open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sudbury Bazen

**Sudbury Bazen** je drugi po veličini meteorski krater na Zemlji koji predstavlja veliku geološku strukturu u provinciji Ontario u Kanadi.

Bazen se nalazi na Kanadskom štitu u gradu Greater Sudbury, Ontario. U njemu se nalaze i bivše općine Rayside-Balfour i Valley East, a sam bazen se među domaćim stanovništvom naziva "Dolina". Središte bivšeg grada Sudburyja nalazi se na južnim granicama Bazena.

Bazen je dug 60 km, 30 km širok i 15 km dubok. Smatra se da je nastao udarom 10 km širokog bolida koji se zbio prije oko 1,8 milijarde godina, u paleoproterozojskoj eri.

Zbog erozije i drugih geoloških procesa, krater je s vremenom dobio ovalni oblik.

Bazen se nakon udara počeo puniti magmom koja je sadržavala nikal, bakar, paladijum, platinu i zlato, te danas predstavlja jedno od najvažnijih rudarskih područja Kanade. 

## Vanjske veze
* Earth Impact Database
* Aerial Exploration of the Sudbury Structure
Davis Cup

**Davis Cup** je glavno i najprestižnije natjecanje u muškom tenisu. U njemu se umjesto pojedinačnih igrača natječu nacionalni timovi. 

Nacionalni timovi nastoje ući u elitnu Svjetsku grupu 16 država čiji se predstavnici natječu u kup-sistemu igrajući tokom četiri vikenda svake godine. Natjecanje između timova se sastoji od 3-5 mečeva, s time da se prvi dan (petak) igraju dva singl, a drugi dan meč parova, da bi treći dan ponovno bila (po potrebi) dva singl meča. Tim koji osvoji tri meča se smatra pobjednikom. 

Mečevi se igraju na pet setova.

Natjecanje je ime dobilo po Dwightu F. Davisu, studentu s Harvarda koji je 1899. organizirao međunarodni susret između harvardskih i britanskih igrača. To je poslužilo kao model za prvi susret između SAD i Britanije godine 1900. Kasnije su u natjecanje ušle druge zemlje.

Danas se u Davis Cupu natječe 133 nacionalnih timova. Natjecanje organizira i nadzire IFF.

Ženski ekvivalent Davis Cupa je Fed Cup.

## Vanjske veze

* Official Davis Cup website
Lujo Adamović

**Lujo Adamović** (Rovinj, 31. jula 1864. – Dubrovnik, 19. jula 1935) je bio dubrovački botaničar, jedan od najboljih i najpoznatijih botaničara u Evropi u razdoblju pred Prvi svjetski rat. 

Premda je u Dubrovniku proveo najveći dio djetinjstva i u njemu odrastao, Lujo Adamović se rodio u Rovinju, 27. 7. 1864., gdje mu je otac Vicko (Vice) službovao kao profesor na gimnaziji do 1869. godine. U Dubrovniku je završio pučku školu i gimnaziju. Prirodne znanosti je završio na Velikoj školi u Beogradu, a zatim je službovao u srednjim školama. Doktorirao je na području vegetacijskih znanosti u Berlinu 1897., a nakon nekoliko različitih dužnosti, odlazi u Beč gdje postaje docent na tamošnjem Sveučilištu. Adamović je u to vrijeme bio u znanstvenom svijetu poznata, priznata i istaknuta osoba. Godine koje je proveo u Beču iskoristio je u vrlo intenzivnom radu na obradi goleme građe koju je sabrao tijekom svojih prethodnih istraživanja biljnog svijeta Podunavlja, Rumunjske, Bugarske, Srbije, Makedonije, Grčke, Albanije, Bosne i Hercegovine, te Hrvatske (Dalmacije). Objavio je četrdesetak zapaženih i dobro ocijenjenih znanstvenih članaka i rasprava iz područja floristike i geobotanike, objavljenih najvećim dijelom u austrijskim i njemačkim znanstvenim časopisima. Zbog svojih zasluga koje je postigao istraživanjem biljnoga svijeta južnoslavenskih zemalja i Balkanskog poluotoka, 1907. je, na prijedlog Spiridiona Brusine, profesora zoologije na Mudroslovnom fakultetu u Zagrebu, izabran za dopisnog člana Jugoslavenske akademije znanosti i umjetnosti u Zagrebu.

Nekoliko godina nakon prvog svjetskog rata, Adamović se vraća u Dubrovnik u kojemu je proveo ostatak života. Počeo se baviti istraživanjem biljnog svijeta sredozemnih zemalja, pa upravo iz toga razdoblja potječu dvije veće i važnije publikacije o biljnom svijetu jadranskih zemalja (1929) i Italije (1933). Opisao je više od 20 za znanost novih biljaka, a mnoge biljke koje su otkrili poznati europski botaničari nazvali su njegovim imenom, iskazujući mu na taj način trajno priznanje i njegov doprinos botaničkoj znanosti. Adamović je zaslužan i za prodor domaćeg izraza šibljak u europsko botaničko nazivlje. Kako su njegovi radovi općenito bogati narodnim nazivima, mi smo u njima našli podlogu za obogaćivanje hrvatskog botaničkog nazivlja. Adamovićeva najvažnija djela i danas se smatraju klasičnom i nezaobilaznom botaničkom literaturom za sve koji proučavaju biljni svijet Balkanskog poluotoka. Lujo Adamović je iznenadno umro 19. 7. 1935. godine, u 72. godini života. Pokopan je u obiteljsku grobnicu na dubrovačkom groblju Boninovo.

Jedan od najpoznatijih europskih botaničara, bio je skoro nepoznat u zemlji, ali i u Dubrovniku. Oba dubrovačka lokalna lista iz toga doba, *Dubrovačka tribina* i *Narodna svijest*, nisu zabilježili vijest o smrti svojega sugrađanina, što je inače bilo uobičajeno za učene i poznate građane. Međutim, časopis Hrvatskog prirodoslovog društva Priroda je, u broju od studenoga iste godine, objavio dva članka u povodu smrti uglednog dubrovačkog botaničara.
The Flowers of Romance

**The Flowers Of Romance** je simfonijski punk projekat.

## Zloženie
* Sid Vicious
* Keith Levene

## Vanjske veze

:http://www.punk77.co.uk/groups/flowersofromance.htm
Kalimij

**Kalimij** (od grčke riječi *calymma*, "pokrov") je prva geološki period u Mezoproterozojskoj eri koji je trajao od prije 1600 Ma do prije 1400 Ma (miliona godina). Umjesto da se temelje na stratigrafiji, ovi datumi su definirani kronometrijski.

Ovaj period karakterizira ekspanzija već postojećih platformskih pokrova, odnosno novih platformi nad nedavno kratoniziranim udubinama.

Superkontinent zvan Columbia rsapao se tokom ranog kalimija, prije otprilike 1500 Ma.

## Vanjske veze
* GeoWhen Database - Calymmian
Platformski pokrov

U geologiji, **platformski pokrov** je naziv za sedimentarne i vulkanske naslage koje leže na vrhu kratona.
Prokariote

**Prokariotske ćelije** (grč. pro = pre; karyon = jedro; *pre jedra*) su male, jednostavne građe, opkoljene ćelijskim zidom i membranom, a nemaju jedro niti ćelijske organele, osim ribozoma. Njihov genetički materijal (DNK) se nalazi slobodan, u delu citoplazme koji se naziva nukleoid (*sličan jedru*, zato što nije odvojen membranom od ostalog dela citoplazme). DNK je u obliku prstena (kružna DNK), i najčešće jedna prokariotska ćelija ima jedan molekul DNK (jedan kromosom). Molekul DNK je vezan za proteine, ali ta veza nije tako čvrsta i stabilna kao kod eukariota. Nukleoid je veoma dinamična struktura, što je verovatno povezano sa time da se prokariotske ćelije dele na svakih 15-20 minuta. Razmnožavaju se prostom ćelijskom deobom (amitozom). Mitoza i mejoza kod njih ne postoje.

Pored toga što nema pravo, diferencirano jedro, prokariotska ćelija ne sadrži ni ćelijske organele, osim ribozoma u kojima se sintetišu proteini. Ribozomi prokariota su sitniji od eukariotskih i označavaju se kao 70S (S je koeficijent sedimentacije, tj. taloženja, koji određuje veličinu i oblik nekog molekula; naziva se još i Svedbergova konstanta). Iako je bez ćelijskih organela ova ćelija obavlja slične funkcije kao i eukariotska i to u određenim delovima ćelije. Ćelijsko disanje obavlja se pomoću niza enzima (respiratorni lanac enzima) koji su vezani za ćelijsku membranu. Osim toga za membranu je, najmanje na jednom mestu, vezana DNK, a vezani su i enzimi koji učestvuju u replikaciji i deobi. Da bi se ukupna površina membrane povećala, a time i intezitet procesa vezanih za nju, dolazi do obrazovanja uvrata membrane nazvanih mezozomi. Kod cijanobakterija, koje mogu da obavljaju fotosintezu, za uvrate membrane su vezani pigmenti i enzimi koji učestvuju u fotosintezi.

Ćelijski zid je jedinstven po sastavu jer sadrži muramijsku kiselinu (ili murein). Za razliku od biljaka eukariota, prokariotski ćelijski zid nikada ne sadrži celulozu. Prokariotskim organizmima pripadaju bakterije i modrozelene alge (cijanofite), dok su svi ostali organizmi, bilo jednoćelijski, bilo višećelijski, eukarioti.

## Reference

## Vanjske veze

*Prokaryote versus eukaryote, BioMineWiki 
*The Taxonomic Outline of Bacteria and Archaea 
*The Prokaryote-Eukaryote Dichotomy: Meanings and Mythology
*Quiz on prokaryote anatomy
*TOLWEB page on Eukaryote-Prokaryote phylogeny
Fototrofi

**Fototrofi** ili fotoautrofi su fotosintetske alge, gljive, bakterije i cijanobakterije koje unose karbon dioksid i vodu u organskom ćelijskom materijalu koristeći energiju sunčevog svjetla. Jedan produkt ovog procesa je škrob, koji predstavlja uskladištenu rezervnu formu ugljika, koji se pooslije može koristiti u uvjetima kada nema dovoljno svjetla da se zadovolje hitne potrebe organizma. Fotosintetske bakterije imaju supstancu zvanu bakterioklorofil, žive u jezerima i lokvama, te koriste vodik iz vodikovog sulfida umjesto iz vode za kemijski proces. (Bacterioklorofilov pigment absorbira svjetlo iz ekstremnog UV i infra-crvenog dijela spektra koji je van domašaja upotrebe normalnog klorofila). Grimizne i zelene sumporne bakterije koriste svjetlo, karbon dioksid i vodik iz anaerobnih otpadaka kako bi proizveli ugljikohidrate, sumpor i vodu. Cijanobakterije žive u tekućoj vodi, morima, tlu i lišajevima, te koriste fotosintezu nalik na biljke koja stvara kisik kao nusprodukt.

## Fotolitotrofni autotrofi
Autotrofni organizmi koji koriste energiju svjetla i anorganski izvor elektrona (npr. H2O, H2, H2S), i CO<sub>2</sub> kao svoj izvor ugljika 

Primjeri:
* Biljke

## Fotoorganotrogni heterotrofi
Heterotrofni mikroorganizmi koji koriste energiju svjetlu i organske izvore elektrona te također koriste jednostavne organske molekule umjesto CO2 kao svoj izvor ugljika.

Primjeri:
* Grimizne ne-sumporne bakterije
Kraton

**Kraton** je stari i stabilni dio kontinentalne kore koje je preživio stvaranje i razbijanje kontinenata i superkontinenata barem 500 miliona godina. Kratoni su uglavnom pronađeni u unutrašnjosti kontinenta i sastoje se od kore sačinjene od lagane felzične magmatske stijene kao što je granit pričvršćene uz dio gornjeg plašta. Kraton se može prostirati u dubinu od 200 km.

Kratoni su po geografskim kriterijima podijeljeni u geološke provincije, od kojih je svaka prema godištu klasificirana kao Arhon, Proton i Tekton:
* Arhoni: sastoje se od stijena iz Arhejske ere, starijih od 2,5 milijarde godina (2.5 Ga). 
* Protoni: sastoje se od stijena od rane do srednje proterozojske ere, starijih od 1.6 Ga.
* Tektoni: sastoje se od stijena iz kasnog Proterozoika, starih između 1.6 Ga i 800 miliona godina (800 Ma).

S obzirom da minerali (uključujući plemenite metale i dijamante) u Zemljinoj kori imaju običaj da se razdvoje s vrmeneom, najstariji kratoni su predmet najvećeg zanimanja rudarskih tvrtki. Kratone dan-danas otkrivaju prospektori širom globusa.

Imenovani kratoni, navedeni po kontinetima, uključuju:
* Australija
** Altjawarra kraton
** Central kraton 
** Curnamona kraton, Južna Australija
** Gawler kraton, centralna Južna Australija
** Pilbara kraton, Zapadna Australija
** Yilgarn craton, Zapadna Australija
* Amerike 
** Amazonski kraton 
** Kanadski štit (ili Laurentijski ili Prakambrijski štit)
** Guiana Štit
** Sjevernoamerički kraton
** Slave kraton, sjeverozapadna Kanada
** Superior kraton, Kanada
** Wyoming kraton 
* Afrika
** Arabijski kraton
** Congo kraton, centralna južna Afrika
*** Bangweulu Blok, Zambija
** Kaapvaal craton, Južna Afrika (3.6 - 2.5 Ga)
** Kalahari kraton
** Saharan kraton, Alžir
** Tanzanijski kraton
** Zapadnoafrički kraton 
** Zairski kraton
** Zimbabveanski kraton (3.5 Ga)
* Eurazija
** Istočnoevropski kraton
*** Baltički štit (ili Fenoskandijski štit), dio Istočnoevropskog kratona
** Dharwar kraton, Indija (3.4 - 2.6 Ga)
** Istočnoindijski kraton
** Indijski kraton
** Karelijski kraton, Finska (3.1 - 2.7 Ga)
** Midland kraton u Engleskoj i Walesu
** Sjevernokineski kraton (2.5 Ga)
** Sarmatski kraton (3.7 - 2.8 Ga)
** Sibirski kraton
** Sino-korejski kraton, Sjeverna Kina
** Tarim kraton, Kina
** Volgo-uralski kraton, Rusija (3.0 - 2.7 Ga)
** Yangtze kraton
** Sjevernoatlantski Craton
Mezoproterozoik

**Mezoproterozojska era** je geološka era koja se zbila između 1600 Ma i 1000 Ma (miliona godina).

Najvažniji događaji ove ere jesu stvaranje superkontinenta Rodinije i evolucija seksualne reprodukcije.

## Vanjske veze

* GeoWhen Database
Kolumbija (superkontinent)

**Columbia** (ili *Hudsonland*) je naziv za superkontinent za koga se smatra da je postojao od prije otprilike 1,8 do prije otprilike 1,5 milijardi godina u paleoproterozojskoj eri. Vjerojatno se sastojao od Laurentije, Baltice, Ukrajine, Amazonije, Australije, te, moguće, Sibira, Sjeverne Kine i Kalaharija.
Ektazij

**Ektazij** (od grčke riječi *ectasis*, "produženje") je drugi geološki period u Mezoproterozojskoj eri koji je trajao od prije 1400 Ma di prije 1200 Ma (miliona godina). Umjesto na stratigrafiji, ovi datumi su definirani kronometrijski.

Ime dolazi od nastavka ekspanzije platformskih pokrova tokom ovog perioda.

Dokazi o postojanju eukariota, crvenih algi *[[Bangiomorpha pubescens]]* su identificirani u stijenama starim oko 1200 Ma u Hunting formaciji na (Otoku Somerset u Kanadi). To je najstariji organizam koji se seksualno reproducirao i stoga prvi poznati složeni višećelijski organizam. http://paleobiol.geoscienceworld.org/cgi/content/abstract/26/3/386

## Vanjske veze
* GeoWhen Database - Ectasian
Kingman (greben)

**Greben Kingman** je tropski koraljni greben površine jednog kvadratnog kilometra smješten u Sjevernom Pacifiku, otprilike na pola puta između Havajskog otočja i Američke Samoe na . To je najsjeverniji od svih Sjevernih linijskih otoka te neinkorporirana teritorija Sjedinjenih država kojom se upravlja američka ratna mornarica iz Washingtona. Greben je zatvoren za javnost.

Otkrio ga je godine 1789. kapetan Edmund Fanning na brodu *Betsey*. Kapetan W.E. Kingman opisao ga je godine 1853. Formalno je anektiran od strane SAD 10.5.
1922.

Kingman se nalazi oko 920 nautičkih milja južno od Honolulua.

S vremena na vrijeme, njegova obala ima dužinu od oko tri kilometra, ali najviša točka na grebenu je oko jedan metar nadmorske visine te većinu vremena pokrivena valovima, što Greben Kingman čini pomorskom opasnošću. Nema nikakvih prirodnih resursa, nenastanjen je, te na njemu nema nikakve ekonomske aktivnosti. Greben djelomično zatvara veliku unutrašnju lagunu koja je 1937. i 1938. bila korištena kao usputna stanica između Havaja i Američke Samoe od strane hidroaviona Pan American Airwaysa. Godine 1937. Pan Am je imao planove da na Kingmanu usidri brod *North Wind* kao ploveći tanker te greben koristi kao usputnu stanicu svojih hidroaviona na putu za Novi Zeland, ali je zamisao napuštena zbog prevelikih troškova održavanja tankera. Također se izrazila zabrinutost da ne bi bilo mogućnosti za ugodan prekonoćni smještaj u slučaju mehaničkog kvara. Zbog svega toga Pan Am se premjestio na Canton Island 18.5. 1939. i otvorio liniju za Novi Zeland 12.7. 1940.
Howland (otok)

**Otok Howland** je nenastanjeni atol koji se nalazi sjeverno od ekvatora u centralnom Pacifiku na 0°48′N 176°38′W, oko 3,100&nbsp;km (1,675 nautičkih milja) jugozapadno od Honolulua. Nalazi se na oko pola puta između Havaja i Australije te predstavlja neinkorporiranu, neorganiziranu teritoriju Sjedinjenih Država.

**Nacionalni prirodni rezervat otoka Howland** sastoji se od 455 jutara (1.84&nbsp;km²) otoka i okolnih 32,074 jutara (129.80&nbsp;km²) potopljene zemlje. Otok sada predstavlja nacionalni prirodni rezervat kojim upravlja Služba za ribarstvo i divljač SAD pod američkim Sekretarijatom za unutrašnje poslove.

Na otoku nema nikakve ekonomske aktivnosti te je najpoznatiji kao otok do koga Amelia Earhart nikada nije stigla. Njegova obrana je u nadležnosti SAD te ga jednom godišnje posjećuje Obalna straža SAD.

## Vanjske veze

* Geography, history and nature on Howland Island 
* Howland Island day beacon 
* Howland Island National Wildlife Refuge 
* 'Voyage of the Odyssey' - pictures and travelogue
Johnston (atol)

**Atol Johnston** je atol površine 2.8 km² u Sjevernom Pacifiku na 16°45′N 169°30′W, oko trećinu puta od Havaja do Maršalovih Otoka. Sastoji se otoka Johnston i Sand, koji su prirodni otoci prošireni putem koralja, te otoka North (Akau) i East (Hikina) koje su stvorili koralji.

Johnston je neinkorporirana teritorija Sjedinjenih Država, kojom iz Washingtona upravlja Služba za ribarstvo i divljač pri Sekretarijatu za unutrašnje poslove te je uključen u sistem nacionalnih prirodnih rezervata. Obrana atola Johnston je u nadležnosti američke vojske. Otoci nisu otvoreni za javnost.

Klima je tropska, ali uglavnom suha. Stalni vjetrovi sa sjeveroistoka održavaju stalnu temperaturu tokom godine. Najviši vrh na otoku je Summit Peak s 5 m nadmorske visine. Na otoku ima niskog raslinja, ali ne i izvora pitke vode.

Otoke je otkrio kapetan James Johnston 10. 12. 1807. Godine 1858. su nad njim suverenitet proglasili SAD i Kraljevstvo Havaji. Na njemu se vršilo iskopavanje guanoa do godine 1890. kada su izvori iscrpljeni. Nakon toga je služio kao prirodni rezervat, a od godine 1936. i u vojne svrhe. U drugom svjetskom ratu su ga bombardirali Japanci, a nakon rata je služio za testove raketnog i nuklearnog oružja, odnosno za uništavanje kemijskog oružja. Danas na njemu živi oko 1100 pripadnika američkih oružanih snaga.

SAD planira otok prodati na aukciji privatnim osobama.

## Vanjske veze

* http://www.astronautix.com/sites/johsland.htm Former Johnston Island resident, S. Hound
Jarvis (otok)

**Otok Jarvis** je nenastanjen otok površine 4,5 km² koji se nalazi na  u Južnom Pacifiku, na oko pola puta između Havaja i Cookovih otoka. To je neinkorporirana teritorija Sjedinjenih Država kojom iz Washingtona upravlja Služba za ribarstvo i divljač pri Sekretarijat unutrašnjih poslova u okviru sistema Nacionalnih prirodnih rezervata.

Otok je 21.8. 1821. otkrila posada britanskog broda *Eliza Francis* te ga nazvala po svom zapovjedniku, kapetanu Brownu. Nenastanjeni otok bio je anektiran od strane SAD godine 1858, ali i napušten 1879. nakon što su odnešene tone guanoa. Velika Britanija je anektirala otok godine 1889., ali nikada nije provela dalju eksploataciju. Naslage guana su eksploatirane do kasnih 1800-ih. SAD su okupirale i ponovno anektirale otok godine 1935.

Tada je stvoren **Millersville**, naselje na zapadnoj strani otoka koje je povremeno korišteno kao meteorološka stanica od 1935. do drugog svjetskog rata, kada je napušteno; ponovno je naseljen godine 1957. tokom Međunarodne geofizičke godine od strane naučnika, ali i napušten 1958.

Javnost na Otok Jarvis može doći tek uz posebnu dozvolu Službe za ribarstvo i divljač koju u pravilu dobijaju tek naučnici i obrazovne ustanove. Otok jednom godišnje posjećuje Služba za ribarstvo i divljač kao i Obalna straža.

Na otoku nema luka ni pristaništa, ali ima vanjskih sidrišta. Postoji jedno područje za pristajanje čamaca na sredini zapadne obale te još jedno na jugozapadnom dijelu otoka. Dnevni svjetionik blizu sredine zapadne obale.

Klima je tropska, s malo padavina, stalnim vjetrom i snažnim sunčanim svjetkom. Teren, koji se od mora izdiže do najviše 7 metara je uglavnom pješčan, a koraljni otok je na rubovima okružen grebenom. Njegova gusta svežanjska trava, povijuše te nisko grmlje uglavnom služe za gniježđenje te kao habitat morskim pticama i ostalom obliku života. Otok nema prirodnih izvora pitke vode.

## Vanjske veze

* Jarvis Island Home Page : Website with photos, weather, and more.
* Republic of Howland, Baker and Jarvis  : A fictional alternative reality Micronation.
Midway (atol)

**Atol Midway** (isto tako poznat kao **Otok Midway** ili **Midway Otoci**, havajski: *Pihemanu*) je atol površine 6,2 kvadratna kilometra koji se nalazi u Sjevernom Pacifiku (blizu sjeverozapadne strane Havajskog arhipelaga) na 28°13′N 177°22′W, oko trećinu puta između Honolulua i Tokija. Nalazi se oko 150 milja istočno od Međunarodne datumske granice, odnosno 2800 milja zapadno od San Francisca i 2200 milja istočno od Japana. Sastoji se od prstenastog koraljnog grebena i nekoliko pješčanih otočića. Dva najvažnija komada zemlje, Sand Island i Eastern Island, služe kao habitat stotinama i tisućama morskih ptica.

Atol, koji nema domorodačkog stanovništva, je neinkorporirana teritorija Sjedinjenih Država, službeno odrešena kao *[[otočno područje]]* pod nadležnošću Sekretarijata unutrašnjih poslova. Predstavlja Nacionalni prirodni rezervat kojim upravlja Služba za ribarstvo i divljač. Program za posjetitelje je ukinut u januaru 2002. i trenutno ne postoji infrastruktura za primanje posjeta. No, posjetitelji koji raspolažu vlastitim transportnim sredstvima mogu se radi posjeta obratiti upravi rezervata. Ekonomska aktivnost potječe isključivo iz vladinih izvora. Sva hrana i roba moraju biti uvezene.

Midway leži na pola puta između Sjeverne Amerike i Azije. Također se nalazi skoro na suprotnom dijelu svijeta od engleskog Greenwicha.

Midway je najpoznatiji kao mjesto na kome se 4.6. 1942., za vrijeme drugog svjetskog rata, odigrala bitka kod Midwaya. U njoj je američka ratna mornarica odbila japanski napad na Otočje Midway i time označila prekretnicu rata na pacifičkom bojištu.

## Vanjske veze

* AirNav - Henderson Field Airport : Airport facilities and navigational aids.
* History of Midway Islands 
* Midway Atoll National Wildlife Refuge  (this article incorporated some content from this public domain site)
* Where the Gooney Birds Are
Navassa

**Navassa** ili **La Navase** na haićanskom kreolskom je mali, nenastanjeni otok u Karipskom moru. Vlada SAD nad njim polaže suverenitet kao neinkorporiranom teritorijom, te njime upravlja preko Službe za ribarstvo i divljač. S druge strane, kalifornijski biznismen Bill Warren je (koristeći Zakon o Guano otocima) položio zahtjev da mu se prizna vlasništvo nad otokom, na kojim suverenitet polaže i Haiti.

Otok je otkrila posada Kristofora Kolumba još 1504. godine, ali, s obzirom da nije imao izvora pitke vode, bio je ignoriran od strane pomoraca sve do 1857. godine, kada ga je za sebe prisvojio američki kapetan Peter Duncan u namjeri da počne eksploataciju guana. Ona je započela nakon američkog građanskog rata godine 1865. i završila evakuacijom rudara za vrijeme špansko-američkog rata 1898., nakon čega je ostao nenastanjen. Nakon otvaranja Panamskog kanala otok je dobio na važnosti, pa je godine 1917. na njemu podignut svjetionik. Nakon toga otok povremeno posjećuju haićanski ribari.

## Vanjske veze

* Navassa Island profile  - OIA
* A photographic tour of Navassa Island - USGS
* Navassa Island World Factbook entry  - CIA
* Bill Warren's website laying out his claim to Navassa Island 
* Site that supports the Haitian claim to Navassa Island
Palmyra (atol)

**Atol Palmyra** je nenastanjen atol površine 12 km² (4,6 kvadratnih milja) u Sjevernom Pacifiku smješten na 5°52′N 162°6′W. Palmyra je jedan od Sjevernih Linijskih otoka (jugoistočno od Grebena Kingman i sjeverno od kiribatskih Linijskih otoka), smješten gotovo točno na jugu od Havajskih otoka, otprilike na pola puta između Havaja i Američke Samoe. Ima obalu od 14,5&nbsp;km (9 milja) te pristanište zvano **West Lagoon**. Sastoji se od grebena, dvije plitke lagune i oko 50 pješčanih i stjenovitih otočića pokrivenih vegetacijom – uglavnom stablima kokosa, *Scaevola*, i visokim *Pisonia* drvećem. Većina otočića je spojena. Iznimke su **Sand Island** na zapadu i **Barren Island** na istoku. Najveći otok je Cooper Island na sjeveru, a iza njega **Kaula Island** in na jugu. Sjeverni luk otočja čine Strawn Island, Cooper Island, Aviation Island, Quail Island i Whippoorwill Island, koje na istoku prate Eastern Island, Papala Island i Pelican Island, a na jugu Bird Island, Holei Island, Engineer island, Marine Island, Kaula Island, Paradise Island i Home Island (u smjeru kazaljke na satu). Prosječne godišnje padaline iznose 175 inča.

Palmyra je inkorporirana, ali neorganizirana teritorija u sklopu SAD. Nalazi se u vlasništvu *[[The Nature Conservancy]]*, organizacije za zaštitu okoliša, ali administrativnu pripada Uredu za otočne poslove pri Sekretarijatu unutrašnjih poslova te se njome upravlja iz Washingtona. Teritorijalne vode (12&nbsp;nm od obale) su proglašene **Nacionalnim prirodnim rezervatom Palmyra** i njima upravlja Služba za ribarstvo i divljač.

Na otoku trenutno nema nikakve ekonomske aktivnosti. Jedini stanovnici su grupa od 4-20 naučnika i dobrovoljaca koja je sagradila nekoliko bungalova. Plaže su natrpane smećem s brodova, a dio ih je zatvoren zbog neeksplodirane municije iz doba drugog svjetskog rata.

Otok je godine 1798. otkrio američki kapetan Edmund Fanning dok je sa svojim brodom *Betsy* putovao u Aziju. Ime je dobio po brodu *Palmyra* koji se na njemu nasukao 7.11. 1802. Godine 1859. otok su anektirale SAD, a godine 1862. Kraljevstvo Havaji, pa su godine 1898. nakon aneksije Havaja ponovno prešle u američki posjed. Godine 1934. nad atolom je upravu preuzela američka ratna mornarica, a bivši privatni vlasnici zemljišta su u posjed došli tek kada su godine 1947. dobili parnicu na Vrhovnom sudu. Kada su Havaji godine 1959. postali savezna država SAD, Palymra je izdvojena kao posebna savezna teritorija.

## Vanjske veze

* Palmyra atoll 
* Palmyra Atoll NWR 
* The Nature Conservancy in Palmyra Atoll 
* The Supreme Court opinion in ''United States v. Fullard-Leo'' with a thorough history of the island's ownership
Bitka na Ceru

**Bitka na Ceru** ili **Cerska bitka** je naziv za jednu od prvih bitaka Prvog svjetskog rata, u kojoj su srpske snage pod vodstvom Stepe Stepanovića odnijele pobjedu nad austro-ugarskim snagama pod vodstvom Oskara Potioreka. 

Vodila se od 16. do 19. kolovoza 1914. oko planine Cer, po kojoj je i dobila ime.

Njome je spriječen pokušaj Austro-Ugarske da na samom početku vojnički slomi i okupira Srbiju kako bi se, u skladu s planovima Središnjih sila, poslije mogla okrenuti protiv Rusije. Takav ishod je prilično iznenadio svjetsku javnost, koja je bila očekivala da se jedna mala država ne može oduprijeti velikoj sili. Također je bitno doprinijela održavanju morala sila Antante koje su na početku gubile bitke na drugim svim frontovima.

Ishodu bitke je znatno pridonijela ispravna defanzivna strategija srpske Vojne komande, kao i činjenica da su njeni časnici i vojnici nedugo prije u balkanskim ratovima stekli vrijedna iskustva vezana uz moderni način ratovanja.
Sjeverni Marijanski otoci

**Zajednica Sjevernih Marijanskih Otoka** (engleski *The Commonwealth of the Northern Mariana Islands*, CNMI) je zajednica u političkoj uniji sa Sjedinjenim Američkim Državama, smještena na strateškoj lokaciji u Zapadnom Pacifiku. Sastoji se od 14 otoka na oko trećinu puta od Havaja do Filipina, na 15° 1′2″N, 145° 4′5″E. Prema procjenama iz 2005. godine ima oko 80.362 stanovnika.

## Historija
Otoke je godine 1521. otkrio Ferdinand Magellan na svom putovanju oko svijeta. Ime su godine 1688. dobili po Mariji Austrijskoj, udovici španskog kralja Filipa IV. Španci su otocima vladali do godine 1899, kada su ih prodali Japanu. Japanska vlast je trajala do godine 1944, kada su, za vrijeme drugog svjetskog rata, nakon krvavih borbi glavni otok Saipan osvojili američki marinci. Nakon rata su otoci bili američka mandatna teritorija, sve dok se godine 1970. stanovnici na referendumu nisu izjasnili protiv nezavisnosti. Umjesto toga je otok godine 1975. dobio lokalnu samoupravu.

## Geografija

Područje se sastoji od 16 ostrva, koji se prostiru na preko 500&nbsp;km od kojih su Saipan, Tinian i Rota najveći. Marijanski rov, najdublji deo svetskih okeana, nazvan je po Marijanskim ostrvima i nalazi se istočno i južno od njih.

## Ekonomija
Danas je glavna privredna djelatnost turizam te tekstilna industrija, iako potonja dosta trpi zbog uvoza tekstilne robe iz NR Kine.

## Reference

## Vanjske veze

* http://www.theorator.com/bills109/hr873.html H.R. 873 - the Northern Mariana Islands Delegate Act]
* http://www.southpacific.org/micro.html  Moon Handbooks Micronesia]
* http://www.mymicronesia.com/northernmarianas/  myMicronesia/Northern Marianas section]
* http://www.saipansucks.com/ Negative site about life in the CNMI]
* http://www.gov.mp/  Northern Mariana Islands Official Site]
* http://visibleearth.nasa.gov/cgi-bin/viewrecord?25329 Satellite Image of Anatahan Ash Plume]
* http://www.lonelyplanet.com/destinations/pacific/northern_mariana_islands/history.htm www.lonelyplanet.com
Kečua

**Kečua** ili **Quechua** može značiti:

* Kečua, etnička grupa u Južnoj Americi;
* Kečua, najrasprostranjeniji domorodački jezik Južne Amerike.
Superkontinent

**Superkontinent** je kopnena masa koja obuhvaća više od jedne kontinentalne jezgre ili kratona. Skup kratona i sraštenih terena koji oblikuju Evroaziju označavaju se danas kao superkontinent.

## Historija
Paleogeografi koriste termin *superkontinent* za označavanje jedinstvene kopnene mase koja se sastoji od svih modernih kontinenata. Najraniji poznati kontinent Rodinia razlomio se prije otprilike 750 miliona godina. Jedan od fragmenata uključivao je velike dijelove kontinenata koji se danas nalaze na južnoj hemisferi. Pomicanje kontinenata je ponovo okupilo fragmente Rodinije zajedno, ali u različitoj konfiguraciji tokom paleozoika, stvorivši najpoznatiji superkontinent Pangeju. Pangea se na kraju razlomila na sjeverni i južni superkontinent, Lauraziju i Gondvanu.

Moderna proučavanja pokazuju da se superkontinenti formiraju u ciklusima tako da se okupljaju zajedno, pa ponovno lome kroz tektoniku ploča ugrubo svakih 250 miliona godina. Nedavno su dr. John J. Rogers i dr. M. Santosh predložili postojanje starijeg superkontinenta Kolumbije koji se oblikovao i razlomio tokom razdoblja od prije 1,8 do 1,5 milijardi godina (1.8-1.5 Ga).

## Geologija
Superkontinenti blokiraju tok topline iz Zemljine unutrašnjosti, te stoga uzrokuju pregrijavanje astenosfere. Pri tome se litosfera počinje izdizati i pucati, a magma koja se izdiže uzrokuje razmicanje fragmenata. Trenutno se raspravlja o načinu na koji se superkontinenti ponovno oblikuju, da li pomicanje kontinenata ponovno spaja kontinente nakon putovanja oko planeta ili se oni spajaju ponovo nazad nakon što su se razmaknuli. 

U ostalim nukama poput historije i geografije kopnene mase povezane prevlakom također se smatraju superkontinentima ili samo kontinentima poput Amerike. Neki historičari spojenu kopnenu masu Afrike i Evroazije nazivaju superkontinentom Afrika-Evroazija, ali on zapravo nije geološki superkontinent.

### Djelimični popis
Djelimični spisak glavnih superkontinenata tokom prošlosti:
* Evroamerika
* Gondvana
* Laurazija
* Nena
* Afroeuroazija

### Djelimični popis hronološkim redom
Djelimični *(nepotpuni)* popis superkontinenata obrnutim hronološkim redom *(stratolitičkim redom)* koji je obuhvaćao gotovo sve zemlje u vremenu:
* Pangaea Ultima ili Amazija *(prije ~250 &ndash; ~400 miliona godina od danas)*
* Evroazija *(današnji superkontinent)*
* Pangea *(prije ~300 &ndash; ~180 miliona godina)*
* Pannotia *(prije ~600 &ndash; ~540 miliona godina)*
* Rodinia *(prije ~1.1 &ndash; ~750 miliona godina)*
* Kolumbija *(prije ~1.8 &ndash; 1.5 Ga)*
* Kenorland *(prije ~2.45 &ndash; ~2.10 Ga)*
* Ur *(prije ~3 Ga, vjerovatno nije bio superkontinent; ali je do sada najraniji poznati kontinent. Ur je ipak bio najveći, možda čak jedini kontinent prije tri milijarde godina, pa neki tvrde da je Ur svojevremeno bio superkontinent, čak iako je bio manji nego što je danas [[Australija (kontinent)|Australija]]*

## Povezano
* Globalno zatopljenje
* Laurazija

## Vanjske veze

* Palaeos.com: Opća historija Zemlje
* Projekt Paleomap &mdash; Christopher R. Scotese
Stenij

**Stenij** (od grčke riječi *stenos*, "uzak") je konačni geološki period u Mezoproterozojskoj eri koji je trajao od prije 1200 Ma do prije 1000 Ma (miliona godina). Umjesto na stratigrafiji, ovi datumi su utemeljeni kronometrijski.

Ime mu dolazi od uskih polimetamorfičkih pojasa koji su se formirali u ovom period.

Superkontinent zvan Rodinia stvorio se tokom stenija.

## Vanjske veze
* GeoWhen Database
Ulm

**Ulm** je grad u Nemačkoj, deo savezne države Baden-Virtemberg. Ima malo preko 115.000 stanovnika. Ulm je rodno mesto Alberta Ajnštajna.

## Historija
Ulm se prvi put spominje 854. godine, a Fridrih Barbarosa ga proglašava gradom 1164. Grad doživljava procvat u šesnaestom i sedamnaestom veku, mahom zahvaljujući izvozu tekstila. Ovi vekovi takođe predstavljaju "zenit" umetnosti u Ulmu, posebno za slikare i vajare.

Od 1803. više nema status "slobodnog grada" i pripaja se Bavarskoj. 1810. Ulm ulazi u sastav Kraljevstva Virtemberg.

Ulm je poznat po ulmskoj operaciji godine 1805. prilikom koje je Napoleon Bonaparte gotovo bez ispaljenog metka zarobio veliku austrijsku vojsku pod komandom feldmaršala Macka - jednoj od najblistavijih, ali i najmanje spektakularnih pobjeda u napoleonskim ratovima.

## Geografija
Kroz Ulm protiče reka Dunav. Sa druge strane reke se nalazi grad Novi Ulm (*Neu-Ulm*), znatno manji od Ulma, i ranije je bio deo njega (oko 50.000 stanovnika). Novi Ulm je deo Bavarske.

## Reference

## Literatura

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Vanjske veze

* Zvanični sajt opštine 
* Nem. Savezni zavod za statistiku 
* Stalna konferencija gradova i opština 
* KommOn  - Informacioni sistem gradova, opština i okruga.
Paragvajci

**Paragvajci**, jedini indijanski narod Amerike, koji ima sopstvenu nezavisnu državu. Žive pretežno u Paragvaju, gde čine oko 95% stanovništva. Potomci su Tupi plemena, koja su se naselila u oblasti reke Paragvaj u petnaestom veku. Po veroispovesti su uglavnom katolici, a govore Gvarani jezikom, koji pripada Andsko-Ekvatorijalnoj grupi Amerindijanske porodice jezika. Paragvajaca ukupno ima oko 5,303.000, od toga u Paragvaju 4,907.000.
Fluor

Elementarni **fluor** je gas žutozelene boje. On je najreaktivniji od svih elemenata. Direktno reaguje na sve metale i nemetale. Vodu razlaže gradeći fluorovodonik, HF.

Reaktivnost fluora bila je dugo godina prepreka za njegovo dobijanje u elementarnom stanju. Danas se fluor industrijski dobija elektrolizom istopljenog kalijum-fluorida na anhidrovanom fluorovodoniku.
U prirodi se fluor nalazi u vidu jedinjenja sa oksidacionim brojem -1 i to najčešće u vidu fluorita, CaF2, i karnalita, Na3AlF6. Tragovi jedinjenja fluora nalaze se u morskoj vodi, kostima, zubima, krvi i mleku. Fluorovi derivati metana i etana su veoma slabi otrovi za razliku od ostalih jedinjenja fluora, te se stoga te se zbog svoje velike inertnosti upotrebljavaju u rashladnim uređajima pod nazivom freon. Fluor se koristi i za sintezu uran-heksafluorida koji se primenjuje u izradi nuklearnog oružja.
Natrij

**Natrij** ili **Natrijum** (**Na**, latinski- *natrium*) je element IA grupe. Jedini stabilni izotop mu je 23Na.

Zastupljen je: u gornjim slojevima Zemlje oko 2,30% u obliku jona Na+ u okeanima i u obliku minerala - NaAlSi3O8 , čilske šalitre(NaNO3)i kuhinjske soli (NaCl).

Otkrio ga je engleski hemičar Sir Humphry Davy 1807 elektrolizom masne sode-Na(OH)

Važnija jedinjenja su natrijum oksid, natrijum hidroksid koji je veoma jaka baza; kao i razne soli. Sapun je natrijumova so određenih masnih kiselina. Skoro sve natrijumove soli su rastvorne u vodi. 

Katjoni natrijuma su najvažnijim unutarćelijski katjoni i neophodni su za održanje ćelijske membrane.
Katjoni Na+ pripadaju V grupi katjona i boje plamen u intenzivno žutu boju.
Elementi 1. periode

U ovu periodu spadaju samo 2 hemijska elementa. Oba su u gasovitom agregatnom stanju. Ti elementi su vodonik i helijum. Vodonik se nalazi u IA grupi periodnog sistema elemenata, a helijum u VIIIA grupi.


**hemijski elementi prve periode**


Grupe 
'''1'''
'''2'''
'''3'''
'''4'''
'''5'''
'''6'''
'''7'''
'''8'''
'''9'''
'''10'''
'''11'''
'''12'''
'''13'''
'''14'''
'''15'''
'''16'''
'''17'''
'''18'''


**#<br />Ime**

1H
 
2He
Čoko

**Choco** (**Čoko**) je naziv koji može označavati:

* latinoameričku etničku grupu;
* jezike kojima ta grupa govori;
* departman u Kolumbiji;
* El Choco;
* rijeku Choco.
Embera-Wounaan

**Čoko** (**Choco** ili **Embera**) je zajednički naziv za srodne američke etničke grupe koje govoro čoko jezicima i žive na području Kolumbije i Paname. Ima ih oko 70.000 pripadnika.
Neoproterozoik

**Neoproterozoik** je geološka era koja je trajala od prije 1000 Ma do prije 542 Ma (miliona godina). Neoproterozoik pokriva možda najzanimljivije geološko doba, jer je za vrijeme njega Zemlja pogođena najtežim glacijacijama (tokom kojih je ledeni pokrov dosegao Ekvator), a u kasnijim fazama (Ediakaranski period) su pronađene najstariji fosili višestaničnih organizama, uključujući najstarije životinje. Neoproterozoik je završni period Proterozojskog ili prakambrijskog perioda.

Sam koncept neoproterozojske ere je relativno nov -- pojavio se tek nakon 1960 godine. Paleontolozi u 19. vijeku su početak višestaničnog života smještali u vrijeme pojave prvih tvrodljušturnih životinja kao što su trilobiti i arheocijatidi. To ga je smještalo na početak Kambrijskog perioda. Početkom 20. vijeka paleontolozi su počeli pronalaziti fosile višestaničnih životinja koji su prethodili kambrijskoj međi. Slpžena fauna je pronađena u Jugozapadnoj Africi 1920-ih, ali su je progrešno datirali. Još jedan je pronađena u Južnoj Australiji 1940-ih, ali je nisu dobro pregledali do kasnih 1950-ih. Ostali rani fosili su pronađeni u Rusiji, Engleskoj, Kanadi i drugdje (v. Vendijske biote. Za neke se ustanovilo da su pseudofosili, ali za druge se otkrilo da predstavljaju složene biote o kojima se još uvijek malo zna. Barem još 20 regija u svijetu sadrže metazojske fosile ispod klasične kambrijske međe.

Vlo malo ranih životinja bi mogli biti preci modernih životinja. Većina spada u neodređenu grupu perastih životinja; diskoida koji bi mogli biti kuke za stabljikaste životinje ("meduzoide"); oblike nalik na madrac; male vapnenanste cijevi i oklopljene životinje nepoznatog porijekla. One se uglavnom zovu Ediakaranske ili Vendijske životinje. Većina su imale meko tijelo. Njihove veze s modernim oblicima, ako uopće postoje, su nepoznate. Neki paleontolozi, pak, nastoje povezati neke ili većinu tih formi s modernim životinjama. Ostali, pak, priznaju mogućnost ili čak vjerojatnost da te veze postoje, ali ediakaranske forme smatraju predstavnicima još uvijek nepoznatog tipa životinja.

U geološkom smislu, za neoproterozoik se smatra da predstavlja vrijeme složenih kontinetalnih pomaka kada se superkontinent zvan Rodinija raspao u možda čak osam dijelova. Nekoliko masivnih glacijacija se dogodilo za vrijeme ere, uključujući Sturtijsku i Marinoansku, najveće u historiji Zemmlje. Za njih se vjeruje da su bile tako teške da je ledeni pokrov došao do ekvatora, stvorivši stanje zvano "Snježna grudva Zemlja".

Nomenklatura za neoproterozoik je u prošlosti bila nestandardizirana. Ruski geolozi su završni stadij neoproterozoika zvali Vendij, dok su Kinezi koristili izraz Sinij, dok je većina Amerikanaca i Australaca koristila izraz Ediakaran. No, godine 2004. Međunarodna unija za geološke nauke je ratificirala Ediakaran kao geološko doba neoproterozoika koje pokriva raspon od prije 600 do 544 miliona godina.
Tonij

**Tonij** (od grčke riječi *tonas*, "rastezanje") je prvi geologija period Neoproterozojske ere koji je trajao od prije 1000 Ma do prije 850 Ma (miliona godina). Umjesto na stratigrafiji, ovi datumi su definirani kronometrijski.

Događaji koji su prethodili razbijanju superkontinenta Rodinije su počeli u ovom periodu.

Prva radijacija akritarha se dogodila za vrijeme tonija.

## Vanjske veze
* GeoWhen Database - Tonian
Akritarh

**Akritarsi** su male organske strukture koje se pronalaze kao fosili. Općenito govoreći, svaka mala, ne-kisela otopina (npr. nekarbonska, nesilikatska) organska struktura čije se postojanje ne može na drukčiji način objasniti je akritarh. Većina akritarha su svakako ostaci jednostaničnih oblika života. Oni se mogu pronaći u sedimentnim stijenama od danas do prakambrija. Njih se lako može izolirati od vapnenca s klorovodičnom kiselinma, a također se mogu lako izolirati od silikona u silikatnim stijenama uz pomoć flourovodičke kiseline. Oni su odlični kandidati za indeks-fosile koji se koriste za određivanje datuma formacije u Paleozoiku u slučajevima kada nema drugih fosila. Također su korisni za tumačenje ekoloških prilika u drevnim razdobljima. Akritarsi uključuju ostatke različitih organizama, uključujući bakterije i dinoflagelate. Prava priroda stvorenja koje se povezuju sa starijim arkitarsima općenito gledano nije poznata, iako su većina njih vezani uz jednostanične alge.

Akritarsi datiraju od 1400Ma i prilično su se razgranali do 1300 Ma. Razgrantost je naglo prestala prilikom Sturtijsko-Varangerskog zaleđivanja oko 800Ma. Razgranatost je ponovno porasla prilikom ediakaranskog perioda. Razgranatost je naglo opala pred kraj prakambrija. Akritarsi pokazuju najveću razgranotost tokom kambrija, ordovicija, Silura i devonija. Prirodu nekih aktritarha se može odrediti na temelju strukture. Nekoliko njih se može približno identificirati zahvaljujući prisutnosti kemijskih tvari povezanih s fosilima.

## Vanjske veze
* CIMP Subcommission on Acritarchs 
* Commission Internationale de Microflore du Paléozoique (CIMP) , international commission for Palaeozoic palynology.
* Centre for Palynology, University of Sheffield, UK 
* The Micropalaeontological Society
* The American Association of Stratigraphic Palynologists (AASP)
Rodinija

U geologiji, **Rodinija** (, od  – rodina – "domovina", "postojbina" ili *родить* – rodit – "roditi"), je naziv za najstarijiji poznati superkontinent, koji je nastao i raspao se u Neoproterozoiku. Za Rodiniju se smatra da se stvorila prije otprilike 1 milijardu godina te da je sadržavala svu Zemljinu kontinentalna kora. Smatra se da se raspala na osam kontinenata prije 750 miliona godina.

Iako o detaljima ne postoji bitni konsenzus među paleogeografima, kontinentalni kratoni koji su stvorili Rodiniju su se izgleda okupili oko Laurentije (preteče današnje Sjeverne Amerike) u srži Rodinije. Izgleda da je istočna obala Laurentije ležala uz zapadnu obalu Južne Amerike. Australija se spojila s Antarktikom i obje su sležale uz zapadnu obalu drevne Sjeverne Amerike.

Ne postoje pouzdani podaci o pomicanju kontinenata prije stvaranja Rodinije. Međutim, pokreti kontinentalnih masa nakon raspada Rodinije su prilično poznati i nastavljaju biti predmetom istraživanja. Osam kontinenata koji su stvorili Rodiniju su se kasnije ponovno spojili u još jedan superkontinent zvan Panotija, a nakon toga još jedan zvan Pangea.

## Povezano
* Tektonske ploče

## Vanjske veze
* Christopher R. Scotese, "Paleomap Project"
* Palaeos Earth 
* "Dance of the Giant Continents: Washington's Earliest History"
* IGCP Special Project 440:  mapping Proterozoic supercontinents, including Rodinia
Elementi 2. periode

**Druga perioda** u sebi sadrži jedan alkalni metal, jedan zemljani alkalni metal, jedan metaloid, tri nemetala, jedan halogeni element i jedan plemeniti gas. Drugoj periodi pripadaju elementi : litijum, berilijum, bor, ugljenik, azot, kiseonik, fluor i neon. Ovi elementi imaju atomske brojeve između 3 i 10. U ovoj periodi ukupno se nalazi 8 hemijskih elemenata.


Grupe 
'''1'''
'''2'''
'''3'''
'''4'''
'''5'''
'''6'''
'''7'''
'''8'''
'''9'''
'''10'''
'''11'''
'''12'''
'''13'''
'''14'''
'''15'''
'''16'''
'''17'''
'''18'''


**#<br />Ime**

3Li
4Be
 
5B
6C
7N
8O
9F
10Ne




**hemijski elementi druge periode**
Magnezij

**Magnezij** ili **Magnezijum** (**Mg**, latinski - *magnesium*) je zemljani alkalni metal IIAgrupe. Gradi 2+ jone. Oksidacioni broj magnezijuma u jedinjenjima je isključivo +2. Ima najnižu temperaturu topljenja u grupi zemnoalkalnih metala.

Stabilni izotopi magnezijuma su: 
* 24Mg
* 25Mg i
* 26Mg.

Da je magnezijum poseban element prvi je utvrdio Josef Blek, a u čistom obliku je dobijen 1808 godine od strane Humphry Davy-a

### Zastupljenost i dobijanje
Magnezijum je zastupljen u zemljinoj kori u količini od 2,74%. U prirodi se magnezijum veoma često nalazi vezan u vidu silikata, ali sa stanovništa dobijanja najvažniji minerali su mu: dolomita, magnezita, karnalita, kalcita i karbonata. U morskoj vodi je zastupljen u količini od 1200 ppm (engl. parts per million), u obliku rastvora soli Mg2+.

Namirnice koje su najbogatije magnezijumom su (u 100 grama namirnica):
* semenke dinje - 520&nbsp;mg
* kakao - 420&nbsp;mg
* stabljika peršuna - 291&nbsp;mg
* soja - 250&nbsp;mg
* orasi - 130–190&nbsp;mg
* boranija - 169&nbsp;mg
* jabuka sa korom - 103&nbsp;mg

### Jedinjenja
Najvažnija magnezijumova jedinjenja su: magnezijum oksid (MgO) magnezijum hidroksid (Mg(OH)2) i njegove soli. Vodeni rastvori u kojima je velika koncentracija Mg2+ imaju gorak ukus.

Legure magnezijuma i bakra su veoma izdržljive mehanički sa jednom od najmanjih gustina među legurama.

### Hemijske osobine
Metalni magnezijum se veoma lako oksiduje na vazduhu, ali slično kao i kod aluminijuma proces korozije magnezijuma se zaustavlja zbog pasivizacije. Kada se otstrani gornji sloj magnezijuma koji je oksidivao čist magnezijum veoma lako reaguje sa vodom gradeći hiodroksid.
Magnezijum redukuje većinu oksida čak i ugljen (IV)-oksid. Magnezijum gori u ugljenik (IV)-oksidu(koji služi za gašenje požara) i redukuje ga pri čemu se stvara MgO i oslobađa se ugljenik u vidu čađi.

Katjoni Mg2+ spadaju u V grupu katjona.

### Primena
Kao redukciono sredstvo magnezijum se koristi za dobijanje metala iz njihovih oksida, kao i za katodnu zaštitu metala od korozije.
Legure magnezijuma sa bakrom se koriste u avioindustriji kao i u kosmičkoj industriji, tamo gde su legure titanijuma i aluminijuma suviše teške. U sličnim situacijama se koriste i legure aluminijuma sa z magnezijumom

### Biološki značaj
Magnezijum ulazi u sastav hlorofila, joni magnezijuma igraju bitnu ulogu u održanju osmotskog pritiska u krvi i drugim tkivima i u prosleđivanju impulsa u nervnom sistemu.

Dnevne potrebe za magnezijumom kod odraslog čoveka iznose između 300–400&nbsp;mg i premda magnezijuma u prirodnoj sredini ima u namirnicama koje koristi čovek, magnezijuma je sve manje zbog đubrenja hemijskim jedinjenjima koja sadrže kalijum. Među uzroke nedostatka magnezijuma spadaju i: prekomerna upotreba alkohola, stres, prekomerno korišćenje masnih namirnica, propadanje bubrega.

Pokazatelji nedostatka magnezijuma mogu da biti: nagle vrtoglavice, pojačano opadanje kose, lomljenje noktiju, kvarenje i lomljenje zuba, znojenje noću, problemi sa srcem, glavobolje, klonulost.

fff

## Povezano
* Jedinjenja magnezijuma
Fosfor

**Fosfor** (**P**, latinski - *phosphorus*) je nemetal VA grupe. Jedini stabilni izotop je29P.
Fosfor je elemenat koji je neophodan za ljudski život
Ulazi u sastav nukleinskih kiselina kao i mnogih energetskih jedinjenja unutar ćelije
Važni minerali fosfora su apatit i fosforit.

Fosfor gradi niz kiselina od kojih je najvažnija fosforna kiselina H3PO4.

Jedinjenja fosfora su neophodna za život kako životinja tako i biljaka, koriste se za proizvodnju veštačkih đubriva.

## Jedinjenja fosfora
* fosforhidrid PH3
* fosforasta kiselina H3PO3
* soli fosfornih kiselina