open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bible

Na mo grisa pëpë tî dîko Mbëtï tî Nzapä tî mo lâkwê, na lêgê tî kalendriëe sô ë zîa ge ndâli tî mo. 

**Mbëtï tî Nzapä**
* Fini Testament
* Ngbele Testament
Fini Testament

## Fini Testament

* Genèse
* Exode
* Lévitique
* Nombre
* Deutéronome
*Josué
*aJuge
*Ruth
*1 Samuel
*2 Samuel
*1 aGbia
*2 aGbia
*1 Chronique
*2 Chronique
*Esdras
*Néhémie
*Esther
*Job
*Psaume
*aProverbe
*Zo-ti-fa-tene
*Bia ti Salomon
*Ésaïe
*Jérémie
*Toto ti Jérémie
*Ézéchiel
*Daniel
*Osée
*Joël
*Amos
*Abdias
*Jonas
*Michée
*Nahum
*Habakuk
*Sophonie
*Aggée
*Zacharie
*Malachie

----
** Bible
-----
** Ambeti ti Bible
Islânde

Islânde laâ mbênî zûa sêse. Tî lo likodoro Reykjavík. Wuhngo tî âzo nî ayeke 348.580 (2017).

President :   Guðni Th. Jóhannesson
Stockholm

**Stockholm** yeke tohgbata nî ayeke tî Suéde. Wuhngo tî âzo nî ayeke 786 509. Ködrö tî Stockholm yeke könöngö tî agbânzi ködrö tî Suéde.
Afrîka

__TOC__

## Ködörö ti Afrîka
* Afrîka-Mbongo (Republic of South Africa)
* Alazëri (People's Democratic Republic of Algeria)
* Angoläa (Republic of Angola)
* Bêafrîka (Central African Republic)
* Benëen (Republic of Benin)
* Botswana (Republic of Botswana)
* Burkina Faso
* Burundïi (Republic of Burundi)
* Azûâ tî Kâpo-Vêre (Republic of Cape Verde)
* Kömôro (Union of the Comoros)
* Kôdivüära (Republic of Côte d'Ivoire)
* Dibutùii (Republic of Djibouti)
* Kâmitâ (Arab Republic of Egypt)
* Eswatini (Kingdom of Eswatini)
* Ginëe tî Ekuatëre (Republic of Equatorial Guinea)
* Eritrëe (State of Eritrea)
* Etiopïi (Federal Democratic Republic of Ethiopia)
* Gaböon (Gabonese Republic)
* Gambïi (Republic of The Gambia)
* Ganäa (Republic of Ghana)
* Ginëe (Republic of Guinea)
* Ginëe-Bisau (Republic of Guinea-Bissau)
* Kamerün (Republic of Cameroon)
* Kenyäa (Republic of Kenya)
* Ködörösêse tî Kongöo (Republic of the Congo)
* Kùodùorùosêse tî Ngunuhalëzo tî kongö (Democratic Republic of the Congo)
* Lesôtho (Kingdom of Lesotho)
* Liberïa (Republic of Liberia)
* Libïi (Great Socialist People's Libyan Arab Jamahiriya)
* Madagaskära (Republic of Madagascar)
* Malawïi (Republic of Malawi)
* Malïi (Republic of Mali)
* Moritanïi (Islamic Republic of Mauritania)
* Mörîsi (Republic of Mauritius)
* Marôko (Kingdom of Morocco)
* Mözämbîka (Republic of Mozambique)
* Namibùii (Republic of Namibia)
* Nizëre (Republic of Niger)
* Nizerïa (Federal Republic of Nigeria)
* Ruandäa (Republic of Rwanda)
* Sâde (Republic of Chad)
* Sâô Tömê na Prinsîpe (Democratic Republic of São Tomé and Príncipe) 
* Senegäle (Republic of Senegal)
* Sëyshêle (Republic of Seychelles)
* Sierä-Leône (Republic of Sierra Leone)
* Somalïi (Somali Republic)
* Sudäan (Republic of Sudan)
* Tanzanïi (United Republic of Tanzania) 
* Togö (Togolese Republic)
* Tunizïi (Tunisian Republic)
* Ugandäa (Republic of Uganda)
* Zambïi (Republic of Zambia)
* Zimbäbwe (Republic of Zimbabwe)

## Mbênî Wafrîka Gia
* Bûsu
* Dengbe
* Doli
* Kôlo
* Mokérélô
* Vôngu
* Zé

## Mbênî Wafrîka Yângâködörö
* Akâan
* Haüsä
* Ïgbö
* Ruandäa (yângâködörö)
* Sängö
* Somalïi (yângâködörö)
* Yoruba
* Zûlu
Ngbele Testament

* Matthieu 
* Luc 
* Jean 
* Kusala 
* aRomain
* 1 aCorinthien 
* 2 aCorinthien 
* aGalate 
* A-Ephésien 
* 1 aThessalonicien 
* 2 aThessalonicien 
* 1 Timothée 
* 2 Timothée 
* aHébreu 
* Jacques 
* 1 Pierre 
* 2 Pierre 
* Apocalypse 
----
* Bible

-----
** Ambeti ti Bible
Ndjoni da ti nzapa na ya jesus

**Ndjoni da ti nzapa na ya jesus** (Véritable Jésus Église) a yéké da ti znapa so lèkérè na beijing na kodro séssé ti chine na ngou 1917. Lasso ,mon wara 2,5 million tia wama bè so a yéké na ya ti da ti znapa so na 45 kodro ti ndoti ti séssé koué.Da ti znapa so a kè pentecotiste so à yéké mbangué ti da ti znapa na ya jesus so a sigui na ya tia tango so. Da ti nzapa a fa tènè ti nzapa na bia gospel na ya tia kodro koué avant kiri gnon ti Jesus. Da ti znapa so a manabè na balako tènè so ayèkè :
# Ingo vourou
# Baptême
# Soukoura ngon guérè
# Communion na ya ingo
# Lango ti sabbat
# **Jésuis Christ**: Jésuis Christ, iri so a ga fini, lo kwi na kéké ti croix tènè ti a pécheurs, lo zingon na lango ota na péko ti kwa et lo sou na ndouzou. Lo yéké sauveur ti a zo, zo so a lèkèrè séssé na ndouzou, oko nzapa.
# **Mbéti ti nzapa**: Mbéti ti nzapa, na ya ni mgbéré na fini testament , so ayékè tènè ti yanga ti nzapa a kié ta tènè a yèkè tonga na mbéti ti guigui ti wamabê.
# **Salut**: Nzapa la mou fini na grace. A wamabê a doit ti bando gui na bangué ti ingo vourou si a la yo iri ti nzapa na ndouzou si a la yé gugui kwè. 
# Da ti znapa
# Tango ti jugement
Breinigerberg

**Breinigerberg** yeke village nî ayeke tî Zâmani. Wuhngo tî âzo nî ayeke 971 (2005).

## Kânge sêsöngö

* Breinigerberg
* Breinig + Breinigerberg
Curitiba

**Curitiba** (kuɾi'tibɐ) yeke village nî ayeke tî Brésil. Wuhngo tî âzo nî ayeke 1,788,559 (2006).

## Websites

* Commons:Curitiba
* https://web.archive.org/web/20140626034932/http://www.curitiba.pr.gov.br/ 
* http://www.curitiba-brazil.com
Taranto

**Taranto** (*Tarde* na yângâ tî tarantino) yeke gbätä nî ayeke tî Italïi. Wuhngo tî âzo nî ayeke 198.585 (2017).

## Yingö

Ponte girevole.JPG|Taranto - Kpäkpä ngôngbïngö
Castello Aragonese(Taranto).JPG|Taranto - Gbägbä "aragonese"
Colonne Doriche.JPG|Taranto 
City Hall of Taranto.jpg|Taranto - Dängö-bê na ndo tî Wamasüa


## Mbênî pialö

## Kânge sêsöngö
*Istat Data - Living population on 31/08/2017
Reykjavik

**Reykjavik** (Reykjavík tî ïsländëe) yeke tohgbata nî ayeke tî Ïsländ. Wuhngo tî âzo nî ayeke 200.000. Ködrö tî Reykjavik yeke könöngö tî agbânzi ködrö tî Ïsländ.
Confucius

**Confucius** (Shinuäa: 孔子; pinyin: Kǒng zǐ; Wade-Giles: K'ung-tzu, or Shinuäa: 孔夫子; pinyin: Kǒng Fūzǐ; Wade-Giles: K'ung-fu-tzu), wala lit."mêrere Kong". Laâ wa panzêe na wandarä tî Sînä.
Piacenza

**Piacenza** yeke sêse nî ayeke tî Italïi. Wuhngo tî âzo nî ayeke 102.607.

## Yingö

Piacenza0001.jpg
Santantonino.jpg


## Lêndo

* Piacenza Sera 
* Piacenza Night 
* Piacenzainternet.it 
* http://www.cittadarte.emilia-romagna.it
* http://www.piacenzaeprovincia.eu
Nze tî ngu

**Nze tî ngu na yeke baleoko na osse**:

* Nyenye
* Fulundïgi
* Mbängü
* Ngubë
* Bêläwü
* Fondö
* Lengua
* Kükürü
* Mvuka
* Ngberere
* Nabändurü
* Kakawuka
Sêse tî kömändâ-kötä tî Do-Kötö

**Sêse tî kömändâ-kötä tî Do-Kötö** yeke sêse tî kömändâ-kötä nî ayeke tî Ködörösêse tî Bêafrîka. Wuhngo tî âzo nî ayeke 203,887.
Ködörösêse tî Bêafrîka

Finî sunngo Sanngo atûku gbâ tî âlikî tî sêgô na sêse: Ködörö agä koddoro.

**Ködörösêse tî Bêafrîka** yeke sêse nî ayeke tî Afrîka. Tî lo bîâ, laâ La Renaissance (E Zingo). Wuhngo tî âzo nî ayeke 4,422,000. aKötä-ködörö tî Ködörösêse tî Bêafrîka yeke Bangui. Nî Wäkpalëködörö Henri-Marie Dondra.

Nî laâ matânga tî letäa ayeke lahngo ôko tî kakawaka na lahngo balë-ôko na otâ tî Kukkuru. Mîngi nî abûngbi matânga ûse sô kwê tî sâra gï na kôzo lahngo tî kakawaka.

Bêafrîka agä koddorosêse kpâa na 1 / 12 / 1958, sï agä ndepandäa na 13 / 8 / 1960.

Nî laâ matânga tî letäa ayeke lahngo ôko tî kakawaka na lahngo balë-ôko na otâ tî Kukkuru. Mîngi nî  abûngbi matânga ûse sô kwê tî sâra gï na kôzo lahngo tî kakawaka.

Konnongo tî lê nî ayeke Sm2 623.000 (dîko nî : sâkimêtere sênî ûse, sâki ngbangbo omenë na balë-ûse na otâ).

Wuhngo tî âzo nî ayeke : 3.742.482. Kûtu otâ nd ndö nî  sâki ngbangbo mbârrâmbara na balë-usyo na ûse, na ndö nî ngbangbo usyo na balëmeambe na ûse.

Ngbêreyê na 1991, âyângâ tî letä ayeke : sahngo na farânzi ûse kwê.

Tohgbata nî ayeke : Bangî, sô âzo tî yâ nî awü töngana sâki ngbangbo omenë (600.000).

Tömbai nî ayeke : Bûngbi-ôko, Nehngo-terê, Kusâra.

Byângunu (wala byâlombë) nî ayeke E zîngo.

## Lêndo tî Sängö

* Sêtângo tî Ködörösêse tî Bêafrîka
* Wafrîca zo
Kötä gbätä tî Bangî

**Kötä gbätä tî Bangî** yeke kötä gbätä ti li kodrô sese   tî Bêafrîka. Azo 1 145 280 tongaso ayeke lango na ya ti gbätä ni. A yeke mo ba mo tènê tongana a mû zo 4, zo ökö ayeke lango na gbätä ti Bangî.

## Lo bâ gui gui

Gbätä ti Bangî a bâ gigi ngbêlé ye na lango 26 ti nzê ti Fondo ngu 1889 na gângô ti mûnzû-pôrô Michel DOLISIE.

### Kozo azo so alango na gbätä ti Bangî
Bimbo

**Bimbo** yeke gbata nî ayeke tî Sêse tî kömändâ-kötä tî Ömbëlä-Pökö. Wuhngo tî âzo nî ayeke 124,176.
Mbati

**Mbati** yeke gbata nî ayeke tî Sêse tî kömändâ-kötä tî Lobâye. Wuhngo tî âzo nî ayeke 66,500.
Sâde

**Ködörösêse tî Sâde** (wala Ködörösêse tî Tyâde) Sâde yeke sêse nî ayeke tî Afrîka. Wuhngo tî âzo nî ayeke 17,000,000.
A-Témoin ti Jéhovah

**A-Témoin ti Jéhovah** - laâ mbênî lêgë ti vorongo ti nzapa. Ânï kö mäbë töngö nî Bîbili.

## Sängö Lêndo
* A-Témoin ti Jéhovah - jw.org
Längö tî yenga

**Längö tî yenga na yeke mbârâmbârâ**:

*Bïkwa-ôko
*Bïkwa-ûse
*Bïkwa-otâ
*Bïkwa-usïö
*Bïkwa-ukü
*Lâpôso
*Lâyenga
Kùodùorùosêse tî Ngunuhalëzo tî Kongö

**Kùodùorùosêse tî Ngunuhalëzo tî Kongö** yeke sêse nî ayeke tî Afrîka. Wuhngo tî âzo nî ayeke 100 000 000 (2021).
Italïi

**Ködörösêse tî Italïi** yeke sêse nî ayeke tî Aêropa. Tî lo likodoro Rome. Wuhngo tî âzo nî ayeke 60.507.590 (2017).
Nömörö

**Nömörö** töngö pärä na gümbâyä töngasô fafa terê amayele

## Mbênî pialö

## Gbânda tî sango
* Software online
Gerêpa na lê tî ndoto tî lamêre

**Gerêpa na lê tî ndoto tî lamêre** yeke alëngbïngö gbägbära hên ayongôro tî gbätä, ködörö, kägä na hötö.
Faustin-Archange Touadéra

**Faustin-Archange Touadéra** (Bangui 21 ngubë 1957) yeke wäkpalëködörö wabêafrîca tâkâ gbenyôgbïä tî Bêafrîka dipîi sô nyenye 2008.
Anglëe

**Anglëe Yângâködörö** yeke yângâködörö tî Angletëre. 

## Anglëe Labitäni
Lafabëe tî Anglëe yeke na balë ûse na ûse labitäni 

## Laâ ngâ sâra tënë in:
* Afrîka-Mbongo
* âKödörö-ôko tî Amerîka
* Angletëre
* Antîgua na Barbüda
* Âzûâ Märshâl
* Bahâmasa
* Barabâda
* Belîzi
* Botswana
* Dömïnîka
* Ênnde
* Fidyïi
* Filipîni
* Finî Zelânde
* Gambïi
* Ganäa
* Gayâna
* Grenâda
* Irlânde
* Kamerün
* Kanadäa
* Kenyäa
* Kiribati
* Lesôtho
* Liberïa
* Madagaskära
* Malawïi
* Mâlta
* Mikronezïi
* Mörîsi
* Namibùii
* Nauru
* Nizerïa
* Ostralïi
* Pakistäan
* Palau
* Papû Finî Ginëe
* Ruandäa
* Samoäa
* Sên-Krïstôfo-na-Nevîsi
* Sênt-Lisïi
* Sên-Vensäan na âGrenadîni
* Sëyshêle
* Sierä-Leône
* Sïngäpûru
* Sûîsi
* Tanzanïi
* Tonga
* Trinitùee na Tobagö
* Tüvalü
Wïkïpêdïyäa

Laâ mbênî lêndo sêndâgî na mîngi yângâködörö kûê Sängö na Anglëe.

## Na ndö tî Wïkïpêdïyäa
Tî pîri nî, dïngö ïrï töngana Wïkïpêdïyäa sô na yângâ tî sängö ayeke tênë sô ë lîngbi tî gi ayo pëpe. Zo sô asû nî "Wïkïpêdïyäa" sô, hînga-äpe, kodê sô lo yeke dï nî na nî laâ. Me zo alîngbi ngâ tî dï nî gï ndurü atene "Wïkïpêdïyäa". Sô laâ mbï wa tî mbï nî.

Wïkïpêdïyäa ayeke mbênî kodë tî kângbïngö hïngängö-ndo sô gbâ tî âzo kûtu na kûtu alîngbi tî bûngbi daä ôko sî zo kûê alîngbi tî wara tî manda. penze tî hïngängö-yê sô zo ôko ôko ayeke tokua, âmbâ tî lo sô ahînga yê daä nzönî ayeke lônzi nî bîakü bîakü töngana ayeke kûê na lêgë nî pêpe. Töngasô, hîo, penze tî hïngängö-yê sô alütï, sï zo alîngbi tî manda nî sân tî yû-ndo. Pendere tî Wïkïpêdïyäa laâ.

Na yâ tî marä tî kängbïngö hïngängö-ndo töngana tî Wïkïpêdïyäa sô, kodê nî ayeke mîngi. Âmbênî ayeke kêtê gbânda, töngana Tikiwiki, sï âmbênî ayeke bêtaâ kötä gbânda töngana Wïkïpêdïyäa sô.
Sînä

**Halëzo Ködörösêse tî Sînä** （Shinuäa：中华人民共和国）yeke kömïnîsii sêse nî ayeke.  Wuhngo tî âzo nî ayeke 1.403.500.365 (2016).
Wïkïtënëbûku

Laâ mbênî lêndo tënëbûku na mîngi yângâködörö kûê Sängö na Anglëe. Mbênî Sängö lêndo: http://sg.wiktionary.org/wiki/Main_Page
Sïngäpûru

Laâ mbênî zegbe zûa sêse. Wuhngo tî âzo nî ayeke 5.607.300 (2016). Tî lo likodoro Sïngäpûru.
Tailânde

Laâ mbênî sêse. Tî lo likodoro Bangkok. Wuhngo tî âzo nî ayeke 68.863.514 (2016).

King :  Rama X
Nowy Dwór Królewski

**Nowy Dwór Królewski** yeke ködörö tî Pölôni sito na nî gbeködörö tî Kujawko-Pomorskie sêngbö tî Chelmno. Nî ködörö yeke kî na nî fö tângo.


Fichier:Nowy Dwór Królewski.jpg
Fichier:Figurka Maryjna w Nowym Dworze Królewskim.JPG
Fichier:Park w Nowym Dworze Królewskim.JPG


## Mbênî pialö
Brunêi

Laâ mbênî zegbe sêse. Wuhngo tî âzo nî ayeke 417.200 (2015). Tî lo likodoro Bandar Seri Begawan.
Pölôni

**Pölôni** yeke sêse nî ayeke tî Aêropa. Wuhngo tî âzo nî ayeke 38,422,346 (2017). Tî lo likodoro Warsaw.
Sêndâtongo

**Sêndâtongo** yeke bâ na ndo tï mbênî ndagigi. Nî nzönî ahon bängö na lege ti mbênî masinï.

*Lâ ☉
*Nze ☾
*Pälänête:
**Mercure ☿
**Vénus ♀
**Sêse 🜨
**Mars ♂
**Jupiter ♃
**Saturne ♄
**Uranus ⛢
**Neptune ♆

Sêse ayeke ôko tî pälänête sô ayeke tambûla kerebende na terê tî lâ.
Gaböon

**Gaböon**. Laâ mbênî sêse. Tî lo likodoro Libreville. Wuhngo tî âzo nî ayeke 1.738.541 (2016).
Sudäan

**Sudäan** yeke sêse nî ayeke tî Afrîka. Tî lo likodoro Khartoum. Wuhngo tî âzo nî ayeke 40.235.000 (2015).
Kâmitâ

**Misrê**, **Arâbo Ködörösêse tî Kâmitâ** — laâ mbênî sêse, Erebî welatek transparzemîn e ku li quncika bakurê rojhilatê Afrîka û nîvgirava Sînayê li quncika başûr-rojavayê Asyayê dirêj dibe. Ji aliyê bakur ve bi Deryaya Spî ve, Xezeya Filistînê û nifûsa Misrê nêzî 100 mîlyon kes e. Tî lo likodoro Cairo. Wuhngo tî âzo nî ayeke 92.256.561 (2017).

## Mbênî pialö

thumb|left|Kâmitâ
ÂKödörö-ôko tî Amerîka

**ÂKödörö-ôko tî Amerîka (K.Ô.A)** yeke sêse nî ayeke tî Banga Amerîka. Wuhngo tî âzo nî ayeke 309,147,000. Tî lo likodoro Washington D.C.. 


Fichier:Sears Tower ss.jpg
Fichier:Castillo de Disneyland.jpg
Fichier:0326New York City Statue of Liberty.JPG
Fichier:Golden Gate Bridge Clear.JPG
Lituanïi

**Lituanïi** yeke sêse nî ayeke tî Aêropa. Wuhngo tî âzo nî ayeke 2.810.865 (2017). Tî lo likodoro Vilnius.
Aêropa

**Aêropa**

## Ködörö ti Aêropa

* Albanïi
* Andôro
* Armenïi
* Belarüsi
* Bêleze
* Bosnïi na Herzegovînni
* Bulugarïi
* Danemêrke
* Espânye
* Estonïi
* Farânzi
* Fëlânde
* Gerêsi
* Holände
* Hongirïi
* Irlânde
* Ïsalândi
* Italïi
* Kazakisitäan
* Ködörögbïä-Ôko
* Ködörösêse tî Tyêki
* Kroasïi
* Letëe tî Vatikäan
* Letonùii
* Liechtenstein
* Lituanïi
* Lugzambûru
* Mâlta
* Maseduäni
* Moldavùii
* Monaköo
* Möntënegröo
* Nörvêzi
* Otrîsi
* Pölôni
* Pörtugäle
* Rumanïi
* Rusïi
* Sên-Marëen
* Serbïi
* Sîpri
* Solovakïi
* Solovenïi
* Suêde
* Sûîsi
* Turukïi
* Ukrêni
* Zâmani
* Zerebaidyäan
* Zorzïi
Vilnius

**Vilnius** yeke tohgbata nî ayeke tî Lîtùanîäa. Wuhngo tî âzo nî ayeke 558.165. Ködrö tî Vilnius yeke könöngö tî agbânzi ködrö tî Lîtùanîäa.
Jonava

**Jonava** yeke tohgbata nî ayeke tî Lîtùanîäa. Wuhngo tî âzo nî ayeke 34.528.


File:Abraomaskulvietispaminklas.jpg
File:Achemos akmuo.jpg
File:Fountains in Jonava.jpg
File:JKKC1.jpg
File:Jonava library.jpg
File:Jonavos rajono teismas1.jpg
File:Jonavos seniejis laiptai.jpg
File:Santavres fontanai.jpg
File:Zeimiu gatve Jonavoje.jpg
File:Sold ollar clock.jpg
File:Vasario 16 gatves pabaiga.jpg
File:Misciukaites mokykla.jpg
File:JSG5.jpg
File:Jonavos kulturos namai.jpg
File:Jonavos savivaldybe.jpg
File:Central stadium of Jonava.jpg
Hebe Camargo

**Hebe Maria Camargo** (Taubaté, 8 mars 1929) est une présentatrice de télévision, actrice et chanteuse brésilien.
Osasco

**Osasco** (o’zasku) yeke village nî ayeke tî Brésil. Wuhngo tî âzo nî ayeke 718,646 (2009).

## Websites

* Commons:Osasco
* http://www.osasco.sp.gov.br 
* https://web.archive.org/web/20080530101138/http://www.osascobrazil.com/
Alazëri

thumb|left|Alazëri
Laâ mbênî sêse. Tî lo likodoro Algeri. Wuhngo tî âzo nî ayeke 40.400.000 (2016).
Angoläa

right|thumb|250px|Agostinho Neto, Tổng thống đầu tiên
Laâ mbênî sêse. Tî lo likodoro Luanda. Wuhngo tî âzo nî ayeke 25.789.024 (2014).
Burundïi

thumb|left|Burundïi
Laâ mbênî sêse. Tî lo likodoro Bujumbura. Wuhngo tî âzo nî ayeke 11.178.921 (2020).
Ginëe-Bisau

Laâ mbênî sêse. Tî lo likodoro Bissau. Wuhngo tî âzo nî ayeke 1.726.170 (2015).

* President: Umaró Umbaló Sissoko (2020)
* Prime Minister: Geraldo Martins (2023)
Washington, D.C.

**Washington, D.C.** yeke kötä gbätä nî ayeke tî ÂKödörö-ôko tî Amerîka. Wuhngo tî âzo nî ayeke 601,723.
Concepción, Shilïi

**Concepción** yeke village nî ayeke tî Shilïi. Wuhngo tî âzo nî ayeke 216,061 (2002)


Arco de Medicina UdeC.jpg|
Moderno Edificio en Concepción.jpg|
Desembocadura del Biobío.jpg|
Ex Catedral de Concepción.jpg|
Biobus01.jpg|
Hotel El Araucano.JPG|
Plaza de Armas Concepción.jpg|


## Kânge sêsöngö
* Official website of Concepción Municipality
* Commons:Concepcion, Chile
Sâô Tömê na Prinsîpe

**Sâô Tömê na Prinsîpe**. Laâ mbênî sêse. Tî lo likodoro São Tomé. Wuhngo tî âzo nî ayeke 210.240 (2020).
Bêleze

**Bêleze** yeke sêse nî ayeke tî Aêropa. Tî lo likodoro Bruxelles. Wuhngo tî âzo nî ayeke 11.601.003 (2017).
Gbândasango

Poppokodoro Bûngbi tî Sîngatissa (ITU) na UNESCO ayeke dôngbi "Kotta Bûngbi tî ndögîgî mobimba na ndö tî Gbândasango na yângâ kôte".
Rusïi

**Rusïi** yeke sêse nî ayeke tî Aêropa. Tî lo likodoro Moscow. Wuhngo tî âzo nî ayeke 146 150 789 (2024). Bi tenê na yâ ti akatikati ti kodoro ni so azo ti amara kue ahinga ni, kodoro ni ayeke 17 098 246 km². Rûsya welatê herî mezin ê cîhanê ye.

## Âgbätä tî Rusïi
* Kazan
* Krasnodar
* Moscow
* Novosibirsk
* Saint Petersburg
* Saratov
Moscow

**Moscow** — li-kodoro ti Russie. Wungo ti azo ti yâ ni ayeke na ndo ti kutu 13000000 na ngu 2024. Kota ndo ti bango ndo ti Kremlin.
Sudäan-Mbongo

**Sudäan-Mbongo** ayeke mbênî ködörösêse tî Afrîka. Gbätä-sêgbya nî ayeke Juba. Wüngö tî âwaködörö nî asï 12.340.000 (2015).
Los Angeles

**Los Angeles** yeke ködörö nî ayeke tî âKödörö-ôko tî Amerîka. Wuhngo tî âzo nî ayeke 3,831,868.
Ho Chi Minh City

**Ho Chi Minh City** (*Saigon*) yeke tohgbata nî ayeke tî Vietnäm. Wuhngo tî âzo nî ayeke 7 158 165; Ködrö tî Ho Chi Minh City yeke könöngö tî agbânzi ködrö tî Vietnäm.
Armenïi

Armenïi laâ mbênî zûa sêse. Tî lo likodoro Ierevan. Wuhngo tî âzo nî ayeke 2.924.816 (2016).

Yerevan-Republic Square-26-Foreign Affairs-2019-gje.jpg|Yerevan
Geghard-Kathogike-12-Suedfassade-2019-gje.jpg|Geghard
Haghartsin-06-Klosterkomplex-2019-gje.jpg|Haghartsin
Khor Virap-Muttergotteskirche-06-2019-gje.jpg|Khor Virap
Zvartnots-08-2019-gje.jpg|Zvartnots
Etchmiadzin-74-Kreuzstein-2019-gje.jpg|Etchmiadzin
Albanïi

**Albanïi** yeke sêse nî ayeke tî Aêropa. Tî lo likodoro Tiranë. Wuhngo tî âzo nî ayeke 3.194.972.
Belarüsi

**Belarüsi** yeke sêse nî ayeke tî Aêropa. Tî lo likodoro Minsk. Wuhngo tî âzo nî ayeke 9.498.700 (2016).
Shilïi

**Ködörösêse tî Shilïi** yeke sêse nî ayeke tî Amerîka. Tî lo likodoro Santiago. Wuhngo tî âzo nî ayeke 18.006.407 (2015).
Zerebaidyäan

**Zerebaidyäan** laâ mbênî zûa sêse. Tî lo likodoro Baku. Wuhngo tî âzo nî ayeke 9.867.250 (2017).
Stacey Cash

**Stacey Cash** (9.06.1980-)

## Liens externes
* Stacey Cash - Internet Movie Database
* Stacey Cash - Internet Adult Film Database
* Stacey Cash - Adult Film Database
Turukïi

**Turukïi** yeke sêse nî ayeke tî Asie, na Aêropa. Tî lo likodoro Ankara. Wuhngo tî âzo nî ayeke 82,003,882 (2018).


The Sultan Ahmed Mosque (Blue Mosque) (8290130241).jpg
Temple Apollo Side Boat.jpg
Istanbul IMG 7257 1725.jpg
Celsus Library, Ephesus, Turkey.jpg
Turkey-3019 - Hagia Sophia (2216460729).jpg


## Mbênî pialö

* turkiye.gov.tr
Nörvêzi

**Nörvêzi** yeke sêse nî ayeke tî Aêropa. Tî lo likodoro Oslo.

## Galerie

Oslo palace1.jpg|Oslo
Bergen-View.jpg|Bergen
Bryggen in Bergen Norway.jpg|Bergen – Bryggen
Alesund from Aksla.jpg|Ålesund
Kristiansand 01 ubt.jpeg|Kristiansand
TrondheimFromRoofOfNidarosdomen-improved.jpg|Trondheim
Molde im Februar 2005.jpg|Molde


## Références
Chicago

**Chicago** yeke ködörö nî ayeke tî âKödörö-ôko tî Amerîka. Wuhngo tî âzo nî ayeke 2,710,000.
Caselle Landi

**Caselle Landi** yeke ködörö nî ayeke tî Italïi. Wuhngo tî âzo nî ayeke 1.658.

## Lêndo

* Comune di Caselle Landi
Lodi

**Lodi** yeke ködörö nî ayeke tî Italïi. Wuhngo tî âzo nî ayeke 45.212 (2017).

## Yingö

Ponte Lodi.jpg
Tempio dell'Incoronata Esterno.jpg


## Lêndo

* Comune di Lodi
Gautama Buddha

**Gautama Buddha** (Sanskrit: सिद्धार्थ गौतम; pali: Gautama Buddha), wala lit. "Siddharta Gautama". Laâ wa panzêe na wandarä tî Indïi.
Indïi

**Ködörösêse tî Indïi** yeke sêse nî ayeke. Wuhngo tî âzo nî ayeke 1.324.171.354 (2016). Tî lo likodoro New Delhi.
Palermo

**Palermo** (*Palemmu* na yângâ tî sicilianu) yeke gbätä nî ayeke tî Italïi. Wuhngo tî âzo nî ayeke 677.015

## Yingö

Palermo Piazza Pretoria1.jpg|
Palermo-piazzacattedrale01.jpg|2006
Incorpora, Giuseppe (1834-1914) - n. 002 - Palermo - Porta Felice e Foro italico.jpg|1870
Palazzo dei Normanni.JPG|2013
0690 - PA - La Zisa - Foto G. Dall'Orto.jpg|Al aziz, 2006
Palermo Cuba01.jpeg|La Cuba, 2006
Palermo08(js).jpg|Porta Nova ovest, Palermu
Cuba muqarna.jpeg|Al muqarna
0469 - Palermo - Scipione Li Volsi - Monumento a Carlo V (1630) - Foto Giovanni Dall'Orto, 28-Sept-2006.jpg|Carlo V di Sicilia, 1630 (Scipione Li Volsi, artist)


## Mbênî pialö

## Kânge sêsöngö
*Comune di Palermo
Alindao

**** yeke gbata nî ayeke tî Sêse tî kömändâ-kötä tî Do-Kötö. Wuhngo tî âzo nî ayeke 15 213.
Nyomi Banxxx

**Nyomi Banxxx** (14.10.1972, Chicago, Illinois, K.Ô.A -)

## Lêndo tî Sängö
* Nyomi Banxxx - Internet Movie Database
* Nyomi Banxxx - Internet Adult Film Database
* Nyomi Banxxx - Adult Film Database
Zemio

**** yeke gbata nî ayeke tî Sêse tî kömändâ-kötä tî Tö-Mbömü. Wuhngo tî âzo nî ayeke 14 727.
Warsaw

**Warsaw** yeke liködörö nî ayeke tî Pölôni. Wuhngo tî âzo nî ayeke 1.758.143 (2017).
## Wuhngo tî âzo

ImageSize = width:420 height:320
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:2000000
ScaleMajor = unit:year increment:500000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:500000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:20 align:center
  bar:1500 from:0 till:6500  
  bar:1624 from:0 till:48000 
  bar:1800 from:0 till:63400  
  bar:1939 from:0 till:1289000 
  bar:1945 from:0 till:422000 
  bar:1960 from:0 till:1139189
  bar:2000 from:0 till:1610471 
  bar:2014 from:0 till:1735442
PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1500 at: 6500 text: 6500 shift:(0)
  bar:1624 at: 48000 text: 48000 shift:(0)
  bar:1800 at: 63400 text: 63400 shift:(0)
  bar:1939 at: 1289000 text: 1289000  shift:(0)
  bar:1945 at: 422000 text: 422000 shift:(0)
  bar:1960 at: 1139189 text: 1139189 shift:(0)
  bar:2000 at: 1610471 text: 1610471 shift:(0)
  bar:2014 at: 1732707 text: 1735442 shift:(0)
  

File:Warsaw Old Town 1945.jpg|Warszawa - 1945
File:Warsaw Castle Square Panorama 2010.jpg
File:Warszawa Pałac Prezydencki 2011.jpg
File:Poland Warsaw Łazienki Palace 5.jpg
File:Warsaw National Theater - panoramio - ekeidar.jpg
File:FB Warszawa panorama.jpg
File:Pałac Krasińskich BK2.JPG
File:VARSOVIA. Plaza del Mercado de la Ciudad Vieja (Rynek Starego Miasta) 2.JPG
File:POL Krakowskie Przedmieście Street in Warsaw 2008 07 12 (2).JPG
File:Elewacja wschodnia.jpg

## Mbênî pialö

* Warszawa.
Łobez

**Łobez** yeke sêse nî ayeke tî Pölôni. Wuhngo tî âzo nî ayeke 10.066(2019).
## Wuhngo tî âzo

ImageSize = width:420 height:320
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:11000
ScaleMajor = unit:year increment:11000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:20 align:center
  bar:1680 from:0 till:800
  bar:1740 from:0 till:1191
  bar:1749 from:0 till:1339
  bar:1831 from:0 till:2443
  bar:1861 from:0 till:4756
  bar:1895 from:0 till:5187
  bar:1925 from:0 till:5994
  bar:1933 from:0 till:6947
  bar:1939 from:0 till:7310
  bar:1945 from:0 till:1710
  bar:1946 from:0 till:4144
  bar:1957 from:0 till:6026
  bar:1970 from:0 till:7355
  bar:1990 from:0 till:10953

PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1680 at: 800 text: 0,8 shift:(0)
  bar:1740 at: 1191 text: 1,2 shift:(0)
  bar:1749 at: 1339 text: 1,3 shift:(0)
  bar:1831 at: 2443 text: 2,4 shift:(0)
  bar:1861 at: 4756 text: 4,8 shift:(0)
  bar:1895 at: 5187 text: 5,2 shift:(0)
  bar:1925 at: 5994 text: 6 shift:(0)
  bar:1933 at: 6947 text: 7 shift:(0)
  bar:1939 at: 7310 text: 7,3 shift:(0)
  bar:1945 at: 1710 text: 1,7 shift:(0)
  bar:1946 at: 4144 text: 4,1 shift:(0)
  bar:1957 at: 6026 text: 6 shift:(0)
  bar:1970 at: 7355 text: 7,4 shift:(0)
  bar:1990 at: 10953 text:11 shift:(0)
  

File:Łobez z lotu ptaka.JPG|
File:Lobez kosciol kz.jpg| 
File:Kamienica w Łobzie (obok dworca PKP).jpg|
File:Zabytkowa Poczta w Łobzie.JPG|
File:Zabytkowy dom w Łobzie.jpg|
File:Świętoborzec - dworek.jpg|


## Mbênî pialö

*  www.lobez.pl
* BIP Łobez
* Łobez - You Tube
Bosnïi na Herzegovînni

**Bosnïi na Herzegovînni** yeke sêse nî ayeke tî Aêropa. Tî lo likodoro Sarayevo. Wuhngo tî âzo nî ayeke 3.531.159 (2013).
Espânye

**Espânye** yeke sêse nî ayeke tî Aêropa. Tî lo likodoro Madiridi. Wuhngo tî âzo nî ayeke  47 007 367 (2018).
Šiprage

‎vignette|100px|
**Šiprage** gundekî li Bosnïi na Herzegovînni, şaredariyê Kotor Varoš.

Çêtir e ku li ser çemê Vrbanja (85 km), li jêr Çiyayê Vlašić (1943 m).

## Avhewayê

## Nifûsa
‎vignette|left|500x300px|Nifûsa: 1961-2013

## Galleria

|Plan (18,42 x 14.2 m) Roman basilica, 5. century
|One of two last stećak, 12. century

## Çavkanî

## Girêdanên derve
*http://opstinakotorvaros.com/ 
*http://www.maplandia.com/bosnia-and-herzegovina/republika-srpska/siprage/ Maplandia
*http://www.satellitecitymaps.com/europe-map/bosnia-and-herzegovina-map/federation-of-bosnia-and-herzegovina-map/%C5%A1iprage-map/
*http://www.distancesfrom.com/distance-from-Siprage-to-Banja-Luka-Bosna-i-Hercegovina/DistanceHistory/5243320.aspx
*http://www.maplandia.com/bosnia-and-herzegovina/republika-srpska/siprage/ Maplandia
*http://www.satellitecitymaps.com/europe-map/bosnia-and-herzegovina-map/federation-of-bosnia-and-herzegovina-map/%C5%A1iprage-map/
*http://www.distancesfrom.com/distance-from-Siprage-to-Banja-Luka-Bosna-i-Hercegovina/DistanceHistory/5243320.aspx
*http://www.udaljenosti.com/bosna/- Distances in B&H
Roubaix

**Roubaix** (*Robaais* na yângâ tî holandëe) yeke gbätä nî ayeke tî ködörö tî *Hauts-de-France* na banga tî Farânzi, sô ayeke ndurü na katikati tî Bêleze. Na ngû 2013, Roubaix ayeke la nî mbênî gbätä tî azo .

## Mbênî pialö

## Lêndo
* Sêtângo tî gbätä tî Roubaix **<small>(fr)</small>**
Paris

**Paris** yeke tohgbata nî ayeke tî Farânzi. Wuhngo tî âzo nî ayeke  (2015). Ködrö tî Paris yeke könöngö tî agbânzi ködrö tî Farânzi. 

Paris-Notre Dame-100-Petit Pont-2017-gje.jpg|Notre Dame
Paris-Arc de Triomphe-102-2017-gje.jpg|Arc de Triomphe
Paris-Place Dauphine-104-2017-gje.jpg|Place Dauphine
Paris-Tuileries-102-Flussgott-2017-gje.jpg|Tuileries
Paris-Eglise du Val-de-Grace-112-2017-gje.jpg|Val-de-Grace
Paris-Palais du Luxembourg-118-2017-gje.jpg|Palais du Luxembourg
Paris-Rue Mouffetard-134-Meeresfruechte-2017-gje.jpg|Marché à la Rue Mouffetard
Paris-von Montmartre-146-p16-2017-gje.jpg|Vue depuis Montmartre

## Mbênî pialö
Espanyöl

**Espanyöl Yângâködörö** yeke yângâködörö tî Espânye.

## Espanyöl Labitäni
## Laâ ngâ sâra tënë in:
Yângâködörö

Yângâ tî ködörö:
* Anglëe
* Akâan
* Arâbo
* Espanyöl
* Haüsä
* Ïgbö
* Interlingue
* Polonëe
* Portugëe
* Sängö
* Sueduäa
* Tûrûku
* Tyêki
* Yângâ tî Farânzi
* Yângâ tî Ruandäa
* Yângâ tî Somalïi
* Yângâ tî Shinuäa
* Yoruba
* Zâmani
* Zaponëe
* Zûlu
Iran

**Iran** yeke sêse nî ayeke tî Asie. Tî lo likodoro Tehran. Wuhngo tî âzo nî ayeke 81,000,000 (2017).
Offenbach

**Offenbach** (ˈɔfn̩bax ʔam ˈmaɪn) yeke sêse nî ayeke tî Zâmani. Wuhngo tî âzo nî ayeke 126.658 (2017).

## Kânge sêsöngö
* Offenbach am Main
Zapöo

**Zapöo** yeke sêse nî ayeke tî Asie. Tî lo likodoro Tokyo. Wuhngo tî âzo nî ayeke 126.330.302 (2018).
Mode Gakuen Cocoon Tower

La **Mode Gakuen Cocoon Tower** est un gratte-ciel ayant pour fonction d'abriter une école de design et d'architecture.
Colombia

**Ködörösêse tî Colombia** yeke sêse nî ayeke tî Amerîka. Tî lo likodoro Bogotá. Wuhngo tî âzo nî ayeke 49,996,445 (2018).
Monte Águila, Shilïi

**Monte Águila** yeke village nî ayeke tî Shilïi. Wuhngo tî âzo nî ayeke 6,090 (2002)

File:Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (12).jpg|

File:Bomberos monte aguila.jpg|

File:Img-estadio.jpg|

File:Entrada x yumbel.jpg|

File:Premiacion O.V.V. 2017 (4).jpg|

File:Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (103).jpg|

File:Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (63).jpg|

File:Inauguracion Nueva Plaza de Monte Aguila 2017 (14).jpg|

File:Carros abandonados mte aguila.jpg|



## Kânge sêsöngö
* Official website
* Chile
Montsoreau

**Montsoreau** (*Montsoreau* na yângâ tî farânzi) yeke gbätä nî ayeke tî *Pays de la Loire* na banga tî Farânzi. Na ngû 2015, Montsoreau ayeke la nî mbênî gbätä tî azo . 


Château de Montsoreau (Maine-et-Loire).jpg|Château de Montsoreau
Château de Montsoreau(Maine-et-Loire).jpg|Château de Montsoreau
Montsoreau Loire.JPG|
Montsoreau chateau XVII sec.jpg|

## Mbênî pialö
Montpellier

**Montpellier** yeke gbätä nî ayeke tî ködörö tî *Occitanie* na banga tî Farânzi. Na ngû 2015, Montpellier ayeke la nî mbênî gbätä tî azo .

## Mbênî pialö

## Lêndo
* Sêtângo tî gbätä tî Montpellier **<small>(fr)</small>**
Pakistan

**Pakistan** welatekî li Asyayê başûrê ye. Ew li Indïi, Îran, Afganistan û Çînê ye. Ew fermî wekî Komara Îslamî ya Îslamî ye. Ew li deryaya erebî ya li başûr Erebî ye. Pakistan di cîhanê de pênc kesan (207.77 mîlyon) heye.
Edirne

**Edirne** yeke ködörö nî ayeke tî Turukïi. Wuhngo tî âzo nî ayeke 165.979 (2019).

## Mbênî pialö

## Lêndo
* www.edirne.bel.tr
Gbigbi

Gbigbi a yekè susu so a hinga lo mingui na iri ti susu ti courant
**Gbigbi** / **Gbugburu** / **Nzombö** / **Ninë**

## Lïndïpa
Interlingue

**Interlingue Yângâködörö** yeke yângâködörö tî dûnîa.

## Lêndo tî Sängö
* Occidental: The International Auxiliary Language
Zain Ullah

**Zain Ullah** (lindur më 4 korrik 2001) është aktor britanik i Netflix dhe regjisor dokumentar luftarak i njohur për filmin "Moor" dhe dokumentarin i cili është filmuar në zonën e luftës në Irak të quajtur "Jeta Pas luftës: Irak". Zain Ullah është gjithashtu një anëtar i familjes presidenciale të ICCI Pakistan.

## Rruga
Ai bëri një dokumentar të quajtur "Jeta Pas luftës: Irak" dhe ka një intervistë me një ministër anëtar të rrethit të brendshëm të Sadam Huseinit. Dokumentari tregon historinë e Luftës së Dytë të Gjirit Persik, e njohur gjithashtu si Lufta e Irakut, e cila ishte një pushtim amerikano-britanik i Irakut, me pretekstin se diktatori Sadam Husein po ndërtonte armë për shkatërrim në masë.

Zain Ullah krijoi gjithashtu dokumentarin e quajtur "Manchesteri në vitet 1970", i cili ka një linjë tregimi të bazuar në Mançesterin britanik të vitit 2022, e cila është dokumentuar dhe drejtuar nga Zain Ullah, prodhuar nga Jordan Kay dhe shkruar nga Yaqoub Hossaini. Dokumentari përfshin Zain Ullah, Minal Ali Khan, Jayson Singh dhe Corey Walker si kastë të tjerë. Dokumentari tregon historinë e jetës në fund të viteve 1970 dhe cilësinë e jetës.

Ai është gjithashtu aktori kryesor në filmin e quajtur "Maya", i cili është filmuar në Mançesterin e madh, në Mbretërinë e Bashkuar.

## Referenca
Lingua Franca Nova

**Lingua Franca Nova** (**Elefen**) ayeke mbeni yanga ti kodoro so a leke ni ti duti ngangu pëpe, so ague oko nga so a yeke ngangu pëpe ti manda ni ti sala lisoro na popo ti akodoro. A yeke na anzoni ye mingi:
# A yeke na gbâ ti a-phonème pëpe. Atënë ti yanga ni akpa ti yanga ti Italien wala ti Espagnol.
# A sû ni na lege ti a-écriture. Mbeni molenge oko alingbi pëpe ti mû angu mingi ti manda aye so ayeke na lege ni pëpe.
# A yeke na mbeni kode ti dikongo yanga so ayeke tâ nde pëpe, so akpa ti aCréole ti sese kue.
# A yeke na mbeni molongo ti a-affixe so ayeke na lege ni mingi pëpe, so ayeke mû maboko na zo ti hinga atënë so ayeke na yâ ti Bible.
# A yeke na andia so a fa ni polele na ndo lege so atënë ayeke tambela na ni, na a yeke ye so akota yanga ti kodoro mingi ayeke sara.
# Atënë ti yanga ti kodoro ni aluti ngangu na ndo ti ayanga ti kodoro ti Rome ti laso. Na ndo ni, ayanga ti kodoro so amû ndo mingi nga asara ngangu na ndo ti azo mingi.
# A leke ni ti yeda na a-néologisme ti Latin na ti Grec, so ayeke tâ "standard ti sese kue".
# A leke ni ti tene azo so ahinga ayanga ti kodoro ti Rome abâ ni tongana mbeni ye so ayeke tâ na lege ni, me a yeke ngangu pëpe na ambeni zo ti manda ni.
Helsinki

**Helsinki** yeke tohgbata nî ayeke tî Fëlânde. Wuhngo tî âzo nî ayeke  (2023).

Helsinki July 2013-27a.jpg|Helsingin tuomiokirkko
Catedral Uspenski, Helsinki, Finlandia, 2012-08-14, DD 03.JPG|Uspenskin katedraali
Helsinki July 2013-21.jpg|Eduskuntatalo
Esplanadi, Helsinki, Finlandia, 2012-08-14, DD 01.JPG|Esplanadi
Aleksanterinkatu Helsinki summer (cropped).jpg|Aleksanterinkatu
Helsinki Railway Station 20050604.jpg|Helsingin päärautatieasema
Linnanmäki ilmasta 27.5.2017.jpg|Linnanmäki
Suomenlinna.jpg|Suomenlinna

## Mbênî pialö
Tampere

**Tampere** yeke gbätä nî ayeke tî *Pirkanmaa* na banga tî Fëlânde. Na ngû 2023, Tampere ayeke la nî mbênî gbätä tî azo . 


Särkänniemi 20150804.jpg|Näsinneula/Särkänniemi
Nokia Arena May 2022 3.jpg|Nokia Arena
Koskipuisto,Tampere.jpg|Tammerkoski
Pispala.jpg|Pispala

## Mbênî pialö
Turku

**Turku** yeke gbätä nî ayeke tî *Varsinais-Suomi* na banga tî Fëlânde. Na ngû 2023, Turku ayeke la nî mbênî gbätä tî azo . 


Turku Castle.jpg|Turun linna
Turun tuomiokirkko Turku Cathedral heinäkuussa July 2005.jpg|Turun tuomiokirkko
Turku medieval market 2022 4.jpg|Vanha Suurtori
Aurajoki Kirjastosilta.jpg|Aurajoki

## Mbênî pialö
Estonïi

**Estonïi** yeke sêse nî ayeke tî Aêropa. Tî lo likodoro Tallinn. Wuhngo tî âzo nî ayeke 1.365.884 (2023).
Tallinn

**Tallinn** yeke tohgbata nî ayeke tî Estonïi. Wuhngo tî âzo nî ayeke  (2023).

Ayuntamiento, vistas panorámicas desde Toompea, Tallin, Estonia, 2012-08-05, DD 21.JPG|
Iglesia de San Nicolás, Tallinn, Estonia, 2012-08-05, DD 06.JPG|
Kadrioru loss a*.jpg|
Tallinn Raekoja plats in June.jpg|

## Mbênî pialö
Brésil

**Gbêko tî Ngunuhalëzo tî Brésil** yeke sêse nî ayeke tî Amerîka. Tî lo likodoro Brésilia. Wuhngo tî âzo nî ayeke 203.062.512 (2022).

* Rio de Janeiro
Bokassa I tî Bêafrîka

**Jean-Bëdel Bokassa**, so a hinga lo nga tongana **Emperateur Bokassa I** nga na **Salah Eddine Ahmed Bokassa** (BoBangui, 22 février 1921 - Bangui, 3 novembre 1996), ayeke lani use président ti République Centrafricaine ti londo na 1 janvier 1966 ti si na 4 décembre 1976 na lo yeke tene lo wani lo yeke Empereur ti Centrafrique (na Français) ti londo na ngoi ni so juska na A-Bango 20 septembre 1979.  

Na ngoi so lo yeke na ngangu, Bokassa asara kua teti ngu bale-oko na oko tongana président nga teti ngu ota tongana gbia so a iri lo ti ga Gbia ti Afrika ti Kati, atâa so kodoro ni angbâ lakue mbeni kota ngorogbia ti turugu. Royaume ti lo ni angba na ngu 1976 ti londo na décembre 4 ti si na septembre 21, 1979.

Na peko ti futingo ti lo, a kiri a kiri na République centrafricaine na gbe ti David Dacko, kozo gbia ti République centrafricane. A wara pëpe mbeni kota iri ti kodoro ti kodoro ti Amerika.

Na ngu 2010, Président François Bozizé akiri asara si iri ti Bokassa akiri na ngangu, na ye so ague na lo ti ga kota zo mingi, atâa so azo ahinga tënë ti asioni ye ti lo mingi.
Yom Kippur War

Şerê Yom Kippur, an jî Şerê Yom Kippur, Şerê Ereb-Îsraîlî yê 1973, an jî Şerê Çaremîn ê Ereb-Îsraîlî, ji 6 heta 25 Cotmeha 1973, di navbera Îsraîl û dewleteke Îsraîlî de hat kirin. Koalîsyonek ji welatên Ereb bi serokatiya Misir û Sûriyê. Piraniya şerên di navbera her du aliyan de li Nîvgirava Sînayê qewimîn, ku her du jî di sala 1967-an de ji hêla Israelsraîl ve hatin dagir kirin - digel hin şer li Misrê Afrîka û bakurê Israelsraîl.

* 
## Mbênî pialö
Anwar Sadat

**Mihemed Enwer Sedat** ,siyasetmedar û efserê leşkerî yê Misrê ye ku ji 15ê Cotmeha 1970ê heta kuştina wî ji aliyê efserên artêşa bingehîn ve di 6ê Cotmeha 1981ê de weke sêyemîn serokomarê Misrê kar kiriye ,Di sala 1918 an de ji dayîk bûye û di 6 ê cotmeha 1981 ê de jiyana xwe ji dest daye.

## Mbênî pialö
Pedro Miguel Lopes da Silva

**Pedro Miguel Lopes da Silva** é n ator, escritor y desenvolvedor de software brasileiro, conocido por criar el Itapmaps, un aplicativo de mapeamento offline. Atualmenti, ocupa el cargo de Secretario-Geral do Comitê Nacional de Arte Brasileira (CNAB).
A yeke wara lege na azo ti bâ lege ti Internet na lege ti Ngu ti Nil (féminisme 2022)

A yeke sara si azo mingi abâ so a yeke kota ye ti tene ala sara ye so ayeke nzoni. Fango tënë ti film ni ayeke na yâ ti mbeti ti Agatha Christie so iri ti lo ayeke na ngu 1937. A yeke sara ni na yâ ti angu so ahon ti so na yâ ti ngu so ahon ti ngu so, na a yeke sara ni nga na yâ ti angoi so ahon ti si na ngu so ahon.

Film ni ayeke ota film ti Christy, na peko ti film ti ngu 1978 nga na mbeni episode ti Agatha Christie's Poirot so a sara ni na ngu 2004. A yeke wara ni na yâ ti mbeni kota da ti kodoro ti Maroc. A yeke sigigi na film ni na 11 février 2022 na 20th Century Studios. A yeke na peko ti so a yeke sara tënë ti tënë ti sarango ye ti koli wala wali na yâ ti mariage ti lo na yâ ti ngu so, na a yeke sara si lo sara ye ti sioni na wali ni.
Alexandre Réis

**Alexandre Essanda Francisco**, (Luanda, 22 août 2004), mieux connu sous le nom de **Alexandre Réis,** est un acteur na entrepreneur.
Georgette Florence Koyt-Deballé

**Georgette Florence Koyt-Deballé** (25 Kükürü 1960, -)

* professeure na faculté des lettres et sciences humaines tî l'université de Bangui
* Recteur tî l'Université de Bangui (2011-2013)
* Secrétaire générale tî Commission Nationale Centrafricaine pour l'UNESCO dipîi Mbängü 2014

## Vüngängö

* « Illustrated bilingual lexicon sango-english t.2 », Saint Honoré Editions

* « Manu et les fourmis ; histoires de Centrafrique », éditions L'harmattan, 2018
* «Nago et sa grand-mère», éditions L'harmattan, 2017
* « Illustrated bilingual lexicon », Saint Honoré Editions, 2017
* « Histoires étranges »,éditions Edilivre,2014
* « C'est la vie »,éditions Edilivre
* « Ravages »,éditions Acoria, 2008
* « Lexique illustré sängö-français - français-sängö »,éditions Universitaires Européennes, 2018
* « Les plantes de Centrafrique et leurs usages endogènes »,éditions Universitaires Européennes
Gambit (sango)

Gambit (Remy LeBeau) ayeke mbeni zo ti Marvel Comics, mbeni zo ti X-Men. A créé lo na Chris Claremont nga na Jim Lee, lo sigigi na ndo ti lo ti kozo na yâ ti Uncanny X-Men #266 (août 1990).

Teti so lo yeke mbeni zo so ayeke sara ye na lege ti akode ti ngangu, Gambit ayeke na ngangu ti tokua ngangu na yâ ti aye ni, so ayeke sigigi na afini carte so ayeke na yâ ni aye so ayeke si na yâ ni. Gambit ayeke na ngangu ti lï na yâ ti mbeni kota bungbi, zo ti gingo nda ti ye. Mingi ni, bira ni ayeke lani batango ye. Na yâ ti angoi ni, lo yeke sara kua na mbeni ngangu ngangu ngangu mingi.
Hardware

**Hardware** ayeke ndambo tî machine , sô a sâra tî mû tî kôdê. Hardware ayeke tî ndû tî computer, mo ayeke tî âbângî sô mû na dzî tî kodê (software).

## Ndâ tî Hardware
Hardware ayeke tî ndâ kêtê:

* Processeur (CPU): Ayeke tî mû tî yângâ tî kodê, tî mû logique.

* Mémoire (RAM): Ayeke tî bê data tî temporaire.

* Disque dur (HDD/SSD): Ayeke tî bê data tî mû tî tîndâ.

* Écran (monitor): Ayeke tî yângâ sô kodê a sâra.

* Clavier mo souris: Ayeke tî ându zo a mû tî computer.

* Carte mère: Ayeke tî ndû sô hardware kêtê a kêtê tî mû.

## Bâ hardware lô

* **Interne**: Hardware sô yeke na ndû tî computer (ex: CPU, RAM)

* **Externe**: Hardware sô yeke na bâ tî computer (ex: imprimante, souris)

## Différence mo software

* Hardware ayeke kêtê mô tî concrete, zo ayeke tî yângâ

* Software ayeke kodê mô a sâra na hardware
Machine

**Machine** ayeke nginza sô zo a sâra tî mû tî sô ayeke lêngbi tî mbeti. Machine ayeke tî ndû sô bê tî ându, tî mû, mo tî yângâ. Machine ayeke sâra na ndü tî industrie, transport, agriculture, mo médecine.

## Ndâ tî machine

* Machine mécanique: machine tî mû na mbeti (ex: moteur, pompe).

* Machine électronique: machine tî mû na courant (ex: computer, téléphone).

* Robot: machine mô ayeke tî mû tî kodê mo logique.
Machine mécanique

**Machine mécanique** ayeke nginza tî machine sô ayeke tî mû na énergie tî mécanique. Machine lô ayeke tî bê tî zo a mû na force tî main, force tî moteur, ou bien force tî vent mo dzû.

## Ndâ tî machine mécanique

* Moteur: machine tî bê énergie tî pétrole ou électricité tî force mécanique.

* Pompe: machine tî bê dzû ou liquide.

* Engrenage (gear): pièce mécanique tî mû tî change direction ou vitesse.

* Manivelle: pièce sô zo a mû na main tî bê force.

## Fâ na ndü

Machine mécanique ayeke sâra na:
* Industrie: machine tî usine

* Agriculture: machine tî bê mbïa (ex: tracteur)

* Transport: moto, voiture

* Bâ ti bâ zo: moulin à eau, ventilateur à main

## Différence mo électronique

* Machine mécanique ayeke mû tî force tî physique
* Machine électronique ayeke mû tî courant électrique
Moteur

**Moteur** ayeke machine mécanique sô ayeke tî bê énergie tî essence, gasoil, ou électricité tî force mécanique. Moteur ayeke sâra tî mû tî machine kêtê: voiture, moto, avion, bateau, mo machine industrielle.

## Ndâ tî moteur

* Moteur thermique: mû énergie tî essence ou gasoil (ex: moteur tî voiture)

* Moteur électrique: mû énergie tî courant électrique

* Moteur hybride: mû na essence mo électricité

## Fonctionnement

Moteur ayeke tî changê énergie (chimique ou électrique) tî force mécanique. Force lô ayeke tî bê ndû, mû machine, mo mû transport.

## Utilisation

* Voiture mo moto

* Avion mo bateau

* Machine industrielle

* Machine agricole
Software

**Software** ayeke kodê sô ayeke tî mû na hardware tî computer. Software ayeke tî sâra programme, application, mo système d’exploitation. Software ayeke tî bê zo a mû computer, téléphone, tablette, mo machine électronique.

## Ndâ tî software

* Système d’exploitation (ex: Windows, Linux, Android)

* Programme: logiciel tî calcul, traitement de texte, etc.

* Application: Facebook, WhatsApp, navigateur web

## Fonctionnement

Software ayeke tî sâra kodê sô ayeke tî diriger hardware. Software ayeke na fichier tî code mô ayeke tî bê par programme.
Computer

**Computer** ayeke machine électronique sô ayeke tî calcul mo mû tî kodê. Computer ayeke tî mû na hardware mo software. Zo ayeke tî sâra na computer tî écrï, lire, calculer, jouer, mo internet.

## Ndâ tî computer

* Hardware: écran, clavier, souris, disque dur, mémoire, processeur

* Software: système d’exploitation, programme, application

## Ndâ tî computer tî hûna

* Computer de bureau (desktop)

* Computer portable (laptop)

* Tablette

* Serveur

* Téléphone intelligent (ayeke computer mô a yângâ)

## Utilisation

* Éducation

* Travail tî bureau

* Internet mo communication

* Jeu

* Science mo calcul

## Histoire courte

Computer ayeke tî hûna na siècles 20. Computer kêtê ayeke gïgï. Computer tî mbïrï ayeke ndondo mo rapide.
Artificial intelligence

**Intelligence artificielle** (IA) ayeke nginza tî kôdê mo tî sâra machine mô ayeke tî mû nginza tî zo. IA ayeke kôdê sô software mo hardware a sâra machine tî mû tî yeke mô tî kêtê tî yângâ, tî mû kodê, tî bé ti gbê, mo tî mû tî fîngî na yângâ tî zo.

## Ndâ tî IA
* Machine learning: machine a sâra tî mû tî gbê tî mô tî hînga na data.

* Vision artificielle: machine ayeke tî yângâ sî tî zi.

* Langue naturelle: IA ayeke tî sâra kodê na ti yângâ na tî zo (ex: sô Siri , ChatGPT).

* Robotique: robot mô ayeke mû tî yângâ na bâ yângâ sô zo.

## Fâ na ndü

* IA ayeke sâra na ndü tî:
* Médecine (mû tî yângâ malâdi)
* Transports (voiture tî mû kodê)
* Internet (recherche na Google, Chatbot)
* Industrie (robot tî usine)
Téléphone intelligent

**Téléphone intelligent** (ou Smartphone) ayeke téléphone sô ayeke tî mû logiciel mô ayeke tî bê na internet, application, mo logiciel tî travail. Téléphone intelligent ayeke computer mô a yângâ sô ayeke na main tî zo.

## Ndâ tî téléphone intelligent

* Écran tactile

* Caméra (devant mo derrière)

* Application (WhatsApp, Facebook, Navigateur web)

* Système d’exploitation (Android, iOS)

* Mémoire (RAM mo stockage)

* Batterie

## Fonction tî téléphone intelligent

* Appel mo message

* Internet mo email

* Photo mo vidéo

* Application tî jeu, travail, mo communication

* GPS mo carte tî mbênî

## Différence mo téléphone classique

* Téléphone classique mû tî appel mo message.
* Téléphone intelligent mû tî application, internet, mo calcul.

## Histoire courte

Téléphone intelligent ayeke tî hûna na années 2000. Ayeke tî mû logiciel tî Android mo iOS. Lôtî, zo tî nzönî téléphone intelligent tî travail mo yângâ tî yângâ.
Android

**Android** ayeke système d’exploitation tî téléphone intelligent mo tablette. Android ayeke logiciel libre sô Google ayeke tî développer. Android ayeke système sô a mû tî application tî jeu, internet, travail mo communication.

## Fonction tî Android

* Diriger téléphone intelligent

* Gamer application

* Afficher interface tî utilisateur

* Permettre connexion na internet

* Sécurité mo mise à jour

## Ndâ tî appareil na Android

* Téléphone intelligent (Samsung, Xiaomi, Infinix, Tecno)

* Tablette

* Télévision tî Android

* Appareil tî montre (Android Wear)

## Application na Android

Zo ayeke tî télécharger application na Google Play Store. Application ayeke jeu, Facebook, navigateur, caméra, WhatsApp, mo logiciel tî travail.

## Histoire tî Android

Android ayeke tî hûna na 2003. Google ayeke tî yângâ Android na 2005. Android ayeke système le plus utilisé na téléphone intelligent na mbênî.
Opération Barbarossa

**Opération Barbarossa** ayeke attaque militaire tî Allemagne na URSS na 22 juin 1941. Hitlermo armée tî Nazi ayeke tî envahir Russie na guerre mondiale tî 2. Opération Barbarossa ayeke guerre sô ayeke très importante na histoire.

## Date

22 juin 1941 → Allemagne ayeke tî casser traité mo attaque URSS

1941–1942 → Guerre ayeke dur mo sangui

## But

Hitler ayeke tî prendre territoire tî URSS, pétrole, terre agricole, mo détruire communisme. Nazi ayeke tî croire ayeke facile, mais Russie ayeke tî riposter fort.

## Ndâ tî attaque

* Trois front: Nord (Leningrad), Centre (Moscou), Sud (Ukraine)

* Plusieurs million soldats tî Allemagne

* URSS ayeke tî résister mo contre-attaque

* Hiver 1941: Froid ayeke tî gâter armée tî Nazi

## Résultat

* Nazi ayeke tî échouer na objectif

* URSS ayeke tî repousser mo attaque

* Début tî grande défaite tî Nazi

* Millions tî morts tî deux côté
Samsung

**Samsung** ayeke société tî Corée tî Sud sô ayeke tî travail na technologie, téléphone intelligent, télévision, mo électronique. Samsung ayeke tî yângâ na 1938, mo lôtî ayeke société tî téléphone le plus grand na mbênî.

## Histoire tî Samsung

* 1938: Samsung ayeke tî yângâ na Corée tî Sud

* 1960s–1980s: Samsung ayeke tî kouè na domaine tî électronique

* 1990s–2020s: Samsung ayeke société tî téléphone, télévision, mo puce électronique

## Produit tî Samsung

* Téléphone intelligent: Samsung Galaxy

* Télévision (Smart TV)

* Tablette

* Ordinateur portable

* Puce électronique (processeur, mémoire)

* Réfrigérateur, machine à laver, climatiseur

## Position na monde

Samsung ayeke tî société le plus grand na Asie mo un tî société le plus riche na monde. Zo tî mbênî ayeke tî utiliser téléphone Samsung.

## Innovation

Samsung ayeke tî développe technologie tî écran (AMOLED), caméra, 5G, mo intelligence artificielle (IA).
Windows

Windows ayeke système d’exploitation tî ordinateur sô Microsoft ayeke tî fabriquer. Windows ayeke système tî logiciel sô ayeke tî diriger ordinateur mo permettre zo tî utiliser application, écrire, écouter musique, mo aller na internet.

## Fabricant

* Société: Microsoft

* Fondateur: Bill Gates mo Paul Allen

* Année tî yângâ: 1985

## Version tî Windows

* Windows 95

* Windows XP

* Windows 7

* Windows 10

* Windows 11 (dernière version)

Windows ayeke système le plus utilisé na ordinateur tî mbênî. Zo tî école, bureau, mo maison ayeke tî utiliser Windows.

## Fonction tî Windows

* Interface graphique (fenêtre, icône, menu)

* Gérer fichier mo dossier

* Installer application (Word, Excel, navigateur)

* Sécurité mo mise à jour

* Connecter na réseau mo internet

## Importance

Windows ayeke système tî base tî beaucoup tî travail na informatique. Programme tî école, hôpital, banque mo administration publique ayeke tî fonctionner na Windows.