Religija Autarijata

**Religija Autarijata** kao dio duhovnog života, odslikava se u pronađenim ostacima njihove materijalne kulture koje čine mnogobrojne  nekropole grobova, te pojedini grobni prilozi koji se povezuju sa postojanjem kultova.

Novi način privređivanja, uz upotrebu metala, i sve češće ratovanje  donijeli su  sa  sobom  i  promjenu  u  religioznoj  svijesti  i na ilirskom prostoru što se manifestira stvaranjem muškog božanstva i  u  novom  odnosu  prema  pokojnicima.

## Kult predaka (mrtvih)
Odnos  prema pokojnicima, predstavljen u vidu kulta predaka, na prostoru glasinčke kulture je bio vrlo izražen, i imao je i primarnu ulogu u religioznoj i u duhovnoj svijesti. Već  u  eneolitu, kult predaka (mrtvih) zamijenio  je stari  kult  plodnosti  kao  dominirajući  aspekt    religiozne svijesti.   Ali to nije značilo i potpuno iščezavanje ovog mediteranskog kulta, jer je našao mjesto i u zajednicama metalnog doba.  Odnos između  sahranjivanja  inhumacijom  i incineracijom teško je objasniti. Možda su ta dva načina samo proizvodi različitih shvatanja o odnosu života i smrti, zagrobnom životu i duhu predaka, 

Indoeuropske zajednice, kojima je pripitomljavanje konja i upotreba metala kao oružja, potpuno izmijenilo  stil  života,    imale  su  novi odnos  prema  smrti, nego  neolitski ljudi.  Smrt je postala redovna  pojava, pa je kult predaka stekao  prevagu  u  odnosu na  ostale  kultove,  ali  i da  poveća  duhovnu  snagu, agresivnost  i smanji strah  od smrti kod ratničkih zajednica.

Umrli članovi zajednice, sahranjuju se u grobnim humkama (tumulima) različitih dimenzija, zavisno  od  statusa  koji  je  pokojnik  uživao. Obred sahrane počinjao je čišćenje vatrom mjesta tumula, zatim  bi  se  obavljale  žrtve  paljenice  u blizini  ili  nad  grobom.  Pošto  je  pokojnik  bio pokriven  slojem  zemlje,  vršili  bi  se obredi magijske prirode. Pojedini predmeti, uglavnom keramički bi bili  razbijeni  ili  samo  oštećeni  nad  grobom,  a  njihovi  ostaci  razbacani  po  grobu  ili  položeni  uz mrtvaca.  Naročito  je  bila  uobičajena  praksa  lomljenja  mačeva.  Kult predaka  ostao je najbitnijih aspekat duhovnog života. 

Pažnja  koja  je  prilikom  sahranjivana,  poklanjana  istaknutim  pokojnicima  ukazuje  i  na postojanje *kulta  herosa* (χερωσα), odnosno postupnom pretvaranju istaknutih predaka u mitske heroje, polubožanstva. 

## Kult sunca
U  fazu  IV  b,  odnosno  VII.  st.  p.  n.  e.  datiraju  se  i kultna  kolica  sa  Glasinca. Predstava  vodenih  barskih  ptica  na kutnim  kolicima,  povezuje  se  sa  kultom  sunca, tj. sa vjerovanjima vezanim za godišnje cikluse  jačanja i slabljenjima sunca.

Funkcija  ptica  je  da  vuku  kola,  koja  su  modifikacija  sunčeve  barke,  ne  na zemlji, nego na nebeskom svodu. Tokom praktičnog izvođenja rituala kultna kolica služila su i kao posuda (odnosno jedna od ptica ustvari je predstavljala posudu) za materiju korištenu u  ritualu,  a  onda  bi  bile  ostavljane  sa  tom  materijom  sa  pokojnikom  kao  njegov  grobni prilog.  Slična kolica nađena su u Austriji i Danskoj.

Barske ptice se  u grčkoj mitologiji  upravo  najčešće  nalaze  u mitovima  vezanim  za  Apolona,  a  veze  između  Apolona  i  solarnih  božanstava kod  zapadnobalkanskih  naroda  su  vrlo  prisutne  i  raznovrsne.

Pored  barskih ptica-selica i predstave svastike simboliziraju Sunce koje se nalazi u pokretu (narukvica  od  metalnog lima iz Miošića i Potpećine).  Na pojasevima mramoračkog tipa postoje stilizirani prikazi koji se sastoje od četiri svastike međusobno veoma spretno uvezane u jednu svastiku, čime se prikazuju sunce i njegove zrake u punoj svojoj snazi. Na  knemidama se  nailazi  i  na  obilje  drugih  solarnih  simbola,  obilježenih kružnicama  koje  se  i  same  sastoje  od  niza  paralelnih  kružnica  u  okviru  i  preko  kojih  se  nalaze krstovi  različitih  oblika  sa  ispupčenjima  u  sredini.

Sami  pojasevi  «mramoračkog  tipa»  su  potpuno  neadekvatni  zbog svoje  metalne  krutosti  i  težine  da  služe  kao  obični  odjevni  predmet.  Oni  su  nesumnjivo  svrhu svoga  postojanja  morali  imati  u  drugačijoj  upotrebi, i  bili  su  nošeni  samo  u  specijalnim prilikama najvjerojatnije ceremonijalnog  religijsko-magijskog karaktera. U ličnosti  autarijatskog  vladara  bila je objedinjena  i institucija vrhovnog sveštenika.

Motiv svastike pronađen je i na ognjištu u Donjoj dolini, a u Lukavcu kod Tuzle nađeni su dijelovi jedne bronzane posude koja je bila ukrašena stiliziranim predstavama sunčevih kola. Pojava  klasičnog  oblika  svastike  na  objektima  koji  potiču  iz  BiH  i  Srbije  rezultat  je prodora «grčkih  kulturnih  i  uopše  duhovnih  elemenata  u  unutrašnjost  ilirskih  zemalja. 

Postoje dokazi o kontaktima sa grčkim svetilištima i proročištima u kojima su se prinosili darovi, u Apolonovom hramu u Delfima, Dodoni, Olimpiji, Herinom hramu na Korintskoj prevlaci i u  svetilištu  Artemide  Ortije  u  Sparti.  U  kasnijim periodima  razvio se  religijski  sistem  sličan  onim  sistemima    koji  su  postojali  kod  većine mediteranskih  naroda,  pa je i  kod  Autarijata  došlo  do  interpretacije  njihovih  božanstava  po modelu *Intrepetatio Greaca*

## Žrtvovanja
Iz pisane građe raspolaže se sa jednim podatkom (Nikola iz Damaska)  koji se dovodi sa autarijatskim religioznim životom. Kada su u vojnom pohodu Autarijati su ubijali svoje onemoćale ili teško ranjene ratnike, kako ne bi pali u ruke neprijatelju. Time su  sprečavali  da  njihovi  sunarodnici  živi  padnu  u  ruke  neprijatelja i  budu  izloženi mučenju,  što  je  kod  primitivnih  naroda  uvijek  povezano  uz  neki  religijski  ritual  i misteriju.

Ovaj podatak govori da je kod Autarijata bilo prisutno žrtvovanje ljudi. To pokazuje i kneževski tumul u Ararevoj  gromili gdje je istovremeno sahranjen i sluga,  te  vladarski  tumuli  iz  Atenice,  Pilatovića  i  Pećke  Banje,  gdje  su  u  sekundarne 
tumule sahranjivane žene, u istom vremenu kad i pokojnik u glavnom tumulu. Uz  tumul  II  u  Atenici  otkriveni  su  tragovi  ritualnog  žrtvovanja  jednog  broja  životinja  (pas,  dvije  divlje  svinje,  tri  tura).

Objekti  koji  bi  na  simbolički  način  sugerirali  prisustvo  kulta  zmija,  raširenog  i karakterističnog za ilirsko područje, na autarijatskom prostoru se ne nalaze u velikom broju. 
## Kultna mjesta
Kultna mjesta i svetilišta javljaju se u  nekoliko oblika. Velike  kamene ili  zemljane humke bez pokojnika,  služile su kao kultna mjesta. Ulomci keramike i životinjski zubi, ostaci su mističkih radnji. Kao kultna mjesta su služile i mnogobrojne manje pećine, pripećci i stijene: Stijena  pod  Pismom,  Kozlogradske  stijene  i  Ledenjača. Veliki broj crteža koji se nalaze na stijenama ili u blizini pećina sugerira da su to bila kultna mjesta.
## Reference