Janjina

**Janjina** (grčki: *Ιωάννινα* - Ioannina, albanski: *Janinë*, vlaški: *Ianina* turski: *Yanya*) često zvan Đanena (*Γιάννενα*) je grad u sjeverozapadnoj Grčkoj i administrativno sjedište prefekture Janjina i grčke periferije Epir.

Janjina je od Atene udaljena 450&nbsp;km, od Soluna 290&nbsp;km, te 80&nbsp;km od najveće luke *Igumenica* na Jonskom moru.

Janjina je centar Epira i cijele sjeverozapadne Grčke, to je grad sa dvije velike bolnice (opća i univerzitetska), sjedište je *Univerziteta Epira* (20 000 studenata) i *Tehnološkog instituta Epir*.

## Historija
Najstariji arheološki nalazi (kameno oruđe) sa šireg područja Janjine iz vremena su paleolita pronađeni su u spilji *Kastritsa*, stari su 38 000 god. pne.

### Janjina za Bizanta
Grad je osnovan u 6. vijeku za vrijeme vladavine bizantskog cara Justinijana I. Nazvan je *Janjina*, najvjerovatnije po svecu zaštitniku Sv. Ivanu ( Ivan je na grčkom Jani), dakle Janina (Ioannina) je Ivanov grad. Bizantski kroničar Prokopije navodi - 527. da je osnovan novi grad - *Nea Evroia*.

Pod imenom *Janjina* spominje se prvi put 879. u spisima iz Konstantinopolisa o održanom sinodu, i episkopu *Zaharijasu* iz Janjine.
Grad je bio i ostao sjedište episkopije i za vladavine Samuila u 10. vijeku 1082. *Janjina* je došla pod vlast Normana iz južne Italije (*Bohemond iz Taranta*), koji je obnovio gradske bedeme, da se zaštiti od mogućeg protunapada bizantskog cara Aleksija I. Komnena.
### [[Epirska Despotovina]] (1204.-1430.)
U 13. vijeku, nakon osnivanja Epirske despotovine *Janjina* postaje drugi najvažniji centar, odmah iza prijestolnice Arte. Osnivač despotovine Mihajlo I Komnin Duka rado je davao utočište izbjeglicama iz Konstantinopolisa (porodice; Filantropino, Stratigopouli i druge), koji su bježali iz grada nakon četvrtog križarskog rata i zauzeća grada. Izbjeglice su nastavile dolaziti i kasnije jer su Bugari opsjedali Konstatinopolis pod Ivanom Asenom II. Pristigle utjecajne izbjeglice uz pomoć lokalnog plemstva preuzele su vlast u gradu 1318. i otcijepile se od vlasti iz Arte. Po ponovnoj konsolidaciji centralne bizantske vlasti u Konstantinopolisu *Janjina* opet dolazi pod vlast cara Andronika II Paleologa, ali zadržava visok stupanj autonomije (upravnu, ekonomsku i crkvenu).

Ubrzo nakon toga Janjina potpada pod vlast Srbije, koji su gradu ostavili sve ranije privilegije. U to vrijeme Janjina postaje značajan financijski i kulturni centar ovog djelu Grčke - *metropola znanja*. Srpski feudalac *Tomo Preljubović* ( ili *Tomo Komnen Paleolog*) vlada gradom od 1366. do 1384.

Nakon njega grad preuzima i njime vlada *Esau de' Buondelmonti* 1385. -1411., a poslije njega brat njegove sestre iz Kefalonije *Karlo I. Tocco* 1411.-1430.

### Za osmanske vlasti

Kad je 1430. umro *Tocco*, Osmanlije su osvanule pred vratima *Janjine*, oni su gradu ponudili izvjesnu samostalnost u zamjenu za mirnu predaju grada. Grad je to prihvatio i podpao pod osmansku vlast, uz određene povlastice lokalne samouprave, poznate kao *Zakoni Sinan Paše* (nazvani su tako po *Karasinan Paši* koji je potpisao dogovor). Ove priviligije stanovnicima nisu bile dovoljne, pa je 1611. godine podignut seljački ustanak kojeg je vodio *Dionis Filozof* episkop iz Larise. Turci su ugušili ustanak, i ukinuli sve prijašnje povlastice, i počeli raseljavati grčko stanovništvo izvan utvrđenog dijela grada. Nasuprot njima, u grad su naseljavali muslimansko i židovsko stanovništvo.

Grad se ipak ubrzo obnovio, zahvaljujući razvoju zanatstva i trgovine i vezama sa Zapadom, naročito sa Venecijom i Livornom, gdje su trgovci iz *Janjine* imali svoja predstavništva. Zahvaljujući njima tokom 18. vijeka se otvara puno škola (Epifanija, Giouma, Valaneios, Maroutsia, te nešto kasnije Zosimea 1828. i druge), koje rade na obnavi grčke kulture i pismenosti.

*Janjina* postaje 1789., sjedište teritorija kojim upravlja *[[Ali-paša Janjinski|Ali Paša Janjinski]]* (zvan i Tepalena), on je svoju vlast proširio na sav Epir, i veliki dio Albanije, Tesaliju, Eviju i dio Peloponeza. *Ali Paša* ( porijeklom albanac iz Tepelenea) toliko je ojačao da je počeo dolaziti u sukobe sa centralnom vlašću u Istanbulu. Samostalno je održavao diplomatske odnose sa svim značajnijim evropskim dvorovima, čak je okupljao buduće grčke ustanike (poput Georgiosa Karaiskakisa, Odiseja Androutsosa, Markosa Botsarisa i drugih). 
Sve ovo je dokinuto 1821., Grčkim ustankom, nakon kojeg turske snage ponovno uspostavljaju vlast u gradu, *Ali Pašu* optužuju za izdaju te se on krije na otoku u jezeru Pamvotida, gdje je čekao carsku milost a nakon dvije godine ga ubijaju.

1869. god. Janjinu je zahvatio katastrofalni požar, koji je uništio stari trgovački centar grada. Nakon toga trgovački dio grada obnavlja se po planovima njemačkog arhitekta *Holza*, koga je angažirao *Ahmet Rašim Paša* ( najvjerojatnije i iz osobnih interesa).

U maju 1877. godine Abdul Frašeri osniva Albanski komitet u Janjini, organizaciju koja je okupljala Albance u Janjini i okolini, sa ciljem da organizira borbu za zaštitu njihovih nacionalnih prava.

Grčko stanovništvo vlastitim sredstvima i uz pomoć iseljeništva obnavlja vjerske objekte poput katedrale, crkava; Sv. Nikola na Agori, Sv. Marine, Arhimandrija i drugih. Usporedo obnavljaju se i škole i druge javne građevine.

Grad je tek nakon Prvog Balkanskog rata, 21. februara 1913. god. pripojen Grčkoj. Nakon svršetka Grčko-Turskog rata 1922. u grad se doseljavaju brojne grčke izbjeglice iz Male Azije. Oni mijenjaju dotadašnje muslimansko gradsko stanovništvo, koje se iseljava u Tursku. Za vrijeme njemačke okupacije grada 1944. brojna židovska zajednica iz *Janjine*, gotovo u potpunosti je istrijebljena.

## Geografija
Grad *Janjina* nalazi se u kotlini na 480 m. nadmorske visine, okružen planinama *Tomaros* ( sa juga) i *Mitelkeli* (sa sjevera) uz obale jezera Pamvotida (kod nas se to jezero zove i Janjinsko jezero). Grad Janjina je važno prometno čvorište ovog dijela Grčke, blizu grada ide suvremeni autoput Egnatia (dio evropske tranverzale E90). Iz grada se granaju mnogi lokalni putevi, grad ima aerodrom.

Klima u Janjini je zbog nadmorske visine grada (gotovo 500 m) i zatvorenosti ovog područja kontinetalna. Tako su ljeta vrlo vruća ( do 42.4&nbsp;°C), a zime hladne ( do -13&nbsp;°C) i kišovite, a često i sniježne.
## Privreda
Janjina je još od ranog srednjeg vijeka imala razvijeno zanatstvo, danas se to uglavnom svodi na proizvodnju suvenira i zlatarskih proizvoda.

Janjina, osobito njezino planinsko zaleđe od 45 sela - **Zagori** (grčki: *Ζαγόρι*, poznata i kao *Zagoria* i *Zagorohoria*), u *Pindskom gorju* je poznata po ovčjem siru **Feta**. U gradu je punionica mineralne vode *Zagori*, koja je popularna u Grčkoj.

## Stanovništvo

Statistički podatci za godine 1981-2001.

## Zanimljivosti
*Janjina* spada u grčke gradove sa vrlo dobro očuvanom gradskom strukturom iz osmanskog razdoblja. Posobno su interesantni;
* Gradska utvrda sa:
** Ali Pašin muzejom
** Bizantskim muzejem
* Toranj sa satom *Platia Dimokratias*
* kraška spilja Perama 
* Jezero Pamvotida sa otokom Nisi (sa brojnim malim samostanima)
* Aslan Pašina džamija

## Vanjske veze

* Službene stranice grada na engleskom i grčkom
* Fotografije Janjine Dimitrisa Siutisa 
* Turistički vodič iz Janjine
* Novosti iz Epira