open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Farces et moralités

***Farse i moraliteti*** su skup od šest pozorišnih komada od po jednog čina francuskog pisca Oktava Mirboa, objavljenih 1904. godine :
* *L'Épidémie* (*Zaraza*) (1898). 
* *Vieux ménages* (*Stara domaćinstva*) (1900). 
* *Les Amants* (*Ljubavnici*) (1901). 
* *Le Portefeuille* (*Novčanik*) (1902). 
* *Scrupules* (*Savesnost*) (1902). 
* *Interview* (*Intervju*) (1904). 

## Teme

Kao po navici, Mirbo u ovoj zbirci pozorišnih komada demistifikuje i podsmeva se svemu što jedan prazan narod slepo poštuje zakon, koji je po svojoj prirodi opresivan, i policiju, samovoljnu i nasilničku po svojoj definiciji (*Novčanik*); ljubav, jednu obmanu (*Ljubavnici*), i brak, močvara (*Stara domaćinstva*); bogatstvo, stečeno na nepošten način, i društveni uspon kao jedna lažna „grimasa“ u društvu koje počiva na pljački (*Savesnost*, *Stara domaćinstva*); štampa, uspavljujuća i dezinformatorska (*Intervju*), i politička garnitura, ravnodušna prema bedi društva i koja jedino brine o sopstvenom prihodu (*Zaraza*).

Svojom velikom originalnošću proširuje osporavanje samog govora, zahvaljujući kome vladajuće klase stiču potčinjenost i poštovanje tlačenih i tako održavaju nejedinstveni društveni poredak: govor je lažna novčanica, koja daleko od toga da omogućava pravu komunikaciju, služi samo za vođenje neravnopravnih razgovora među klasama (*Zaraza*, *Novčanik*, *Intervju*) i među polovima (*Ljubavnici*, *Stara domaćinstva*).

Mirbo ipak uspeva da nas zasmeje onim zbog čega bi pre trebalo da nas rastuži u pustoj nadi da će nam iskra savesti pomoći da bolje živimo, da bolje koristimo našu slobodu i da se uspešnije pobunimo. 

## Od moraliteta do farse

Nalazeći se u kontinuitetu srednjovekovnih moraliteta, koji su imali pedagoški i moralizatorski cilj, Mirbo se odlučno opredelio za govor farse: uveličavanje, zanetost (*Zaraza* i *Novčanik*), karikatura, igra reči, groteska (*Ljubavnici*) i apsurd, pokazivač jednog društvenog poretka u kome sve ide u opoziciji zdravom razumu i pravdi (*Zaraza*, *Novčanik*, *Savesnost*) predstavljaju ulog i garantuju neophodno distanciranje, bez pretenzije na i najmanji realizam. 

Izuzetno originalne i moderne, Mirboove *Farse i moraliteti*, prethode istovremeno pozorištu Bertolta Brehta, Marsela Ejmea, Harolda Pinter i Ežena Joneskua.

Mirboovi pozorišni komadi doživljavaju sve veći uspeh kod publike, i brojne pozorišne trupe, amateri i profesionalni glumci stavljaju ih na repertoar. 

## Poveznice

* Oktav Mirbo, ''Farces et moralités'' .
* Pierre Michel, « Les ''Farces et moralités'' », *Octave Mirbeau*, Presses de l'Université d'Angers, 1992, 379-392 .
* Pierre Michel, « Octave Mirbeau, Ionesco et le théâtre de l'absurde », *Cahiers Octave Mirbeau*, n° 13, 2006, 163-174 .
1400-te

**1400-e** su decenija koja je počela 1. januara 1400. i završila 31. decembra 1409. 

## Događaji

## Izvori
Neopiranje

**Neopiranje** (ponekad *neopiranje zlu*) je etička strategija koja nalaže ne pružanje fizičkog otpora neprijatelju (ili vlastima). Načelo neopiranja potpada pod širu filozofiju nenasilja.

Neopiranje su propovedali poznati etički i verski učitelji poput Isusa i Gandija. U moderno vreme se koristi kao taktika socijalnih protesta.

## Isus

Isusova filozofija neopiranja, sažeta u izreci "Okreni drugi obraz", je izložena u Besedi na Gori u širem kontekstu ukidanja mržnje i ljubavi prema neprijatelju:

Evanđelje po Luki donosi sličnu verziju:

## Muhamed

Među sačuvanim Muhamedovim kazivanjima nalazi se i sledeće:

## Gandi

Najpoznatiji savremeni primer pasivnog otpora je pokret za oslobođenje Indije predvođen Mahatmom Gandijem.

## Izvori

## Povezano
* Nenasilje
* Nenasilni otpor
* Okreni drugi obraz
Anabaptizam

**Anabaptizam** je radikalni ogranak Lutherove reformacije čiji pripadnici smatraju kako krštenje izvršeno odmah nakon poroda nema vrijednosti jer je dijete nerazumno, pa stoga obred treba ponoviti kada čovjek dođe do potpune umne svijesti.
Ovaj sektaški pokret najprije se pojavio 1524. u Zürichu sastojavši se od obrtnika. Propovijedali su proročanski duh i strašni sud. Najpoznatiji sljedbenici ovog učenja su Amiši, baptisti, huteriti, menoniti, Crkva Brethrena, i Brethren u Kristu. Vođe anabaptističkog pokreta su frizijski teolog Menno Simons i njemački pastor Thomas Münster.

## Vanjske veze

* 
* 
*
VI-DE

**VI-DE** potiče iz latinskog jezika, **vidē** što znači *Vidi!*.

VI-DE je muzički znak ili abrevijatura koja skraćuje notni tekst u muzici, tačnije u notnoj partituri, da bi izvođaču pokazala koji deo kompozicije prilikom izvođenja treba da se izostavi.

Slog **VI** se piše na početku odseka koji treba izostaviti, a slog **DE** na početku odseka koji sledi, koji u nastavku treba svirati. Ovo ilustruje sledeći maksimalno skraćeni notni primer:

:**a)** ***Piše se:***  

:**b)** ***Izvodi se:***  

## Ko sugeriše oznaku VI-DE
VI-DE (intervenciju u notnom tekstu) ne pišu kompozitori. Obično to sugerišu:
* Dirigenti u orkestarskim komadima ili koncertima za solo instrumente.
* Korepetitori ako u dogovoru sa izvođačima preskaču, tj. žele da skrate neki odsek. U instrumentalnim kocertima, tačnije u I stavu koncerta, obično se skraćuje *orkestarska [[Sonatni oblik#Ekspozicija|ekspozicija]]*. Time se skrađuje vreme trajanja koncerta.
* Koreografi ili reditelji u operi ili baletu.

## Povezano
* Abrevijatura
* Abrevijatura (muzika)
* Notne skraćenice

## Izvori
Veliki Elobey

**Veliki Elobey** (španjolski :*Elobey Grande*) je otok u Ekvatorijalnoj Gvineji. Leži na ušću estuarija rijeke Muni na pola udaljenosti između otoka Corisco i ušća rijeke Muni. Njegova se površina procijenjuje na 227 hektara tj. 2,27 km ². Otok je gotovo nenaseljen.

Ovaj otok pripada općini Corisco u primorskoj pokrajini. Bez obzira na svoju veličinu ima važnost za ovu zemlju jer na osnovu posjeda ovog otoka Ekvatorska Gvineja posjeduje i značajne morske površine bogate naftom u blizini Gabona.

Njegova najviša točka ne prelazi 80 metara. Sjeverno od otoka je mali otočić Belobi, a sjeveroistočno se nalazi otok Mali Elobey.
Mozart kugle

**Mozart kugle** tradicionalna su slastica porijeklom iz austrijskog grada Salzburga.

Prvi ih je proizveo kuhar Paul Fürst 1890., a ime im je dao u počast skladatelja Wolfganga Amadeusa Mozarta. Njegovi potomci i danas pripremaju Mozart kugle na tradicionalni način i prema izvornoj recepturi. Budući da nema zakonskih prava na ime Mozart kugli, postoje mnoge imitacije proizvoda, uglavnom proizvedenih industrijskim metodama.

Salzburški pekar Fürst predstavio je svoje Mozart kugle na sajmu u Parizu 1905., osvojivši glavnu nagradu.

Mozart kugle sastoje se od kuglica marcipana obloženih nugatom od pistacija. Tijekom izrade, kugla se stavi na drveni štap i umoči u crnu čokoladu. Zatim se suši i stvrdne. Motaju se u aluminijske folije. Godišnje se proizvede oko 1,4 milijuna Mozart kugli.
FON аndergraund

**Puškice** takođe poznate kao **FON Andergraund** su prvi i najveći nezvanični fakultetski sajt u Srbiji. Sajt je počeo sa radom u oktobru 2001. godine, a uređuju ga u potpunosti studenti Fakulteta organizacionih nauka.

## Osnivanje i ideja

Sajt su osnovali Džejms i Nenad, a sa radom je počeo 8. oktobra 2001. godine uz podršku Dragana Galića – Mrve. Ideja je bila da se na jednom mestu objedine korisne informacije, skirpte, ispitni rokovi, rešenja, ispitna pitanja, puškice i slični materijali (u elektronskom obliku), koji su od koristi studentima Fakulteta organizacionih nauka.

## Sadržaj sajta

Iako naslov sajta asocira na nedozvoljene radnje, vremenom se pokazalo da **Puškice** pružaju studentima mnogo više od onoga što bi se iz naslova sajta moglo zaključiti.

Na sajtu se nalaze opisi predmeta, korisni materijali za pripremanje ispita, informacije o stipendijama, aktivnostima drugih studentskih organizacija i brojne druge zamiljivosti vezane za fakultet.
Za brucoše Fakulteta organizacionih nauka, postoji takozvani *Vodič za brucoše* koji predstavlja koristan uvod za sve one koji prvi put dolaze na fakultet.

Portal je od 2009. godine održavao veliki blog agregator pod nazivom "Planeta" koji je život započeo kao agregator blogova studenata Fakulteta organizacionih nauka, ali je vremenom izašao izvan tih okvira i proširio se na blogove iz celog regiona bivše Jugoslavije. "Planeta" blog agregator je ugašen u avgustu 2013. godine.

Od kraja 2013. godine, studenti imaju mogućnost ocenjivanja profesora. U maju 2014. godine počeo je sa radom **Puškice oglasnik** koji za cilj ima olakšavanje razmene usluga i dobara između studenata, a usluga je u potpunosti besplatna. 

## Svrha postojanja

Puškice pre svega postoje da bi pomogle studentima FON-a pri polaganju ispita, i to: korisnim i aktuelnim informacijama, opisom predmeta (iz studentskog ugla), elektronskim materijalima, savetima, upoznavanjem sa profesorima i asistentima (kritike, pohvale, slike). 

Kritika negativnih pojava na fakultetu je doprinela da se mnoge stvari na fakultetu pokrenu, da se prekine sa tolerisanjem ponašanja pojedinih profesora, da se probude savesti mnogih, da studentski problemi počnu da se rešavaju.

Puškice ne predstavljaju samo mesto kritike fakulteta i fakultetskog osoblja. Sajt prenosi i sve pozivitne vesti o aktivnostima, uspesima osoblja Fakulteta organizacionih nauka i njegovih studenata.

## Saradnja

Puškice već godinama, kao prijatelj ili medijski pokrovitelj, podržavaju većinu projekata i humanitarnih akcija koje realizuju studentske organizacije kako sa Fakulteta organizacionih nauka, tako i sa drugih fakulteta Univerziteta u Beogradu.

## Ekipa Puškica i uređivačka politika

S obzirom na to da je uređivačka ekipa sajta sastavljena od aktivnih studenata, ona je promenljiva i svake godine se menja, a jedno od osnovnih pravila je anonimnost članova Ekipe.
Sa druge strane, uređivačka politika sajta je nepromenljiva.

## Reference
Corisco (otok, Ekvatorska Gvineja)

**Corisco** ili **Mandj** je mali otok u sastavu Ekvatorijalne Gvineje, koji se nalazi 29 km jugozapadno od ušća rijeke Muni koja definira granicu s Gabonom. Corisco, čije ime potječe od portugalske riječi za grom, ima površinu od samo 14 km ², a najviša točka je 35 metara iznad mora.

Tijekom željeznog doba (50 godine prije Krista – 1400 AD), a prije dolaska Portugalaca, otok je bio gusto naseljen. Najvažniji dokaz ljudske okupacije dolazi iz područja Nanda, u blizini istočne obale, gdje su iskopani deseci pretpovijesnih grobova. Ti ukopi pripadaju dvima različitim razdobljima: starijem željeznom dobu(50 godine prije Krista - 450 AD) i Srednjem željeznom dobu (1000-1150 AD). Tijekom prvog razdoblja, otočani su pohranjivali pakete ljudskih kostiju i željeznih oruđa (sjekire, narukvice, koplja, žlice, željeznu valutu) u plitkim jamama ukopanim u pijesku. Tijekom drugog razdoblja, uoćeni su grobovi gdje su leševi (nesačuvani) ležali okruženi loncima, koji su vjerojatno sadržavali hranu i alkoholna pića.Pokojnici su sahranjivani sa svojim ukrasima (ogrlice, narukvice i sl.) i nekoliko osobnih stvari (noževi i adzes).

Nakon više od tri stoljeća zapuštenosti, tijekom kojih su otok sporadično posjećivali europski pomorci , Corisco naseljava narod Benga. Stigli su u drugoj polovici 18. stoljeća privučeni mogućnostima trgovine s Europljanima.Otok je godine 1843. preuzela Španjolska, kao rezultat dogovora od strane JJ Lerena y Barry s Benga kralja Bonkorom I. Bonkoro I. je umro 1846., a naslijedio ga je njegov sin Bonkoro II., ali zbog rivalstva na otoku, Bonkoro II. se preselio u Sao Tome a Munga I . je vladao Coriscom. Od 1848. do 1858. a njegov sin Munga II je ga je naslijedio i susreo se istraživačem Iradierom 1870-tih. 

Općenito , Španjolska je obratila pozornost na Corisco. U ranom dijelu 20. stoljeća to je bio dio upravnog područja *Elobey, Dobra godina i Corisco*, a poštanske marke su bile izdavane pod tim imenom. Otok je postao sastavni dio Ekvatorijalne Gvineje nakon neovisnosti. Danas se nalazi u sklopu općine Corisco koja osim ovog otoka sadrži otoke Veliki Elobey i Mali Elobey.

Corisco i okolne vode Corisco zaljeva postale su predmetom interesa u posljednjih nekoliko godina zbog nalazišta nafte. Konzorcij Elf Aquitaine i Petrogab počeli istraživati ležišta godine 1981. Područje je sporno s Gabonom zbog percipirane vrijednosti nafte. U veljači 2003, Gabonski ministar obrane Ali-Ben Bongo Ondimba je posjetio otoke i ponovno izjavio da Gabon polaže pravo na njih. 

## Izvori
Boska

**Boska** je robna kuća koja se nalazi u centru Banjaluke. Bila je jedna od najvećih robnih kuća u Jugoslaviji. Vlasnik 58 odsto robne kuće od 2009. je beogradska konzorcijum Zekstra-Delta, dok je vlasnik 42 odsto Vlada Republike Srpske.

## Položaj
Robna kuća Boska se nalazi u samom centru Banjaluke na Trgu Krajine. Kada je 1969. godine Banjaluku pogodio zemljotres, epicentar je bio na mjestu gdje se danas nalazi zgrada robne kuće Boska. Robna kuća zauzima prostor od 11.500 kvadratnih metara.

## Historija

Nakon što je Banjaluku pogodio zemljotres 1969., obnova grada je trajala više godina. Boska je otvorena 1978. godine, kao jedna od najvećih robnih kuća u Jugoslaviji. Robna kuća Boska je 2008. godine bila pred ekonomskim kolapsom, nakon čega je privatizovana posredstvom Vlade Republike Srpske. Okvirni ugovor o prodaji 58 odsto Boske, između Vlade Republike Srpske i kompanije Delta, je potpisan 3. oktobra 2008. godine. Dok je Vlada Republike Srpske tek 14. maja 2009. dala saglasnost za aneks Ugovora o prodaji 58 odsto akcija državnog kapitala u vlasništvu Republike Srpske. Rekonstrukcija prostora koje je koštalo oko 15. miliona evra, je trajalo četriri mjeseca tokom 2010. godine, a svečano je otvorena tačno u podne na dan 11. novembar 2010. Obnovljenu robnu kuću Boska su svečano otvorili predsednik Republike Srpske Milorad Dodik, i vlasnik kompanije Delta Miroslav Mišković.

U renoviranoj Robnoj kući „Boska“ u Banjaluci našlo se 27 radnji, među kojima i poznati svjetski brendovi „-{New Yorker}-“, „-{Lindex}-“, „-{Ulla Popken}-“, „-{Parfois}-“ i „-{Peakocks}-“. U obnovljenom poslovnom prostoru, površine 11.500 kvadratnih metara, zaposleno je 150 radnika u 27 radnji. Druga faza rekonstrukcije i proširenja ponude zakazana je za proljeće 2011. godine.

## Izvori

* Radio televizija Republike Srpske: U ČETVRTAK OTVARANjE ROBNE KUĆE „BOSKA“ 8. 11.2010. 
* Frontal: Otvorena nova Boska 11. 11.2010. 
* Fontal: Gluhaković: „Zekstra-Delta“ neće odustati od „Boske“ 8. 4.2009. 
* Radio televizija Republike Srpske: „Boska“ - uskoro kupoprodajni ugovor 18. 5.2009. 
* Politika: Konzorcijum „Delta-Zekstra” kupio „Bosku” 4. 10.2008.
Krstaš

**Krstaš** može značiti:
* Krstaš – ratnik u krstaškim ratovima
* Krstaš, ili krstarica – ratni brod
** Bojni krstaš, ili bojna krstarica
** Oklopni krstaš, ili oklopna krstarica
** Zaštićeni krstaš, ili zaštićena krstarica
** Laki krstaš, ili laka krstarica
** Teški krstaš, ili teška krstarica

## Povezano
* Krstaši (razvrstavanje)
* Krst (razvrstavanje)
* Križar (razvrstavanje)
* Križari (razvrstavanje)
* Križ (razvrstavanje)
Hiperlink

:*Za pomoć pri stvaranju linkova na Wikipediji vidi .*

**Hiperlink** (engl. *hyperlink*, od *hyper-*: hiper- + *link*: veza, poveznica), u računarstvu, referencija na podatak koju čitalac može izravno slijediti tako da klikne na nju ili da postavi kursor iznad nje. Naziva se još i *link*, *veza*, *poveznica*, *uputnica* i dr. Hiperlink upućuje na čitav dokument ili na specifičan element unutar dokumenta. Tekst s hiperlinkovima naziva se *[[hipertekst]]*. Softverski sistem koji se upotrebljava za prikazivanje i stvaranje hiperteksta zove se hipertekstualni sistem, a stvaranje hiperlinka naziva se *hiperlinkanje* (ili jednostavno *linkanje*). Za korisnika koji slijedi hiperlinkove kaže se da kroz hipertekst *navigira* (engl. *navigating*) ili da hipertekst *pregledava* odn. *prelistava* (engl. *browsing*).

Hiperlink ima *[[HTML anchor|anchor]]* (engl.: sidro; u kôdu označeno s `<a>` i `</a>`), što je lokacija unutar određenog tipa dokumenta s koje se hiperlink može slijediti samo s početne stranice. Dokument koji sadrži hiperlink, naziva se dokument s *izvornim kodom*. Na primjer, u mrežnom referentnom djelu kao što je Wikipedia mnoge su riječi i termini u tekstu hiperlinkani s definicijama ovih termina. Hiperlinkovi se često upotrebljavaju za implementiranje referentnih mehanizama, npr. sadržajâ, fusnotâ, bibliografijâ, indeksâ (kazalâ), pisama i glosarâ.

U nekim hipertekstovima hiperlinkovi mogu biti dvosmjerni: mogu se slijediti u dvama smjerovima tako da oba kraja djeluju kao sidra (engl. *anchors*) i mete odn. ciljevi (engl. *targets*). Postoje i složeniji aranžmani kao što su linkovi od mnogo na mnogo.

Efekt slijeđenja hiperlinka može se razlikovati među hipertekstualnim sistemima, a katkad može ovisiti i o samom linku; na primjer, na World Wide Webu većina hiperlinkova uzrokuje da se ciljani dokument zamijeni prikazanim dokumentom, iako ima nekih koji su označeni tako da uzrokuju da se ciljani dokument otvori u novom prozoru. Druga mogućnost je transkluzija, pri čemu cilj linka predstavlja fragment dokumenta koji zamjenjuje sidro linka unutar izvornog dokumenta. Hiperlinkove ne slijede samo osobe koje pregledavaju dokumente nego ih mogu automatski slijediti i programi. Program koji prelazi kroz hipertekst, slijedeći svaki hiperlink i prikupljajući sve zatražene dokumente, naziva se *[[web spider]]* ili *[[web crawler|crawler]]*.

## Povezano
* backlink
* identifikator fragmenta
* interni link
* metode linkanja websitea
* mrtvi link
* objektno hiperlinkanje
* PageRank
* svijest o linkovima
* Xenu's Link Sleuth

## Reference
Niko nije prorok u svom selu

**Niko nije prorok u svom selu** je čuvena rečenica koju je Isus iz Nazareta uputio meštanima svoga rodnog mesta, koji ga, zajedno sa njegovom rodbinom, nisu prihvatali kao proroka. Zabeležena je u svim kanonskim jevanđeljima (po Mateju, Marku, Luki i Jovanu), kao i u nekanonskom evanđelju po Tomi.

Ova izreka danas ima poslovični status u mnogim jezicima sveta.

## Izreka

Evanđelje po Mateju prenosi sledeću verziju priče:

Evanđelje po Marku prenosi sledeću verziju priče:

Evanđelje po Luki donosi nešto opširniju priču:

I Evanđelje po Jovanu pominje ovu izreku:

I apokrifno Evanđelje po Tomi donosi ovu izreku:
**Niko nije prorok u svojemu selu**, i nijedan liječnik ne liječi one koji ga poznaju.

## Tumačenja

U ovoj priči zabeleženoj u sinoptičkim evanđeljima, Isusa odbacuju ljudi iz njegovog rodnog mesta, koje Luka specifikuje kao Nazaret. Ovaj incident se zbio nakon Isusovog iskušenja u judejskoj pustinji.

Isus se vratio u njegovo rodno mesto, i učio u sinagogi. Luka kaže da je čitao sveto pismo, te tvrdio da je on ispunjenje Ilijinog proročanstva , iako druga evanđelja ne pružaju taj detalj. Sva sinoptička evanđelja opisuju masu negativnu prema Isusovom učenju, kritikujući ga kao drvodeljinog sina (Matej), odnosno drvodelju (Marko). Kod Mateja i Marka masa pominje Isusovu braću Jakova, Simona, Josifa i Judu (kod Marka se pominju i sestre) kao obične ljude, kritikujući njegovo drukčije ponašanje. U nastavku priče kod Luke, Isus raspravlja sa prisutnima u sinagogi, nakon čega oni pobesne i odvedu ga do litice van grada s namerom da ga bace dole, ali on uteče. Neki naučnici smatraju Lukinu verziju neautentičnom, jer ne postoji litica u Nazaretu.

Negativno prikazivanje Isusove porodice i njegove okoline uopšte može biti povezano sa konfliktom Pavla iz Tarsa i jevrejskih hrišćana. Wilson pretpostavlja da je negativan odnos Isusa i njegove porodice ubačen u Evanđelja (posebno u Markovo) da odvrati rane hrišćane od zajednice koju je vodila Isusova porodica. Butz je još određeniji: “u vreme kada je Marko pisao kasnih 60ih, nejevrejske crkve izvan Izraela su počele da odbacuju autoritet Jerusalima, gde su Jakov i apostoli bili vođe, tako pružajući motiv za Markov antiporodični stav.” I drugi naučnici se slažu (npr., Crosson, 1973; Mack, 1988; Painter. 1999)."

## Izvori

## Povezano
* Isusove izreke
Turingov test

**Turing test** je test koji je izradio Alan Turing, a omogućava provjeru inteligencije računala ili programske potpore. Test je objavio 1950. pod nazivom " Računalna tehnologija i inteligencija".

Radi se o sljedećem: Čovjek u ulozi suca prirodnim jezikom komunicira s jednim čovjekom i jednim strojem, a pri tome obojica se prikazuju ljudima. Ako sudac sa sigurnošću ne može utvrditi koji je sugovornik stroj, smatra se da je stroj prošao test. 

Kako bi test bio što jednostavniji i kako se ne bi testirala sposobnost generiranja glasa od strane stroja, test se odvija preko tipkovnice i ekrana. Prvotno je Turing predložio teleprinter.
Turingova nagrada

**Tjuringova nagrada** () je nagrada koju jednom godišnje dodeljuje ACM izabranom dobitniku na osnovu njegovih doprinosa tehničke prirode na polju računarstva koji treba da budu trajnog karaktera i od velikog tehničkog značaja. Većina dobitnika su informatičari.

Nagrada je dobila ime po Alanu Tjuringu, britanskom matematičaru koji se smatra jednim od začetnika modernog računarstva.

Tjuringova nagrada se često smatra „Nobelovom nagradom računarstva“. Sponzor ove nagrade je Intel korporacija, a trenutno se uz nagradu dodeljuje i novčana suma od 100.000 dolara.

Sledi spisak dobitnika sa naznakama oblasti za koje su dobili priznanje. Za više detalja o konkretnom dostignuću pogledati članak o odgovarajućem dobitniku.

## Dobitnici Tjuringove nagrade

## Pregled primljenih nagrada prema zemljama dobitnika

## Izvori

## Vanjske veze

* Spisak dobitnika Tjuringove nagrade na sajtu ACM-a   
* Bibliografija predavanja održanih povodom dodele Tjuringove nagrade  (do 2000.)
Maurice Wilkes

**Moris Vinsent Vilkis** (; rođen 26. juna 1913. u Dadliju, Engleska) je bio britanski naučnik koji se bavio računarstvom. Umro je 29. novembra 2010.

## Vanjske veze

* Kratka biografija Morisa Vilkisa 
* Oficijelna prezentacija Morisa Vilkisa 
* Spisak dela koja je Vilkis objavio
Richard Hamming

**Ričard Vesli Haming** (; Čikago, 11. februar 1915 – Monterej, 7. januar 1998) je bio američki matematičar čiji rad ima mnoštvo uticaja na polju informatike i telekomunikacija. Njegov doprinos je između ostalog „Hamingov kod“, „Hamingov prozor“ i „Hamingova razdaljina“.
Adriana Karembeu

**Adriana Karembeu** (rođen **Adriana Sklenaříková**, 17. septembra 1971.) je slovačka manekenka i glumica.

## Biografija
Adriana Sklenaříková je rođena u gradu Brezno u središnjoj Slovačkoj. Prvobitno je studirala medicinu u Pragu ali je odustala od studija da bi postala manekenka u 1997. godine.

## Karijera
U SAD-u bila je mankenka kompanije *Victoria's Secret*. Poznata je po najdužim nogama u svijetu mode. U 2006. godine je izabrana za najseksipilniju ženu na svijetu. Ona je bivša Guinnessova rekorderka za najduljim nogama među ženskim modelima.

Kao glumica, pojavila se u nekoliko filmova, uključujući *Asterix na olimpijskim igrama* (2008).

## Osobni život
Adriana se sastao francuskog nogometaš Christian Karembeu u 1998. godine, venčali su se u decembru iste godine. Par odvajao u martu 2011.

## Reference

## Vanjske veze

* Službena stranica  
*
Alan Perlis

**Alan Džej Perlis** (; Pitsburg, 1. april 1922 – Nju Hejven, 7. februar 1990) je bio američki naučnik koji se bavio računarstvom, poznat po svom pionirskom bavljenju razvojem programskih jezika i kao prvi dobitnik Tjuringove nagrade.

## Biografija
Perlis je rođen u Pitsburgu, u američkoj državi Pensilvanija, gde je i diplomirao hemiju 1943. godine. Osnovne studije je završio na Univerzitetu Karnegi Melon, a magistraturu je odbranio 1949. godine na MIT-u, gde je 1950. godine odbranio i doktorat iz oblasti matematike pod nazivom *O [[Integralne jednačine|integralnim jednačinama]], njihovim rešenjima dobijenim pomoću iteracija i analitičkim proširenjima* (*On Integral Equations, Their Solution by Iteration and Analytic Continuation*).

Dve godije kasnije Perlis je bio član tima koji je napravio *Vihor* (*Whirlwind*), prvi računar koji je radio u realnom vremenu, i koristio monitor kao izlazni medij. Univerzitetsku karijeru je započeo na državnom univerzitetu Perdju u Indijani, da bi se 1956. godine prebacio na Karnegi institut, gde je najpre bio šef odseka za matematiku, a zatim i šef katedre za računarstvo. Izabran je za predsednika ACM-a 1962. godine.

Postao je prvi dobitnik Tjuringove nagrade 1966. godine, za, kako je navedeno u obrazloženju, uticaj na polju naprednih programerskih tehnika i stvaranje kompajlera. Ovde se prvenstveno misli na njegov rad iz vremena kada je bio član tima koji je razvio programski jezik ALGOL.

Perlis je 1971. godine prešao na Univerzitet Jejl gde mu je ponuđeno mesto šefa odseka za računarstvo, a 1977. godine je izabran za člana Nacionalne tehničke akademije.

Početkom osamdesetih godina dvadesetog veka objavio je članak *Epigrami o programiranju* (*Epigrams on Programming*) u časopisu *SIGPLAN* koji izdaje ACM. U njemu je u formi nezavisnih rečenica opisao mnoge stvari koje je naučio o programiranju u svojoj karijeri. Ti epigrami su često citirani.

Perlis je radio na Univerzitetu Jejl sve do svoje smrti, u februaru 1990. godine.

## Reference

## Vanjske veze
* 
* Citati Alana Perlisa  na prezentaciji Univerziteta Jejl 
* Perlisovi radovi na prezentaciji Instituta Čarls Bebidž
Dijkstrin algoritam

**Dajkstrin algoritam** je jedan od algoritama za nalaženje najkraćeg puta u grafu sa nenegativnim težinama ivica. Ime je dobio po holandskom informatičaru Edsheru Dajkstri.

Neka je dat težinski usmereni graf *G* i početni čvor *s* iz *G*. Ako skup svih čvorova grafa obeležimo sa *V*, skup ivica sa *E*, tada je svaka ivica iz *E*, predstavljena parom čvorova (*u*,*v*) koje ona povezuje iz *V*. Takođe, neka svaka ivica dobije određenu vrednost (težinu) *w*. Težina svake ivice se može predstaviti kao rastojanje između dva čvora koje ona povezuje. Dužina puta između dva čvora je suma težina ivica na tom putu. Za dati par čvorova *s* i *t* iz *V*, Dajkstrin algoritam nalazi vrednost najkraćeg puta. Česta je njegova upotreba za nalaženje najkraćeg puta od čvora *s* do svih ostalih iz skupa *V*.

## Opis algoritma
Dajkstrin algoritam je pohlepni algoritam koji se zasniva na pamćenju vrednosti *d*[*v*] trenutnog najkraćeg puta od *s* za svaki čvor *v*. Za početni čvor ta vrednost najpre iznosi 0, tj. *d*[*s*]=0, a za ostale čvorove se uzima vrednost beskonačno. Pri prestanku rada algoritma, *d*[*v*] dobija vrednost najkraćeg puta iz *s* u *v*, ili vrednost beskonačno, ukoliko takav put ne postoji.

Osnovna operacija Dajkstrinog algoritma je **oslobađanje ivica**: ukoliko postoji ivica iz *u* ka *v*, tada trenutno najkraći put iz *s* u *u* (*d*[*u*]) može dobiti vrednost sume *d*[*v*] i težine ivice (*u*, *v*). Dakle, njegova dužina će iznositi *d*[*u*]+*w*(*u*, *v*), ukoliko je ova vrednost manja od *d*[*v*]. Proces oslobađanja ivica se nastavlja se dok vrednost *d*[*v*] ne određuje najkraći put iz *s* u *v*, za svaki čvor *v*.

Tokom izvršavanja algoritma izdvajaju se dva skupa čvorova *S* i *Q*. U skupu *S* su oni čvorovi za koje je poznata vrednost *d*[*v*], a u skupu *Q* svi ostali. Na početku je skup *S* prazan, a u svakoj iteraciji jedan čvor se premešta iz *Q* u *S*. To je onaj čvor koji ima najmanju vrednost *d*[*u*]. Na kraju se oslobađaju sve ivice (*u*,*v*) gore opisanim postupkom.

## Pseudokod
U sledećem pseudokodu, u := Extract_Min(Q) nalazi čvor *u* iz skupa *Q* koji ima najmanju vrednost *d*[*u*]. Taj čvor se izbacuje iz skupa *Q*.

  1  **function** Dijkstra(G, w, s)
  2     **for each** vertex v in V[G]                        *// Inicijalizacija*
  3           d[v] := infinity
  4           previous[v] := undefined
  5     d[s] := 0
  6     S := empty set
  7     Q := V[G]
  8     **while** Q is not an empty set                      *// Dajkstrin algoritam*
  9           u := Extract_Min(Q)
 10           S := S union {u}
 11           **for** each edge (u,v) outgoing from u
 12                  **if** d[u] + w(u,v) 2).

Efikasnije je implementirati Dajsktrin algoritam koristeći binarni hip. Tada je vremenska složenost *O*((*E*+*V*)log*V*).

## Povezano
* Flojd-Voršalov algoritam
* A* algoritam

## Vanjske veze

* Animacija rada Dajkstrinog algoritma
* Implementacija Dajsktrinog algoritma
Charles Bachman

**Čarls Vilijam Bakman** (; Menhetn, 11. decembar 1924.) je informatičar koji je 1973. godine dobio Tjuringovu nagradu za svoje doprinose razvoju baza podataka.

## Vanjske veze

* Biografija Čarlsa Bakmana  
* Spisak radova Čarlsa Bakmana
Allen Newell

**Alen Njuel** (; San Francisko, 19. mart 1927 — Pitsburg, 19. juli 1992) je bio američki naučnik i jedan od osnivača oblasti veštačke inteligencije.

## Vanjske veze
* Kratka biografija Alena Njuela 
* Sećanje na Alena Njuela 
* Kolekcija dela Alena Njuela
Herbert Simon

**Herbert Aleksander Sajmon** (; Milvoki, 15. jun 1916 — Pitsburg, 9. februar 2001) je bio američki naučnik koji se primarno bavio političkim naukama, a čija je oblast interesovanja i istraživanja obuhvatala kognitivnu psihologiju, računarstvo, ekonomiju, rukovođenje, filozofiju nauke i sociologiju. Za života je objavio skoro hiljadu često citiranih radova što ga čini jednim od najuticajnijih naučnika 20. veka.

Dobitnik je Nobelove nagrade za ekonomiju 1978. godine.

## Reference

## Vanjske veze

* Strana posvećena Herbertu Sajmonu 
* Sajmonovi radovi
James H. Wilkinson

**Džejms Hardi Vilkinson** (; Strod, 27. septembar 1919 — Tedington, 5. oktobar 1986) je bio engleski naučnik koji se bavio numeričkom analizom, oblašću koja se nalazi na granici između primenjene matematike i računarstva, a posebno je primenjiva na fiziku i inženjering.

## Biografija
Vilkinson je pohađao čuveni Triniti koledž u Kembridžu, gde je i maturirao kao najbolji u generaciji.
Početkom četrdesetih godina dvadesetog veka, u vreme drugog svetskog rata, Vilkinson je počeo da se bavi termodinamikom eksplozija, balistikom i supersoničnim kretanjima. Kada je shvatio da mu analitički pristup rešavanju realnih problema neće doneti upotrebljive rezultate, počeo je da koristi približne numeričke metode. Na taj način je dolazio do rešenja parcijalnih diferencijalnih jednačina, a za sama izračunavanja je koristio mehaničku mašinu za računanje kojom je upravljao pomoću ručice za okretanje.
Sredinom 1946. godine počeo je da radi u Nacionalnoj fizičkoj laboratoriji, kao pomoćnik Alana Tjuringa na projektu za stvaranje ACE (*Automatic Computing Engine*) računara, da bi ga dve godine kasnije, kada je Tjuring napustio projekat, zamenio kao vođa.

Kasnija istraživanja su Vilkinsona odvela na polje numeričke analize u kome je otkrio mnoge značajne algoritme.

Dobio je Tjuringovu nagradu 1970. godine za „istraživanja u oblasti numeričke analize koja su olakšala upotrebu digitalnih računara velikih brzina, čime mu je ukazano posebno priznanje za dostignuća u izračunavanjima koja je napravio u oblasti linearne algebre i analize grešaka unazad“.

## Povezano
* Vilkinsonov polinom

## Reference

## Vanjske veze
* 
* Foto galerija Džejmsa Vilkinsona na prezentaciji Nikolasa Hajema
Crkva Uzašašća u Kolomenskoju

**Crkva Uzašašća u Kolomenskoju** je najstarija crkva (1532.) u Kolomenskoju (ruski: Коло́менское), bivšem carskom posjedu koji se nalazi nekoliko kilometara jugoistočno od središta Moskve, na putu prema gradu Kolomna (po čemu je dobilo i ime). Ova crkva bila je prva od kasnije mnogih kamenih crkava s visokim tornjem koji je imao kupolu u obliku šatora, čime je prekinuto slijeđenje bizantske arhitekture i nastala je ruska. Zbog toga je 1994. godine Crkva Uzašašća u Kolomenskoju upisana na UNESCO-v popis mjesta svjetske baštine u Europi. 

## Historija

Selo Kolomenskoj se prvi put spominje u testamentu Moskovskog kneza Ivana I. 1339. godine. S vremenom je postao omiljeni ljetnikovac moskovskih kneževa zbog čega je 1532. godine tu podignuta Crkva Uzašašća kako bi se obilježilo dugoočekivano rođenje budućeg cara, Ivana Groznog.

Aleksej I., ruski car, je uz crkvu dao izgraditi veličanstvenu drvenu palaču sa preko 250 soba i bajkovitim tornjevima. Katarina II. Velika ju je dala srušiti 1789. godine, ali moskovska uprava ju je planira obnoviti prema preživjelom drvenom modelu.

Tijekom sovjetske vlasti, mnoge drvene građevine iz raznih dijelova SSSR-a su prenesene u Kolomenskoj park koji je danas imozantan kompleks povijesnih građevina različitih oblika arhitekture.

## Odlike
Crkva od bijelog kamena ima nisko prizemlje (*podklet*) tlocrta upisanog grčkog križa u čijem središtu je osmerokut (*četverik*) iznad kojega se uzdiže visoki toranj koji je nadsvođen osmerokutnim šatorom koji završava s malenom kupolom. Izvana je crkva ukrašena uskim pilastrima na stranama četverika, prozorima s gredama u obliku strijela, dok tri trijema (*kokošnik*) imaju ritmične arkade otvorenih galerija. Ovo remek djelo ruske arhitekture je slijedilo oblik drvenih crkava s tornjevima sa ruskog sjevera.

## Vanjske veze

* Fotografija (1024x768) 
* Kolomenskoye
Južna Baskija

**Južna Baskija** (baskijski: Hegoalde ili Hego; španjolski: Hegoalde, Baskija i Navarra ili poluotok Baskija) je izraz koji se koristi kao naziv za baskijska područja u Španjolskoj kao jedinstvena cjelina.

Ovo područje ne postoji kao jedinstvena politička jedinica, ali uključuje tri provincije (Alava, Biskaja i Gipuskoa) i dvije enklave (enklave Trevino i Valle de Villaverde) u Baskijskoj autonomnoj zajednici na zapadu, kao i Navaru na istoku.

Povijesne četiri baskijske pokrajine na španjolskom tlu imale su status samo-osnaživanja do 2. karlističkog rata potkraj 19. stoljeća (kada su ukinute povelje o njihovim autonomijama).Političke promjene koje su uslijedile i uspio je pokušao ponovno uspostaviti jedan novi politički status za baskijska područja u Španjolskoj (Statut Estella, 1932). Nakon Francove smrti, ova mogućnost je ponovno ispitivana i predviđena u kasnim 1970-tim, ali jake političke prigovori kako u španjolskim vladajućim strukturama i Navari (Unión del Pueblo Navarro- stranke osnovane) odveo je taj projekt u pat poziciju.

Španjolska Baskija je izraz koji se može odnositi na istovjetno područje, ali je dvosmisleno jer može ili ne može uključiti Navaru, dok baskijski izvedeni pojam "Južna Baskija" uvijek uključuje i Navaru i enklavu.
Suprasaljski zbornik

**Suprasaljski zbornik** je najopšriniji tekst starocrkvenoslovenskog kanona. Sastoji se od 285 listova, pisan je ćirilicom, a nastao je u Bugarskoj u 11. veku. Pronađen je 1823. Suprasalju, u severoistočnoj Poljskoj, pa odatle potiče njegov današnji naziv. Deo rukopisa možda je prepisan s nekog glagoljaškog originala. U tom zborniku nalaze se životopisi svetaca, homilije i jedna molitva. Listovi se danas čuvaju u Ljubljani, Varšavi i u Sankt Peterburgu.

## Vanjske veze
* Codex Suprasliensis digitalno izdanje
Panturkizam

**Panturkizam** je ideologija koja ima za cilj ujedenjenje svih Turaka i naroda koji govore turkijskim jezicima kao i teritorija na kojima oni žive. Nastao je oko 1880. godine među turskim intelektualcima u tadašnjoj Ruskoj Imperiji, sa ciljem kulturnog i političkog ujedinjenje svih turaka sa prostora tadašnjeg Osmanskog carstva, Rusije, Kine, Irana, Avganistana.

Ideologija pokreta koji teži stvaranju Velike Turske naziva se u literaturi panturkizam.

Jedan od najznačajnijih ranih eksponenata panturcizma je Enver Paša, Otomanski Ministar rata tokom Prvog svetskog rata i jedan od lidera borbe protiv Ruske Imperije i Sovjetske vladavine u Centralnoj Aziji.

Znašajna epizoda u istoriji panturcizma odigrala se tokom Drugog svetskog rata, kada su nacisti pokušali da potkopaju sovjetsko jedinstvo pod zastavom panturcizma u borbi sa SSSR-om. Nemački pokušaji, međutim, nisu dali značajne rezultate.

## Genocid nad Jermenima
Panturcizam je bio osnovna ideologija i povod za genocid nad Jermenima koji je 1915. godine sproveden pod upravom Enver paše sa ciljem da se uklone ne-turske i ne-muslimanske manjine iz Osmanskog carstva u cilju stvaranja velikoturske države.

## Grčki genocid
**Grčki genocid** je termin koji se koristi od strane nekih akademika a odnosi se na sudbinu Grka u Otomanskom carstvu tokom i nakon Prvog svetskog rata (1914-1923). Kao i Jermeni i Asirci, Grci su bili podvrgnuti raznim oblicima progona, uključujući masakre, proterivanja. Procenjuje se da je na stotine hiljada Grka umrlo tokom ovog perioda kao rezultat progona i masakra otomanskih vlasti.

## Genocid nad Jermenima, Asircima i Kurdima
Pored jermenskog i grčkog genocida, pan-turski Mladoturski režim u Otomanskom carstvu sprovodio je genocid i nad asirskim i kurdskim stanovništvom.

Panturcizam i turska nacionalistička istoriografija je korišćena da se potpuno negira identitet Jermena i Kurda. U isto vreme, razne revizionističke tvrdnje su napravljene na drevnim narodima u regionu i šire.

## Literatura

* Jacob M. Landau. *Pan-Turkism: From Irredentism to Cooperation*. Hurst, 1995. 
* Enciklopedija britanika
* Jacob M. Landau, "Radical Politics in Modern Turkey", BRILL, 1974.
* Robert F. Melson, "The Armenian Genocide" in Kevin Reilly (Editor), Stephen Kaufman (Editor), Angela Bodino (Editor) "Racism: A Global Reader (Sources and Studies in World History)", M.E. Sharpe 2003. str 278.
* Kieser, Hans-Lukas (2006). Turkey beyond nationalism: towards post-nationalist identities. I. B. Tauris. pp. 19. 
* Geraci, Robert P. (2001). Window on the East: National and Imperial Identities in Late Tsarist Russia. Cornell University Press. str. 278.
Zapadni Kavkaz

**Zapadni Kavkaz** (ruski: Западный Кавказ) zapadni dio planinskog vijenca Kavkaza, od Crnog mora do planine Elbrus (na slici desno) u Rusiji. Kako je to jedini veliki planinski vijenac u Europi koji nije pretrpio značajne promjene ljudskim djelovanjem, zbog čega je još 1978. godine upisan je na UNESCO-v popis mjesta svjetske baštine u Europi.

Na najzapadnijem dijelu zaštićenog područja od 298.903 ha, od ljetovališta Soči, nalazi se Kavkaški nacionalni park biosfere (*Кавказский государственный природный биосферный заповедник*) koji je osnovan još 1924. godine u pokrajinama Krasnodarski kraj, Adigejska i Karačajevsko-Čerkeska (247.000 ha).

Ovo područje je bilo naseljeno prije 500.000 godina o čemu svjedoči više od 150 lokaliteta u kojima su pronađeni ljudski ostaci (između ostalog i neandertalaca). No, ipak je ovaj krajolik ostao nepromijenjen ljudskim djelovanjem; sve do nedavno. Danas se tu javljaju posljedice sječe drveća, ispaše stoke (oko 200 farmera živi u tampon zoni), lova, rekreacija i turizma. Oko 40-50.000 turista posjeti rezervat bisfere svake godine (1997.).

## Odlike

Rezervat biosfere čine uglavnom malena područja nizina, ledenjačkih vrhova (oko 60) i preko 130 jezera koji čine oko 80% tipičnog krajolika Kavkaza. Visina se proteže od 250 do 3,360 metara, što je visina najvišeg vrha, Akaragvarta. Rijeke sa sjeverne strane su Bolšaja Laba i Belaja, koje utječu u Kuban, dok su na južnoj strani rijeke kraće i ulijevaju se u Crno more. Tu su i brojni slapovi do 250 metara visine.

U rezervatu obitava rijetka, oko 85 metra visoka, Nordijska jela (*Abies nordmanniana*), za koju se vjeruje da je najviša vrsta drveta u Europi, ali i Engleska tisa (*Taxus baccata*), bukva (*Fagus orientalis*), kesten (*Castanea sativa*), smreka (*Picea orientalis*), Iberski hrast (*Quercus iberica*), Kavkaška lipa (*Tilia caucasia*) i Europska zelenika (*Buxus sempervirens*). Zapravo petina biljnih vrsta na ovom području su endemske vrste.

Fauna je također bogata, uključujući rijetke vrste kao što su: leopard (*Panthera pardus ciscaucasica*), smeđi medvjed (*Ursus arctos*), ris (*Felis lynx*) i Kavkaški jelen (*Cervus elaphus moral*).
Ovo područje je posljednje utočište Kavkaškog bizona (*Bison bonasus caucasicus*) od kojih su posljednji primjerak ubili krivolovci 1927. godine. Danas su preživjeli samo potomci bizona koji je bio u zoološkom vrtu u Njemačkoj, ali su oni nastali križanjem s podvrstom *Bison bonasus bonasus*.


Datoteka:MarkotkhGelendzhik14Jan2006.jpg|Planina Markot iznad Sočija
Datoteka:Orekhovsky waterfall in Sochi.JPG|Slap Orekovski u NP Soči
Datoteka:Belalakaya mountain.jpg|Planina Belalakaja
Datoteka:Krasnaya Polyana 02.jpg|Zapadni Kavkaz iz Krasnaja Poljana
Datoteka:CaucasianBison-Demidoff1898.png|Ubijeni Kavkaški bizon 1889. godine


## Reference

* Кавказский заповедник. In Заповедники СССР. Заповедники Кавказа. Moskva: Мысль, 1990. str. 69.-100. 

## Vanjske veze

* Zapadni Kavkaz  na Nacionalna svjetska baština
* Ruski kavkaški nacionalni park  (rus.)
* Caucasian Reserve Website
Dana Scott

**Dejna Stujart Skot** (; rođen 1932. godine) je američki naučnik, dobitnik Tjuringove nagrade za svoj doprinos na polju teorije automata.

## Vanjske veze

* 
* Skotova Internet stranica
Michael O. Rabin

**Majkl Ozer Rabin** (, ; Vroclav, 1. septembar 1931.) je izraelski naučnik, dobitnik Tjuringove nagrade za svoj doprinos na polju teorije automata.

## Vanjske veze
* 
* Rabinova stranica na prezentaciji Univerziteta u Pitsburgu 
* Rabinova stranica  na prezentaciji Univerziteta Harvard
Velika Italija

**Veliki Italija** (), ili **Imperijalna Italija** (), je ambiciozni projekat, nastao u vreme fašističke Italije.

Cilj ovog projekta bio je da stvori italijansko carstvo, koje bi pored teritorija tadašnje Italije uključilo i Korziku, Dalmaciju, Maltu) i veći deo Mediterana gde ima italijanske populacije ili postoji italijanska sfera uticaja. Ove oblasti Velike Italije uključile bi i ujedinjenu Albaniju, Crnu Goru, severni Tunis i severnu Libiju.

Projekat uključuje stvaranje italijanske države, u kojoj bi ne-italijanski elementi bili asimilovani i koja bi se ojačala za dalju kolonizaciju. Ovakva ekspanzija bi pomogla Italiji da povrati dominaciju na Mediteranau, izgubljenu posle pada Rimskog carstva.

## Literatura
* Baioni, Massimo. *Risorgimento in camicia nera*. Carocci. Arezzo, 2006.
* Blitzer, Wolf. *Century of War*. Friedman/Fairfax Publishers. New York, 2001 .
* Chapin Metz, Helen. *Libya: A Country Study*. GPO for the «Library of Congress». Washington, 1987.
* De Felice, Renzo *Interpretations of Fascism* (translated by Brenda Huff Everett). Harvard University Press. Cambridge, 1977 .
* De Felice, Renzo. *Mussolini l’Alleato: Italia in guerra 1940—1943*. Rizzoli Ed. Torino, 1990.
* Del Boca, A. *Le guerre coloniali del fascismo* Laterza. Roma, 1991.
* Galeotti, Carlo. *Credere obbedire combattere — I catechismi fascisti * Stampa Alternativa. Milano, 1996.
* Lamb, Richard. *Mussolini as Diplomat*. Fromm International Ed. London, 1999 .
* Payne, Stanley G. *A History of Fascism, 1914-45*. University of Wisconsin Press. Madison, Wisc., 1995 .
* Rosselli, Alberto. *Storie Segrete. Operazioni sconosciute o dimenticate della seconda guerra mondiale* Iuculano Editore. Pavia, 2007.
* Vignoli, Giulio. *I territori italofoni non appartenenti alla Repubblica Italiana*, Giuffrè, Milano, 1995.
* Vignoli, Giulio. *Gli Italiani dimenticati. Minoranze italiane in Europa*, Giuffrè, Milano, 2000.
* Zaffiri, Gabriele. *L’Impero che Mussolini sognava per l’Italia*, The Boopen Editore, Pozzuoli (Napoli), ottobre 2008.
Robert Floyd

**Robert Flojd** (; 8. jun 1936 – 25. septembar 2001) je bio eminentni američki informatičar.

Rođen je u Njujorku. Diplomirao je na opštem smeru univerziteta u Čikagu, 1953. godine, sa tek navršenih 17 godina, a diplomu iz fizike je stekao pet godina kasnije.

Ranih šezdesetih radio je kao operater na kompjuteru i objavio mnoge zapažene radove, te postao vanredni profesor na Univerzitetu Karnegi Meloun sa svojih 27 godina, a šest godina kasnije i redovni profesor na Stenfordskom univerzitetu. Interesantno je da je postavljen za profesora iako nije odbranio doktorat.

Među njegovim doprinosima je i dizajn Flojdovog algoritma, koji efikasno pronalazi sve najkraće puteve na grafu, kao i njegov rad na parsiranju. U jednom od svojih radova je uveo važan koncept difuzije grešaka u iscrtavanju slika na računaru, poznat kao Flojd-Stajnbergova rasterizacija (iako je pravio razliku između rasterizacije i difuzije).

Značajno Flojdovo dostignuće su bili njegovi početni koraci na polju verifikacije programa korišćenjem logičkih pretpostavki što je uveo u svom radu iz 1967. godine, *Dodeljivanje značenja programima*. Time je dao veliki doprinos delu logike kojio je kasnije postao poznat kao Horova logika.

Blisko je sarađivao sa Donaldom Knutom, posebno kao glavni recenzent Knutove knjige *[[Umetnost kompjuterskog programiranja]]*, i istovremeno je najviše citiran autor u tom delu. Zajedno sa Ričardom Bejgelom napisao je udžbenik *Jezik mašina: uvod u kompatibilnost i formalne jezike* (1994, W.H. Freeman and Company, ).

Postao je dobitnik Tjuringove nagrade 1978. godine „za jasan uticaj na metodologije za stvaranje efikasnog i pouzdanog softvera, i za pomoć u zasnivanju sledećih važnih podoblasti računarstva: teorije parsiranja, semantike programskih jezika, automatske verifikacije programa, automatskog generisanja programskog koda, i analize algoritama.“

Fljod se dva puta ženio i razvodio i imao je četvoro dece. Voleo je da igra bekgemon.

## Vanjske veze

* Sećanje na Roberta Flojda
* Biografija Roberta Flojda
Kenneth E. Iverson

**Kenet Judžin Ajverson** (; 17. decembar 1920 – 19. oktobar 2004) je bio kanadski naučnik koji se bavio računarstvom. Poznat je kao tvorac programskog jezika APL. Dobio je Tjuringovu nagradu za svoj doprinos matematičkoj notaciji i teoriji programskih jezika.

## Vanjske veze
* Sećanja na Kena Ajversona  
* Ajversonov profil
Crkva Svete Petke u Beogradu

**Crkva Svete Petke** se nalazi u *Donjem Gradu* Beogradske tvrđave i podignuta je na mestu *čudotvornog* izvora, u neposednoj blizini crkve Ružica, podignute posle 1867. godine. Sadašnja kapela je sagrađena 1937. godine po projektu arhitekte Momira Korunovića. Njene unutrašnje zidove i svodove pokrivaju mozaici, koje je 1980-83. godine izradio slikar Đuro Radlović.

## Historija

Kapela Svete Petke je podignuta u periodu kada su mošti ove svetiteljke premeštene u Beograd. Njene mošti su prenete na molbu kneginje Milice Sultanu. Deo moštiju je prenet 1417. godine u kapelu koju je podigao nepoznati velikodostojnik iz Donjeg grada. Nakon turskog osvajanja Beograda 1521. mošti su odnete u Carigrad. 1641. godine ih otkupljuje moldavski vojvoda i prenosi u grad Jaši. Crkva Ružica i dalje čuva jednu časticu moštiju Svete Petke.

Nije poznato da li je pominjana kapela bila podignuta u blizini izvora, kao ova današnja. Ta prvobitna kapela je bila u obliku zemunice u koju se ulazilo niz stepenice. Zbog lošeg stanja, na inicijativu Patrijarha Varnave, na današnjem mestu je izgrađena i osveštana kapela na dan Svete Petke 1937. godine. Prilikom kopanja temelja pronađeni su ostaci nekog starijeg hrama i iskopane su brojne kosti vojnika poginulih tokom odbrane Beograda 1914 i 1915. godine.

## Živopis kapele

Kapela je dvaput živopisana. Prvi živopis je uradio akademski slikar Vladimir Predajević. Taj živopis je brzo propao zbog vlage u zidovima ali i zbog lošeg kvaliteta materijala koji je korišćen tokom radova, pa se drugi put koristila tehnika mozaika uz izolaciju zidova. Drugi živopis je uradio beogradski slikar Đuro Radlović između 1980. i 1983, a osveštao ga je Patrijarh German 27. februara 1983.

## Galerija

Datoteka:Crkva_svete_Petke1.jpg
Datoteka:Crkva_svete_Petke3.jpg
Datoteka:Kalemegdan - Sveta Petka church (by Pudelek).JPG
Datoteka:Kapela-Svete-Petke.jpg


## Izvori

## Bibliografija
*Jovica Trkulja: * Svet mozaika Djure P. Radlovića*; str. 316, Dosje, Beograd 2024 ISBN:9788660474362
*Душан Иванчевић: *Београдска тврђава и њене светиње*; стр. 168, Библиотека Православље, Београд 1970

## Vanjske veze

* Pravoslavlje - Crkve Ružica i Sveta Petka 
* ''Crkva svete Petke'' na prezentaciji JP Beogradska tvrđava
APL

Termin **APL** ima više značenja.

* APL (programski jezik)
* Akutna promijelocitna leukemija, tip akutne mijelogene leukemije
APL (programski jezik)

**APL** (skraćenica izvedena prema knjizi ) je interaktivni redno-orijentisani programski jezik i integrisano razvojno okruženje koje je na raspolaganju od mnogobrojnih komercijalnih i nekomercijalnih prodavaca i za većinu računarskih platformi. Baziran je na matematičkoj notaciji koju je stvorio Kenet E. Iverson koji asocira specijalne performanse za dizajn i specifikaciju na digitalnim računarima koristeći kompjuterski hardver i softver. Koristi se u naučne svrhe, pri izračunavanju statistićkih vrednosti, i stvaranaju aplikacija koje se koriste u finansijske svrhe (banke najčešće).

## Literatura

* ''An APL Machine''  (1970 Stanford doctoral dissertation by Philip Abrams)
* ''A Personal History Of APL'' (1982 article by Michael S. Montalbano)
* 
* 
* ''A Programming Language'' by Kenneth E. Iverson
* ''APL in Exposition'' by Kenneth E. Iverson
* Brooks, Frederick P.; Kenneth Iverson (1965). *Automatic Data Processing, System/360 Edition*. .
* 
* 
* 
* 

## Vanjske veze
* 
* [news://comp.lang.apl comp.lang.apl] newsgroup (Google Groups archive)
* APL Wiki
* SIGAPL
* OOPAL: Integrating Array Programming in Object-Oriented Programming