Petar Lubarda

**Petar Lubarda** (Ljubotinj, 27. 7. 1907. — Beograd, 13. 2. 1974), jedan od najvećih jugoslovenskih slikara 20. veka. Bio je član SANU i JAZU.

## Biografija
Osnovnu školu je pohađao u Ljubotinju, Cetinju i Herceg Novom, a gimnaziju u Herceg Novom, Šibeniku, Sinju i Nikšiću gde počinje da slika. Studije slikarstva započeo u Beogradu 1925. Umetničkoj školi, a nastavlja kratko u Parizu 1926. na Académie des Beaux Arts. U Crnu Goru se vraća 1932. i iste godine dolazi u Beograd. U Parizu drugi put boravi od 1938. do 1940.

Prvu samostalnu izložbu imao je 1925. u Nikšiću a potom 1927. i 1929. u Parizu i Rimu. Od 1927. godine učestvovao je na mnogobrojnim kolektivnim izložbama u zemlji i inostranstvu.

Bio je član Društva jugoslovenskih umetnika „Lada“ od 1938, Grupe „Samostalni“ od 1951, kao i ULUS-a, ULUCG-a i SULUJ-a.

### Drugi svetski rat

Drugi svetski rat provodi u zarobljeništvu u koncentracionim logorima u Nemačkoj i Italiji. Petar Lubarda je govorio da je u periodu zarobljeništva proživio "izolovanost, specijalnu psihozu, kada ne može ni da se razgovara, ni diše". Govorio je i o dvokolicima natovarenih leševima, sa kojih su visile ruke i noge a koje je poredio "sa ogromnim točkom koji polako ide i pravi brazdu kroz zemlju".

### Period SFRJ

Nakon rata, od 1945. radi kao profesor na Likovnoj akademiji u Beogradu. Krajem 1945. nova crnogorska Vlada poziva Lubardu da dođe u Crnu Goru, kako bi i u umjetničkom smislu doprinijeo obnovi ratom razrušene zemlje. Godine 1946. odlazi na Cetinje gde učestvuje u fomiranju prvih stručnih likovnih institucija u Crnoj Gori: otvara se Umjetnička škola na Cetinju u koji je bio predavač i direktor. Škola se 1947 — 1948. premešta u Herceg Novi. U Beograd se vraća 1950. godine gde ostaje do kraja života.

Dopisni član SANU postaje 1959, a redovni 1961. Jedna od najomiljenijih tenma njegovog slikarstva je Kosovski boju koju je uradio na raznim formatima u više desetina verzija.

Slikarsku zaostavštinu poklanja Beogradu 1973. godine. U toku je renoviranje zgrade u kojoj se nalazi legat Petra Lubarde.

Godine 1997. ustanovljeno je najveće priznanje „Petar Lubarda“ koje se dodeljuje za likovnu umetnost u Crnoj Gori.

## Slikarstvo
Slikarski put Petra Lubarde započinje tamo gde je rođen - u crnogroskom kršu i brdima koji su mu se trajno urezali u stvaralačku memoriju. Praktično, u svemu što je slikao, kao plastička matrica može se identifikovati taj prvi vizuelni pejsaž koji ga je od rođenja okruživao. Kao da se u svakom od kasnijih zamenitih ciklusa vraćao linijama, oblicima i koloritu krajolika koji je poneo i nosio ma kuda da se kretao Crnom Gorom, Srbijom, Evropom i svetom. Počeo je da slika na svojevrsni realistički način koji je već poprimio svetlo-tamne valerske odnose svetla koji su tragali za naglašenim govorom slikarske materije. Dramatika slikarskog prizora podignuta je na prelazu tridesetih u četrdesete godine, a simbolično je vidljiva u Zaklanom jagnjetu (1940).

Za ovu sliku su mnogi kritičari istakli da po surovosti prizora nagoveštava kataklizmu Drugog svetskog rata. Posle rata, Lubarda se upustio u dotad nepoznatu avanturu u srpskom i jugoslovenskom slikarstvu otvarajući potpuno slobodne puteve kreativnosti, najpre u maninirizmu kolorističkog ekspresionizma, u kome je formu redukovao do granice prepoznatljivosti, a odmah zatim je svoje slikarstvo uveo u asocijativnu i apstraktnu fazu koja je definitivno obeležila ne samo njegov opus već i celokupno naše slikarstvo druge polovine dvadesetog veka. Od istorijskog je značaja bila njegova izložba održana 1951. godine u Galeriji ULUS-a u Beogradu koja je pokazala ceo plastički program obnove našeg slikasrstva posle epohe socijalističkog realizma i otkrila taj tanani pelaz iz ekspresivnog realizma u asocijativnu apstrakciju. Neka od najpoznatijih dela iz tog perioda su: Bitka na Vučjem dolu (1950), Guslar (1952), Konji (1953), Kosovski boj (1953).

## Samostalne izložbe (izbor)
* 1925 Gimnazija, Nikšić
* 1929 Casa dell' Arte Moderna Bragaglio, Roma
* 1933 Francuski klub (Ratnički dom), Beograd
* 1934 Umetnički paviljon, Beograd
* 1951 Umetnička galerija ULUS, Beograd
* 1952 Galerie Yougoslavie, Paris
* 1954 Galerie Michel Warren, Paris
* 1955 Leicester Galleries, London
* 1958 Umjetnički paviljon, Titograd
* 1959 Mala galerija, Ljubljana
* 1961 Likovna galerija Kulturnog centra, Beograd
* 1962 Galleria Penelope, Roma, Galerija Doma JNA, Beograd
* 1963 Rabotnički univerzitet, slike poklonjene Skoplju posle zemljotresa, Skoplje
* 1964 Galerija Doma JNA, Beograd
* 1967 Muzej savremene umetnosti, retrospektiva, Beograd, Muzej na sovremenata umetnost, Skoplje, Galerija „Josip-Bepo Benković“, Herceg Novi
* 1968 Umjetnički paviljon, Titograd, Umjetnički muzej SR Crne Gore, Cetinje, Narodni muzej, Kragujevac, Likovna galerija Kulturnog centra, Beograd
* 1969 Galerija SANU, Beograd, Izložbena galerija slika „Petra Lubarde“, Kragujevac, Dom kulture „Olga Petrov“, Opovo
* 1970 Gradski muzej, Sombor, Likovna galerija Doma kulture, Vrbas
* 1971 Likovna galerija Kultrurnog centra, Beograd

**Posthumne**
* 1974 Narodni muzej, spomen-izložba, Beograd, Izložben salon na Domom na JNA, komemorativna izložba, Skoplje, Atelje Petra Lubarde, momerijalna izložba, Beograd
* 1978 Collegium artisticum, retrospektiva, Sarajevo, Moderna galerija, Budva, Moderna galerija, retrospektiva, Ljubljana
* 1984 Muzej savremene umetnosti, Beograd
* 1985 Galerija umjetnosti nesvrstanih zemalja „Josip Broz Tito“, Titograd, Moderna galerija, Budva
* 1986 Galerija „Forum“, Nikšić
* 1989 Galerija „Josip-Bepo Benković“, Herceg Novi
* 1994 Biljarda, Cetinje
* 1998 Muzej na sovremenata umetnost, Skoplje
* 2000 Galerija „Nikola I“, Nikšić, Izložbeni prostor Zavičajnog muzeja - „Dvorac kralja Nikole“, Bar
* 2004 Galeria Lorber, Shenkar College of Engineering and Desine, Ramat-Gan, (Israel)
* 2007 Galerija RTS, Beograd
* 2007 Prodajna galerija „Beograd“, Beograd

## Bibliografija
**Monografije**
* 1964 Lazar Trifunović, Petar Lubarda, III kolo edicije Slikari i vajari, *Prosveta*, Beograd
* 2002 Grupa autora, Petar Lubarda, i CD-ROM, *Radionica duše*, Beograd
* 2004 Olga Perović, Petar Lubarda (1907-1974), Galerija „Tiodorović“, Podgorica

**Enciklopedije**
* 1959 Enciklopedija leksikografskog zavoda, knj. 4, s. 651, *Jugoslavenski leksikografski zavod*, Zagreb
* 1964 Enciklopedija leksikografskog zavoda, knj. 3, s. 343-344, *Jugoslavenski leksikografski zavod*, Zagreb
* 1978 Mala enciklopedija Prosvete: Opšta enciklopedija, knj. 2, s. 429, *Prosveta*, Beograd
* 1984 Likovna enciklopedija Jugoslavije, knj. 2, s. 209, *Jugoslavenski leksikografski zavod „Miroslav Krleža“*, Zagreb
* 2001 Leksikon crnogorskih umjetnika 1946-2001, s. 132-136, *ULUCG*, Podgorica

**Knjige i druge publikacije (izbor)**
* 1953 Milan Kašanin, Savremeni beogradski umetnici, s. 31-32, *Prosveta*, Beograd
* 1955 Miodrag B. Protić, Savremenici I, *Nolit*, Beograd
* 1956 Oto Bihalji Merin, Lubarda - Kosovski boj, *Jugoslavija*, Beograd
* 1965 Aleksa Čelebonović, Savremeno slikarstvo u Jugoslaviji, s. 39-40, *Izdavački zavod Jugoslavija*, Beograd
* 1970 Miodrag B. Protić, Srpsko slikarsvo HH veka, *Nolit*, Beograd
* 1973 Lazar Trifunović, Srpsko slikarstvo 1900-1950, *Nolit*, Beograd
* 1982 Miodrag B. Protić, Slikarstvo HH veka, *Jugoslavija*, Beograd, *Spektar*, Zagreb, *Prva književna komuna*, Mostar
* 1982 Lazar Trifunović, Od impresionizma do enformela, s. 55-69, *Nolit*, Beograd
* 1993 Ješa Denegri, Pedesete: teme srpske umetnosti, *Svetovi*, Novi Sad
* 2001 Aleksa Brajović, Slika i misao Petra Lubarde, *Zvonik*, Beograd

**Predgovori kataloga samostalnih izložbi (izbor)**
* 1951 Predrag Milosavljević, Miodrag B. Protić, Umetnička galerija ULUS, Beograd
* 1952 Žan Kasu, Jugoslovenska galerija, Pariz
* 1961 Miodrag B. Protić, Galerija Kulturnog centra, Beograd
* 1967 Miodrag B. Protić, Muzej savremene umetnosti, Beograd
* 1969 Stanislav Živković, Galerija SANU, Beograd
* 1971 Sreto Bošnjak, Likovna galerija Kulturnog centra, Beograd
* 1978 Olga Perović, Collegium artisticum, Sarajevo
* 1984 Ješa Denegri, Dragoslav Đorđević, Marija Pušić, Muzej savremene umetnosti, retrospektiva, Beograd
* 1986 Jasna Tijardović, Galerija „Forum“, Nikšić

## Nagrade i priznanja

* 1937 Grand Prix na svetskoj izložbi, Pariz
* 1939 I nagrada na Međunarodnoj izložbi, Hag
* 1948 I savezna nagrada FNRJ, Beograd
* 1948 I republička nagrada NR Crne Gore, Cetinje
* 1949 I republička nagrada NR Crne Gore, Cetinje
* 1953 Internacionalna otkupna nagrada, Bijenale, Sao Paolo
* 1955 Nagrada Bijenala, Tokio
* 1955 Oktobarska nagrada grada Beograda, Beograd
* 1956 Nacionalna nagrada Gugenhajm, Njujork
* 1964 Sedmojulska nagrada RS Srbije, Beograd
* 1965 Orden bratstva i jedinstva, Beograd
* 1965 Orden zasluga za narod sa zlatnim vencem, Beograd
* 1966 Nagrada AVNOJ, Beograd
* 1967 I nagrada cetinjskog Likovnog salona „13. novembar“, Cetinje
* 1969 Spomen-plaketa grada Beograd, Beograd
* 1970 Umetnička povelja „Rabindranat Tagora“, Kalkuta
* 1973 Herderova međunarodna nagrada, Beč
* Počasni građanin Slovenj Gradca i Kragujevca

## Izvori

## Povezano
* Toma Rosandić,
* Ljuba Ivanović,
* Milo Milunović,
* Sreten Stojanović,
* Zora Petrović,
* Ivan Tabaković,
* Marko Čelebonović,
* Nedeljko Gvozdenović,
* Ljubica Sokić,
* Đorđe Andrejević Kun,
* Stojan Ćelić,
* Mladen Srbinović,
* Radomir Reljić i
* Nikola Janković

## Vanjske veze
* Biografija na sajtu SANU
* Petar Lubarda - radovi, izložbe, pregledi iz svetskih umetničkih izvora 
* Lubarda o sebi 
* Petar Lubarda u The Art History Journal
* Vek Petra Lubarde, Petar Petrović, Večernje novosti, feljton, 7 nastavaka, 1 - 7. jul 2007.
* Petar Lubarda o sebi
* Petar Lubarda
* Vjera Dorner, sestra Petra Lubarde, Intervju, Magazin Čiode - http://www.ciode.ca/
* Vera Lubarda umrla kao beskućnik
* Gledali kako propada Lubardina zaostavština
* Sanacija legata Petra Lubarde („Politika“, 11. jul 2011)
* http://www.njegos.org/past/lubarda.htm