Kastoria

**Kastoria** (grčki: Καστοριά, *Kastoriá*) ili **Kostur** (makedonski / bugarski: Костур, albanski: *Kostur(i)*, turski: *Kesriye*, vlaški: *Kastoria*) je glavni grad Prefekture Kastorija na zapadu Periferije Zapadne Makedonije.
 
Grad se nalazi blizu makedonsko - albanske granice na obali jezera *[[Jezero Orestijada|Jezero Orestijada (Kostursko jezero)]]*.
Grad ima oko 13 387 stanovnika (po popisu iz 2011). Smješten je na prevlaci poluotoka na zapadnoj obali jezera *Orestijada*, u dolini okruženoj stijenovitim planinama. Grad je poznat po svojim bizantskim crkvama, orijentalnoj gradskoj arhitekturi 19. vijeka i pastrvama (po svemu ovom je jako nalik na nedaleki Ohrid u Makedoniji).

## Porijeklo imena Kastorija

Ima nekoliko teorija o porijeklu imena *Kastorija*, najraširenija je ona da ime grada dolazi od grčke riječi *kástoras*( κάστορας), što znači dabar, kojih je nekada u tom kraju bilo mnogo (danas su gotovo istrijebljeni). Sam grad je sjedište krznarstva, obrade i 
trgovanja krznom i kožnim proizvodima još od antike. 
Druge teorije govore da ime grada dolazi od riječi *kástro* (κάστρο) - utvrda, ili da dolazi od riječi *Kastor* (Κάστωρ) od mitološke braće Kastora i Polideuka, koji su možda boravili u ovom kraju. Za otomanske vlasti ime grada je bilo *Kesrije* (što je turska transkripcija grčkog imena), na makedonskom, srpskom i bugarskom jeziku ime grada je Kostur, on je opjevan u srpskoj narodnoj pjesmi iz 19. vijeka 
"Marko Kraljević i Mina od Kostura".

## Historija
### Kastorija za antike
Područje *Kastorije* naseljeno je još od neolita, pored grada na lokalitetu *Dispilio*, pronađeno je neolitsko naselje.

Predpostavlja se da *Kastorija* kao naselje ima antičko porijeklo, jer se zna da su rimljani za Drugog makedonsko-rimskog rata (200. pne.-197. pne.) zauzeli grad *Celetrum*, neki misle da se Celetrum nalazio na brdu iznad Kastorije. Zna se da je rimski car Dioklecijan koji je vladao od 284. do 305. osnovao je grad *Diolektianopolis*, i za njega se pretpostavlja da je on bio negdje oko Kastorije. Za velike seobe naroda u 6. vijeku antička Kastorija je razorena, tako da je bizantski car Justinijan I. Veliki izgradio novi grad na sadašnjoj lokaciji pored obala jezera Orestijada i 
vjerojatno ga prezvao po sebi *Justinianopolis*

### Kastorija za srednjeg vijeka
Ime *Kastorija* prvi put se spominje pri kraju 10. vijeka.
Dotad relativno mirna Kastorija je postala mjesto stalnih sukoba za kontrolu nad njenom strateški važnom pozicijom između Prvog bugarskog carstva i Bizantskog carstva. Grad su zauzeli Bugari polovicom 9. vijeka i držali ga pod svojom vlašću do početka 11. vijeka, kad ju je zauzeo bizantski car Bazilije II.
Kastorija je ponovno pala u bugarske ruke za careva Kalojana i Ivana Asena II, početkom 13. vijeka, no već 1218. *[[Epirska despotovina]]* zauzela je Kastoriju, i vladala njome 40 godina do 1259., kad su je zauzele trupe Nikejskog Carstva. srpski Car Dušan zauzeo je Kastoriju 1331. a njegovo carstvo vladalo je gradom do 1380 uz kraći prekid (Bizant je nakratko zauzeo grad).

### Kastorija za otomanske vlasti
Oko 1385., *Kastorija* je potpala pod vlast Otomanskog carstva . Tada *Kastorija* postaje regionalni centar trgovine krznom, kraja između mjesta Siatista (Sačišta) i Ohrida, poznatog po krznarstvu i posrednik u prodaji krzna od Leipziga do Konstantinopolisa. Tako se zna da su poznati bečki trgovci krznom iz 1767. ; *Johann Narantzi* (Joanis Narancis) i *Rali Diamandi* bili su iz Kastorije.
Za prvog balkanskog rata 1912. *Kastoria* je dospjela pod vlast Grčke. Londonskim mirovnim sporazumom iz 1913 i Bukureškim dogovorom 1913. potvrđen je grčki suverenitet nad *Kastorijom*. Između 1912. i 1922. (nakon prvog balkanskog rata i kraja Grčko-turski rat 1919-1922) *Kastoriju* i njezinu okolicu moralo je napustiti muslimansko (tursko) i slavensko (makedonsko i bugarsko) stanovništo, to je bio rezultat grčko - turskog rata i velike razmjene stanovništva, koja je radikalno izmjenila etničku sliku grada i okolice. Na mjesto istjeranog stanovništva naseljeni su grčke izbjeglice iz Male Azije (iz Izmira i Ponta). Pri kraju 1930e *Kastorija*je imala oko 10 000 stanovnika.

### Kastorija za Drugog svjetskog rata

Za vrijeme Drugog svjetskog rata i grčkog građanskog rata, grad se više puta našao u središtu ratnih operacija i doživio je ozbiljna razaranja. Za grčkog građanskog rata, grad je bio sjedište (1948.) ljevičarske protuvladine pobune ELAS-a. Završne borbe *grčkog građanskog rata* vodile su se na obližnjoj planini Gramos.

#### Stradanje Židovske zajednice

Još 1943. židovska zajednica u *Kastoriji* brojala je 980 ljudi, većinom Sefarda koji su govorili Ladino jezik, ta zajednica bila je sastavljena od emigranata iz Španjolske, koji su preko Italije dospijeli u ovaj kraj između 17. i 18. vijeka
Tokom 1944., za vrijeme okupacije od strane nacističke Njemačke, židovska zajednica je gotovo istrijebljena, kraj ratnih tragedija na početku 1945. dočelo je svega 38 živih Židova.

## Stanovništvo

## Privreda
*Kastorija* je bila i ostala poznata po obradi i trgovini krznom, koja je najznačajnija grana lokalne privrede. Krznarstvo, i obrada kože u ovom kraju ima dugu tradiciju.
U gradu se održava svake godine međunarodni krznarski sajam. Ostale važne grane privrede su; poljoprivreda (žitarice, jabuke, vino) i ribarstvo. Grad je dobro povezan autocestama sa ostalim grčkim gradovima a ima i aerodrom *Aristotelis*.

## Značajni spomenici

*Kastorija* je značajni religijski centar grčke pravoslavne crkve, sjedište je mitropolije. Grad i okolica imali su 72 srednjovjekovnih sakralnih objekata, od tog broja 54 postoje i dan danas. Dobar dio tih objekata je restauriran, i pruža dobar uvid u grčku sakralnu arhitekturu i zidno slikarstvo. Bizantološki muzej na trgu *Deksamenis*, ima bogatu zbirku bizantinskih ikona.

## Sport
Nogometni klub *Kastorija* osnovan je 1963. od tri manja kluba . Najuspješnije godine kluba bile su 1974., kada je klub ušao u prvu grčku ligu i zauzeo četvrto mjesto, i godina 1980. kada je klub osvojio kup (pobjedom od 5-3 nad *Irakliosom*). Danas Kastorija nastupa u drugoj ligi.

## Poznati sugrađani
* Atanasios Kristopulos (1772-1847), grčki pjesnik
* Maria Spiropulu (1970-), fizičar
* Dimitris Diamantidis (1980-), košarkaš
* Jagnula Kunovska(1943 - ), pravnik i pisac iz Republike Makedonije

## Literatura
* *The Columbia Encyclopedia*, 2004.
* *Encyclopædia Britannica*, 2005.

## Reference

## Vanjske veze

* Službene stranice grada 
* Informacijski portal grada Kastorije 
* Kastorijski bizantinski muzej 
* Dispilio jezerska neolitska naseobina