Muzej vazduhoplovstva Beograd

**Muzej jugoslovenskog vazduhoplovstva** (sada: **Muzej vazduhoplovstva Beograd**) osnovan je 1957. godine, pri Komandi Ratnog vazduhoplovstva (RV i PVO). Od 1989. godine smešten je u modernoj zgradi od stakla i betona na beogradskom aerodromu. U zbirkama muzeja ima preko 200 letelica, od kojih posetioci mogu da vide 50 letelica u zgradi i desetak na platou oko zgrade. Neki od eksponata nalaze se u depou muzeja i čekaju na restauraciju. Među njima svakako najznačajnije mesto zauzima lovac italijanske proizvodnje Fijat G-50 koji predstavlja jedini sačuvani primerak na svetu.

U muzeju se nalazi i replika letelice Sarić 1 Ivana Sarića, pionira vazduhoplovstva iz Subotice. On je ostvario prvi let na toj letelici, sopstvene proizvodnje, 1910. godine.

Od istorijskog značaja je Oluj 11, to je prvi naoružani avion, korišćen u srpskoj vojsci. Izložen je i prvi avion proizveden u Srbiji, Fizir FN, u prvoj fabrici aviona u Srbiji, Ikarus.

Među avionima vlastitog razvoja i proizvodnje, počasno mesto zauzima G-2 Galeb, prvi domaći avion s mlaznim motorom koji je serijski proizvođen i korišćen, pored našeg vazduhoplovstva, i u više vazduhoplovstava prijateljskih zemalja. U vreme svoga uvođenja u operativnu upotrebu je dobio nagradu na salonu Le Bourget u Parizu, kao najbolji avion u svojoj klasi.

Pored aviona vlastitog razvoja i proizvodnje, zbirka sadrži i veliki broj aviona iz Drugog svetskog rata, različitog porekla, iz više zemalja učesnica. Među njima se nalaze Hoker hariken, Spitfajer, Tanderbolt, Jak-3, Il-2 Šturmovik, Meseršmit Me 109 G-2 i drugi. Nakon NATO bombardovanja SR Jugoslavije 1999. godine Muzej vazduhoplovstva je sakupio značajan broj eksponata vezanih za ovaj događaj. Najznačajniji među ovim eksponatima, su delovi američkog *nevidljivog* bombardera F-117 *Noćni soko* i američkog lovca bombardera F-16 fajting falkon koji su oboreni sa dejstvom PVO VJ.

U Muzeju je dostupan veliki broj dokumenata i tekstova o vazduhoplovnim jedinicama i ustanovama.

## Arhitektura muzejske zgrade i izgradnja
Odluka o raspisivanju konkursa za idejno arhitektonsko rješenje zgrade Muzeja vazduhoplovstva donesena je 17. februara 1969. godine, kada je izabran ocjenjivački odbor od 15 članova, kojim je predsjedavao general-pukovnik Viktor Bubanj, a čiji je potpredsjednik bio akademik arhitekta Aleksandar Deroko. Troškovi konkursa iznosili su 210.000 tadašnjih dinara.

Kao pobjedničko rješenje izabran je projekat sarajevskog arhitekte Ivana Štrausa u kojem je funkciji i dizajnu zgrade dat jednak značaj. Polazeći od principa zadovoljavanja osnovne funkcije muzeja, Štraus je predložio "skulpturu od stakla, čelika i betona" kao izraz čistog, inovativnog i jedinstvenog pristupa arhitektonskom razmišljanju. Tadašnja jugoslovenska arhitektonska javnost bila je orijentisana ka savremenim evropskim i svjetskim graditeljskim tendencijama.

Konceptualno rješenje arhitekte Štrausa za prvi segment izložbe predvidjelo je prostor u centralnom dijelu sprata površine približno 1.100 kvadratnih metara, dok je za smještaj drugog dijela predviđen prostor iste ukupne površine u galeriji.

Za treći dio izložbe, koji se sastojao od dvadeset originalnih aviona i pet jedrilica, planirana je dvorana u obliku prstena, razvijena oko samog perimetra zgrade. Dio eksponata planiran je bio da bude izložen na postoljima, dok su lakši avioni i jedrilice obješeni o plafon dvorane. Ovakav način prezentacije i određivanje prolaza za posjetioce, kao i odabir membrane od staklenog zida u obliku torusa, omogućili su posmatranje eksponata u njihovom prirodnom okruženju – nebu i aerodromu. Bilo je to originalno muzeološko rješenje za vrijeme u kojem je nastala, kao što je i danas.

Odsustvo glavne i sekundarne fasade pokazuje da je svaka faza razvoja vazduhoplovstva, kao i svaki eksponat unutar izložbe, podjednako važna.

Za nastavak izgradnje zgrade i izradu detaljnih projekata, unutar Muzeja je formiran Tehnički biro, koji je bio odgovoran za sve buduće radove. Tehničkim biroom Muzeja rukovodio je inženjer Velibor Pecija, nakon čijeg prelaska u Jugoslovenski građevinski centar projekat je završen u toj kompaniji. Pune dvije decenije prošle su od pobjedničkog rješenja na konkursu 1969. godine do njegove konačne realizacije.

## Sačuvana vazduhoplovna sredstva
### Letelice

#### [[Vazduhoplovna jedrilica|Jedrilice]]

#### [[Helikopter]]i

#### Avioni sa klipnim motorima

#### Avioni sa mlaznim motorima

### Raketna i radarska sredstva
* P-15
* S-75 Dvina

## Galerija

## Povezano
* Spisak muzeja u Beogradu
* Sava Mikić, darodavac Muzeju

## Napomene

## Reference

## Vanjske veze

* Virtualna šetnja  30 panoramskih fotografija uvezanih u virtuelnu šetnju kroz muzej
* Muzej vazduhoplovstva Kompletan vodič kroz Srbiju
* '''Muzej vazduhoplovstva — Beograd''' Zvanična internet prezentacija Muzeja vazduhoplovstva — Beograd
* '''Aeronautical Museum-Belgrade''' Official internet presentation of Aeronautical Museum - Belgrade