open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ljudski genom

**Humani genom** obuhvata sve molekule DNK jedne garniture hromozoma (haploidnog broja hromozoma) čoveka. On obuhvata, u stvari, dva genoma:
# složeni jedarni genom koji predstavlja preko 99% ukupnog genoma i
# mali mitohondrijski genom.

Jedarni genom obezbeđuje ogromnu većinu genetičkih podataka od suštinskog značaja za sintezu polipeptida na ribozomima u citoplazmi. Mitohondrijski genom nosi informaciju za mali broj proteina, dok je većina proteina mitohondrija kodirano jedarnim genima i sintetiše se na ribozomima u citoplazmi, a zatim doprema u mitohondrije.

DNK je izgrađena od 4 različite azotne baze: adenina, guanina, citozina i timina, koje se ponavljaju milajardama puta u genomu. Tako humani genom ima tri milijarde baza koje su zauzele svoja mesta u 24 različita hromozoma. Od njih, 22 hromozoma su autozomi poređani od najvećeg (1) ka najmanjem (22), a preostala dva hromozoma su polni: X i Y.

## Povezano
* Projekat ljudskog genoma

## Reference

## Literatura

* 
* 

## Vanjske veze
* The National Human Genome Research Institute
* Ensembl The Ensembl Genome Browser Project
* National Library of Medicine human genome viewer
* UCSC Genome Browser.
Projekat ljudskog genoma

**Projekat ljudskog genoma** (*HGP*) je međunarodni naučno istraživački projekat sa primarnim ciljom određivanja sekvence parova baza koje sačinjavaju DNK, kao i identifikovanja i mapiranja oko 20 000-25 000 gena ljudskog genoma sa fizičke i funkcionalne tačke gledanja.

Projekat je počeo oktobra 1990. Inicijalno je bio predvođen Ari Patrinosom, rukovodiocem Odeljenja za biološka ispitivanja i zaštitu životne sredine u Odseku za nauku Ministarstva za energiju SAD-a. Francis Kolins je rukovodio doprinosima projektu od strane Nacionalnog instituta za zdravlje SAD-a. Radni nacrt genoma je objavljen 2000. i genom je kompletiran 2003. Jedan paralelan projekat je sprovela nezavisno od državnih organizacija korporacija Celera, koja je formalno započela sa radom 1998. Najveći deo državno finansiranog sekvenciranja je izvršen na univerzitetima i istraživačkim centrima u Sjedinjenim Američkim Državama, Ujedinjenom Kraljevstvu, Japanu, Francuskoj i Nemačkoj.

Dalja detaljnija analiza je tekući projekat. Primarni fokus je na identifikaciji gena koji kodiraju proteine i utvrđivanju njihovih funkcija. Cilj tih istraživanja je da se nađu geni koji uzrokuju bolesti i da se te informacije primene u razvoju specifičnih medicinskih tretmana.

## Reference

## Literatura

* Victor K. McElheny. *Drawing the Map of Life: Inside the Human Genome Project* (Basic Books; 2010) 361 pages. Examines the intellectual origins, history, and motivations of the project to map the human genome; draws on interviews with key figures.

## Vanjske veze
* Human Genome Project  
* Delaware Valley Personalized Medicine Project
Intron

**Intron** je nukleotidna sekvenca unutar gena koja se uklanja putem RNK splajsovanja tokom formiranja finalnog RNK proizvoda. Termin *intron* se odnosi na DNK sekvencu unutar gena, i odgovarajuću sekvencu RNK transkripta. Sekvence koje se spajaju u finalnu maturiranu RNK nakon RNK splajsovanja su eksoni. Introni su prisutni u genima većine organizama i mnogim virusima. Oni se mogu naći u širokom nizu gena, uključujući one koji kodiraju proteine, ribozomsku RNK (rRNK), i transportnu RNK (tRNK). Tokom formirana proteina iz gena koji sadrže introne, dolazi do RNK splajsovanja nakon transkripcije i pre translacije.

Reč *intron* je izvedena iz termina *intrageni region*, i.e. region unutar gena.

## Reference

## Literatura

* 
* Bruce Alberts, Alexander Johnson, Julian Lewis, Martin Raff, Keith Roberts, and Peter Walter *Molecular Biology of the Cell*, 2007, . Fourth edition is available online through the NCBI Bookshelf: link
* Jeremy M Berg, John L Tymoczko, and Lubert Stryer, *Biochemistry* 5th edition, 2002, W H Freeman. Available online through the NCBI Bookshelf: link

## Povezano
* Ekson
* iRNK
* Alternativno splajsovanje
* MikroRNK

## Vanjske veze
* Pretraživač ekson/intron sekvenci 
* Oruđe za nalaženje introna u sekvencama biljnih genoma
Jednonukleotidni polimorfizam

U genetici se pod **jednonukleotidnim polimorfizmom** () podrazumeva pojava zamene mesta jednog nukleotida sa nekim drugim nukleotidom. Na primer, ukoliko je posmatrana sekvenca na nekoj lokaciji gena u nekoj biološkoj vrsti sastavljena od niza nukleotida AAGCCTA i ukoliko je došlo do genetske modifikacije u recimo AAGCTTA, vidimo da se sekvence razlikuju u jenom nukleotidu i tada govorimo o pojavi jednonukleotidnog polimorfizma. Posledica toga je da se usled ove mutacije javlja različit oblik posmatranog genoma – alel. 

## Reference
Sekvenca nukleinskih kiselina

**Sekvenca** ili *primarna struktura nukleinske kiseline* je kompozicija atoma koji sačinjavaju nukleinsku kiselinu i hemijskih veza koje povezuju te atome. Nukleinske kiseline, kao što su DNK i RNK, su nerazgranati polimeri, te je ova specifikcija ekvivalentna sa navođenjem sekvence nukleotida koji sačinjavaju molekul. Sekvenca se piše kao niz slova koja označavaju realne ili hipotetične nukleinske kiseline. Po konvenciji, primarna struktura DNK ili RNK molekula se piše od 5' kraja ka 3' kraju.

Biološka DNK sekvenca sadrži informaciju koja usmerava funkcije živih bića. U tom kontekstu se koristi termin *genetička sekvenca*. Sekvence mogu da se čitaju iz biološkog sirovog materijala primenom metoda za sekvenciranje DNK.

Nukleinske kiseline takođe poseduju sekundarnu i tercijarnu strukturu.

## Povezano
* Jednonukleotidni polimorfizam (SNP)

## Reference

## Vanjske veze
* Bibliografija osobina, šablona i korelacija DNK i proteina
Opfergang

***Opfergang*** () je njemački igrani film snimljen 1944. u režiji Veita Harlana. Po žanru je ljubavna drama, i temelji se na priči Rudolfa G. Bindinga. Protagonist, koga tumači Carl Raddatz, je hamburški intelektualac koji se oženi za porodičnu prijateljicu Octaviju (čiji lik tumači Irene von Meyendorf), iako je prije toga upoznao lijepu, ali smrtno bolesnu Finkinju Aels (čiji lik tumači Kristina Söderbaum). Harlan, koji je u Trećem rajhu uživao reputaciju režimskog sineasta, uspio je za svoj projekt dobaviti skupi i tada rijetki film u boji Agfacolor, ali njegovo ostvarenje nije sadržavalo scene eksplicitne nacističke propagande. Ministar propagande Joseph Goebbels je, pak, svejedno inzistirao na promjenama u scenariju koji bi naglasili važnost žrtvovanja i "časne smrti".

## Vanjske veze
* Opfergang bei filmportal.de
*
Momotarō no Umiwashi

je japanski srednjemetražni crno-bijeli animirani film snimljen 1943. u režiji Mitsua Sea. Protagonist je Momotaro ili "Breskvin dječak", lik iz japanskog folklora, koji se uz pomoć antropomorfiranih životinja (koji predstavljaju različite narode Istočne Azije) na otoku Onigashima bori protiv demona (koji predstavljaju Britance i Amerikance), a jedan od njih izgleda kao Bluto, negativac iz američkih stripova i animiranih filmova o Popaju. Film je snimljen u jeku drugog svjetskog rata u propagandne svrhe po narudžbi Ministarstva mornarice. Kao inspiracija su poslužili Disneyev film Fantasia iz 1940. godine, ali i kineski cjelovečernji animirani film *[[Princeza Željezna lepeza (film, 1941)|Princeza Željezna lepeza]]*, koji je prethodne godine postigao veliku gledanost u Japanu. Dvije godine kasnije je snimljen nastavak pod naslovom *[[Momotarō: Umi no Shinpei]]* koji predstavlja prvi japanski cjelovečernji animirani film.

## Vanjske veze
* 
* 
* Stills from the movie
Momotarō: Umi no Shinpei

je japanski crno-bijeli animirani film snimljen 1945. godine u režiji Mitsuya Seoa, poznat kao prvo cjelovečernje animirano ostvarenje u historiji japanske kinematografije.

Nastao je kao nastavak *[[Momotaro no Umiwashi]]*, srednjemetražnog filma koga je Seo dvije godine ranije bio snimio u jeku drugog svjetskog rata po narudžbi Ministarstva mornarice u propagandne svrhe. Protagonist je Momotaro, lik iz japanskog folklora koji zajedno sa nekoliko antropomorfiranih životinja služi u japanskoj vojsci te zajedno sa svojim drugovima kao padobranac skače na otok Celebes i odatle tjera britanski garnizon. Usprkos toga što je snimljen u propagandne svrhe, film se ističe suptilnim i implicitnim pacifističkim tonom, odnosno prikazuje kako protagonisti nastoje spor s Britancima riješiti na miran način. Film je imao izuzetan uticaj na animatora Osamu Tezuku, koji je njime, po vlastitim riječima, bio "dirnut do plača".

Dugo se vjerovalo kako su nakon završetka rata film uništile američke okupacijske vlasti, ali je 1983. godine pronađen negativ.

## Izvori

## Vanjske veze
* 
* Full movie at YouTube
Jevpatorija

**Jevpatorija** (ukrajinski: *Євпато́рія*, ruski: *Евпато́рия*) je lučki grad u Autonomnoj republici Krim u Ukrajini od 106 877 stanovnika.
## Geografske i klimatske karakteristike
*Jevpatorija* leži na zapadu krimskog poluotoka, duž obala Crnog mora.
## Historija
Na mjestu današnjeg grada nalazila se grčka kolonija  - **Kerkinitis** (grčki: Κερκινίτις), osnovana u 6. vijeku pne.

Grad je kasnije prezvan po jednom od imena kralja Ponta i Male Armenije - Mitridata VI **Eupator Dioniz**.

Nakon brojnih promjena gospodara i relativno duge osmansko - tatarske vladavine, od 1783. dio je Ruskog Carstva nakon
aneksije Krima.

Za vrijeme Krimskog rata upravo su se tu na samom početku rata - 1854., 
iskrcale tadašnje savezničke intervenističke snage Velike Britanije, Francuske, Osmanskog carstva i 
Kraljevine Sardinije.
## Privreda
Današnja Jevpatorija je popularno morsko kupalište i lječilište, poznato po brojnim 
pješčanim plažama.

Pored tog ona je manja ribarsko - transportna crnomorska luka.
## Gradovi prijatelji

## Reference

## Vanjske veze

* Službene stranice grada  
* ''Yevpatoriya'' na portalu Encyclopædia Britannica
Les Anges du péché

***Les Anges du péché*** je francuski crno-bijeli film snimljen 1943. u režiji Roberta Bressona, kome je predstavljao cjelovečernji debi. Protagonistica, koju tumači Renée Faure, je situirana mlada žena koja odluči postati katoličkom redovnicom i pridružuje se samostanu čije redovnice pružaju duhovnu utjehu, odnosno nastoje "popraviti" žene osuđene na zatvor. Radnja prikazuje njen odnos sa ženom (čiji lik tumači Jany Holt), koja se odbija "popraviti" tvrdeći da nije počinila zločin zbog koga je osuđena, a koja nakon puštanja ubije muškarca koga za to krivi. *Les Anges du péché*, koji je snimljen za vrijeme njemačke okupacije, se često navodi kao "najkonvencionalniji" od svih Bressonovih filmova. S druge strane, scenarij, na kome su surađivali dominikanski redovnik Raymond Léopold Bruckberger i ugledni dramski pisac Jean Giraudoux, je Bressonu pružio priliku da se bavi religijskim temama, koje će postati jedan od glavnih motiva njegove kasnije filmografije.

## Vanjske veze
*
Les Dames du bois de Boulogne

***Les Dames du bois de Boulogne*** () je francuski crno-bijeli film snimljen 1945. godine u režiji Roberta Bressona. Scenarij, koga je Bresson napisao zajedno sa Jeanom Cocteauom, kao predložak koristi motive filozofskog romana *[[Jacques fatalist]]* Denisa Diderota. Protagonistica, koju tumači María Casares, je bogatašica koju ostavi njen dugogodišnji ljubavnik Jean (koga glumi Paul Bernard). Radnja prikazuje kako mu priređuje okrutnu osvetu "podmećući" mu lijepu kabaretsku plesačicu (koju glumi Élina Labourdette) sa kojom će se Jean vjenčati, ne znajući da se djevojka u prošlosti bavila prostitucijom. *Les Dames du bois de Boulogne* je poznat kao posljednji film u kome se Bresson za glavne uloge koristio profesionalnim glumcima.

## Glavne uloge
* Maria Casarès ... Hélène
* Élina Labourdette ... Agnès
* Paul Bernard ... Jean
* Lucienne Bogaert ... Madame D.
* Jean Marchat ... Jacques
* Yvette Etiévant ... Agnèsina sobarica

## Vanjske veze
* 
* 
* Criterion Collection essay by David Thomson
Izgubljeno pismo

***Izgubljeno pismo (Istinita priča koju je ispričao crkvenjak ***ske crkve)*** ( je novela ruskog književnika Nikolaja Gogolja objavljena 1831. godine u zbirci *[[Večeri na imanju kraj Dikanjke]]*. U njoj narator, stari crkvenjak po imenu Foma Grigorijevič, opisuje pustolovine svog djeda koji je imao zadatak odnijeti pismo carici, ali ga je sticajem okolnosti izgubio posudivši kapu prijatelju koji je bio prodao dušu Đavolu.

Priča je ekranizirana dva puta u SSSR-u - kao animirani film 1945. i igrani film 1972. godine.
Izgubljeno pismo (razvrstavanje)

**Izgubljeno pismo** može biti:

* *[[Izgubljeno pismo]]*, priča ruskog pisca Nikolaja Gogolja, odnosno njene dvije ekranizacije:
** ''Izgubljeno pismo'' (animirani film), sovjetski film iz 1945. godine, rež. Valentina Brumberg, Zinaida Brumberg i Lemis Bredis,
** ''Izgubljeno pismo'' (film, 1972), sovjetski igrani film iz 1972. godine, rež. Boris Ivčenko
* *[[O scrisoare pierdută]]*, drama rumunjskog pisca Iona Luce Caragialea iz 1884. godine
** *[[Izgubljeno pismo (TV drama)|*Izgubljeno pismo'' (TV drama]], jugoslavenska TV-drama iz 1968. temeljena na njoj
Izgubljeno pismo (animirani film)

***Izgubljeno pismo*** () je sovjetski animirani film snimljen 1945. u režiji Lamisa Bredisa, Zinaide i Valentine Brumberg. Predstavlja adaptaciju istoimene novele Nikolaja Gogolja. Protagonist je kozak oji nosi pismo ruskoj carici, ali pri tome doživi niz fantastičnih pustolovina. Izgubljeno pismo je poznato kao jedan od prvih sovjetskih filmova u boji, ali i kao prvo ostvarenje prilikom čije produkcije su se koristile ćelije u postupku animacije.

## Vanjske veze
* 
* animator.ru
* myltik.ru
Čelovek № 217

***Čovjek br. 217*** () je sovjetski crno-bijeli film snimljen 1945. u režiji Mihaila Roma. Po žanru je drama, a naslovna protagonistica, koju tumači Jelena Kuzmina je Tanja, ruska djevojka koju 1942. godine za vrijeme drugog svjetskog rata Nijemci zarobljavaju na njenom kolhozu i kao prisilnu radnicu šalju u Njemačku, oduzevši joj prethodno ime i davši joj brojčanu oznaku "217". Radnja prikazuje kako završava kao sluškinja kod trgovca koji se obogatio pljačkajući Jevreje te zato sebi priuštiti prisilne radnike da za njega rade kao robovi. Film je snimljen za vrijeme trajanja samog rata, i bio je jedan od prvih koji je prikazivao okrutne postupke nacista prema slavenskom i drugom "niževrijednom" stanovništvu koje se našlo pod njihovom vlašću. Godine 1946. je prikazan na prvom festivalu u Cannesu.

## Vanjske veze
*
Canaima (roman)

***Canaima*** je roman venezuelanskog književnika Romula Gallegosa objavljen 1935. godine. Protagonist je Marcos Vargas, mladić koga pustolovni duh nakon studija potakne da potraži sreću radeći u transportnom poduzeću u divljim *[[selvas|selvama]]* u dolini rijeke Orinoco. Slično kao i svom ranijem i mnogo poznatijem romanu *[[Doña Bárbara]]*, Gallegos je kao temu imao sukob barbarstva i civilizacije, odnosno kritizirao fenomen *[[caudillo|caudillizma]]*. Godine 1945. je po romanu snimljen istoimeni film.

## Vanjske veze
* ''Texto español'' na E-book
Canaima (film)

***Canaima*** (također poznat i pod naslovom ***El dios del mal***) je meksički crno-bijeli film snimljen 1945. u režiji Juana Bustilla Ora. Predstavlja adaptaciju istoimenog romana venezuelanskog pisca Romula Gallegosa. Glavni lik, koga tumači Jorge Negrete je Marcos Vargas, mladić koji se nakon završetka studija zaputi u divlje selve u Venezueli kako bi tamo pokušao pronaći sreću, te doživljava niz pustolovina. Scenarij filma je u mnogo čemu odstupio od predloška, pogotovo vezanim uz dijelove u kojima protagonist ima dijete sa domorotkinjom.

## Vanjske veze
*
Canaima

**Canaima** je božanstvo indijanskog naroda Makiritari. Pod time se također mogu podrazumijevati:

* Nacionalni park Canaima, smješten u venezuelanskoj državi državi Bolivar, gdje žive Makirirtari.
* ''Canaima'' (roman), roman čiji je autor Rómulo Gallegos, objavljen 1935.
** ''Canaima'' (film), meksički igrani film iz 1945. godine, njegova ekranizacija
* Canaima, venezuelanska distribucija GNU/Linux temeljena na Debianu.
La porta del cielo

***La porta del cielo*** () je italijanski crno-bijeli film snimljen 1944. u režiji Vittorija De Sice. Radnja prikazuje kako grupa od nekoliko stotina katoličkih hodočasnika, među kojima su brojni bogalji i bolesnici, dolazi u Rim. Film je sniman za vrijeme drugog svjetskog rata, odnosno za vrijeme njemačke okupacije Rima. De Sica je namjerno otezao sa snimanjem, dijelom kako bi izbjegao da njega i članove ekipe vlasti kvislinške Italijanske Socijalne Republike odvedu u Veneciju gdje je djelovao novi filmski studio Cinevillaggio, a dijelom i zbog toga što su među brojnim statistima bili Jevreji kojima je prijetila deportacija u logore. Produkcija, kojoj su značajno pomogli katolički krugovi, dovršena je tek iza oslobođenja Rima. Premijera je održana u novembru 1944. godine, iako je film formalnu cenzorsku dozvolu dobio tek u proljeće sljedeće godine.

## Uloge
* Marina Berti ... La crocerossina
* Elettra Druscovich ... Filomena, la governante
* Massimo Girotti ... Il giovane cieco
* Roldano Lupi ... Giovanni Brandacci, il pianista
* Carlo Ninchi ... L'accompagnatore del cieco
* Elli Parvo ... La signora provocante
* María Mercader ... Maria (as Maria Mercader)
* Cristiano Cristiani ... Claudio Gorini, il bambino paralizzato
* Giovanni Grasso ... Il commerciante paralitico
* Giuseppe Forcina ... L'ingegniere
* Enrico Ribulsi ... Uno dei nepoti del commerciante
* Amelia Bissi ... La signora Enrichetta
* Annibale Betrone ... Il medico del treno bianco
* Tilde Teldi ... La contessa crocerossina
* Pina Piovani ... La zia del piccolo Claudio
* Giulio Alfieri ... Un signore anziano
* Giulio Calì ... Il napoletano curioso

## Vanjske veze
*
Die letzte Chance

**Die letzte Chance** () je švicarski crno-bijeli ratni film snimljen 1945. godine u režiji Leopolda Lindtberga, poznat kao jedan od prvih filmova nagrađenih Zlatnom palmom u Cannesu, odnosno kao jedno od najpoznatijih ostvarenja švicarske kinematografije.

Nominalni protagonisti filma su saveznički oficiri koji su se tokom Drugog svjetskog rata našli u osovinskom zarobljeništvu, te koji u ljeto 1943. godine koriste kaos nastao kapitulacijom Italije kako bi pobjegli. Radnja prikazuje kako im se priključuje velika grupa bivših zarobljenika i izbjeglica koji se pred Nijemcima koji su okupirali Italiju pokušavaju skloniti u neutralnoj Švicarskoj.

Film se počeo snimati dok je rat još trajao, a Sjeverna Italija, gdje se odvija najveći dio radnje, još uvijek bila pod njemačkom okupacijom. Snimanje su obilježile brojne poteškoće, ali je Lindtberg vješto koristio ne samo impresivne švicarske lokacije, nego i veliki broj stvarnih izbjeglica koji su mu poslužili umjesto profesionalnih glumaca. Film se zbog toga odlikovao izuzetnom autentičnošću, ali i dubokim humanizmom i propovijedanjem suradnje među različitim narodima. Premijeru je imao nedugo nakon završetka rata, i vrlo brzo je osvojio kritičare širom svijeta. Osim Zlatne palme 1946. godine (koju je podijelio s nizom filmova), godine 1947. je osvojio i specijalni Zlatni globus.

## Uloge
* Ewart G. Morrison ... Major Telford
* John Hoy ... Poručnik John Halliday
* Ray Reagan ... Narednik Jim Braddock
* Luisa Rossi ... Tonina
* Giuseppe Galeati ... Vozač kola
* Romano Calò ... Svećenik
* Leopold Biberti ... Švicarski poručnik
* Sigfrit Steiner ... Vojni ljekar
* Emil Gerber ... Graničar
* Therese Giehse ... Frau Wittels
* Robert Schwarz ... Bernard Wittels
* Germaine Tournier ... Mme. Monnier
* Berthe Sakhnowsky ... Chanele
* Jean Martin ... Nizozemac
* Carlo Romatko ... Jugoslavenski radnik

## Izvori


## Vanjske veze
* Die letzte Chance in Fritz Bauer Institut: Cinematographie des Holocaust 
* 
*
Deobno vreteno

**Deobno vreteno** je struktura koja se u ćeliji obrazuje za vreme deobe i odgovorna je za kretanje hromozoma. Obrazovanje deobnog vretena počinje u profazi, a završava se u metafazi mitoze (mejoze). Niti deobnog vretena izgrađene su od ogromnog broja mikrotubula (od 5000 - 10 000) i različitih proteina (jedan od osnovnih je tubulin). Pružaju se od polova ćelije, na kojima se nalaze parovi centriola (centrozomi) ka ekvatoru na kome se nalaze hromozomi. Razlikuju se dve osnovne vrste ovih vlakana:
* duga (međupolarna) koja se pružaju od jednog do drugog pola i ne vezuju se za hromozome;
* kratka koja se pružaju od polova ka ekvatoru gde se vezuju za kinetohore hromozoma.

## Reference
In vivo

***In vivo*** (u prevodu s ''latinskog'' „uživo“) su eksperimenti koji koriste ceo, živi organizam za razliku od parcijalnog ili mrtvog organizma, ili *[[in vitro]]* („u staklu“, i.e., kontrolisanom okruženju u epruveti ili petrijevoj šolji). Testiranja na životinjama i klinička ispitivanja su dva oblika *in vivo* istraživanja. *In vivo* testiranje se često koristi umesto *in vitro* pristupa, jer je podesnije za posmatranje sveukupnih efekata eksperimenta na živom subjektima. To se često opisuje kao maksimalni *in vivo veritas*.

## Reference

## Povezano
Brief Encounter

***Brief Encounter*** () je britanski crno-bijeli snimljen 1945. u režiji Davida Leana, koji se smatra jednim od najboljih ostvarenja britanske i svjetske kinematografije.

*Brief Encounter* se temelji na kazališnom komadu *Still Life* Noëla Cowarda koji je napisao scenario i producirao film. Protagonistica, koju tumači Celia Johnson, je situirana žena u 30-im godinama života koja živi u monotonom braku sa starijim muškarcem (koga glumi Cyril Raymond) kome je rodila dvoje djece. Radnja prikazuje kako prilikom šopinga slučajno upozna i sprijatelji se sa šarmantnim ljekarom (koga glumi Trevor Howard) te kako njih dvoje s vremenom shvaćaju da su zaljubljeni jedno u drugo, ali i kako društvene konvencije i okolnosti priječe da njihova veza ima ikakvu budućnost.

*Brief Encounter*, čiji se zaplet često tumači kao odraz burnih zbivanja u netom završenom drugom svjetskom ratu, tokom koga su u Britaniji bile česte kratke i strastvene ljubavne veze, ali i tada još vidljive društvene stratifikacije i konzervativnih vrijednosti srednje klase kojima pripadaju protagonisti, je doživio veliki uspjeh kod publike, ali i kod kritike. Godine 1946. je bio među nekoliko filmova nagrađenih Zlatnom palmom na prvom festivalu u Cannesu, a Celia Johnson je bila nominirana za Oscar za najbolju glumicu. Status filma je rastao tokom godina, te je 1952. ušao u prestižni izbor najboljih filmova svih vremena časopisa *[[Sight & Sound]]*, a 1999. godine je došao na 2. mjesto u BFI-jevom izboru 100 najboljih britanskih filmova svih vremena.

Godine 1968. je u tadašnjoj Jugoslaviji po motivima istog djela napravljena istoimena TV drama u produkciji RTV Zagreb.

## Uloge
* Celia Johnson ... Laura Jesson
* Trevor Howard ... Dr Alec Harvey
* Stanley Holloway ... Albert Godby
* Joyce Carey ... Myrtle Bagot
* Cyril Raymond ... Fred Jesson
* Everley Gregg ... Dolly Messiter
* Marjorie Mars ... Mary Norton
* Margaret Barton ... Beryl Walters, pomoćnica u čajdžinici
* Alfie Bass ... konobar u Royalu (van špice)
* Wallace Bosco ... ljekar koji intervenira prilikom Bobbiejeve nesreće (van špice)
* Sydney Bromley ... Johnnie, drugi vojnik (van špice)
* Valentine Dyall ... Stephen Lynn, Alecov prijatelj (van špice)
* Irene Handl ... violončelistica (van špice)

## Reference

## Vanjske veze
* Brief Encounter 1945 Britmovie British movie community
* Brief Encounter locations  Film locations
* http://www.seebriefencounter.com/ London theatre production of Brief Encounter
* http://www.kneehigh.co.uk/ Kneehigh Theatre company
* 
* . Full synopsis and film stills (and clips viewable from UK libraries)
* Criterion Collection essay by Adrian Turner
* Alison Ireland's comparison of the film with the original Coward play
* Leninimports review and detailed account of how the film was made 
* Detailed research into the background of the film 
* Britmovie — Locations: Brief Encounter 
* 
**Streaming audio**
* ''Brief Encounter on Academy Award Theater: 20 November 1946
* ''Brief Encounter on Screen Guild Theater: 12 May 1947
* ''Brief Encounter on Screen Guild Theater: 26 January 1948
In vitro

***In vitro*** (u prevodu s ''latinskog'' *unutar stakla*) se odnosi na eksperimentalne biološke studije koje se sprovode koristeći komponente organizma koje su bile izolovane iz njihovog uobičajenog biološkog konteksta, da bi omogućila detaljnija ili podesnija analiza nego što bi bilo moguće sa celim organizmom. Kolokvijalno, ti eksperimenti se obično nazivaju „eksperimentima u epruveti“. Suprotno, termin *[[in vivo]]* se odnosi na rad koji se sprovodi na živim organizmima u njihovom normalnom, netaknutom stanju, dok se *[[ex vivo]]* odnosi na studije na funkcionalnim organima, koji su odvojeni od organizma.

Uobičajeni primeri *in vitro* eksperimenata su (a) ćelije izvedene iz višećelijskog organizma (ćelijske kulture ili kulture tkiva), (b) subćelijske komponente (npr. mitohondrije ili ribozomi), (c) ćelijski ili subćelijski ekstrakti (npr. pšenične klice ili retikulocitni ekstrakti), ili (d) prečišćeni molekuli u epruveti (često proteini, DNK, ili RNK, bilo individualno ili u kombinaciji).

## Reference

## Literatura
* 
* 

## Povezano
Metabolit

**Metaboliti** su intermedijeri i produkti metabolizma. Termin *metabolit* je obično ograničen na male molekule. **[[Primarni metaboliti]]** direktno učestvuju u normalnom rastu, razvoju, i reprodukciji. **[[Sekundarni metaboliti]]** nisu direktno obuhvaćeni tim procesima, ali obično imaju važnu ekološku funkciju. Primeri takvih metabolita su antibiotici i pigmenti.

Metabolom formira velike mreže metaboličkih reakcija, gde proizvodi jedne enzimske hemijske reakcije postaju supstrati drugih hemijskih reakcija.

Metaboliti hemijskih jedinjenja, bilo da su nasledni ili farmaceutski, se formiraju kao deo prirodnog biohemijskog procesa degradacije i eliminacije jedinjenja. Brzina degradacije jedinjenja je važna odrednica dugotrajnosti i intenziteta njegovog dejstva. Profilisanje metabolita farmaceutskih jedinjenja, metabolizam lekova, je važan deo procesa prolaženja lekova, koji omogućava potpunije razumevanje nepoželjnih sporednih efekata.

## Literatura

## Povezano
* Sekundarni metaboliti
* Antimetaboliti
* Analiza metaboličke kontrole 
* Metabolom
* Metabolomika – studija globalnih profila metabolita u sistemu (ćeliji, tkivu, organizmu) pod određenim uslovima.

## Vanjske veze
* Metabolomski alati 
* Ljudski metabolom
* GOLM metabolom baza podataka
Ekspresija gena

**Ekspresija gena** je proces kojim se informacija gena koristi za sintezu funkcionalnog genskog produkta. Ti proizvodi su često proteini. U slučajevima gena koji ne kodiraju proteine kao što su ribozomalna RNK (rRNK), tranportna RNK (tRNK) ili mala nukleusna RNK (snRNK) proizvodi su funkcionalne RNK. Proces ekspresije koriste sve životne forme - eukariote (uključujući multicelularne organizme), prokariote (bakterija i arheje).

Nekoliko koraka procesa ekspresije gene je podložno modulaciji, uključujući transkripciju, RNK splajsovanje, translaciju, i posttranslacione modifikacije proteina. Genska regulacija daje ćelijama kontrolu na strukturom i funkcijom. Ona je baza ćelijske diferencijacije, morfogeneze, mnogostranosti i adaptabilnosti organizma. Regulacija gena takođe može da služi kao supstrat evolucionih promena, pošto kontrola vremena, lokacije, i količine ekspresije gena može da ima dalekosežan uticaj na funkcije gena u ćeliji ili u multićelijskom organizmu.

## Reference

## Povezano
* Transkripciona šum
* Paramutacija
* Genetički modifikovan organizam
* Genetički inženjering
* Epigenetika

## Vanjske veze
* 
* 
* 
*
Genski proizvod

**Genski proizvod** je biohemijski materijal, bilo RNK ili protein, koji je rezultat ekspresije gena. Merenje količine genskog proizvoda se u pojedinim okolnostima koristi za određivanje aktivnost gena. Abnormalne količine genskog proizvoda mogu da budu u korelaciji sa alelima koji uzrokuju bolesti, kao što su na primer prekomerne aktivnosti onkogena koji mogu da izazovu kancer.

## Rererence
Genetički inženjering

**Genetički inženjering** (tehnologija rekombinovane DNK) obuhvata metode veštačkog obrazovanja novih kombinacija naslednog materijala. Činjenica da je genetički kod univerzalan omogućuje da se genetički materijal jednog organizma prenosi u drugi. Time se dobija organizam sa drugačijom kombinacijom gena, čija se DNK naziva hibridna (rekombinovana) i u prirodi se normalno nikada ne nalazi.

U zavisnosti od toga koji se deo genetičkog materijala prenosi razlikuje se:
* genski;
* hromozomski;
* genomski inženjering 
 
U prvom se manipuliše genima, u drugom hromozomima, a u trećem celim garniturama hromozoma.

Tehnika ove metode se može objasniti na primeru bakterijske sinteze humanog (ljudskog) insulina. Suština ove tehnike je da se humani gen za insulin ugradi u plazmid bakterijske ćelije. Bakterije će zatim po uputstvu tog gena proizvoditi humani insulin.

Postupak je sledeći:
* isecanje željenog gena iz humane DNK uz pomoć enzima koji će preseći DNK na tačno određenim mestima; enzimi koji ovo omogućuju su restrikcione endonukleaze (*makaze*)
* presecanje plazmida istom restrikcionom endonukleazom kojom je isečena humana DNK
* posle dejstva r. endonukleaza krajevi isečaka postaju *lepljivi* – pošto su jednolančani teže da hibridizuju sa sebi komplementarnim lancima;
* humani gen odnosno njegovi jednolančani *lepljivi* krajevi hibridizuju sa krajevima isečenog plazmida; 
* ligaza (*lepak*) spaja hibridizovane molekule pri čemu postaje rekombinovana (hibridna) DNK;
* umnožavanjem bakterija i plazmid se u njima replikuje, tako da se u svakoj bakteriji dobije nekoliko stotina plazmida; 
* bakterija sada može da sintetiše humani insulin.

## Literatura

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Vanjske veze

* GMO Safety - Information about research projects on the biological safety of genetically modified plants. 
* GMO-compass, news on GMO en EU
Genetički modifikovan organizam

**GMO** - **Genetički modifikovan organizam** je organizam - biljni ili životinjski - na kome su pri uzgoju metodom genetskog inženjeringa uneti geni nekog drugog organizma.

Zakon o genetički modifikovanim organizmima Republike Srbije GMO definiše kao: ”organizam, osim ljudskog, čija je genetička osnova promenjena upotrebom tehnologije rekombinantne DNK”.(Sl. glasnik RS, br. 101/2005)

Najčešće genetički modifikovani organizmi su: kukuruz, soja, uljana repa, krompir, pamuk i paradajz.

Evropsko zakonodavstvo zahteva da organizmi koji su genetički tretirani budu posebno označeni. Postoje zahtevi udruženja potrošača da se ova oblast bolje uredi i propišu stroži uslovi kod korišćenja GMO.

Države kod kojih je obavezno označavanje GMO: Japan, Filipini, EU, Švajcarska, Australija, Novi Zeland, itd.

Države kod koji nije obavezno označavanje GMO: Rusija, Kanada, Argentina, itd.

## Reference

## Vanjske veze

* Stručnjaci: Pacovi hranjeni GM kukuruzom kraće žive. RTV 21. septembar 2012.
* Revealed: Monsanto GM corn caused tumors in rats, Sep 19, 2012
* Review of 10 years of GMO research–no significant dangers, Nov 12, 2013
* GMO histerija, Peščanik 23. novembar 2013.
GMO

**GMO** se može odnosit na:
* Genetički modifikovan organizam
* Gulf, Mobile and Ohio Railroad, preduzeće
Redukcionizam

**Redukcionizam** je shvatanje prema kojem je za objašnjenje neke pojave dovoljno navođenje jedne vrste činjenica, dok se za druge smatra da su nebitne.

Redukcionizam podrazumeva određenu perspektivu uzročnosti. U redukcionističkim okvirima, pojave (fenomeni) koje mogu biti potpuno objašnjene uzajamnim odnosom drugih, fundamentalnih fenomena nazivaju se epifenomeni. Smatra se da epifenomeni nemaju uzročno dejstvo na fundamentalne fenomene.

Redukcionističke pozicije u filozofiji uključuju: uverenje da su mentalni opisi istiniti fakti samo na osnovu činjenica ponašanja (biheviorizam), da su tvrdnje o spoljnom svetu učinjene istinitim pomoću činjenica o strukturi iskustva (fenomenalizam), da su tvrdnje o moralnim pitanjima zaista realne tvrdnje o činjenicama prirode (naturalizam) i mnoge druge.

## Reference
The Wicked Lady

***The Wicked Lady*** () je britanski crno-bijeli film snimljen 1945. godine u režiji Leslieja Arlissa. Po žanru je kombinacija pustolovnog i ljubavnog filma, a temelji se na romanu *The Life and Death of the Wicked Lady Skelton* Magdalen King-Hall, koji je, pak inspiraciju pronašao u legendi o navodnim zločinačkim pothvatima Lady Katherine Ferrers. Naslovni lik, koji tumači Margaret Lockwood, je lijepa, ali beskrupulozna žena koja svojoj najboljoj prijateljici (koju tumači Patricia Roc) pred samo vjenčanje otme muža - bogatog plemića (koga glumi Griffith Jones). Radnja potom pokazuje kako, suočena s dosadom u braku, počinje krišom kao razbojnica pljačkati kočije na putu, te tako upoznaje legendarnog razbojnika (čiji lik tumači James Mason).

*The Wicked Lady* je postigla ogroman uspjeh, i godine 1946. je bila najgledaniji film u britanskim kino-dvoranama. Danas se često navodi kao najbolja i najuspješnija od Gainsborough melodrama koje su se snimale u Britaniji 1940-ih. Kada su, pak, producenti namjeravali film distribuirati u SAD, bili su prisiljeni nasnimiti scene za posebnu verziju, jer se ispostavilo da ženski kostimi - iako autentični, odnosno u skladu s modom 17. vijeka kada se odvija radnja - imaju preduboki dekolte za standarde tadašnjeg strogog hollywoodskog cenzorskog kodeksa. Zbog toga se danas na televiziji ponekad film prikazuje u dvije različite verzije.

Godine 1983. je snimljen istoimeni remake gdje je naslovnu ulogu tumačila Faye Dunaway.

## Uloge
* Margaret Lockwood ... Barbara Worth
* James Mason ... Kapetan Jerry Jackson
* Patricia Roc ... Caroline
* Griffith Jones ... Sir Ralph Skelton
* Michael Rennie ... Kit Locksby
* Felix Aylmer ... Hogarth
* Enid Stamp Taylor ... Lady Henrietta Kingsclere
* Francis Lister ... Lord Kingsclere
* Beatrice Varley ... Tetka Moll
* Amy Dalby ... Tetka Doll
* Martita Hunt ... Rođaka Agatha
* David Horne ... Martin Worth
* Emrys Jones ... Ned Cotterill
* Helen Goss ... Gospodarica Betsy
* Muriel Aked ... Mrs. Munce

## Vanjske veze
* 
* ''The Wicked Lady'' at BFI Screenonline
* ''The Wicked Lady (1945)'' at Silver Sirens
The Wicked Lady (razvrstavanje)

**The Wicked Lady** (na engleskom "zla dama") se može odnositi:

* *[[The Wicked Lady]]*, britanski igrani film iz 1945. godine
* ''The Wicked Lady'' (1983 film), njegov remake iz 1983. godine
* The Wicked Lady (album), album sa soundtrackom za film iz 1983. godine koji je snimio Tony Banks
* Lady Katherine Ferrers, za koju legende navode da je bila inspiracija za lik iz filma
UniProt

**UniProt** je ***Uni***verzalni ***Prot***einski resurs, centralno skladište proteinskih podataka kreairano kombinacijom Swiss-Prot, TrEMBL i PIR-PSD baza podataka. UniProt je baziran na proteinskim sekvencama, mnoge od kojih su izvedene iz projekata za sekvenciranje genoma. On sadrži veliku količinu informacija o biološkoj funkciji proteina koja je izvedena iz naučne literature.

## UniProt konzorcijum

UniProt konzorcijum se sastoji od Evropskog bioinformatičkog instituta (EBI), Švajcarskog instituta za bioinformatiku (SIB), i Proteinskog informacionog resursa (PIR). EBI, koji je lociran u Wellcome Trust genomskom kampusu u Hinkstonu, UK, održava veliki broj bioinformatičkih baza podataka i servisa. SIB, lociran u Ženevi, Švajcarska, održava ExPASy (Ekspertna proteinska analiza - sistem) servere koji su centralni resurs za proteomska oruđa i baze podataka. PIR, održava Nacionalna fondacija za biomedicinska istraživanja (NBRF) i Džordžtaun univerzitetskom medicinskom centru u Vašingtonu, DC, SAD, kao njenu najstariju bazu podataka proteinskih sekvenci, koja datira iz 1965. 2002 godine su se EBI, SIB, i PIR udružile kao UniProt konzorcijum.

## UniProt finansije

UniProt je finansiran od strane Nacionalnog instituta za istraživanje ljudskog genoma, NIH, Europske komisije, švajcarske vlade, NCI-caBIG, i američkog departmana za odbranu.

## Reference

## Literatura
* 

## Vanjske veze

* UniProt
* EBI
* SIB
* PIR
Parad Pobedi

**Parada pobjede** () je naslov koji dijele dva sovjetska dokumentarna filma snimljena 1945. godine i koji prikazuju veliku paradu kojom se iste godine proslavila sovjetska pobjeda nad nacističkom Njemačkom u drugom svjetskom ratu.

Prvi film, koji je režirao N. V. Solovjov traje oko 19 minuta i napravljen je uz pomoć filmske vrpce Agfacolor koji je Crvena armija zaplijenila u Njemačkoj. Kao takav predstavlja prvi sovjetski film u boji.

Druga, duža verzija, traje 50 minuta i snimljena je u crno-bijeloj tehnici. Tom verzijom Staljin nije bio zadovoljan, jer se u njoj nisu bili dva komandanta sovjetskih frontova - Ivan Bagramjan i Andrej Jerjomenko - s obzirom da su se na dan parade nalazili izvan Moskve. Zato su naknadno dosnimljene scene u Rigi i Krakowu.

## Vanjske veze
* ***'
* ***'
* Михаил Посельский. Свидетельство очевидца. Воспоминания фронтового оператора
MS

__NOTC__
Termin **MS** ima više značenja.

* Multipla skleroza, neurodegenerativno oboljenje.
* Masena spektrometrija, metod za analizu molekula na osnovu njihove mase.
* Misisipi, američka država
Referendum o statusu Krima

**Referendum o statusu Krima** (ruski: *Рефере́ндум о ста́тусе Кры́ма*, ukrajinski: *Референдум про статус Криму*) održan je 16. marta 2014. godine sa ciljem da se donese odluka o daljoj sudbini dotadašnje Autonomne republike Krim u sklopu Ukrajine.

Referendum je održan nakon masovnih protestnih akcija u Kijevu koje su dovele do pada (i bijega) aktualnog izabranog predsjednika Viktora Janukoviča. Prema preliminarnim rezultatima objavljenim nakon referenduma većina glasača, njih 1 233 002 ili 96.77 % glasala je za otcepljenje od Ukrajine i pripajanje sa Rusijom.

Velika većina Zapadnih zemalja (Evropska Unija, Sjedinjene Američke Države) osuđuje taj referendum i ne priznaje njegove rezultate. S druge strane Rusija ga brani, i poziva se na presedansko pravo koje je na vrlo sličan način izvedeno na Kosovu ili na Falklandima.
## Rezultati

## Reference

## Vanjske veze
* Референдум в Крыму 
* Neslužbena stranica referendumu, online glasovanje
Harkovski sporazum 2010.

**Harkovski sporazum** (ruski: *Харьковские соглашения*, ukrajinski: *Харківський пакт*) je naziv za sporazum koji su potpisali 21. aprila 2010. Dmitrij Medvedev u ime Ruske Federacije i Viktor Janukovič u ime Ukrajine u Harkovu.

Njime je omogućeno ruskoj Crnomorskoj floti da se nastavi koristiti krimskim bazama za narednih 25 godina, od 2017. (kad ističe ugovor potpisan 1997.) sve do 2042. sa mogućnošću produženja za dalnjih 5 godina – sve do 2047. u zamjenu za to ruski Gazprom se obavezao da će po povlaštenim cijenama snabjedavati Ukrajinu zemnim plinom. Sporazum su potpisali i Aleksej Borisovič Miller u ime ruskog Gazproma i Jevhen Bakulin u ime ukrajinskog Naftogaza.

Sporazum su ratificirali parlamenti obiju zemalja 27. aprila 2010.

Ukrajinska opozicija uz neskrivenu podršku Evropske unije i Sjedinjenih Američkih Država odmah je od samih početaka bila protiv tog sporazuma. Njen kontinuirani otpor doveo je do masovnih protestnih akcija u Kijevu na početku 2014. koje su dovele do pada (i bijega) aktualnog izabranog predsjednika Viktora Janukoviča. 
## Reference

## Vanjske veze
* Харківський пакт" не гарантує, що з ЧФ РФ не буде проблем
Recesivni alel

**Recesivan alel** je oblik gena koji ispoljava svoje dejstvo samo ako je prisutan u paru, odnosno dvostrukoj dozi. Takvo stanje alela naziva se homozigotno i shematski se predstalja kao **aa**.

U paru sa dominantnim alelom, heterozigotnom stanju, dejstvo recesivnog alela je potisnuto i ne ispoljava se. Za osobe/jedinke koje imaju recesivan alela, a njegovo dejstvo je, usled prisustva dominantnog alela, potisnuto kaže se da su heterozigotni prenosioci recesivnog alela.

## Reference

## Vanjske veze
* "Online Mendelian Inheritance in Man" (OMIM)
Homozigot

**Homozigot** ili homozigotnost je prisustvo jednakih genskih alela (A1A1 ili aa ili AA) na paru homologih hromozoma. Recesivan alel ispoljava svoje dejstvo samo u homozigotnom stanju.

## Reference

## Povezano
* Mendelovi zakoni
* Autozomno-recesivno nasleđivanje
* Autozomno-dominantno nasleđivanje
* Interakcije gena

## Vanjske veze
* "Online Mendelian Inheritance in Man" (OMIM)
Heterozigotni prenosioci

**Heterozigotni prenosioci** su osobe koje u svom genotipu nose recesivan alel odgovoran za ispoljavanje neke normalne osobine ili bolesti i poremećaja. Pošto se recesivan alel ispoljava samo u homozigotnom stanju (aa), dakle, u paru sa istim takvim alelom, osobina/bolest koju on određuje neće se ispoljiti. Takve osobe recesivan alel prenose svojim potomcima.

U braku roditelja koji su heterozigotni prenosioci, može se roditi dete sa ispoljenom recesivnom odlikom. Verovatnoća rađanja takvog deteta je 25% (vidi shemu na kojoj je predstavljen brak heterozigotnih prenosilaca i njihovo potomstvo):

:::::: P: ** Aa ** x **Aa**

:::::: F1: **AA, Aa, Aa, aa** (25%)

## Reference

## Povezano
* Autozomno-recesivno nasleđivanje
* Nasleđivanje vezano za X hromozom
* Mendelovi zakoni
Heterozigot

**Heterozigot** ili heterozigotnost je prisustvo različitih genskih alela (A1A2 ili Aa) na istom genskom lokusu na paru homologih hromozoma.

## Reference

## Povezano
* Mendelovi zakoni 
* Autozomno-recesivno nasleđivanje 
* Autozomno-dominantno nasleđivanje 
* Interakcije gena
Monogensko nasleđivanje

Ako je neka osobina determinisana (određena) jednim parom alela (gena) na istom lokusu na paru homologih hromozoma, onda se takvo nasleđivanje naziva **monogensko**.

Jednu osobinu može da određuje i veći broj različitih gena (poligeni) pri čemu i sredina utiče na ispoljavanje ove osobine pa je takvo nasleđivanje poligensko, a sama osobina je kvantitativna (poligena).
     		
Zajednička osobina svih oblika ovog tipa nasleđivanja je da se vrši po Mendelovim pravilima.

Pri monogenskom nasleđivanju oboleli fenotip se javlja kao posledica mutacija. Mutacije mogu biti: 
* dominantne ili 
* recesivne.

Mutirani gen može biti smešten na autozomnim ili polnim hromozomima. Prema tome razlikuju se sledeći načini monogenskog nasleđivanja :

* autozomno-dominantno nasleđivanje
* autozomno-recesivno nasleđivanje 
* dominantno nasleđivanje vezano za X hromozom
* recesivno nasleđivanje vezano za X hromozom
* nasleđivanje vezano za Y hromozom (holandrično)

## Reference

## Vanjske veze
* "Online Mendelian Inheritance in Man" (OMIM)
Endogen

**Endogen** je termin sa značenjem "polazeći iznutra". Endogeni deo jednog tela je komplementaran njegovom egzogenom delu.

## Biologija
Endogene supstance su one koji potiču iz organizma, tkiva, ili ćelije. Endogeni retrovirusi su uzrokovani drevnim infekcijama gametnih ćelija čoveka, sisara i drugih kičmenjaka. Njihovi provirusi ostaju u genomu i prenose se na sledeću generaciju.

Endogeni procesi obuhvataju samoodržive cirkadijalne ritmove biljaka i životinja.

## Reference
Tetanospazmin

**Tetanospazmin** jedan od najmoćnijih bakterijskih toksina, a produkt je anaerobne bakterije *Clostridium tetani* izazivača tetanusa. Stvoreni toksin tokom infekcije putuje do centralnog nervnog sistema putem nerava (retrogradno), a moguće i krvnim putem. Ciljno mesto su pre svega motorni neuroni mozga i kičmene moždine. Kao posledica dejstva toksina dolazi do poremećaja neurotransmisije što se klinički ispoljava pojavom toničkih (stalnih) i paroksizmalnih (povremenih) grčeva poprečno-prugaste muskulature. Najteže komplikacije su grč grkljana kao i grčevi disajne muskulature što vodi gušenju.

## Reference

## Vanjske veye
*
Kičmena moždina

**Kičmena moždina** je smeštena u kičmenom kanalu, koji je nastao spajanjem nanizanih kičmenih pršljenova. Cilindričnog je oblika i ima centralni kanal u sredini. Sa obe strane kičmene moždine polaze nervi koji su segmentalno raspoređeni. Od kičmene moždine polazi 31 par moždanih nerva . Moždanski nervi premose signale u oba smera.

Raspored sive i bele mase je obrnut u odnosu na veliki mozak – bela masa je spolja, a siva se nalazi unutra. Siva masa na poprečnom preseku daje oblik latiničnog slova H, naime, ona obrazuje jedan par leđnih i jedan par trbušnih rogova. Sa leđnih rogova polaze senzitivna, a sa trbušnih motorna nervna vlakna pa se po izlasku iz kičmene moždine sjedinjuju u zajednički nerv. Belu masu čine uzlazna i silazna nervna vlakna kojima se provode nadražaji ka mozgu kao i impulsi od mozga ka raznim organima. Kičmena moždina je prema tome sprovodnik nadražaja u pravcu mozga (uzlazna nervna vlakna) kao i impulsa koji se šalju od mozga (silazna vlakna). Osim toga, ona je centar za mnoge proste reflekse.

## Refleksna funkcija
Ostvaruje se tako što se u kičmenoj moždini nalaze centri niza različitih refleksa:
* **elementarni (osnovni) refleksi** u koje spadaju refleksi savijanja (fleksije) i opružanja (ekstenzije) mišića udova;
* **mišićni tonus**, svi mišići se nalaze u stanju nekog napona (tonusa) jer se do njih iz kičmene moždine stalno šalju impulsi koji ih nadražuju; proprioreceptori, koji se nalaze u mišićima i tetivama, stalno šalju impulse do kičmene moždine, a iz nje motornim vlaknima impulsi idu do mišića što izaziva njihov stalan tonus
* **vazomotorni refleks**, širenje i sužavanje lumena krvnih sudova;
* **refleksi [[mokrenje|mokrenja]] i [[defekacija|defekacije]]**
* **seksualni refleksi**, erekcija i ejakulacija kod muškarca.

## Vanjske veze

* Spinal Cord Histology  - A multitude of great images from the University of Cincinnati
* Spinal Cord Medical Notes  - Online medical notes on the spinal cord
*
Diferencijacija (biologija)

**Diferencijacija** je proces u toku ontogenetskog razvića kojim se ćelije ili njihove grupe menjaju morfološki i fiziološki čime se specijalizuju za obavljanje određene funkcije. Dešava se isključivo u živim sistemima i njime se postiže raznovrsnost oblika, strukture i funkcije. Inicijalne ćelije su embrionalne ili meristemske ćelije, a ćelije koje nastaju od njih su najčešće složenije i sa smanjenom sposobnošću deobe. Kako proces diferencijacije odmiče i ćelija se približava završnom, adultnom obliku ona gubi mnoge opšte osobine među kojima i sposobnost deobe i postaje usko specijalizovana.

Svaki organizam je klon ćelija potomaka jedne jedine ćelije - oplođene jajne ćelije. Zato su sve njegove ćelije genetički identične, a razlike u njihovom fenotipu nastaju u toku procesa diferencijacije. Proces tokom razvića kojim od zigota nastaje veliki broj različitih vrsta ćelija naziva se citodiferencijacija. Proces kojim diferencijacijom ćelija nastaju tkiva je histogeneza.

Održanje ćelije u diferenciranom stanju omogućava ćelijska memorija. Mehanizmi ćelijske memorije mogu biti:
* citoplazmatski
* autokrini
* nukleusni

## Povezano
* Deoba ćelije

## Literatura
* Ćurčić, B: Razviće životinja, Naučna knjiga, Beograd, 1990.
* Mariček, Magdalena; Ćurčić, B; Radović, I: Specijalna zoologija, Naučna knjiga, Beograd, 1996.
* Milin J. i saradnici: Embriologija, Univerzitet u Novom Sadu, 1997.
* *Pantić, V:Biologija ćelije, Univerzitet u Beogradu, Beograd, 1997.*
* *Pantić, V: Embriologija, [[Naučna knjiga]], Beograd, 1989.*
* *Popović S: Embriologija čoveka, Dečje novine, Beograd, 1990.
* *Trpinac, D: Histologija, Kuća štampe, Beograd, 2001.''
* Šerban, M, Nada: Pokretne i nepokretne ćelije - uvod u histologiju, Savremena administracija, Beograd, 1995.
Onkogen

**Onkogen** je gen koji je potencialni uzrok kancera. U ćelijama tumora, oni su često mutirani ili izraženi u visokim nivoima.

Većina normalnih ćelija podleže jednoj od formi programirane smrti (apoptozi). Aktivirani onkogeni mogu da uzrokuju preživljavanje i proliferaciju ćelija koje bi inače umrle. Većini onkogena je neophodan jedan dodatni korak, kao što je mutacija još jednog gena, ili faktori okruženja, poput viralne infekcije, da uzrokuju kancer. Od 1970-tih, znatan broj onkogena je identifikovan u ljudskim kancerima. Biološke mete mnogih lekova za kancer su proteini koje kodiraju onkogeni.

## Reference

## Povezano
* Tumor supresorni gen
* Apoptoza
* Kancer

## Vanjske veze
* Onkogeni i supresori tumora
* Tabele onkogena