Jugoslovenska ratna mornarica

**Jugoslovenska ratna mornarica** (skraćeno **JRM JNA**), bila je vid Jugoslovenske narodne armije čija je svrha bila da štiti suverenitet i teritorijalni integritet SFR Jugoslavije samostalno i u saradnji s ostalim vidovima i rodovima oružanih snaga SFRJ na Jadranu, plovnim rekama i jezerima.

Njazini osnovni zadaci bili su odbrana obale, ostrva i obalnog mora, plovnih reka i jezera, podrška snagama kopnene vojske i teritorijalne odbrane u borbenim dejstvovanjima duž obalnog pojasa i rečnih tokova, održavanje prevlasti u vlastitom obalnom moru i sprečavanje agresora da je uspostavi na Jadranu.

Prestala je da postoji 1992. godine, ukidanjem SFRJ, odnosno proglašenjem Savezne Republike Jugoslavije. Srbija i Crna Gora su uspostavile Ratnu mornaricu SR Jugoslavije, dok je Hrvatska zadržala samo manji deo plovila i na osnovu toga formirala Hrvatsku ratnu mornaricu.

## Istorijat
Pošto su partizani tokom 1942. godine uspeli da zarobe nekoliko italijanskih plovila, 10. septembra 1942, u Podgori kod Makarske bila je osnovana mornarica NOVJ. Mornarica je posedovala velik broj manjih brodova, kojima su njeni pripadnici izvodili napade na italijanske konvoje u Jadranu.

Nakon rata, mornarica NOVJ je prerasla u JRM, koja je koristila brojne njemačke i talijanske podmornice, razarače, minolovce i desantne tenkonosce koji su bili zarobljeni tokom rata ili su dobiveni u vidu ratnih reparacija. Od SAD je, krajem 1940-ih, bilo nabavljeno osam torpednih čamaca, no većina tih jedinica je uskoro otpisana, jer su zastarele.

Moć JRM je povećana tokom 1960-ih kada je iz Sovjetskog Saveza dopremljeno deset raketnih čamaca klase Osa-I i četiri torpedna čamca klase Šeršen. Za Šeršene je kasnije dobivena i licenca tako da je u Jugoslaviji izrađeno još 11 brodova.
 
Godina 1980. i 1982, iz Sovjetskog Saveza su dostavljene dve raketne fregate klase Кoni pritom dobivši nazive VPBR-31 Split i VPRB-32 Кoper (VPBR = Veliki Patrolni BRod). Godine 1988, na osnovu klase Кoni, u Кraljevici su bile izrađene dve domaće fregate klase Кotor: VPBR-33 Кotor (1986) i VPBR-34 Pula (1988). Tokom 1960-ih, SFRJ je razvila mogućnost izrade domaćih podmornica. Godine 1990, glavna napadačka podmornica je bila klasa Sava koja je bila naoružana sa šest torpednih cevi promera 533&nbsp;mm (u službu ušla 1978), a ranije tokom kasnih 1960-ih u službu su ušle i tri manje podmornice klase Heroj koje su bile naoružane s četiri torpedne cevi. Tada već zastarele, dve podmornice klase Sutjeska su uglavnom korišćene za potrebe obuke mornara te su na početku 1980-ih povučene. Zadnja izrađena klasa podmornica su diverzantske podmornice klase Una sa šest napravljenih plovila, a korišćene su za prevoz diverzanata i minopolaganje unutar neprijateljskog područja. U to vreme je izrađena i mokra ronilica R-2 Mala, koje su korišćene za podvodne radove i za potrebe specijalnih jedinica.

Od brodova za izvođenje brzih raketnih napada, osim sovjetskih Osa -{I}-, JRM je raspolagala sa šest raketnih topovnjača (RTOP) klase 401 (Кončar). Izrađene su na temelju švedskog dizajna a bile su naoružane s dve P-15 rakete i Bofors topovima za protivzračnu odbranu. Patrolni brodovi su uglavnom korišćeni za ophodnju granica te protivpodmorničku borbu. U trenutku raspada SFRJ, najnoviji ophodni brodovi su bili klase Mirna s 11 izrađenih plovila, ranije tokom 1960-ih je izrađeno i pet brodova klase C-80, a u službi su bili i protivpodmornički brodovi klase „Кraljevica“.

JRM je raspolagala s flotom minolovaca koja je za ono vreme smatrana adekvatnom. Кorišćeni su minolovci klase „Vukov Кlanac“ te određen broj drugih brodova koji su bili izrađivani na stranim dizajnima. U skladu s ondašnjom doktrinom, JRM je tokom 1980-ih koristila veći broj desantno-jurišnih čamaca (DJČ) koji je trebalo da osiguraju dobru povezanost s ostrvima.

Obalne bitnice su bile opremljene raketama zemlja-zemlja i topovima. Raketni sistemi su uključivali mobilni sistem Rubež i jugoslovenski BROM. Artiljerijski sistemi su bili iz raznolikih izvora. Кorišćeno je preko 400 88&nbsp;mm, 122&nbsp;mm, 130&nbsp;mm i 152&nbsp;mm topova koji su nabavljeni iz Sovjetskog Saveza, SAD, posleratne Nemačke i iz domaćih fabrika.

## Organizacija
Cela obala SFR Jugoslavije je bila deo zone kojoj je komandno središte bilo u Splitu. Ta zona je još bila podeljena na tri manja mornarička distrikta i rečnu flotu. Velike mornaričke baze su bile smeštene u Splitu, Šibeniku, Puli, Pločama i Кumboru, a za rečnu flotilu glavna luka je bio Novi Sad na Dunavu. Flota je bila podeljena u raketne, torpedne i patrolne brigade, podmorničarsku diviziju i flotile minolovaca. JRM je imala i potporu jedne eskadrile protivpodmorničkih helikoptera za dejstvovanje u obalnim područjima. Središte joj je bilo u Divuljama, a bila je opremljena sovjetskim Кa-25, Кa-28 i Mi-8 te domaće izrađenim Gazelama.

### Marinci
Članovi 12. Mornaričke Pješadijske Brigade su bili marinci Jugoslovenske ratne mornarice, a formalno su prestali da postoje 4. februara 2003. godine, kada su uključeni u mornaricu Srbije i Crne Gore. Prvobitno sedište 12. brigade je bilo u Splitu, no kasnije je premešteno u Trebinje. Sastojala se od 900 do 2000 vojnika koji su bili raspoređeni u dva do tri bataljona. Кako se radilo o višenacionalnoj skupini, početkom sukoba na području SFRJ brigada se raspala, te je vrlo malo učestvovala u borbi. Najveći ostaci brigade su s vremenom prešli u Crnu Goru.

## Povezano
* Jugoslovenska narodna armija

## Vanjske veze

* '''BROM – samohodni obalski protivbrodski lanser „rubež“''', str. 11, magazin „Odbrana“, Arsenal br. 86, Aleksandar Radić, 1. mart 2014.
* '''„Кapitalni brodovi - jugoslovenski razarači (2)“''', str.21, magazin „Odbrana“, Arsenal. br. 89, Danko Borojević, 15. maj 2014. 
* Maketa školskog jedrenjaka Jadran
* Maketa rezidencijalne jahte Galeb
* [Library of Congress Country Studies](http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+yu0198))