Karl Novak

**Karl Novak** (Pula 1905. - Atena 1975.) bio je slovenski četnički vojvoda i pukovnik. Za vrijeme Drugog svjetskog rata i okupacije Slovenije, pukovnik Karl Novak je komandovao odredima Plave garde.

## Drugi svjetski rat
Karel Karlo Novak je bio generalštabni major vojske Kraljevine Jugoslavije. Od 1941. bio je načelnik Štaba četničke Komande Slovenije i organizator slovenskih četnika koji su se neformalno nazivali Plava garda i koji su djelovali u okviru Jugoslovenske vojske u otadžbini pod komandom generala Mihailovića.

### 1942. godina

10. aprila 1942. godine Karl Novak je izvestio Dražu Mihailovića da su Nemci počeli pomagati četnike municijom za borbu protiv slovenskih partizana:

5. avgusta 1942. Draža Mihailović naređuje Novaku da nastavi borbu protiv partizana. Mihailović piše da može uzimati oružje na sve načine, kao i da vodi računa „da se pokret ne kompromituje“ otvorenom saradnjom sa okupatorom i navodi da preko pukovnika Vladimira Vauhnika (»Vlajko«) šalje novac:

Sjutradan, major Karl Novak (pseudonim »Ludvig«) kratko odgovara generalu Dragoljubu Mihailoviću:

### 1943. godina

Dok su trajale iznimno žestoke borbe u operaciji Weiss, general Mihailović šalje 21. februara 1943. godine depešu majoru Novaku u kojoj naređuje:

Generalu Dragoljubu Mihailoviću je 15. III 1943. od »Ludviga« upućena depeša sljedeće sadržine:

General Draža Mihailović je 30. maja 1943. godine poslao depešu komandantu Plave garde, u kojoj ga iznova savjetuje da bude oprezan pri kontaktima sa italijanskim okupatorom, ali i da bi za ostvarivanje ratnih ciljeva četnici trebalo da „koriste neprijatelje“:

U izvještaju poslatom jula 1943. godine, Jovanka Krištof (rođ. Ribar; pseudonim »Mira«), Mihailovićeva obavještajka i bliska Novakova saradnica, prezentira detaljan opis stanja u kom se nalazila organizacija slovenačkih četnika od 1941. do ljeta 1943. O Karlu Novaku (»Kolben«) i njegovim vezama sa odredima Bele garde ili tzv. *Vaškim stražama*, Krištof piše:

Uticaj majora Karla Novaka na Belu gardu od proljeća 1943. godine stalno je opadao. Draža Mihailović je 21. avgusta 1943. godine pisao jugoslovenskoj vladi u emigraciji kako major Novak „ponovo moli da se učini pritisak na klerikalne krugove da ne smetaju, već naprotiv da potpomognu da se Bela garda odmetne u šumu za borbu protiv okupatora“. Po ovom pitanju, general Mihailović se obraća vladi i 31. avgusta 1943:

U izvještaju koji su 15. juna 1943. godine sačinili pripadnici američke tajne službe OSS, o kolaboraciji slovenačkih četnika pod komandom majora Karla Novaka navedeni su sljedeći operativni podaci:

Oficiri OSS-a su već u iscrpnom izvještaju od 5. maja 1943. godine (“Predmet: Italijansko-četnička koalicija”), neposredno po okončanju operacije »Weiss«, upozorili nadređene da je četnička kolaboracija s okupatorom i kvislinzima (uključiv i slovenačke jedinice pod komandom generala Mihailovića) poprimila upravo dramatične razmjere: 

Vlada Ujedinjenog Kraljevstva je takođe bila dobro obaviještena o situaciji u Jugoslaviji i o četničkoj saradnji s okupatorima i kvislinzima. Prema podacima dobijenim upravo od britanskih funkcionera, predsednik jugoslovenske kraljevske vlade u emigraciji Božidar Purić je bio prinuđen da 27. oktobra 1943. uputi Mihailoviću sljedeći telegram:

U odgovoru upućenom 10. novembra 1943, general Mihailović negira sve navode o kolaboraciji JVuO s neprijateljem, smatrajući ih klevetama koje „dolaze od komunističke strane“, navodeći da vođstvo NOVJ vidi u njegovim ljudima „najveću smetnju za ostvarenje svojih prljavih ciljeva“. Ipak, sâm Mihailović indirektno priznaje Novakovu saradnju sa kvislinzima u Sloveniji:

U izvještaju 15. brdskog armijskog korpusa Wehrmachta od 1. septembra 1943. godine, navodi se da na teritoriji NDH i okupirane Slovenije „samostalni četnički odredi više ne postoje“, tj. da svi ovi odredi stoje pod komandom Draže Mihailovića, kao i da „Drenović, Tešanović i lokalni komandanti formalno sarađuju sa njemačkim i hrvatskim trupama“. Data je približna procjena brojnosti ovih četničkih jedinica. Za formaciju pod Novakovom komandom pominje se višestruko uvećana cifra, iako je moguće da su u brojku uračunati odredi Bele garde:

Sa lažnim ispravama dobijenim u poslanstvu NDH u Ljubljani, Karl Novak je 26. rujna 1943. pobjegao u Italiju zajedno sa Krištof,  boraveći u Rimu okupiranom od nacista. Novak je u Sloveniji ustanovio četničku obavještajnu službu i uspostavio vezu sa jugoslovenskim poslanstvom pri Svetoj stolici. O tome, kao i Novakovim vezama sa slovenskim domobrancima, vojvoda Dobroslav Jevđević (pseudonim »Aero«) je  obavijestio generala Dragoljuba Mihailovića 9. decembra 1943. godine:

Major Karl Novak (»Vig« i »Bor«) izvještava 8. decembra 1943. Vrhovnu komandu JVuO o situaciji nakon kapitulacije Italije i teškog poraza koje su antikomunističkim snagama u Sloveniju nanijeli partizani kod Turjaka i na Grčaricama. Novak navodi i da slovenački nacionalisti (»beli pod komandom klerikalaca«) nijesu htjeli pomoći četnicima u borbi protiv partizana, te da su se od uništenja spasli bjekstvom okupatoru, koji je opet kasno reagovao:

Narednog dana, Novak iznova piše o nemogućnosti da se belogardejcima nametne kao komandant, usljed jake klerikalne i separatističke struje u Slovenskoj zavezi, zbog čega je iz nje istupio:

Iz izvještaja koji je major Vasilije Marović, oficir u Komandi Zapadne Bosne JVuO, poslao majoru Slavoljubu Vranješeviću 17. februara 1944. godine, može se naslutiti kakvo je rasulo nastupilo među četnicima u Sloveniji nakon poraza od partizana:

Major Karl Novak obavještava Vrhovnu komandu JVuO 30. decembra 1943. da jugoslovenski veleposlanik pri Svetoj stolici zahtijeva određenu svotu novca od emigrantske vlade u Londonu, kako bi se iz tog fonda finansirao vojvoda Jevđević i »akcija u Sloveniji«, te da bi taj novac trebalo predati Novaku:

Prethodno, Mihailović javlja Novaku da je pozitivno odgovoreno na njegove ranije zahtjeve za slanjem novca, kao i da je unaprijeđen u čin potpukovnika:

### 1944. godina

8. januara 1944. potpukovnik Novak od Mihailovića opetovano zahtijeva novac; ovom prilikom riječ je o jedinici kapetana Radeta Mandića, za koju Novak piše da je »u katastrofalnoj materijalnoj situaciji« i sugeriše da bi je trebalo upotrijebiti »kao jezgro« nove formacije pod Novakovom komandom. Kapetan Mandić se nakon kapitulacije Italije evakuirao sa oko 180 četnika sa ostrva Lošinj u Italiju, kamo se stavio na raspolaganje Nijemcima. Mandićev odred je bio raspoređen na dužnosti u Bolonji i Padovi, sve do povratka u Hrvatsko primorje proljeća 1944. godine:

Njemački obavještajni oficiri iz Druge oklopne armije su u decembru 1943. presreli komunikaciju između Jevđevića i Mihailovića, iz koje se vidi da se četnički komandant raspituje za stanje njegove organizacije na teritoriju Italije, zahtijevajući informaciju o mjestu boravka Mladena Žujovića (pseudonim »Aćimović«):

U februaru 1944. uslijedio je povratak grupe od oko 180 četnika, koji su septembra 1943. bili prebjegli u Italiju. Bio je to rezultat akcije koju je uz odobrenje Nijemaca organizirao vojvoda Jevđević. Kako je nakon kapitulacije Italije boravio u Rimu te uspio uspostaviti radio-vezu s Mihailovićem, to je Jevđević izrazio želju da odatle nastavi s radom, poglavito obavještajnog karaktera. General Draža Mihailović je, međutim, bio zainteresiran da se Jevđević vrati u zemlju, kao i četnici koji su izbjegli u Italiju. Tako je Dobroslav Jevđević s potpukovnikom Novakom, koji je također bio u Rimu, prešao u Trst, nalazeći se stalno u dodiru s njemačkom obavještajnom službom. Istodobno su i Nijemci bili zainteresirani za povratak četničke grupe iz Italije, pa su u tu svrhu angažirani kapetan JVuO Dušan Đaković i italijanski pukovnik Tommaso Grignolo, koji je ostao u službi njemačkog okupatora i nakon kapitulacije Italije. Spomenuta skupina od 180 četnika prebačena je u Opatiju, gdje se već nalazio Jevđević, preuzevši komandu nad njom. Četnici su bili razmješteni u Opatiji, Lovranu i još nekim okolnim mjestima. Od Nijemaca su ovi četnici dobivali hranu i plaću.

Jovanka Krištof izvještava 1. avgusta 1944. Dražu Mihailovića o stanju četničkih jedinica pod komandom vojvode Dobroslava Jevđevića (»Aero«) lociranim u Istri. O Jevđevićevom odnosu prema okupatoru (»br. 11«), Krištof veli: „Ne mogu tvrditi ali ipak sam dobila utisak, da će bar ograničiti, ako već ne prekinuti veze sa br. 11. Potpuno kidati veze kaže da ne može i za to će Kralju odgovarati.“ Također, Krištof navodi da je Jevđević nagovijestio skoro Novakovo (»Kolben«) hapšenje od strane Nijemaca, te posljedično konfiniranje u Trst. Krištof neuvijeno piše o razmjerama kolaboracije Jevđevićevih četnikâ sa Nijemcima i njihovoj ovisnosti o okupatoru:

Krištof piše generalu Mihailoviću i 10. avgusta 1944. godine. Ona u izvještaju tvrdi da je Novak pušten iz njemačkog zatvora (kada će saznati da je smijenjen sa položaja komandanta JVuO u Sloveniji od strane generala Mihailovića), kao i da je ozlojeđen otvorenom četničkom saradnjom sa okupatorom:

Istog dana, i sâm Karl Novak se javlja Mihailoviću pismom, iz čijih se navodâ naslućuje da se nalazi u Trstu pod stalnim nadzorom njemačke obavještajne službe. (Od jeseni 1943. do proljeća 1945, Trst je bio administrativni centar Operativne zone Jadransko primorje. Viši SS i policijski vođa u Operativnoj zoni je bio *[[Gruppenführer]]* Odilo Globočnik, odgovoran za smrt više od 2 miliona Jevreja u operaciji Reinhard, kojom je zapovijedao.) U želji da se distancira od vojvode Jevđevića, Karl Novak negira bilo kakvu vezu sa okupatorom, tvrdeći da je, nakon hapšenja u Beogradu, proveo pet mjeseci u njemačkom zatvoru. Potpukovnik Novak ne skriva svoje ogorčenje zbog smjenjivanja s komandnog položaja te vezâ Jevđevićevih četnika sa njemačkim okupacionim vlastima i Slovenskim domobranstvom. Potpukovnik Karl Novak razočarano zaključuje da je »Slovenačka sa Istrom i Primorjem verovatno izgubljena«:

## Poslijeratni period

Po završetku rata, Karl Novak je navodno sarađivao sa britanskom obavještajnom službom, kao i sa Centralnom obavještajnom agencijom (CIA) SAD.

## Svjedočenja o kolaboraciji Karla Novaka i Plave garde

Vodeća ličnost slovenačkog kvislinštva divizijski general Leon Rupnik – Lev (tokom 1942/1943. bio je gradonačelnik Ljubljane i šef uprave Ljubljanske provincije pod italijanskom okupacijom; nakon njemačkog anektiranja Slovenije, general Rupnik je bio glavni inspektor i zapovjednik Slovenskog domobranstva od marta 1944. sve do kraja rata), u iskazu pred Vojnim sudom u Ljubljani, avgusta 1946. godine, svjedočio je o kolaboraciji »Plave garde« pod komandom pukovnika Karla Novaka s okupatorima:

U zbirci svjedočanstava pripadnika Jugoslovenske vojske u otadžbini, izdatoj u emigraciji sredinom pedesetih pod nazivom “Knjiga o Draži”, sâm Karl Novak priznaje kolaboraciju slovenačkih četnika sa kvislinškim Seoskim (Vaškim) stražama, koje su bile organizovane i opremljene od strane italijanskog okupatora za borbu protiv Osvobodilne fronte:

## Povezano
* Slovenski četnici

## Reference