open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Egzistencijalizam

**Egzistencijalizam** je filozofski pravac i doktrina koji su imali, i još uvek imaju, dubok odjek u literaturi i umetnosti. Najznačajniji predstavnici u književnosti su Alber Kami i Žan-Pol Sartr, koji u svojim brojnim književnim delima ne iskazuje samo svoje egzistancijalističke ideje, već i jedan humanistički stav, možda suštinski iskazan u sledećim rečima: *"Slobodni izbor koji čovek čini sa samim sobom, identifikuje se apsolutno sa onim što se zove sudbina"*.

Ključnim delom egzistencijalističke filozofije smatra se "Bitak i vreme" Martina Hajdegera.

## Predstavnici
* Žan-Pol Sartr
* Alber Kami
* Ernesto Sabato (egzistecialističko književno remek delo "O junacima i grobovima")
* Karl Jaspers
* Martin Hajdeger
Vladan Desnica

**Vladan Desnica** (Zadar, 17. rujna 1905. – Zagreb, 4. ožujka 1967.), jugoslavenski književnik. Pisao je pjesme, pripovjetke, drame, romane. Vanredan stilist, suptilan psihološki analitičar, sažet u mislima i opservacijama.

Rođen je u Zadru u Kraljevini Dalmaciji u porodici srpskog porijekla. Njegov je otac Uroš Desnica, a majka Fani Desnica. Vladan Desnica je potomak Stojana Mitrovića Jankovića (o. 1635–1687), u srpskoj narodnoj pjesmi poznatog kao Janković Stojan. Većina njegovih djela se bavi životom u gradovima i selima Sjeverne Dalmacije.

Vladan Desnica studirao je pravo i filozofiju u Zagrebu i Parizu, a diplomirao je na zagrebačkom Pravnom fakultetu 1930. Radio je kao advokat, a zatim je prešao u državnu službu. 1934. pokrenuo je književnopovijesni godišnjak *Magazin sjeverne Dalmacije* koji je i uređivao dvije godine. Književnim radom počeo se baviti prije Drugog svjetskog rata, a intenzivno tek po završetku rata.

Njegovo najpoznatije i od kritike vrednovano djelo je roman *Proljeća Ivana Galeba* iz 1957. godine, u kome kroz riječi intelektualca na bolničkoj postelji iznosi meditacije o bolesti i smrtnosti.

Godine 1954. napisao je scenarij za *Koncert*, jedan od najboljih filmova u historiji kinematografije u Jugoslaviji.

## Djela

* *Zimsko ljetovanje* (1950)
* *Proljeća Ivana Galeba* (1957)
* Zbirke novela - *Olupine na suncu* (1953)
* *Tu, odmah pored nas* (1956)
* *Fratar sa zelenom bradom* (1969)
* Zbirka stihova - *Slijepac na žalu* (1956)
* Eseji - *Progutane polemike* (iz zaostavštine), Beograd, 2001.
* *Izabrana dela 1-4*, Beograd, 2000.

## Reference

## Vanjske veze

* Vladan Desnica Facebook
* Vladan Desnica na IMDb
* Vladan Desnica biografija
Kosta Hakman

**Kosta Hakman** (1899-1961) je bio jedan od najznačajnih srpskih slikara 20. veka iz Bosne i Hercegovine.

## Kratka biografija
Rođen je u Bosanskoj Krupi 22. maja 1899. od oca poljskog imigranta i majke bosanske Srpkinje iz Sarajeva. Kršten je u Srpskoj pravoslavnoj crkvi. Hakmana su 1914. uhapsile austro-ugarske vlasti kao člana južnoslovenskog pokreta Mlada Bosna. Srednju školu je završio 1919, kada započinje studije slikarstva. Od 1921. do 1924. studirao je slikarstvo u poljskom gradu Krakovu. Svoju prvu izložbu je održao 1925. Godine 1938. oženio je Bosu Pavlović. Povremeno je predavao na Akademiji likovnih umetnosti u Beogradu. U periodu od 1941-1944. bio je zatočen u koncentracionom logotu u Dortmundu kao ratni zarobljenik. 1947. postaje redovni profesor Akademije likovnih umetnosti u Beogradu. 1947. rodila mu se prva kćerka, a 1958. odlazi u penziju. Kosta Hakman je umro 9. decembra 1961 u Opatiji.

## Vanjske veze
* Biografija  (na engleskom)
Azijati Južne Afrike

**Azijati Južne Afrike** sačinjavaju 2 % stanovništva Južne Afrike i uglavnom su indijskog porijekla, iako postoji manja kineska zajednica. Tzv. "Cape Malajci", koji također -- barem djelomično -- potječu od Azijata su se u doba apartheida klasificirali kao "Obojani", odnosno kao miješana rasa.
Iredentizam

**Iredentizam** je naziv za nacionalističke pokrete i ideologije koji se zalažu za mijenjanje državnih granica kako bi se etničke manjine koje žive na pojedinom području došle pod vlast države gdje čine većinu.

Naziv dolazi od izraza Italia Irredenta koga su u drugoj polovici 19. vijeka koristili italijanski nacionalisti kako bi opisali područja sa značajnom italijanskom manjinom koji su nakon završetka ujedinjenja Italije ostali van vlasti nove italijanske države.

S obzirom da su Evropi, pogotovo njenim istočnim dijelovima, granice gotovo nikada nisu bile ili nisu mogle biti povučene u skladu s etničkim sastavom stanovništva (koji se isto tako mijenjao u skladu s raznim ekonomskim, političkim i demografskim trendovima), gotovo svaka nacionalna država u 20. vijeku je, na ovaj ili onaj način, ili imala vlastiti iredentistički pokret ili bila pogođena istim.

Na našem su području nacionalističke iredentističke težnje dovele do pogubnih posljedica za stanovništvo etnički izmiješanih područja kao što je to bilo s Julijskom krajinom nakon 1. i 2. svj. rata te Bosnom i Hercegovinom 90-ih g. XX. st.

Iredentizam je dan-danas službena politika nekih država te uzrok tinjajuće nestabilnost u mnogim dijelovima svijeta (spor Indije i Pakistana oko Kašmira, te kinesko nepriznavanje Tajvana kao samostalne države).

## Povezano
*Teritorijalni integritet
Heinrich Heine

**Hajnrih Hajne** (*Heinrich Heine*) (rođen 13. 12. 1797 u Dizeldorfu, † 17. 2. 1856. u Parizu) je bio jedan od najvećih nemačkih liričara XIX veka. Zbog naprednih pogleda dela su mu za života bila zabranjivana u Nemačkoj, a kako je bio jevrejskog porekla, zabrana je bila obnovljena i u doba nacizma. Kao pesnik, osećajan, duhovit, smeo i borben. On je pesnik "svetskog bola", ali i raskida sa romantikom. On je najviše prevođen strani pesnik na području bivše SFRJ.

## Bibliografija

Značajnija dela - pesme:
* *Knjiga pesama* (1827), koja sadrži čuveni *Lirski intermeco, Nemačka, jedna zimska bajka* (1844)
* Politička satira: *Ata Trol* (1841-46)
* Putopisi: *Slike s putovanja* (1826-31) i dr.
Prve pesme i putovanja:
* 1817. piše prve ljubavne pesme, koje su objavljene u jednom nemačkom časopisu. U Bonu započinje studije prava, filozofije i književnosti.
* 1821. godine se prebacuje na Univerzitet u Berlinu, pa ima priliku da sluša Hegela i mnoge druge ugledne profesore.
* 1822. godine objavljuje prve pesme, koje se odmah izdvajaju svojim originalnim stilom balate i ironičnom odbijanju svakih iluzija. U njima se oseća veliki uticaj pisaca koje je naročito cenio, Bajrona i Fukea.
* 1825. godine prelazi u protestantsku veru i dobija ime Hajnrih, umesto originalnog Hari. Iste godine diplomira na pravima na Univerzitetu u Getingenu.
* 1826. postaje poznat, nakon objavljivanja Slika s putovanja, gde u zamišljenom dnevniku sa puta govori o fantastičnim i moralnim temama, ugledajući se na Sterna i Žan Pola.
* 1826. ide na kratkotrajni put u Englesku, gde su se javili njegovi interesi za aktuelna politička dešavanja, ali i gde ujedinjuje sve svoje pesme u jednu Knjigu pesama.
* 1827. izlazi definitivna redakcija Knjige pesama.
* 1828. godine putuje u Italiju, a sećanja sa ovog puta objavljuje 1836. u knjizi Firentinske noći.

Rođen je u bogatoj porodici jevrejskog bankara i trgovca. Pokušava da se posveti običnoj građanskoj karijeri, ali ne uspeva. 
U Diseldorfu, Hajneovom rodnom gradu, bio je snažan uticaj Francuza tako da je on posećivao Francusku gimnaziju.

## Povezano
* Univerzitet Heinricha Heinea u Dizeldorfu

## Vanjske veze
Javier Solana

**Francisko Havijer Solana Madariaga** (*Francisco Javier Solana Madariaga*) (rođen 14. jula 1942. u Madridu, Španija) je visoki predstavnik Evropske unije za spoljnu politiku i sigurnost i generalni sekretar saveta Evropske unije i Zapadne Evropske unije (organ EU za sigurnost). Pre nego što je bio politički ministar pri NATO-u (1995–99.), bio je fizičar. Dr Solana je izbran na mesto ministra spoljnih poslova EU za 2006. godinu, ali će po svemu sudeći ostati na trenutnoj funkciji.
Mira Furlan

**Mira Furlan** (Zagreb, 7. 9. 1955. - 20. 1. 2021) bila je poznata jugoslavenska glumica koja se kasnije preselila u SAD. Glumila je u mnogobrojnim jugoslovenskim filmovima i serijama. U Sjedinjenim Američkim Državama bila je poznata po ulozi ambasadora Delen (Delenn) u naučnofantastičnoj televizijskoj seriji *Babilon 5* (*Babylon 5*) i Danijel Ruso (Danielle Rousseau) u seriji *Izgubljeni* (*Lost*).

## Biografija
Mira je rođena u Zagrebu 7. 9. 1955. od majke Židovke i oca hrvatsko-slovenskog podrijetla. Nekadašnja je članica Hrvatskog narodnog kazališta igrala u mnogim filmovima. Jedan od njih je bio i *[[Otac na službenom putu]]* (1985) Emira Kusturice, koji je osvojio Zlatnu palmu na Kanskom filmskom festivalu. Osamdesetih godina kratko je nastupala za rok grupu *La Cinema*. Krajem 1991. godine Mira i njen suprug Goran Gajić emigrirali su u Ameriku kako bi izbegli političke pritiske i etničke tenzije koji su ih pratili zbog krize u kojoj se nalazila SFR Jugoslavija. Godine 2002. Mira se vratila u Hrvatsku posle jedanaest godina i odigrala glavnu ulogu u predstavi Rade Šerbedžije.

U Los Anđelesu, Mira je snimila i muzički album pod naslovom *Songs From Movies That Have Never Been Made*. Nedavno je igrala Danijelu Ruso (Danielle Rousseau) u ABC-ovoj televizijskoj seriji *Izgubljeni* (*Lost*). Mirin suprug je filmski režiser koji je, između ostalog, režirao Sofoklovu *Antigonu* i jednu epizodu *Babilona 5*. Povremeno je pisala kolumnu za splitski magazin *[[Feral Tribune]]*.

## Filmografija

## Reference

## Vanjske veze

* 
* Zvanični sajt Mire Furlan
* ''The Celebration'' — sajt obožavalaca Mire Furlan i Gorana Gajića
Otac na službenom putu

***Otac na službenom putu*** (1985) je dramski film reditelja Emira Kusturice. Scenario je napisao Abdulah Sidran. Glavne uloge tumače Moreno De Bartoli, Predrag Miki Manojlović, Mirjana Karanović, Mira Furlan, Mustafa Nadarević i Predrag Laković.

## Radnja filma

Priča filma se odvija u ranim pedesetim godinama, u političkoj istoriji Jugoslavije poznatim pod imenom 'vreme informbiroa'. Meho, otac iz naslova filma, uspešan je činovnik na republičkom nivou. Jedna njegova neoprezna i usputna izjava pred ljubavnicom, udružena sa njenom ljubomorom i osvetoljubivošću, odvodi ga u zatvor. To će izazvati seriju promena u njegovom životu i u životu njegove porodice. Njegov mlađi sin, šestogodišnji Malik, posmatra i komentariše sve što se događa oko njega, ali će tu biti dosta stvari koje on neće moći nikada da razume.

## Nagrade i nominacije
Film je neočekivano osvojio *[[Zlatna palma|Zlatnu palmu]]* na Kanskom filmskom festivalu (1985). Bio je nominovan za nagradu Oskar Američke filmske akademije za najbolji film vanengleskog govornog područja.

## Uloge
* Predrag Miki Manojlović
* Mirjana Karanović
* Mira Furlan
* Mustafa Nadarević
* Predrag Laković
* Eva Ras
* Pavle Vujisić
* Slobodan Aligrudić
* Moreno De Bartoli
## Vanjske veze
*
*''Otac na službeom putu'' na Rotten Tomatoes
Aleksa Šantić

**Aleksa Šantić** (27. maj 1868. Mostar – 2. februar 1924. Mostar, Bosna i Hercegovina) je bio bosanskohercegovački pjesnik. Povezao je svojim djelom idejne i pjesničke težnje književne tradicije i nove epohe modernizma, kojoj je pripadao. Prvu pjesmu objavio je 1886, a prvu zbirku pjesama 1891. godine. U njegovom književnom stasanju, pored Ilića, najviše udjela imao je Zmaj, a od stranih uticaja najvažniji je njemački, posebno Hajneov, čije je pjesme prevodio. Punu stvaralačku zrelost Šantić je dostigao u razdoblju između 1905. i 1910. godine, kada je dao i najljepše pjesme u svojim tematskim krugovima.

Njegov lik se nalazi na apoenu od 10 Konvertibilnih maraka. Po njemu je nazvano i selo kraj Sombora u Vojvodini. Bio je saradnik Srđa. Brat mu je manje poznati pjesnik Jeftan Šantić.

### Značajnija dela:
* Zbirke pesama:
** *Pesme* (1891, 1895, 1901, 1908, 1911)
** *Na starim ognjištima* (1913)
** *Pjesme* (1919)
** *Pjesme* (1925)
* Drame u stihu:
** *Pod maglom* (1907)
** *Moja otadžbina* (1908)
** *Hasanaginica* (1911)
** *Anđelija* (1912) i dr.

## Povezano
*Emina

## Reference

## Vanjske veze

* santic.org - Biografija, Pjesme, Kritike
* aleksasantic.com 
* Biography in Serbian
Anna Lindh

**Ylva Anna Maria Lindh** (19. jun 1957. &ndash; 11. septembar 2003.) je švedska socijaldemokratska političarka koja bila ministarka spoljnih poslova od 1998. do izvršenja atentata na nju 2003. godine. Atentat je izvršio Srbin Mijailo Mijailović. Pre toga je bila ministarka za životnu okolinu od 1994. do 1998.

Bila je udata za Bo Holmberga, guvernera Sudermanlanda, sa kojim je imala dva sina, Dejvida i Filipa.
Mangarai

**Mangarai** ili **Manggarai** se može odnositi na:
* narod na indonežanskom otoku Flores;
* oblast na otoku koje je dobilo ime po tom plemenu;
* visoravan u središtu otoka Flores.
Manggarai (narod)

**Manggarai** (ili **Mangarai**) je naziv za narod koji živi u planinama na zapadnom dijelu indonežanskog otoka Flores.

Manggarai se uglavnom bave poljoprivredom. Po vjeri su uglavnom muslimani, iako među njima postoji i veliki broj tradicionalnih animista.

## Vanjske veze
* Profil naroda Manggarai
Sumbanci

**Sumbanci** je naziv za domorodački narod na indonežanskom otoku Sumba.

Porijeklom su mješavina Malajaca i Melanežana. Govore cijelom nizom srodnih austronezijskih jezika.

Među Sumbancima je raširena tradicionalna Marapu vjera, iako je holandska vlast nad otokom među stanovništvom raširila i kalvinizam.
Bima

**Bima** je domorodački narod koji živi na indonežanskom otoku Sumbawi.

Ima ih oko 600.000. Govore različitim varijantama Bima jezika, koji se klasificira u austronezijsku porodicu jezika. Po vjeri su uglavnom muslimani.
Timorci

**Timorci** ili **Atoni** je naziv za etničku grupu miješanog malajsko-polinežanskog i melanežanskog porijekla koja živi na otoku Timor, uglavnom na dijelu koji pripada Indoneziji.

Ima ih oko 600.000 i po vjeri su uglavnom katolici. Manja zajednica živi u Portugalu.
Lio-Ende

**Ende** ili **Lio-Ende** je naziv za domorodački narod na indonežanskom otoku Flores, koji je od kraja 18. vijeka imao vlastito kraljevstvo.

Kraljevstvo sada predstavlja jedan od pet okruga na otoku. Glavni grad se također zove Ende.

Ende govore ende jezikom, jednim od šest srodnih jezika koji se govore na otoku i koji pripadaju austronezijskoj porodici jezika.
Tetum

**Tetum** ili **Tetun** je naziv za etničku grupu malajsko-melanežanskog porijekla koja živi u Istočnom Timoru, uglavnom na sjevernoj obali i oko glavnog grada Dilija.

Ima ih između 100.000 i 300.000.
Metal

**Metal** ili **kovina** je supstancija koja se sastoji od atoma metalnih hemijskih elemenata koji nisu povezani sa drugim atomima.

Za metalne elemente uzimaju se hemijski elementi koji u čistom obliku pokazuju fizičke i hemijske osobine metala. Te osobine su:
* dobra električna provodljivost
* dobra toplotna provodljivost
* dosta velike sklonosti za građenje hemijskih jedinjenja sa baznim osobinama nego sa kiselim.

Metali i njihove legure imaju odlične mehaničke osobine zbog čega se koriste za izgradnju mašina i alata, a takođe i kao i materijali u građevinarstvu.

Velika većina u periodnom sistemu su metali. Po mestu na kome se nalaze u periodnom sistemu dele se na:
* alkalne metale kao što su: litijum, natrijum, kalijum...
* zemljane alkalne metale kao što su: berilijum, kalcijum, magnezijum...
* slabe metale kao što su: aluminijum, kalaj, antimon...
* prelazne metale kao što su: zlato, bakar, nikl, platina...
* aktinoide i lantanoide kao što su: uranijum, radijum, plutonijum i ostali.

Metali čine oko 78% svih hemijskih elemenata, a nalaze se na lijevoj strani i centralnom dijelu periodnog sistema elemenata.Njih u prirodi vrlo rijetko nalazimo samorodne, a mnogo češće u spojevima-rudama.Rude su obično pomiješane sa jalovinom pa ih treba koncentrisati i obogaćivati.

Rude se obogaćuju na više načina: ručnim odabiranjem, prosijavanjem, taloženjem, magnetnom metodom, flotacijom i izluživanjem. Kada je ruda obogaćena prelazi se dobijanju metala iz nje. Postoji zato više metoda. Koji će s emetod primijeniti ovisi o tome da li je ruda oksidna, sulfidna,karbonatna ili je so neke kiseline. Stoga se primjenjuju postupci:redukcije, oksidacije s naknadnom edukcijom i postupak elektrolize. Željezo se dobija metodom redukcije, a aluminij metodom elektrolize.

Industrijska grana koja se bavi dobivanjem metala iz rude zove se metalurgija. Razlikujemo crnu i obojenu metalurgiju te laku i tešku metalurgiju.

## Povezano
* Nemetali
* Metaloidi
* Korozija
3D animacija

**3D animacija** je oblik digitalne umjetnosti nastao za potrebe prije svega industrije i njena najvažnija primjena još uvek je upravo u ovoj oblasti. Izrada animacije ima više faza. Prva je modelovanje objekta, u kojem se objekat predstavi u formi prostorne matematičke aproksimacije, vizuelno predstavljena kao poligoni mrežni omotač, kojoj se zatim dodaje odgovarajuća tekstura. Zatim se postavi svijetlo, enterijer, eksterijer i formira kompletna virtuelna scena. Poslije definisanog prostora radi se animacija pokreta modela, kamere i dr. u određenom vremenu . Zadnja faza, rendering ili vizuelizacija, jedina je apsolutno kompjuterizovana faza – na osnovu modela, animacije i zadatih parametara kompjuter radi simulaciju.

## Veze
* Kompjuterska animacija
Ehud Olmert

**Ehud Olmert** (hebrejski: **אהוד אולמרט**; prezime mu se također izgovara i kao **Ulmert**; rođen 30.9., 1945) je izraelski političar i advokat. Bio je premijer države Izrael od 2006. do 2009. godine. Na tu poziciju je došao 4.1. 2006 kada je privremeno preuzeo premijerske ovlasti kao vršilac dužnosti nakon što je premijer Ariel Sharon doživio hemoragični moždani udar. U maju mesecu iste godine Kneset ga je i zvanično izabrao na funkciju premijera.

Olmert je u izraelskoj vladi također vršio dužnost zamjenika premijera, ministra financija i ministra industrije, trgovine i rada, isto kao i ministra odgovornog za upravljanje izraelskim zemljištem . Trenutno je član stranke Kadima koju je osnovao Ariel Sharon.

Olmert je rođen u gradu Binyamina u tadašnjem britanskom mandatu Palestine. U djetinjstvu je bio članom omladine Beitara, desničarskog cionističkog pokreta. Odatle potječe njegova velika ljubav prema fudbalskom klubu Beitar Jerusalem, povezanim s tim pokretom.

Olmert je diplomirao psihologiju, filozofiju i pravo na Hebrejskom univerzitetu u Jeruzalemu, te se bavio odvjetništvom.

Politikom se počeo baviti kao član desničarske stranke Likud. Godine 1973. je kao njen član izabran u Kneset. Nakon toga će u Kneset biti izabran sedam puta. Brzo je napredovao u stranci, iako će to neki novinski napisi djelomično pripisivati vezama s organiziranim kriminalom.

Godine 1988. je postao ministrom za manjine, a godine 1990. ministrom turizma.

Taj je položaj napustio kako bi se 1993. godine kandidirao za gradonačelnika Jeruzalema. Njegova pobjeda je prvi put to mjesto donijela jednom članu Likuda. Olmertov je ostao zabilježen po ambicioznim projektima obnove grada i poboljšavanja gradskog transporta, koji su mu donijeli veliku popularnost i drugi mandat.

U januaru 2003. godine Olmert je ponovno izabran u Kneset, i u ime Likuda je vodio pregovore s laburistima o stvaranju koalicione vlade na čelu sa Sharonom. U toj vladi je postao zamjenik premijer te ministar industrije, trgovine i rada, a kraće vrijeme je bio i ministrom telekomunikacija.

U augustu 2005., Olmert, poznat po nekadašnjem žestokom protivljenju sporazumu iz Camp Davida i izraelskom povlačenju sa Sinaja, odlučio je podržati Sharona u njegovoj odluci da se izraelske snage povuku iz Pojasa Gaze. Kada je Benjamin Nethanyahu iz protesta napustio vladu, Olmert je postao vršilac dužnosti ministra financija.

Kada je Sharon objavio napuštanje Likuda i osnivanje nove stranke Kadima, Olmert je bio prvi od vodećih izraelskih političara koji mu se pridružio.

## Literatura
* Profile: Ehud Olmert
* Ehud Olmert
* Ehud Olmert - Achrayut Leumit (English version)
* Web site that delves into Olmert's relationship with Shimon Peres
Ambonci

**Ambonci** su domorodački narod na indonežanskom otoku Ambon.

Porijeklom su mješavina Malajaca i Melanežana. Po vjeri su uglavnom kršćani.

Zbog svojeg specifičnog identiteta i straha od javanske dominacije u nezavisnoj Indoneziji, Ambonci su, slično kao i drugi stanovnici Molučkih otoka početkom 1950-ih podržavali separatistički pokret i kratkotrajnu Republiku Južnih Moluka.

Danas su Ambonci zbog svoje kršćanske vjere predmetom napada od strane salafističkih džihadista.
Ende

Ende se može odnositi na:
* kneževinu Ende i današnji okrug na indonežanskom otoku Flores;
* narod koji živi u tom okrugu, poznat i pod nazivom Lio-Ende.
* glavni grad oblasti.
Kalij

**Kalijum** ili **kalij** (**K**, latinski - *kalium*) je metal IA grupe.
Stabilni izotopi su 39K i 41K.
Važan nestabilni izotop je 40K, iz kojeg zavisno od načina promene nastaje 40Ar ili 40Ca.

Najbitniji minerali kalijuma su silvin, silvinit, karnalit, kainit, langbeinit i razni aluminosilikati.

Važna jedinjenja kalijuma su kalijumoksid, kalijumperoksid, kalijumsuperoksid, kalijumhidroksid (koji je veoma jaka baza), kao i mnoge soli. Skoro sve soli kalijuma dobro rastvorljive u vodi. Važno jedinjenje za hemiju je takođe kalijumpermanganat.

Katjoni kalijuma su glavnim katjonima unutar ćelije i neophodni su za funkcionisanje ćelijske membrane.

Katjoni K+ pripadaju V grupi katjona. Oni plamen boje u roze-ljubičastu boju.

## Povezano
* Jedinjenja kalijuma
Kalcij

**Kalcijum** (**Ca**, latinski *calcium*) je metal IIA grupe. Elektronska konfiguracija mu je: 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 , gradi 2+ jon. Poseduje 6 stabilnih izotopa. To su 40Ca, 42Ca, 43Ca, 44Ca, 46Ca i 48Ca.

## Osobine
Kalcijum je srebrnobeo, mekan i lak metal. Jedinjenja kalcijuma se javljaju i u vodi, i prouzrokuju njenu tvrdoću. Kalcijumovi sulfati i hloridi čine stalnu tvrdoću vode koja se kuvanjem ne može otkloniti. Tvrda voda je nepogodna za korišćenje (za kuvanje, pranje i industriju).

## Zastupljenost
Kalcijum je najrasprostranjeniji zemnoalkalni metal, a i jedan od najrasprostranjenijih elemenata u prirodi. Zastupljen je u zemljinoj kori u količini od 3,54%. Kalcijumkarbonat je glavni sastojak sedimentnih stena. Kao krečnjak čini mnoge planinske masive. Veoma je rasprostranjen i kalcijum sulfat u vidu anhidrita i gipsa.

Najbitniji minerali kalcijuma su: kalcit, argonit, mermet, kreda, gips, dolomit, krečnjak, kalcijumfluorit ... 

## Jedinjenja
Zagrevanjem uz prisustvo vazduha gradi oksid (CaO) i nitrid (Ca3N2). Reaguje sa hladnom vodom gradeći hidroksid (CaO + H2O → Ca(OH)2). Sem ovih jedinjenja bitna su i kalcijumperoksid i mnoge soli.

## Dobijanje i upotreba
Kalcijum se dobija elektrolizom bezvodnog rastvora kalcijum hlorida. Upotrebljava se za legiranje olova, aluminijuma, za dezoksidaciju bakra i nekih legura.

## biološki značaj
Kosti čoveka i životinja sadrže kalcijum u vidu fosfata i karbonata. Nedostatak kalcijuma u kostima izaziva bolest rahitis. Jon kalcijuma nalazi se i u krvi i ubrzava zgrušavanje krvi u dodiru sa vazduhom. Kod biljaka ulazi u neke oblike ćelijskih zidova. One skladište kalcijum u stabiljci i lišću. Nedostatak kalcijuma kod biljaka prouzrokuje slab razvoj korena i lišća.
 
Kalcijum je zastupljen u čovekovom organizmu između 1,4 i 1,66 % što pretstavlja preko 1 kilogram. Kalcijum ima veliku ulogu u ljudskom organizmu:
* aktivator enzima
* provođenje bioelektričnih impulsa
* udeo u zgrušavanju krvi
* udeo u grčenju mišića
* udeo u proizvodnji hormona

Nivo kalcijuma u krvi zavisi od:
* količine kalcijuma koja se unosi ishranom
* količine kalcijuma u namirnicama
* stepene izbacivanja kalcijuma sa mokraćom

Kalcijuum je takođe neophodan sastojak u ćelijama biljaka.

Katjoni Ca2+ spadaju u IV grupu katjona.
Skandij

**Skandijum** ili **skandij** (**Sc**, latinski - *scandium*) je metal IIIB grupe. Ima 15 izotopa čije se atomske mase nalaze između 40-51. Stabilan je samo 45, koji čini skoro 100% njegovog izotopa u prirodi.

Zastupljen je u Zemljinoj kori u količini od oko 16 ppm (ang. parts per million) u obliku minerala torteveitita

Otkrio ga je Lars Fredrik Nilson 1879 u Uppsal-i, u Švedskoj.

Jedina poznata jedinjenja skandijuma su njegove soli sa ostatcima organskih kiselina i hidridi. Ta jedinjenja nemaju nikakav praktični značaj.

Biološki značaj: Pretpostavlja se da nedostatak skandijuma izaziva rak, ali o tome ne postoje precizni podaci. 

Skandijum je srebrnast, mek metal. Na vazduhu se lako prekriva slojem oksida Sc2O3 zlatne boje. Reaguje sa vrućom vodom, sa kiselinama gradi soli. Vrlo dugo je imao samo teorijski značaj i nije imao nikakvu praktičnu primenu. Ipak u zadnje vreme počeo je da se koristi kao dodatak za legure od kojih se prave antene za mobilne telefone, jer on poseduje jedinstvene elektromagnetne osobine koje dozvoljavaju redukciju veličine tih antena.
Titanij

**Titanijum**, **titanij** ili **titan** (**Ti**, latinski - *titanium*) je metal IVB grupe.
Ima 18 izotopa čije se atomske mase nalaze između 46 do 50. Izotopi od 46 do 50 su postojani.
Zastupljen je u zemljinoj kori u količini od 5000 ppm (ang. parts per million), u obliku minerala: ilmenita, rutila i titanita.

Otkrio ga je G.W. Creeda 1791 godine, i takođe nezavisno od prvog otkrića otkrio ga je M.H. Klaproth w 1795 godine.

Najvažnije jedinjenje titanijuma je bez sumnje titanijumoksid 2 koji se koristi kao dodatak za izbeljivanje u pastama, prašcima i farbama. 

Biološki značaj - Elementarni titanijum nije otrovan, ali neke njegove soli jesu. 

Legure titanijuma su veoma lake i mehanički izdržljive - posebno na razvlačenje i zbog toga se koriste u avioindustriji, a takođe i za pravljenje bicikli i drugih sportskih sprava. Legure titanijuma imaju mnogo bolje osobine od legura aluminijuma ali su od njih značno skuplje te su zbog toga manje zastupljene

Medicinska upotreba - Titanijum se koristi, zato što je biokompatibilan, u širokoj lepezi medicinskih potreba uključujući hirurške implemente i implante, kao što je veštački zglob kuka koji može opstati na tom mestu u organizmu i preko 20 godina. Često se pravi legura sa 4% aluminijuma ili 6% aluminijuma i 6% vanadijuma. 
Titanijum ima osobinu da se oseointegriše i tako omogućava upotrebu zubnih implanata koji mogu da ostanu u vilici i preko 30 godina. Ovo svojstvo je takođe korisno za ortopedske primene implanata. Velika korist Titanijuma se ogleda i u njegovom modulu elastičnosti (Youngov modul) koji je sličan modulu elastičnosti kosti koju zamenjuje. Kao rezultat, skeletna opterećenja koja se javljaju između kosti i implanta su ravnomerna i ne dovode do degradacije, frakture i resorpcije okolne kosti, što je ranije bio slučaj prilikom korišćenja drugih materijala za tu svrhu. Ipak legure Titanijuma imaju 2 puta veću tvrdoću od kosti, tako da okolna kost podnosi značajno manje opterećenje pa može da dođe do njene resorpcije.

Pošto Titanijum nije feromagnetičan, pacijenti sa titanijumskim implantima mogu bezbedno biti podvrgnuti dijagnostičkoj proceduri magnetne rezonance.

Priprema implanta za implantaciju u organizam podrazumeva tretiranje implanta lukom visokotemperirane plazme koja uklanja atome sa površine i izlaže atome svežeg titanijuma koji odmah oksigeniše.
Titanijum se takođe koristi za hirurške instrumente u slikom-navođenoj hirurgiji, kao i kod kolica, štaka i u svim drugim proizvodima gde je jaka snaga i mala masa materijala poželjna.
Soza (razdvojba)

**SOZA**,
# mjesto u Rusiji istočno od Moskve; *([[Izvori#CD-atlas|CD-atlas]])*
# mjesto na sjeveru Zambije, blizu tanzanijske granice; *([[Izvori#CD-atlas|CD-atlas]])*
# (**Sôza**) drugi oblik naziva mjesta **Sosa** južno od Porta (Portugal); *([[Izvori#CD-atlas|CD-atlas]])*
Adej

**ADEJ**, grčki retor, učitelj Aurelija Fuska, koga Seneka Stariji pohvalno spominje. Nisu poznata njegova djela, niti tačno vrijeme kad je živio.

----
**Izvor**:
* *[[Latina et Graeca]]*, ..., 25, 86 - Zagreb, V. 1985.
Titan

**Titan** može značiti: 
* div iz grčke mitologije, koji je postojao prije bogova;
* rimski bog Uran, koji se ponekad naziva Titanom;
* najveći Saturnov Titan (mjesec);
* metal, koji se isto tako naziva titanij ili titanijum.
* vrsta američke rakete.
Nina Vavra

**Nina Vavra** (Križevci, 5. I. 1879. - Zagreb, 21. IX. 1942), hrvatska glumica.

## Biografija
Završila je Miletićevu *Hrvatsku dramatsku školu* i djelovala u zagrebačkom HNK-u. Glumački raspon joj je sezao od likova klasične tragedije do komičnih malograđanki: Kasandra, Elektra i Antigona, Dedra, Jele i Mare, Hasanaginica.

Napisala je dramu "*Dolazak Hrvata*" i prevela 50-ak dramskih djela s češkoga i njemačkog.

Igrala je i u prvim hrvatskim filmovima *[[Matija Gubec (film)|Matija Gubec]]* i *[[Vragoljanka]]*.

## Inicijali
Njeni inicijali N. V. često se skreću u križaljkama.

## Kostim Nine Vavra
U Muzeju grada Zagreba nalazi se kostim dramske umjetnice Nine Vavra (na slici) kao Hasanaginice. Potječe iz 1908. godine. Kostim je izrađen za praizvedbu "Hasanaginice" 9. I. 1909. godine, kada je Nina Vavra nastupila u naslovnoj ulozi, a Andrija Fijan kao Hasan-aga.

## U popularnoj kulturi

Nina Vavra se pojavljuje kao lik u biografskom filmu *[[Lea i Darija]]*, gdje je tumači Višnja Babić.

## Vanjske veze
* 
* ''Križevci.eu: Nina Vavra''
Kambrij

**Kambrij** je veliki period geološke kronologije koji počinje oko 542 Ma (miliona godina) na karaju proterozoičkog eona i završava oko 488,3 Ma s početkom ordovicijskog perioda (ICS, 2004). To je prvi period paleozoičke ere u fanerozoičkom eonu. Kambrij je najraniji period u kome se u stijenama mogu pronaći brojni tragovi velikih fosiziliranih višestaničnih orgnaizama koji su daleko složeniji od spužava i meduzoida. Tokom ovog perioda se oko pedeset različitih grupa organizama ili "phyla" (stablo definira osnovnu tjelesnu strukturu grupe modernih ili izumrlih životinja) odjednom pojavilo, u većini slučajeva bez očitih prethodnika. Ovo naglo širenje životinjskih stabala se naziva **[[Kambrijska eksplozija|kambrijskom eksplozijom]]**.

## Vanjske veze

* Weird Life on the Mats 
* Amthor, J. E., *et al.*. 2003. Extinction of *[[Cloudinia]]* and *Namacalathus* at the Precambrian-Cambrian boundary in Oman. *Geology*, 31: pp 431–434.
* Report on the web on Amthor et al. from ''Geology'' vol. 31 .
* Paleomap Project.
*
Ekvator

U geografiji, **ekvator** je zamišljena linija povučena oko planeta (ili drugog nebeskog tijela) na jednakoj udaljenosti od polova. Ekvator dijeli površinu na sjevernu i južnu poluloptu. Zemljopisna širina ekvatora je 0 po definiciji. Duljina Zemljinoga ekvatora je oko 40.070 kilometara.

Zemljina površina na ekvatoru uglavnom je prekrivena oceanima. Područja kroz koja prolazi ekvator su:
* Sveti Toma i Princip - prolazi preko Ilhéu das Rolas, otočić u ovom arhipelagu
* Gabon
* Republika Kongo
* Demokratska Republika Kongo
* Uganda
* Kenija
* Somalija
* Maldivi - možda ne dira nijedan otok
* Pini - mali otok kraj Sumatre
* Sumatra
* Lingga i još jedan otočić kraj Sumatre
* Borneo - Kalimantan
* Sulawesi
* Halmahera
* otočići istočno od Halmahere
* Gilbertovo otočje - možda ne dira nijedan otok
* Otočje Phoenix - zamalo promašuje otok Baker
* Linijsko otočje - zamalo promašuje otok Jarvis
* Galapagos - prolazi preko otoka Isabela.
* Ekvador
* Kolumbija
* Brazil
Anglikanska zajednica

**Anglikanstvo** (od francuskog *Angles* – Engleski) je narod i Crkva koji poštuju religijske tradicije Engleske hrišćanske Crkve (en: *Church of England*). U svetu ih ima oko 70 miliona, najviše u Engleskoj (26 miliona), Nigeriji (17,5), Ugandi (8), Sudanu (5), Australiji (3,8). 
Počasno sedište Crkve je u Kanterberiju u Engleskoj. Biskup Kanterberija se smatra za “prvog među jednakima”. Britanska kraljevska kuća je ceremonijalni “vrhovni guverner” i ima ingerencije u administraciji crkve, ali samo u Britaniji. 

Dok mnogi članovi ove Crkve sebe smatraju Protestantima, ona sebe smatra katoličkom, t.j. sveopštom, naglašavajuđi svoj kontinuitet sa prošlošću. Crkvena služba je slična Rimo-katoličkoj, ali je kroz istoriju ova Crkva bila blisko povezana sa Protestantskom reformacijom. 
Za razliku od drugih protestantskih crkava, a slično Rimo-katoličkoj i Pravoslavnoj, Anglikanci smatraju da njihov crkveni autoritet potiče nasleđem od prvih sledbenika Isusa Hrista. 

Istorijski, Anglikanska crkva je nastala kada je Henri VIII, u potrazi za muškim naslednikom, odlučio da se razvede od Katarine Aragonske i i oženi Anne Boleyn. Pri tome prekinuo sve veze sa Rimom. On se proglasio glavom Engleske Crkve 1534, raspustio je sve manastire i konfiskovao njihovu imovinu. 
Kasniji vladari dinastija Tjudor i Stjuart su pokušavali da uspostave slobodu veroispovesti, tako da verskih sukoba nije bilo mnogo. Puritanci su predstavljali ekstremno krilo protestantizma u Engleskoj, dok su se na drugom kraju spektra nalazili Rimo-katolici. Anglikanstvo je bilo negde između. 

U Škotskoj i SAD-u ova Crkva je poznata kao Episkopska ili Episkopalna (od latinskog: *Episcopus* – biskup, vladika). Postoje tri vrste sveštenika: propovednik, sveštenik i biskup. Celibat se ne zahteva od sveštenika, a žene u principu mogu da obavljaju sve crkvene funkcije, što opet zavisi od stava lokalne Crkve. U 19. veku su se pojavili monasi i monahinje u Anglikanskoj Crkvi. Oni se uglavnom bave humanitarnim radom. Danas ih ima najviše u Melaneziji. 

Kao izvor crkvrnog autoriteta Anglikanci priznaju Bibliju, neke crkvene spise, crkvenu tradiciju i zdrav rezon. Među ova 3 izvora, primat se daje Bibliji. Do spasenja se po njima stiže kroz Božiju milost, a ona je dostižna za one koji veruju.

Anglikanska crkva se posljednjih godina našla pod prijetnjom raskola, zbog toga što su u Britaniji i SAD za biskupe postavljeni homoseksualci, čemu se žestoko protive konzervativne anglikanske zajednice u Africi i drugim dijelovima svijeta.

## Vanjske veze

* Zvanična prezentacija
Nenad Prokić

**Nenad Prokić** je srpski dramski pisac, reditelj, redovni profesor na Fakultetu dramskih umetnosti u Beogradu, jedan od osnivača LDP i narodni poslanik u Skupštini Srbije u dva mandata.

Prokić je bio redovni profesor na Fakultetu dramskih umetnosti u Beogradu i jedan od osnivača Beogradskog kruga i Foruma pisaca. Bio je direktor BITEF-a dva puta uzastopce. Takodje je boravio kao dramaturg-pisac u Jugoslovenskom dramskom pozoristu u Beogradu i Slovenskom narodnom gledališču u Mariboru.

Njegova drama **[[Metastabilni Graal]]** je uvrštena u Antologiju savremene srpske drame. Autor je romana *Alpha foxtrot.* Ostale drame: *Dom Bergmannovih*, *Strah za granicu*, *Homo Volans*, *Očevi i oci* (Dramatizacija romana Slobodana Selenića), *U potrazi za Marselom Prustom*, *Dantes Divinus*, *Ruska misija*, P*oslednji dani čovečanstva* (Adaptacija drame Karla Krausa), *Le Petit et le Grand Theatre du Marquis de Sade*, *Edelheim, Finger Trigger Bullet Gun*, *Neharni sin hrvatski* (TV scenarij o A.G. Matošu)...Poslednje premijere njegovih komada su odrzane u Kanadi (James Dunn theatre, Halifax) i Engleskoj (Stans' Cafe, Birmingham i London Lift Festival).

Nenad Prokić je u pozorištu režirao sledeće komade: *Follie a Deux* Heinera Muellera (Jugoslovensko dramsko pozorište), *Sluškinje* Jeana Geneta (Bitef teatar), *Noć Helvera* Ingmara Villqista (Bitef teatar), *Porazgovarajmo o životu i smrti* Krzsysztofa Byzioa (Bitef teatar), *Nedostupna ili Unapred plaćeno milosrdje* Zanussi/Zebrowsky (Bitef teatar), *Daleko* Tamare Bosak (Bitef teatar).

Prokić je osnivač i prvi Predsednik Grupe prijateljstva sa Malteškim redom u Parlamentu Srbije. Princ i Veliki majstor Suverenog vojnog bolničkog reda Svetog Jovana od Jerusalima, Rodosa i Malte, fra Metju Festing, odlikovao je Nenada Prokića viteškim Krstom Velikog Oficira PRO MERITO MELITENSI Suverenog Vojnog Malteškog Reda na dan 15. juna 2012.

Od 2014. godine Nenad Prokić je Savetnik za humanitarne poslove u ambasadi Suverenog Vojnog Malteškog Reda u Republici Srbiji. 

## Odlikovanja
* Grand Cross Pro merito Melitensi
Liberalno-demokratska partija (Srbija)

**Liberalno-demokratska partija** je liberalna partija u Srbiji. Pre osnivanja 5. novembra 2005. je delovala kao Liberalno-demokratska frakcija Demokratske stranke.

Osnivač LDP-a je Čedomir Jovanović, bivši potpredsednik Vlade Srbije, koji je isključen iz Demokratske stranke.

LDP se 2007. godine sa Građanskim savezom Srbije ujedinio u jednu partiju. Za predsednika je ponovo izabran Čedomir Jovanović, za potpredsednicu Nataša Mićić, a za predsednicu Političkog saveta Vesna Pešić.

## Učešće na izborima

LDP je prvi put nastupio na parlamentarnim izborima 2007, i to u koaliciji sa Građanskim savezom Srbije, Socijaldemokratskom unijom i Ligom socijaldemokrata Vojvodine. Ta je koalicija osvojila 5,3% glasova.

Na parlamentarnim izborima 2008. LDP je dobio 5,2% glasova.

LDP je na parlamentarne izbore 2012. izašao u koaliciji Preokret, koja je osvojila 6,2% glasova.

Na izborima 2014. LDP je dobila manje od 5 glasova, te je tako ostala ispod cenzusa i nije ušla u Narodnu skupštinu.

## Predsednici LDP-a

## Izborni rezultati

## Povezano
* Spisak levičarskih partija u Srbiji

## Reference

## Vanjske veze
* Zvanična stranica LDP
Hektar

**Hektar** (oznaka ha) je mjerna jedinica za površinu, koja ima vrijednost od sto ara. Također se može definirati i kao:
* površina kvadrata čije su stranice dugačke 100 metara
* (100 m)&sup2; odnosno 10.000 m&sup2;
* 100 ar
* 0.01 km&sup2; 

Najčešće se koristi u poljoprivredi.
Kvadratni metar

**Četvorni metar** ili **kvadratni metar** (oznaka **m²**) je izvedena jedinica međunarodnog sistema jedinica za površinu. Jedan kvadratni metar je površina kvadrata sa stranicom od jednog metra.

Jedan kvadratni metar odgovara:
* 0,000001 kvadratnog kilometra
* 10.000 kvadratnih centimetara
* 1,196 kvadratnih jardi
* 10,76 kvadratnih stopa
* 1550 kvadratnih inča
Ar

**Ar** može značiti:
* '''Ar''' je jedinica za površinu koja označava 100 m<sup>2</sup>.
* **Ar** je simbol za kemijski element argon.
* **ar** je dvoslovni kod ISO 3166-1 za Argentinu.
* **.ar** je Internet nastavak Argentine.
* '''Ar''' je (azijski restoran).
* **[[ar (Unix)|ar]]** je komanda Unixa za arhiviranje
Ar (jedinica)

**Ar** (znak **a**) je mjerna jedinica za površinu u sistemu SI. Jedan ar ima sto kvadratnih metara, odnosno po svojoj definiciji predstavlja kvadrat čije su stranice duge deset metara. 
::::1 ar = 1 kvadratni dekametar = 100 m2
Najčešće se koristi za merenje manjih zemljišta, a za merenje većih površina se obično koriste jedinice hektar i dulum, motika, jutro, lanac. (1 ha = 100 a = 10 000 m²).

Daleko više koristi se njena izvedena jedinica hektar, 1 hektar = 100 ara = 10.000 kvadratnih metara.
Padaljka

**Padaljka**, mrežasta zagonetka kod koje su polja raspoređena poput cigala u zidu i u kojoj pojmovi idu **vodoravno** i **padajući**, s tim da načelno početni dio padajućeg pojma ide vodoravno, sredina "pada" prema dolje desno, a kraj opet ide vodoravno.

Prvu padaljku vjerovatno je objavio Stjepan Horvat u Osmosmjerci (broj 355 od 3. IX. 2004. godine), prenijevši je iz nekog stranog zagonetaštva. Otada se padaljka pojavljuje u svakom broju tog časopisa. U drugim srpsko-hrvatskim enigmatskim časopisima, izgleda, nije objavljivana.
Kvadratni kilometar

**Četvorni kilometar** ili **kvadratni kilometer** (oznaka km²) je izvedene jedinica SI kojom se mjeri površina.

1 km² odgovara:
* površini kvadrata sa stranicom od 1 km
* 1.000.000 m²
* 100 hektara
* 0,386.102 kvadratne milje 
* 247,105.381 akri.

Pretvorbe:
* 1 m² = 0,000.001 km²
* 1 hektar = 0,01 km²
* 1 kvadratna milja = 2,589.988 km²
* 1 akar = 0,004.047 km²
Lirika

**Lirika** je jedan od tri književna roda. Najčistiji oblik lirike, lirska pesma, nosi sve odlike roda: subjektivnost, emocionalnost, neposrednost, slikovitost i ekspresivnost.

Europska **lirika** započinje svoj razvoj antičkom, grčkom i rimskom poezijom. Kod Grka lirika je označavala samo pesmu koja je praćena muzikom (cirom ili lirom), otuda i ime - **lirika**), a delila se na mondijsku, koju je izvodio jedan pevač (Alkej, Spafa, Anakreon), i na horsku pesmu (Alkamn, Pundar). Omiljene vrste bile su: oda, himna, skolion i elegija. Za vreme dimanzijskih igara pevala se i izvodila strasna, patetična pesma - ditiramb, koju je pevao hor izvođača dionizijske svetkovine. Rimski pesnici su preuzeli već postojeće forme grčke lirike. 

U lirskoj poeziji renesanse javljaju se i novi pesnički oblici: sonet, kancona, stramboto, sestina, stanca, triolet, madrigal (Dante, Petrarka, Mikelanđelo). Pridružimo li tome i kasnije upoznavanje evropskih pesnika s poezijom Bliskog i Dalekog istoka i preuzimanje nekih formi iz arapske (gazela, rubija), jevrejske (psalmi), indijske i kineske lirike, pomenuli smo najpoznatije lirske vrste u dvehiljadegodišnjem razvitku evropske lirike. Prema temama i vrstama osećanja, lirika se delila (i još uvek se u školskoj praksi deli) na: ljubavnu, rodoljubivu, pobožnu, satiričnu, elegičnu, opisnu, idiličnu, šaljivu, poučnu, kojoj se dodaju vrste narodne poezije; pesme o radu, svadbene, uspavanke, obredne, tužbalice, i sve navedene iz istorijske tradicije. 

Savremena teorijska misao, uzimajući kao glavnu odrednicu odnos između **lirskoga ja i sveta**, koji se prostire od sponatanog osećanja, preko uzvišenosti distanciranog osećanja do visokih poetskih uzleta, deli liriku na sledeće vrste: pesmu, elegiju, odu, himnu, ditiramb, misaonu i sentencioznu pesmu.
Varšavski pakt

**Varšavski pakt** (ponekad nazivan i **Varšavski [[ugovor]]**; službeno naziv je bio *Sporazum o prijateljstvu, suradnji i međusobnoj pomoći*) je bio vojni savez država istočnog bloka, koje su ga organizirale kao odgovor na stvaranje Sjevernoatlantskog pakta na Zapadu godine 1949. Kao izgovor za stvaranje Varšavskog pakta je poslužilo ponovno naoružavanje Zapadne Njemačke i njeno primanje u NATO preko ratifikacije pariških sporazuma. Varšavski ugovor je sastavio Nikita Hruščov godine 1955 te je bio potpisan u Varšavi (po čemu je nazvan) 14. maja 1955.

## Članice

* SSSR
* Albanija (naknadno istupila iz ideoloških razloga)
* Bugarska
* Rumunjska
* Istočna Njemačka
* Mađarska
* Poljska
* Čehoslovačka

Sve komunističke države istočne Evrope su bile potpisnice, osim SFRJ. Članice pakta su se obvezale, da će jedna drugu potpomagati ukoliko ijedna bude napadnuta. Sporazum je također navodi da se odnosi među članicama temelje na međusobnom nemiješanje u unutrašnje poslove, odnosne poštovanju suvereniteta i nezavisnosti članica.

Te su odredbe samo godinu dana kasnije bile prekršene prilikom sovjetske invazije na Mađarsku i gušenja tamošnje antikomunističke pobune godine 1956. 

Albanija je u Paktu prestala sudjelovati godine 1961. zbog sovjetsko-kineskog raskola, tokom koga je staljinistički režim Envera Hohxe podržavao NR Kinu. Iz Pakta je formalno izašla godine 1968.

Najveća vojna akcija u povijesti Pakta bila je sovjetska invazija na Čehoslovačku godine 1968. u svrhu gušenja tamošnjeg reformskog pokreta. U toj akciji su, uz sovjetske, sudjelovale i istočnonjemačke, mađarske, poljske i bugarske trupe. Rumunjska, iako članica Pakta, je u tome odbila sudjelovati. Opravdanje za invaziju je poznato kao Brežnjevljeva doktrina, odnosno teorija ograničenog suvereniteta, prema kojoj je SSSR sebi priskrbio pravo intervencije u slučajevima da neka od članica pokuša skrenuti sa "socijalističkog" puta.

Varšavski pakt nakon toga formalno nije sudjelovao u nijednom oružanom sukobu, iako su neke od država-članica imale manje kontingente savjetnike među sovjetskim trupama za vrijeme rata u Afganistanu.

U decembru 1988. je sovjetski vođa Mihail Gorbačov objavio kako su države-članice slobodne napustiti Pakt, ukoliko to žele. Priliku za to je dao pad Berlinskog zida godinu dana kasnije. 24.9. 1990. je vlada tadašnje Istočne Njemačke potpisala sporazum sa SSSR-om kojim njeno članstvo u Varšavskog Paktu prestaje ujedinjenjem Njemačke, koje se dogodilo 3.10..

Nakon toga su istim primjerom krenule i druge istočnoevropske države, u kojima su na vlast došle antikomunističke i antisovjetske vlade. U januaru 1991. su Čehoslovačka, Poljska i Mađarska objavila da će Pakt napustiti 1.7. 1991., a u februaru je isto objavila i Bugarska. Pakt je tog dana formalno prestao postojati.

## Vanjske veze

* Sovetika.ru - site about Soviet era
Dušan Kovačević

**Dušan Kovačević** (rođen 12. jula 1948. godine u Mrđenovcu pored Šapca), književnik, dramski pisac i scenarista.

## Život
Gimnaziju je završio u Novom Sadu 1968. godine. Akademiju za pozorište, film, radio i televiziju studirao je u Beogradu, diplomirao je na odseku Dramaturgije 1973. godine.

U TV Beogradu je radio kao dramaturg do 1978. godine. Od 1986. do 1988. radio je na Fakultetu dramskih umetnosti u Beogradu u zvanju docenta. Od 1998. godine je direktor Zvezdara teatra u Beogradu.

Dušan Kovačević je član krunskog saveta Aleksandra Karađorđevića. Izabran je za dopisnog člana SANU oktobra 2000. godine, a za redovnog člana SANU je izabran na Izbornoj skupštini 5. novembra 2009. godine. Od juna 2005. godine, do 1. oktobra 2006. godine, Dušan Kovačević je bio ambasador SCG u Portugaliji.

Predsednik Srbije Aleksandar Vučić dodelio mu je sretenjski orden prvog stepena 2020. godine.

## Političko opredeljenje
Dušan Kovačević je po političkom opredeljenju monarhista, a nakon raspada SFR Jugoslavije znao je tu zemlju i njene vlasti, ujključujući Tita, optuživati za delovanje protiv interesa Srbije. Član je krunskog saveta porodice Karađorđević.

## Dela
Debitovao sa izrazitim uspehom kod publike u Ateljeu 212 sa "desnim portretom Beograda" *Maratonci trče počasni krug*. Drame mu obiluju nadrealističkim humorom. Prevođene su, nagrađivane i igrane u većini jugoslovenskih pozorišnih kuća. Osim dramskih tekstova piše radio drame, TV drame i filmska scenarija (poznati su: *Poseban tretman*, *Ko to tamo peva*, *[[Maratonci trče počasni krug|Maratonci]]*, *Balkanski špijun*). Dobio Sterijinu nagradu za tekst savremene drame 1974. godine, Nagradu "Miloš Crnjanski" za knjigu *Drame* 1983. godine, a za film *Balkanski špijun* (režija sa B. Nikolićem) Veliku zlatnu arenu u Puli 1984, nagradu za najbolji jugoslovenski film te godine.

### Značajnije pozorišne drame
* *Maratonci trče počasni krug* (1973)
* *Radovan Treći (1973)
* *Proleće u januaru* (1977)
* *Šta je to u ljudskom biću što ga vodi prema piću* (1978)
* *Limunacija* (1978)
* *Svemirski zmaj* (1981)
* *Sabirni centar* (1982)
* *Balkanski špijun* (1983)
* *Drame* (1983)
* *Sveti Georgije ubiva aždahu* (1984)
* *Klaustrofobična komedija* (1991)
* *Profesionalac* (1990)
* *Urnebesna tragedija* (1991)
* *Kontejner sa pet zvezdica* (1993)
* *Doktor Šuster* (2001)
* *Odabrane drame* I-III (2001)

=== Drugi radovi ===
* roman - *Bila jednom jedna zemlja* (1995)
* publikacija: *Vek - za godine koje su prošle'' (2000)

## Vanjske veze

* Сачувајмо оно што је наше (интервју, „Православље“, бр. 912, 15. март 2005)
* Интервју за Б92 (1. октобар 2009)
* Безнађе се побеђује смехом („Политика“, 31. децембар 2009)
* Порнографија живота и смрти („Политика“, 9. март 2011)
* Душан Ковачевић: Ово не слути на срећан крај („Вечерње новости“, 9. јануар 2012)
* Душко Ковачевић доживео инфаркт, али се опоравља („Блиц“, 19. јануар 2012)

## Reference
Gorontalo (narod)

**Gorontalo** je naziv za etničku skupinu austronezijskog porijekla koja živi na sjevernom dijelu indonežanskog jezika Sulawesi. Po njima je nazvan glavni grad tog područja, odnosno istoimeni okrug i provincija.

Gorontalo su po vjeri uglavnom muslimani, što je u posljednje vrijeme bilo uzrok velikih napetosti i krvavih sukoba s većinskim narodom Minahasa koji su po vjeri kršćani. Zbog toga je Indonezija godine 2000. provela administrativnu reformu kojom su Gorontalo dobili vlastitu provinciju u kojoj čine većinu.
Pasemah

**Pasemah** je zajednički naziv za srodne etničke grupe koje uglavnom živi u visoravnima na jugozapadnom dijelu indonežanskog otoka Sumatre. 

Smatra se da im je pradomovina centralni Borneo, iz koga su emigrirali prema moru, a potom na druge indonežanske otoke.

Ima ih oko 650.000. Uglavnom se bave poljoprivredom. Po vjeri su muslimani, iako su po selima snažna i tradicionalna vjerovanja.

Posljednjih godina ih muči kronična nezaposlenost.

## Vanjske veze

* Pasemah Profile (engleski)
Toradža

**Toraja** ili **Toradža** je naziv za etničku grupu koja živi na planinama južnog dijela indonežanskog otoka Sulawesi.

Ima ih između 300.000 i 600.000. Po vjeri su uglavnom kršćani, a uz malu muslimansku manjinu postoji i tradicionalno vjerovanje koje sami vjernici vole povezivati s hinduizmom.

Narod Toraja je poznat po složenim pogrebnim ritualima, kao i po drvorezačkoj umjetnosti.

Po njemu je prozvana indonežanska provincija Tana Toraja ("Zemlja Toraja").