Historiografija Skenderbega

**Historiografija Skenderbega** je polje koje se bavi proučavanjem i istraživanjem cjelokupnog korpusa historijskih spisa i istraživanja o liku Skenderbega, uključujući razne izvore, perspektive i pristupe. Pritom, historiografija Skenderbega je kontinuirani napor da se razume, objasni i na sveobuhvatan način protumači život i delo jedne od najpopularnijih i najznačajnijih ličnosti albanske i balkanske historije, tako da istraživanje uključuje sve aspekte života i dela Skenderbega.

## Pregled
Skenderbeov lik bio je predmet mnogih historijskih studija i djela u umjetnosti i književnosti, kao i inspiracija mnogih kreacija u drugim oblastima. To je motiv u likovnoj, scenskoj umjetnosti, muzici, poeziji i prozi.

Skenderbeg je uživao veću slavu u zapadnoj Evropi u 16. i 17. veku, kada sa većinom Balkana pod osmanskom vlašću i opsadom Beča (1683), ništa ne bi zahvatilo čitaoce na Zapadu više od priče pune herojskog otpora protiv „Otomanske horde”.

Nesumnjivo je veliki odjek imalo djelo *De obsidione Scodrensi* Marina Barletija, koje je objavljeno na latinskom jeziku početkom 16. stoljeća (1504), posvećeno herojskoj borbi Albanaca za odbranu Skadra (v. opsada Skadra). Ali delo koje je uzdiglo njegovu figuru historičara i humaniste je "Istorija života i djela Skenderbega", koju je objavio na italijanskom jeziku u Rimu, oko 1508/10. Ovo obimno delo dobilo je mnoga pretiska na različitim jezicima i zemljama Evrope. Delo je objavljeno četiri decenije nakon smrti Skenderbega. Barleti je lično doživio tursku invaziju na svoj rodni Skadar, od čega je imao i lično iskustvo, nastanio se u Padovi gde je postao rektor župne crkve Svetog Stefana. Barleti sav svoj rad posvećuje Donferranteu Kastriotu (unuku Skenderbega) i njegovim potomcima. Knjiga je prvi put objavljena na latinskom jeziku. Dela Marina Barletija postala su najvažniji izvor gde su albanski rodoljubi upoznali historiju legendarnog epa 15. veka, kada još nije bilo otkriveno poznato delo Dhimitera Frangua.

Portret Skenderbega, biografiju iz 1648. godine, napisao je i Franciscus Blancus, katolički biskup rođen u Albaniji. Njegova knjiga *Georgius Castriotus, Epirensis vulgo Scannderbegh, Epirotarum Princeps Fortissimus* objavljena je na latinskom jeziku 1636. godine.

Skenderbegov period ovekovečen je i u drugim historijskim delima junakovih suvremenika. Ludvig Holberg, danski filozof, pisac i historičar, tvrdio je da je Skenderbeg jedan od najvećih generala u historiji. William Temple smatra Skanderbega jednim od sedam najvećih nekrunisanih prinčeva, uz Velizarija, Flavija Aecija, Janka Sibinjanina, Gonsala Fernandesa Kordovkog, Aleksandra Farnesea i Vilema Tihog. Sa druge strane, Volter takođe počinje svoje poglavlje „Zauzimanje Konstantinopolja” frazom : 

Godine 1812, stanoviti Eugjen Vulgari je na grčkom objavio u Moskvi delo pod naslovom „Historia Đurđa Kastriota zvanog Skenderbega, kralja Albanije”. Godine 1855. Camille Paganel, inspiriran ratnim zločinima, napisao je *Histoire de Scanderbeg*.

Lik Skenderbega je privukao pažnju ne samo historičara, već i pisaca. Mnoga književna djela u različitim žanrovima i vrstama napisali su autori iz različitih zemalja i historijskih epoha. Prve kreacije posvećene Skenderbegu su dvije latinske pjesme italijanskih autora, prijatelja Marina Barletija, koji ih je postavio na čelo prvog izdanja svog djela o junaku. Nakon ovih stvaralaštva u 16. veku sledi niz drugih pesničkih ostvarenja, među kojima su najpopularniji soneti renesansnih pesnika, poput Francuza P. Ronsara (1576), koji veliča podvige Skenderbega i Engleza E. Spensera (1596), koji Skenderbega poredi sa velikanima antike. U umjetničkoj prozi ovog vremena, Skenderbeg se pojavljuje u romanu „Užas Turaka” (1548) Italijana Antonija Possentija. Sećanje na Skenderbegove herojske ratove nastavilo je da odzvanja u književnim delima 17. veka. Iz tog vremena potiče pesma „Skenderbeida” (Rim 1623) poznate italijanske pjesnikinje Margerite Saroki, koja je Skenderbega prikazala kao pravog heroja i plemenitog viteza. Moralne kvalitete Skenderbega kao ratnika su u svojim delima uzdizali i Nijemac Jakob Kokert („Hvalisava pesma”, 1643) i Francuz Jean Bysier (pesma „Skenderbej”, 1658). Dramski pisci su takođe dovedeni do lika Skenderbega u ovo doba. Čuveni engleski pisac Kristofer Marlou napisao je delo „Istinita priča o Gjergju Kastriotu”. Njegov put su pratili dramski pisci iz nekoliko evropskih zemalja (kao što su: Španija, Italija, Francuska, Švedska, Poljska, Grčka itd.) čiju je maštu privukao Skenderbegov bogat život. Komponovan je niz drama, tragedija i libreta za opere i balete. Veliki španski pisac Lope de Vega napisao je delo „Princ Skenderbeg”, koje spada u tip „čuvenih komedija”, koje su proučavali i drugi dramaturzi. U 17. veku, lik Skenderbega dao je temu dvojici prozaista: francuskom Irbenu Ševrou  (*Scanderbeg*, Pariz 1644) i anonimnom ruskom piscu („Priče o Skenderbeju, albanskom knezu“).

Sa zamahom narodnooslobodilačkih pokreta koji su izbili u Evropi u 19. vijeku, došlo je do oživljavanja interesovanja za Skenderbegovu ličnost. Kao rezultat toga, objavljeno je niz umetničkih dela: drama „Oslobođenje Grčke” (1821) Nemca Karla Zondershauzena, u čijem je središtu lik Skenderbega, drama „Skenderbeg” (1835) od Šveđanina Rudbeka, „Skenderbeg, herojska pjesma” (1824) nemačkog romantičnog pesnika Friedriha od Nide . Otprilike pola veka kasnije, makedonski pesnik Gligor Prličev napisao je stihovnu dramu *Скендербег* (1861), u kojoj je Skenderbega predstavio kao velikog vođu stopljenog sa narodom. Među rijetkim romanima posvećenim Skenderbegu treba spomenuti: roman Antonija Xonkade, učesnika Garibaldijevog pokreta, delo koje se ističe izraženim demokratskim duhom koji se pojavljuje u odrazu našeg junaka kao duboko popularnog vođe; „Kapetan janjičara” (1887) Engleza Džejmsa Ludloua{{efn|James Meeker Ludlow (1841-1932), *The Captain of the Janizaries*; „Kršćanski vitez” poljskog pisca Tomasa Ježa. U Francuskoj je Skenderbeg postao junak historijskih drama neoklasicističkog autora Gijom K. Perlyse i Rogatian Fore. Najpopularnije Skenderbegovo delo u svjetskoj književnosti je istoimena pesma Henrija Longfeloua (1873). Majstorski prevod Fana Nolija učinio ga je najpoznatijim delom stranog autora o Skenderbegu za Albance.

Skenderbegov lik i njegova dela dugo su se odražavala u djelima slikarstva, skulpture i graviranja u različitim delovima sveta. Većina radova sa umetničkom i historijskom vrednošću daju kao karakteristične osobine poseban profil sa živim očima i orlovskim nosom. Ovo se također može videti na najranijem poznatom portretu galerije Uffizi u Firenci, za koji se smatra da je zasnovan na crtežu koji je napravio direktno iz prirode venecijanski slikar Đentile Belini. Portret prikazuje junaka u starosti, sa sedom kosom, otprilike u vreme kada je krenuo na svoje poslednje putovanje u Italiju (1466). Interesantni su portret 15/16. veka otkriven u Skadru i galerijski portret u zamku Valdburgu (reprodukcija se nalazi u Muzeju Kruja). Rani portret od značaja za celokupnu ikonografiju Skenderbega je prvo izdanje (1508/10.) povijesti spomenutog Marina Barletija. Gravirani portret su takođe uradili nemački majstori kao što su Jerg Broj (1533), Jost Aman, takođe iz 16. veka, koji su albanskom junaku poklonili pozadinu zamka. Drugi nemački slikar Zigmunt Fejerabent (1577) štampao je gravuru na Skenderbegu, dok nam je na portretu Tabije Štimera (1539-1552) prvi put data predstava herojevog šlema i mača. U 17. stoljeću pa nadalje, portreti Skenderbega nastali su za ilustraciju književnih ili historijskih dela. Francuski slikar N. Auronks je autor portreta objavljenog u Bysherovoj pesmi (1658), slikar Blanshet je autor portreta u reprintu ove pesme (1662), italijanski slikar F. Zuçi (Zucci) je ilustrovao Biemijevu pesmu (1472). Drvorez izradio IB Scott. Slično, objavljivanje Barletijeva dela u Zagrebu (1743) daje nam i drvorez Vajci (Weitzi). Skenderbegovu galeriju svojim radovima obogatili su i drugi slikari kao što su Andrea Bianki, J. Fontana, Domeniko Kusto, A. Oslovski.

## Povezano
* Skenderbeg
* Historiografija
* Albanska književnost

## Napomene

## Reference

## Literatura

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*