Druga jugoslovenska armija

**Druga armija [[Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije|Jugoslovenske armije]]** formirana je 1. januara 1945. godine od Južne operativne grupe divizija NOVJ koju je sačinjavao Četrnaesti srpski korpus sa: Sedamnaestom istočnobosanskom, 23. i 25. srpskom, 28. slavonskom i 45. makedonskom divizijom, koje su krajem decembra 1944. godine forsirale Drinu i dejstvovale u istočnoj Bosni.

U operativnom smislu Drugoj armiji JA, od 17. marta je bila potčinjena i *Sarajevska operativna grupa*, u čijem sastavu su bili Drugi udarni korpus (Treća udarna, 29. hercegovačka i 37. sandžačka divizija), Treći bosanski korpus (27. i 38. istočnobosanska divizija) i Peti bosanski korpus (Četvrta i Deseta krajiška divizija). U to vreme su pod neposrednom komandom Štaba armije bile Prva i Druga armijska brigada i jedan protivtenkovski divizion, dok je njena Treća armijska brigada bila u formiranju. Pri formiranju divizija je imala oko 60.000, a početkom maja 1945. godine već oko 110.000 boraca.

Komandant Druge armije bio je Koča Popović, politički komesar Blažo Lompar, a načelnik Štaba Ljubo Vučković. 
 
## Borbeni put Druga armije
U periodu od januara do marta 1945. godine Druga armija JA vodila je oštre borbe sa jačim nemačkim i ustaško-domobranskim snagama na komunikaciji Vlasenica-Zvornik-Bijeljina, zatim na sektoru Bijeljina, Brčko, Doboj, Tuzla i sa četnicima na Majevici, Ozrenu i Trebavi. U tim borbama je pretrpela velike gubitke. Od 1. I do 20. II 1945. godine izbačeno je iz stroja 8049 boraca i rukovodilaca.

Krajem marta 1945. godine 2. jugoslovenska armija odbila je jak protivnapad nemačkog 34. armijskog korpusa u operaciji Majska oluja.

U završnim operacijama imala je zadatak da u početnom periodu operacija, angažovanjem svojih divizija u dolini reke Bosne, obezbedi unutrašnje bokove Prve i Četvrte armije JA, i da za vreme Sarajevske operacije održava operativnu vezu sa Sarajevskom operativnom grupom. Posle toga nastupala je pravcem Doboj-Derventa i desnom obalom reke Save da bi što pre izbila u dolinu reka Une i Krke, obezbeđujući desni bok i pozadinu Četvrte armije i sadejstvujući Prvoj armiji koja je nastupila severno od Save. Njene jedinice su 5. aprila prešle u opštu ofanzivu na Dobojski mostobran, 17. aprila oslobodile Doboj, posle čega je delom svojih snaga izbila u rejon Bosanskog Broda, koji je oslobodila 20. aprila, a deo 23. srpske divizije sadejstvovao je Prvoj armiji u oslobođenju Slavonskog Broda.

U daljem nastupanju na zapad, Druga armija je oslobodila Banja Luku 22. aprila, a Bosansku i Staru Gradišku 24. aprila. Tada su u njen sastav ušle Četvrta, Deseta i 39. krajiška divizija iz Petog bosanskog korpusa i Treća udarna divizija iz Drugog udarnog korpusa. Za operacije u donjem toku reke Une i u prostoru Karlovca, krajem aprila 1945. godine pod njenu komandu je stavljena i 34. hrvatska divizija iz Četvrtog hrvatskog korpusa. Tada su u okviru Druge armije formirane **Unska operativna grupa** (23. srpska, 28. slavonska, 39. krajiška i 45. srpska divizija) i **Karlovačka operativna grupa** (Treća udarna, Četvrta i Deseta krajiška i 34. hrvatska divizija), dok je 25. srpska divizija vodila borbe s ustaškom grupacijom u trouglu reka Bosne i Save.

Unska operativna grupa izbila je do 27. aprila pred neprijateljski front na reci Uni od Bosanskog Novog do Jasenovca, a Karlovačka operativna grupa produžila je preko Bihaća i Slunja na sektor karlovačkog utvrđenog rejona. Od 27. aprila do 2. maja Unska grupa divizija razbila je snage nemačkog 15. brdskog armijskog korpusa i oslobodila Hrvatsku i Bosansku Dubicu, Kostajnicu, Kostajnicu, Dobrljin, Dvor na Uni i Novi Grad, a zatim produžila preko Siska i Petrinje ka Zagrebu. Karlovačka grupa divizija od 30. aprila do 6. maja vodila je teške borbe protiv snaga nemačkog 91. armijskog korpusa, uništila neprijatelja u dobro branjenim uporištima: Generalskom Stolu, Dugoj Resi i oslobodila Karlovac.

Potom je Druga armija pristupila gonjenju neprijatelja pravcem Metlika-Novo Mesto-Kranj i Krško-Zidani Most, a delovi 28. slavonske i 45. srpske divizije, odbacivši 7. SS diviziju „Princ Eugen“, ušli su ujutro 8. maja s juga u Zagreb, i u sadejstvu sa snagama Prve armije oslobodile ga. Podržavajući gonjenje neprijatelja, jedinice Druge armije su od 10. do 15. maja prinudile na kapitulaciju i razoružale nemačku 7. SS diviziju Princ Eugen i 373. legionarsku diviziju i brojne ustaške i četničke jedinice na prostoru između Zagreba i Zidanog Mosta, a u sadejstvu sa jedinicama Prve i Treće armije i ostale neprijateljske snage u Štajerskoj i Gorenjskoj, gde je završila svoj ratni put.

Od svog formiranja do 15. maja 1945. godine Druga armija je uništila oko 30.000 i zarobila 36.614 neprijateljskih vojnika, podoficira i oficira, uz sopstvene gubitke od 4.961 poginulog i 14.212 ranjenih. Samo od 10. do 15. maja njene jedinice zarobile su 21.000 neprijateljskih vojnika i zaplenile 29 tenkova i drugog naoružanja.

## Literatura

* Milovan Dželebdžić: DRUGA JUGOSLOVENSKA ARMIJA, Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd 1989
* **[[Vojna enciklopedija]]** (knjiga druga). Beograd 1971. godina