Rana Zemlja

**Rana Zemlja**, poznata i kao **proto-Zemlja**, okvirno se definiše kao Zemlja u prvih milijardu godina - ili gigagodina (109&nbsp;y ili Ga) - njene geološke historije, od njenog početnog formiranja u mladom Sunčevom sistemu prije otprilike 4,55 milijardi godina (Gya), do kraja eoarhejske ere prije otprilike 3,5 Gya. Na geološkoj vremenskoj skali, ovo obuhvata cijeli hadejski eon i otprilike jednu trećinu arhejskog eona, počevši od formiranja Zemlje prije oko 4,6 gigagodina, a završivši na početku paleoarhejske ere prije 3,6 gigagodina.

Ovaj period Zemljine historije uključivao je formiranje planete iz solarne magline putem procesa poznatog kao akrecija i prelazak Zemljine atmosfere iz primarne atmosfere u kojoj su pretežno bili vodik/helij, prikupljene sa protoplanetarnog diska, u redukcijsku sekundarnu atmosferu bogatu azotom, metanom i CO<sub>2</sub>. Ovaj vremenski period uključivao je intenzivne kosmičke sudare dok je mlada proto-Zemlja, protoplaneta od oko 0,63 Zemljine mase, počela da čisti susjedstvo, uključujući rani sudar sa Tejom - koorbitalnom planetom veličine Marsa koja je vjerovatno pomjerena iz Lagrangeove tačke L<sub>4</sub> - u kojem je nastao Mjesec - oko 0,032 Ga nakon formiranja Sunčevog sistema, što je rezultiralo nizom magmatskih okeana i epizoda formiranja jezgra. Nakon formiranja jezgra, meteoriti ili komete iz vanjskog Sunčevog sistema mogli su donijeti vodu i druga isparljiva jedinjenja u Zemljin plašt, koru i drevnu atmosferu u intenzivnom kasnom teškom bombardovanju. Kako se Zemljina planetarna površina na kraju hladila i formirala stabilnu, ali evoluirajuću koru krajem eona hada, većina vodene pare se kondenzovala iz atmosfere i taložila u superokean koji je prekrivao gotovo cijelu Zemljinu površinu, transformišući Zemlju prvobitno prekrivenu lavom iz doba hada u okeansku planetu u ranom arhaiku, gdje su se ubrzo pojavili najraniji poznati oblici života.

Iako je iz tog perioda sačuvano malo materijala u kori, najstarija datirana stijena je cirkonski mineral od 4,404 ± 0,008 gigagodina, zatvoren u metamorfoziranom pješčenjačkom konglomeratu u Jack Hillsu Narryerskog gnajsnog terena u Zapadnoj Australiji. Najraniji suprakrustalni tereni (kao što je pojas zelenog kamena Isua) datiraju iz druge polovine tog perioda, prije oko 3,8 gigagodina, otprilike u isto vrijeme kada je došlo do vrhunca kasnog teškog bombardiranja.

## Historija
Prema dokazima radiometrijskog datiranja i drugih izvora, Zemlja se formirala prije otprilike 4,54 milijarde godina. Trenutno dominantna teorija o formiranju planeta ukazuje na to da se planete poput Zemlje formiraju za otprilike 50 do 100 miliona godina, ali nedavno predloženi alternativni procesi i vremenske skale podstakli su stalnu debatu u dijelu naučne zajednice koji se bavi planetarnim tematikama. Na primjer, u junu 2023. godine, jedan tim naučnika izvijestio je o dokazima da se Zemlja možda formirala u roku od samo tri miliona godina. Ipak, u prvih milijardu godina od formiranja Zemlje, život se pojavio u njenim okeanima i počeo utjecati na njenu atmosferu i površinu, potičući širenje aerobnih i anaerobnih organizama. Od tada, kombinacija Zemljine udaljenosti od Sunca, njenih fizičkih osobina i njene geološke historije omogućila je da se život pojavi, razvije fotosintezu i, kasnije, dalje evoluira i napreduje. Najraniji život na Zemlji nastao je prije najmanje 3,5 milijardi godina. Raniji mogući dokazi o životu uključuju grafit, koji možda ima biogeno porijeklo, u metasedimentnim stijenama starim 3,7 milijardi godina otkrivenim na jugozapadu Grenlanda i zrnima cirkona starim 4,1 milijardu godina u zapadnoj Australiji.

U novembru 2020. godine, međunarodni tim naučnika objavio je istraživanja koje ukazuju na to da je prvobitna atmosfera rane Zemlje bila veoma različita od uvjeta korištenih u istraživanjima Millera i Ureya koja razmatraju porijeklo života na Zemlji.


Hadean planet.jpg|center|thumb|240px|Umjetnički prikaz rane Zemlje kao planete prekrivene lavom tokom hadejskog eona
NASA-EarlyEarth-PaleOrangeDot-20190802.jpg|center|thumb|240px|Umjetnički prikaz Zemlje iz perioda arhaika, sa narandžastom atmosferskom izmaglicom, što je dovelo do alternativnog opisa Zemlje u toj fazi njenog razvoja kao "blijedonarandžaste tačke"


## Povezano

* Hronologija svemira – historija i budućnost svemira
* Historija života
* Budućnost Zemlje – dugoročna budućnost planete Zemlje
* Geološka historija Zemlje
* Historija Zemlje
* Vremenska linija evolucije života
* Vremenska linija prirodne historije

## Reference

## Vanjske poveznice
* [Zemlja – Brzina kroz svemir – oko milion milja na sat – [NASA]-ina diskusija