Grigorije Camblak

**Grigorije Camblak** (; Veliko Trnovo, oko 1360 – Kijev, 1419) je bio srednjovekovni bugarski pisac i pravoslavni crkveni poglavar, mitropolit kijevski i sve Rusije (1414–1420), autor mnogih dela koja su ušla u staru bugarsku, srpsku i rusku književnost.

## Život

Grigorije se učio kod bugarskog patrijarha Jeftimija. On se nalazio na Svetoj Gori kada je Bugarska pala pod Turke, odakle je izbegao u Carigrad. Iz Carigrada je ubrzo poslat u Moldaviju, verovatno kao izaslanik patrijarha. U Moldaviju je odigrao krupnu ulogu u stvaranju kulta svetog Jovana Novog Sučavskog.

Nakon turskog poraza u bici kod Ankare 1402. godine, Grigorije Camblak je došao u Srbiju, gde je postao iguman čuvenog manastira Visoki Dečani. Kao iguman Dečana napisao je žitije Stefana Dečanskog. U to vreme je postojalo kraće Žitije Stefana Dečanskog, napisano u vreme cara Dušana, koje nije glorifikovalo kralja Stefana Dečanskog već ga je predstavljalo kao grešnika koji se pobunio protiv oca, i izazvao pobunu sina Dušana. Grigorije je napisao drukčiju verziju, podržavajući Dečanskog u oba sukoba, i osuđujući njegovog oca Milutina, kao i sina Dušana. Njegovi radovi, za razliku od ranijih srpskih pisaca, nemaju za motiv glorifikaciju Srbije i njene dinastije. Štaviše, on osuđuje Dušanovo krunisanje za cara kao uzurpaciju.

Nakon smrti njegovog ujaka Kiprijana, mitropolita Kijeva, Grigorije Camblak je prešao u Kijevsku Rusiju oko 1409. godine. Tamo je uskoro, 1415. godine postao mitropolit Kijeva, koji je tada pripadao Litvansko-poljskoj uniji. Kao mitropolit kijevski bio je u raskolu sa ruskom crkvom. Učestvovao je u delegaciji koju je litvanski vladar poslao na unionistički sabor u Konstanci 1418. godine. Neki proučavaoci navode da Grigorije nije bio voljan da prizna Uniju ukoliko bi to značilo potčinjavanje Papi. Umro je 1419. ili 1420. godine.

## Dela

U Moldaviji je napisao: 
* *Mučenje svetog Jovana Novog*
* *Služba svetom Jovanu Novom*

Između 1402. i 1409. u manastiru Dečani napisao je tri značajna dela: 
* *[[Žitije Stefana Dečanskog]]*, 
* *Služba Stefanu Dečanskom* i 
* *Slovo o prenosu moštiju svete Petke iz Trnova u Vidin i Srbiju*.

U Kijevu je napisao veliki broj beseda, slova i pohvala: 
* *Pohvala kijevskom mitropolitu Kiprijanu*, 
* *Pohvala patrijarhu Jevtimiju* i dr.

Camblakova dela prevedena na savremeni srpski jezik:
* Grigorije Camblak, *Književni rad u Srbiji*. Priredio Damnjan Petrović, Na savremeni jezik preveli Lazar Mirković, Dimitrije Bogdanović, Đorđe Trifunović, Damnjan Petrović. Beograd, Prosveta, SKZ, 1989, Stara srpska književnost u 24 knjige, knj. 12.

## Literatura
* Đorđe Trifunović: *Kratak pregled jugoslovenskih književnosti srednjega veka*, Beograd, Filološki fakultet Beogradskog univerziteta, 1976. 
* Dimitrije Bogdanović: *Istorija stare srpske književnosti*, Beograd, SKZ, 1980. 
* Dejan Mihailović: *Vizantijski krug (Mali rečnik ranohrišćanske književnosti na grčkom, vizantijske i stare srpske književnosti)*, Beograd, „Zavod za udžbenike“, 2009, str. 51-52.
* John V. A. Fine, *The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest*, The University of Michigan Press, 2009., str. 443-451. http://www.press.umich.edu/7807/late_medieval_balkans

## Izvori

## Vanjske veze

* Tsamblak
* ''Žitije Stefana Dečanskog''