Andaluzija

**Andaluzija** (/andaluːzija/ špan. **Andalucía [andaluˈθi.a]**) je španska autonomna zajednica, smještena na jugu Pirenejskog poluostrva. Nalazi se na obalama Sredozemnog mora i Atlantskog okeana, graniči na jugu s Gibraltarom, na sjeveru s Ekstremadurom i Kastilja-La Manchom, na istoku sa Regijom Murcia te na zapadu s Portugalom.

## Etimologija
Ime Andaluzija potiče od arapske reči *[[Al-Andalus]]* (الأندلس). Postoji više teorija kako je nastala ova reč, najstarija je da potiče od imena Vandala, a druga da je *Andalus* arapsko ime Atlantika.

## Geografija
Andaluzija je druga španska autonomna zajednica, iza Kastilje i Leóna, po površini, a prva po broju stanovnika.

### Reljef
Reljef se sastoji od tri temeljne cijeline:
* **[[Sierra Morena]]**, prirodna granica između kastiljske visoravni i Andaluzije, sa osamljenom planinom Sierra Madrona koja doseže 1.300 metara u svojoj najvišoj tački (Bañuela). Unutar ovog sistema treba istaknuti klanac Despeñaperros, koji tvori prirodnu granicu sa Kastiljom.
* **[[Betijski Kordiljeri]]**, razvijaju se paralelno sa mediteranskom obalom. Najviši vrhovi Andaluzije nalaze se na Sierra Nevadi, gdje se nalaze i najviši vrhovi Pirenejskog poluotoka: vrh Mulhacén (3478 m) i vrh Veleta (3392 m).
* **Dolina rijeke [[Guadalquivir]]** koja se nalazi između gore spomenutih cijelina; to je ravničarski predjel koji se otvara prema Zaljevu Cádizna jugozapadu.

### Klima
Klima Andaluzije je pretežno mediteranska, iako nemaju svi predjeli istu klimu. 

Padavine se smanjuju sa zapada prema istoku; najkišovitije mjesto je Sierra de Grazalema (2.138 mm godišnje), a najsuše mjesto u Evropi je Rt Gata, sa 117 litara godišnje.  

### Hidrologija

Andaluzijske rijeke pripadaju atlantskom i sredozemnom slivu. Najvažnije rijeke su:
* Guadalquivir, najduža rijeka u Andaluzijia (657 km), izvire u Sierra de Cazorla, prolazi kroz gradove Córdobu i Sevillu, i uljeva se kod Sanlúcar de Barrameda. Njezini glavni pritoci su Genil i Guadiana Menor te Guadalimar, Guadiato i Bembézar.
* Guadiana
* Odiel i Río Tinto
* Guadalete y Barbate.

## Demografija

Andaluzija je prva španska autonomna zajednica po broju stanovnika, sa 7.849.799 stanovnika (prema popisu iz 2005. godine). Stanovništvo je, prije svega, koncentrisano u glavnim gradovima provincija, te obalnim područjima, zbog čega je stepen urbanizacije Andaluzije visok. U Andaluziji postoje 26 grada sa više od 50.000 stanovnika.

Stanovništvo u glavnim gradovima provincija:
* Sevilla - 704.154
* Málaga - 558.287
* Córdoba - 321.164
* Granada - 236.982
* Almería - 181.702
* Huelva - 145.150
* Cádiz - 131.813
* Jaén - 116.540

Drugi veći gradovi u Andaluziji:
* Jerez de la Frontera - 196.275
* Marbella - 116.234
* Dos Hermanas - 112.273
* Algeciras - 111.283
* San Fernando - 92.666
* El Puerto de Santa María - 82.306
* Vélez-Málaga - 64.919 
* Alcalá de Guadaíra - 63.237
* La Línea de la Concepción - 61.892
* Linares - 60.807

## Jezik
Za ovu regiju karakterističan je govor koji se razlikuje od standardnog španskog jezika, te se naziv još i andaluzijskim *govorom* ili *dijalektom*.

## Političko-upravna organizacija
Andaluzija je iskoristila mogućnost koju dopušta Ustav Španske iz 1978. godine, te je proglasila svoju autonomiju, konstituirajući se kao Autonomna zajednica Andaluzija (špan. *Comunidad Autonoma de Andalucía*) 28. februara 1980.

### Provincije
 Andaluzija se dijeli na osam provincija, koje se pak dijele na 770 gradova:
* **Provincija Almería** - 611.037 stanovnika i 102 grada
* **Provincija Cádiz** - 1.178.773 stanovnika i 44 grada
* **Provincija Córdoba** - 784.057 stanovnika i 75 grada
* **Provincija Granada** - 854.419 stanovnika i 168 grada
* **Provincija Huelva** - 482.965 stanovnika i 79 grada
* **Provincija Jaén** - 657.714 stanovnika i 97 grada
* **Provincija Málaga** - 1.453.409 stanovnika i 100 grada
* **Provincija Sevilla** - 1.811.177 stanovnika i 105 grada

## Turizam
Položaj Andaluzija - na jugu Pirenejskog poluotoka - omogućava joj svrstavanje najtoplije evropske regija. Mediteranska klima, velik broj sunčanih sati, zajedno s velikim plažama, idealni su uvjeti za razvoj turizma. 

Obala je ono što predstavlja najvažniji ulog sa stajališta turizma, ali istovremeno njezino intenzivno iskorištavanje predstavlja veliki rizik, posebno od onečišćenja i megalomanske izgradnje.

Najveći broj noćenja ostvaruje se u augustu, sa 13,26% noćenja u cijeloj godini, dok se u decembru ostvaruje samo 5,36%.

Njezinih 836 km obale oplakuju Atlantski okean na zapadu, gdje se nalazi *Costa de la Luz* (*Obala svijetlosti*) (Huelva i Cádiz), i Sredozemno more na istoku, gdje se obala dijeli na *Costa del Sol* (*Obala sunca*) (dio Cádiza i Málage), *Costa Tropical* (*Tropska obala*) (Granada i dio Almeríe) i *Costa de Almería*. 

Pored turizma *sunca i plaža*, razvijeni su i drugi tipovi turizma, kao što je kulturni turizam, sportski turizam i kongresni turizam.

Što se tiče kulturnog turizma, nesporno je bogatstvo historijske baštine ove regije. Andaluzija je poznata po spomenicima kao što su Alhambra (Granada), Giralda (Sevilla) ili džamija u Córdobi. Također se ističu katedrale i crkve, dvorci i utvrde, samostani te drugi historijski ostaci u svakoj od provincija, te prisutnost različitih arhitektonskih stilova (islamska arhitektura, renesansna te barokna arhitektura).

S druge strane, Andaluzija je zavičaj velikih slikara, kao što su Pablo Picasso (Málaga), ili Bartolomé Esteban Murillo i Velázquez (Sevilla), što je još jedan turistički adut. Fundacija *Picasso* u Málagi, Muzej *Picasso*, kao i Kuća muzej *Murillo* u Sevilli, sve su to destinacije koje turisti posjećuju u velikom broju. Valja spomenuti i veliki broj drugih muzeja i bogatih izložbi.

### Znamenitosti

* *La Alhambra* (najposjećeniji spomenik u Španiji)
* *džamija* u Córdobi
* *Giralda*
* *Doñana*
* *Grazalema*
* *Ronda* (Málaga)
* *Gibraltarski moreuz*
* *Úbeda* i *Baeza*
* *Almuñécar*
* Botanički vrt *La Concepción*