557. do 581. godine. Zamjenila ju je Dinastija Sui.

Uspon Sjevernog Zhoua je omogućio Yuwen Tai, koji je bio vrhovni general Zapadnog Weija nakon raspada Sjevernog Weija na Zapadni i Istočni Wei 535. godine. Nakon Yuwen Taijeve smrti 556. godine, njegov nećak Yuwen Hu je prisilio Cara Gonga od Zapadnog Weija da prepusti prijestolje Yuwen Taijevu sinu Yuwen Jueu (Caru Xiaominu), osnivajući Sjeverni Zhou. Vladavine prve trojice careva (sinova Yuwen Taija) -- careva Xiaomina, Minga i Wua su bile pod utjecajem Yuwen Hua, dok car Wu nije iz zasjede ubio Yuwen Hua 572. godine i postao neovisan vladar. Pod vladavinom sposobnogcara Wua Sjeverni Zhou je porazio protivnički Sjeverni Qi 577. godine, te preuzeo teritorij Sjevernog Qija. Ipak, Wuova smrt 578. godine je donijela propast državi, jer je njegov sin car Xuan bio svojeglav i okrutan vladar, čije je neuobičajeno ponašanje uzrokovalo jako slabljenje države. Nakon Xuanove smrti 580. godine (tada je već bio formalno umirovljeni car (*[[Taishang Huang]]*)), Xuaov punac Yang Jian je zgrabio vlast i 581. svrgnuo Xuanova sina cara Jinga, osnivajući Sui. Yang jian je potom dao pobiti cijeli carski klan Yuwen, uključujući i mladog cara Jinga.

## Carevi Sjevernog zhoua

## Povezano
* Kineska historija

## Reference

## Literatura
* *[[Knjiga Zhoua]]*.
* *[[Historija Sjevernih Dinastija]]*.
* *[[Zizhi Tongjian]]*.
Kjusjur

**Kjusjur** (ruski: Кюсюр, jakutski: Күһүүр) jeste selo u Bulunskom rejonu na severu Republike Jakutije u Rusiji. Kjusjur se nalazi 120 kilometara jugozapadno od Tiksija, centra rejona.

Nalazi se na desnoj obali Lene. Kjusjur je osnovan 1924. godine, a do 1957. godine je bio centar rejona.

Stanovništvo:
* 1800 (1989.) 
* 1718 (2001.) 
* 1421 (2007.)

### Izvori
Prix Ars Electronica

**Prix Ars Electronica** je jedna od najprestižnijih godišnjih nagrada na polju elektronike, interaktivne umjetnosti, kompjuterske animacije, digitalne kulture i muzike. Od godine 1987. je u austrijskom Linzu dodjeljuje centar Ars Electronica.

Nagrade postoje u šest kategorija: za kompjuterske/vizualne efekte, digitalnu muziku, interaktivnu umjetnost, net viziju, digitalne zajednice i za mlađe od 19 godina. Dobitnici dobivaju statutuu Zlatne Nike, koja je modelirana po uzoru na znamenitu Niku sa Samotrake.

## Interactive art
* 1990 – *Videoplace*, - Myron Krueger
* 1991 – *Think About the People Now*, - Paul Sermon
* 1992 – *Home of the Brain*, - Monika Fleischmann & Wolfgang Strauss
* 1993 – *Simulationsraum-Mosaik mobiler Datenklänge (smdk)*, - Knowbotic Research
* 1994 – *A-Volve*, - Christa Sommerer & Laurent Mignonneau
* 1995 – Konceptet Hypertekst, -Tim Berners-Lee 
* 1996 – *Global Interior Project*, - Masaki Fujihata
* 1997 – *Music Plays Images X Images Play Music*, - Ryuichi Sakamoto & Toshio Iwai
* 1998 – *World Skin*, installation - Jean-Baptiste Barrière und Maurice Benayoun
* 1999 – *Difference Engine #3* - Lynn Hershman
* 2000 – *Vectorial Elevation, Relational Architecture #4*, installation - Rafael Lozano-Hemmer
* 2001 – *polar*, installation af Carsten Nicolai og Marko Peljhan
* 2002 – *n-cha(n)t*, installation - David Rokeby
* 2003 – *Can You See Me Now*, -Blast Theory & Mixed Reality Lab
* 2004 – *Listening Post?*, installation - Ben Rubin og Mark Hansen
* 2004 – *Ah_Q – A Mirror of Death*, - Feng Mengbo
* 2005 – **/MILKproject*, projekt - RIXC-Riga Center for New Media Culture (Letland)
* 2005 – Theo Jansen – *Strandbeest" ([[Holland]])
* 2006 – *The Messenger* - Paul DeMarinis
* 2007 – *Park View Hotel* - Ashok Sukumaran
* 2008 – *Image Fulgurator* - Julius von Bismarck
* 2009 - [http://www.fortlaan17.com/artists/lawrence-malstaf/video-nemo.lasso Nemo Observatorium]  - [[Laurence Malstaf]] ([[Belgium]])
* 2010 - [http://www.eyewriter.org/ The Eyewriter] - [[Zachary Lieberman]], Evan Roth, James Powderly, Theo Watson, Chris Sugrue, Tempt1
* 2011 - [http://newstweek.com/ Newstweek]  - [[Julian Oliver]] (NZ) & [[Danja Vasiliev]] (RU)
* 2012 - [http://works.timo.ee/memopol/ "Memopol-2"]  - [[Timo Toots]] (EE)
* 2013 - *Pendulum Choir'' - Michel Décosterd (CH), André Décosterd (CH)

## Vanjske veze

* Prix Ars Electronica 
* Past winners 
* Prix Ars Electronica 1987-1990 in German
Akrobatika

**Akrobatika** je izvedba neuobičajenih pothvata u održavanju ravnoteže, spretnosti i motoričkoj koordinaciji. Dio je mnogih izvedbenih umjetnosti, te mnogih sportova. Akrobatika se najčešće povezuje s aktivnostima koje su prožete gimnastičkim elementima poput akrobatskog plesa, cirkusa i gimnastike, ali u nju spadaju i mnoge druge aktivnosti, te recimo balet i ronjenje mogu sadržavati akrobatske dijelove. Iako je najčešće povezana s fizičkom izvedbom jedne ili više osoba, akrobatika može označavati i drugačije izvedbe, poput zračne akrobatike.

## Historija

U Kini je akrobatika bila dio kulture od vremena vladavine Zapadne Dinastije Han, prije više od 2.500 godina. Akrobatika je tada bila dio seoskih festivala nakon žetve. tijekom Dinastije Tang akrobatika je imala jednak razvoj kao i u Europi tijekom Srednjeg vijeka , te se razvila u izvedbe po dvorovima od 7. do 10. stoljeća. Akrobatika je do danas ostala važan sastavni dio kineske umjetnosti.

Akrobatske tradicije postoje i u mnogim Zapadnim kulturama. Minoanska umjetnost iz oko 2000. godine pne. sadrži opise akrobatskih podviga na leđima bikova, što je vjerojatno bio religijski ritual. Plemićki dvorovi srednjovjekovne Europe su često u svojim zabavma imali i akrobatske izvedbe uz pjesme, žongliranje i druge aktivnosti.

Iako se naziv akrobatika prvotno odnosio na hod po užetu, u 19. stoljeću se naziv proširio i na druge izvedbe u cirkusu. Tijekom kasnog 19. stoljeća razne akrobatske i gimnastičke vještine se razvijaju u natjecateljske sportove u Europi.

Akrobatika je čest motiv drugim granama umjetnosti. Pimjer toga je *Akrobati u Cirkusu Fernando (Francisca i Angelina Wartenberg)* koju je naslikao Impresionist Pierre-Auguste Renoir, a koja prikazuje dvije sestre akrobatkinje iz Njemačke.

## Obrazovanje
Tradicionalno se akrobatske vještine prenose s koljena na koljeno unutar jedne obitelji i to je i sada tako u obiteljskim cirkuskim grupama, iako je većina akrobata danas školovana u većim školama jer danas sve više profesionalnih izvođača radi u cirkusima. Škole koje se bave obučavanjem učenika akrobatskih vještina osiguravaju stalan dotok novi akrobata. Neke od tih škola su nezavisne, dok neke imaju podršku pojedinih cirkusa i surađuju s njima.

## Aktivnosti

* Akrobatski ples
* Akrobatska ravnoteža
* Akrobatska gimnastika
* Akrojoga
* Adagio
* Zračni tissu
* Bossaball
* Capoeira

* Contortion
* Corde lisse
* Ronjenje
* Globus smrti
* Gimnastika
* Stoj na glavi
* Ples s kolutom
* Kazačok

* Žongliranje
* Parkour
* Penjanje uz motku
* Salto del pastor
* Skejtbording
* Skijanje
* Snovbording
* Španska mreža

* Surfanje
* Sinkronizirano plivanje
* Hod po žici
* Trampolin
* Trapez
* Tumbling
* Wushu
* Skijanje na vodi


Datoteka:An acrobat performing in the contortion act of Cirque du Soleil's Nouvelle Expérience, 1994.jpg|Akrobatkinja izvodi točku u Cirque du Soleil
image:Acrobat.jpg|Točka na visokoj žici
image:Korea-Jeonju-Jultagi-02.jpg|Korejski hodač po žici, *[[Jultagi]]*
Datoteka:HuangShanWireWorkers.jpg|Akrobati izvode točku prilikom hoda po žici



## Reference

## Vanjske veze
Francisco Lázaro

** Francisco Lázaro**  (Lisabon, 21. 1. 1891., Stockholm 15. 7. 1912.) je portugalski atletičar maratonac. Sudjelovao je na Olimpijskim igrama u Stockholmu.

Lazaro je isto tako bio i prvi atletičar koji je umro za vrijeme maratonske utrke na Olimpijskim igrama. Nesreća se dogodila na 29. kilometru utrke. Mislilo se da je uzrok smrti dehidratacija, zbog toga što je u vrijeme utrke zabilježena visoka temperatura zraka. Kasnije je otkriveno da je Lazaro veliki dio tijela  prekrio voskom, kako bi spriječio opekotine od sunca. Vosak je uzrokovao smanjeno znojenje organizma (hipohidrozu), što je dovelo do toplinskoga udara.

## Izvori
Vrt Krušaka

**Vrt Krušaka** ili **Liyuan** (kineski: 梨园) je prva poznata carska glumačka i muzička akademija u Kini. Osnovana je tijekom vladavine cara Xuanzonga (712.–755.) iz dinastije Tang. Vjerojatno je prva prava muzička akademija na svijetu.

Razdoblje Dinastije Tang se naziva i "Razdobljem 1.000 Zabava". Tijekom ovog razdoblja, Ming Huang je osnovao glumačku i muzičku školu poznatu kao Vrt Krušaka da bi radio oblik drame koji se zasnivao na muzici. Po ovoj školi se glumci u kineskom nazivaju i "Djeca Vrta Krušaka".

U kasnijim dinastijama se naziv "Vrt Krušaka" koristio kao sinonim za kinesku operu.

## Vanjske veze
* Vrt Krušaka u ''Enciklopediji Britanici''
Gian Carlo Menotti

**Gian Carlo Menotti** (**Đan Karlo Menoti** - 7. jul, 1911 – 1. februar, 2007) bio je italijansko-američki kompozitor i libretista. Napisao je klasičnu božićnu operu *[[Amahl and the Night Visitors]]* i još dvadesetak drugih opera za popularan ukus. Dobio je Pulicerovu nagradu za dve opere: *[[The Consul]]* (1950) i *[[The Saint of Bleecker Street]]* (1955). Osnovao je *[[Festival dei Due Mondi]]* (Festival dva sveta), 1958. godine i američki parnjak, Spoleto Festival USA, 1977. godine. Pokrenuo je Melbourne Spoleto Festival, 1986. godine u Australiji, ali se povukao nakon tri godine.
Cazuza

**Agenor Miranda Araújo Neto**, poznatiji kao **Cazuza** (4. april, 1958. – 7. jul, 1990.) bio je brazilki kompozitor i pevač, rođen u Rio de Janeiru. Uz Raul Seixasa, Renato Russoa i Os Mutantesa, Cazuza se smatra jednom od najpoznatijih predstavnika brazilskog rocka.

Godine 1989. objavio je javnosti da je bolestan od AIDS-a i izdao je svoj poslednji album. Cazuza je bio otvoreno biseksualan, ali nije bio aktivan u LGBT pokretu. Njegova otvorenost u vezi sa AIDS-om pomogla je da se promeni stav javnosti prema HIV pozitivnih osobama.

## Diskografija
### Sa [[Barão Vermelho]]
* 1982: *[[Barão Vermelho (album)|Barão Vermelho]]*
* 1983, *[[Barão Vermelho 2]]*
* 1984: *[[Bete Balanço (album)|Bete Balanço]]* 
* 1984: *[[Maior Abandonado]]*, 
* 1992: *[[Barão Vermelho Ao Vivo]]*

### Solo
* 1985: *[[Exagerado]]*
* 1987: *[[Só se for a dois]]*
* 1988: *[[Ideologia (Cazuza)|Ideologia]]*
* 1988: *[[O tempo não pára]]*
* 1989: *[[Burguesia]]*
* 1991: *[[Por aí]]*

## Reference
40-e pr. n. e.

## Događaji i trendovi
* 49. pne. - 45. pne. - Cezarov građanski rat u kome rimski vojskovođa Julije Cezar pobjeđuje Senat, preuzevši vlast nad Rimskom Republikom kao diktator.
* 1.1. 45. pne. - U Rimu na snagu stupa julijanski kalendar.
* 15.3. 44. pne. - Atentat na Julija Cezara izveden od strane republikanskih zavjerenika na čelu s Marko Junije Brut|Markom Junijem Brutom i Gajem Kasijem Longinom.
* 26.11. 43. pne. - Cezarov nasljednik Gaj Oktavijan zajedno s Cezarovim sljedbenicima Markom Antonijem i Markom Emilijem Lepidom sklapa savez poznat kao Drugi trijumvirat, koji će dominirati rimskom politikom.
* 42. pne. - Bitka kod Filipa u kojoj snage Drugog trijumvirata uništavaju Cezarove ubice.

## Rođenja
*

## Smrti
* 15.3. 44. pne. - Julije Cezar, rimski vojskovođa i državnik (r. 100. pne.)
49. pr. n. e.

__NOTOC__

Godina **49. pne.** je bila godina predjulijanskog rimskog kalendara. U svoje vrijeme je bila poznata kao **Godina konzulstva Lentula i Marcela** illi, nešto rjeđe, **godina 705. ''[[Ab urbe condita]]***. Izraz 49. pne. (prije Krista) se za ovu godinu počeo koristiti u ranom srednjem vijeku, kada je [[kalendarska era]] [[Anno Domini]] u Evropi postala uvriježena metoda za imenovanje godina.






== Događaji ==

* [[Rimska Republika|Rimskom Republikom]] formalno upravljaju konzuli [[Lucius Cornelius Lentullus Crus|Lucije Kornelije Lentul Krus]] i [[Gaius Claudius Marcellus Maior|Gaj Klaudije Marcel Stariji]].
* [[1.1.]] - [[Rimski Senat]] odbija prijedlog [[Julije Cezar|Julija Cezara]] da preda spornu komandu nad rimskim legijama u [[Galija (oblast)|Galiji]] ukoliko to sa svojim legijama istovremeno učini [[Pompej]].
* [[10.1.]] - Cezar sa svojom XIII legijom prelazi rijeku [[Rubikon]] koja je njegovo prokonzulsko područje [[Cisalpinska Galija|Cisalpinske Galije]] dijelilo od [[Italija|Italije]], prekršivši time nalog Senata. Senat zbog toga protiv Cezara izdaje *senatus consultum ultimum'', čime u Rimskoj Republici formalno započinje Cezarov građanski rat.
* februar - Suočen s neočekivanom brzinom Cezarovog napredovanja u Italiji, Pompej kao komandant senatske vojske donosi odluku da napusti Rim te se preko Jadrana sklanja u Epir, gdje će početi mobilizirati anti-cezarovsku vojsku. Zajedno s njim iz Rima bježi i najveći dio senatora.
* 9.3. - Cezarov građanski rat: Nakon što je konsolidirao vlast u Rimu i Italiji, Cezar pokreće pohod protiv pro-pompjeskih snaga u Hispaniji.
* 19.4. - Cezarov građanski rat: Na putu za Hispaniju Cezar započinje opsadu Masilije, grada gdje je Lucije Domicije Ahenobarb započeo anti-cezarovski ustanak. Nakon kraćeg vremena, Cezar s dijelom vojske nastavlja put u Hispaniju, dok je opsada povjerena njegovom oficiru Gaju Treboniju.
* jun - Cezarov građanski rat: Cezar sa svojom vojskom uspjeva zauzeti pirinejske prijevoje te u Hispaniji napada pro-pompejske snage pod vodstvom Lucija Afranija i Marka Petreja.
* 7.6. - Ciceron bježi iz Italije te dolazi u Solun kako bi se priključio pompejanskim snagama.
* 30.7. - Cezarov građanski rat: Cezar kod Ilerde uspijeva opkoliti pompejansku vojsku pod Afranijem i Petrejem.
* 2.8. - Afranije i Petrej kod Ilerde predaju vojsku, poslije čega im Cezar daje pomilovanje.
* 24.8. - Bitka na rijeci Bagradas u kojoj pompejanske snage pod Acijem Varom i kralj Juba I od Numidije (koji je prethodno bio poražen kod kod Utike) uništavaju cezarovske snage u Sjevernoj Africi na čelu sa Gajem Skribonijem Kurionom.
* septembar - Opsada Masilije: Cezarovski admiral Decim Brut tuče masilijsko-pompejansku flotu koja je pokušala deblokirati grad.
* 6.9. - Masilija kapitulira nakon što je pod njene zidine došao Cezar.
* septembar - Cezarova flota u Jadranu poražena od pompejanaca kod otoka Kurikta (današnji Krk).
* oktobar - Cezar u Rimu proglašen diktatorom.

## Rođenja
*

## Smrti
* Gaj Skribonije Kurion (samoubistvo) (r. 90. pne.)
* Xuan, kineski car iz dinastije Han (r. 91. pne.)
* Lukrecije, rimski pjesnik i filozof (r. cca. 99. pne.)
* Zheng Ji, kineski vojskovođa
Lucije Kornelije Lentul Krus

**Lucije Kornelije Lentul** (*Lucius Cornelius Lentulus*, ? - 48. pne.), poznat i po nadimcima **Krus** (*Crus*) i **Kruscelo** (*Cruscello*) bio je rimski političar iz doba kasne Republike. Pripadao je optimatskoj stranci. Godine 61. pne. je bio među tužiocima koji su progonili Klodija zbog skrnavljenja svetkovine Bona Dee.

Godine 49. pne. je preuzeo dužnost konzula, upravo u vrijeme eskalacije sukoba optimatskog Senata sa prokonzulom Galije Cezarom. Krus se protivio bilo kakvom kompromisu te zalagao da se Cezaru komanda nad legijama oduzme oružanom silom, tvrdeći da će u tu svrhu sam podići vojsku ako to ne učini Senat. Međutim, kada je u januaru iste godine Cezar prešao Rubikon započevši tako građanski rat, Krus je bio među prvim optimatskim vođama koji su pobjegli iz Italije. Kasnije se priključio Pompejevoj vojsci u Grčkoj, a nakon bitke kod Farsala se, isto kao i Pompej, pokušao skloniti u Egiptu. Iskrcao se u Peluziju dan nakon Pompeja, ne znajući za njegovo ubistvo. Tamo je po nalogu kralja Ptolemeja uhapšen i pogubljen.

## Izvori
Gaj Klaudije Marcel Stariji

**Gaj Klaudije Marcel** (*Gaius Claudius Marcellus*, 1. vijek pne.) bio je rimski političar iz doba kasne Republike. Pripadao je plebejskom ogranku ugledne porodice Klaudijevaca i bio direktni potomak Marka Klaudija Marcela, heroja drugog punskog rata. Njegov brat Marko je bio konzul godine 51. pne. a rođak Gaj Klaudije Marcel Mlađi konzul 50. pne.

Sam Gaj je izabran za konzula 50. pne. uglavnom zato što je, slično kao i njegovi rođaci, pripadao stranci optimata te se protivio Juliju Cezaru. Dužnost je preuzeo 49. pne. u vrijeme kada je eskalirao sukob Senata sa Cezarom. Gaj se zalagao da se, kao protuteža Cezaru, Pompeju da komanda nad legijama. Nakon izbijanja građanskog rata se prvo iz Rima sklonio u Kapuu gdje je oslobodio tamošnje gladijatore, a potom je došao u Grčku gdje se priključio Pompejevoj vojsci.

Nakon bitke kod Farsala je od Cezara dobio pomilovanje posredovanjem Gaja Mlađeg.

## Izvori
Rubikon

**Rubikon**, (*[[Latinski jezik|lat]]:Rubico*) je mala reka na severu Italije. Imala je poseban značaj u rimskom pravu, jer nijedan general nije imao ovlašćenje da je pređe sa svojim trupama. Počev od 59. pne., služila je kao granica između rimskih provincija i Cisalpske Galije ; zakon je na taj način štitio Rim od unutrašnjih vojnih pretnji.
Postala je slavna kada ju je Julije Cezar (*Gaius Julius Caesar*) prešao sa svojim legijama pod oružjem 10. januara 49. pne. po ugledu na Gneja Pompeja Velikog (*Gnaeus Pompeius Magnus*). Time je prekršio zakon Rimskog senata. Ako je verovati istoričaru Svetoniju (*Gaius Suetonius Tranquillus*), prešavši reku izrekao je čuvenu krilaticu : Kocka je bačena (« Alea iacta est »).

Od tada postoji izraz « preći Rubikon » koji je nadživeo tadašnji Rim pa se koristi i danas za osobu koja se upušta u neku radnju sa riskantnim posledicama.

U vreme Rimskog carstva, Rubikon se ulivao u Jadransko more između Riminija (*Ariminiuma*) i Cesene (*Caesene*). Sadašnji odgovarajući tok se često osporava. Vezuje se uglavnom za rečicu Piskateli (*Pisciatelli*) koja izvire na istoj planini i idu paralelno u dve doline da bi se spojile u visini mora u mestu Gateo.

## Povezano
* Julije Cezar
Senatus consultum ultimum

**Senatus consultum ultimum** (*"Konačni ukaz Senata"* ili **Završni akt**), preciznije **senatus consultum de re publica defendenda** (*"Ukaz Senata o obrani Republike"*), je moderni izraz kojim historičari opisuju odluke rimskog Senata u doba kasne Republike, a koje su po svom sadržaju bile slične proglašenju izvanrednog stanja u modernim državama. Ti su ukazi konzulima davali široke ovlasti, uključujući suspenziju dotadašnjih zakona i ustavnih prava, a u svrhu otklanjanja opasnosti po postojanje, odnosno ustavni poredak Republike.

Taj ukaz je prvi put donesen 121. pne. kada je na osnovu njega zajedno s pristašama ubijen reformatorski tribun Gaj Grakho. Otada je primjenjivan još nekoliko puta - u svrhu gušenja Lepidove pobune godine 77. pne., slamanja Katilinine zavjere 63. pne. i, konačno, 49. pne. kada ju je Senat primijenio protiv tadašnjeg prokonzula Julija Cezara izazvavši građanski rat.

Mjera je bila karakteristična po tome što su na njoj obično inzistirali optimatski senatori, odnosno što se smatrala svojevrsnom alternativom instituciji diktature. S druge strane, takvi su ukazi u pravilu bili kratki i nedorečeni, ostavljajući prostora konzulima da proizvoljno tumače svoje ovlasti, što je u slučaju Cicerona i njegovog pogubljenja Katilininih zavjerenika izazvalo velike kontroverze.

Nakon Cezarove pobjede u građanskom ratu i uspostavljanja Principata, *senatus consultum ultimum* se više nije primjenjivao.

## Povezano
* Rimsko pravo
* Popis rimskih zakona

## Vanjske veze
* The Roman Law Library, incl. ''Senatus consulta''
Trebonije

**Gaj Trebonije** (*Gaius Trebonius*, ? - 43. pne.) je bio rimski vojskovođa iz doba kasne Republike, poznat kao jedan od Cezarovih pristaša koji se priključio njegovim atentatorima.

Rodio se u viteškoj porodici, te se, kao *[[novus homo]]*, priključio Cezarovim populares|popularima. Godine 60. pne. je izabran za kvestora, a godine 55. pne. je postao plebejski tribun. Predložio je *[[Lex Trebonia]]*, zakon kojim je faktički potvrđena dominacija Prvog trijumvirata nad rimskom politikom. Poslije se kao legatus|legat priključio Cezarovoj vojsci u galskim ratovima te sudjelovao u pohodu na Britaniju 54. pne.

U prvim mjesecima građanskog rata 49. pne. Cezar je Treboniju povjerio opsadu pro-pompejske Masilije koja je uspješno okončana. Sljedeće je godine u Rimu služio kao pretor, da bi godine 47. pne. bez uspjeha pokušao gušiti pompejanske ustanke u Hispaniji.

Godine 45. pne. je Trebonije imenovan za *suffect* konzula, ali tada je navodno počeo kovati zavjeru protiv Cezara. 15.3. 44. pne. - na dan atentata - Trebonije je zadržao Marka Antonija ispred sjedišta Senata u trenutku kada su tamo zavjerenici opkolili i Cezara izboli nožem.

Poslije ubistva je Trebonije proglašen prokonzulom Azije. Tamo ga je na prevaru ubio i zarobio Publije Kornelije Dolabela.

## Povezano
* Atentat na Julija Cezara
Opsada Masilije

**Opsada [[Marseille|Masilije]]** se vodila za vrijeme Cezarovog građanskog rata od strane cezarovskih snaga u periodu od 19. aprila do 6. septembra 49. pne. Cezarovci su nastojali zauzeti grad, poznat kao viševjekovni saveznik Rimske Republike, a koji je na početku građanskog rata stao na stranu optimata i Pompeja. Tokom opsade su cezarovci uspjeli izvojevati pobjedu u dvije pomorske bitke - krajem juna protiv samih Masilijaca, a u septembru protiv pompejske flote koja je pod Lucijem Nasidijem Masilijcima došla u pomoć. Masilijci, koji su tokom opsade pokazali izuzetnu upornost i vještinu pružajući otpor, su se 6. septembra predali Cezaru, s time da je iz grada prije toga u čamcu krišom pobjegao Lucije Domicije Ahenobarb, komandant pompejskog garnizona. Cezar je, u skladu sa svojom reputacijom, prema Masilijcima pokazao milost, ali im je grad izgubio samostalnost te bio anektiran u Rimsku Republiku.

## Reference
Lucije Domicije Ahenobarb (razvrstavanje)

**Lucije Domicije Ahenobarb** (*Lucius Domitius Ahenobarbus*) može biti:
* Lucius Domitius Ahenobarbus (konzul 94. pne.);
* Lucius Domitius Ahenobarbus (konzul 54. pne.);
* Lucius Domitius Ahenobarbus (konzul 16. pne.);
* Lucius Domitius Ahenobarbus, poznatiji kao rimski car Neron;
* Ahenobarbus.
Bitka kod Utike (49. pr. n. e.)

**Bitka kod Utike** se odigrala godine za vrijeme Cezarovog građanskog rata 49. pne. između rimske popularske vojske pod Gajem Skribonijem Kurionom na jednoj te numidijske vojske pod Jubom I na drugoj strani. Završila je Kurionovom pobjedom, ali ona nije imala odlučujući karakter, s obzirom da je Juba ipak uspio svoju vojsku spojiti sa svojim saveznicima - optimatskom vojskom Publija Acija Vara - te Kurionu kasnije nanijeti poraz u na rijeci Bagradas.