open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Portus Julius

**Portus Julius** (na latinskom doslovno: "Julijeva luka") bila je luka, odnosno glavna baza rimske carske mornarice, smještena u Mizenumu na zapadnom rubu Napuljskog zaljeva. Prvi put ju je sagradio Marko Vipsanije Agripa godine 38. pne. kako bi se pripremio za slamanje sicilijanskog ustanka, ali je ubrzo nakon završetka rata napuštena. Ponovno je izgrađena godine 27. pne. te je otada služila kao sjedište Classis Misenensisa - glavne flote za zapadni dio Mediterana. Luka je sadržavala najmanje tri umjetna jezera za opravku brodova, odnosno uvježbavanje posada. Pitku vodu joj je davao znameniti rezervoar poznat pod imenom Piscina Mirabilis.

## Reference
Princeps

**Princeps** (množina: *principes*) je latinska riječ koja znači "prvi po redu", "glavni" ili "uzvišeni". Ona je bila dio službenog naziva za određen broj funkcionara u rimskoj državi, odnosno titula za velikodostojnike.

Najpoznatiji od svih *princepsa* je bio Oktavijan, kome je godine 27. pne. Senat dao taj naziv. Iako je Rim u to doba *de facto* bio monarhija, Oktavijan je inzistirao na službenoj tituli koja je značenjem bila bliža izrazu "prvi građanin". Oktavijanovi motivi su bili nastojanje da se izbjegnu ranije titule *[[rex]]* (kralj) ili dictator (rimski diktator), koje bi mogle povrijediti još uvijek snažne republikanske sentimente, odnosno ugroziti njegov novi režim. Uvođenje te titule historičari smatraju formalnim završetkom Republike i početkom Carstva. Rani period Carstva, koga je karakterizirala ta titula, odnosno nastojanje da se očuva određeni kontinuitet s Republikom i njenim tradicijama, se po izrazu princeps naziva principat. Nije točno ne preporučujem

## Ostale titule

* princeps senatus, senator koji je imao pravo prvi uzeti riječ u svakoj raspravi;
* princeps officii, načelnik kancelarije (*[[officium]]*), velikodostojnika
* princeps je bio dio činova u rimskoj vojsci:
** principes, pripadnici stare republikanske vojske koji su se borili u drugom redu; ukinuti marijevskim reformama;
** centurioni:
*** *princeps ordinarius vexillationis*, komandir manjeg odreda legije (vexillatio)
*** princeps peregrinorum, komandant pomoćnih trupa u logoru
*** princeps prior, komandir manipule principesa
*** princeps posterior, zamjenik princeps priora
*** princeps praetorii, komandir štapske jedinice

## Kasnije upotrebe

Od riječi *princeps* potiče riječ princ.

## Reference
* Grant, Michael, *The Twelve Caesars*, Michael Grant Publications 1975,
Tiridat II od Partije

**Tiridat II** (1. vijek pne.) je bio partski kralj koji je vladao u dva navrata - od 32. do 30. pne. - i od 27. pne. do 25. pne. Oba puta je koristio nezadovoljstvo naroda vladavinom kralja Fraata IV, koga je uspio svrgnuti. Prvi put se Fraat na vlast vratio uz pomoć skitskih najamnika natjeravši Tiridata da se skloni u Siriju pod rimskom vlašću. Car August ispočetka nije pokazivao sklonost da mu pomogne, ali je promijenio mišljenje 27. pne. Tada je Tiridat ponovno prodro u Partiju, osvojio velike dijelove teritorije te čak uspio zarobiti Fraatovog sina. Iz tog perioda datiraju kovanice s Tiridatovim likom na kojima za sebe uzima naslov *Arsak, prijatelj Rimljana*. Oko godine 25. pne. Fraat ga je vojnički porazio i natjerao da ponovno potraži utočište kod Rimljana. U pregovorima koji su uslijedili, August je pristao Fraatu vratiti njegovog sina, ali ne i izručiti Tiridata.
Gavije

**Gavije** (*Gavius*) je bilo nomen rimske porodice Gavijevaca (***gens Gavia***). Među njihovim predstavnicima se spominju:
* Gavius Bassus, pisac iz vremena Cicerona
* Gavius Silo, orator čiji je govor slušao August godine 26. pne., a koda spominje Seneka
* Marcus Gavius Apicius, znameniti gurman iz 1. vijeka n.e.
* Gavius Silvanus, tribun iz doba vladavine cara Nerona
* Marcus Gavius Claudius Squilla Gallicanus, konzul 127.
* Marcus Gavius Squilla Gallicanus, konzul 151.-
* Marcus Gavius Orfitus, konzul 165.
* Marcus Gavius Cornelius Cethegus, konzul 170
* Lucius Fulvius Gavius Numisius Petronius Aemilianus, 206
* Gavius Pontius, samnitski vojskovođa koji je živio cca. 321. pne.
Car Ai od Hana

**Car Ai od Hana** (27. pne.–1. pne.) bio je kineski car iz dinastije Han. Na prijestolje je stupio u dobi od 20 godina, naslijedivši strica cara Chenga, koji je umro bez djece. Njegova vladavina, koja je trajala od 7. pne. do 1. pne. bila je obilježena dominacijom njegove bake carice majke Fu, stalnim sukobima dvorskih klika, rastom korupcije i nametanjem visokih poreza podanicima. Pred kraj vladavine je Ai došao pod snažan uticaj dvorskog službenika po imenu Dong Xian, za koga veliki dio historičara vjeruje da mu je postao homoseksualni ljubavnik.  Ai je Dong Xiana obasipao počastima te je pred smrt postao vrhovni komandant kineske vojske. Wang Jia, premijer koji je s time izrazio neslaganje, je po Aijevoj naredbi pogubljen. Ai je pred smrt izrazio želju da ga Dong naslijedi na prijestolju, ali je dvorski velikodostojnici nisu uslišili, nego su umjesto toga prijestolje dali Aijevom rođaku Pingu i Dong Xiana natjerali na samoubistvo. Stvarnu vlast je kao regent preuzeo Wang Mang koji će uskoro nakon toga svrghuti dinastiju Han.

## Izvori
* *[[Knjiga Hana]]*, vols. 11, 80, 99, part 1.
* *[[Zizhi Tongjian]]*, vols. 32, 33, 34, 35.
*
Dinastija Kanva

**Dinastija Kanva** je bila dinastija drevnih indijskih vladara koja je vladala Magadhom od oko 75. pne. do 26. pne. Smijenili su dinastija Sunga, učinivši njene predstavnike nominalnim vladarima, dok su sami preuzeli svu vlast. O njihovom periodu i vladavini se, međutim, relativno malo zna. Godine 26. pne. ih je srušila invazija vladara Satavahane s juga.

## Vladari
* Vasudeva (cca. 75 - cca. 66. pne.)
* Bhumimitra (cca. 66 - cca. 52. pne.)
* Narayana (cca. 52 - cca. 40. pne.)
* Susarman (cca. 40 - cca. 26. pne.)

## Literatura
* Raychaudhuri, Hemchandra *Political History of Ancient India*, University of Calcutta, 1972.
Asterizam

**Asterizam** je u astronomiji naziv za prepoznatljivu prividnu skupinu zvijezda koja se ne ubraja u službena zviježđa.

Najpoznatiji primjer asterizma su Velika kola u Velikom medvjedu.
Las Palmas de Gran Canaria

**Las Palmas de Gran Kanarija** () je administrativni centar špsnjolske provincije Las Palmas i najveći grad autonomne zajednice Kanarski otoci. Nalazi se na 150 kilometara od Afrike, na 135 kilometara od Iberijskog poluotoka i Evrope, i na samo 6 sati avionom od Amerike.

## Geografija
Oblast zauzima površinu od 100,55 -{km²}- i na visini je od 8 -{m}-. Susedne oblasti su Santa Brihida na jugu i Arukas na zapadu. Po popisu od 2005. godine grad ima 378.628 stanovnika. Značaju grada doprinosi i luka koja je druga po veličini na Atlantskom okeanu.

### Klima
U Las Palmasu je često veoma oblačno. Ovaj fenomen koji stanovnici zovu „Magarčev trbuh“ () doveo je do toga da se turizam iz glavnog grada na jugu Gran Kanarijasa premestio i to isključivo na Maspalomas i Kosta Mogan. Kada na jugu sija sunce, može se desiti da u Las Palmasu pada kiša. Po statističkim podacima Las Palmas ima najviše padavina.

## Arhitektura

Poznate građevine u starom gradu, takozvanom „Vegeti“ (), su petobrodna katedrala Santa Ana iz 1497. godine, koja je i sedište biskupije Kanarskih ostrva i Kasa Kolon, raskošna građevina u kome je muzej Kolumbo.

Šetalište pored obale, Paseo de las Kanteras, se ubraja u najlepša šetališta na svetu. Na severnoj strani grada, na obali, nalazi se Auditorio Alfredo Kraus sagrađen 1997. godine. U gradu je rođen i poznati pisac Benito Peres Galdos, koga još nazivaju i španskim Balzakom, kao i slikar Manolo Miljares Salj.

## Muzeji

U gradu je poznat Museo Kanario sa kolekcijom starih predmeta sa kanarskih ostrva, Museo Nestor posvećen radovima kanarskih slikara, zatim Kasa Museo Peres Galdos sa radovima poznatih pisaca, naučni muzej Museo Edler na Parke Santa Katalina i centar za modernu umetnost Sentro Atlantiko de Arte Moderno gde se izlažu radovi umetnika iz čitavog sveta.

## Karnevali
U Las Palmasu svake godine u februaru je karneval. Takođe, ovde postoji konkurencija između Las Palmasa i Santa Krus de Tenerife, glavnog grada susednog ostrva Tenerife. Ova stara svađa poznata je pod nazivom Pleito Insular.

## Saobraćaj
Turistički značajno jezgro grada je poslednjih godina rasterećeno.

## Poznati rođeni u ovom gradu
* Havijer Bardem, španski glumac
* Benito Perez Galdos, španski pisac
* Alfredo Kraus, španski pevač
## Vanjske veze
26. pr. n. e.

__NOTOC__
Godina **26. pne.** bila je redovna godina koja počinje u ponedjeljak u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao **Godina konzulstva Augusta i Taura** ili, rjeđe, **godina 728. ''[[Ab urbe condita]]**''. Oznaka 26. pne. za ovu godinu je u upotrebi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavna metoda za imenovanje godina.

## Događaji

* Imperator Cezar August osmi put postaje rimski konzul, a njegov kolega Tit Stacilije Taur po drugi put.
* mart - maj: Partski princ Tiridat II uz rimsku pomoć prodire u Partiju, proglašava se partskim kraljem i izdaje kovanice sa svojim likom.
* Nekadašnja egipatska princeza Kleopatra Selena se u Rimu udaje za bivšeg numidijskog kralja Jubu II. August mladencima kao poklon daje rimsku provinciju Mauretaniju s kojom će upravljati kao klijentskim kraljevstvom.
* Gavije Silon, poznati orator, drži govor pred Augustom, a što kasnije spominje Seneka.
* Diotim Alej služi kao jedan od arhonata Atene.
* Abgara III (29–26. pne.) na prijestolju Osroene nasljeđuje Abgar IV Sumaka (26–23. pne.).
* U istočnom dijelu Indije dinastiju Kanva svrgava dinastija Andhra.
* Kantabrijski ratovi: August na čelu 8 legija pokreće veliki pohod protiv Kantabrijaca u sjevernoj Hispaniji.
* 29.8. – U Limi vidljiv asterizam u obliku križa.

## Rođenja
*

## Smrti
* Gaj Kornelije Gal, rimski političar i pjesnik (r. 70. pne.)
Žišci

**Žišci** *(Bruchidae)* porodica su (prema drugoj podjeli potporodica, *Bruchinae*) sitnih (do 5 mm duljine) kukaca iz reda kornjaša koji većinu svog života provode u jednom zrnu mahunarki. U proljeće kao odrasli kukci izlaze iz tog zrna, hrane se dijelovima cvjetova mahunarki, čekaju da se na biljkama zametnu mlade mahune te na njima ženke polažu jaja.
 

## Izgled

Tijelo im je zbijeno, najčešće smeđe ili crne boje, glava sitna, ticala srednje duljine.

## Ličinke

Ličinke su najčešće bijele boje, savinuta tijela, bez nogu. Oštećuju ali ne uništavaju zrna kojima se hrane jer su jako sitne. Kad zrno dozrije i otvrdne, progrizu put prema van ali se u rupici u kojoj živjele do tada zakukulje.

## Vrste

Poznato je oko 1350 vrsta. Najpoznatije vrste u Hrvatskoj: graškov žižak *(Bruchus pisorum)*, grahov žižak *(Acanthoscelides obtectus)*, *[[Bruchus tristis]]*, *[[Bruchus viciae]]* i dr.

## Izvori
Akacija

**Akacija** (*Acacia*), biljni rod sa više stotina tropskih i suptopskih vrsta.

## Opis biljke
Akacije rastu kao drveće s visokom krošnjom, kao grmovi ili penjačice.

Cvjetići skupljeni u cvatove odlikuju se dugim, živo obojenim prašnicima, koji strše iz cvijeta dajući mu osnovnu boju.

Dvostruko perasto sastavljeni listovi imaju brojne sitne liske.

Kora i plodovi većine vrsta sadržavaju trijeslovine.

## Povezano
* Arapska guma

## Vanjske veze
Brnistra

**Brnistra** ili **žuka** (lat. *Spartium junceum*, sinonim *Genista juncea*) grmolika biljka iz porodice mahunarki. Jedina je vrsta u rodu *Spartium*. Može narasti i kao omanje stablo.

Cvate žutim cvjetovima, promjera 1 - 2 cm u drugom dijelu proljeća. Cvjetovi su brojni, tako da brda obrasla brnistrom (žukom) za njena cvata poprime prekrasnu žutu boju.

Stanište joj je Mediteransko područje južne Europe, jugozapadna Azija i sjeverozapadna Afrika.

Brnistra je dosta česta u Dalmaciji, a ime grada Splita, po jednoj od teorija, vuče porijeklo iz grčkog imena ove biljke.

Nakon sazrijevanja sjemena, izboji biljke mogu se, slično kao konoplja, koristiti za proizvodnju tekstilnog vlakna. 

## Izvori
Tipsinah

**Tipsinah** (tipsina, prerijski krumpir, prerijska repa), ime za * 'divlju prerijsku repu' *, mahunarku koja je prerijskim Indijancima služila kao veoma važna hrana, točnije za pripremu kruha. Francuzi su je prozvali *pomme blanche*, a kapetan John Fremont (1837.) *pommes des terres* (zemaljska jabuka), a naziva se i *dakota turnip*, *prerijski krumpir*, *prerijska repa*, a kod Tetona i timpsula, (lat. Pediomelum esculenta). Gomolj Tipsinaha indijanci su mogli jesti sirov, ili su je rezali u komade i kuhali je ili drobili u fino brašno iz kojega su pekli kruh. Tipsina je bila veoma važna u trgivni među prerijskim plemenima  lovaca na bizone.

## Izvori

## Vanjske veze
* Pediomelum esculentum (Psoralea esculenta) - Indian Breadroot
Saxifragales

***Saxifragales*** je red biljaka iz razreda Magnoliopsida.

## Razdioba

Prema sistemu biljaka APG II iz 2003.g., ovaj red sadrži slijedeće porodice biljaka:

* red Saxifragales
:* porodica Altingiaceae
:* porodica Aphanopetalaceae
:* porodica Biblidaceae 
:* porodica Cercidiphyllaceae 
:* porodica Crassulaceae 
:* porodica Daphniphyllaceae
:* porodica Grossulariaceae 
:* porodica Haloragidaceae
:* porodica Hamamelidaceae 
:* porodica Iteaceae 
:* porodica Paeoniaceae 
:* porodica Penthoraceae
:* porodica Pterostemonaceae
:* porodica Saxifragaceae
Kantabri

**Kantabri** (latinski: *Cantabri*, grčki: *Kantabroi*) su bili drevni keltski narod koji je u antici živio na sjevernoj obali Hispanije. Uživali su reputaciju divljih i "neukrotivih" gorštaka, a njihove borbene sposobnosti je prepoznao i Hanibal, iskoristivši ih kao najamnike u drugom punskom ratu. Zahvaljujući svojoj borbenosti i nepristupačnosti terena, uspjeli su očuvati samostalnost nakon što su skoro svi ostali hispanski narodi pali pod vlast Rima. Međutim, godine 29. pne. je car August protiv njih pokrenuo pohod kojima će započeti kantabrijski ratovi. Kantabri su za deset godina pokoreni, ali su s povremenim ustancima nastavljali još nekoliko godina. Njihova romanizacija je teže išla nego u drugim krajevima Hispanije, tako da su dio svog keltskog identiteta očuvali i u vrijeme dolaska pod vizigotsku vlast. U potpunosti su romanizirani tek u 8. vijeku, zahvaljujući i pokrštavanju, kada se počinju stapati u novi španski etnički korpus.

## Vanjske veze
* Detailed map of the Pre-Roman Peoples of Iberia (around 200 BC)
Svir

**Svir** (rus.: *Свирь*, fin.: *Syväri*, est.: *Sviri*) je rijeka u Rusiji, koja ističe iz jezera Onega, ulijeva se u jezero Ladoga, te tako povezuje dva površinom najveća jezera u Europi.

Neke od pritoka rijeke Svir su: 
* Važinka (rus. Важинка) - desna, 
* Ivenka (rus. Ивенка) -desna, 
* Janega (rus. Янега) - lijeva, ulijeva se na 72. km
* Jandeba (rus. Яндеба) - lijeva, ulijeva se na 87. km
* Mromlja (rus. Муромля) - desna
* Svjatuha (rus. Святуха) - lijeva
* Ojat (rus. Оять) - lijeva, ulijeva se na 15. km
* Paša (rus. Паша) - lijeva, ulijeva se na 8. km
* Uslanka (rus. Усланка) - desna, ulijeva se na 104. km
* Šamokša (rus. Шамокша) - ulijeva se 42. km
* Šotkusa (rus. Шоткуса) - lijeva, ulijeva se na 23. km

Rijeka Svir dio je vodenog kanalog sustava koji povezuje Baltičko more sa Bijelim morem (Bjelomorsko-baltički kanal), i povezuje ta dva mora sa rijekom Volgom.
Onega

**Jezero Onjega** (poznato i kao **Onego**, , ) je jezero u evropskom delu Rusije. Površina jezera je 9.894&nbsp;km², njegova zapremina 280&nbsp;km³, prosečna dubina je 30 metara, a maksimalna dubina 120 m. Na jezeru se nalazi 1.369 ostrva i njihova ukupna površina je 250&nbsp;km². Jezero Onjega je drugo po veličini u Evropi (odmah posle jezera Ladoga) i sedamnaesto u svetu.

Jezero je povezano sa Belim morem preko Belomorsko-Baltičkog kanala.

Na ostrvu Kiži, koje se nalazi u sevrnom delu jezera, se nalazi nekoliko drvenih crkava koje su deo UNESKOve Svetske baštine.

Na jezeru je dosta zastupljeno jedrenje. Sem toga jezero ima veliki ekonomski značaj zbog razvijenog ribolova i transporta.

Voda jezera Onjega koristi se za pogon velike hidroelektrane Svirstroja.

## Reke
U jezero se uliva 58 reka, a glavne su:
* Šuja ()
* Suna ()
* Vodla ()
* Megra ()
* Vitegra () i
* Andoma ().

Iz jezera ističe reka Svir koja ga povezuje sa jezerom Ladoga, a preko njega sa rekom Nevom, Lenjingradom i Finskim zalivom.

## Gradovi

Petrozavodsk (), glavni grad Republike Karelija, se nalazi na zapadnoj obali jezera Onjega. Karelija okružuje jezero sa zapada, severa i istoka, a sa južni deo jezera pripada Lenjingradskoj oblasti i Vologradskoj oblasti.

Sem njega na jezeru se nalaze još i gradovi:
* Kondopoga ()
* Medvežegorsk () i
* Povenec ()

## Svjetska baština
Na obalama jezera Onego i sjevernijeg Bijelog mora u Republici Kareliji u Ruskoj Federaciji nalazi se 4.500 petroglifa uklesanih u stijenama tokom neolita koji datiraju prije oko 6-7 hiljada godina. To je jedno od najvećih takvih nalazišta u Evropi sa petroglifima koji dokumentuju neolitsku kulturu u Fenoskandiji. Proglašeni su za svjetsku baštinu

Svjetska baština obuhvata 33 panela sa kamenom umjetnošću u dva dijela udaljena 300&nbsp;km. Na području Onješkog jezera u okrugu Pudožski, nalazi se ukupno preko 1.200 figura raspoređenih u 22 grupe, dok se 3.411 figura u raspoređenih u 11 grupa nalazi pored Bijelog mora u okrugu Belomorsk.
 
Likovne figure na Onješkom jezeru uglavnom predstavljaju ptice, životinje, poluljudske i poluživotinjske figure, kao i geometrijske oblike koji mogu biti simboli mjeseca i sunca.

Petroglifi Bijelog mora uglavnom se sastoje od rezbarija koje prikazuju scene lova i plovidbe, uključujući njihovu pripadajuću opremu, kao i životinjske i ljudske otiske. Pokazuju značajne umjetničke kvalitete i svjedoče o stvaralaštvu kamenog doba. Petroglifi su povezani sa ostalim arheološkim nalazištima,  uključujući uključujući nekadašnja naselja i nekropole.

U glavnom gradu Karelije, Petrozavodsku, nalazi se nacionalni muzej Karelije sa posebnim odjelom u kojem je kamenje sa originalnim petroglifima i opisom.

## Izvori

## Literatura
* *Mala Enciklopedija Prosveta - Opšta Enciklopedija (M-Š). Izdavačko preduzeće "Prosveta", Beograd 1959.*

## Vanjske veze
* Članak o jezeru na russia.rin.ru 
* Članak o jezeru sa detaljnom mapom (na www.map.infoflot.ru)  
* Opšrna prezentacija o jezeru Onjega  
* Članak o jezeru na www.russia.com  
* Članak o jezeru u Enciklopediji Britanika iz 1911. godine
Crna joha

**Crna joha** (lat. *Alnus glutinosa*) je bjelogorično drvo iz porodice Betulaceae.

## Rasprostranjenost
Raste na sjevernoj polutci u nizinskim šumama uz močvare, rijeke i potoke.

## Izgled
Naraste do 25 m. Deblo dosiže do vrha krošnje. Kora je crno-smeđa. Izbojci obiluju bjelkastim lenticelama. Pupovi su na dugim stapkama i ljepljivi. Cvjetaju prije listanja. Lišće je okruglasto, 4-10 cm dugo, na vrhu zaobljeno ili tupo prikraćeno, u početku ljepljivo, odozgo u kutevima žila s čupercima žutih dlačica. Otpada zeleno, tj. ne žuti. Muške i ženske rese, javljaju se u jesen. Ženske su rese sitne na dužoj stapci. Priperci odrvene i čine češeriće, koji ostaju dosta dugo na drvetu, nakon što se otvore, a plodovi ispadnu. Supke su obrnuto jajolike, oko 5 m dugačke. Prvi su listovi goli. Plod je sitan, vrlo uskim krilcem okriljen i plosnat.

## Ekološki zahtjevi
U okolici Đurđevca (Kupinje, Crni jarki, Preložnički berek), crna joha postiže svoj optimum. U ovim podravskim šumama postiže visinu preko 30 m i promjere preko 50 cm. Smatra se da su sastojine crne johe sa staništa đurđevačke Podravine jedinstvene u europskim razmjerima. U Posebnom rezervatu šumske vegetacije „Crni jarki“ crna joha tvori dominantnu šumsku fitocenozu s poljskim jasenom i sremzom (*Pruno-Fraxinetum* Oberd. 1953). 

Crna joha je vrsta brza rasta. Ima širolu ekološku valenciju s obzirom na zahtjeve prema toplini, vodi, tlu i svjetlu. Crna joha je vrsta drveća relativno kratkog životnog vijeka, doživi oko 100 godina. Dobro uspijeva u barskim uvjetima. Ona je pionirska vrsta s kojom se osvajaju najmokriji tereni nizinskih područja, zajedno s bijelom vrbom. 

Ona oblikuje tipičnu čupavu (zvonoliku) korijensku mrežu u kojoj prevladava pružanje korijenja u okomitom smjeru. Crna joha živi u simbiozi s bakterijama iz porodice aktinomiceta (*Aktinomyces alni* Peklo) koje tvore crvenkaste kvržice na korijenju. One obogaćuju tlo vežući dušik iz zraka što je jedan od razloga zbog kojeg crna joha ima svojstva pionirske vrste. 

## Vanjske veze
Mauna Kea

**Mauna Kea** je neaktivni vulkan, najviši od pet vulkana koji sačinjavaju otok Hawaiʻi u američkoj saveznoj državi Havaji. Visina mu iznosi 4205 m, a od podmorskog podnožja oko 9100 m. Susjedni vulkan je Mauna Loa visine 4169 m. 

Na havajskom jeziku naziv vulkana znači "Bijela planina" što se odnosi na podatak da je vrh vulkana redovito prekriven snijegom, iako postoje i teorije da ime vulkana potječe od izraza "Mauna-o-Wakea" što bi značilo "planina božanstva Wakea".

Na vrhu planine izgrađena je opservatorij, te se zbog povoljnih klimatskih i vremenskih uvjeta, te položaja smatra jednim od najboljih mjesta za promatranje svemira. 

Vulkan je zadnji puta eruptirao oko 2460. pne. (± 100 godina).
Ladoga

**Ladoga** (, finski: *Laatokka*, istorijsko ime **Nevo**) je jezero u evropskom delu Rusije, u blizini rusko-finske granice. Ovo je po površini najveće jezero u Evropi, a petnaesto u svetu.

## Geografija
Jezero Ladoga se nalazi u republici Karelija, u Lenjingradskoj oblasti. Površina jezera u raznim izvorima varira od 17.700 do 18.400&nbsp;km². Jezero je u pravcu sever-jug dugačko 219&nbsp;km, a njegova najveća širina dostiže 138&nbsp;km. Prosečna širina jezera iznosi 83&nbsp;km. Dubina jezera se razlikuje od dela do dela: u severnom delu jezera ona se koleba od 70 do 260 metara, a u južnom od 20 do 70 metara. Prosečna dubina je 51 m. Površina sliva jezara iznosi oko 276.000&nbsp;km², a zapremina 908&nbsp;km³.

### Reke
Basenu jezera Ladoga pripada oko 50.000 manjih jezera i oko 3.500 reka dužih od 10 kilometara.
Veće reke koje se ulivaju u jezero su: 
* Svir iz jezera Onjega (prosečan protok 790 m³/s),
* Volhov – sa juga, iz jezera Iljmen (prosečan protok 580 m³/s), 
* Vuoksen - iz Finskog jezera Sajme (prosečan protok 540 m³/s),

Neva je jedina reka koja ističe iz jezera Ladoga i povezuje ga sa Lenjingradom i Finskim zalivom. Reka Svir koja utiče u njega ga povezuje sa jezerom Onjega, a ono dalje sa Belim morem preko Belomorsko-baltičkog kanala.

### Ostrva
U jezeru se nalazi oko 660 ostrva, sa ukupnom površinom od oko 435&nbsp;km². Najveći deo ostrva, uključujući i poznato ostrvo Valam () se nalazi u severo-zapadnom delu jezera. U ovom delu jezera se nalazi Valamski arhipelag () sa oko 50 ostrva ukupne površine 36&nbsp;km².

## Historija

U srednjem veku jezero je činilo vitalni deo trgovačkog puta koji je povezivao Varjage (skandinavsko pleme Vikinga) i Vizantiju.

Između 1611. i 1715. godine na najvećem jezerskom ostrvu Valam (), je osnovan Valamski manastir ()

Za vreme rata između Rusije i Švedske koji se vodio od 1610. do 1617. godine Jezero su okupirali Šveđani. Godine 1617. po miru u Stoblovu, severna i zapadna obala je pripala Švedskoj. Posle Velikog severnog rata, 1721. godine, ove teritorije su Ništadskim mirom () vraćene Rusiji. Kasnije, od 1812. do 1940. godine severna obala jezera je pripadala Finskoj i jezero je činilo Rusko-Finsku granicu. Međutim 1940. godine obal je sa Finsko-Kareliskom prevlakom priključena SSSR-u.

Za vreme Opsade Lenjingrada (1941. do 1944.), jezero Ladoga je bilo jedini izlaz iz opkoljenog grada. Lenjingrad se snabdevao namirnicama preko zaleđenog jezera. Put kojim je zimi grad mogao da komunicira sa ostatkom Rusije je nazivan "Put života" ().

## Gradovi na obali jezera Ladoga
* Šliselburg (, )
* Novaja Ladoga (, )
* Sjastroj (, )
* Pitkjaranta (, )
* Sortavala (, )
* Lahdenpohja (, )
* Priozersk (, )

## Vanjske veze

* Sajt o jezeru 
* Članak o jezeru na morozovka.by.ru 
* Članak o jezeru sa detaljnom mapom (na www.map.infoflot.ru)  
* Jezero na karti rusije (sa okolnim naseljima, može se uvećavati) 

## Literatura
* *Mala Enciklopedija Prosveta - Opšta Enciklopedija (A-Lj). Izdavačko preduzeće "Prosveta", Beograd 1959.*

## Reference
Aulo Kornelije Celzo

**Aulo Kornelije Celzo** (*Aulus Cornelius Celsus*, cca. 25. pne. - cca. 50. n.e.) bio je rimski enciklopedist, poznat po svojoj knjizi *[[De medicina]]*, za koju se vjeruje da predstavlja jedini sačuvani dio veće, ali izgubljene enciklopedije. *De medicina* predstavlja glavni izvor podataka o dijeti, farmaciji i kirurgiji u rimskom svijetu njegovom vremena. Za ostatak knjige se pretpostavlja da je obrađivala oblast poljoprivrede, prava, retorike i ratne vještine.

O životu samog Celza se ne zna gotovo ništa, pa čak ni njegovo puno ime nije pouzdano utvrđeno. Na temelju referenci u tekstu, kao i citata kasnijih autora, je zaključeno da je živio u doba cara Augusta i Tiberija. Postoje špekulacije da je bio rodom ili živio u Narbonskoj Galiji.

## Vanjske veze
* De Medicina at LacusCurtius (Latin original and English translation)
24. pr. n. e.

__NOTOC__
Godina **24. pne.** bila je redovna godina koja počinje u četvrtak u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao **Godina konzulstva Augusta i Flaka** ili, rjeđe, **godina 730. ''[[Ab urbe condita]]**''. Oznaka 24. pne. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era Anno Domini u Evropi postala glavna metoda za imenovanje godina.

## Događaji

* Cezar August po deseti put postaje rimski konzul. Partner mu je Gaj Norban Flak.
* August u Egiptu osniva grad Nikopolis kako bi proslavio pobjedu nad Markom Antonijem.

## Rođenja
*

## Smrti
*
23. pr. n. e.

__NOTOC__
Godina **23. pne.** bila je redovna godina koja počinje u petak u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao **Godina konzulstva Augusta i Varona** ili, rjeđe, **godina 731. ''[[Ab urbe condita]]***. Oznaka 23. pne. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je [[kalendarska era]] [[Anno Domini]] u Evropi postala glavna metoda za imenovanje godina.





== Događaji ==

* [[Caesar Augustus|Cezar August]] po jedanaesti put postaje [[Popis konzula ranog Rimskog Carstva|rimski konzul]]. Partner mu je [[Aulus Terentius Varro Murena|Aulo Terencije Varon Murena]].
* August podnosi ostavku na mjesto [[konzul]]a, ali zadržava funkciju rimskog [[tribun]]a te titulu *Princepsa* ili "Prvog građanina."
* August se teško razboli, te [[Agrippa|Agripi]] daje svoj prsten s [[pečat]]om kao i titulu *imperium pro consule*. 
* [[Nubija|Nubijci]] na čelu sa kraljicom ([[Candace]]) [[Amanishabheto|Amanirenas]] pokreću rat protiv [[Rimsko Carstvo|Rimskog Carstva]] i napadaju [[rimska provincija|rimsku provinciju]] [[Aegyptus (provincija)|Egipat]] napredujući sve do [[Elefantina|Elefantine]].
* [[Herod Veliki]] gradi palaču u [[Jeruzalem]]u i tvrđavu Herodijanu u [[Judeja|Judeji]]. Također se po treći put ženi, za [[Marijamna (treća supruga Heroda)|Marijamnu]], kćer prvosvećenika Simona.
* U Rimu je uvedena monetarna reforma, nakon koje se [[As (kovanica)|as]] kuje od crvenkastog [[bakar|bakra]], umjesto [[bronza|bronce]]. Kao nove - i veće - brončane kovanice su uvedeni [[sestertius|sestercij]] i [[dupondius|dupondij]].
* Kao odgovor na upad [[Meroe]]a u [[Gornji Egipat]], [[rimska legija|rimske legije]] napreduju na jug i razaraju [[Napata|Napatu]]. ([[Historija Sudana]]).
* [[Ma'nu III Saphul]] postaje vladar [[Osroene]].
* Rimski pisac, arhitekt i inženjer [[Vitruvius|Vitruvije]] završava pisanje *De Architectura* (danas poznat*Deset knjiga o arhitektura''), latinski traktat o arhitekturi, vjerojatno jednu od prvih sačuvanih knjiga na temu arhitekture.

## Rođenja
* Dong Xian, kineski carski velikodostojnik, (u. 1. pne.)
* Herod Arhelaj, etnarh Samarije (Judeja) (u. 18. n.e.)

## Smrti
* Marko Klaudije Marcel, rimski aristokrat, sin Oktavije Mlađe i nećak cara Augusta (r. 42. pne.)
Aulo Terencije Varon Murena

**Aulo Terencije Varon Murena** (*Aulus Terentius Varro Murena*, ? - 22. pne.) bio je rimski političar i vojskovođa iz vremena ranog Carstva.

Dio historičara vjeruje kako je on bio sin nekadašnjeg republikanskog konzula Lucija Licinija Murene. Njegova sestra Terencija se udala za Gaja Mecenu, pokrovitelja umjetnosti i Augustovog bliskog prijatelja, te se vjeruje da je tako stekao carevu naklonost.

Godine 25. pne. Murena je poslan protiv Salasa, plemena u sjeverozapadnim Alpama koje je držalo strateški važan prijevoj Veliki Sveti Bernard. Murena je pokorio Salase i, prema Strabonu, sve njih - 44.000 - prodao u ropstvo; Kasije Dion, pak, tvrdi da su zarobljeni samo vojno sposobni muškarci i to na rok od 20 godina. Murena je godine 24. pne. u zemlji Salasa osnovao koloniju *Augusta Pretoria Salassorum* sa 3000 rimskih kolonista; od tog naselja je nastao suvremeni grad Aosta.

Zbog svog pothvata Murena je izabran za konzula za 23. pne. Mandat, koji je služio zajedno sa Augustom, nije završio, jer je pao u carevu nemilost. Smijenjen je, a kao suffect konzul je imenovan Gnej Kalpurnije Pizon. Iste godine je Murena bio branitelj na suđenju Marku Primu, guverneru Makedonije optuženom da je bez razloga napao Odrisko Kraljevstvo, rimske saveznike. Na suđenju, u kome je sam car sudjelovao kao svjedok, Murena se navodno prema njemu neuljudno ponašao. Ubrzo nakon toga, sam Murena je optužen da je sudjelovao u zavjeri Fanija Cepiona protiv cara, te je uhapšen i pogubljen bez suđenja.
Pečat

**Pečat** (stsl. *pečatь*; **štambilj**, **žig**), predmet kojim se overavaju: isprave, pisma, pošiljke, diplome i slično. Pečat je obično od drveta sa gumenim delom koji je izgraviran. Pečat se koristi tako što se gumeni deo "nakvasi" mastilom a onda otiskom na dokumentu ostaje tekst gravure.

Metalni pečati su se ranije koristili (još se po negde i sada koriste) tako što se gravurom preko svežeg voska ostavlja otisak tako da se voskom zapečaćene pošiljke (ili zatvorena vrata) ne mogu otvoriti bez narušavanja otiska.

Za reč "pečat" se često kod nas koriste i sinonimi *mur*, *štempl* ili *štampilja*.

Reč štambilj potiče od nemačke reči *Stempe* i italijanske reči *Stampiglia*.

Majstor koji pravi pečate se zove pečatorezac.

## Zanimljivosti

* Po "legendi" ekser na pečatu je izmislio Miloš Obrenović. Miloš je navodno imao pečat sa svojim imenom ali pošto je bio nepismen naredio je da mu ekserom označe gornju stranu tako da bi ime uvek bilo uspravno odštampano.
* Izraz "zapečatiti" znači nešto definitivno završiti a slično tome kada se nešto nekome završi (obično loše) kaže se "zapečatiti sudbinu".
* Pojam **carski pečat** obično znači da je nešto veoma važno pa je overeno carskim pečatom. S tim u vezi u istoriji je "carski pečat" bio veoma važan i njime su se overavala veoma značajna dokumenta pa je postojalo i posebno poverljivo lice takozvani "čuvar carskog pečata".

## Povezano

* Pismo
* Pošta
* Poštanska marka

## Izvori

* Milan Vujaklija, Leksikon stranih reči i izraza, Prosveta, Beograd, 1991. godina
Candace

**Candace** može označavati:
* Candace (ime), žensko ime u anglosaksonskom svijetu;
* latinski naziv za Kandake, nubijsku kraljevsku titulu.
25. pr. n. e.

__NOTOC__

Godina **25. pne.** bila je prijestupna godina koja počinje u utorak u julijanskom kalendaru. U svoje vrijeme je bila poznata kao **Godina konzulstva Augusta i Silana** ili, rjeđe, **godina 729. ''[[Ab urbe condita]]***. Oznaka 25. pne. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je [[kalendarska era]] [[Anno Domini]] u Evropi postala glavna metoda za imenovanje godina.



== Događaji ==

* [[Caesar Augustus|Imperator Cezar August]] postaje [[Popis konzula ranog Rimskog Carstva|rimski konzul]] po deveti put. Partner mu je [[Marcus Junius Silanus (konzul 25. pne.)|Marko Junije Silan]].
* U Rimu je sagrađen [[hram]] bogu [[Posejdon|Neptunu]] na [[Circus Flaminius]]u.
* Nakon što je umro kralj [[Aminta od Galatije|Aminta]], [[Galatija]] postaje [[rimska provincija]]. Tamo smještene rimske trupe su premještene u [[Egipat]].
* Kineska vlada tributarnim državama na poklon daje 20.000 bala [[svila|svile]] ili 20.000 funti svilenog konca.
* Procjena: [[Rim]] kao glavni grad [[Rimsko Carstvo|Rimskog Carstva]] postaje najveći grad na svijetu, preotevši primat [[Chang'an]]u, [[glavni grad|glavnom gradu]] [[Kina|Kine]].[http://geography.about.com/library/weekly/aa011201a.htm] 

== Rođenja ==
* [[Aulus Cornelius Celsus|Aulo Kornelije Celzo]], autor spisa *De Medicina'' (u. cca. 50. n.e.)

## Smrti
*
Marko Junije Silan (konzul 25. pr. n. e.)

**Marko Junije Silan** (*Marcus Iunius Silanus*, cca. 68. pne. - iza 17. pne.) bio je rimski političar iz doba prijelaza Republike u Carstvo.

Karijeru je započeo kao oficir u vojski Lepida i Marka Antonija. Godine 34. pne. je služio kao kvestor u Grčkoj. Godine 31. pne. je prešao na stranu Oktavijan August|Oktavijana, a godine 25. pne. je zajedno s Oktavijanom služio kao rimski konzul. Posljednji put se spominje na terentinskim igrama. Datum njegove smrti nije poznat.

Njegov unuk Marko Junije Silan Torkvat postao je konzulom godine 19.

## Literatura
* Hans Georg Gundel: *Iunius 31*. In: *Der Kleine Pauly*, Bd. 2 (1957), Sp. 1557.
* *[[Prosopographia Imperii Romani]]* Teil 4, Bd. 3 (1966) (PIR²) I 830

## Izvori
Kandake

**Kandake** ( ili **Kendake** je bila titula koju su u antici koristili kraljice i kraljice-majke u Kraljevini Kuš (antička Nubija). Također se spominje se u Novom zavjetu kao titula "kraljice Etiopije".

## Kandake Kuša
* Pelekh Kandake od Meroea (cca. 345. pne. - 332. pne.)
* Alakhebasken (cca. 295. pne.)
* Shanakdakhete (177. pne. - 155. pne.)
* Amanikhabale (50. pne. - 40. pne.)
* Amanirenas (40. pne. - 10. pne.)
* Amanishakheto (cca. 10. pne. - 1. pne.)
* Amanitore (1. n.e. - 20. ne.)
* Amantitere (22 - 41)
* Amanikhatashan (62 - 85)
* Maleqorobar (266 - 283)
* Lahideamani (306 - 314)

## Povezano
* Candace
* Popis kraljeva Kuša

## Vanjske veze
* Candace in the Catholic Encyclopedia
Amanirenas

**Amanirenas** (u nekim izvorima **Amanirena**) bila je kandake ili kraljica nubijske Kraljevine Kuš, koja je vladala od oko 40. pne. do oko 10. pne. Njeno puno ime je bilo *Amnirense qore li kdwe li* (Ameniras, qore i kandake).

Vjeruje se kako je naslijedila svog muža Teritegasa.Godine 23. pne. pokrenula je rat protiv Rimskog Carstva te je na čelu nubijske vojske prodrla u Egipat i zauzela Elefantinu. Sljedeće godine ju je porazio u bitci i iz Egipta protjerao guverner Petronije. Njegove trupe su prodrle na jug te zapalile kušitsku tradicionalnu prijestolnicu Napatu. Godine 21. pne. je sklopila mir s Rimljanima, koji su svoju teritoriju proširili na jug.

Apokrifni izvori opisuju kako je bila slijepa na jedno oko.

## Povezano
* Kuš
* Nubija
* Kandake
* Popis monarha Kuša

## Reference

## Literatura
* László Török, in: *Fontes Historiae Nubiorum* Vol. II, p.&nbsp;723-725 (Bergen, 1996). 

## Vanjske veze

* Snowden, Frank M. Jr., "Blacks in Antiquity: Ethiopians in the Greco-Roman Experience". The Belknap Press of Harvard University Press. Cambridge, Massachusetts and London England. 1970
* in power 500-B.C. 1" at Guide2womenleaders.com
* The treasure of the queen (English)
* Stela found in Naqa
* Chicago Oriental Institute Archive: picture of her destroyed pyramid
Amanishakheto

**Amanishakheto** ili **Amanishakhbeto** je bila kandake ili kraljica nubijskog kraljevstva Kuš, koja je vladala od oko 10. pne. do 1. n.e. Poznata je po natpisima s niza spomenika, kao i kraljevskoj riznici koju je godine 1834. otkrio italijanski istraživač Giuseppe Ferlini.

Antički izvori navode da je ratovala protiv Rima, odnosno odbila napade cara Augusta.

Naslijedila je svoju majku Amanirenas. Dio historičara, pak, vjeruje da su ona i Amanirenas ista osoba. Amanishakheto je naslijedila kraljica Amanitore.

## Vanjske veze

* digNubia 
* The treasure of the queen (English)
* Stela found in Naqa
* Chicago Oriental Institute Archive: picture of her destroyed pyramid
Elefantina

**Elefantina** (arap. الفنتين, grč. Ἐλεφαντίνη) je egipatski otok u rijeci Nil, ispod prvog katarakta. Otok se proteže oko 1200 metara u dužinu, odnosno 400 m u širinu. Danas je sastavni dio grada Asuana. Pretpostavlja se kako je otok dobio ime zbog trgovanja slonovačom u antičko doba.

Na Elefantini postoje velike količine crvenog granita koji je u Starom Egiptu bio vrlo cijenjen, a faraoni su ga koristili za svoje građevinske projekte. U to doba Elefantina je bila strateško mjesto na granici između Egipta i Nubiji. Drevno ime Elefantini bilo je „Abu“. Prema egipatskoj mitologiji u pećinama ispod otoka bio je dom boga Hnum koji je kontrolirao vodopade i vode Nila. Božanstva Hnum, Satis i Anuket su bili poštovani u hramovima na otoku kao „Elefantinska trijada bogova“.

## Povezano
* Asuan
* Luksor

## Reference

## Vanjske veze

* Elefantina (enciklopedija Britannica)
* Otok Elefantina (egyptsites.wordpress.com)
Egipat (rimska provincija)

**Egipat** () je rimska provincija postao godine 30. pne. nakon što je po završetku Ptolemejskog rata rimski državnik Oktavijan zauzeo Aleksandriju i teritoriju dotadašnjeg Ptolemejskog Kraljevstva anektirao Rimskoj Republici. Teritorija provincije je otprilike odgovarala teritoriji današnjeg Egipta, s izuzetkom Sinaja, koji je pripadaju provinciji Judeja. Na zapadu se rimski Egipat graničio s provincijom Cyrenaica et Creta, a na jugu s nezavisnim kraljevstvom Kuš. Za vrijeme rimske vladavine Egipat je bio izuzetno važna provincija, s obzirom da se u njemu proizvodilo žito za ishranu građana Rima i drugih provincija.

Provincija je ispočetka sadržavala samo Donji Egipat, da bi godine 26. pne. Kornelije Gal uspostavio rimsku vlast u Gornjem Egiptu. Kasnije je uspostavljena nova granica na jugu s Kušom, dok je obala Crvenog mora osvojena u doba cara Klaudija.

Rimsku vlast je karakterizirala snažna društvena stratifikacija, odnosno podjela društva na različite klase prema kojoj su na vrhu bili Rimljani, a na dnu egipatski domoroci. U kulturnom smislu je period rimske vlasti bilježio postupno nestajanje staroegipatske kulture, čemu je bitno doprinio dolazak kršćanstva, odnosno stvaranje nove koptske kulture.

Egipat je nakon podjele Carstva godine 395. pripao Istočnom Carstvu, odnosno Bizantu. Taj period su karakterizirali brojni vjerski sukobi vezani uz monofizitska vjerovanja egipatskih kršćana. Oni su oslabili autoritet Carstva u provinciji i omogućili da Egipat početkom 7. vijeka nakraktko dođe pod sasanidsku vlast, da bi rimska/bizanstska vlast konačno prestala osvajanjem od strane Arapa 641–646. godine.

## Vanjske veze

* Detailed Map of Aegyptus
As (kovanica)

**As** (, množ. asses), također i asarij (), na grčkom , *assarion*) bila je brončana, a kasnije bakrena kovanica koja je služila kao valuta u Rimskoj Republici, a kasnije Rimskom Carstvu.

Uveden je oko godine 280. pne. kada se proizvodio od bronce. Monetarnom reformom iz 23. pne. car August je uveo ase od bakra. U upotrebi je ostao do vremena cara Dioklecijana.

U Bizantu je ponovno uveden krajem 13. i početkom 14. vijeka kao asarion.

## Povezano
* Rimska valuta
Marijamna (treća supruga Heroda)

**Marijamna II** bila je judejska kraljica, odnosno treća po redu supruga kralja Heroda Velikog. Prema Flaviju Josipu bila je žena relativno skromnog porijekla, ali velike ljepote. U nju se Herod zaljubio te ju je odlučio uzeti za ženu; kako bi je učinio dostojnom za brak, oca Simona joj je proglasio prvosvećenikom u Jeruzalemu. Herodu je rodila sina Heroda II. Oko godine 4. pne. ie bila upletena u zavjeru Herodovog sina Antipatera, zbog čega se Herod od nje razveo, a Heroda II razbaštinio.

## Vanjske veze
Dupondij

**Dupondij** (, doslovno: "dvofuntaš") je bila mesingana kovanica koja je služila kao valuta u Rimskom Carstvu. Uveden je u Republici, a monetarnom reformom iz 23. pne. je August kao njenu vrijednost ustanovio 2 asa.

## Povezano
* Rimska valuta
Svjetska baština u Italiji

Kronološki popis svjetske baštine u Italiji po godini upisa na UNESCO-vu listu:

* 1979. – *[[Crteži doline Val Camonica]]* - Prahistorijski crteži na stijenama
* 1980. – *[[Santa Maria delle Grazie]]* - Dominikanska crkva u Milanu sa slikom *"[[Posljednja večera (Leonardo)]]"*
* 1980. – *[[Rim]]* - Historijski centar s *[[Bazilika sv. Petra|Bazilikom sv. Petra]]*
* 1982. – *[[Firenca]]* - historijski centar 
* 1987. – *[[Venecija]]* i *[[Venecijanska laguna|njena laguna]]*
* 1987. – *[[Katedralni trg u Pizi]]* (Baptisterij, Campanile (kosi toranj), Camposanto, Katedrala Santa Maria Assunta)
* 1990. – *[[San Gimignano]]* - historijski centar srednjovjekovnog grada
* 1993. – *[[Matera|Sassi i park crkava u stijenama Matere]]*
* 1994. – *[[Historijski centar Vicenze i Palladijeve vile]]* u pokrajini Veneto (Villa Barbaro, Villa Emo)
* 1995. – *[[Siena]]* - historijski centar 
* 1995. – *[[Napulj]]* - historijski centar 
* 1995. – *[[Crespi d'Adda]]* - Staro radničko naselje
* 1995. – *[[Ferrara]]* - Renesansni dio 
* 1996. – *[[Trullo|Trulli]]* (okrugle zgrade) u Alberobellu
* 1996. – *[[Castel del Monte]]* - Dvorac Fridrika I. Barbarosse
* 1996. – *Ranokršćanski spomenici u [[Ravenna|Ravenni]]*
* 1996. – *[[Pienza]]* - historijski centar

## 1997

* *[[Kraljevski dvorac u Caserti]]* s parkom, akvaduktom i San Leucio
* *[[Rezidencije Savojske dinastije]]* u Torinu
* *[[Botanički vrt u Padovi]]*
* *[[Modena]]* - Katedrala, Torre Civica i Piazza Grande 
* *[[Pompeji]], [[Herkulanej]] i [[Oplontis]]* - Rimska naselja ispod Vezuva
* *[[Villa Romana del Casale]]* - Rimska vila s mozaicima na Siciliji
* *[[Nuraghi]]* - Citadela iz brončanog doba u Baruminiju na Sardiniji
* *[[Portovenere]]* - Kultivirana pokrajina s Cinque Terre
* *[[Amalfi]]* - Kultivirana pokrajina obale
* *[[Agrigento#Arheološka zona Agrigento|Arheološka zona Agrigento]]*

## Ostali upisi

* 1998. – Nacionalni park Cilento, Val di Diano i Kartuzijanski samostan u Paduli
* 1998. – historijski centar Urbina
* 1998. – Arheološka nalazišta i bazilika u Akvileji
* 1999. – Hadrijanova vila
* 2000. – Eolski otoci kod Sicilije
* 2000. – Bazilika Svetog Franje Asiškog i njegovi spomenici
* 2000. – Stari dio Verone
* 2001. – Villa d'Este u Tivoliu
* 2002. – Barokni dio Val di Noto na Siciliji
* 2003. – Sacri Monti ("Sveti bregovi") u Pijemontu i Lombardiji
* 2004. – Banditaccia (Cerveteri) i Monterozzi (Tarkvinija) - Etrušćanske nekropole 
* 2004. – Val d'Orcia
* 2005. – Siracusa i Nekropole u Pantalica
* 2006. – Le Strade Nuove Palazzi dei Rolli u Đenovi
* 2008. - Gradovi Mantova i Sabbioneta
* 2008. - Raetinska pruga, njemački: Berninabahn (zajedno sa Švicarskom)
* 2011. - Ciklus fresaka iz 14. vijeka u Padovi

## Povezano
* Popis mjesta svjetske baštine u Europi
Vanvitellijev akvadukt

**Vanvitellijev akvadukt** (talijanski: *Acquedotto di Vanvitelli*) ili **Karolinski akvadukt** (*L'Acquedotto Carolino*) je vodovod za opskrbu palače u Caserti i tvorničkog kompleksa San Leucio sa izvora Fizzo u podnožju planine Taburno, na području Bucciana (BN). Svojom dužinom od 38 km ona većinom vijuga ispod zemlje, a iznad čini veličanstveni akvadukt. 

Naručio ga je napuljski i španjolski kralj Karlo Bourbonski, a dizajnirao ga je Luigi Vanvitelli, po kojima je dobio svoja imena. Izgradnja je trajala od ožujka 1753. do otvorenja 7. svibnja 1762. god.

Od posebne arhitektonske vrijednosti je savršeno očuvani dio od sedre (po uzoru na rimske akvadukte), dug 529 m, koji premošćuje *Valle di Maddaloni* između *Monte Logano* (na istoku) i *Monte Garzano* (na zapadu). Ovaj dio, od tri reda lukova koji je na svojoj najvišoj točki visok 55,8m, je 1997. god. upisan na UNESCOv popis mjesta svjetske baštine u Europi. 

## Vanjske veze

* Povijest i arhitektura akvadukta 
* Odlike na www.campaniatour.it
San Leucio

**San Leucio** je oblast u općini Caserta, u južnoj talijanskoj regiji Kampanija; najpoznatija kao područje oko stare tvornice svile koja je 1997. god., zajedno s palačom u Caserti i Vanvitellijevim akvaduktom, upisana na UNESCOv popis mjesta svjetske baštine u Europi.
Nalazi se 3,5&nbsp;km sjeverozapadno od Caserte, na 145 m nadmorske visine.

## Historija

God. 1750., Karlo VII. Napuljski je po savjetu ministra Bernarda Tanuccija odabrao ovo mjesto, izvorno mjesto kraljevskog lovačkog doma obitelji Acquaviva (sada obnovljen, i poznat kao *Palazzo del Belvedere*), za neobičan društveni i tehnološki eksperiment. Naime, želio je primjeniti različite modele proizvodnje svile na temelju tehničkih inovacija i upozoriti na potrebe radnika. Kompleks je izgrađen na ostacima crkve sv. Leucija, odakle je Vanvitelijev vodovod nosio vodu za kraljevsku palaču u Caserti. Arhitekt Francesco Collecini oblikovao je industrijske zgrade, gdje su bučni tkalački strojevi instalirani uz kraljevske apartmane, a dnevna soba je postala kapelica za radnike, što je prilično jedinstveno u Europi kasnog 18. stoljeća. Izgrađeno je i novo naselje za radnike i velika zajednica tkalaca svile je prerastala u industrijski grad, koji je 1789. god. nazvan "Kolonijom kraljevskih tkalaca svile" (*Real Colonia dei Setaioli*).

U svojim ranim danima, San Leucio je bilo mjesto užitaka i kraljevsko lovište Karlovog sina, Ferdinanda I., koji nije volio gradsku gužvu i više je uživao u lovu. U San Leuciju su korištene najnaprednije tehnologije u procesu dobivanja gotovog proizvoda, tada poznate u Europi. Članovi kolonija imali su povlašteni status s modernim sustavom socijalnog osiguranja. Kralj je planirao proširiti koloniju na pravi novi grad, *Ferdinandopolis*, ali je projekt zaustavljen francuskom invazijom 1799. god. San Leucio se i dalje razvijao za vrijeme francuske uprave od 1806. do 1815. god., a ostavština kralja Karla je u tome što u gradu i danas djeluje više tvornica svile koje rade za najzahtjevnije svjetske potrošače svile.

Danas se u kompleksu nalazi "Živi muzej svile" koji prikazuje sve faze proizvodnje svile, a u dvorištu dvorca Belvedere se čuvaju izvorni tkalalčki razboji. od 1999. god. u ljetnim mjesecima se u kompleksu održava "Festival Leuciana" koji promovira dvorac Belvedere i njegov park.

## Vanjske veze

* Povijest i fotografije San Leucija 
* San Leucio (tal.)