Pohod Četrnaeste divizije

**Pohod Četrnaeste divizije u Štajersku** bila je velika vojna operacija Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije (NOVJ), koja se odvijala od 6. januara do 26. februara 1944. godine. U okviru te operacije, 14. udarna divizija NOV i PO Slovenije prešla je iz Bele krajine, preko teritorije Hrvatske, na prostor nemačkom okupirane Donje Štajerske (*Spodnja Štajerska*), s ciljem da pomogne razvoju oslobodilačkog pokreta i poveća vojno-političku aktivnost u tom delu Slovenije.

Veći deo marša odvijao se pod ekstremno teškim zimskim uslovima. Slovenski partizani su morali da se probijaju kroz mećave i dubok sneg, noseći teško naoružanje i ranjenike na nosilima.

## Pozadina

U poređenju sa drugim delovima Slovenije, partizanski pokret u Štajerskoj bio je slabije razvijen. Okupatorski pritisak, germanizacija, represije i prisustvo domaćih saradnika značajno su otežavali delovanje Osvobodilne fronte i Komunističke partije Slovenije. Nemci su koristili razne metode kontrole, uključujući nasilnu mobilizaciju, deportacije, osnivanje Vermanšafta (naoružanih odreda vernih Rajhu) i ubacivanje agenata među partizane. Krajem 1943. godine, Nemci su u Gorenjskoj i Štajerskoj imali oko 9.100 naoružanih ljudi, uključujući SS, policiju, Vermanšaft i vojsku. Naspram toga, partizanske snage u IV operativnoj zoni imale su oko 800 boraca. 

14. udarna divizija bila je jedna od najjačih jedinica NOV i PO Slovenije. U trenutku pohoda imala je više brigada, uključujući Tomšičevu, Šercerovu i Bračičevu, te centralnu komandu. Divizija je formirana da ojača otpor u Štajerskoj i podstakne narod na ustanak. Među ciljevima operacije bili su: uspostavljanje oslobođene teritorije, mobilizacija lokalnog stanovništva, uništavanje neprijateljskih garnizona i prekidanje saobraćajnih veza nemačke vojske.

## Tok operacije

Pohod je započeo 6. januara 1944. godine, kada je 14. udarna divizija krenula iz Suhorske doline u Beloj krajini. Divizija je u početku manevrisala kroz teško prohodan teren jugoistočne Slovenije, a zatim se prebacila na teritoriju Hrvatske, koristeći pravac preko Žumberaka i Klanjca, sa ciljem da izbegne neprijateljske koncentracije i sačuva borbenu gotovost.

Dana 6. februara 1944. godine, posle jednomesečnog marša kroz Hrvatsku, divizija je kod sela Sedlarevo prešla reku Sutlu i stupila na teritoriju Donje Štajerske, koja je bila pod snažnom nemačkom okupacijom. Ulazak u Štajersku označio je početak serije borbi sa neprijateljskim snagama, uključujući jedinice SS policije, Vermahta i Vermanšafta.

Divizija se podelila u više kolona koje su se kretale različitim pravcima kako bi ostvarile što širi operativni učinak i osujetile koncentraciju neprijateljskih snaga. Borbe su se vodile u okolini Rogateca, Šentjura i Zreča, pri čemu su partizani izvršili napade na železničke stanice, uništili infrastrukturne objekte i razbili nekoliko manjih neprijateljskih garnizona.

Jedna od najtežih epizoda tokom pohoda bila je borba sa jedinicama Vermanšafta, lokalne naoružane organizacije sastavljene od germanizovanih Slovenaca, poznate po okrutnosti. Bataljoni Vermanšafta, koji su delovali u sastavu SS i nemačke policije, organizovali su zasede, upotrebljavali metode propagande i ubacivali doušnike među partizane, stvarajući atmosferu nepovjerenja i stalne pretnje.

Uprkos brojčanoj i tehničkoj nadmoći neprijatelja, 14. divizija je uspela da održi borbenu koheziju i izbegne opkoljavanje, iako su nemačke snage u više navrata pokušale da je unište putem koncentričnih napada, uključujući ofanzive kodnih naziva poput *[[Schneegestöber]]* ("Snežna vejavica").

Pohod je trajao do 26. februara 1944. godine, kada su se jedinice 14. divizije konsolidovale u okolini Šoštanja i nastavile dalje operacije u Štajerskoj.

## Posledice

Nemci su pokrenuli niz ofanziva, uključujući akciju *[[Schneegestöber]]* (*Snežna vejavica*), ali nisu uspeli da unište 14. diviziju, koja je izbegla opkoljavanje.

Pohod 14. divizije imao je ogroman moralni i politički efekat. Utekao je na stanovništvo koje se počelo priklanjati partizanima, izbegavati nemačku mobilizaciju i ulaziti u redove NOVJ. Operacija je pomogla razbijanju nemačke kontrole u nekim krajevima i uticala na širenje uticaja Oslobodilne fronte.

## Literatura
* Ambrožič, Lado. *[https://znaci.org/00001/100.htm Pohod Četrnaeste divizije]*, Beograd: Vojnoizdavački zavod i Partizanska knjiga, 1984.

## Izvori

## Vidi još
* 14. udarna divizija NOVJ
* Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije
* Narodnooslobodilačka borba u Sloveniji