Kalmički budistički hram u Beogradu

**Kalmički budistički hram**, poznat i kao **Kalmički dom**, je bilo zdanje kalmičkog naroda koje je postojalo u Beogradu između 1929. i 1940. godine. Smatra se jednim od prvih budističkim hramova u Evropi, posle budističkog hrama u Sankt Peterburgu, podignutog 1909–1915.

## Istorijat

Previranja u svetu u prvoj polovini XX veka dovela su do raseljavanja preseljenja čitavih etničkih grupa. Tako se između 1920. i 1944. godine u Beogradu našao veliki broj Kalmika. Prvi Kalmici izbeglice su stigli u Srbiju početkom aprila 1920. godine i bilo ih je nekoliko desetina. Druga, i daleko najbrojnija kalmička grupacija (oko 300 izbeglica) prispela je u Srbiju krajem 1920. godine. U celom tom periodu od 1920. do kraja 1923. godine u Srbiju je stiglo ukupno 450–500 Kalmika. Glavnina kalmičkih izbeglica (300–400) nastanila se u Beogradu, formirajući tako najveću kamičku koloniju u Evropi. U Beogradu su se većinom nastanili u prigradskom selu Mali Mokri Lug. U početku su izazivali opštu radoznalost, i stanovnici Malog Mokrog Luga su ih nazvali *[[Kinezi]]*.

Sa kalmičkim izbeglicama u Srbiju je stiglo i nekoliko njihovih sveštenika. Najstariji po godinama i svešteničkom činu bio je bakša Gavi Džimba (Mančuda) Borinov. Svoju prvu bogomolju u Beogradu Kalmici su uspostavili u septembru 1923. godine u dve iznajmljene sobe u ulici Vojislava Ilića br. 47 (ta kuća i danas postoji). U tim prostorijama hram se nalazio do kraja 1925. godine kada je premešten u Metohijsku ulicu br. 51. aprila 1928. godine formiraju *Kalmičku koloniju*. Za predsednika je izabran bivši pukovnih ruske vojske Abuša Aleksejev, koji će zajedno sa budističkim starešinom bakšom Mančuda Borinovim pokrenuti akciju za izgradnju budističkog hrama u Beogradu. Na zemljištu koje ima je dao beogradski industrijalac, Miloš Jaćimović (1858–1940), Kalmici su izgradili budistički hram, koji je završen 1929. godine. Svečano osvećenje hrama, prvog i jedinog takve vrste u Evropi, obavljeno je 12. decembra 1929. godine. Ceremoniju osvećenja novog hrama su obavili bakša Namđal Nimbušev, duhovni vođa Kalmika u izgnanstvu, koji je za tu svečanu priliku doputovao iz Pariza i bakša beogradski Umaljdinova, uz asistenciju dvojice sveštenika. *Beograd može da bude ponosan...* pisao je 1939. godine u Beogradskim opštinskim novinama dr Stevan Popović, dobar poznavalac Kalmika. Ubrzo po izgradnji, hram je postao obeležje Beograda i jedna od njegovih znamenitosti. U *Vodiču kroz Beograd* objavljenom 1930. godine nailazi se na odrednicu o hramu, a godinu dana kasnije ulica u kojoj se hram nalazio dobija novo ime: *Budistička ulica* (danas Budvanska). Kada je dom sagrađen i počeo da funkcioniše, ubrzo potom formiran je i *Budistički duhovni savet* koji je bio spona među svim mesnim Kalmicima. Prilikom proslava većih budističkih praznika dolazili su i Kalmici iz drugih delova Srbije. Ubrzo su uspostavljene veze za engleskim društvom *-{Maha Bodhi Society}-* i drugim sličnim organizacijama i udruženjima. U hramu su držani časovi kalmičkog jezika i budističke veronauke. Kalmička princeza Nirdžidma Torgutska je posetila beogradski hram 20. septembar 1933. Beogradskom hramu su i dalje nedostajali mnogi bogoslužbeni predmeti koje nije bilo moguće nabaviti u Evropi, pa je preko poslanika Japana u Bukureštu iz Tokija stigao veliki bronzani kip Bude, čije je osvećenje izvršeno 25. marta 1934. godine. Pola godine po osvećenju Budine statue, beogradski budisti su održali pomen kralju Aleksandru, ubijenom u atentatu prilikom zvanične posete Francuskoj. 1935. godine je preduzeta rekonstrukcija hrama, čime je hram proširen za još 38 kvadratnih metara. Nakon nekog vremena, i gradske vlasti su počele novčano da pomažu sveštenstvo. Proslava desetogodišnjice izgradnje hrama održana je 23.11. 1939. Novčana pomoć gradske vlade im je ukinuta 1942. godine kao licima *nesrpske nacionalnosti*.

U borbama za oslobođenje Beograda (12–16. oktobar 1944.) koje su se vodile u neposrednoj blizini, delimično je porušen gornji deo kalmičkog hrama. Beogradska kolonija Kalmika je prestala da postoji 1944. godine kada su njeni članovi izbegli u Nemačku, a kasnije u SAD. Nakon rata, nove vlasti su smatrale da je beogradski budistički hram izgubio razlog za postojanje jer je ostao bez vernika i bez relikvija, pa su 1950. srušili kupolu hrama a prizemlje pretvorili u dom kulture. Kasnije je u toj zgradi prostorije imao Socijalistički savez radnog naroda. Na kraju je zgradu preuzela radna organizacija *Budućnost* koja je hram porušila, a na njegovim temeljima podigla dvospratnu zgradu u koju je uselila svoj servis *Hlađenje*.

Danas u Beogradu više ne postoji kalmička zajednica niti budistički hram.

## Reference

## Literatura
* John D. Prince: "A Note on Kalmucks in Belgrade", American Anthropologist (1928), pp.&nbsp;341–345
* Josip Suchy: "Na obisku pri budistih", Jutro, br.171, 1932.
* Stevan Popović: "Beogradski Kalmici", Beograd, Beogradske opštinske novine, br.12,1939.
* Hemut Klar: "Kalmucks and the Wheel", London, The Middle Way, 29, 3, 1954.
* Helmut Klar: "Die Kalmücken und ihr Tempel in Belgrad und München", Bodhi Baum, 5, 1/1980
* Olga Latinčić: "Budistički hram u Beogradu", Arhivski pregled, Beograd, 1-2/1982
* Zmago Šmitek: "Kalmička zajednica u Beogradu", Kulture Istoka, 25/1990 
* Arash Bormanshinov: "Prvi budstički hram u Evropi"; Elista, Šambala, 5-6/, 1997.
* Toma Milenković: "Kalmici u Srbiji (1920 -1944)"; Beograd, 1998.

## Povezano
* Budizam
* Kalmikija
* Kalmici

## Vanjske veze

* Kalmički hram u Beogradu (izložba)