Švedsko-novgorodski ratovi

**Švedsko-novgorodski ratovi** (ruski: *Шведско-новгородские войны*) je ime čitavog niza vojnih sukoba između Novgorodske republike i Švedske za kontrolu sjeverne obale Finskog zaljeva – Ingriju, koja je bila naročito važna Hanzeatskom savezu jer je ležala na trgovačkom putu između Sjeverne Evrope i Bizanta.

Ti sukobi imali su i religijsku podlogu – kao sukob istočnih pravoslavaca, i zapadnih katolika, iako službeno sve do 14. vijeka rimske pape nisu odobrile nijedan križarski pohod.

## Pozadina
Švedski Vikinzi - poznati kao Varjazi još su od ranog srednjeg vijeka upadali duboko na teritorij Rusije u svojim trgovačko - pljačkaškim pohodima, ali su to bili sukobi malih razmjera.

Isto tako je i Novgorodska republika odgovarala na takve upade slanjem malih jedinica koje bi za odmazdu znale brzo i iznenadno napasti i opustošiti tadašnja švedska naselja Porvoo, Turku (Abo), pa čak i Sigtunu i Stockholm. 

Pojavom snažnije organiziranih državnih zajednica tokom 12. vijeka kako u Švedskoj tako i u Rusiji ti sukobi su od 100 porasli na 1000 i više sudionika - u prave ratove.

## Tok rata

Kako iz tih vremena ima vrlo malo dokumenata, nezna se pouzdano kad su ti sukobi počeli. Negdje 1142. Finci i Šveđani napali su Utvrdu Ladoga ali su ih snage Novgorodske republike uspješno odbile .

Po novgorodskom ljetopisu, godine 1149. odred od 1.000 Finaca i Šveđana napao je Utvrdu Ladoga, pa posada utvrde i kneževe snage od nekih 500 ljudi nisu bile dovoljne da odbiju napadače, pa su žurno mobilizirani seljaci, pa je napad na kraju odbijen.

Nekih 1000 dobro naoružanih švedskih vitezova, sa svojim štitonošama, napalo je 1164. kraj oko Jezera Ladoga, ali su poraženi a neki od njih i zarobljeni.

Odmah nakon toga su Novgorođani poduzeli pohod na Švedsku i 1188. razorili tadašnju prijestolnicu Sigtunu, koju nakon tog više nije bilo moguće obnoviti, pa je preseljena u unutrašnjost na Jezero Mälaren pored Stockholma.

Po tadašnjim ljetopisima Šveđani su 1229. sa nekih 2.000 ljudi napali naselja na ušću rijeke Volhov u Ladogu. Njihov napad je odbijen uz znatne žrtve na novgorodskoj strani. 

### Nevska bitka

Nevska bitka (Prvi švedski križarski rat) odigrala se 15. jula 1240. na lijevoj obali Rijeke Neve, na pola puta između Finskog zaljeva i Jezera Ladoga.

U njoj su se sukobile švedsko-norveško- finske snage od nekih 5.000 vojnika koje je vodio finski biskup Thomas, sa vojskom novgorodskog kneza od 1.000 najamnika i nekih 300 do 400 Ladožana i Ingrijaca koji su priskočili upomoć. Rusi su i pored brojčane inferiornosti pobjedili.

Novgorođane je vodio mladi knez Aleksandar Jaroslavič, koji je je kasnije 1547. kanoniziran kao **[[Aleksandar Nevski]]**.

### Promjena fokusa
Nakon tog poraza Šveđani su od sredine 13. vijeka promjenili smjer svojih napada na Novgorod, pa su udarali preko Narve i Livonije.
 
Između 1249. - 1250. (Drugi švedski križarski rat) Šveđani su konačno uspjeli zauzeti finsku Tavastiju (Häme), gdje su 1250. podigli zamak Tavastehus i tako izbili na granice novgorodske Karelije.

Novi novgorodski knez Dimitrij Aleksanrovič poduzeo je 1278. pohod po finskoj Kareliji da prikupi porez i provjeri dali taj pogranični kraj pripada još uvijek pod njegovu vlast, ili se odmetnuo.

Šveđani su 1293. poduzeli invaziju na Karelijsku prevlaku, gdje su osnovali zamak Viborg. Taj se pohod uzima i kao Treći švedski križarski rat.

Nakon tog su između 1293. i 1294. nastavali napadati na Novgorod i Kareliju ali se nisu pomakli.

Švedski garnizon iz Viborga je 1295. uz pomoć finskih milicija bez nekog većeg ruskog otpora zauzeo je kraj uz Rijeku Vuoksi i grad Priozersk gdje su osnovali zamak Kexholm. 

Tako se, na kraju 13. vijeka švedsko-novgorodska granica, koja je nekad tekla uz rijeku Kymijoki pomakla za 100 – 150 a na nekim mjestima i 200 km prema istoku.

Šveđani su 1299. doplovili sa 1200 brodova i ušli u Nevu sve do njenog izvora kod Ladoge gdje su podigli zamak Landskronu.Već 1301. Novgorođani su razorili tu utvrdu. 

## Izvori

## Vanjske veze
* ''Отношения между Шведским и Русским государством''