Nikola Kalabić

**Nikola Kalabić** (pseudonim: *Ras Ras*; 20. decembar, 1906, Podnovlje, kod Dervente, Austrougarska — 19. januar 1946, kod Valjeva, FNR Jugoslavija) je bio komandant Gorske kraljeve garde Jugoslovenske vojske u otadžbini i saradnik nemačkog okupatora u tokom Drugog svetskog rata u okupiranoj Jugoslaviji.

## Predratna biografija
Rođen je 1906. u Podnovlju kod Dervente, na severu Bosne, od oca Milana i majke Joke. Nikolin otac se razveo od Joke posle Prvog svetskog rata, i zatim se ženio još tri puta. Nikolu je u početku vodio sa sobom, tako da se on školovao u mestima očevog službovanja, a nakratko i u Novom Pazaru.

Završio je šest razreda gimnazije, a zatim je upisao geodeziju u Beogradu. Na studijama je upoznao godinu dana mlađu koleginicu Borku, rođenu u Rajkovićima kod Valjeva. Borka i Nikola su se venčali 1929. godine u Valjevu, a sledeće godine, trećeg avgusta, rodili su im se blizanci Mirjana i Milan. Prvu službu su dobili u Beogradu. Usledio je premeštaj u Aranđelovac, i najzad u Valjevo, gde su Kalabići ostali da žive. Nikola Kalabić je do početka Drugog svetskog rata radio u valjevskoj katastarskoj upravi. Kao aktivni pripadnik četničkog udruženja Koste Pećanca odlikovan je 1936. godine Jugoslovenskom krunom.

## Drugi svetski rat

Prvi dan rata, 6. april 1941. godine, rezervnog poručnika Nikolu Kalabića zatekao je sa nogom u gipsu zbog povrede u saobraćajnoj nesreći. Skinuo je gips i otišao u Šabac, gde mu je bio ratni raspored. Vratio se kući posle dvadesetak dana, sa pričom o rasulu Jugoslovenske vojske.

### Odlazak u četnike

Ubrzo je na Bukulji pristupio četničkoj organizaciji Koste Pećanca. Po okupaciji u Srbiji, a po Pećančevim direktivama, među prvima je počeo formiranje četničkog odreda u Valjevu i Kolubari, u kome je kasnije vršio funkciju obaveštajnog oficira. Za ovaj rad Pećanac je poručnika Nikolu Kalabića nagradio zvanjem vojvode cerskog i valjevskog. 

12. septembra 1941. godine, tokom ustanka u Srbiji, partizani su zarobili Kalabića i njegovu grupu četnika, tada lojalnih Kosti Pećancu.

Nakon uveravanja da su na istoj strani i da se neće boriti protiv njih, partizani su Kalabića oslobodili. Negde u to vreme, Kalabić je prešao kod pukovnika Dražu Mihailovića, na Ravnu goru. Njegova prva dužnost bila je komandir prateće čete pukovnika Mihailovića. Od novembra 1941, Kalabić je komandir 26. čete Gorske kraljeve garde. 

### Legalizacija kod Nedićeve vlade

Nakon četničkog napada na partizane krajem oktobra 1941. godine, i propasti ustanka u Srbiji krajem novembra, Mihailović se odlučio na legalizaciju četničkih odreda kod Nedićeve vlade. Više od polovine Mihailovićevih odredâ, na čelu sa svojim komandantima (pretežno sa područja zapadne Srbije), prihvatilo je legalizaciju i na taj način postalo integralnim dijelom kvislinških oružanih formacija. Početkom decembra 1941. godine, legalizuje se pet ravnogorskih odredâ; među njima je i onaj pod komandom poručnika Nikole Kalabića.

Nikola Kalabić je odigrao značajnu ulogu prilikom bekstva Draže Mihailovića sa Ravne gore tokom nemačke operacije Mihailović početkom decembra 1941, kada je preko svog oca Milana (žandarmerijskog majora, komandanta 11. odreda Koste Pećanca) omogućio Draži i njegovom štabu prebacivanje u Sandžak, a kasnije i povratak u zapadnu Srbiju.

Uvidom u dopis upućen iz načelstva Okruga kragujevačkog iz juna 1942. godine, postaje jasno do kog stupnja su ravnogorski četnici, nakon legalizacije, bili integrisani u kolaboracionističke oružane formacije.
Naime, u dokumentu se navode podaci o štabu koji je bio smješten u manastiru Voljavči, a koji je oformio Nikola Kalabić sa nekolicinom oficira iz Šumadije: 

19. decembra 1942. godine, Nemci su odveli na Banjicu Nikolinu i Borkinu rodbinu, koju je Kalabić uspeo kasnije da izbavi preko svojih veza.

### Četnički teror u Srbiji (1943)

Četnici Nikole Kalabića su 31. decembra 1942. i 1. januara 1943. u selima Dračić i Ravnje u okolini Valjeva zaklali devet lica. Ista grupacija je odgovorna za klanje još devet lica u nekoliko valjevskih sela između 17. marta i 8. aprila 1943. Kalabićevi četnici su 20. marta u Makovištu pokraj Kosjerića zaklali pet stanovnika okolnih sela. U selu Stapar kod Osečine Kalabićevi četnici su u noći 7-8. aprila 1943. zaklali petoricu muškaraca iz porodice Spasojević.

Kalabić je 23. februara 1943. godine naredio formiranje Rudničkog letećeg odreda za borbu protiv pripadnika narodnooslobodilačkog pokreta na širem području planine Rudnik:

Kalabićevo "čišćenje komunista" u Srbiji ubrzo se otrglo kontroli. Lazar Trklja, bliski saradnik Draže Mihailovića, izveštava ga o Kalabićevom teroru sredinom 1943. godine:

Sredinom 1943. godine, Kalabić je pokušao da se približi Nemcima, ali je odbijen:

Nakon savezničkog iskrcavanja na Siciliju, 10. jula 1943, Draža Mihailović je procijenio da će doći do „glavne akcije”, pa je u tom smislu narednog dana poslao raspis svim komandantima JVuO. Jedna od ključnih mjera je bila eliminisanje lokalnih partizanskih snaga. U naređenju štaba korpusa Gorske kraljeve garde (jedinica kojom je komandovao Kalabić) od 13. jula 1943. komandantu 2. Orašačke brigade poručniku Milovanu Nedeljkoviću o uništenju pripadnika i simpatizera NOP-a na teritoriji korpusa, između ostalog, stoji:

O autoritetu Nikole Kalabića među komandnim kadrom Jugoslovenske vojske u otadžbini, kao i o snazi koju je jedinica pod njegovim zapovjedništvom objektivno posjedovala, ubjedljivo svjedoči izvještaj koji je 13. oktobra 1943. godine Draži Mihailoviću poslao kapetan Dragiša Ninković (pseudonim »Leonardo«), komandant Rudničkog korpusa JVuO:

Oslikavajući težinu svakodnevnih borbi koje su četnici vodili protiv jedinica NOVJ na području planine Rudnik, komandant korpusa Gorske garde Nikola Kalabić piše 16. oktobra 1943. Nešku Nediću: 

U borbama protiv partizanskog pokreta otpora, Kalabićevi četnici činili su surove zločine. 3. novembra 1943. jedan član Kalabićevog Štaba pisao je Draži Mihailoviću o zločinima Kalabićevih četnika na području Rudnika:

Na rad komandanta Gorske kraljeve garde JVuO u svojim je izvještajima često upozoravao i inžinjer Petar Milićević (pseudonim »Ante«), jedan od Mihailovićevih najpovjerljivih ljudi u okupiranom Beogradu. Ing. Milićević za kapetana Nikolu Kalabića tvrdi da se kreće u društvu „beznačajnih ličnosti i sumnjivih ženski“, da ima dogovor sa „Nemcima na osnovu koga on Nemcima ne smeta da vrše rekviziciju“ a „Nemci njemu ne smetaju da od naroda uzima novac“, te da njegovi ljudi plijene stoku od seljaka, ne plaćaju i prijete „batinama“ itd.

Pojedini četnički komandanti uvidjeli su da praksa koja podrazumijeva teror nad civilnim stanovništvom mora imati negativne posljedice po ravnogorsku organizaciju. Kapetan Dimitrije Antonović, komandant Jastrebačkog korpusa JVuO, zapisao je u svom ratnom dnevniku (10. novembar 1943. godine): 

Kapetan Antonović, koji je, pored Jastrebačkog, komandovao i Kosmajskim i Rasinskim korpusom JVuO, izrazio se o Nikoli Kalabiću veoma nepovoljno u svom dnevniku i sljedećeg dana (11. XI 1943):

### Savezništvo sa Nemcima (1943)

Politički i vojno-strateški kontekst u kojem je došlo do potpisivanja četničko-njemačkih sporazuma o primirju i kooperaciji protiv snaga NOVJ, detaljno je opisan u memoarima specijalnog opunomoćenika za Jugoistok njemačkog Ministarstva vanjskih poslova Hermanna Neubachera, u kojima se kapetan Nikola Kalabić pominje kao jedan od potpisnikâ ugovora:

27. novembra 1943. godine, pukovnik Jevrem Simić i Nikola Kalabić su zajedno potpisali ugovor sa predstavnicima Wehrmachta o zajedničkoj borbi protiv partizana koji je sadržavao navedene stavke:

U izveštaju od 29. novembra 1943. godine, poslatom štabu Armijske grupe »F« iz njemačke komande Jugoistoka, navedeno je sljedeće:

Po sklapanju sporazuma, Kalabić je naredio svojim ljudima "da se Nemci i pripadnici Nemačke oružane snage ne smeju napadati pa ni razoružavati." Svaki napad na nemačke okupatore Nikola Kalabić je kažnjavao smrću:

Nakon dogovorene saradnje sa Nemcima, u drugoj polovini decembra 1943. južno od Beograda provedena je akcija "čišćenja komunista". Koordinatori akcije bili su pukovnik Jevrem Simić, generalni inspektor četničkih odreda i Nikola Kalabić, komandant Korpusa gorske garde, koji su izvršili koncentraciju jedinica i otpočeli takozvano "čišćenje terena". Na ovu akciju odnosi se sledeće Mihailovićevo naređenje komandantima.

Tokom ove akcije izvršeni su svirepi četnički zločini: pokolj u Vraniću, pokolj u Boleču i drugim mestima. Decembra 1943. godine četnici Nikole Kalabića zaklali su u selu Kopljarima kod Aranđelovca 21 seljaka.

### Bitka za Ivanjicu (1944)

Partizani su januara 1944. godine uspeli da zauzmu Ivanjicu, ali su intervencijom mnogostruko jačih osovinskih snaga odbijeni.

11. januara 1944. godine Nikola Kalabić javlja Draži Mihailoviću da su četnici, Nemci i Bugari na tenkovima ušli u Ivanjicu:

O teškim borbama, u kojima su Korpusu Gorske garde pod Kalabićevom komandom (»Rasove trupe«) sadejstvovali i pripadnici Srpske državne straže, u depeši Vrhovnoj komandi JVuO od 13. januara 1944. javlja i pukovnik Jevrem Simić (»Stipe« i »Drška«):

14. januara 1944. godine Nikola Kalabić javlja Mihailoviću da se Bugari i četnici bore protiv partizana, a Ivanjica je uništena od artiljerije:

16. januara 1944. godine Kalabić obaveštava generala Mihailovića da se protiv partizana na Javoru zajedno bore četnici, nedićevci, Nemci i Bugari:

### "Hajka" na Kalabića (1944)

Krajem februara, s istekom četničko-njemačkih sporazuma o primirju, četnici su formalno opet postali neprijatelj okupacionih snaga. Marta 1944. godine Nemci i Bugari su poveli "lov" na Kalabića, poznat pod šifrom Operacija Treibjagd, nanevši četnicima ozbiljne gubitke. Međutim, usljed prodora partizanskih snaga u Srbiju u proljeće 1944. godine, ubrzo je saradnja iznova uspostavljena.

### Četnički teror u Srbiji (1944)

Proleća 1944. godine Mihailović je odlučio da formira krupne mobilne operativne formacije - jurišne korpuse, i od njih grupe jurišnih korpusa kao formacije u rangu armije. Jedina potpuno formirana bila je Četvrta grupa jurišnih korpusa u zapadnoj i srednjoj Srbiji. Četvrtu grupu jurišnih korpusa činilo je pet jurišnih korpusa, sastavljenih od elitnih brigada iz zapadne i centralne Srbije, kojima je dodeljeno najbolje raspoloživo naoružanje. Nikola Kalabić je bio komandant Drugog jurišnog korpusa, snage oko 1.800 ljudi. U narednom periodu, Kalabić je saradnji sa Nemcima učestvovao u svim većim borbama protiv partizana u Srbiji: u Župi, na Jastrepcu, u Toplici, na Kopaoniku, ponovo u Župi, na Jelovoj Gori i na prilazima Ravnoj gori.

Mihailović je u proleće 1944. godine ponovo naredio komandantu Gorske garde, Nikoli Kalabiću, "da po svaku cenu uništi komunističke delove u oblasti Kosmaja, Venčaca, Bukulje i sve do Beograda", što se pretvorilo u brutalan teror nad stanovništvom. U dnevniku 3. brigade Gorske garde iz aprila 1944. o ovim operacijama, pored ostalog, piše:

Selo Vlaška je kažnjeno jer su meštani prethodno terali četničku stražu, i bežali da bi izbegli prisilnu regrutaciju u četničku vojsku.

U svom pismu od 24. aprila Nikola Kalabić lično daje uputstva za klanje partizanskih simpatizera:

29. aprila 1944. godine Nikola Kalabić je predvodio Korpus gorske garde u napadu na selo Drugovac kod Smedereva, kada je počinjen zloglasni pokolj u Drugovcu, prilikom kojeg su četnici poubijali veliki broj meštana. Nakon odstupanja partizanskih snaga, četnici su upali u selo i ubili 72 stanovnika, zapalili oko 120 kuća i opljačkali oko 200 domaćinstava. Iz pušaka je ubijen 41 stanovnik, 24 su zaklani, troje je umrlo od batina, a četvoro je izgorelo u zapaljenim kućama. Zločin u Drugovcu predstavlja najmasovnije ubistvo srpskog stanovništva u Srbiji tokom rata koje su četnici počinili u jednom danu.

### Oslobođenje Srbije

U depeši koju je Draža Mihailović (pseudonim »Hans«) poslao 5. maja 1944. godine svojim potčinjenim komandantima, navode se podaci o rasporedu četničkih, kvislinških i okupatorskih snaga u zapadnoj Srbiji tokom partizanske ofanzive:

Ađutant nemačkog generala Hansa Felbera, u svom ratnom dnevniku beleži kako je general obilazio trupe koje drže front prema partizanima, i u sklopu obilaska sastao se 7. maja 1944. sa „vođama četnika“ Predragom Rakovićem i Nikolom Kalabićem.

U Felberovu izvješću upućenom 13. maja 1944. godine komandantu Jugoistoka generalu Maximilianu von Weichsu, navode se sljedeće karakteristike o držanju Mihailovićevih četnika, kao i o stavovima pojedinih ravnogorskih komandanata:

Sarađujući sa njemačkim okupatorom u borbi protiv NOVJ, Kalabić je paralelno  održavao redovne kontakte i sa kvislinškom vladom Milana Nedića. U pismu upućenom 18. maja 1944. kragujevačkom industrijalcu Stevanoviću, kapetan Kalabić navodi:

Dragomir Dragi Jovanović, predsednik Beogradske opštine, upravnik grada Beograda i šef Srpske državne bezbednosti tokom okupacije, o svojim vezama sa članovima Mihailovićevog pokreta, kao i sa samim Kalabićem, pred istražnim organima jugoslovenskih vlasti 1946. godine izjavio je sljedeće:

U izvještaju za avgust 1944. godine, koji je poslat Vrhovnoj komandi Wehrmachta od strane generala Hermanna Behrendsa, višeg vođe SS i policije u okupiranoj Srbiji, procjenjuje se vojno-politička situacija u zemlji i konstatuje da među stanovništvom preovladava mišljenje da se „vreme nemačke okupacije približava svome kraju“:

Tokom septembra 1944. godine, Četvrta grupa jurišnih korpusa pod komandom Dragoslava Račića, zajedno sa Kalabićevim jedinicama, poražena je od nastupajućih snaga NOVJ i potisnuta prema Beogradu. Vojvođanski borci NOVJ koji su porazili ovu grupaciju opisuju da su se Kalabićevi četnici razletali "kao perje", potpuno nesposobni da se suprotstave.

U završnoj godini rata, Kalabić je bio komandant Drugog jurišnog korpusa JVuO. Učestvovao je u svim borbama protiv snaga NOVJ, sve do jeseni 1944. godine.  Prolazeći kroz Beograd na putu ka Kragujevcu, kapetan Kalabić je 4. oktobra 1944. u društvu generala Miodraga Damjanovića posjetio generala Milana Nedića. O ovom susretu, general Milan Nedić je 20. januara 1946. isljednicima OZNA-e, između ostalog, rekao:

Kalabićeve jedinice Nemci su tokom 3, 4. i 5. oktobra 1944. vozovima vratili iz Beograda za Kraljevo da nastave borbu protiv Narodnooslobodilačke vojske.

Dragoslav Račić je usled nastupanja Crvene Armije 19. oktobra 1944. nameravao da povede borbu protiv Nemaca, ali je Kalabić smatrao takav potez preuranjenim.

### Povlačenje u Bosnu

Nakon oslobođenja Srbije, Četvrta grupa jurišnih korpusa je rasformirana, i Kalabić je ponovo na čelu Gorske garde. Zajedno sa Nemcima povlačio se preko Sandžaka ka Bosni.

U operacijskom dnevniku Drugog jurišnog korpusa Gorske kraljeve garde, koja je bila u sastavu 4. grupe jurišnih korpusa, o kretanju kroz Sandžak i Bosnu od 1. novembra 1944. do 10. januara 1945. godine, pored ostalog, piše sledeće:

U Bosni je nastavio borbu protiv Narodnooslobodilačke vojske u saradnji sa okupatorima, od kojih je krajem 1944. trebovao „puščanu, mitraljesku i bacačku municiju“.

U izvještaju od 16. decembra 1944. godine, potpukovnik Warnstorff iz Armijske grupe E obavještava nadređene o pozitivnom odgovoru na ovaj zahtjev, budući da je „četničkoj grupi Kalabić, koja je na prostoru sjeverno od Rogatice (pl. Devetak) preuzela zadatke obezbjeđenja“ isporučeno 8320 metaka za mašinsku pušku, 45 hiljada metaka puščane municije, 30 hiljada metaka za mitraljeze i 60.000 za teške mitraljeze, kao i 200 ručnih bombi.

U depešama od 20, 21. i 22. decembra 1944, Nikola Kalabić (pseudonimi »Perun« i »Čika Pera«), obavještava Dražu Mihailovića da sadejstvuje protiv snagâ NOVJ u istočnoj Bosni zajedno sa jedinicama pod komandom potpukovnika Dragutina Keserovića i majora Stevana Leke Damjanovića, kao i kvislinške Srpske granične straže (komandant: pukovnik Ljudevit Pogačar; SGS je skupa sa SDS-om činila okosnicu Srpskog udarnog korpusa, koji se 6. oktobra 1944. integrisao u JVuO), te da je »od broja 11« (šifra za Njemce) uspio dobiti dovoljnu količinu streljiva:

Major Nikola Kalabić, komandant Grupe korpusa gorske garde, obavijestio je 27. decembra 1944. Vrhovnu komandu JVuO o osipanju četničkih snaga pod njegovom komandom, moleći da se ljudstvo dislocira u blizinu njemačkih trupa: 

U bojnoj relaciji Štaba 14. srpskog korpusa Štabu 2. armije JA (4. januar 1945) pominje se jačina pojedinih grupacija srpskih četnika u istočnoj Bosni, kao i da je Kalabićeva grupa najbrojnija: 

16. januara 1945. godine pukovnik Gojko Borota izveštava Dražu Mihailovića da je Kalabić dobio snabdevanje od Nemaca:

Nikola Kalabić uspijeva obezbijediti municiju od okupatora i u narednom periodu. U depeši potpukovniku Dragoslavu Račiću (pseudonim »Miki«) koju je general Mihailović uputio 21. februara 1945. godine, između ostalog, navedeno je sljedeće:

U maju 1945. godine, četničke jedinice su uništene u bici na Zelengori, od strane Jugoslovenske armije. Sa nekoliko desetina svojih ljudi, Kalabić je uspeo da stigne u okolinu Valjeva.

## Zločini Kalabićevih četnika nad civilima

Državna komisija za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača u saopštenju od 11. februara 1945. obznanila je pismo Nikole Kalabića od 24. aprila 1943. (potpisano Kalabićevim pseudonimom "Čika Pera") u kom Kalabić sugeriše podređenima da izvrše klanje 9 lica u selima u okolini Valjeva. U "Saopštenju Državne komisije br. 22." (Beograd, 1945) objavljen je faksimil ovog pisma:

"Dragi Pape,
Za klanje komunista molim te dobro tu stvar proveri ispitaj još bar 3 čoveka za te ljude koji treba da se zakolju. Pitaj Peru Miletića, Stevana Besarovca i Živorada Pejića pa ako oni kažu da su krivi kao komunisti onda najviše zakoljite u Jasenici 3, Papučke 2, Garić 2, Grabovica 2. Konja pastuva od Zazića mi dovedite a za njega zna Stanimir. Mene ćeš naći tek drugi dan Uskrsa uvečer u Leskovicama kod Stanoja. Nemoj se vraćati dok zadatak ne svršiš. Želim iskreno da praznik Hristova voskresenja dočekate svi zdravi. Doviđenja. Pozdravi sve a tebe najviše pozdravlja
tvoj Čika Pera, 24.4.43.g."

Nikola Kalabić u depeši od 29. decembra 1943. obavestio je Dražu Mihailovića o pokolju koji su počinili četnici pod njegovom komandom u selu Kopljare pokraj Aranđelovca u noći 25-26. decembra 1943. Najveći broj stradalih bili su pripadnici romskih porodica koje su živele u selu.

"U Kopljarima uhvaćeno na spavanju i poklato 24 aktivna komunista od kojih su 20 cigani, koji su priznali da su bili takozvani "jarugaši", danju rade svoje poslove kući, a noću u akciji. Sve sam poklao. Ras Rasa"

Ovaj pokolj potvrđuju i kvislinški izvori ("Izveštaj odeljenja za državnu zaštitu Nedićevog Ministarstva unutrašnjih poslova od 30. decembra 1943. o događajima u Srbiji od 24. do 30 decembra"):

"Noću 25/26. om. četnici DM zaklali su u selu Kopljaru, sreza orašačkog, Gavrilović Milutina, opštinskog delovođu, Milanovića Radojicu i Savkovića Tihomira, zemljoradnike i 15 cigana i 4 ciganke i spalili sve ciganske kuće u selu, kao i kuće dvojice seljaka čiji se članovi porodica nalaze u partizanskim redovima. Delo je izvršeno zbog saradnje ubijenih sa partizanima."

U noći između 31. decembra 1943. i 1. januara 1944, pripadnici 1. (oplenačke) brigade Korpusa gorske garde zaklali su devet stanovnika Topole. Među ubijenima bilo je šest žena. Pored ostalih, ubijeni su Dragiša Aksentijević, njegova supruga Mirka, sin Milanko i kćerke Milena i Nadežda. Zaklane su i učiteljica Desanka Jakšić i njena majka Radojka.

21. aprila 1944. u selu Banja, pokraj Aranđelovca, četnici Korpusa gorske garde, pod komandom Negovana Arsenijevića, zaklali su 10 meštana, uključujući tri žene. Među ubijenima bila je i 20-godišnja Kosara Stojić, majka dvomesečne bebe. „Ovo su uradili zato što njenog muža nisu uspeli da uhvate.”

## Posleratno hvatanje i smrt
Pred kraj rata Nikola Kalabić kao i mnogi drugi četnici pokušavali su da se sakriju u zabačenim delovima zemlje, čekajući pokušaj pobune protiv komunističke vlasti. OZNA (Odeljenje Zaštite Naroda) je krenula sa širokim planom hvatanja bivših pripadnika JVUO i ostalih saradnika okupatora. Tako su uspeli da ga u tajnoj operaciji 5. decembra 1945. uhapse. Prema kasnije objavljenim službenim tvrdnjama vlasti, Kalabić je izrazio želju da sarađuje u hapšenju đenerala Draže Mihajlovića u zamenu za imunitet od krivičnog gonjenja. OZNA je na to pristala, te je Kalabić učestvovao u operaciji tako što je preko svojih veza namamio Mihajlovića u klopku u kojoj je uhapšen u martu 1946.

Deo istoričara i istorijskih publicista kao i nacionalistički deo srpske javnosti odbacuje te tvrdnje, smatrajući ih komunističkom propagandom i falsifikatima, odnosno nastojanjem da se ocrne najviše ličnosti JVUO. U tome su kasnije dobili podršku Kalabićeve porodice koja je nastojala sa njega izbrisati stigmu "izdajnika".

Tačan datum Kalabićeve smrti niti mesto njegove sahrane nisu poznat. U zvaničnim arhivama nema nekakvih podataka o njegovoj sudbini; na temelju svedočanstava iz druge ruke se špekuliše kako je bio "diskretno" likvidiran mesec-dva posle Draže. 1980-ih, pogotovo nakon emitovanja TV-serije *[[Poslednji čin]]*, pojavile su se glasine o tome da mu je ipak pošteđen život te da je živeo još dvadeset godina pod novim identitom, bilo u inostranstvu, bilo u samoj Jugoslaviji. Navodilo se da je 1960-ih poginuo u saobraćajnoj nesreći, odnosno da je ubijen u kafanskoj tuči kada se napio i otkrio svoj identitet, odnosno da ga je prepoznala jedna od preživelih žrtava četničkih pokolja.

Kalabić je zvanično proglašen mrtvim tek početkom 2011. godine u sudskom vanparničnom postupku koji je pokrenula njegova unuka Vesna Dragojević. Prema tom rešenju, kao datum smrti je naveden 13. januar 1946. Rešenje se temelji na iskazu penzionisanog pravoslavnog sveštenika Mijajla Danilovića koji je preneo svedočanstvo dvoje Kalabićevih saboraca prema kome je na taj dan ubijen u OZNA-inog zasedi. Sud je prihvatio to svedočanstvo, jer ga niko nije zvanično osporio, tako da je zvanična verzija Kalabićeve smrti drugačija od one koje su decenijama navodile jugoslovenske vlasti.

Ipak, domaća istoriografija, uključujući istoričare Kostu Nikolića, Bojana Dimitrijevića i Predraga Ostojića, demantuje špekulacije o navodnoj Kalabićevoj pogibiji krajem 1945. i prihvata kao validnu zvaničnu posleratnu verziju o saradnji Nikole Kalabića u lociranju Draže Mihailovića i njegovom hvatanju marta 1946.
O tome pišu K. Nikolić i B. Dimitrijević u biografiji generala Dragoljuba Draže Mihailovića (Beograd, 2011).

"Proučavajući dokumentaciju BIA ustanovili smo da je verzija po kojoj je generala Mihailovića zarobila grupa pripadnika Ozne za Srbiju uz "pomoć" Nikole Kalabića verodostojna. Raspoloživi dokumenti u posedu BIA nedvosmisleno potvrđuju verziju koja je u javnost došla putem literarno obrađenih iskaza pripadnika ove grupe. Nikola Kalabić je prvi put lociran krajem avgusta 1945. 
Prema publicističkim verzijama koje su docnije objavljivali bivši pripadnici Ozne/Udbe, infiltracija Titove službe bezbednosti u ravnogorsku organizaciju počela je u oktobru 1945. (oficir Ozne Milovan Pejanović pisao je o infiltraciji u Kalabićevu grupu na terenu krajem novembra 1945. pod pseudonimom "Ljubo Popović", pod kojim je kasnije objavio knjigu). Major Ozne Milovan Pejanović je, sudeći prema takvim svedocima, uspeo da nagovori Nikolu Kalabića da dođe u "beogradski ravnogorski štab" na prezimljavanje. Njegovo hvatanje je izvršeno početkom decembra 1945."

U arhivi BIA sačuvano je nekoliko kratkih poruka koje je pisao Kalabić uoči hapšenja, kao i pismo-ispovest pisano 19/20. decembra 1945. organima nove vlasti iz zatvora, odnosno Slobodanu Peneziću Krcunu, Aleksandru Rankoviću i Milovanu Đilasu. Apostrofirajući ovo pismo, Nikolić i Dimitrijević ističu: "Ovo je indirektna potvrda o verodostojnosti verzije koju je objavio "Ljubo Popović" (Milovan Pejanović), a neke od pronađenih depeša slažu se vremenski i tematikom sa onima koje je on kao faksimile objavio u svojoj knjizi."

## U popularnoj kulturi

Događaji vezani uz hvatanje Draže Mihailovića, odnosno verzija prema kojoj je u njemu ključnu ulogu igrao Kalabić, dva puta su ekranizovani u bivšoj Jugoslaviji. Godine 1970. je snimljen igrani film *[[Klopka za generala]]*, gde se kao lik pojavljuje četnički komandant po imenu "Ras", temeljen na Kalabiću, a koga tumači Ljuba Tadić. Godine 1981. je Radiotelevizija Beograd emitovala dokumentarno-dramsku mini-seriju *[[Poslednji čin]]* gde Kalabića glumi Zoran Rankić; njegovo tumačenje Kalabićevog lika je izazvalo kontroverze u tadašnjoj javnosti, s obzirom da je prikazan s neoubičajenim simpatijama za nekoga sa zvaničnom reputacijom izdajnika i zločinca.

## Rehabilitacija
Godine 2009. rodbina Nikole Kalabića pokrenula je njegovu sudsku rehabilitaciju. Na najavu podnošenja zahteva za rehabilitaciju Nikole Kalabića, istoričar Venceslav Glišić, relevantan poznavalac istorije Drugog svetskog rata na tlu Srbije, izjavio je: 

Kalabić je zvanično rehabilitovan u maju 2017. godine odlukom Višeg suda u Valjevu. Tu je odluku, međutim, poništio Apelacioni sud u Beogradu u maju 2018. i vratio na ponovno odlučivanje. Ponovo je rehabilitovan 8. augusta 2022. godine. Sud u Valjevu ga je oslobodio pređašnjih optužnica i ništavnima su proglašene odluke o konfiskaciji njegove imovine te je za zvanični datum njegove smrti nedvosmisleno utvrđen 19. januar 1946. godine. Apelacioni sud u Beogradu je 19. maja 2023. godine potvrdio rješenje Višeg suda u Valjevu, čime je Kalabić i pravomoćno rehabilitovan. U saopćenju suda je navedeno da je prvostepeni sud “pravilno utvrdio da Kalabić nije sarađivao sa okupatorom i da je neosporno utvrđeno da ne postoji nijedan pisani dokument u kome se reguliše saradnja Kalabića sa nemačkom vojnom silom”.

## Literatura

* 
* 
*  
* 
* 

## Izvori

## Povezano
* Operacija Treibjagd
* Jugoslovenska vojska u otadžbini
* Saradnja četnika sa snagama Osovine u Drugom svetskom ratu

## Vanjske veze
* Sporazum od 27. novembra 1943. između Jevrema Simića i Nikole Kalabića sa nemačkim predstavnikom o saradnji u borbama protiv NOVJ
* Nikola Milovanovic, HAPŠENJE KALABIĆA