Melentije Vujić

**Melentije Hilandarac** (svetovno *Ljubomir Vujić*; Osečenica, 27. jul 1857 – Sveta gora, 7. novembar 1921) je bio episkop timočki, hilandarski podvižnik i srpski bogoslovski pisac.

## Biografija

Ljubomir Vujić, potonji episkop timočki i podvižnik hilandarski Melentije, rođen je u selu Osečenici kod Valjeva 1857. godine, od oca Živojina i majke Ane. Osnovnu školu završava u Krčmaru, a gimnaziju u Beogradu. Odmah posle gimnazije se zamonašio (25. juna 1877) u manastiru Vraćevšnici i dobio monaško ime Melentije. Kao monah završava Beogradsku bogosloviju 1883. godine. Na poziv mitropolita Mihaila, izgnanog tada u Rusiju, odlazi kao pitomac u Kijevsku duhovnu akademiju, koju završava 1887. Po povratku postavljen je za rektora u Prizrenskoj bogosloviji. Na predlog mitropolita Mihaila, Sveti arhijerejski sabor Srpske pravoslavne crkve u Kraljevini Srbiji izabrao ga je za timočkog episkopa i posvetio 10. oktobra 1891. godine.

Kao timočki vladika preosvećeni Melentije radio je više od 20 godina. Uprkos slabom zdravlju, neumorno se trudio na podizanju duhovne svesti u narodu, naročito protiv praznoverica. Osobito se trudio da poboljša duhovno, prosvetno i materijalno stanje svoga sveštenstva. Nastojao je da sveštenstvo materijalno obezbedi ukidanjem nezgodnog načina naplate svešteničke zarade, ali u tome nije uspeo. Posle 22 godina rada zatražio je umirovljenje (penzionisanje), što mu je odobreno 15. juna 1913. Godine 1913, odmah po razrešenju, odlazi na Svetu goru. Odlazeći sa eparhije, dao je sledeću izjavu: „Odlazim sa uprave eparhije stoga što nisam bio u stanju da ispunim svoju datu reč parohijskom sveštenstvu za preuređenje njegovog materijalnog stanja. A odlazeći u Svetu goru da tamo poslužim manastiru Sv. Hilandaru, dajem svoju srpsku vladičansku reč da se neću vratiti na vladičanski položaj sve dotle dok ne čujem da je svešteničko stanje obezbeđeno na pouzdanoj materijalnoj podlozi“.

Preosvećeni Melentije nije se više vratio na eparhiju, ostao je u Svetoj gori. Sveti vladika Nikolaj Velimirović opisuje njegov život na Svetoj gori kao trostruki podvig: „na poslu oko ispravljanja samoga sebe, na poslu oko ispravljanja bratstva Hilandarskog, i na poslu pisanja poučnih spisa za Srpski narod“.
Među sveštenstvom i narodom je zapamćen kao blag i pravičan čovek.

Posle kraće bolesti umro je 7. novembra 1921. godine. Pokopan je na hilandarskom manastirskom groblju.

## Nacionalni rad
Proces formiranja nacionalne države, u XIX veku, pratila je i borba za nacionalnu crkvenu organizaciju. Crkvena jerarhija Kneževine Srbije aktivno je učestvovala u nacionalno-državnom radu i upravo je nacionalnom davala primat. Istu delatnost crkvena jerarhija je vodila i u istočnoj i južnoj Srbiji gde je narod bio nesrpskog porekla ili nacionalno neopredeljen.

Najznačajnije nacionalno delovanje Crkve, na teritoriji Kraljevine Srbije, bilo je u njenom istočnom delu, u Timočkoj eparhiji, što izgleda nije direktno odobravano od strane vlasti. Na toj teritoriji, koju u velikom broju naseljava vlaško stanovništvo, crkvena aktivnost je bila slabo razvijena. Po svom dolasku u eparhiju, čije se središte nalazilo u Zaječaru, 10. novembra 1891, episkop Melentije je započeo aktivan nacionalni rad. Zatečeno stanje mu nije odgovaralo. U borbi za ostvarenje srpske nacionalne politike i težeći da se stane „na put širenju vlaizma" on piše 1895. kralju Aleksandru Obrenoviću i predlaže čitav niz mera. Episkop Melentije je imao podršku i od kralja Petra Karađorđevića koji se zalagao da se na području Timočke eparhije koncentriše rad sveštenika, učitelja i policije.

Uz episkopa, i iguman manastira Vratne, Filaret, javno se zalagao za aktivnu nacionalnu politiku na područje Timočke eparhije. On je u *Vesniku Srpske crkve* negativno pisao o slikarstavu Manastirice za koje je smatrao da je iz doba „kad su Vlasi komotno mogli ne samo svog Sv. Nikodima u pozituri vlauštine namalati u Manastirici, nego i po svim crkvama, Krajinskog i Crnorečkog okruga, knjige svoga jezika naturiti“. I sveštenstvo je prihvatilo pravac episkopovog rada zato što je Timočka eparhija „na tromeđi triju tuđih narodnosti, koje teže i delaju suprotno našem duhovnom i nacionalnom jedinstvu dakle suprotno našem opstanku“.

Episkop Melentije je u crkvi u Mihajlovcu, prilikom kanonične vizitacije 1892, naišao na ikonostas na kome su se nalazile ikone na „tuđem jeziku“ (vlaškom). Tokom 1896, kada je došlo do polemike sa Đorđem Krstićem povodom rasporeda ikona na ikonostasu, episkop je u obrazloženju svog plana istakao da „ne samo ikonu Svetog Simeona no i Svetog Save s lepim srpskim (podvučeno) natpisom treba staviti gde god na drugom za narod pristupačnijem i uočljivijem mestu. Ovo zbog naših nacionalnih (podvučeno) interesa jer imamo u vidu narod i mesto u kome se Mihajlovačka crkva nalazi“. Ovaj predlog bio je i usvojen od predstavnika Ministarstva prosvete. Episkop Melentije je korigovao i nacrt za živopis crkve manastira Bukova. Uz obiman nacionalni program, on se složio sa arhimandritom Gavrilom da „pozadi nad zapadnim vratima, koja su samo prost ulaz i nisu deo crkve... da (se) s jedne strane car Dušan, a da se sa druge strane knez Mihailo naslika ali samo bez nimba“.

Ovaj repertoar srpskih svetitelja i kompozicija iz nacionalne istorije izveden je u monumentalnim dimenzijama, a natpisi su jasno istaknuti. Namera naručioca je sigurno bila aktivno dejstvo na posetioca kome je srpska istorija, prikazana kroz nacionalne svetitelje i najznačajnije događaje, vizuelno prezentovana i verbalno isticana prilikom beseda na bogosluženjima. „Mi, koji smo imali u našoj istoriji i velike umove i čvrste karaktere, kao što su: Stevan Nemanja, Sv. Sava, Kralj Milutin, Car Dušan Silni, Kara-Đorđe, Miloš i Mihailo Obrenovići, koji su svojim radom učinili te je Srbija bila moćna i viđena u Evropi“. Slika i reč zajedno su delovali i služili formiranju i održavanju nacionalne svesti.

U sprovođenju nacionalne politike u Timočkoj eparhiji istakao se i Radenko Anđelković. On je 1897. postavljen za namesnika sreza ključkog okruga Krajinskog. Kako je srez „bio neuređen“ episkop Melentije je zahtevao da se „sve u red dovede“. Tada je Radenko Anđelković pokupio „zaostale neke vlaške Antinimse“ po ključkom srezu. Zato je bio izveden pred Duhovni sud ali nije bio kažnjen. Sledeći korak „preduzimljivog“ namesnika bio je da se na ikonostasima promene ikone. „Po naređenju Gospodina Episkopa, preduzeo sam, da se sve vlaške ikone izbace iz srpskih crkava sreza ključkog“, kao i da se ikonostasi poprave i pozlate. Za ovaj rad on se dogovorio sa crkvenim tutorima (starateljima) i sa firmom Vitomira Markovića i Pavlovića, koja je uvozila i prodavala crkvena odela, ikone, knjige i druge bogoslužbene predmete, zaključio je ugovor. Ovaj ugovor mu nije odobrio Duhovni sud, već je pozvao Milisava Markovića koji je konačno i izveo čitav rad. Stare „vlaške“ ikone su skidane i nove, rad Milisava Markovića, nameštene su u crkvama Sipskoj, Kladušničkoj, Grabovičkoj, Velikovrbičkoj, Malovrbičkoj, Rtkovačkoj i Vajuškoj.

## Bogoslovski rad

Vladika Melentije je i pre Hilandara, napisao i objavio više pastirskih, duhovnih, bogoslovskih i istorijskih radova, kao što su: „Pastirske i praznične Poslanice i Besede"; „O Časnom Krstu i krsnom znaku"; „O Sv. Tajnama po učenju Pravoslavne crkve sa kratkim razmatranjem pogrešnih mišljenja"; „Istorijska zasluga Srpskog sveštenstva oba reda u službi Sv. Pravoslavlja i naroda svoga“, i dr. U Hilandaru je ostavio iza sebe priličan broj dela u rukopisima.

Njegovo najpoznatije delo je knjiga „Duhovno zlato kojim se nebo kupuje“, koja je do danas objavljena u četiri izdanja (1924, 1926, 1967, 1981). Knjiga je u stvari zbirka mudrih izreka za duhovni život, ponajviše od svetih otaca. Izdanje iz 1981. godine objavljeno je pod imenom „Duhovna gradina ", u redakciji i sa pogovorom episkopa Atanasija Jevtića.

Episkop Melentije je jedan u nizu Episkopa SPC koji su predano radili na uklanjanju tragova Rumunske Pravoslavne Crkve u istočnoj Srbiji, nakon podele Vidinskog Pašaluka između Srbije i Bugarske. Budući da je Vidinski Pašaluk većinski bio nastanjem rumunskim/vlaškim stanovništvom, sveštenstvo i crkvene knjige su bile na rumunksom jeziku. Dolaskom srpske i bugarske vlasti, bogosluženje na rumunskom je zabranjeno, svešetenici su proterani, a crkvene knjige i ikone delimično uništene, delimično spašene i prebačene u Bukurešt, a jedan deo se i danas nalazi u Zaječaru. O tome piše i prof. Tihomir Đorđević, iako je imao generalno negativni stav prema "Našim Rumunima", u istoimenom putopisu i detaljno opisuje proces nasilnog menjanja imena Rumunima.

## Reference

## Literatura
* Episkop Melentije Hilandarac, „Duhovna gradina“, Beograd 1981.
* Sakralna-topografija-Negotinske-Krajine.pdf

## Vanjske veze
* episkop Melentije: Duhovno zlato kojim se nebo kupuje
* episkop Melentije Hilandarac: Duhovna gradina