open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Emfizem skrotuma

**Emfizem skrotuma** ili **pneumoskrotum** jedna je od retkih sekundarnih promena, koje sa karakterišu prodorom vazduha u potkožno tkivo skrotuma (mošnica).    Iako je sam po sebi pneumoskrotum benigna bolest, proces koji je doveo do nakupljanja vazduha u skrotum mora u potpunosti biti razjašnjen, jer je terapija uvek usmerene ka otklanjanju primarnog uzroka.

## Etiopatogeneza
Nastaje kao posle otvorenih povreda u regionu skrotuma, ili u udaljenim regionima (što je dosta retko, npr posle povrede grudnog koša ).

## Dijagnoza
Dijagnoza je relativno jednostavna jer se osim tumefakcije, napetosti i bola, pri palpaciji skrotuma konstatuju krepitacije.

## Terapija
Promena najčešće prolazi bez hirurške terapije. U određenim situacima može se ventualno može napravi drenaža iglom za davanje injekcije.

## Reference

## Literatura
* R. Firman, D. Heiselman, T. Lloyd, and P. Mardesich, “Pneumoscrotum,” Annals of Emergency Medicine, vol. 22, no. 8, pp.&nbsp;1353–1356, 1993. 
* H. S. Watson, R. C. Klugo, and K. S. Coffield, *“Pneumoscrotum: report of two cases and review of mechanisms of its development,”* Urology, vol. 40, no. 6, pp.&nbsp;517–521, 1992.
* Y.Wakabayashi andW. H. Bush Jr., *“Pneumoscrotum ather blunt chest trauma,”* The Journal of Emergency Medicine, vol. 12, no. 5, pp.&nbsp;603–605, 1994.
* E. L. Keyes, *“Two cases of pneumo-scrotum following nephrotomy,”* The American Journal of Urology and Sexology, vol. 8, pp.&nbsp;68–71, 1912.
* R. Hasel, S. K. Arora, and D. R. Hickey, *“Intraoperative complications of laparoscopic cholecystectomy,”* Canadian Journal of Anaesthesia, vol. 40, no. 5 I, pp.&nbsp;459–464, 1993.
* N. Katkhouda, G. M. R. Campos, E. Mavor, A. Trussler, M. Khalil, and R. Stoppa, *“Laparoscopic extraperitoneal inguinal hernia repair: a safe approach based on the understanding of rectus sheath anatomy,”* Surgical Endoscopy, vol. 13, no. 12, pp.&nbsp;1243–1246, 1999.
* W. Mazraany, H. Kohli, A. Gabriel, G. R. Machado, M. O.Bojalian, and M. E. Reeves, *“Massive pneumoscrotum following open gastrostomy,”* Contemporary Surgery, vol. 60, pp.&nbsp;219–221, 2004.
* T. W. Hill, L. D. Mills, and C. J. Butts, *“Pneumoscrotum aer jejunal perforation: a case report,”* Journal of Emergency Medicine, vol. 42, no. 3, pp.&nbsp;279–282, 2009.
* M. I. Rowe, L. W. Copelson, and H. W. Clatworthy, *“The patent processus vaginalis and the inguinal hernia,”* Journal of Pediatric Surgery, vol. 4, no. 1, pp.&nbsp;102–107, 1969.
* R. S. Snell, *“The abdomen: part  I—the abdominal wall,”* in Clinical Anatomy by Regions, pp.&nbsp;147–150, Lippincott Williams & Wilkins, Baltimore, Pa, USA, 2007.
* C. M. Zylak, J. R. Standen, G. R. Barnes, and C. J. Zylak, *“Pneumomediastinum revisited,”* Radiographics, vol. 20, no. 4, pp.&nbsp;1043–1057, 2000.
* M. T. Macklin and C. Macklin, *“Malignant interstitial emphysema of the lungs and mediastinum as an important occult complication in many respiratory diseases and other conditions: an interpretation of the clinical literature in the light of laboratory experiment,”* Medicine, vol. 23, pp.&nbsp;281–358, 1944.

## Vanjske veze
* Priručnik urgentne urologije
Edem skrotuma

**Edem skrotuma**, je akutno urološko stanje, koje se karakteriše pojavom otoka, izazvanog nakupljanjem tečnosti u tkivima skrotuma. U dečaka između treće i devete godine života, najčešće se javlja kao idiopatski oblik bolesti, alergijske prirod. Edem obično nestaje jako brzo i ne zahteva velike napore urologa u rešavanju ovog stanja.

Intervencija je potrebna samo kod naglo nastalih edema, velikih dimenzija, sa jakim bolovima, ili u slučajevima kada je moguć razvoj infekcije (šećerna bolest, ranija infekcija).

## Etiologija
Edem skrotuma je pretežno sekundaran-simptomatski oblik bolesti. Nastaje kod:
* dekompenzacije srca (popuštanje desnog srca), 
* plućne insuficijencije, 
* Bubrešne (renalne) insuficijencije, 
* jetrine insuficijencije, 
* vaskulamih kompromitacija, 
* poremećaja limfne cirkulacije (elefantijaza), 
* imunoloških (alergijskih) poremećaja, 
* prisustva parazita (šistozomijaza), 
* metaboličkih poremećaja (ketoacidoze, hipoproteinemije, elektrolitnih dizbalans itd).
Kod idiopatskog oblika edema skrotuma, koji se javlja najčešće kod dece, alergija je etiološki faktor.
;Infuzioni ili nadovavajući oblik edema skrotuma
Poseban, infuzioni, nadovavajući ili namerno izazvan edem skrotuma, nastaje kod osoba koje iz seksualnih razloga ubrizgavanjem tečnost ili vazduh, pokušavaju da na taj način uvećaju njegovu veličinu. Ova nekontrolisana intervencija nosi rizika od ozbiljnih komplikacija, uključujući celulitis, i potkožnni emfizem skrotuma, ali i fatalnih posledica; poput Furnijerove gangrena ili vazdušne embolije.

## Klinička slika
Manifestuje se crvenilom i otokom mošnica.

## Dijagnoza
Palpaciju (opipavanje) testisa i epididimisa obično nije moguće sprovesti zbog jakog edema (otoka).

Da bi se isključile primarne bolesti testisa i pasemenika, pre svega tumori, potrebno je uraditi ultrasonografski pregled skrotuma.

## Terapija
Terapija se primarno zasniva na sanaciji bolesti koja je dovela do pojave edema. Remisija ili izlečenje osnovne bolesti dovode do povlačenja edema.

Od ostalih mera u terapiji može  seprimeniti elevacija skrotuma pomoću suspenzorijuma. Jak edem se može se smanjiti ubadanjem većeg broja sterilnih igala za injekcije kroz koje se se obezbeđuje oticanje suvišna tkivne tečnosti iz skrotuma.

Budući da je alergija etiološki faktor u nastanku idiopatskog oblika edema skrotuma u terapiji se mogu uspešno primeniti antihistaminici.

## Izvori

## Vanjske veze

* Priručnik urgentne urologije
Hematohezija

**Hematohezija** () je prolazak svetlocrvene sveže krvi ili ugruška kroz završno crevo (rektum), sa stolicom ili bez nje. Stolica kod hematohezije može biti i normalno prebojena.

## Etiologija
Krvarenje iz donjih partija digestivnog trakta kod hematohezije karakteriše se po boji i tipu krvave stolice kao;
* Svetlo crveno kod krvarenja iz završnog creva (rektuma). 
* Tamno braon stolica, koju čini krv i koagulum kod krvarenja iz deebelog creva (kolona). 
*Ovi opisi i definicija postaju problematični kada se shvati da krv koja prolazi kroz rektum može poticati iz bilo kog dela želudačnocrevnog sistema.* Teška krvarenja iz gornjih partija digestivnog sistema sa masivnim i brzim prolaskom krvi kroz creva mogu se manifestovati i kao hematohezija u oko 2% bolesnika.

## Diferencijalno dijagnostičke razlike krvarenja iz gastro-intestinalnog trakta

## Povezano
* Gastrointestinalni trakt
* Melena (medicina)
* Hematemeza

## Reference

## Vanjske veze
Ujedina

**Ujedina**, **ujedna rana**, () je podvrsta razderine, nastala kao posledica povređivanja zubima, čoveka ili životinja.

**Ujed** () treba razlikovati od ujedne rane (ujedine). Kod ujedine dolazi do prekida kontinuiteta kože, a kod ujeda ne dolazi do prekida kontinuiteta kože. Takođe ujed ima oblik zubnih lukova (gornje ili donje vilice) sa otiscima zuba na koži u obliku oguljitina i krvnih podliva.

## Vrste i karakteristike ujedine
Prema uzroku nastanka ujedina kod ljudi može biti;
### Ujedina kod ljudi koja potiče od sopstvenih zuba
Ova vrsta ujedina kod ljudi koja potiče od sopstvenih zuba, najčešće nastaje;
* Prilikom jela, 
* Onesvešćenosti kod epileptičkih, ili drugih toničnih kontrakcija,
* Prilikom pada na donju vilicu ili aktivnim udarom u predeo donje vilice.

### Ujedina kod ljudi koja potiče od tuđih zuba
Ova vrsta ujedina kod ljudi nastaje ujedom druge osobe ili životinja;

;Ljudska ujedina
Ove rane nanesene su zubima drugog čoveka i najčešće su lokalizovane na isturenim delovima tela; nos, prsti usna školjka,, za vreme tuče, silovanja, kod nasilnog mehaničkog udušenja ().

;Životinjska ujedina
Ove rane nanesene su zubima životinja i najčešće su lokalizovane na udovima, rukama ili nogama i mogu biti;
* Zaživotna, kada su nanete najčešće zubima, pasa, mačaka, konja, vukova) i 
* Postmortne (nakon smrti), kada je najčešće nanete od strane pacova, pasa, mačaka.

## Sudsko medicinski značaj
Sudsko-medicinski značaj ujedine je u tome, što se na osnovu izgleda i oblika ujedine može identifikovati i izvršilac ujedine.

Sudska medicina posebnu pažnju obraća poreklu ujedina i razlikuje;
* *Ujedine od životinja mesoždera* - koje su bliže ubodinama, zbog oštrih šiljastih zuba, naročito očnjaka životinja mesoždera.
* *Ujedina životinja biljojeda,* - zbog pljosnatih i ravnih kruna zuba, ujedine su bliže razderinama. 
* *Ujedine čoveka*, - koje su pliće, i najčešće su na isturenim delovima tela.

## Terapija

## Povezano
* Rana

## Reference

## Literatura

* Medicinski leksikon, Medicinska knjiga Beograd-Zagreb, 1987 JU. 
* A. Ćeremilac, Patologija mehaničkih povreda, Medicinska knjiga Beograd-Zagreb, 1973
Egzaracija

**Glacijalna erozija** ili **egzaracija** je geomorfološki proces kojim se izgrađuje reljef kretanjem ledenjaka preko tla. Led prilikom kretanja na Zemljinoj površini stvara specifične oblike reljefa koji se nazivaju glacijalni oblici. Razlikuju se erozivni glacijalni oblici koji nastaju korazirom, dok akumulativni glacijalni oblici nastaju gomilanjem erodiranog materijala.  

## Vanjske veze
*Glacijalna erozija na portalu Geografija za sve
Eggthér

U nordijskoj mitologiji, **Eggthér** (ili **Egdir**) je div i pastir koji sjedi na gomili i veselo svira harfu u trenutku kada Fjalar počinje kukuriati, označivši na taj način početak Ragnaröka.

Postoje špekulacije da je Eggtherovo ime slične Ecgtheowu, ocu Beowulfa u istoimenom staroengleskom epu.

## Izvori
Idavoll

**Iðavöllr** (staronordijski **Iðavǫllr**, moguće prevesti kao "sjajna ravnica") je lokacija koja se spominje u *[[Völuspá|Völuspi]]*, prvoj pjesmi zbirke *[[Poetska Edda]]*, gdje je opisana kao sastajalište nordijskih bogova. U pjesmi je napisano kako su na njemu prvo sagradili kuće i hramove, da bi nakon događaja u Ragnaroku sagradili grad.

Postoje hipoteze da se Idavoll temeljio na stvarnoj lokaciji - *[[Idistaviso|Idisiaviso]]*, mjestu na rijeci Weser na kojoj je germanski vođa Arminije zapovijedao svojom vojskom u bitci protiv rimskog vojskovođe Germanika u bitci na Weseru godine 16. a koju opisuje Tacit u svojim *[[Anali (Tacit)|Analima]]*.

## Reference

## Literatura

* Bellows, Henry Adams (Trans.) (1936). *The Poetic Edda*. Princeton University Press. New York: The American-Scandinavian Foundation.
* Orchard, Andy (1997). *Dictionary of Norse Myth and Legend*. Cassell. 
* Simek, Rudolf (2007) translated by Angela Hall. *Dictionary of Northern Mythology*.  D. S. Brewer.
HEZ

**HEZ** može označavati:

*skraćenica za Higijensko-epidemiološki zavod
*IATA oznaka za Okružni aerodrom Natchez-Adams u gradu Natchez u američkoj državi Mississippi
Kalma

**Kalma** je finska boginja smrti i raspadanja, pri čemu njeno ime doslovno znači "Smrad leševa". Njeno najomiljenije mjesto boravaks u groblja; zbog toga se jedna od finskih riječi za groblje navodi *kalmisto*, stvorena od njenog imena. Neki izvori navode da se kreće na kočiji od smrada, nalik na dim.

Otac joj je Tuoni a majka Tuonetar. Kalma ima nekoliko sestara po imenu Kipu-Tyttö, Kivutar, Loviatar i Vammatar, i sve one žive u finskom podzemnom svijetu Tuonela. Kalmu prati i štiti Surma, psoliko stvorenje čije ime doslovno znači''smrt" (u pravilu nasilnu smrt)'.

Priče o njoj se citiraju u finskom nacionalnom epu Kalevala.

## Reference
Spigelianova kila

**Spigelianova kila** ili **lateralna ventralna kila** je hernija koja prolazi Spigelianovu fasciju, odnosno njen aponeurotični sloj smešten između pravog trbušnog mišića, medijalno i polumesečaste linije, lateralno. Ovaj se tip kile nalazi ispod linije arkuate (), jer tu anatomski ne postoji zadnja lamina fascije pravog trbušnog mišića (). 
## Epidemiologija
Ovo je jako redak tip kile, koji se najčešće javlja kod osoba srednjeg životnog doba. Vrlo dobro je istražen, što potvrđuje podatak da u literaturi postoji preko 1.000 vrlo precizno opisanih kila.
## Klinička slika
Spigelianove kile su obično vrlo male i nalaze se unutar trbušnog zida, tako da su na površini tela teško uočljive. Ako je oteklina vidljiva, prikazaće se u srednjem ili donjem delu trbuha, odmah lateralno uz lateralni ivicu pravog mišića trbuha. 
## Dijagnoza
U dijagnostici su od velikog značenja radiološke metode, posebno ultrasonografija i kompjuterizovana tomografija. 
## Terapija
S obzirom da 20 % ovakvih kila inkarcerira, pacijentu se savetuje, ukoliko se kila na vreme otkrije, elektivni hirurški zahvat.

## Reference

## Literatura
* Doherty GM, Way LW, editors. *Current Surgical Diagnosis & Treatment*. 12th Edition. New York: Mcgraw-Hill; 2006.
## Vanjske veze
* Dečja hirurgija
Darivil

**Darivil** je gornji stadij srednjeg ordovicija. Prethodio mu je dapingij a slijedio ga je sandbijanski stadij gornji ordovicija. Donja granica darivila je definirana kao prva pojave  graptolitske vrste *[[Undulograptus austrodentatus]]* oko 467,3 miliona godina. Trajao je oko 8,9 miliona do početka sandbijana oko 458,4 miuliona godina.

## Ime
Darivil je ime dobio po Darriwilu, parohiji u Grofoviji Grant u australijskoj državi Victoria. Ime je godine 1899. predložio Thomas Sergeant Hall.

## Izvori
Kalma (razvrstavanje)

**Kalma** može označavati:
*Kalma (boginja), finska boginja
*Niko Hurme, finski rock-muzičar čije je umjetničko ime Kalma
*Alprazolam, psihijatrijski lijek poznat i pod imenomKalma
*Kalma, Sudan, logor za relokaciju U Sudanu
*Kalma, Estonija, selo u Župi Saaremaa, Okrug Saare, Estonija
*Šest Kalima, fraze kojim se opisuje muslimansko vjerovanje
*Kalma (aerodrom), Wonsan, Kangwon-do, Sjeverna Koreja
Father of the Pride

***Father of the Pride*** () je američka animirana humoristička TV serija koja se od 2004. do 2005. godine emitirala na programu TV-mreže NBC. Protagonisti su članovi porodice bijelih lavova čiji je patrijarh zvijezda zabavnog šoua Siegfried & Roy koji se održava u Las Vegasu. Nastala je po ideji uticajnog producenta Jeffreya Katzenberga te ju je napravila kompanija Dreamworks. Brzo je izgubila gledanost, te je već za vrijeme prve sezone otkazana.

## Vanjske veze
*
Gladsheim

U nordijskoj mitologiji **Glaðsheimr** (staronordijski "svijetli dom") je kraljevstvo u Asgardu gdje je smještena Odinova dvorana Valhalla, a prema *[[Grímnismál]]u*.

Snorri u *[[Gylfaginning]]u* navodi da je Glaðsheimr dvorana za sastanke koja se sastoji od trinaest visokih stolica te gdje muški Æsiri vijećaju, i to u Iðavöllru u Asgardu, kraj dvorane Vingólf gdje se sastaju boginje (Ásynjur).

## Reference

## Literatura
*Orchard, Andy (1997). *Dictionary of Norse Myth and Legend*. Cassell.
Verdandi

**Verdandi** (staronordijski Verðandi) je srednja od tri norne ili suđence koje se spominju u nordijskoj mitologiji. Preostale dvije su Urd i Skuld. Verdandi znači Sadašnjost.

Sve tri žive u jednoj dvorani pokraj svjetskoga drveta, jasena Yggdrasila, odmah kraj vrela Urd a čini se da su sestre i da potječu od pradiva Ymira.

Ima puno norni i nisu uvijek dobre. Svakome čovjeku one određuju sudbinu.

Neke potječu od bogova, neke od vile, neke od patuljaka, kako se govori u ovim stihovima:

----
Radio Q

**Radio Q** može označavati:

*Radio Q (Rumunija), radio-stanica u Rumuniji sa programom za LGBT populaciju
*Radio Q (Nemačka), studentski radio u Minsteru
Radio Q (Rumunija)

**Radio Q** je online radio u Rumuniji sa programom namenjenim tamošnjoj LGBT i queer populaciji. Sa radom je počela 2005. godine pod nazivom Radio 2G. Povezana je sa LGBT portalom gayone.ro. Program joj se uglavnom sastoji od elektronske i trans muzike, te talk show emisija posvećenih LGBT temama.
Bikol (narod)

**Bikol** ili **Bicolanos** su peta najveća filipinska etnolingvistička grupa. Pod njihovom matičnom oblašću se obično smatra Bicolandia, regija koja sadrži poluotok Bicol i obližnje otoke jugoistočno od Luzona.

Bicolanosi su uglavnom zemljoradnici i žive na selu, baveći se uzgojem riže, kokosa i konoplja. Gotovo svi su rimiokatolici. Njihov je jezik blizak ostalim jezicima središnjhih Filipina, a od kojih svi pripadaju austronezijskoj
(malajsko-polinezijskoj) porodici jezika.

## Izvori

## Vanjske veze
*
*
*
Ormar (LGBTQ)

**Klozetovani**, ili **„u ormaru”**, izrazi su koji se koriste za LGBTQ+ osobe koje nisu otkrile svoju seksualnu orijentaciju ili polni identitet i aspekte istih. Takođe, može se odnositi na osobe koje kriju deo svog identiteta zbog pritiska društva. 

U kasnom 20. veku u Americi „klozet” je postao centralna metafora za obuhvatanje istorije i društvene dinamike gej života. Koncept klozetovanosti je neodvojiv od pojma autovanja. Narativ „klozeta” postavlja implicitnu dualnost bivanja unutar ili izvan njega. Oni koji žive „u ormaru” su često stigmatizovani da žive lažne, nesrećne živote. Međutim, iako bi mnogi verovatno želeli da žive autovani život postoje oni koji to ne mogu zbog društvenih, ekonomskih, porodičnih i ličnih posledica te ostaju svesno ili nesvesno klozetovani, odnosno u ormaru. Odluka za autovanjem ostaje duboko lična tema, iako oko toga postoji puno kontraverze. 

U 21. veku pojavio se pojam koji se zove „stakleni ormar” i on se koristi za javne ličnosti (političare, poznate) koje su privatno LGBTQ+, ali se u javnoj ulozi ne ponašaju tako (na primer ne izlaze sa osobom istog pola sa kojom su ili ne ulaze u homoseksualne brakove).

Klozetovanje postaje sve više prevaziđeni termin sa tim što homoseksualnost postaje normalizovanija u sve više društava. 

## Reference
Jugoslav Dobričanin

**Jugoslav Dobričanin** je rođen 9. marta 1956. godine u selu Dešiška, kod Kuršumlije, u Srbiji (tada Federativna Narodna Republika Jugoslavija).

## Biografija

Jugoslav Dobričanin je završio Vojnu akademiju u Beogradu 1980. godine i magistrirao na Filozofskom fakultetu na odseku za istoriju. Bio je pripadnik JNA, Vojske Jugoslavije i Vojske Srbije od 1975. do 2006. godine na više funkcija.

Predavao na katedri za vojnu istoriju i radio u Generalštabu.
Penzionisan je sa dužnosti Komandanta Vojnog odseka u Nišu u činu pukovnika.

U 5. 2007. godine pristupa reformističkoj stranci. Po njegovim rečima stranci je pristupio da bi ostvario suštinske interese naroda Srbije.

Reformistička stranka ga je kandidovala za Predsednika Srbije na predsedničkim izborima 2008. godine. Na ovim izborima, održanim 20. 1. 2008. godine, osvojio je 11.894 glasova ili 0,29 % od ukupnog broja izašlih glasača.

Oženjen je, i ima dve ćerke Bojanu i Mariju, obe studiraju na Pravnom fakultetu u Nišu.

## Povezano
* Reformistička stranka
* Izbori za predsednika Srbije 2008.

## Vanjske veze
* Spot za predizbornu kampanju 2008.
* Intervju za „''Mondo''“
* Intervju za „''Svevesti''“
Endoleak

**Endoleak** je perzistentan protok u aneurizmatsku vreću nakon endovaskularna rekonstrukcija aneurizme abdominalne (trbušne) aorte (EVAR), koji kao komplikaciju može izazvati povećanje same aneurizme i, potencijalno, njenu rupturu.

## Osnovne postavke
Endovaskularna rekonstrukcija aneurizme trbužne aorte (EVAR) u odnosu na klasičnu, otvorenu rekonstrukciju predstavlja minimalno invazivnu tj minimalno traumatsku hiruršku proceduru za pacijenta. Osnovna karakteristika endovaskularna rekonstrukcije je da se ekskluzijom aneurizme iz cirkulacije, to jest rekonstrukcijom aneurizme trbušne aorte (AAA) stent-graftom obustavi pritisak na aneurizmu, zaustavi njen rast i tako spreči njena moguća ruptura (pucanjee).

Zato je endovaskularna rekonstrukcija AAA  postala standard u rekonstrukciji aneurizme kod visokorizičnih pacijenata (npr pacijenta koji su, po ASA klasifikaciji,svrstani u grupe III i IV).

I pored svakodnevnog tehničko-tehnološkog napretka u proizvodnji sve savremenijih stent-graftova, najvažnija specifična komplikacija procedure i dalje je endoleak, kod 10–20% pacijenata u postoperativnom toku.

Postoje četiri tipa endoleaka, od kojih je endoleak tipa II najučestaliji i do 90% u odnosu na sve ostale tipove. Endoleak tipa II perzistentni je retrogradni protok u aneurizmatsku vreću iz bočnih grana same aneurizme (AMI, lumbalne arterije), koji može izazvati uvećanje same aneurizme, kao i njenu rupturu.

## Epidemiologija
Endoleak se postoperativno javlja kod 10–20% operisanih pacijenata. Međutim u prospektivnoj studiji, kod 83 pacijenata, sa endoleakom tip I i tip II tokom prvih 6 meseci praćenja, stopa učestalosti bila je 20% a nakon 24 meseca ona se povećanala na 50%. Stopa spontane endoleaka u ovoj studiji bila je 24,4% nakon 12 meseci i 12,5% u dugoročnom perioda praćenja.

Primena pravilno izabrane strategija pri odabiru stent-grafta, npr uzimanje adekvatnih mera aneurizme trbušne aorte (AAA) na osnovu njenih morfoloških karakteristika, kao i tehničko-tehnološki napredak u proizvodnji stent-grafta (kvalitetniji materiali graftova i stentova i njihova konstrukcija) uticali su na to da su endoleak tip I, tip III i tip IV svedeni na minimum.

Međutim i dalje je osnovni problem, koji nastaje kao komplikacija nakon endovaskularne rekonstrukcije aneurizme trbušne aorte endoleak tip II, perzistentni retrogradni protok u aneurizmatsku vreću iz grana same aorte (lumbalne arterije, donja mezenterične arterija), koji postoperativno može izazvati uvećanje aneurizme sa mogućom rupturom.

## Reference

## Vanjske veze
* Endoleak: Definition, Diagnosis, and Management
Niflheim

**Niflheim** (staronordijski:Niflheimr, "Svijet tame / magle"), u nordijskoj mitologiji zemlja leda i magle, hladnoće i tame. Prvi je od devet svjetova Stabla svjetova Yggdrasila. Nalazi se na suprotoj strani od Muspelheima. Dio ovog svijeta je Helheim, svijet smrti. Niflheim je dom ledenih divova. Spajanjem leda Niflheima i vatre Muspelheima nastao je u bezdanu Ginnungagapu div Ymir.

Nalazi se pod trećim korijenom Yggdrasila, gdje se nalazi i zmija Niddhog (razdirač leševa) koja se hrani leševima i neprestano žvače korijenje Yggdrasila. U njemu se također nalazi i Hvergelmir, izvor svih hladnih rijeka i iz njega korijen Yggdrasila crpi vodu.

Nakon Ragnaroka, u Niflheimu će se nalaziti dvorana u kojoj će biti kažnjavani ubojice, prekršitelji prisege i razvratnici.

## Vanjske veze
* Pantheon.org 
* Norse-mythology.org
* viking-mythology.com
Kolposkopija

**Kolposkopija** predstavlja pregled grlića materice i dela vagine. To je pomoćna dijagnostička metoda, koja ima za cilj određivanje rasporeda abnormalnog skvamoznog epitela i preciziranje delova iz kojih se može uzeti tkivo za biopsiju. U navedene svrhe koristi se izvor jake svetlosti i koloskop (aparat koji je za ovu namenu konstruisan 1925. godine) sa uveličanjem 20-50 puta.

Osnovni značaj ove metode se ogleda u ranoj dijagnostici karcinoma.

## Kolposkopski pregled

Pre izvođe same procedure pacijent se detaljno informiše o načinu izvođenja, cilju i metodskom pristupu tretmana. 

Neposredno pre same intervencije, žena isprazni mokraćnu bešiku, a tokom pregleda ona se nalazi u ginekološkom položaju na odgovarajućem stolu. Lekar koji vrši pregled sedi ispred ginekološkog stola, kao i za svaku drugu intervenciju. Prvo se plasira i fiksira spekulum, a porcija koja se posmatra se prebriše suvim sterilnim tupferom gaze i potom tupferom natopljenim u 3% rastvor sirćetne kiseline.

Sastavni deo kolposkopskog pregleda je i Šilerova jodna proba, koja se sastoji u premazivanju površine posmatrane porcije Lugolovim rastvorom pomoću dugačkog štapića. Jodom iz Lugolovog rastvora se zdrav epitel oboji tamno mrko, dok patološki promenjen pločasti epitel i zdrav cilindrični epitel ostaju svetli. Jod pozitivna proba znači da je pločasti epitel zdrav, odnosno da na tom mestu verovatno nema karcinoma. Jod negativna proba znači da je epitel ostao svetle boje i da je sumnjiv, između ostalog na karcinom. Kad kolposkopija pokaže prisustvo sumnjivog epitela, obavezno se vrši ciljana biopsija.

Kolposkopija je danas opšte prihvaćena metoda zbog dragocenog doprinosa u otkrivanju malignih promena. Međutim, ona je kao i brojne druge metode doživela promene, tako da je danas znatno usavršena. Rezultat toga je i kolpomikroskopija – metoda u kojoj se epitel posmatra specijalnim mikroskopom sa jakom veštačkom svetlošću u vagini i uveličavanjem do 200 puta.

## Literatura
* Mladenović D, Bogdanović Z, Mihailović A: *Akušerstvo sa negom*, Zavod za uđbenike i nastavna sredstva, Beograd, 2001.
* Živanović B. Vida: *Zdravstvena nega u ginekologiji i akušerstvu*, Univerzitet u Beogradu, Beograd 2004.
Parenhimska tkiva

**Parenhimska tkiva** ili osnovna tkiva biljaka su prosta trajna tkiva izgrađena od jedne vrste ćelija, a mogu da obavljaju različite funkcije i imaju različito poreklo. U kori, srži i listu su primarnog, a u sprovodnim tkivima primarnog ili sekundarnog porekla. Pružaju se kroz čitavo biljno telo obrazujući jedan neprekidni sistem u koji su uronjena sva tkiva osim pokoričnih.

## Tipovi

Zavisno od funkcije koju obavljaju ova tkiva se dele na:
* parenhim za apsorpciju vode i mineralnih materija (apsorpcioni parenhim)
* parenhim za fotosintezu (hlorenhim)
* parenhim za magacioniranje rezervnih materija
* provodni parenhim
* parenhim za magacioniranje vazduha (aerenhim).

### Parenhim za apsorpciju
Parenhim za apsorpciju vode i mineralnih materija (rizodermis) kao i rastvorenih organskih materija su tkiva koja zauzimaju periferni položaj na biljci. Ćelije su tankih zidova, sa krupnim jedrom i dosta citoplazme, a često i sa sposobnošću da izlučuju određene materije koje omogućavaju ili povećavaju apsorpciju materija. Rizodermis (epiblem) je jednoslojno tkivo koje se nalazi u određenom delu korena i služi za upijanje vode i mineralnih materija iz podloge. Ćelije ovog tkiva su često produžene u korenske dlake, čime se mnogo povećava njihova površina, a samim tim i njihova moć upijanja.

### Parenhim za fotosintezu
Parenhim za fotosintezu (hlorenhim) nalazi se u listovima i mladim, zelenim stablima. Njegove ćelije sadrže sve ćelijske organele, a posebno su dobro razvijeni hloroplasti u kojima se obavlja proces fotosinteze.

U listu je ovo tkivo izgrađeno od dve vrste ćelija:
* prema licu lista nalazi se palisadno tkivo, građeno od zbijenih ćelija oblika tetraedra; 
* prema naličju lista nalazi se sunđerasto tkivo građeno od ćelija nepravilnog loptastog oblika, između kojih se nalaze prostrani intercelulari.

Tkivo za fotosintezu povezano je sa provodnim tkivom da bi se materije stvorene u fotosintezi prenosile do svih delova biljke.

### Parenhim za magacioniranje
Parenhim za magacioniranje čine ćelije koje imaju sposobnost da nagomilavaju organske materije ili vodu. Takvo tkivo se nalazi u krtolama, rizomima ili zadebljalim korenovima. Drvenaste biljke magacioniraju hranljive materije u stablima, a neke u listovima (aloja, čuvarkuća). Ova tkiva su česta u plodovima i semenima. Biljke sušnih predela prilagođene su tako da mogu nagomilavati velike količine vode u lišću (agava) ili u stablu (kaktusi).

### Provodni parenhim

Služi za provođenje materija pa su ćelije koje ga grade izdužene u pravcu u kome se materije provode. Nalazi se u floemu i ksilemu.

### Aerenhim

Parenhim za magacioniranje vazduha nalazi se u biljnim delovima koji se razvijaju u sredinama sa nedovoljno kiseonika, kao što su mulj i voda. Vazduh se magacionira u krupnim intercelularima koji su glavni nosioci funkcije ovog tkiva.

## Literatura
* Jančić, R: Botanika farmaceutika, Službeni list SCG, Beograd, 2004.
* Kojić, M: Botanika, Naučna knjiga, Beograd, 1989. 
* Marinković, R, Tatić, B, Blaženčić, J: Morfologija biljaka, Beograd, 1979. 
* Šerban, Nada: Ćelija - strukture i oblici, ZUNS, Beograd,
## Vanjske veze
* BioNet škola
Pankreatitis

**Pankreatitis** (upala gušterače) predstavlja upalu izazvanu aktiviranim enzimima gušterače. Gušterača je velika žlezda koja se nalazi iza želuca i u tesnom je kontaktu s dvanaesnikom (duodenumom). Gušteračni vod (lat. *ductus pancreaticus*) sakuplja digestivne sokove i vodi ih u duodenum. Ovaj se vod spaja s glavnim žučnim vodom koji se naziva glavni žučovod (lat. *ductus choledocus*). U normalnim se situacijama enzimi gušterače nalaze u neaktivnoj formi do trenutka kada se nađu u alkalnoj sredini unutar duodenuma.   
Međutim, kod upale dolazi do aktiviranja ovih enzima koji tada počinju autodigestiju same žlezde.

Pankreatitis može biti akutan ili kroničan i obe forme mogu dovesti do komplikacija. U teškim slučajevima dolazi do krvarenja, infekcije i trajnog oštećenja organa uz po život opasni šok. Smrtnost je kod akutne upale gušterače oko 20%. Učestalost akutnog pankreatitisa je 1 do 2 slučaja na 10 000 ljudi. U većini slučajeva, kroničnom pankreatitisu prethode učestali napadi akutnog pankreatitisa.
Znaci i simptomi pankreatitisa zavise i od tipa upale.

## Akutna upala gušterače
Kod akutne upale gušterače (pancreatitis acuta) pankreasni enzimi izlaze iz acinarnih stanica u okolno tkivo. Radi se o autodigestivnoj bolesti, jer nastaje razgradnja vlastitim proteolitičkim enzimima (u prvom redu tripsinom).

### Etiologija

Nije potpuno poznata, a neki od uzroka jesu:
* bolesti žučnih putova i alkohol
* ozlede gušterače usled tupih abdominalnih trauma ili kirurških zahvata
* infekcije
* lekovi (kortikosteroidi)
* hiperparatireoidizam, hiperkalcemija, hiperlipidemija
* idiopatski pankreatitis
* autoimuni pankreatitis

### Simptomi
Znaci akutnog pankreatitisa uključuju:
* bol gornjeg abdomena
* abdominalna bol uz epigastriju koja se prenosi na leđa
* abdominalna bol koja pogorša nakon obroka
* abdominalna bol koja se olakša naginjanjem naprijed i kada se pacijent sklupča, a pogoršava u ležećem položaju
* nausea (mučnina)
* povraćanje
* osetljivost trbuha na dodir
* telesna temperatura može biti povišena ili subnormalna
* ikterus se javlja u oko 30% bolesnika
* tetanija se javlja kod hipokalcemije
* nakon nekoliko dana mogu se pojaviti modrikaste pege u lumbalnom području

## Kronični pankreatitis
Kronična se upala gušterače (pancreatitis chronica) može nastaviti na akutnu upalu gušterače, ali se kod nekih bolesnika pojavljuje kao zasebna kronična upala.

Glavni uzrok bolesti je alkoholizam, a ostali su hereditarnost, hiperkalciemija i hiperlipidemija.

### Simptomi

Znaci kroničnog pnakreatitisa uključuju:

* bol gornjeg abdomena (iznad pupka) koja se često pojavljuje na mahove
* poremećaj probave 
* gubitak težine, anoreksija, mučnina, povraćanje, flatulencija
* masne smrdljive stolice, steatoreja (*steatorrhea*) zbog gušteračne egzokrine insuficijencije
* dijabetes
* mehanički ikterus

## Lečenje
* konzervativno se lečenje sastoji od dijetalne prehrane (posna hrana) i uzimanju tableta gušteračnih fermenata u toku obroka, apstinencija od alkohola
* hirurško je lečenje potrebno kod nepodnošljivih boli.

## Izvori

## Literatura

* Ivan Prpić, Kirurgija za više medicinske škole, Medicinska naklada, 1996., Zagreb,
Atrezija

**Atrezija** ili **odsustvo lumena** je kongenitalna anomalija ili stečeno patološko stanje, u kojoj postoji potpuna ili delimična neprolaznost prirodnih otvora, kanala ili tubularnih organa u telu, na primer. anusa, vagine, materice, uretre, kapaka, usta, creva itd.
## Etiologija
U većini slučajeva, atrezija je urođena anomalija, koja nastaje kao posledica u embrinalnom razvoju fetusa ali se doduše retko javlja i kao posledica drugih patoloških procesa na primer kod zapaljenja i tumora.
## Vrste atrezija

## Reference

## Vanjske veze
Ahalazija

**Ahalazija**, **kardiospazam** ili **disinergija jednjaka** predstavlja difuzni motorni poremećaj, koji se karakteriše oslabljenom peristaltikom i nemogućnošću relaksacije donjeg dela jednjaka. Javlja se kod oba pola (češće kod muškaraca) između 30. i 60. godine života.

## Etiologija

Promene nastaju usled poremećaja neuro-mišićnog aparata, odnosno nedostatka vlakana Aerbahovog nervnog pleksusa (spleta nerava) u mišićnom sloju zida jednjaka. Smatra se da denervaciju Aerbahovog spleta uzrokuju različiti faktori: virusi, bakterije, paraziti, toksične materije, metabolički poremećaji, oštećenja nervnih vlakana u toku operativnih zahvata i sl.

## Klinička slika

Parasimpatička vlakna koja imaju relaksirajuću ulogu u predelu donjeg sfinktera jednjaka nedostaju, i taj deo ne može da se normalno otvara za vreme prolaska hrane kroz jednjak. Bolest veoma često nastaje naglo sa pojavom disfagije (poremećaja gutanja), bilo posle stresnih situacija ili u toku akutnih bolesti gornjih respiratornih puteva. U početku se disfagija javlja tokom unošenja čvrste (nedovoljno sažvakane) hrane, a kasnije i kod unošenja kašaste i tečne hrane i napitaka. Tegobe vremenom postaju sve izraženije i bolesnici da bi progutali hranu uzimaju u toku obroka sve veću količinu tečnosti. U kasnijoj fazi bolesti dolazi do dilatacije (širenja) jednjaka i usporavanja tranzita kroz njega, što dovodi do pojave povraćanja, ruminacije (preživanja), osećaja lošeg zadaha iz usta, prelivanja hrane u dušnik i usnu duplju, kao i pojave aspiracionih bronhopneumonija i gubitka telesne težine. Bol u grudnom košu (nevezan za kardiovaskularna oboljenja) nastaje posle unošenja obilnih obroka i prestaje kada se jednjak isprazni.

## Komplikacije

Kao komplikacije osnovne bolesti mogu da se jave: zastojni ezofagitis (upala jednjaka), erozije, ulceracije, stvaranje divertikula (džepastih proširenja), perforacije zida, a najteža komplikacija je maligno oboljenje jednjaka.

## Dijagnoza

Dijagnoza ahalazije se postavlja na osnovu anamneze, radioskopije i radiografije, endoskopije i histološkog nalaza.

## Lečenje

Primena nitrata sa dugotrajnim dejstvom ili blokatora kalcijumovih kanala smanjuje pritisak donjeg sfinktera jednjaka i poboljšava prolaz hrane. U upotrebi su i različiti pneumatski dilatatori kojima se postižu zadovoljavajući rezultati. Dijetetski režim (česti i manji obroci od tečno kašaste hrane bez jakih začina) smanjuju iritabilnu ulogu i sporije dolazi do erozivnih promena. Hirurško lečenje ima dugotrajniji efekat, a potpuno izlečenje se postiže Helerovom kardiomiotomijom ili dilatacijom jednjaka balonom.

## Reference

## Vanjske veze

* Pružanje pomoći, podrška i edukacija osoba obolelih od ahalazije
Paranazalni sinusi

**Paranazalni sinusi** () su šupljine ispunjene vazduhom smeštene unutar kostiju lica i lobanje. One komuniciraju sa nosnom dupljom putem otvora (orificijuma) ili kanala (duktusa) i obložene su veoma tankom sluzokožom.

## Razvoj
Osnovna uloga nosne sluznice kod većine sisara se ogledala u detekciji mirisa (olfaktorna funkcija). Evolucijom je ona počela da gubi na značaju (pogotovo kod čoveka) i sluzokoža je postala važan faktor u procesu disanja. Na razvoj paranazalnih šupljina, odnosno promenu njihovog oblika i položaja, uticali su promena položaja tela u prostoru (prelazak na uspravni način hoda), promena načina ishrane (naročito prelazak sa sirove na termički obrađenu hranu), uvećanje mozga itd.

Kod čoveka sinusi počinju da se razvijaju odmah nakon rođenja jedinke, a ovaj proces pneumatizacije se završava između 14. i 16. godine života.

## Podela
Sinusi de dele prema kostima u kojima su smešteni na četiri osnovne grupe:
* čeoni sinus (),
* vilični sinus (),
* sitasti sinus () i
* klinasti sinus ().

## Biološka uloga
Uloga paranazalnih šupljina još uvek nije definitivno razjašnjena, ali se pretpostavlja nekoliko mogućih funkcija:
* šupljine unutar kostiju smanjuju težinu lobanje,
* povećanje reznonacije glasa,
* izolacija struktura osetljivih na temperaturu (korenovi zuba i oči) od stalnih temperaturnih promena u nosnoj duplji,
* vlaženje i zagrevanje udahnutog vazduha itd.

## Oboljenja
Kroz otvore i kanale sluzokoža sinusa je povezana sa sluzokožom nosne duplje. Zbog toga različiti faktori koji dovode do otoka i upale nosne sluznice (prehlada, alergije) ili ometaju protok vazduha i normalnu sekreciju sluzi, mogu direktno ili indirektno da izazovu upalu sinusa. Razlikuju se akutna i hronična forma ovog oboljenja.

## Ostali sinusi
Postoje i šupljine unutar petroznog dela slepoočne kosti (mastoidne ćelije) ali je njihova sluzokoža u kontaktu sa srednjim uhom.

## Reference
Perinealna kila

**Perinealna kila** () je redak oblik trbušne kile, koji nastaje samostalno ili kao usputan nalaz kod prolapsa debelog creva ili materice. Do hernijacije dolazi kroz lateralni otvor u analnom levatoru ili u medijalnoj liniji kroz dno karlice. 
## Klinička slika
Kod muškaraca promene se vide pod kožom uz anus, a kod žena su još vidljive i u zadnjem delu velikih stidnih usana (hernia pudendalis),  mada se nešto ređe izbočuju i u matericu (hernia vaginalis).
## Terapija
Lečenje je hirurško, i zahteva reponiraje prolabiranog creva i zatvaranje mišićnog sloja dna male karlice. 
## Prognoza
Uklještenja ovih kila nisu dokumentovana, a veličina im dosta varira.
## Reference

## Literatura
* Doherty GM, Way LW, editors. *Current Surgical Diagnosis & Treatment*. 12th Edition. New York: Mcgraw-Hill; 2006.
## Vanjske veze
Malatesta

**Malatesta** je značajna talijanska porodična dinastija koja je vladala Riminijem od 1295. do 16. vijeka.

## Historija
Malateste su za srednjeg vijeka bili lideri Gvelfa (papinske partije) u Riminiu i široj okolici. 
Porodica je postala moćna u Riminiju u 13. vijeku, kad je Malatesta da Verucchio (umro 1312) 1295. istjerao iz grada lidere Gibelina (carska partija) i zagospodario Riminijem. Vjerojatno najpoznatija epizoda iz historije porodice vezana uz njegova sina Gianciotta (umro 1304) koji je zbog preljuba ubio svoju ženu Francescu da Polenta i njenog brata Paola. Ovaj događaj opisao je i Dante u svojoj Božanstvenoj komediji. U vrijeme kad je u Rimini 1353. došao papin legat kardinal Albornoz, Malateste su proširile svoju vlast sve do Ascolija, udaljenog 160 km južnije. Albornoz ih je prisilio da se povuku iz dobrog dijela osvojenih teritorija, ali im je 1355. dopustio da i nadalje budu papini vikari u Riminiju i okolici.

Malateste su uzeli aktivno učešće u ratovima vođenim tokom 14 i 15. vijeka sa milanskom porodicom Visconti. Kondotjer Carlo Malatesta (umro 1429) čak je i vladao Milanskim Vojvodstvom neko vrijeme nakon smrti Gian Galeazza Viscontija, dok je njegov brat Pandolfo (umro 1427) uspio zauzeti Bresciu (1404) i Bergamo (1408), ali ih je morao napustiti 1421. Carlo je bio u odličnim odnosima sa papom Grgurom XII krajem Velike zapadne šizme, čak je bio i prisutan kad se Grgur XII i formalno odrekao od papinskog trona na Koncilu u Konstanzu 1416. Carloovog nećaka Sigismonda Pandolfa Malatestu (1417–1468) se često uzima za prototip talijanskog renesansnog princa, iako je u osnovi bio samo ratnik koji je usput stekao reputaciju mecene pisaca i umjetnika.

Moć porodice Malateste počela je kopniti krajem Velike zapadne šizme 1417. i sve većeg utjecaja papa. Stanje je postalo još gore 1461. kad je papa Pio II pokrenuo križarski rat protiv Sigismonda i zaplijenio većinu Malatestinih domena. Nakon smrti Sigismunda njegov sin Roberto Malatesta (Roberto il Magnifico, umro 1482) preoteo je Rimini (1469) od svog polubrata Sallustia, uz cijenu vazalnog odnosa prema Mletačkoj Republici. U međuvremenu su Malateste izgubili podršku građana Riminija, pa su bili prisiljeni pobjeći iz grada 1500., kad je Cesare Borgia sa vojskom krenuo na grad. Nakon tog su triput pokušali da se vrate na vlast u Riminiju (1503, 1522. i 1527-1528), ali u tom nisu uspjeli.

## Reference

## Vanjske veze

* ''Malatesta Family'' na portalu Encyclopædia Britannica
Opturatorna kila

**Opturatorna kila** () prolazi kroz opturatorni kanal prateći opturatorni živac i krvne sudove iz unutrašnjosti male karlice, ispod horizontalne grane stidne kosti u njeno spoljašnje područje ipod mišića ileopsoasa (). 
## Etiopatogeneza
Kila se pretežno javlja kod starijih žena sa splanhnoptozom i najćešće je obostrana. S obirom na uski kilni otvor inkarceracija opturatorne kile nije retkost.

## Klinička slika
Na kilu najčešće upućuje:
* subingvinalna bol, najjače izražena ispod gornje grane stidne kosti, 
* pogoršanje simptoma pri pokretima u kuku. 
* parestezije i/ili u inervacijskom području opturacijskog živca.  .
## Dijagnoza
S obzirom da je kila mala i anatomski sakrivena pod mišićem, vrlo je teško uočljiva i opipljiva. Palpira se digitorektalno ili kod žena vaginalnim pregledom, pri čemu se u području opturacijskog otvora opipava napeta tkivna formacija, vrlo bolna na dodir.

## Terapija
Lečenje opturatorne kile je isključivo hirurško. Kili se pristupa kroz trbušnu šupljinu ili ređe ispod ingvinalnog ligamenta.
## Reference

## Literatura
* Doherty GM, Way LW, editors. *Current Surgical Diagnosis & Treatment*. 12th Edition. New York: Mcgraw-Hill; 2006.
* Lo C.Y., Lorentz T.G., Lau P.W. Obturator hernia presenting as small bowel obstruction. American Journal of Surgery. 1994;167:396–398. 
* Bryant T.L., Umstot R.K., Jr. Laparoscopic repair of an incarcerated obturator hernia. Surgical Endoscopy. 1996;10(4):437–438.
* Hernia A.J. In: Maingot's abdominal operations. 10th ed. Zinner M.J., Schwartz S.I., Ellis H., editors. Appleton & Lange; London, GB: 1997. pp.&nbsp;540–541.
* Shipkov C.D., Uchikov A.P., Grigoriadis E. The obturator obtu-rator hernia. Hernia: difficult to diagnose, easy to repair. Hernia. 2004;8:155–157.
* Shapiro K., Patel S., Choy C., Chaudry G., Khalil S., Ferzli G. Totally extraperitoneal re-pair of obturator hernia. Surgical Endoscopy. 2004;18:954–956. 
* Shapiro K., Patel S., Choy C., Chaudry G., Khalil S., Ferzli G. Totally extraperitoneal repair of obturator hernia. Surgical Endoscopy. 2004;18(6):954–956. 
* Yau K.K., Siu W.T., Fung K.H., Li M.K. Small-bowel obstruction secondary to incarcerated obturator hernia. American Journal of Surgery. 2006;192:207–208. 
* Pandey R., Maqbool A., Jayachandran N. Obturator hernia: a diagnostic challenge. Hernia. 2009;13:97–99.

## Vanjske veze
Povrede lobanje

**Povrede lobanje** se odnose na prelome kostiju koje učestvuju u njenoj izgradnji. Prelomi ove regije se mogu podeliti na prelome svoda lobanje i prelome baze lobanje. Naročito je opasno ukoliko se radi o višestrukom prelomu iznad koga je koža povređena i zaprljana. Takođe su opasni i prelomi kod kojih su delovi kosti utisnuti i, cepajući ovojnice mozga, vrše pritisak na mozak. Specifičnu grupu predstavljaju prelomi koji se šire naniže na lice (sinuse, očnu duplju itd).

Sam prelom lobanje zahteva praćenje zdravstvenog stanja pacijenta jer je glava primila veću količiju energije i mogu se javiti i drugi tipovi povreda. Često postoje i povrede ispod fraktura (npr. povrede arterija omotača mozga sa izlivanjem krvi; povreda živca pokretača lica prilikom preloma slepoočne kosti i sl).

## Klinička slika

Ukoliko postoje prelomi na prednjem delu baze lobanje, mogu se javiti modrice oko oka i isticanje krvi i likvora na nos (). U slučaju preloma slepoočne kosti često iz uha curi krv.

## Dijagnoza i lečenje

Dijagnoza se postavlja na osnovu rendgenskih snimaka i kompjuterizovane tomografije lobanje.
           
Većina preloma su pukotinasti prelomi () koji, ukoliko su izolovani, zahtevaju samo praćenje. Operativno lečenje je potrebno ukoliko prelom dovodi do većeg pritiska na mozak, ukoliko su koštani delovi zaprljani ili postoje drugi razlozi za razvoj infekcije (curenje likvora, komunikacija sa sinusima).
 
Ukoliko nakon preloma lobanje zaostane defekt, on se može tokom iste ili naknadne operacije nadoknaditi veštačkim materijalima sa veoma zadovoljavajućim kozmetskim efektima.

## Izvori
* Prof. dr Željko Kojadinović: Povrede lobanje, Pristupljeno 16. 8. 2010. na osnovu .

## Vanjske veze

* Povrede mozga 
* Skull fractures at eMedicine 
* Growing skull fracture at Medpix 
* Tutorial: CT in Head Trauma 
* Head Trauma at Emedicine.com 
* Skull Fractures at MedPix 
* After the Injury- Children's Hospital Of Philadelphia
Eugani

**Eugani** (,  što je značilo *dobrog roda*) je ime drevnog italskog naroda o čijem se postojanju ni danas nezna baš 
puno.

## Historija

Antički pisci zabilježili su pored Etrušćana i Veneta još dvije glavne etničke grupe koje su živjele na području Sjeverne Italije; - Eugane koji su nastanjivali Dolinu Poa i prve obronke Alpa i Rete po kotlinama Trentina-Alto Adiga.

Pretpostavljalo se da su govorili etrurski ili neki ilirski jezik.

Kasnije su otkriveni natpisi u dolini rijeke Adige imaju dijalekt koji pokazuje neke sličnosti sa etrurskim. Neki naučnici u tom vide miješanje lokalnih i etrurskih elemenata, dok drugi u tom vide autohtoni indoevropski jezik.

## Reference

## Vanjske veze
* Populations of central northern Italy and of the Alps (na portalu Encyclopædia Britannica)
Klanje (sekotina vrata)

**Klanje**, **sekotina vrata** (), je samoubilačka, ubilačka ili zadesna sekotina vrata (vrsta rane) nastala dejstvom oštrice (sečiva) mehaničkog oruđa-oružja (nož, žilet, polomljeno staklo, itd), koja dovodi do rastavljanja tkiva vrata, i najčešće završava smrtnim ishodom.

## Etiologija
Klanja (sekotine vrata), po poreklu su najčešće;
* *[[samoubistvo|samoubilačka]],*
* *[[ubistvo|ubilačka]],* 
* *zadesnog porekla* (izuetno su retke).

## Epidemiologija
Na osnovu brojnih istraživanja, svake godine u svetu između deset i dvadeset miliona ljudi pokuša samoubistvo, a milion osoba uspe u toj nameri.

U Srbiji se svake godine ubije 1.500 osoba, i po broju samoubistava nalazi se na 13. mestu na svetu. Proleće je, u psihijatrijskom kalendaru, označeno kao godišnje doba sa povećanim brojem samoubistava, a ponedeljak kao najkritičniji dan u nedelji.

## Klinička slika
;Lokalizacija
Samoubilačke sekotine vrata, su najčešće lokalizovane u gornjoj trećini vrata između tireoidne hrskavice i jezične kosti, ređe su na grkljanu i dušniku. 
;Pravac prostiranja sekotine
* kod dešnjaka-veći deo sekotine je na levoj strani vrata i prostire se sa leva-udesno i odozgo nadole (koso), 
* kod levaka- lokalizacija sekotine i pravac prostiranja je obrnut. 
;Dubina sekotine
Dubina sekotine može biti različita, tako da je početak sekotine je dublji, a završetak plići.
;Krvarenje
Klanje prati obilno krvarenje, a krv se sliva uglavnom odozgo nadole i preko prednje strane vrata i grudnog koša.
;Probni rezovi
Paralelne sekotine ili zaseci duž ivica glavne sekotine su „probni rezovi“. Oni se uglavnom nalaze uz glavnu sekotinu, ili su u njenoj neposrednoj blizni, ali mogu biti i udaljeni od glavne sekotine. 
### Samoubilačko klanje
Samoubilačko klanje ima sledeće karakteristike;
* *„Probni rezovi“,* nalaze se uz glavnu sekotinu, ili su u njenoj neposrednoj blizni, ali mogu biti i udaljeni od glavne sekotine
* *Istovremeni nalaz sekotina na [[ruka]]ma*, sa više sigurnosti ukazuje na samoubistvo.
* *Okrvavljenost kože šaka*, ne isključuju ubistvo, ali ne dokazuju i samoubistvo, jer šake mogu ostati neokrvavljene, ako je prevlačenje noža-sečiva izvršeno naglo.
* *Prisustvo [[alkohol]]a, [[droga|droge]] i sedativa u krvi*.
### Ubilačko klanje
* *Sekotine su pretežno na desnoj strani vrata*, poprečno su položene ili kose.
* *Pravac prostiranja.*Razlikuje se od samoubilačkih, jer se sekotina prostire sleva na desno i odozdo-naviše. 
* *Dubina sekotine je veća*. 
* *Najčešće je zasečen ili presečen [[kičma|kičmeni stub]]*.
* *Slivanje krvi*, žrtve je prema pozadi i iza vrata, po koži leđa (jer ubica najčešće deluje pozadi žrtve) 
* *Nalaz na licu, [[nos]]u, a posebno na dlanenoj strani prstiju i koži dlana*, u vidu sekotina, posledica je pružanja otpora žrtve.
* *Zasečenost, kragne ili [[kravata|kravate]]*.

## Povezano
* Sekotina
* Rana
* Ubistvo
* Samoubistvo
* Sudska medicina
## Reference

## Literatura
* Ćeramilac A. Opšta i specijalna patologija mehaničke traume. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, 1986.
* Milovanović M. Sudska medicina. Beograd - Zagreb: Medicinska knjiga, 1979
Brijanje operacionog polja

**Brijanje operacionog polja** jedna je od neposrednih preoperativnih hirurških procedura u pripremi operacionog polja na koži bolesnika, na dan operacije. U načelu ga obavlja medicinski tehničar u operacionom bloku ili bolesničkoj sobi.
## Opšta razmatranja
Brijanje operacionog polja najbolje je obaviti neposredno pre operacije u sobi za pripremu bolesnika ili bolesničkoj sobi, jer prerano brijanje, dan pre operacije, povećava rizik od infekcije, a prekasno brijanje uzrokuje nepotrebnu žurbu koja može uznemiriti bolesnika.

Površina koja se brije zavisi od lokalizacije i veličine operacionog reza, a u načelu se brije polukružna površina veličine 15–20&nbsp;cm oko predviđenog reza.

Tokom brijanja treba izbegavati suvo brijanje jer za sobom ostavlja dlake i deskvamirane ćelije koje se ni pažljivim pranjem kasnije ne mogu otkloniti. 
## Zadaci medicinskog tehničara tokom brijanju operacionog područja

## Reference

## Literatura
* Ivan Prpić i suradnici, *„Kirurgija za medicinare“*, „Školska knjiga“ Zagreb, 1995.
* 

## Vanjske veze
* OnLine Pediatric Surgery HANDBOOK