Asparaginska kiselina

**Asparaginska kiselina**, ili aspartična kiselina, (skraćenice: **Asp** ili **D**; **Asx** ili **B** predstavlja bilo asparaginsku kiselinu ili asparagin) je α-aminokiselina sa hemijskom formulom HO2CCH(NH2)CH2CO2H. Karboksilatni anjon asparaginske kiseline je poznat kao **aspartat**. L-izomer aspartata je jedna od 20 proteinogenih aminokiselina, i.e. strukturnih blokova proteina. Njegovi kodoni su GAU i GAC.

Asparaginska kiselina, zajedno sa glutaminskom kiselinom, je klasifikovana kao kisela aminokiselina sa pKa vrednošču od 4.0. Aspartat je sveprisutan u biosintezi. Kao kod svih aminokiselina, lokacija protona kiseline zavisi od pH vrednosti rastvora i kristalizacionih uslova.

## Otkriće
Asparaginska kiselinu je otkrio 1827 Plisson. On je sintetizovana putem ključanja asparagina (otkrivenog 1806) sa bazom.

## Forme i nomenklatura
Termin "asparaginska kiselina" se odnosi na bilo koji od enantiomera smeše. Od dve stereo forme, samo jedna, **<small>L</small>-asparaginska kiselina**, je direktno inkorporisana u proteine. Biološke uloge drugog enantiomera, **<small>D</small>-asparaginske kiseline** su znatno ograničenije. Dok enzimatska sinteza proizvodi bilo jedan ili drugi izomer, većina hemijskih sinteza proizvodi oba oblika, **<small>DL</small>-asparaginsku kiselinu**.

## Uloga u biosintezi aminokiselina
Aspartat je non-esencijalan kod sisara, budući da se proizvodi iz oksaloacetata transaminacijom. U biljkama i mikroorganizmima aspartat je prekurzor nekoliko aminokiselina, uključujući četiri koje su esencijalne: metionin, treonin, izoleucin, i lizin. Konverzacija aspartata u te druge aminokiseline počinje redukcijom aspartata do njegovog "semi-aldehida," O2CCH(NH2)CH2CHO. Asparagin se dobija is aspartata putem transaminacije:
:-O2CCH(NH2)CH2CO2- + *G*C(O)NH3+ -> O2CCH(NH2)CH2CONH3+ + *G*C(O)O
(gde su *G*C(O)NH2 i *G*C(O)OH glutamin i glutaminska kiselina).

## Druge biohemijske uloge
Aspartat je isto metabolit u ciklusu ureje i učestvuje u glukoneogenezi. On izvodi redukciju ekvivalenata malate-aspartat premeštanja, koji koristi neposrednu inter-konverziju aspartata i oksaloacetata, koji je oksidovani (de-hidrogenizovani) derivat maleinske kiseline. Aspartat donira jedan atom azota u biosintezi inozitola, prekusora purinskih baza.

### Neurotransmiter
Aspartat (konjugovana baza asparaginske kiseline) stimuliše NMDA receptore, made ne sa istom jačinom kao aminokiselinski neurotransmiter glutamat. Ona služi kao eksitacioni neurotransmiter u mozgu, i ona je ekscitotoksin.

## Izvori
### Dijetarni izvori
Asparaginska kiselina nije esencijalna aminokiselina, što znači da ona može biti sintetizovana iz metabolita centralnog metaboličkog puta kod ljudi. Asparaginska kiselina se nalazi u:
* Životinjski izvori: meso,
* Biljni izvori: žitarice, avokado, asparagus, mlada šećerna trska, i melasa iz šećerne repe. 
* Dijetarni suplementi, bilo kao sama asparaginska kiselina ili so (kao što je magnezijum aspartat)
* Zaslađivač aspartam (NutraSweet, Equal, Canderel, itd).

### Hemijska sinteza
Racemska asparaginska kiselina može biti sintetizovana iz dietil natrijum ftalimido-malonata, (C6H4(CO)2NC(CO2Et)2).

## Povezano
* Aspartat transaminaza
* Natrijum poli(aspartat), sintetički poliamid
* 

## Reference

## Literatura
* 
* 

## Vanjske veze

* 
* GMD MS Spectrum
*