Poljska socijalistička partija

**Poljska socijalistička partija** (*Polska Partia Socjalistyczna*, akronim: **PSP**) bila je politička partija, osnovana na kongresu u Parizu 23. novembra 1892. 

Nastala je udruživanjem vrlo heterogenih ljevičarskih organizacija, grupa i pojedinaca.
Jedan od najznačajnijih lidera PSP-u bio je Józef Piłsudski, koji je vodio partiju u presudnim vremenima prije i za Prvog svjetskog rata.
## Historija

Iako je bila ilegalna PSP je postala jedna od najvažnijih političkih snaga u Kongresnoj Poljskoj, partija koja organizira štrajkove, sindikate, brani radnike ali i izvodi napade na predstavnike ruske vlasti.

Sve do 1919. PSP je djelovao uglavnom u Kongresnoj Poljskoj. Najviše tijelo PSP-a bio je kongres, a između kongresa partijom je rukovodio Centralni radnički komitet. 

U vrijeme Ruske revolucije 1905.-07. PSP je izrastao u masovnu partiju, jer je krajem 1906. već imao oko 55 000 članova. 
Ta revolucija bila je uzrok raskola u PSP-u, na dvije frakcije: na takoznane *Stare* ili Revolucionare (Piłsudski, Jodko-Narkiewicz, Wasilewski, Jędrzejowski, Perl), koji su bili zagovornici borbe za poljsku nezavisnost i *Mlade* (Horwitz, Kelles-Krauz, Sachs), internacionaliste koji su naglašavali 
jednakost socijalnih i nacionalnih ciljeva i potrebu suradnje poljskih i ruskih revolucionarnih pokreta u rušenju carizma.

Józef Piłsudski i njegovi sljedbenici smatrali su da je jedini način za obnovu poljske države - nacionalni ustanak, a ne antitcaristička revolucija koju bi izveo proletarijat cijelog Ruskog Carstva.    

Sukob je doveo do podjele PSP-a na *Poljsku socijalističku partiju ljevice* (Polska Partia Socjalistyczna – Lewica)  i *Poljsku socijalističku partiju - Revolucionarnu frakciju* (Polska Partia Socjalistyczna – Frakcja Rewolucyjna), osnovanu za vrijeme partijskog kongresa u novembru 1906. 
Slom revolucije 1907. prouzročio je krizu ljevičarske PSP, čija je aktivnost je gotovo prestala. Za razliku od njih *Revolucionarna frakcija*, vratila je svoje staro ime PSP,  a dobar dio članova na čelu sa Piłsudskim preselio se u Galiciju i osnovao 
paravojne formacije sa namjerom da se bore za poljsku nezavisnost. 
### PSP za Prvog svjetskog rata
Za Prvog svjetskog rata PSP-a je obnovio svoj utjecaj u marionetskoj Kraljevini Poljskoj, kao veliki zagovornik Poljske nezavisnosti i demokracije.Članovi PSP-a pridružili su se Piłsudskom u političkim i vojnim kampanjama u znak podrške 
Austro-Ugarskoj i Carskoj Njemačkoj, pomažući u formiranju poljskih legija.

### PSP u međuratnom periodu
U periodu 1918.-30. glavni rivali PSP-a bili su Nacionalni demokrati i Komunisti. 
PSP je nakon rata - 1918. sudjelovao u stvaranju Druge Poljske Republike, i nije se protivio slanju poljskog intervencijskog korpusa u SSSR. 

U vrijeme sovjetske kontraofanzive u julu 1920. PSP je ušao u koalicionu vladu Wincenta Witosa, i podržao državni udar Jozefa Piłsudskog u maju 1926. 
Ali je su novembru 1926. odbio suradnju sa - *Sanacionom [[vlada|vladom]]*, koja je u ime stabilizacije zemlje ograničila slobode, zbog tog je otišao u opoziciju. 

Za Napada Trećeg Reicha na Poljsku u septembru 1939., članovi PSP-a aktivno su sudjelovali u obrani Varšave i Pomeranije. 
Nakon pada Varšave, jedan od tadašnjih lidera desne frakcije PSP-a Zygmunt Zaremba, najavio je raspuštanje PSP-a, ali je oktobru 1939. uz pomoć drugih članova osnovao podzemnu organizaciju *Sloboda, jednakost, nezavisnost*, koja je bila protiv SSSR-a i Poljske radničke partije. 
Lijeva frakcija PSP-a osnovala je 1941. organizaciju - *Poljski socijalisti*, koja je 1943. prezvana u *Radničku partiju poljskih socijalista*. Ona je prihvatila program stvaranja Narodne Republike Poljske, koji je predložila Poljska radnička partija i pomogla u osnivanju Narodnog nacionalnog vijeća i Poljskog komiteta narodnog oslobođenja.

Nakon oslobođenja zemlje obnovljen je rad PSP- a pod vodstvom Edwarda Osóbke-Morawskog, partija je odbacila antisovjetske i antikomunističke 
stavove desne frakcije i surađivala sa Poljskom radničkom partijom u konstituiranju Narodne Republike Poljske.

Poljska socijalistička partija je nakon ujedinjenja sa Poljskom radničkom partijom u decembru 1948. postala - Poljska ujedinjena radnička partija, i formalno prestala postojati.

### Obnovljena partija
Članovi PSP-a koji su nakon formiranja Narodne Republike Poljske emigrirali iz zemlje nastavili su rad stare predratne partije. Nakon rušenja komunističkog režima obnovili su rad partije u domovini 5. novembra 1987.
## Izvori

## Vanjske veze

* ''Polska Partia Socjalistyczna'' (na portalu Encyklopedia PWN)