open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Građanski rat u Tadžikistanu

**Građanski rat u [[Tadžikistan]]u** (tadž. *Ҷangi šaҳrvandii Toҷikiston*) je počeo u maju 1992, kada su se etničke grupe iz oblasti Garm i Gorno-Badakšan, koje su osećale da nisu adekvatno predstavljene u vlasti podigle protiv vlade predsednika Emomalija Rahmanova, u kojoj su dominirali ljudi iz oblasti gradova Lenjinabada i Kuljaba. Politički, nepovezane grupe su predstavljali liberalni demokratski reformisti i islamisti, koji su se zajedno borili i kasnije organizovali pod zastavom Ujedinjene tadžičke opozicije (UTO). Do juna 1997, pedeset do sto hiljada ljudi je ubijeno.

Predsednik Rahmonov, vođa UTO, Sajid Abduloh Nuri, i specijalni predstavnik generalnog sekretara Ujedinjenih nacija Gerd Berem su potpisali *Opšti sporazum o uspostavljanju mira i nacionalne sloge u Tadžikistanu* i *Moskovski protokol* 27. juna 1997, u Moskvi, Rusija, čime je okončan rat.

## Povezano
* Tadžikistan

## Reference

## Literatura
* Monica Whitlock. *Land Beyond the River: The Untold Story of Central Asia*, St. Martin's Press, 2003, 
* Shahram Akbarzadeh. *Why did nationalism fail in Tajikistan?*, Europe-Asia Studies, 1996.
* Mohammad-Reza Djalili, Frédéric Grare, and Shirin Akiner. *Tajikistan: The Trials of Independence*, St. Martin's Press, Richmond, UK: Curzon, 1997.
* Roy, Olivier. *The New Central Asia, the Creation of Nations*. London: I. B. Tauris, 2000.
* Rashid, Ahmed. "Jihad: The Rise of Militant Islam in Central Asia." London: Yale University Press, 2002

## Vanjske veze

* / Ključni tekstovi sporazuma u mirovnom procesu u Tadžikistanu 
* Tadžikistan: Opozicija kritikuje plan Dušanbea za Komisiju
* Tadžikistan: Dva ruska vojnika ubijena
* Tadžikistan: Sekularni -- a ne šerijatski -- zakon pobeđuje u istočnim planinama
* Građanski rat u Tadžikistanu 1992-1994
Julija Soemijas

**Julija Soemias Basijna** (rođena oko 180, ubijena 11. marta 222. godine) bila je majka cara Elegabala, a sama je vladala Rimskim carstvom za vreme maloletstva svog sina. Njeno ime "Soemias" je arapskog porekla.

Julija Soemias je bila kći Julije Meze. Bila je i sestričina cara Septimija Severa i sestra Julije Mameje.

Godine 217. njen sestrić rimski car Karakala je bio ubijen i presto je zauzeo Makrin. Familiji bivšeg cara je bilo dozvoljeno da se povuče u Siriju; čak im nisu oduzeta ni finansijska sredstva. Zajedno sa svojom majkom, Julija Soemias je organizovala zaveru za zbacivanje Makrina i postavljanja na presto svog sina, Elagabala. Da bi ojačali Elagabalovu poziciju, dve Julije su raširile glasine da je Elegabal bio Karakalin vanbračni sin. Jedna legija je prešla na stranu protivnika Makrina i stala uz žene iz dinastije Severa.

8. juna 218. u blizini Antiohije došlo je do odlučne bitke. Julija Meza i Julija Soemias su bile zajednso sa vojskom. Kasije Dion, koji je i sam bio neposredni svedok događaja, piše da se mladi Elegabal spremao na bekstvo pred nastupajućim Makrinovim trupama, ali su ga Julija Meza i Julija Soemias zaustavile i tako omogućile pobedu. Ovo je bilo odlučujuće: da je Elegabal pobegao, vojska bi se toliko demoralisala, da bi propast dinastije Severa bila neizbežna.

Tako je 218. godine Makrin bio ubijen i Elagabal je došao na presto.

Julija Soemias postala je de facto vladar Rimskog carstva, budući da je Elegabal bio maloletan i zainteresovan samo za veru. Njihova zajednička vladavina nije bila popularna i donela je nezadovoljstvo. Juliju Soemias i njenog sina su ubili pretorijanci 222. godine. Kasnije je Julija proglašena za državnog neprijatelja i izbrisana je iz svih državnih spiskova.

U Carskim povestima Juliju Soemias se opisuje kao prostitutku. Dalje, u ovom grotesknom izveštaju stoji da je Julija Soemias planirala formiranje ženskog senata. U stvarnosti, Julija Soemias je bila malo zainteresovana za politiku, za razliku od svoje majke Julije Meze.

## Vanjske veze
Sima Fu

**Sima Fu** (182–272) bio je kineski političar i velikodostojnik iz doba Tri kraljevstva. Bio je mlađi brat znamenitog državnika Sima Yija te je, kao i on, služio Kraljevinu Wei. Nije se isticao bratovim intelektualnim sposobnostima, ali je bio dovoljno obrazovan i dovoljno sposoban da obavlja odgovorne zadatke. Nakon što je Sima Yijev unuk Sima Yan svrgnuo kraljevsku porodicu Weija i sebe proglasio prvim carem novoosnovane dinastije Jin, Sima Fuu, koji je tada bio u dubokoj starosti, je ponuđena plemićka titula. On je to odbio, rekavši da je uvijek bio i da ostaje "sluga Weija".

## Povezano
* Tri kraljevstva
* *[[Romansa Tri kraljevstva]]*
* Kraljevina Wei
* Ličnosti Tri kraljevstva
181.

__NOTOC__
Godina **181.** (**[[rimske brojke|CLXXXI]]**) bila je redovna godina koja počinje u nedjelju u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao **Godina konzulstva Aurelija i Bura** (ili, rjeđe, **godina 934. ''[[Ab urbe condita]]**''). Oznaka 181. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.

## Događaji

* Imperator Lucije Aurelije Komod i Lucije Antistije Bur služe kao rimski konzuli. 
* U Britaniji sjeverna barbarska plemena prodiru preko Antoninovog zida.
* Vulkan u novozelandskom jezeru Lake Taupo erumpira, stvorivši jedan od najvećih vulkanskih događaja na Zemlji u 5000 godina. Efekti erupcije se mogu vidjeti i u Rimu i Kini.

## Rođenja
* Chen Shi, kineski general u službi države Shu
* Car Xian od Han Kine (u. 234)
* Zhuge Liang, znameniti vojskovođa, učenjak i izumitelj u službi Liu Beija (u. 234)

## Smrti
* Tan Shi Huai, poglavica Xianbei plemena (v. Wu Hu)

## Reference
Lucije Antistije Bur

**Lucije Antistije Bur Advent** (*Lucius Antistius Burrus Adventus*, ? - 188) bio je rimski političar iz doba Nervo-Antoninske dinastije. Bur se rodio kao sin Kvinta Antistija Akvilina Postuma, carskog velikodostojnika, i Novije Krispine. Za vrijeme cara Marka Aurelija je postao senator, a prije careve smrti se oženio Vibiju Aureliju Sabinu, najmlađu kćer cara i njegove supruge Faustine Mlađe. Nakon što je Markov sin Komod postao car, godine 181. ga je postavio za konzula. Godine 188. je Bur postao dio senatorske zavjere protiv Komoda, ali je zavjera razotkrivena, a Bur pogubljen. Njegova supruga se poslije toga preudala.

## Izvori
* Lucius Antistius Burrus & Quintus Antistius Adventus Aquilinus Postumus articles from German version of Wikipedia
* From Tiberius to the Antonines: a history of the Roman Empire AD 14-192, by Albino Garzetti, 1974
* The Roman Government of Britain, by Anthony R. Birley, Oxford University Press, 2005
* Marcus Aurelius, by Anthony Richard Birley, Routledge, 2000
* https://scholarsbank.uoregon.edu/xmlui/bitstream/handle/1794/4969/latin_literature.pdf?sequence=1
* http://thecorner.wordpress.com/2006/06/21/chapter-two-septimius-and-the-cursus-honorum/
Chen Shi

**Chen Shi** (181 - ?) bio je kineski vojskovođa iz doba Tri kraljevstva, koji je služio gospodara rata Liu Bei a potom njegovu državu Shu Han. Zbog nedostatka navoda o njemu u *[[Zapisi Tri kraljevstva|Zapisima Tri kraljevstva]]* i nekih drugih detalja, dio historičara špekulira kako je Chen Shi bio otac historičara Chen Shoua. 

## Izvori
* Chen, Shou. *[[Zapisi Tri kraljevstva]]*
Car Xian od Hana

**Liu Xie**, poznat kao **Car Xian od Hana** () (181 – 21. april 234, vladao 189–220) bio je posljednji kineski car iz dinastije Han. Njegova relativno duga vladavina je bila isključivo formalne naravi, s obzirom da je sve vrijeme bio marioneta raznih gospodara rata čiji su sukobi raskomadali državu i stvorili Tri kraljevstva. Godine 220. je ga je Cao Pi prisilio na abdikaciju, a nakon čega je ostatak života proveo pod titulom Vojvoda od Shanyanga ("Shanyang gong").

Car Xian je bio sin cara Linga i brata cara Liu Biana (kasnije poznatog kao princ od Hongnonga). Na prijestolje ga je godine 189. postavio tiranski gospodar rata Dong Zhuo, uklonivši njegovog brata sa prijestolja. Taj je čin drugim kineskim gospodarima rata predstavljao signal da Dǒng namjerava zavladati carstvom, te izazvao građanski rat koji će sa prekidima trajati decenijama. Nakon što je Dong Zhuo ubijen 192. godine, car Xian je ostao izoliran u carskoj prijestolnici Luoyang, bez ikakvog uticaja na vanjska zbivanja Godine 196. je car Xian došao pod nadzor gospodara rata Cao Caoa, koji je njegovu titulu i svoj položaj "zaštitnik" koristio kako bi sebi povećao prestiž i vlast, najčešće izdajući proglase u carsko ime. Cao Cao je na taj način počeo ponovno ujedinjavati carstvo, a što se činilo neizbježnim sve dok Cao Caove snage nisu poražene od Sun Quana u bitci kod Crvenih stijena, a nakon čega su Sun i Liu Bei mogli stvoriti vlastite države. Godine 220. je Cao Caov sin Cao Pi konačno prekinuo aranžman prisilivši Xiana na abdikaciju, proglasivši sebe novim carem (države Cao Wei) i tako prekinuvši 400 godina dugu vladavinu dinastije Han.

Iako je car Xian bio degradiran u "običnog" plemića, odnosno vojvodu, sljedećih 14 godina je proveo mirno i u raskoši.

## Povezano
* Tri kraljevstva
* Ličnosti Tri kraljevstva
* *[[Zapisi Tri kraljevstva]]*
* *[[Romansa Tri kraljevstva]]*

## Izvori
* 
*
182.

__NOTOC__
Godina **182.** (**[[rimske brojke|CLXXXII]]**) bila je redovna godina koja počinje u ponedjeljak u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao **Godina konzulstva Sure i Rufa** (ili, rjeđe, **godina 935. ''[[Ab urbe condita]]**''). Oznaka 182. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.

## Događaji

* Marko Petronije Sura Mamertin i Kvint Tinej Ruf služe kao rimski konzuli.
* Rimski car Komod postajem metom atentatora koje je angažirala Komodova sestra Lucila te veliki broj istaknutih senatora. Pokušaj atentata propada i Komod je neozlijeđen, te nakon toga daje pogubiti niz istaknutih Rimljana pod optužbom da su bili upetljani u zavjeru. Lucila je prognana na otok Capri.

## Rođenja
* Carica Wenzhao, supruga Cao Pija (u. 221)
* Zhu Ran, general države Wu (u. 248)
* Sun Quan, osnivač Kraljevine Wu (u. 252)
* Fu Shiren, general pod Liu Beijem
* Origen, kršćanski teolog (približni datum)

## Smrti
*
Marko Petronije Sura Mamertin

**Marko Petronije Sura Mamertin** (*Marcus Petronius Sura Mamertinus*, ? - 190/192) bio je rimski političar i velikodostojnik iz doba kraja Nervo-Antoninske dinastije. 

Bio je sin konzula Marka Petronija Mamertina, a njegov vlastiti brat Marko Petronije Sura Septimijan je godine 190. također služio kao konzul. Mamertin je također bio u rodu sa znamenitim gramatičarom Markom Kornelijem Frontonom.

Za vrijeme vladavine cara Marka Aurelija se vjerio, a potom oženio za carevu kćer Aniju Kornificiju Faustinu Mlađu. Oko godine 173. ona mu je rodila sina po imenu Petronije Antonin.

Za vrijeme vladavine Komoda godine 182. je služio kao konzul. Između 190. i 192. Komod ga je optužio za zavjeru te dao pogubiti zajedno sa bratom, sinom i članovima porodice. Jedino je Kornificija kao careva sestra uspjela preživiti čistku.

## Izvori
* The Fall of the Roman Empire: Film and History By Martin M. Winkler 2009
* A commentary on the Letters of M. Cornelius Fronto, By Michael Petrus Josephus van den Hout, Marcus Cornelius Fronto 1999
* From Tiberius to the Antonines: a history of the Roman Empire AD 14-192, by Albino Garzetti, 1974
* Articles of Marcus Petronius Sura Mamertinus and Marcus Petronius Sura Septimianus from the German Version of Wikipedia
* http://www.livius.org/fa-fn/faustina/faustina_ii.html
Hatepe erupcija

**Hatepe erupcija** (nazvana po Hatepe depozitima plinijskog plovučca; ponekad navođena kao **Taupo erupcija**) se dogodila oko godine 180. n.e. te bila posljednja veća erupcija vulkana Lake Taupo, odnosno najveća erupcija na Novom Zelandu u posljednjih 20.000 godina. U zrak je izbaila preko 120 kubičnih kilometara materijala (što je stavlja na razinu 7 skale Indeksa vulkanske eksplozivnosti ), od kojih je 30 kubičnih kilometara izbačeno za nekoliko minuta. Vjeruje se da je erupcijski stup bio visok 50 kilometara, dva puta viši od erupcijskoj stupa Mount St. Helens godine 1980. To je čini jednom od najžešćih erupcija u posljednjih 5000 godina (zajedno sa Tianchi erupcijom Baekdua oko 1000. i erupcijom Tambore 1815,). Nastali pepeo je nebo obojio u crveno u tadašnjem Rimu i Kini.

## Izvori

## Vanjske veze
* Lake-floor relief map, from  The main Hatepe eruption vents are marked by submarine peaks on the far side of Lake Taupo.
Andrea Sansovino

**Andrea dal Monte Sansovino** ili **Andrea Contucci del Monte San Savino** (* Monte San Savino pored Arezza, 1467 - † Monte San Savino 1529), bio je talijanski kipar visoke renesanse. Njegov najpoznatiji učenik je Jacopo Sansovino s kojim nije bio u nikakvom rodu.

## Biografija
Rođen je u obitelji Niccole di Domenica di Muccia u mjestu *Monte San Savino* pored Arezza, zbog toga su mu prezime skratili na Sansovino i zvali ga Sansovino, umjesto kako je tada bio običaj po mjestu rođenja - Andrea dal Monte Sansovino.

Za njega se zna da je bio učenik firentinskog kipara, slikara i zlatara Antonija Pollaiuola, i njegovi prvi radovi snažno odaju firentinski utjecaj 15. stoljeća. U njegove rane radove ubraja se; *Oltar iz [[Keramika|terra cotte]]* za crkvu *Santa Chiara* (Monte San Savino), zatim mramorni reljefi *Navještenje*, *Krunidba Djevice*, *Pieta*, *Posljednja večera* i razne statue za *Kapelu Corbinelli* u crkvi Santo Spirito u Firenzi, svi izvedeni između 1488 i 1491 godine.

Od 1493-1500 Andreja Sansovino je radio u Portugalu za kralja, neke njegove skulpture još uvijek se nalaze u samostanskoj crkvi u Coimbri. Te skulpture još uvijek pokazuju snažni utjecaj koji je na njega ostavio Donatello.

Njegovi prvi znani radovi nakon povratka u Italiju su; Mramorna krstionica u Volterri, s vrlo lijepim reljefima *Četiri vrline* i *Krštenje Kristovo*, te kiparska grupa *Madonna i Krstitelj* za katedralu u Genovi.

Nakon toga radi jednu kiparsku grupu oslobođenu srednjovjekovnih dogmi, potpuno u duhu antike - *sv. Ivan Krstitelj krsti Krista* nad istočnim ulazom u *Krstionicu San Giovanni* u Firenci (1505). Ovu skupinu je dovršio kipar nešto slabije ruke Vincenzo Danti.

Papa Julije II pozvao je 1504 godine Sansovina u Rim da napravi nadgrobne spomenike za kardinala Manzija u crkvi *Santa Maria in Aracoeli* (rađena pod lombardskim utjecajem Andreja Bregna) i kardinala Ascanija Marije Sforze i Girolama della Rovere u crkvi *Santa Maria del Popolo*. Arhitektonski dijelovi ovih grobnica i njihova skulptorska dekoracija je vrhunski izrađena do najsitnijih detalja. Sansovinov izum i novina je bio taj, da nije pokojnika prikazao kako leži na lijesu, već ga je portretirao naslonjena na lakat, na taj način napravio ga je živim i time razbio dotad uvriježenu gotičku maniru ležećih pokajnika koja je slavila smrt. Ove grobnice su postale uzorak koji je dugi niz godina kopirao velik broj kasnijih kipara.

Iz njegova rimskog razdoblja je i lijepa skulptorska grupa *Madona s djetetom i sv Ana* iz 1512 godine, danas na oltaru crkve *Sant'Agostino* u Rimu. Od 1513-1528 radi u Loretu, na skulptorskom pročelju crkve *Santa Casa* iz bijelog mramora. Za to pročelje izklesao je dio reljefa i kipova po nišama, veći dio kiparske dekoracije izveli su Raffaello da Montelupo, Tribolo i drugi iz njegove radionice. Opći dojam ovog pročelja daje je bogatsvo i raskoš, ali kad se pažljivije pogledaju pojedinačne skulpture vidi se površnost i dojam postaje slab. Najbolji su oni reljefi, koje je osobno isklesao Sansovino.

## Literatura

* Nicoletta Baldini und Renato Giulietti: Andrea Sansovino. I documenti Maschietto & Musolino, Firenze 1999,
Kvint Tinej Ruf (konzul 182)

**Kvint Tinej Ruf** (*Quintus Tineius Rufus*, druga polovica 2. vijeka) bio je rimski političar i velikodostojnik. Bio je sin Kvinta Tineja Sacerdosa Klemensa , a braća su mu bila Kvint Tinej Klemens i Kvint Tinej Sacerdos. Godine 182. je za vrijeme Komoda služio kao redovni konzul (consul ordinarius).

## Izvori

* Christian Settipani. *Continuité gentilice et continuité sénatoriale dans les familles sénatoriales romaines à l'époque impériale*, 2000.
Zhen Luo

**Zhen Luo** (; druga imena: **Zhen Mi**, 甄宓) (183–221), formalno **Carica Wenzhao** (文昭皇后, doslovno "uljudna i savjesna carica") je bila prva supruga Cao Pija, prvog cara kineske države Cao Wei. Bila je kćer Zhen Yi, guvernera Kapetanije Zhogshan (današnji Baoding u Hebeiju); još kao mlada djevojka se istakla brigom za običan narod pogođen stalnim građanskim ratovima, ali i izuzetnom ljepotom zbog koje su je kasnije uspoređivale sa polumitskom Diaochan. Nakon što je gospodar rata Yuan Shao zauzeo njenu oblast, dao ju je oženiti za svog sina Yuan Xija. Godine 204. ju je zarobio Yuan Shaov suparnik Cao Cao; tada se njegov sin Cao Pi u nju zaljubio na prvi pogled i oženio je, iako je njen muž Yuan Xi još uvijek bio živ. Ubrzo mu je rodila sina Cao Ruija, a za koga će se kasnije stalno ispredati glasine da je zapravo Yuan Xijev sin. Te su glasine sa vremenom postale moćno oružje u arsenalu Guo Nüwang, Cao Pijeve priležnice i glavne suparnice Zhen Luo. Nedugo nakon što se godine 220. Cao Pi proglasio carem, natjerao je Zhen Luo da izvrši samoubistvo. Tek kada je Cao Rui došao na prijestolje 226. posthumno je proglašena caricom, a carica majka Guo je 235. umrla u tajanstvenim okolnostima, što dio historičara tumači odmazdom za likvidaciju majke.

## Povezano
* Popis ličnosti Tri kraljevstva
* Popis likova u Dynasty Warriors
Fu Shiren

**Fu Shiren** (? - 222?) je bio kineski vojskovođa iz doba kraja dinastije Han koji je služio pod gospodarom rata Liu Beijem. Fu je bio rodom iz Guangyanga i ispočetka služio u Gong'anu kao general u vojsci Guan Yua. Nakon sukoba sa Guanom, on i Mi Fang su prebjegli u Istočni Wu, koji je tada bio u sukobu sa Guanom. O daljoj sudbini Fu Shirena nema historijskih podataka, ali *[[Romansa Tri kraljevstva]]* sugerira da ga je pogubio Guan Yuov sin Guan Xing nakon izručenja od strane Liu Beija kome je pokušao prebjeći.

## Povezano
* Popis ličnosti Tri kraljevstva

## Izvori
Zhu Ran

**Zhu Ran** (181–249) bio je kineski vojskovođa iz doba Tri kraljevstva, koji je služio državi Istočni Wu. Usprkos toga što je od djetinjstva bio blizak prijatelj Sun Quana, osnivača i prvog cara države, nije imao važnije funkcije sve do Lü Mengov invazije južne provincije Jing 219. godine, kada je pomogao pri zarobljavanju neprijateljskog komandanta Guan Yua. Nakon bitke kod Xiaotinga, država Cao Wei je organiziral trokraku ofanzivu na sjeverozapadne, srednje i istočne granice Istočnog Wua. Zhu je poslan na sjeverozapadnu granicu, gdje je sa samo 5.000 vojnika branio grad Jiangling od deseterostruko nadmoćnijeg neprijatelja. Zbog toga je postao baukom za vojskovođe Cao Weija. Kasnije je služio u pohodima na Cao Wei, ali usprkos manjih uspjeha, nijedan od njih nije ostvario glavni cilj. Prije smrti je Zhuu povjeren nadzor nad vojnim pitanjima u državi.

## Reference
Sun Yi (sin Sun Jiana)

**Sun Yi** (184–204), stilsko ime **Shubi** (叔弼) je bio treći sin Sun Jiana, kineskog gospodara rata iz doba kraja dinastije Han. Sun Yi je, isto kao i njegov stariji brat Sun Ce, bio poznat kao hrabar ratnik, ali je, za razliku od njega, bio sklon nasilju te imao običaj bez ikakva razloga bičevati svoje vojnike čim bi se napio. Zbog toga su Sun Yija ubili vlastiti vojnici; njegovu smrt je kasnije osvetila njegova supruga Gospa Xu.

## Povezano
* Popis ličnosti Tri kraljevstva
Lu Xun (Tri kraljevstva)

**Lu Xun** (183–245) je bio kineski vojskovođa i velikodostojnik iz doba Tri kraljevstva, poznat kao kancelar države Istočni Wu. Najpoznatiji je po tome što je porazio snage Liu Beija u bitci kod Xiaotinga 222.

Njegov sin Lu Kang je bio istaknuti general države Wu.

## Povezano
* Popis ličnosti Tri kraljevstva
* Popis likova u Dynasty Warriors

## Vanjske veze
* Lu Xun's Sanguo Zhi biography
Kineski bronzani zapisi

**Kineski bronzani zapisi** su pisanja u različitim *[[kinesko pisanje|kineskim pismima]]* na kineskim bronzanim artefaktima kao što su džong zvona i ding tronožni kazani iz Šang dinastije do Džou dinastije pa čak i kasnije. Rani bronzani zapisi su gotovo uvek ukalupljeni u livenju (to jest, ovo pismo je rađeno sa pisaljkom u mokroj glini u kalupu od kojih je bronza zatim ukalupljena), a kasnije zapisi su često gravirane nakon što je bronza ukalupljena.

## Izvori
Cao Pi

**Cao Pi** (187 – 29. jun 226), formalno**Car Wen od (Cao) Weija** (), kurtoazno ime **Zihuan** (子桓) bio je prvi car Cao Weija, jednog od kineska Tri kraljevstva. Bio je drugi sin znamenitog kineskog političara, vojskovođe i pjesnika Cao Caoa, od koga je naslijedio pjesnički talent.

Cao Pi se rodio kao drugi sin Cao Caoa i njegove konkubine (kasnije supruge) princeze Bian, a nakon smrti starijeg brata Cao Anga 197. je postao Cao Caov prezumptivni nasljednik. Nakon što su godine 204. očeve snage zarobile Gospu Zhen, prelijepu suprugu suparničkog Yuan Xija, Cao Pi se u nju zaljubio i oženio, iako je Yuan Xi još uvijek bio živ. Ona je Cao Piju rodila sina po imenu Cao Rui.

Cao Pi se uglavnom držao podalje od vojnih poslova te je više volio biti u Luoyangu na dvoru, gdje se posvetio upravnoj konsolidaciji sve većih teritorija koje je osvojio njegov otac. Sa vremenom je došao u sukob sa svojom mlađim bratom Cao Zhijem, koji je sebe smatrao vrijednijim titule nasljednika. Sukob se odrazio kroz dvije suprotstavljene klike dvorjana, a razriješen je tek 220. godine nakon Cao Caove smrti.

Tada je Cao Pi pokazao veliku vještinu, prvo tako što se uz pomoć majke proglasio kraljem Weija, a potom dodatno konsolidirao svoj položaj tako što je svog cara Xiana, svog nominalnog sizerena, natjerao na abdikaciju, a potom sebe proglasio novim carem, okončavši tako 400 godina staru dinastiju Han. Uslijedila je čistka Cao Zhijevih pristaša, dok su njegova braća Cao Zhi i Cao Zhang degradirani. U to vrijeme je također natjerao svoju suprugu Gospu Zhen da počini samoubistvo, zahvaljujući čemu je njegova druga supruga Guo Nuwang postala novom caricom.

Cao Pi je imao daleko manje uspjeha u nastojanju da svoju vlast proširi na ostatak Kine. Na samom početku vladavine nije uspio iskoristiti sukob suparničkih država Shu Han i Istočni Wu kako bi ih pokorio. Umjesto toga su se dvije države udružile i natjerale Cao Wei da se brani od njihovih napada. Pred samu smrt je Cao Pi nevoljko priznao Cao Ruija za svog sina, a samim time i za carskog nasljednika.

## Povezano
* Popis ličnosti Tri kraljevstva
* Popis kineskih monarha
* Popis likova u Dynasty Warriors

## Reference

## Vanjske veze
183.

__NOTOC__
Godina **183.** (**[[rimske brojke|CLXXXIII]]**) bila je redovna godina koja počinje u utorak u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao **Godina konzulstva Aurelija i Viktorina** (ili, rjeđe, **godina 936. ''[[Ab urbe condita]]**''). Oznaka 183. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina.

## Događaji
* Neuspjeli pokušaj atentata na rimskog cara Komoda izaziva čistku među senatorima.

## Rođenja

* Sun Yi, treći sin kineskog gospodara rata Sun Jiana (u. 204)
* Zhen Luo, supruga Cao Pija, prvog cara države Wei (u. 221)
* Lu Xun, general u službi kineske Kraljevine Wu (u. 245)

## Smrti
* Teofil, patrijarh Antiohije (približni datum)
Pečatno pismo

**Pečatno pismo** () je drevni stil kineske kaligrafije. Prirodno se razvilo iz pisma Džou dinastije (vidi bronzano pismo), i nastalo u Zaraćenoj državi Ćin. Pečatno pismo je postalo standardizovano i usvojeno kao formalno pismo za svu Kinu u Ćin dinastiji, te je i dalje bilo naširoko korišteno za dekorativno rezbarstvo i pečate u dinastiji Han. Otad, pretežna upotreba je u pečatima, stoga ima taj naziv. Bukvalan prevod svog kineskog imena  () je *ukrasno rezbarijsko pismo*, jer u vreme kada je to ime postalo u Han dinastiji, uloga je bila svedena na dekorativni napis nego kao glavno pismo za svakodnevne upotrebe.

## Vrsta pečatnih pisma

Naziv **pečatno pismo** se odnosi na veliko pečatno pismo (, ; japanski: *daiten*), i malo pečatno pismo ( ; japanski: **) zadnji se takođe naziva jednostavno *pečatno pismo*. Veliko pečatno pismo je prvobitno obraćanje za kasniji, nejasni Han dinastijski naziv za pisanje u Ćin dinastiji slični ali raniji od malog pečatnog pisma. Naziv takođe je bio korišten za imenovanje zapadnih Žou oblika ili čak pismo proročanskih kostima. Budući da je pojam neprecizan, koji se nejasno odnosi na bilo koje specifično istorijsko pismo i ne koristi se za bilo koju opštu saglasnost u smislu, suvremeni književnici imaju tendenciju da izbegavaju taj naziv. Kada se odnose na *pečatno* pismo, obično znači (malo) pečatno pismo od sistema Ćin dinastije, to jest, poreklo koje se razvilo u državi Ćin tokom proljeća i jeseni u periodu Zaraćenih Država koji su standardizovani pod Prvim Carom.

## Reference
Veliko pečatno pismo

**Veliko pečatno pismo** ili **veliki pečat** () se odnosi na tradicionalno kinesko pisanje ispred Ćin dinastije, te se sada popularno odnose na pisanje u zapadnoj i ranoj istočnoj Džou dinastiji, i širi pojam takođe uključuje proročansko pismo na kostima životinja. Izraz je za razliku sa nazivom službenom pismu iz Ćin dinastije, koji se često zove malo pečatno pismo (
i jednostavno se zove *pečatno pismo*). Međutim, zbog nedostatka preciznosti u pojmu, naučnici često ga izbjegavaju i umesto toga posebno se odnosi na porijeklo pojedinih primera pisanja.

U dinastiji Han, kad je činovničko pismo postao popularan oblik pisanja i (malo) pečatno pismo je izostavljeno za više formalno korišćenje za pečate i za naslove na stelama (spomen ploče od kamena koje su bile popularne u to vreme), narod je počeo da naziva pismo ranije dinastije Ćin kao 'pečatno' pismo (budući da se pismo nastavilo koristiti za pečate, ili naslove na kućama). U to vreme, postojalo je znanje o čak i starijim, često složenijim znakovima (koje se datiraju iz srednje do kasne Džou dinastije, i direktno su nasleđeni u Ćin forme) koji su se razlikovali od oblika Ćin pečatnog pisma, ali su izgledali zaobljeni prema njima (za razliku od kvadratnog, ravnolinijskog činovničkog pisma). Kao rezultat toga, nastala su dva naziva koja ih opisuju: „veliko pečatno pismo“ za složenije, ranije forme, i „malo pečatno pismo“ za oblike iz Ćin dinastije.

Pojam „veliko pečatno pismo“ se samo nedavno odnosi i na oblike zapadne Džou ili čak proročansko pismo na životinjskim kostima, od čega ljudi iz Han dinastije nisu bili svesni za ta pojam. Pojam veliko pečatno pismo se takođe ponekad tradicionalno odnosi na grupi likova iz knjige oko 800. pne. koja se zove Ši Džou Pian (, ), očuvane zbog njihovim uključivanjem u Han dinastijskom leksikonu Šuoven Điezi. Sju Šen, autor Šouven, je uključio ove kada su se razlikovali iz strukture u Ćin (malom) pečatnom pismu, i označio je te primere Džouven (, ) ili Džou znakovi. Taj naziv potiče od imena knjige, a ne od imena pisma. Dakle, nije tačno da se odnose na oko 800. pne. Džou () dinastijskog pisma *kao* . Još više, Džou karakteri su samo primeri velikog pečatnog pisma kad taj izraz se koristi u širokom smislu.

## Povezano
* Pečatno pismo 
* Malo pečatno pismo

## Reference
Malo pečatno pismo

**Malo pečatno pismo** ili **mali pečat** () povezano je za reforme na kineskim znakovima koji je sastavio Li Si u dinastiji Ćin pod prvom caru Kine, Ćin Ši Huang, u cilju standardizacije znakova pisma.

Prije pobede Ćin na poslednjih preostalih šest od sedam Zaraćenih država Kine, lokalni stilovi kineskih znakova 	
su evolvirali nezavisno jedni od drugih preko mnogo vekova, proizvodujući ono što se naziva pismo Šest država 六国文字. Pod jednom jedinstvenom vladom međutim, različitost se smatralo nepoželjnim za uglavnom dva razloga, prvo je ometalo pravovremene komunikacije, trgovinu, oporezivanje, i transport, i drugi razlog je da bi nezavisna pisma zastupili eventualno izdvojene političke ideje, posebno u oblastima gde je tradicija konfučijanizma ostao jak.

Stoga kola, ceste, valuta, zakoni, težine, mere i pisma su se standarizovali. Dakle, likovi koji su različiti od onih u Ćin su bili odbačeni, i *sjiaodžan* znakovi kao što je odredio Li Si postali su standard za sve oblasti unutar carstva. Standardizacija je došla oko 220. pne. te je uvedena od strane Li Si i dva ministra. Mali rukopisni oblik činovničkog pisma je došao nakon malog pečatnog pisma.

Poznata kompilacija od Li Sia je samo poznata kroz kineskih komentara preko vekova. Misli se da je sadržao 3300 znakova. Nekoliko stotina znakova iz delova komentara su prikupljeni tokom Ćing perioda, i nedavna arheološka iskopavanja u Anhui, Kina, su otkrili nekoliko stotina više na bambus trakama za prikaz redosled znakova, na žalost, pismo korišten nije malo pečatno pismo jer otkriće datira iz doba Han.

## Povezano
* Pečatno pismo 
* Veliko pečatno pismo

## Reference
Kineski polukurziv

Kineski **polukurziv** () je delimično rukopisni stil kineske kaligrafije. Poreklom činovničkog pisma, bio je dugo vremena nakon razvoja u prvim vekovima nove ere uobičajeni stil rukopisa.

Stil je razvijen u vreme dinastije Han (206. g. pne. &ndash; 220. godine) i doživeo zrelost u periodima Vei i Đin za vreme Južnim i Severnim dinastijama (220. g.&ndash;589. g.).

Neki od najboljih primera  kaligrafije mogu se naći u radu Vang Sjiži (321-379) iz istočne diinastije Đin.

## Reference
Kineski kurziv

**Kineski kurziv** ili **brzopis** () ponekad prevedeno **travnato pismo**, je stil 
kineske kaligrafije. Naziv *caošu* () je zapravo skraćenica za  (), što znači „neuredno pismo“. Brzopis se može brže pisati od drugih stilova, ali je teže čitati. To je često slučaj da osobima koje su sposobne za čitanje štampanih kineski slova i nađu sebe potpuno nepismeni kada su stavljeni prema ovim stilom pisanja.

## Historija

Brzopis je nastao u Kini za vreme perioda dinastije Han do dinastije Đin, u dve faze. Prvo, raniji oblik rukopisnog se razvio kao kurzivni način pisanja popularnog ali još nezrelog činovničkog pisma. Brži načini pisanja slova se razvio kroz četiri mehanizma: izuzimanjem deo karaktera, spajanjem poteza zajedno, zamenom delova sa skraćenim oblicima (kao što bi jedna crta zamenila četiri tačkice), i menjanjem stil poteza. Ova evolucija se najbolje može videti na postojećim bambusnim i drvenim cepkima iz perioda, na kojem su se koristili pomešani rani kurzivni i nezreli činovnički likovi. Ovaj rani oblik brzopisa, na osnovi činovničkog pisma, sada je zvan džangcao (章草, ), za razliku od suvremenog brzopisa (今草, ). Suvremen brzopisni oblik evolvirao je iz ovog starijeg brzopisa u Vei Kraljevstvu do dinastije Jin sa uticajem od rukopisnih i standardnih stilova.

## Oblici
Osim  i „suvremenog brzopisa“, tu je „divlji brzopis“ (, japanski: **') koja je čak i više rukopisni i nečitak. Bio je razvijen od strane [[Džang Sji]]a i [[Huai Su]]a iz [[dinastija Tang|Tang dinastije]], i bilo se zvalo ''Dian Džang Zui Su'' (ludi Džang i pijan Su, 颠张醉素).

Brzopisi mogu se podeliti u nepovezanom stilu (japanski i , , romađi: **') gde je svako slovo odvojeno, i povezani stil (, japanski: , romađi: **) gde je svako slovo povezano jedno za drugo.

## Izvedena slova
Mnoga pojednostavljena kineska slova su modelisane na štampani oblik rukopisnih oblika odgovarajućih slova ().

Brzopisni oblici kineskih slova su poreklo japanskog pisma hiragana, koja se razvila iz oblika rukopisnog pisma man'yōgana. U Japanu, brzopis se smatrao pogodnim za žene, te se zvao , 
a činovnički stil se smatrao pogodnim za muškarce, te se zvao .

## Reference
CEDICT

Projekat **CEDICT**, čiji je začetnik Pol Denisovski (*Paul Denisowski*), pokrenut je 1997. godine, s ciljem da se formira potpun kinesko-engleski rječnik sa izgovorom izraženim na pinjinu.

## Sadržaj
CEDICT je prosta tekstualna datoteka. Za njenu upotrebu i pretragu su potrebni drugi programi. Projekat se smatra standardom za kinesko-engleske rječnike na Internetu, a koristi ga i nekoliko drugih kinesko-engleskih projekata. Unihan baza koristi CEDICT za većinu svojih podataka o složenim znakovima, ali kao pomoćno sredstvo koje nije izričito dio glavne Junikod baze. Ipak, CEDICT se ne koristi za Unihan definicije i izgovor pojedinih karaktera.

Osnovni oblik zapisa u bazi CEDICT je sljedeći:
 Tradicionalno Pojednostavljeno [pin1 yin1] /prvi prevod na američki engleski/drugi prevod/
 中國 中国 [Zhong1 guo2] /China/Middle Kingdom/

Danas se CEDICT kodira prvenstveno prema UTF-8 sistemu, ali postoje odgovarajuće verzije i u sistemima GB2312 i Big5. Te kompatibilne verzije izuzimaju jedan od oblika: tradicionalno ili pojednostavljeno pismo.

U septembru 2008. godine, baza je sadržavala 77.597 stavki na kineskom jeziku.

## Istorija razvoja

## Vanjske veze
* Besplatni MDBG kinesko-engleski rječnik koristi CC-CEDICT, podržava dodavanje i uređivanje unosa i omogućava preuzimanje baze.
* DimSum, kompjuterski program za rječnik, koji koristi CEDICT
Zhuyin tablica

Ova **bopomofo tabela** je potpun spisak svih džujin/bopomofo slogova korišteni u standardnom mandarinskom jeziku. Svaki slog u ćeliji se sastoji od pristup sloga (kolone) i finala (redovi).

Finali su podređeni u grupama  i . 

 i  grupacije označavaju kombinacije onih finala sa finalima iz grupe .
Prazna ćelija pokazuje da odgovarajući slog ne postoji u standardnom mandarinskom jeziku.

Napominjemo da ova tabela pokazuje moguće kombinacije inicijale i finale u standardnom mandarinskom jeziku, ali ne pokazuje tonove, koje su jednako važni za pravilan izgovor kineskog. Iako neka kombinacija početnika-finala imaje neke slogove koje koriste svako od 5 različitih tonova, većina ne. Neki koriste samo jedan ton.

Ekvivalentni hanju pinjin inicijali i finali su na listi pored njihovih bopomofo početnika i finala. Bopomofo ispisi u ovoj stranici može se takođe uporediti sa slogovima koji koriste romanizaciju pinjin fonetskog sistema u stranici: pinjin tabela.
Istočnoazijska kaligrafija

**[[Kaligrafija]]** široko se radi i poštuje u istočnoazijskoj civilizaciji koje koriste ili su koristili kineske znakove. One uključuju Kinu, Japan, Koreju, te u manjoj meri, Vijetnam. Osim što je kaligrafija umjetnost u sopstvenom pravu, takođe je uticala na sumi-e, koji su rađene sličnim predmetima i tehnikom. Istočnoazijska tradicija kaligrafije nastala je i razvila se u Kini, posebno za pisanje kineske znakove sa mastilom i četkicom. Postoji opšta standardizacija u različitim stilovima kaligrafije u istočnoazijskoj tradiciji. Kaligrafija je takođe dovela do razvoja mnogih drugih oblika umjetnosti u istočnoj Aziji, uključujući rezbarija pečata, slikovitih predmeta i pisarskih kamena.

## Predmeti: Četiri dragocenosti radionice
**Papir**, **tinta**, **četkica** i **pisarski kamen** su neophodni pribori za istočno azijsku kaligrafiju: Oni su zajedno poznati nazivom „četiri dragocenosti radionice“ () u Kini, i „četiri prijatelja radionice“ (HG: 문방사우 / HJ: 文房四友) u Koreji.

## Pečat

Radovi kaligrafije su obično završeni od strane umjetnika sa stavljanjem njegov ili njen pečat na samom kraju, u crvenoj tinti. Pečat služi funkciju potpisa.

## Rad
Kako se četkica drži zavisi o kaligrafijskoj žanri koji se radi. Za kinesku kaligrafiju, način kako se drži četkica je više posebna, četkica se drži uspravno i držana je između palca i srednjeg prsta. Kažiprst lagano dodiruje gornji deo drške (stabilizajući je), dok prstenjak i mali prst su natureni ispod donjeg dela drške. Dlan je prazan, i mogli biste biti u stanju da držite jedno jaje u tim prostoru. Ova metoda, iako početnici teško drži pravilno, omogućava veću slobodu kretanja, kontrolu i izvršenje poteza. Za japanske kaligrafije, četkica se drži u desnoj ruci između palca i kažiprsta, slično kao olovka u Zapadu.

= Nematerijalna svjetska baština =
Kineska kaligrafija je upisana na UNESCO-vu Reprezentativnu listu nematerijalnog kulturnog naslijeđa čovječanstva kao element nematerijalnog kulturnog naslijeđa Kine.

Odluku o upisu donio je Međuvladin komitet za očuvanje nematerijalnog kulturnog nasleđa na 4. zasjedanju koje je održano od 28. septembra do 2. oktobra 2009. god. u Abu Dabiju, Ujedinjenim Arapskim Emiratima.
## Veze
* Kaligrafija 
* Kineske umjetnosti 
* Japanske umjetnosti 
* Korejske umjetnosti 
* Japanska kaligrafija 
* Kineski karakter

## Izvori
Kineske partikule

U klasičnoj kineskoj filologiji, reči su podeljeni u dve grupe: *shízì* ( buk. „čvrsta reč“) i *xūzì* ( buk. „prazna reč“). Prva grupa uključuje ono šta moderni lingvisti nazivaju glagolima, imenicama, i pridevima, dok u drugu grupu spada ono šta moderni lingvisti nazivaju gramatičkim rečcama. Mišljenja se razlikuju u koju kategoriju spadaju zamenice i prilozi. Kineske rečce su takođe poznate i kao *yǔzhù* (語助), *zhùzì* (助字), *zhùcí* (助詞/助辭), *yǔcí* (語辭) ili prosto *cí* (辭).

## Funkcije
Funkcija kineske rečce zavisi od položaja u rečenici, i konteksta. Znak za kinesku rečcu se koristi samo fonetički pa ista rečca može biti naznačena različitim karakterima. Na primer, qí/jī (其, koji je prvobitno predstavljao reč jī „koš za odvajanje kukolja od pšenice“, sada predstavlja karakter 箕), česta rečca u klasičnom kineskom, između ostalog ima sledeće značenje:

U suvremenom kineskom jeziku, važna funkcija rečce je da prikaže gramatički vid. Rečca le (了) se koristi za završene akcije, na primer: Tā zŏu le (他走了 „on je otišao“); i rečca zhe 着 koristi se za nastavljajuće akcije, na primer, Tā shuìzhejiào shí yǒurén qiāomén (他睡着觉时有人敲门 „Neko je pokucao dok je spavao“). (Obe rečce su proglašene u neutralnom tonu.)

## Studija
Prva knjiga posvećena kineskim rečcama je *Pomoć govoru* (語助) Lu Jiveia (盧以緯) iz dinastije Juan. Nakon toga je nastalo još važnih dela koja se odnose na rečce, uključujući *Neke napomene pomoćne reči* 助字辨略) Liu Ćia (劉淇) i *Objašnjenja o članovima Pronađeno u Klasici* (經傳釋詞) Veng Jindžia (王引之) oba objavljena u Ćing dinastiji. Ovi radovi se fokusiraju na rečce nađene u konfučijskim klasicima, i daju malo pažnje rečcama korišćenim u domaćoj književnosti.
Kineski pridevi

**Kineski pridevi** () se razlikuju od onih u srpskohrvatskom jeziku jer se mogu koristiti kao glagoli (na primer  **' „nebo je postalo tamno“), i time [[lingvistika|lingvisti]] ponekad vole da koriste termin [[nepokretan glagol]] kako bi ih opisali. U većini [[rečnik]]a  (često skraćen ) se koristi za označi ovaj dio govora.

== Prije imenice ==
Kad se opisuje [[imenica]] sa pridevom, spajajuća rečca  **' se stavlja između prideva i imenice. Na primer, 高兴的孩子 * <font color=red></font color> * „radosno dete“.  se ponekad izostavi da smanji ponavljanja (npr. dva ili više  u istoj rečenici). Takođe se izostavlja u nekim osnovnim pridevskim-imeničkim parovima kako bi poboljšali protok rečenice (npr. TV serija 快乐中国). Uopšteno, ne postoje stroga pravila kad  može biti izostavljen, ali neki pridevi i pridevski-imenički parovi su češće viđeni bez spajajuće rečce prema ostalim.

Neki primeri:
*   – „loša osoba“
*     – „čudna osoba“
*      – „lepuškasta panda“

## Posle imenice
### Prvi uzorak
Na primer, sledeće rečenice izražavaju povećanje stepena "ljepote":
*    。Ona je lepa.
*    。Ona je veoma lepa.
*    。Ona je stvarno lepa.
*     。Ona je izvanredno lepa.

Komplementarnih prilog (npr.  **') može takođe odrediti stepen prideva:
*     。<br />Ona je prekomerno lepa.

Treba biti napomenuo da  često služi kao opšti povezujući prilog i ne nosi značenje „veoma“. Na primer,  često se razume i prevodi kao „ona je lepa“.

=== Drugi uzorak ===
Povezivajući glagol  **' (biti) se koristi sa pridevima u obrascu – imenica +  + pridev +  – da izjavi ili naglasiti činjenicu ili zapaženu činjenicu. Na primer:
*    。On je muško.
*      。Kola su nova.
*      。Mačka je crna.
Neverbalna komunikacija

**Neverbalna komunikacija** je način kojim ljudi komuniciraju bez riječi, bilo namjerno ili nenamjerno. Neverbalno ponašanje se koristi za: izražavanje emocija, pokazivanje stavova, odražavanje osobina ličnosti i poticanje ili mijenjanje verbalne komunikacije.

## Neverbalni znakovi
Neverbalni znakovi uključuju:
* izraze lica,
* ton glasa,
* geste,
* položaj tijela ili pokret,
* dodir i
* pogled.

Charles Darwin je vjerovao da je ljudsko izražavanje emocija univerzalno, tj. da svi ljudi na isti način izražavaju i tumače emocije izrazima lica. Istraživanja pokazuju da je Darwin bio u pravu za šest glavnih emocionalnih ekspresija: ljutnja, sreća, iznenađenje, strah, gađenje i tuga.

**Ton glasa**, spuštanje ili podizanje glasa, ubrzani ili usporeni govor, naglašavanje pojedinih riječi, umetnute pauze i sl. služe nam za ostvarivanje svih navedenih funkcija kojima služi neverbalno ponašanje.

Kontakt očima i **pogled** su vrlo moćni neverbalni znakovi: širom otvorene oči i proširene zjenice pokazatelj su sviđanje, smještaj i duljina pogleda ukazuju na interes i emocije i pomaže nam u usklađivanju komunikacije s drugom osobom, skrivanje pogleda često je znak neiskrenosti, ali može biti i znak neugode.

**Geste** ili **pokreti rukama** također olakšavaju komunikaciju. 
Postoje razne vrste gesta:
* **Amblemi** - neverbalne geste koje zamjenjuju verbalnu poruku (mogu se koristiti samostalno) i imaju dobro poznato značenje unutar određene kulture, no među kulturama mogu izazvati nesporazum.
* **Ilustratori** - geste koje koristimo kako bi ilustrirali ili pojasnili verbalnu poruku i nemaju značenja ako ih se koristi samostalno.

**Dodir** pokazuje naklonost, bliskost, ugodnost i ponekad dominiranje. Određen je s tri faktora: stupnjem sviđanja i privlačnosti, stupnjem poznatosti i bliskosti, moći i statusom.
 
Korištenje **osobnog prostora** je neverbalno ponašanje koje uveliko varira među kulturama. Razlikujemo nekoliko zona:
* **Intimna zona** - do 45&nbsp;cm
* **Osobna zona** (obitelj i prijatelji) - do 1.20 m
* **Socijalna zona** (društveni i poslovni odnosi) - od 1.20 do 3 m
* **Javna zona** (nepoznati) - više od 3 m

**Držanje tijela** - način na koji stojimo ili sjedimo može biti vrlo jasan pokazatelj onog što osjećamo. 
* Otvoreni položaj ruku i nogu = naklonost
* Prekrižene ruke i noge = oprez, nesigurnost

**Izgled** - odjeća koju imamo na sebi, frizura i stil služe nam za samopredstavljanje. Pokazuju kako sebe percipiramo i kako bismo voljeli da nas i drugi vide.

## Vanjske veze

* Neverbalna Komunikacija
Lista kineskih klasifikatora

U sledećim tablicama, prvi stub sadrži tradicionalnu verziju klasifikatorskog karaktera, a drugi sadrži uprošćenu verziju ako se razlikuje, treći sadrži izgovor u pinjinu, a četvrti sadrži izgovor u kantonskoj romanizaciji Jejl (), a peti objašnjava glavnu korist reči. Navodnici okružuju bukvalan smisao klasifikatorske reči.

## Imenički klasifikatori
### Pravilni klasifikatori

### Mere

### Prave jedinice

## Glagolski klasifikatori

## Reference
Yale latinizacija

**Jejl latinizacije** su četiri latinizacije izrađene za vreme Drugog svetskog rata za potrebe vojnog osoblja Sjedinjenih Američkih Država. Oni su latinizali četiri istočnoazijska jezika: mandarinski, kantonski, korejski i japanski. Ove četiri latinizacije, međutim, nisu povezane u tom smislu da isto slovo jedne latinizacije može da ne predstavlja isti zvuk na drugoj latinizaciji.

## Mandarinski
**Mandarinski Jejl** je razvijen za obuku američkih vojnika kako bi mogli komunicirati sa svojim kineskim saveznicima na bojištu. Umesto da pokušaju učiti regrute da čitaju standardnu latinizaciju tog vremena, Vejd-Džajls, novi sistem je izumljen koji je koristio sposobnosti regruta koji su već znali da čitaju engleski jezik, to jest latinizacija je koristila engleski pravopis da predstavi kineske zvuke. Ova latinizacija izbjegava glavne probleme koji sistem Vejd-Džajls predstavlja neupućenom učeniku ili spikerima vesti kiji pokušavaju pročitati nečije ime pravilno na javnom forumu, jer ne koristi znak za „grub dah (aspiraciju)“ (koji izgleda kao apostrof) kako bi razlikovao zvukove poput **' i **'. U Vejd-Džajlsu prvi od tih se piše **' a drugi **'. U Jejl oni su pisani **' i **'. Jejl takođe izbjegavaju problema sa kojima se početnici suočavaju kada pokušavaju čitati pinjin latinizaciju jer koriste određena slova i kombinacije slova na takav način da više ne nose njihove očekivane vrednosti.

## Kantonski
Za razliku od mandarinske Jejl latinizacije, **kantonski Jejl** se i dalje naširoko koristi u knjigama i rečnicima za standardni kantonski, posebno za strane učenike. Stvoren od strane Parker Po-Fei Huanga i Džerald P. Koka, deli neke sličnosti sa hanju pinjinom u tim da bezvučni, suglasnici bez daha se predstavljaju slovima koji se tradicionalno koriste u engleskom i većini ostalih evropskih jezika kako bi izrazili zvučne glasove. Na primer,  je pretstavljen sa **' u Jejl, dok aspirovan parnjam,  je pretstavljen sa **'. Zbof ovih i drugih razloga, Jejl latinizacija se prikazuje kao lakša jatinizacija da govornici američkog engleskog jezika čitaju bez mnogo treniranja.

## Početni glas

## Rima sloga

* Finali **' i **' se mogu samo koristiti kao samostalni slogovni nazali.
## Tonovi
Postoji 9 tona u 6 različitih tonskih kontura u kantonskom jeziku.
Kantonski Jajl pretstavlja tonove sa tonskim belješkama i slovo **', kao što je prikazano u sledećoj tabeli:

* Tonovi mogu biti napisan koristeći tonskog broja umesto tonskog znaka i **'.
* U savremenom standardnom kantonskom jeziku, visoko-ravni i visoko-silazni tonovi se ne razlikuju, te stoga su zastupljeni sa istim brojem tona.
### Primeri
Standardni kantonski jezik

**Standardni kantonski jezik** je prestižni oblik kantonskog ogranka kineskog jezika, na osnovu Guangdžouvog (grad Kanton) akcenta kantonskog dijalekta od Jue kineskog jezika.
Iako nije u potpunosti standardni jezik, ima dobro razvijenu književnost, ima široku primenu u novinama, na televiziji i radio emitovanju, u oba klasičnoj i popularnoj muzici, i koristi se u polu-zvaničnom vladinskom i obrazovnom kapacitetu u Hong Kongu i Makaou.
Standardni kineski

**Standardni kineski** može se odnositi na:

* Govorni kineski standard: standardni mandarinski jezik
*: Može se odnositi i na standardni kantonski jezik u Guangdžou, Hong Kongu i Makau.
* Pisani kineski standard: domaći kineski jezik
Leggeova latinizacija

**Legova latinizacija** je način transkripcije za mandarinski kineski jezik. Prvi je počeo da ga koristi sinolog iz 19. veka Džejms Leg. Ovu latinizaciju je zamenila Vejd-Džajlsova, koja je i sama uglavnom zamenjena pinjinom. Legova latinizacija se još uvek može naći u Legovom široko dostupnom prevodu Ji Đinga, te u nekim izvodnim radovima kao što je Alister Kroulijeva verzija Ji Đinga.

Legova latinizacija koristi sledeće suglasnike:

I koristi sledeće samoglasnike:


Samoglasnici takođe postoje sa raznim dvostrukim samoglasnicima, uključujući:


Karakteristike Legove latinizacije uključuju:
* Korišćenje slova „“ da naznači aspiraciju (tako da što se piše u pinjinu kao „“ i Vejd-Džajlsu kao „“, u Legovom sistemu se piše „“),
* Korišćenje ćirilčno/frakturno slovo „“ koje se razlikuje od „“
* Korišćenje ukošenih suglasnika koji se razlikuju od njihovih normalnih oblika.

Upoređivanje reči u Legovoj latinizaciji sa istim rečima u Vejd-Džajlsovom sistemu pokazuje da su razlike često male ali ne-sistematske, tako da je teška direktna korelacija latinizacija.

## Vanjske veze
*  Leg transkripcija heksagramskim imenima u Ji Đingu—uz oblicima Vejd-Džajlsa i pinjina