Streisandin efekt

**Strajsend efekat** je kolokvijalni naziv za fenomen gde pokušaj sakrivanja ili uklanjanja delića informacije dovodi do neželjenog širenja te informacije. Dobio je ime po američkoj muzičarki i glumici Barbri Strajsend, čiji je pokušaj iz 2003. da spreči objavljivanje slika njenog doma neočekivano privukao veći publicitet.

Slični pokušaji su pravljeni, na primer, pismima kojima se se traži uklanjanje fajlova i vebsajtova. Umesto da se oni uklone, ove informacije (kao što su video klipovi i ismevajuće pesme, koje su često kopirane preko interneta ili deljenje preko mreža za razmenu datoteka) su dobile veći publicitet i pažnju medija.

Majk Masnik je skovao ovaj termin nakon što je Strajsendova, citirajući kršenja privatnosti, neuspešno tužila fotografa Keneta Adelmana tražeći odšetu od 50 miliona dolara kako bi uklonila slike njene vile iz javne kolekcije 12.000 slika kalifornijske obale. Adelman je izjavio da je on samo slikao imanja na obali da dokumentuje obalsku eroziju kao deo vladinog projekta. Pre nego što je Strajsendova podnela tužbu, slika njene vile je bila preuzeta sa Adelmanovog sajta samo šest puta, od čega su dva preuzimanja učinili Strajsendini advokati. Kao rezultat slučaja drastično je porastao interes javnosti za slikom; više od 420.000 ljudi je posetilo sajt tokom sledećeg meseca.

## Porijeklo

Termin je skovao Mike Masnick iz Techdirta 2005. godine nakon što je Barbra Streisand pokušala spriječiti objavljivanje fotografije Kennetha Adelmana koja prikazuje njenu rezidenciju na vrhu litice u Malibuu, snimljenu radi dokumentiranja obalne erozije u Kaliforniji.

Američka pjevačica i glumica Barbra Streisand tužila je 2003. godine fotografa Kennetha Adelmana i Pictopia.com za 50 miliona američkih dolara zbog kršenja privatnosti. Tužba je tražila uklanjanje "Slike 3850", zračne fotografije na kojoj je vidljiva Streisandina vila, iz javno dostupnog projekta California Coastal Records koji sadrži 12 000 fotografija kalifornijske obale. Budući da je cilj projekta bio dokumentirati obalnu eroziju obale kako bi se utjecalo na stvoritelje vladine politike, zabrinutost vlasnika kuća za privatnost smatrana je manjom ili beznačajnom.

Tužba je odbačena, a Streisand je naloženo da plati Adelmanove pravne troškove u iznosu od 177 000 dolara. "Slika 3850" je preuzeta samo šest puta prije Streisandine tužbe, od kojih su dva puta preuzeli Streisandini advokati; javna svijest o slučaju dovela je do toga da je više od 420.000 ljudi posjetilo stranicu tokom sljedećeg mjeseca.

Dvije godine kasnije, Masnick je skovao ime kada je pisao o obavještenju o uklanjanju sadržaja Marco Beach Ocean Resorta na urinal.net (stranici posvećenoj fotografijama pisoara) zbog korištenja imena odmarališta.

### Streisandina perspektiva
U svojoj autobiografiji iz 2023. godine, *[[My Name Is Barbra]]*, Streisand je, navodeći sigurnosne probleme s uljezima, napisala:Moj problem nikada nije bio sa fotografijom... bio je samo u vezi sa korištenjem mog imena uz fotografiju. Osjećala sam se kao da se zalažem za princip, ali gledajući unatrag, to je bila greška. Također sam pretpostavljala da je moj advokat postupio tačno onako kako sam htjela i da je jednostavno zatražio da se moje ime ukloni sa fotografije.Prema *[[Vanity Fair]]u*, "ona... nije željela da se njeno ime objavi uz [fotografiju], iz sigurnosnih razloga." Nakon kontroverze, Streisand je objavila brojne detaljne fotografije nekretnine na društvenim mrežama u svojoj knjizi iz 2010. godine, *My Passion For Design*.

## Drugi primeri
* Film Žitije Brajanovo je stekao veći publicitet nakon što su ga verske grupe optužile da je bogohulan i dovele do porasta gledanosti jer su ljudi išli u bioskope da vide o čemu se radi.
* Danski list Jiland Post je 30. septembra 2005. objavio karikature Muhameda kojima se kritikuje zabrana sloboda govora o negativnoj prirodi islama. Karikature su izaizvale anti-dansko raspoloženje u islamskom svetu, a karikature su obišle svet.
* U nomvebru 2007. Tunis je blokirao pristup sajtovima Jutub i Dejlimoušn nakon što je na njih postavljen materijal o tuniskim političkim zatvorenicima. Aktivisti i njihovi simpatizeri su onda linkovali položaj rezidencije tadašnjeg tuniskog predsednika Zina el Abidin ben Alija na Gugl ertu na video klipove o građanskim slobodama.
* Sajentološka crkva je 2008. godine je neuspešno pokušavala da primora internet sajtove da obrišu video fajl sa Tomom Kruzom koji priča o sajentologiji. Ovaj pokušaj je doveo do toga da hakerska grupa Anonimusi pokrene projekta Čanologija.
* Internet zadužbina za nadzor je 5. decembra 2008. godine stavila Vikipedijin članak o albumu Virgin Killer grupe Skorpions na svoju crnu listu, smatrajući da je omot albuma „potencijalno nezakonita nepristojna slika deteta mlađeg od 18 godina“. Ovaj članak je ubrzo postao jedan od najposećenijih članaka na Vikipediji, a publicitet koji je prouzrokovola je doveo do toga da se slika omota proširi širom interneta.
* Internet sajt Vikiliks je 2010. godine bio meta DoS napada i odbijanja internet provajdera da hostuju sajt kao posledica curenja diplomatskih depaša iz američkih ambasada. Ljudi koji su podržavali Vikiliks su dobrovoljno napravili kopije sajta učinivši tako nemogućim pokušaje da se uklone depeše.

## Reference

## Vanjske poveznice

* "Opasnosti Streisandinog efekta". Parkinson, Justin. BBC News, 31. juli 2014.