Filosofija palanke

***Filosofija palanke***, delo srpskog filozofa i književnika Radomira Konstantinovića objavljeno 1969. godine.

Konstantinović u knjizi analizira palanački duh koji se protivi svemu što je moderno, koji se zatvara pred svetom, koji je okrenut tradicionalnom i nosilac je nacionalizma i narcizma.

Prvo izdanje objavljeno je u drugoj svesci časopisa "Treći program", 1969. godine ali još pre objavljivanja teksta, pojedini njegovi delovi su bili poznati javnosti, jer ih je autor, tokom sedam večeri, između 4. i 15. avgusta iste godine, čitao na talasima Trećeg programa Radio Beograda.

Filosofija palanke se smatra jednim od najvažnijih dela srpske postmoderne 1960-ih  i Konstantinovićevim najznačajnijim delom. Do 2006. je doživela preko sedam izdanja u Srbiji.

## Sadržaj
Gotovo čitav sadržaj knjige je zapravo objašnjavanje naslova. Autor opisuje palanku kao "svet između sela i grada" koji nije ni selo ni grad. Duh palanke "ispoveda religiju zatvorenosti" i za njega "nema sveta izvan duha palanke". Palančane opisuje kao pojedince koji nisu na svom ličnom putu već su čuvari stila palanke. U svetu palanke je važnije držati se ustaljenog običaja nego biti ličnost. Konstantinović smatra da je ova služba stilu, u svojoj osnovi, služba sigurnosti. Palančanin utapanjen u stil palanke ima utisak produženog detinjstva, života pod okriljem porodice, u čemu Konstantinović prepoznaje infantilizam.

Život palanke je rutinski život, siguran onom sigurnošću koju nudi rutina. Ovaj kult rutinskog života je neraskidivo povezan sa kultom čistote, koji je doveden do prave manije, i to u svemu, u stvarima materijalnog sveta, ali i u sferi ideala moralnih vrednosti. U svetu palanke je prošlost veoma bitna, jer ona nije puka pre-sadašnjost ili ne-sadašnjost već predviđanje i potvrđivanje sadašnjeg. Opasnost duhu palanke predstavlja veliki “svet” koji množinom mogućnosti (stilova) razara ovu jedinstvenost stila, ovu jedno-obraznost.

## Citati iz knjige

 
 
 
 
 
 
 
 
 

## Ocene i kritike
Od svog pojavljivanja, pa sve do danas, knjiga ne prestaje da izaziva polemike i sukobe u akademskim krugovima u Srbiji i šire. Osporavana i hvaljena, uglavnom je tumačena sa aspekta ličnih afiniteta i ideološke pripadnosti. U novije vreme primetan je pokušaj objektivnijeg sagledavanja njenog značaja i uloge u srpskoj i evropskoj kulturi.

Hrvatski kritičar Rade Jarak smatra da ono što se događalo u hrvatskoj književnosti i šire u društvu na prelazu milenija je, bar približno, opisano u Srbiji knjigom Filozofija palanke. U Srbiji su takođe prisutna tumačenja prema kojima se tragični događaji 1990-ih objašnjavaju pobedom duha palanke. Po rečima Milana Vlajčića, Konstantinovićeva studija je 

Filozofija palanke se smatra djelom koje je, "po svojoj duhovnoj i filosofskoj dubini i grandioznosti namjerljivo ne samo u srpskoj kulturi i knjizevnosti XX vijeka, vec sigurno i u okvirima cjelokupne evropske kulture i iskustva novog vremena". Ova knjiga je nazvana "jednom od najsubverzivnijih knjiga koje su se pojavile na srpskom jeziku". Filozofija palanke se smatra se "najomraženijom knjigom srpskih desničara." Takođe se smatra nezaobilaznom literaturom za razumevanje ovdašnjih "ljudi i običaja".

## Istorija izdanja
* Beograd, Treći program, br. 2, 1969.(1)
* Beograd, Treći program, 1970.(2)
* Beograd, Nolit, 1981.(3)
* Beograd, Nolit, 1991.(4)

## Vanjske veze
* Radomir Konstantinović - Filosofija palanke 
* Radomir Konstantinović: Filosofija palanke (fragmenti)
* Rade Jarak: Filosofija palanke, prilozi jednoj alternativnoj povijesti  (kritika)
* Zašto je "Filosofija palanke" Radomira Konstantinovića i danas knjiga o srpskoj sadašnjosti
* Milorad Belančić, "Povratak palanke"
* Iskustvo nam je palanačko

## Napomene

## Reference

## Bibliografija

*