Papinska Država

**Papinska Država** (latinski: *Status Pontificius*, talijanski: *Stato della Chiesa*) je historijska država na Apeninskom poluotoku koja je egzistirala od 756. sve do ujedinjenja Italije 1870. Tad je Giuseppe Garibaldi vojno pobjedio papinsku vojsku, srušio papinsku diktaturu i anektirao posljednje ostatke Papinske Države u Kraljevinu Italiju. Današnja grad-država Vatikan njezin je minijaturni nasljednik.

## Historija

### Formiranje
Sjedište rimokatoličkog pape Rim u ranom srednjem vijeku bio je pod vlašću Bizanta. Zbog napada Langobarda na Rim papa Stjepan II. je 752. pozvao u pomoć franačkog kralja Pipina Malog. Pipin je odbio Langobarde i osvojio veći dio sjeverne Italije te poklonio papi osvojene teritorije 756. i time je udario temelje Papinskoj državi. Novonastala država obuhvaćala je Rim sa okolicom, Ravenski egzarhat i Kampaniju. Ovaj akt znan je kao Pipinova darovnica.

Karlo Veliki je nakon toga 781. kodificirao i odredio (i povećao) teritorije na kojima papa ima suverenitet. Teritorij je obuhvaćao Rim i okolicu, ali i Ravennu, gradove talijanskog Pentapolisa (Rimini, Pesaro, Fano, Sinigaglia, Ancona), Vojvodstvo Benevento, Toskanu, Korziku, Lombardiju i još neke gradove. Suradnja papinstva i karolinga kulminirala je 800., kada je papa Lav III. okrunio Karla Velikog za prvog germanskog cara Rimljana (*Augustus Romanorum*). Međutim, u prva tri vijeka Papinske Države, papa nije imao efektivnu kontrolu nad cijelim teritorijem, niti je bilo jasno je li država nezavisna u odnosu na Sveto Rimsko Carstvo.

U 10. vijeku car Svetog Rimskog Carstva Oton I sklapa ugovor s papom, po kojem je Papinskoj Državi potvrđen suverenitet. To je pitanje i dalje ostalo predmet sukoba papinstva i carstva, sve do oko 1300., kada je nezavisnost Papinske Države postala neupitna.

Od 1305. do 1378., papa je stolovao u Avignonu u južnoj Francuskoj. tako da je Papinska Država tada bila samo formalno pod njegovom kontrolom. Grad Avignon bio je dio Papinske Države i ostao njen posjed sve do Francuske revolucije.

### Vrhunac moći
Za vrijeme renesanse, teritorij Papinske Države se bitno proširio, osobito za vrijeme pontifikata Aleksandra VI. i Julija II.. Nakon njih rimski pape postali su jedni od najznačajnijih vladara među brojnim državama Apeninskog poluotoka, pored svog velikog uticaja koji su imali na vjerski život. U praksi, većinom papinskih posjeda upravljali su lokalni feudalci. Tek u 16. vijeku pape uspostavljaju punu vlast nad svojom državom.

Na vrhuncu teritorijalne ekspanzije, u 18. vijeku, Papinska Država obuhvaća većinu središnje Italije: Lacij, Umbriju, Marche, Ravennu, Ferraru, Bolognu, San Marino i dijelove Emilije-Romagne. Također je uključivala enklave u južnoj Italiji i okolicu Avignona u Francuskoj.

### Doba revolucionarnih previranja
Za francuske revolucije, prvo je anektirana Grofovija Venaissin sa gradom Avignonom 1791. u Francuskoj. Zatim je francuska revolucionarna vojska 1796. prodrla u Italiju i osnovala Cisalpinsku republiku na dijelu teritorija Papinske države (Ravenna, Ferrara, Bologna i dio Emilije-Romagne). Dvije godine kasnije general francuske revolucionarne vojske Louis Alexandre Berthier je 10. februara 1798. umarširao je u Rim i uspostavio marionetsku Rimsku Republiku, a papu Pia VI. poslao u francusko zarobljeništvo, gdje je i umro 1799.

Papinska država obnovljena je u junu 1800. za pape Pia VII., ali su se Francuzi ponovno vratili 1808., ovaj put teritorij papinske države je anektiran od Francuske kao departmani Tibre i Trasimène.

Nakon pada Napoleona 1814, Papinska država je ponovno obnovljena. Od 1814. pa sve do smrti pape Grgura XVI. 1846., pape su slijedile vrlo reakcionarnu i anakronu politiku u svojoj državi, tako je Rim u to vrijeme imao židovski geto, kao posljednji zapadnoevropski grad. Tek je papa Pio IX. koji je izabran nakon Grgura XVI. počeo provoditi liberalne reforme.

Talijanski revolucionari su 1849. proglasili Rimsku Republiku, pa je papa Pio IX. pobjegao iz Rima. Uz pomoć francuskih trupa Napoleona III. i Austrijskog Carstva srušena je 
republika i papa se vratio u Rim 1850.

### Propast Papinske države
Kraljevina Sardinija koja je bila jedan od nosioca ujedinjenja Italije, vojnim je pobjedama u 
Austrijsko-sardinijskom ratu pripojila 1860. Bolognu, Ferraru, Umbriju, Marche i Benevento Kraljevini Italiji. To je približno bila više od dvije trećine Papinske države, pod papinskom kontrolom ostao je Lacij u okolini Rima. Tad je pokrenuto rimsko pitanje, tj. pitanje glavnog grada Kraljevine Italije i suvereniteta nad Rimom, jer je talijanski parlament 1861. proglasio Rim glavnim gradom.

Papinsku vlast u Rimu čuvao je francuski garnizon, on se povukao u julu 1870. nakon izbijanja Francusko-pruskog rata. U septembru iste godine, Kraljevina Italija objavila je rat Papinskoj Državi, te je 20. septembra njena vojska porazila papinske zuave (Zuavi Pontifici) i ušla u Rim. Papa Pio IX. povukao se iz svoje dotadašnje rezidencije Kvirinal u Vatikan, i proglasio zarobljenikom.

Nakon tog se Pio XI. za vrijeme Mussolinijeve vladavine, formalno odrekao svih teritorija Papinske Države i potpisao 1929. Lateranski ugovor (Konkordat) s Kraljevinom Italijom, kojim je formirana država Vatikan, a papa priznao Kraljevinu Italiju. Vatikan je suvereni teritorij Svete Stolice, i sam po sebi 
subjekt međunarodnog prava.

## Napomene

## Vanjske veze

* Pontificio, Stato na portalu Treccani.it