open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lisandar

**Lisandar** ili **Lizandar** ( ? - 395. pne., , **Lýsandros**) bio spartanski vojskovođa najpoznatiji po tome što je u bitci kod Egospotama 405. pne. nanio odlučujući poraz Ateni te, godinu dana kasnije, prislio Atenu na kapitulaciju kojom je završen dugotrajni peloponeski rat.

O ranom Lisandrovom životu se malo zna, osim da je, kao i Gilip, bio relativno skromnog porijekla, ali i napredovao u službi zbog vojničkog talenta. Godine 407. pne. imenovan je komandantom spartanske flote, koja je prethodnih godina pretrpila niz poraza. Na njenom čelu je došao u Efez, gdje je sklopio savez sa perzijskim princom i satrapom Kirom. Koristeći perzijska financijska sredstva, obnovio je spartansku flotu te s njom porazio Atenjane u bitci kod Notijuma. Međutim, nakon toga je, u skladu sa spartanskim zakonima o rotaciji komandanata, smijenjen, što su Atenjani iskoristili da Spartancima nanesu još jedan težak poraz kod kod Arginuskih otoka. Lisandar je ponovno stao na čelo flote te porazio Atenjane kod Egospotama, te potom osvojio Bizantij, Halkedon i druga atenska uporišta preko kojih se kontrolirao uvoz žita u Grčku s obala Crnog mora.

Njegova flota je potom 404. pne. doplovila pred Atenu, koju je opsjeo spartanski kralj Pauzanija. Ostavši bez hrane, Atena je prisiljena na kapitulaciju, pri čemu je atenski vojskovođa Teramen nakon tromjesečnih pregovora pristao na sve spartanske zahtjeve. Lisandar je potom u Ateni instalirao oligarhijski pro-spartanski režim Tridesetorice tirana, koji je podržavao i spartanski garnizon na čelu s Lisandrom. Taj je režim, pak, nakon što su demokratski ustanici pod Trazibulom porazili oligarhe i Lisandrov garnizon u bitci kod Munihije. Pauzanija je, pak, odbio Lisandrov zahtjev da ponovno objavi rat Ateni, te je posebnim ugovorom poraženom neprijatelju priznao pravo da vrati svoj demokratski sistem.

Lisandar se potom okrenuo ka Egejskom moru, gdje je uspostavljao spartanske garnizone i pro-spartanske oligarhijske režime u polisima nekadašnjeg Delskog saveza te tako učvrščivao spartansku hegemoniju. Potom je odlučio pomoći svom starom savezniku Kiru kada se pobunio protiv svog brata, novog perzijskog kralja Artakserksa II. Kada je Kir poražen u bitci kod Kunakse, pobjednički kralj se namjeravao osvetiti pro-kirovskim grčkim gradovima na obali Male Azije.

Lisandar je zbog toga doveo do izbijanja rata između Perzije i Sparte godine 396. pne., a godine 395. pne. je izazvao i sukob sa tradicionalnom spartanskom saveznicom Tebom, poznat kao korintski rat. U njemu je i poginuo tokom bitke kod Halijarta gdje je spartanska vojska poražena.

## Vanjske veze
* Ancient/classical history (Lysander)  – About.com
* Lysander by Plutarch – The Internet Classics Archive on MIT 
* Lysander on Lycurgus.org – Lycurgus.org Site of Ancient Greece
Orest (drama)

***Orest*** (, *Orestēs*) (408. pne.) je starogrčka drama koju je napisao znameniti tragičar Euripid te koji prati Orestove zgode i nezgode nakon što je ubio svoju majku.

*Orest* (Ὀρέστης) je sadržajem nastavak *Elektre*. Pretpostavka tragedije je etički problem koji izvire iz Orestovog zločina, a pesnikov interes uperen je na problem griže savesti, iz čije mučne snage polazi drugi deo tragedije, pun zapleta i obrata. Iz potpune duševne slomljenosti, koja u nežnosti povezuje brata i sestru u prvom delu, provaljuje odjednom divlja mahnitost koja srlja u nov zločin. Pesnik nizom događaja nastoji pokazati da pravo očišćenje Oresta nije moguće: on se ne može osloboditi posledica svoga zločina, a da ne počini novi zločin. Orest je negacija svega herojskoga u tradicionalnom smislu. Pesnik je otkrio da je svaki obični čovek, u poređenju s jednostranim herojskim likom, bogatiji kontrastima, svetlom i tamom, te tako anticipira otkriće realističke umetnosti. Euripidov čovek snosi punu odgovornost za svoje postupke, a u njegovoj veštini da tu odgovornost prepozna i ponese sastoji se njegov tragički problem. Orest i Elektra pravi su građanski likovi, pa se može govoriti o građanskoj tragediji.

## Vanjske veze
* Musique De La Grece Antique
Ruža

**Ruža** () je rod zeljastih biljaka iz porodice ruža (*Rosaceae*). Uzgaja se zbog lepih mirisnih cvetova i do danas postoje mnogi hibridi i kultivari ruža koji se međusobno razlikuju po boji i izgledu cveta, mirisu i postojanju trnova. Postoji veliki broj divljih ruža, čiji se plod (šipak, šipurak) bogat vitaminom C koristi u ishrani i za pripremu čajeva. Od oko 100 vrsta roda ruža u Srbiji raste dvadesetak.

Ruža se pored svoje lepote i mirisa kao ukrasno cveće koristi u: kozmetici, medicini i kulinarstvu.

## Samonikli endemi

Kod nas najviše raznih samoniklih ruža raste na Dinarskom kršu, gdje je poznato blizu stotinu raznih vrsta, podvrsta i divljih križanaca iz roda *Rosa* http://www.wikinfo.org/index.php/Dinarske_ru%C5%BEe. Desetak njih su isključivi endemi koji rastu samo na našem kršu, a te su uglavnom iznimno dekorativne i otporne biljke koje uspjevaju na suhim kamenjarama: na Dinarskim planinama su to *Rosa dinarica* (cvijet ružičast), *R. dalmatica* (mliječnobijela), *R. malyi* (tamna krvavo-grimizna), *R. portenschlagiana* (svjetlocrvena), te uz Jadran još *R. liburnica* (bijela), *R. istriaca* (ružičasta), itd.

## Ruža u kozmetici

Ruža se u kozmetici koristi najčešće kao eterično ulje ili se miris (ekstrakt) dodaje u parfeme, šampone ili razne kreme.

## Ruže u kulinarstvu

U kulinarstvu ruža često služi kao začin ali se u nekim krajevima (Bugarska) pravi slatko ili džem od ruže a kao poslastica najpoznatiji je ratluk sa ukusom ruže.

## Ruža u medicini

Ruža (naročito divlja ruža šipak) se ranije ( i danas) koristila za čajeve protiv raznih tegoba a danas se sastojci ruže i šipka koriste za spravljanje lekova.

## Uzgoj ruža

Ruže se sade u proleće i u jesen, na dobro pripremljenu zemlju. Mesto na kome se sadi ruža mora biti dobro osunčano, bar 5 sati dnevno. A razmak između sadnica barem pola metra. U iskopanoj rupi pomešate sitnu zemlju, đubrivo, naročito stajsko, i treset, a povrh svega dodate sloj čiste zemlje na koji stavljate ružu. Ružu treba dobro i redovno zalivati i paziti da se ne zalije list. Iako ruže napadaju mnoge bolesti i štetočine, negovane ruže dosta su otporne. Pred zimu treba ih zaštititi od mraza.

## Povezano
* šipak
* poljska ruža
* lepljiva ruža

## Vanjske veze
* Naše divlje i endemske ruže

## Reference
Format

**Format** može označavati:

;Fizički mediji
* Filmski format, veličina slike zabilježene na filmskoj vrpci.
* Format papira, veličina i oblik papira.

;Medijski sadržaji
* Content format, for converting data to information.
* Audio format, medij za bilježenje zvuka.
* Video format ili video sistem, sistem za kodiranje i emitiranje pokretnih slika.
* Radio format, muzički stil ili uređivačka politika radio-stanica.

;Informatika
* Format datoteke, način na koji se kodira informacija radi pohrane u datoteci.
* Format (komanda), komanda koja se koristila za formatiranje tvrdih diskova i upravljanje particijama u većinih operativnih sistema.
* Disk format, raspored podataka na računalnom disku.
* Audio file format, format za bilježenje audio podataka na računalnim sistemima.
* Kontejnerski format (digitalni), za čuvanje digitalno kodiranih podataka u obiliku datoteke.
* Formatirani tekst, različito od običnog teksta.
* Format (Common Lisp), komanda u programskom jeziku Common Lisp.

;Grafika
* Formatiranje teksta.
* Formatiranje stranice.

;Muzika
* The Format, rock bend iz Phoenixa
* DJ Format, britanski hip-hop muzičar
* ''The Format'' (album), album hip-hop muzičara AZ
Kritika religije

**Kritika religije** u najopćenitijem smislu označava kritiku, odnosno odbacivanje koncepta, vrijednosti, prakticiranja, te posljedica religije. Ova vrst kritike je kompleksna zbog činjenice da postoji niz specifičnih religija odnosno više definicija i koncepata religije u različitim kulturama, stoga određene kritike na račun jednih nisu primjenjive i na ostale. Također, kritike specifičnih religija poput kršćanstva, islama, judaizma, hinduizma, budizma i drugih nerijetko su interreligijskog karaktera tj. dolaze od strane pripadnika istih ili pak iz kruga drugih religija, te se kao takve teško mogu svrstati u opću domenu kritike religije. Uzimajući je kao disciplinu, kritikom religije bave se filozofi, sociolozi, psiholozi, antropolozi i historičari, te stručnjaci interdisciplinarnih religijskih studija. Među istaknutim kritičarima religije su Ludwig Feuerbach, Sigmund Freud, Karl Marx, Friedrich Nietzsche, Bertrand Russell, Ernst Bloch, Albert Camus, Jean-Paul Sartre, Jacques Lacan, Jacques Derrida i Jürgen Habermas. Kritiku religije treba razlkovati od antireligioznosti koja je karakteristična za određene političke ideologije ili aktivističke pokrete.

## Kritike specifičnih religija
* Kritika kršćanstva
* Kritika katoličanstva
* Kritika hinduizma
* Kritika islama
* Kritika judaizma
* Kritika budizma

## Literatura

*  
*  
*  
*
Parisatida

**Parisatida** (lat. *Parysatis*) je bila perzijska princeza u doba vladavine Artakserksa I., odnosno perzijska kraljica i žena Darija II. (vladao od 423. do 404. pne.).

Prema antičkim izvorima, Parisatida je bila nezakonita kćer perzijskog vladara Artakserksa I. i njegove babilonske konkubine Andije. Bila je polusestra Kserksa II., Darija i Sogdijana. Navodno se udala za polubrata Darija II. s kojim je imala sinove Artakserksa II., Kira Mlađeg, Ostana i Oksatra. Od sinova najviše je favorizirala Kira Mlađeg pa je oko 407. pne. postavljen za satrapa zapadne Anatolije. Kada joj je muž Darije II. umro, podržavala je Kira i u borbi protiv legitimnog nasljednika Artakserksa II., no Kir je poginuo u bitci kod Kunakse, za što je krivila Tisaferna pa je na njen nagovor pogubljen. Također, Parisatidu antički historičari smatraju odgovornom za smrt Artakserksove supruge Stateire s kojom je bila u žestokim sukobima.

## Veze
* Artakserkso I.
* Darije II.
* Artakserkso II.
* Kir Mlađi

## Izvori

## Vanjske veze
* Parisatida (Ancientlibrary.com) 
* Enciklopedija Britannica: Parisatida
Feničanke (Euripid)

***Feničanke*** ( / *Phoinissai*) je tragedija koju je znameniti starogrčki dramatičar Euripid napisao prema motivima Eshilove drame *[[Sedmorica protiv Tebe]]*. Naslov se odnosi na grčki zbor, koji se u ovom slučaju odnosi na Feničanke koje su prilikom hodočašća u proročište u Delfima prisiljene ostati u Tebi zbog izbijanja rata.

Drama originalno i duboko obrađuje legendu o Labdakidima. Predmet je potpuna propast Edipove porodice jer je nestankom muške loze (Eteokle i Polinik ubili su jedan drugoga u borbi) prekinut kontinuitet roda. Pesnik menja mit i obrađuje ga na specifičan način. Sinovi su bacili Edipa u tamnicu, odakle on baca prokletstvo na plodove svoga strašnoga braka. Tragedija je zamračena likom toga starca. Sofoklova je Jokasta više Edipova supruga, a Euripidova je pre svega majka koja želi spasiti sinove iako su plod incesta. Eteokle je ohol i opsednut vlašću. Polinik ima pravo, ali pesnik kaže da to nije dovoljno kao opravdanje za oružane akcije. Mržnja između dva brata istaknuta je jakim kontrastima, a u njihovom oštrom dijalogu dominira sofistički element. Živu slikovitost stvara hor tamnoputih Feničanki, koje su se slučajno našle u Tebi, i koje pesnik upoređuje sa zlatnim kipovima.
Eudoks

**Eudoks sa Knida** (, 408. pne. - 355. pne.) je bio grčki matematičar, astronom, i naučnik, jedan od Platonovih učenika. Pošto nijedno njegovo delo nije sačuvano, do saznanja o njemu došlo se posredno, preko kasnijih izvora.

U teoriji omjera bavio se kontinuiranim veličinama, uveo strogu definiciju realnih brojeva i razriješio problem neusporedivosti nekih duljina (npr. duljine stranice i dijagonale kvadrata). Dokazao da je volumen piramide jednak jednoj trećini volumena prizme i da je volumen kupe jednak jednoj trećini volumena cilindra ako su im jednake osnovice i visine.

Smatrao je da je Zemlja sferno tijelo i procijenio je duljinu meridijana na približno 70 000&nbsp;km. Koristio godinu u trajanju od 365,25 dana, definirao kut između ekliptike i nebeskog ekvatora. Izradio je zvjezdani katalog *Phaenomena* (Φαινόμενα). Smatra se da je izumio sunčani sat. Po njem su nazvani krateri na Mjesecu i na Marsu (Eudoxus).

## Vanjske veze
*
Dion od Sirakuze

**Dion**, sin Hiparinov, (408–354. pne.) bio je grčki filozof i političar iz Sirakuze, bliski suradnik tiranina Dionizija Starijeg i učenik Platona poznat po tome što je godine 357. pne. vodio uspješni ustanak protiv Dionizija Mlađeg te sam postao tiranin, da bi tri godine kasnije pao kao žrtva atentata koga je potakla demokratska opozicija.

## Povezano
* Dionizije I od Sirakuze
* Dionizije II od Sirakuze
* Apolokrat
* Filist
* Kalip od Sirakuze
* Platon
* Speusip

|width=25% align=center|**Prethodnik:****[[Dionizije II od Sirakuze|Dionizije Mlađi]]**
|width=25% align=center|**[[Popis tirana Sirakuze|Tiranin Sirakuze]]**u više navrata 357 &ndash; 354. pne.
|width=25% align=center|**Nasljednik:****[[Kalip od Sirakuze|Kalip]]**
|-
Formati papira

U štamparstvu i izdavaštvu se koristi nekoliko standardnih formata papira i nekoliko dodatnih. Formati papira su bitni kada se radi neki štamparski proizvod.

Standardni formati su formati A, B i C. Početni formati su A0, B0 i C0, i svaki sledeći format se dobija deljenjem veličine duže stranice na dva jednaka dela. Tako, npr. kada se sastave dve stranice A5 formata, dobija se A4 format. Zbog preciznosti, formati papira se uvek izražavaju u milimetrima.

## Američkom formatu

U nekoliko Amerike zemalja koristi se papir američkog formata, a ne ISO standard.

## Literatura
* Priprema za štampu (Format proizvoda) , Guliver učionica
* Merne jedinice, Moj adresar
407. pr. n. e.

__NOTOC__

Godina **407. pne.** bila je godina predjulijanskog rimskog kalendara. U rimskoj državi bila je poznata kao **Godina tribunata Medulina, Vibulana, Volosa i Ahale** (ili, rjeđe, **godina 347. ''[[Ab urbe condita]]**''). Oznaka 407. pne. za ovu godinu se koristila od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini postala glavna metoda u zapadnoj Evropi sa označavanje godina.

## Događaji
* Peloponeski rat: Atenski vojskovođa Trazibul ponovno osvaja Abderu i Tasos.
* Peloponeski rat: Koristeći odsustvo najboljeg atenskog vojskovođe Alkibijada, spartanski admiral Lisandar, uz pomoć perzijskih snaga pod satrapom Kirom, tuče atensku flotu u bitci kod Notijuma. Na vijest o porazu, Alkibijad se iz Atene vraća u Trački Herzon kako bi zaštitio osobne posjede.
* Hermokrat, prognani sirakuški vojskovođa koji je postao vođa stranke umjerenih demokrata, gine prilikom pokušaja povratka u grad.

## Rođenja
* Speusip, grčki filozof (u. 339. pne.)

## Smrti
* Hermokrat, sirakuški vojskovođa
Speusip

**Speusiop** (, 407. pne. – 339. pne.) bio je starogrčki filozof. Bio je Platonov nećak, odnosnno sin njegove sestre Potone. Nakon Platonove smrti, Speusip je naslijedio Akademiju i ostao na njenom čelu sljedećih osam godina. Međutim, nakon što ga je pogodila moždana kap, prepustio je predsjedanje Ksenokratu. Iako je bio nasljednik Platona i Akademije, često se razilazio s Platonovim učenjima. Tako je odbacio Platonovu teoriju obliku - dok je Platon Dobro identificirao kao krajnje *načelo*, Speusio je držao da je Dobro drugo načelo. Također je smatrao da je nemoguće imati zadovoljavajuće znanje o bilo čemu bez da se prethodno zna po čemu se ta stvar razlikuje od svega ostalog.

## Vanjske veze
* Stanford Encyclopedia of Philosophy entry
* Diogen Laercije, ''Life of Speusippus''
Chuck

***Chuck*** je američka akciono-humoristička TV serija. Serija je o "običnom pametnom delku" koj dobije email od bivšeg prjatelja Bryce-a koji radi u CIA; porukja koju Chuck otvori drži sve tajne američkih obavještajnih agencija.

## Zaplet
Chuck, mladić u dvadesetim godinama života, radi u prodavnici elektronike Buy More za svojim najboljim prijateljom Morganom Grimesom. Chuck živi sa sestrom Ellie i njenim vjerenikom Devon "Captain Awesome". Na Chuckom rođendanu sestra mu napravi veliko slavlje i pozove djevojke da ih Chuck upozna. Poslije na isti dan Chuck otvori email od bivseg kolege iz Standforda (koji je poginuo kad je poslo email). Kad Chuck otvori email sve tajne američkih obavještajnih agencija se downloadiraju u njegov mozak. Nakon toga vlada posalje agente Johna Caseya (Adam Baldwin) NSA] i Sarah Walker (Yvonne Strahovski) da vrate informacije.

Kada saznaju da nije kompjuter nego Chuckov mozak primio informacije, prisiljeni su čuvati Chucka od neprijatelja. Casey uzme apartman blizu Chucka i počinje pod krinkom raditi s Chuckom u Buy More. Sarah uzima posao u zalogajnici Weinerlicious, a kasnije ufirmi Orange Orange. Chuck i Sarah moraju glumiti ljubavnu vezu ispred Chuckovih prijatalja i porodice.

Chuck se teško navikava na svoj špijunski zivot. Veoma mu je teško stalno lagati sestri i prijateljima, ali ne smije reći istinu, jer bi im ugrozio živote.

Kako radnja napreduje, otkrije se da je Bryce ziv još uvijek živ i da u stvari nastoji zaštiti informacije od "loših" obavještajaca iz organizacije pod nazivom *Fulcrum*. Bryce se predaje CIA i dobije novi zadatak da trazi Fulcrum. Sa Bryceovom posetom Chuck sazna da su Bryce i Sarah bili u vezi, te postaje ljubomoran.

## Epizode

## Izvori

## Vanjske veze

* Official "Chuck" NBC website
* : encyclopedia and episode guide
*
Lista epizoda serije Chuck

## Serija

Ime epizoda pocinju sa "Chuck Versus...", kao primer: "Chuck Versus the Intersect".

## Sezona 1: 2007-2008
Sezona prva je emitovana Septembra 24, 2007 i Januara 24, 2008. Bile je kratka sezona za 13 epizoda zbogWriters' Strike, Upoznali smo zvanog Chuck po kojem se vodi emisija, Chuck Bartowski (Zachary Levi), koji mora da se navikne civota sto njije izabrao. Mora da se navikne da zivi ka spijun i da nastavi zivot kao radnik technologicnog tima ( "Nerd Herd") u Buy More prodavnici(imitacijaBest Buy). Kako je postao naj bitlniji aset americi njgovi [CIA]i [NSA] strazari , Sarah Walker (Yvonne Strahovski), i NSA agent John Casey (Adam Baldwin), stalnog anapomenjuju da nemoze da otkrije svoj tajni zivot sestri Ellie (Sarah Lancaster), ni najboljem prijatelju Morgan Grimes (Joshua Gomez).

Ostali: Ellie decko Devon "Captain Awesome" Woodcomb (Ryan McPartlin), Prijatelj sa fakulteta Bryce Larkin (Matthew Bomer), Director of National Intelligence General Diane Beckman (Bonita Friedericy), CIA Director Langston Graham (Tony Todd), i Buy More radnici Michael "Big Mike" Tucker (Mark Christopher Lawrence), Lester Patel (Vik Sahay), Jeff Barnes (Scott Krinsky), Anna Wu (Julia Ling) i Harry Tang (C. S. Lee).

## Reference

## Vanjske veze
*  - episodes page at .
406. pr. n. e.

__NOTOC__

Godina **406. pne.** bila je godina predjulijanskog rimskog kalendara. U rimskoj državi bila je poznata kao **Godina tribunata Kosa, Ambusta, Kosa i Potita** (ili, rjeđe, **godina 348. ''[[Ab urbe condita]]**''). Oznaka 406. pne. za ovu godinu se koristila od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini postala glavna metoda u zapadnoj Evropi sa označavanje godina.

## Događaji
* Peloponeski rat: Kalikratida je imenovan za nauarha spartanske flote, zamijenivši Lisandra. Njegova flota plovi prema Metimni na Lezbosu iu započinje opsadu koja ugrožava atensku opskrbu žitom. Nakon što je Alkibijad smijenjen s čela atenske flote, komadnu preuzima odbor čiji je član Konon. Njegova flota iz Samosa dolazi u Mitilenu gdje je blokirana od Spartanaca.
* Peloponeski rat: Bitka kod Arginuskih otoka u kojoj je Kaliktraditina flota potučena i Kononova flota deblokirana. Iako je atenska mornarica izvojevala veliku pobjedu, ogromni gubici izazivaju sveopću žalost, ali i bijes javnosti. To koristi Teramen kako bi započeo propagandu kampanju protiv pobjedničkih admirala. Zbog toga su šestorica, uključujući Periklovog sina, osuđeni na smrt.
* Peloponeski rat: Sparta Ateni nudi mirovni ugovor, ali ga Kleofont, demokratski orijentirani atenski državnik, odbija. U međuvremenu Sparta pristaje na zahtjev perzijskog satrapa Kira da komandu nad njenom flotom ponovno preuzme Lisandar.
* Sicilijanski ratovi: Kartagina|Kartaginske snage pod Hanibalom Magom se ponovno iskrcavaju na Siciliji te napadaju Akragas. Tokom opsade u kartaginskom logoru izbila kuga, kojoj je podliježe i Hanibal. Komandu preuzima Himilko koji uspijeva zauzeti Akragas, Gelu i Kamarinu. Gela je uništena, a preživjeli utočište traže u Siciliji. Kuha zajedno s pobjedničkim vojnicima dolazi u Kartaginu.
* Rimske snage započinjue desetogodišnju opsadu Veja.

## Rođenja
*

## Smrti
* Euripid, atenski dramatičar (r. cca. 480. pne.)
* Hanibal Mago, kartaginski vojskovođa
* Sofoklo, atenski dramatičar i političar (r. cca. 495. pne.)

:
Kalikratida

**Kalikratida** (Καλλικρατίδας) (? - 406. pne.) je bio spartanski vojskovođa koji je sudjelovao u pomorskim operacijama pred kraj peloponeskog rata.

Godine 406. pne. je poslan u Egejsko more, kako bi, nedugo nakon spartanske pobjede u kod Notijuma, u skladu sa spartanskim zakonima o rotaciji komandanta, preuzeo flotu od pobjedničkog admirala Lisandra. Za razliku od svog prethodnika, Kalikratida se protivio savezu Sparte s Perzijom, te je imao loše odnose Kirom, satrapom koji je financirao spartansku flotu. Zbog toga je morao osigurati alternativne izvore financiranja u Miletu, te je odatle poduzeo operacije protiv atenskih snaga u blizini Helesponta. Njegove operacije su ispočetka bile uspješne, te je uspio blokirati flotu atenskog admirala Konona. Međutim, kada je Kononu došlo pojačanje, Kalikratida je poražen u bitci kod Arginuskih otoka u kojoj je i poginuo.

## Vanjske veze
* An excerpt  from Plutarch's life of Lysander, which deals with Callicratidas's time as navarch.
Navarh

**Nauarh** ili **navarh** (, izgovara se *návarhos*) je grčka riječ koja znači "vođa brodova". U antičkoj Grčkoj je predstavljala mornarički ekvivalent strategosa u kopnenoj vojsci.

U današnjoj grčkoj ratnoj mornarici, navarhos je najviši čin koji predstavlja ekvivalent admirala, a može ga držati jedino član Generalštaba nacionalne obrane koji pripada ratnoj mornarici.
Mitimna

:*Methymna je također arheološki lokalitet u prefekturi [[Hanija]]. V. [[Metimna (Kreta)]]*

**Mitimna** (Greek:Μήθυμνα, Mythimna), u drevnom obliku **Methymna**, je drugi po veličini grad na grčkom otoku Lezbosu. Mitimna je također sjedište općine kao i provincije. U doba Otomanskog Carstva je bila poznata pod nazivima **Molyvos** ili **Molivos**. Nalazi se sjeveroistočno od Eressosa, sjeverno od Plomarija i sjeverozapadno od Mytilene.

Grad (1.497 stanovnika po popisu iz 2001. godine) se nalazi na sjevernom dijelu otoka, oko 6&nbsp;km sjeverno od popularne plaže Petre. Jedna od najvećih znamenitosti grada je genoveška tvrđava na brežuljku koji se nalazi u središtu grada.

**Općina Míthymna** se pruža istočno od grada duž sjevernog dijela otoka; predstavlja najmanju otočku općinu s površinom od 50.166&nbsp;km², te najmanju u prefekturi (iza Ágios Efstrátiosa). Prema popisu iz 2001. godine je imala 2.433 stanovnika. Najveća naselja iza Mitimne su Árgennos (240) i Sykaminéa (207).

## Izvori

## Povezano
405. pr. n. e.

__NOTOC__

Godina **405. pne.** bila je godina predjulijanskog rimskog kalendara. U rimskoj državi bila je poznata kao **Godina tribunata Barbata, Kapitolina, Cincinata, Medulina, Jula i Mamercina** (ili, rjeđe, **godina 349. ''[[Ab urbe condita]]***). Oznaka 405. pne. za ovu godinu se koristila od ranog srednjeg vijeka, kada je [[kalendarska era]] [[Anno Domini]] postala glavna metoda u zapadnoj Evropi sa označavanje godina.





== Događaji ==
* [[Peloponeski rat]]: Pokušaj [[Atena|atenske]] flote pod [[Konon]]om da nakon [[Bitka kod Arginuskih ostrva|pobjede kod Arginuskih otoka]] na [[Helespont]]u dokrajči spartanske snage pod novim komandantom [[Lisandar|Lisandrom]] dovodi do [[bitka kod Egospotama|bitke kod Egospotama]] u kojoj su Atenjani iznenađeni, a njihove snage gotovo u potpunosti uništene. Konon, plašeći se da će ga bijesni sugrađani pogubiti, s ostacima atenske flote bježi na Cipar, ostavivši svoj grad bez ikakve obrane.
* [[Peloponeski rat]]: Spartanski kralj [[Pauzanija od Sparte|Pauzanija]] započinje opsadu Atene, dok Lisandrova flota blokira [[Pirej]]. Atena Lisandrovim snagama šalje delegaciju na čelu s Teramenom, koji započinje dugotrajne pregovore o atenskoj [[kapitulacija|kapitulaciji]]. 
* [[Dionizije Stariji]] postaje tiranin [[Sirakuza|Sirakuze]] i sklapa mirovni ugovor s [[kartagina|kartaginskim]] vojskovođom Himilkom, čija je vojska oslabljena epidemijama. To koristi kao priliku da dodatno utvrdi svoj grad, te iz gradova [[Naksos (Sicilija)|Naksos]], [[Katana (Sicilija)|Katana]] i [[Leontini]] istjera građane kako bi u njima naselio sebi vjerne sicilijanske i italijanske [[najamnici|najamnike]], odnosno pripremio se za eventualni nastavak [[sicilijanski ratovi|rata s Kartaginom]]. 
* Praizvedena [[Aristofan]]ova komedija *Žabe*.
* [[Euripid]]ove drame *Bakhe* i *Ifigenija na Aulidi* su posthumno izvedene kao dijelovi [[tetralogija|tetralogije]] na atenskom [[Dionizijski festival|Dionizijskom festivalu]] gdje osvajaju prvu nagradu.
* Nakon 16 godina izgradnje je na [[Atena|atenskoj]] [[Akropola|Akropoli]] dovršen *Erehteion''.

## Rođenja
*

## Smrti
* Filolaj, grčki matematičar i filozof (približni datum) (u. cca. 480. pne.)
Kapitulacija

**Kapitulacija** (od latinski *capitulare*, dogovoriti uvjete) je sporazum, odnosno čin kojim tokom rata ili sličnog oružanog sukoba država ili veća vojna formacija pristaje na prestanak oružanog otpora, odnosno predaju teritorije, ljudstva ili opreme neprijateljskoj državi, vojsci ili paravojnoj formaciji.

Za stranu koja se odlučila na kapitulaciju se govori da je **kapitulirala**. Taj se izraz u prenesenom značenju koristi i u drugim djelatnostima. Tako se za investitore koji su se trajno ili u potpunosti povukli s financijskog tržišta govori da su "potpisali kapitulaciju".

## Povezano
*Ratna okupacija
Konon

**Konon** () (kraj 5. i početak 4. vijeka pne.) je bio atenski vojskovođa poznat po sudjelovanju u završnoj fazi peloponeskog rata.

Konon je komandirao atenskom flotom na Lezbosu, koju je 406. pne. blokirao spartanski admiral Kalikratida. Deblokada je završena atenskom pobjedom kod Arginuskih otoka. Nakon toga je 405. pne. na Helespontu nastojao poraziti spartanskog admirala Lisandra, ali je dozvolio da ga Spartanci iznenade i nanesu katastrofalan poraz kod Egospotama. Većina njegovih ljudi je zarobljena i pogubljena, ali je Konon uspio pobjeći. Smatrajući kako će ga atenski građani pogubiti, potražio je i pronašao utočište na Cipru kod kralja Evagore. Spartanci su godinu dana kasnije prisilili Atenu na kapitulaciju, čime je završen dugotrajni peloponeski rat.

Nekoliko godina kasnije je pobjednička Sparta došla u loše odnose sa svojim nekadašnjim saveznikom Perzijom, te su perzijski satrapi Tisafern i Farnabaz od kralja Artakserksa dobili zadatak da sagrade mornaricu s kojom bi okončali spartansku hegemoniju na Egejskom moru. Sagrađen je veliki broj brodova, ali su Perzijanci trebali iskusnog flotovođu. Izbor je pao na Konona koji je bio oduševljen prilikom da se Spartancima osveti za poraz kod Egospotama. Godine 394. pne. je ta prilika došla te ju je Konon iskoristio nanijevši Spartancima poraz u bitci kod Knida.

Nakon toga je Konon, smatrajući da se iskupio za svoj katastrofalni poraz, vratio u Atenu. Tamo je uz perzijsku pomoć obnovio ratnu luku Pirej i Duge zidove, čime je Atena ponovno postala velika sila. Međutim, Spartanci su ponovno počeli pregovarati o savezu s Perzijom, a kada je atenska delegacija s Kononom poslana Perzijancima, satrap Tiribaz, uvjeren da Atenjani nastoje obnoviti svoj Delski savez|pomorski imperij na perzijsku štetu, dao ju je baciti u okove. Konon je uspio pobjeći iz zatvora i ponovno pronaći utočište na Cipru. Njegov sin Timotej je postao znameniti vojskovođa. 

## Literatura
* 
* Duane A. March, "Konon and the Great King's Fleet," *Historia* (Franz Steiner Verlag) vol. 46, no. 3 (1997), 257-269.
hi
Hidroelektrana Ovčar Banja

**Hidroelektrana Ovčar Banja** je protočna hidroelektrana u Srbiji. Nalazi se na Zapadnoj Moravi na ulazu u Ovčarsko-kablarsku klisuru kod mesta Ovčar Banja. Snaga elektrane je 5,8 MW. Ova elektrana i obližnja hidroelektrana Međuvršje posluju u okviru preduzeća Drimsko-limske hidroelektrane koje je u sastavu Elektroprivrede Srbije.

## Karakteristike
Brana i mašinska sala ove hidroelektrane su odvojene. Brana hidroelektrane Ovčar Banja je gravitaciona, a maksimalna visina vodenog pada je oko 20 metara. Voda se do mašinske hale dovodi kroz cevi dužine oko 400 m i prečnika 5 m, koja se kasnije račva na dve cevi prečnika 3 i 2 m. Obe turbine su Kaplanovog tipa. Mašinska sala i razvodno postrojenje su kompletno sagrađeni u planini Kablar, zbog bezbedonosno-političkih razloga.

Elektranu čine dva generatora prividnih snaga 3,2 i 5,6 MVA.

## Historija
Planovi za početak gradnje počeli su da se prave početkom 20. veka, kada su izvršena geofetska merenja, ali su izgradnju elektrane odložili Balkanski i Prvi svetski rat. Velika finansijska kriza između dva svetska rata je takođe odložila početak izgradnje hidroelektrane. Izgradnja hidroelektrane je konačno počela 1946. godine u okviru prvog petogodišnjeg plana. Planirano je da se oprema za izgradnju hidroelektrane kupi u Čehoslovačkoj, ali je sukob sa Sovjetskim Savezom i zemljama Istočnog bloka primorao Jugoslaviju da se osloni na sopstvene snage. Turbinu je izgradio Litostroj iz Ljubljane, dok je električne komponente izradio preduzeće Rade Končar iz Zagreba. Prva sinhronizacija generatora sa mrežom izvršena je 1. januara 1954. godine.

U prvoj deceniji 21. veka transformatori su zamenjeni novim Minelovim transformatorima. Trenutno (maj 2009) se vrši revitalizacija elektrane kojom se planira povećanje snage za oko 20%. Generator je napravio ATB Sever Subotica, turbinu francuska firma Andino, dok je sistem upravljanja uradio Institut Mihajlo Pupin.

## Povezano
* Hidroelektrane u Srbiji

## Vanjske veze
* Podaci o hidroelektrani  
* Sa Morave još četiri megavata
Miss World

Izbor za **Miss svijeta** () je najstariji međunarodni izbor ljepote koji se dan-danas održava. Godine 1951. ga je u Ujedinjenom Kraljevstvu pokrenuo Eric Morley. Od 2000. godine Morleyeva supruga Julia Morley je ko-predsjedatelj natjecanja.

Pobjednica natjecanja provodi godinu dana predstavljajući Organizaciju Miss svijeta (*Miss World Organization*) i dobrotvorne akcije vezane iz nju. Tradicionalno Miss svijeta za vrijeme svoje vladavine živi u Londonu. Trenutna Miss svijeta je Mireia Lalaguna iz Španije.

## Pobednice

1951	 Švedska     Kiki Håkansson

1952	 Švedska     May-Louise Flodin

1953	 Francuska      Denise Perrier

1954	 Egipat	    Antigone Costanda

1955	 Venecuela Susana Duijm

1956	 Nemačka   Petra Schürmann

1957	 Finska 	    Marita Lindahl

1958	 Južna Afrika	Penelope Anne Coelen

1959	 Holandija 	Corine Rottschäfer

1960	 Argentina	Norma Cappagli	

1961	 UK	Rosemarie Frankland

1962	 Holandija 	Catharina Lodders

1963	 Jamajka	Carole Joan Crawford

1964	 UK	Ann Sidney

1965	 UK	Lesley Langley

1966	 Indija     Reita Faria

1967	 Peru 	Madeline Hartog-Bel

1968	 Australija 	Penelope Plummer

1969	 Austrija	  Eva Rueber-Staier

1970	 Grenada	Jennifer Hosten

1971	 Brazil 	Lúcia Petterle

1972	 Australija 	Belinda Green

1973	 USA	Marjorie Wallace

1974	 UK 	Helen Morgan (Dethrone)
 Južna Afrika 	Anneline Kriel (Successor)

1975	 Porto Riko  	Wilnelia Merced 	

1976	 Jamajka	Cindy Breakspeare	

1977	 Švedska	Mary Stävin	

1978	 Argentina	Silvana Suárez	

1979	 Bermuda	Gina Swainson

1980	 Nemačka	Gabriella Brum (Dethrone)
 Guam	Kimberley Santos (Successor)	

1981	 Venecuela	Pilín León	

1982	 Dominikanska Republika	Mariasela Álvarez	

1983	 UK	Sarah-Jane Hutt	

1984	 Venecuela	Astrid Carolina Herrera	

1985	Island	Hólmfríður Karlsdóttir	

1986	Trinidad & Tobago	Giselle Laronde	

1987	 Austrija 	 Ulla Weigerstorfer

1988	 Island  	Linda Pétursdóttir

1989	 Poljska 	Aneta Kręglicka

1990	 USA	Gina Tolleson

1991	 Venecuela	Ninibeth Leal	

1992	 Rusija 	Julia Kourotchkina

1993	 Jamajka	Lisa Hanna

1994	 Indija	Aishwarya Rai

1995	 Venecuela	Jacqueline Aguilera	

1996	 Grčka 	Irene Skliva

1997	 Indija	Diana Hayden

1998	 Izrael	Linor Abargil	

1999	 Indija	Yukta Mookhey	

2000	 Indija	Priyanka Chopra

2001	 Nigerija	Agbani Darego

2002	 Turska	Azra Akın	

2003	 Irska	Rosanna Davison

2004	 Peru	María Julia Mantilla	

2005	 Island	Unnur Birna Vilhjálmsdóttir	

2006	 Češka Republika	Taťána Kuchařová	

2007	 Kina 	Zhang Zilin	

2008	 Rusija	Ksenia Sukhinova	

2009	 Gibraltar	Kaiane Aldorino	

2010	 USA	Alexandria Mills

2011	 Venecuela	Ivian Sarcos	

2012	 Kina	Yu Wenxia	

2013	 Filipini 	Megan Young

2014	 Južna Afrika 	Rolene Strauss	

2015	 Španija	    Mireia Lalaguna	

2016	TBA	   TBA

## Vanjske veze

* Miss World Official Website
Miss Universe

**Miss Universe** je godišnji međunarodni izbor ljepote koji vodi Organizacija Miss Universe.

Godine 1952. ga je u Kaliforniji započela kompanija za proizvodnju odjeće Pacific Mills. Kasnije ju je preuzeo Kayser-Roth, potom Gulf and Western Industries, da bi ga godine 1996. preuzeo Donald Trump.

Zajedno sa Miss svijeta, svojim glavnim suparnikom, ovaj izbor ljepote se smatra jednim od najpoznatijih na svijetu. Trenutna nositeljica titule Miss Universe je Gabriela Isler iz Venezuele.

## Reference

## Vanjske veze

* Miss Universe official website
Bakhe

***Bakhe*** ( / *Bakchai*; također poznate i kao *Bahantice*) je starogrčka tragedija koju je napisao atenski dramatičar Euripid. Praizvedena je posthumno u Dionizovom teatru godine 405. pne. kao dio tetralogije koja je također sadržavala *[[Ifigenija u Aulidi|Ifigeniju na Aulidi]]*, a koju je najvjerojatnije režirao Euripidov sin ili nećak. Tada je osvojila prvu nagradu na Dionizijskom festivalu.

Tragedija se temelji na mitološkoj priči o kralju Penteju od Tebe i njegovoj majci Agavi, odnosno kazni koju su primili od boga Dioniza zbog odbijanja da ga štuju.

*Bakhe* (Βάκχαι) predstavljaju sintezu pesnikovih pogleda na bogove i religiju. Drama je u vezi s mitom o bogu vinove loze Dionisu. Dionis u liku mladića učini tebanske žene mahnitima jer ga nisu htele priznati za boga, te bude po zapovesti kralja Penteja bačen u zamnicu. Ali Dionis se uz veliki potres izbavi i razvali palatu, a začuđenom kralju izjavi da je on Dionisov sluga, pa ga je gospodar svojom božanskom moći oslobodio. Uto dolazi glasnik i javlja da Pentejeva majka Agava, njene sestre i druge tebanske žene na Kiteronu igraju mahnito kolo. Dionis pomuti kralju pamet i nagovori ga da se obuče u žensko odelo i pođe s njim na Kiteron da vide šta žene tamo rade. Kad su stigli tamo, Dionis oda ženama Penteja i one ga u mahnitosti razderu. Sama Agava natakne glavu svoga sina, misleći da je lavlja, na dug kolac te se veselo i ponosno vraća u grad svom ocu Kadmu. Ali, došavši svesti, prepozna svog sina i shvati da ju je stigla božja kazna. Na kraju drame proriče Dionis da će se Kadmo i njegova žena Harmonija pretvoriti u zmajeve, a napokon da će ipak doći u zemlju blaženih; Agava pak treba da pođe u izgnanstvo.

Ova tragedija može se smatrati pesnikovim protestom protiv bogoslužne mahnitosti. *Bakhe* su najtragičnija i najlepša pesnikova tragedija, puna straha i sažaljenja, blistavog lirskog zanosa, posebno u horskim delovima. To je drama bakhovske ekstaze, ali i drama ljudske slabosti pred snagom nepravednog i surovog božanstva. Tragedija je bila popularna još dugo u antici. Tako su je, na primer, na dvoru Parta izvodili grčki glumci u čast pobede nad Krasom kod Karha (53. godine stare ere), i tom prilikom glumac Jazon iz Trala doneo na pozornicu – tobože kao Pentejevu – glavu poginulog Krasa, recitujući Agavine stihove koje je ona u bakhičkom zanosu izgovarala noseći glavu svoga sina.

## Reference
Ifigenija u Aulidi

***Ifigenija u Auldii*** ( / *Iphigeneia en Aulidi*) je posljednje sačuvano djelo znamenitog starogrčkog dramatičara Euripida. Napisana između 408. pne. - iza *[[Orest (drama)|Oresta]]* - i 406. pne. kada je Euripid umro, praizvedena je u Ateni sljedeće godine u režiji njegovog nećaka ili sina Euripida Mlađeg, kada je osvojila prvu nagradu na Dionizijskom festivalu.

Radnja se vrti oko Agamemnona, vođe grčkog saveza okupljenog da bi se vodio trojanski rat, te odluke da žrtvuje kći Ifigeniju kako bi vojska mogla otploviti, odnosno sačuvati čast u borbi za Troju. Glavni sukob u drami je između Agamnenona i Ahileja oko sudbine mlade žene, prilično sličan sukobu opisanom na početku *[[Ilijada|Ilijade]]*.

Nepogodan vetar zadržava Ahejce u Aulidi, i oni ne mogu da otplove u Troju. Po savetu vrača Kalhanta, Agamemnon je poslao po svoju kćerku Ifigeniju da je tobože uda za Ahileja, a u stvari da je žrtvuje Artemidi kako bi ona poslala povoljan vetar. Međutim, pokaje se što je to učinio i po poverljivom sluzi šalje svojoj ženi, Klitemnestri, pismo da ne šalje Ifigeniju. Menelaj uhvati pismo, i uskoro dolazi Klitemnestra s Ifigenijom i malim Orestom. Kad je Ahilej sve saznao, moli ga Klitemnestra da joj brani dete od rođenog oca. Ahilej reši da brani Ifigeniju. Ali Agamemnon ne može da popusti. Ni Ahileju ne da vojska da učini šta je obećao. Kad je Ifigenija videla da ceo ratni pohod zavisi od nje, reši ona dati svoj život za slavu cele Helade. Pošto se oprostila od majke i brata, odvedu je ka žrtveniku, ali dolazi glasnik s vešću da je Artemida Ifigeniju sklonila, a umesto nje na žrtvenik podmetnula košutu.

## Kasnije obrade
Godine 1977. grčki sineast Michael Cacoyannis je na temelju Euripidovog teksta režirao igrani film *[[Ifigenija (film)|Ifigenija]]* sa Irene Papas u ulozi Klitemnestre.

Britanski književnik Barry Unsworth je po motivima drame godine 2002. napisao roman *[[The Song of Kings]]*, a američki dramatičar Neil LaButte ju je iskoristio kao predložak za *Iphigenia in Orem*, jednu od drama iz ciklusa **.

Marija Klaić je režirala film s Davorkom Lokner u glavnoj ulozi.

## Reference

## Vanjske veze
* Text at The Internet Classics Archive 
* Text at The Perseus Digital Library, Tufts University}
Tetralogija

**Tetralogija** je umjetničko djelo objavljeno u četiri dijela, ili četiri djela koja zajedno čine jednu cjelinu. Najčešće je u pitanju književno ili filmsko djelo. Ponekad se za nju koristi i sinonim **kvadrilogija**.

Neke od najpoznatijih tetralogija su ciklusi Shakespearovih historijskih drama, Wagnerove opere iz ciklusa *[[Prsten Nibelunga]]* odnosno ciklus filmova o Alienu.

## Povezano
* Trilogija
* Pentalogija
404. pr. n. e.

__NOTOC__

Godina **404. pne.** bila je godina predjulijanskog rimskog kalendara. U rimskoj državi bila je poznata kao **Godina tribunata Volosa, Kosa, Fidenasa, Ambusta, Maluginensisa i Rutila** (ili, rjeđe, **godina 350. ''[[Ab urbe condita]]***). Oznaka 404. pne. za ovu godinu se koristila od ranog srednjeg vijeka, kada je [[kalendarska era]] [[Anno Domini]] postala glavna metoda u zapadnoj Evropi sa označavanje godina.





== Događaji ==
* [[Perzijsko Carstvo|Perzijski]] kralj [[Darije II od Perzije|Darije II]] umire te ga nasljeđuje sin [[Artakserks II]]. Artakserksov brat [[Kir Mlađi|Kir]], komandant perzijskih snaga u Maloj Aziji, je optužen za planiranje pobune od strane [[Tisafern]]a, satrapa [[Karija|Karije]], ali mu na nagovor majke [[Parisatida|Parisatide]] Artakserks ipak ostavlja komandu nad trupama.
* [[Amirtej]], princ iz grada [[Sais]]a, koristeći metež izazvan Darijevom smrću, diže uspješni ustanak protiv perzijske vlasti u [[Egipat|Egiptu]] te postaje faraon [[Dvadeset osma dinastija Egipta|Dvadeset osme dinastije]], odnosno prvi domaći vladar nakon više od sto godina.
* [[Peloponeski rat]]: Dok traje [[sparta]]nska opsada [[Atena|Atene]], [[Kleofont (političar)|Kleofont]], demokratski političar koji se zalagao za nastavak rata i odbijao spartanske mirovne prijedloge, je uhapšen, osuđen na smrt i pogubljen. Konzervativni političar [[Teramen]] u međuvremenu pregovara sa spartanskim vojskovođom [[Lisandar|Lisandrom]] kako bi kod pobjednika isposlovao što uspješnije uvjete predaje.
* [[25.4.]] - Atena se predaje Spartancima čime je konačno završen peloponeski rat.
* U skladu s mirovnim sporazumom, Atena se odriče svih prekomorskih posjeda, predaje flotu Spartancima te je prisiljena srušiti [[Dugi zidovi|Duge zidove]]. Dotadašnji [[Delski savez|atenski saveznici]] u [[Mala Azija|Maloj Aziji]] postaju podanici [[Perzijsko Carstvo|Perzijskog Carstva]], a drugdje se u njima formiraju dekarhije, odnosno pro-spartanski [[oligarhija|oligarhijski]] režimi uz pomoć spartanskih garnizona (*Harmost''). U samoj Ateni Lisandar šalje spartanski garnizon i instalira oligarhijski režim pod Kritijom i Teramenom poznat kao Tridesetorica tirana. 
* Nakon sukoba između Kritije i Teramena, Teramen je prisiljen popiti otrov. Kritijini pristaše započinju strahovladu, a demokratski vojskovođa Trazibul se prisiljen skloniti u Tebu.
* Atenski vojskovođa Alkibijad, koji se nakon atenskog poraza sklonio kod perzijskog satrapa Farnabaza u Frigiji, pogubljen je na spartanski zahtjev.
* Lisandar osvaja Samos, posljednje uporište demokrata na Egeju.

## Rođenja
*

## Smrti
* Teramen, atenski državnik
* Alkibijad, atenski državnik (u. cca. 450. pne.)
* Kleofont, atenski političar i demagog
* Darije II Oh, kralj Perzijskog Carstva
Dvadeset osma dinastija Egipta

**Dvadeset osma dinastija** je naziv za dinastiju staroegipatskih vladara koja se, zajedno s Dvadeset šestom, Dvadeset sedmom, Dvadeset devetom, Tridesetom i Tridesetprvom dinastijom smješta u Kasni period.

## Vladari
Dvadeset osma dinastija se sastojala od samog jednog vladara - Amirteja, dalekog potomka saiskih kraljeva Dvadeset šeste dinastije. On je poveo uspješan ustanak kojim se Egipat, koristeći metež izazvan smrću kralja Darija II, oslobodio od perzijske vlasti. Iza njega nisu ostali nikakvi spomenici.

## Povezano
* Historija Drevnog Egipta
Harmost

**Harmost** je starogrčka riječ za vojnog guvernera ili vojnog upravitelja. Njome su se označavali komandanti garnizona koje je spartanski vojskovođa Lisandar postavio u Ateni i drugim poraženim polisima Delskog saveza nakon završetka peloponeskog rata 404. pne.
Bitka kod Pireja

**Bitka kod Pireja** se godine 403. pne. odigrala između atenskih demokratskih ustanika na jednoj, te spartanske vojske koja je došla u pomoć pro-spartanskom oligarhijskom režimu Trideset tirana. Spartanci su u bitci na kraju izvojevali tijesnu pobjedu, ali su imali velike gubitke. Nakon bitke je spartanski kralj Pauzanija sklopio sporazum sa ustanicima kojim je u Ateni ponovno uspostavljen demokratski poredak.
Wei (država)

: *Članak opisuje državu Wei u [[Period Zaraćenih država|Periodu Zaraćenih država]]. V. [[Kraljevina Wei]] za državu koju je [[Cao Cao]] osnovao u [[Period Tri kraljevstva|Periodu Tri kraljevstva]]. V. [[Ran Min]] za njegovu državu Wei u periodu [[Šesnaest kraljevstava]]. V. [[Wei (Period Proljeća i Jeseni)]] za državu Wei (卫), koja se istovjetno izgovarala.*

**Wei** () je bila država u Kini za vrijeme Perioda Zaraćenih država. Teritorija joj se nalazila između država Qin i Qi te uključivala područja suvremenog Henana, Hebeia i Shanxija te Shandonga. Nakon što joj je glavni grad bio premješten iz Anyia u Daliang (današnji Kaifeng) za vrijeme vladavine kralja Huija od Weija, Wei je također bio poznat pod imenom **Liang**.

## Popis vladara Weija
# Markiz Wen (文侯), osobno ime Si (斯) ili Du (都), vladao 445. pne.–396. pne.
# Markiz Wu (武侯), osobno ime Ji (擊), sin prethodnog, vladao 396. pne.–370. pne.
# Kralj Hui (惠王), osobno ime Ying (罃), sin prethodnog, vladao 370. pne.–319. pne.
# Kralj Xiang (襄王), osobno ime Si (嗣) or He (赫), sin prethodnog, vladao 319. pne.–296. pne.
# Kralj Zhao (昭王), osobno ime Chi (遫), sin prethodnog, vladao 296. pne.–277. pne.
# Kralj Anxi (安釐王),osobno ime Yu (圉), sin prethodnog, vladao 277. pne.–243. pne.
# Kralj Jingmin (景湣王), osobno ime Zeng (增) or Wu (午), sin prethodnog, vladao 243. pne.–228. pne.
# Kralj Jia, (王假), osobno ime Jia (假), sin prethodnog, vladao 228. pne.–225. pne.

Prema *[[Zapisi Velikog historičara|Zapisima Velikog historičara]]* (史記) Sima Qiana iz 1. vijeka pne., popis vladara je bio malo drukčiji: Kralj Hui je umro godine 335. pne. te ga je naslijedio sin Kralj Xiang godine 334. pne.. Kralj Xiang je umro 319. pne. te ga je naslijedio sin Kralj Ai (哀王), koji je umro 296. pne. a koga je naslijedio sin Kralj Zhao. Međutim, većina historičara smatra da kralj Ai, čije osobno ime nije zabilježeno, nije postojao.
Chen (država)

**Chen** (陳) je bila jedna od manjih država u drevnoj Kini za vrijeme perioda Proljeća i Jeseni. Gotova sva teritorija se temeljila na jednom jedinom gradskom naselju u današnjem Huaiyangu u ravnicama istočne provincije Henan. U to vrijeme je Chen pripadala južnom dijelu kineske civilizacije, te graničila s Chuom.

Kraljevska porodica Chena je tvrdila da potiče od cara Shuna. Prema tradiciji, nakon što je godine 1046. pne. svrgnuo dinastiju Shang, kralj Wu od Zhoua je tražio grnčara po imenu Gui Man (媯滿), Shunovog potomka, te mu dao feudalno leno zvano Chen.

Država Chen je kasnije postala Chuov satelit, te se na strani države Chu borila u bitci kod Chengpua. Chu je konačno anektirao Chen godine 479. pne. Mnogi obični stanovnici države Chen su tada uzeli ime svoje bivše domovine kao porodično ime, te se smatra kako od njih potiče većina današnjih Kineza s prezimenom Chen. Nakon što je Ying, drevni glavni grad Chua, uništen neko vrijeme je Chen služio kao prijestolnica Chua.

## Povezano
* Yuan Taotu
Hua (država)

**Huáguó (滑国)** je izraz koji drevni kineski izvori koriste za vazalnu državu Zapadnog Zhoua koja je postojala u današnjoj kineskoj provinciji Henan. Navodi se kako je vladajuća elita države pripadala kraljevskoj porodici Zhoua. Usprkos toga, Hua je u periodu Proljeća i Jeseni uništena godine 627. pne. od strane države Qin.

Često se zna miješati s Huá (滑), kasnijim plemenom Heftalita.