open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kurt Vonnegut

**Kurt Vonnegut Jr.** (skábmamánu 11. 1922, Indianapolis, Indiana – cuoŋománu 11. 2007, New York, New York) lei amerihkálaš girječálli. Vonnegut lea dovddus iežas satiirralaš čállinvuogi geažil. Son studerii Cornwell allaoahpahagas, ja maŋŋelaš son gohččojuvvui USA soahtebálvalussii. Vonnegut váldojuvvui soahtefáŋgan ja Duiska soahteváldi sáddii su ja eará fáŋggaid Dresdenii. Orodettiinis Dresdenis Vonnegut vásihii go Dresden bombejuvvui. Olles gávpot billašuvai, muhto Vonnegut beasai heakkas eret, dasgo son ja eará soahtefáŋggat gávdne suoji eatnanvuloš biergorájus.  

Go Vonnegut máhcai soađis, son náitalii iežas nuorravuođa morsiin Jane Marie Cox. Soai ráhkadeigga golbma máná. Ovdal go Vonnegut álggahii girječállin, son barggai iešguđetlágan bargguid, earret eará áviisabargin, oahpaheaddjin ja diehtojuohkinbarggu General Electric -fitnodagas. Vonnegut čálii máŋggaid girjjiid. Su beakkáneamos čálus lea *Slaughterhouse-Five*, mii lea viehka erenoamáš muitalus, dasgo vuođđun girjái Vonnegut lea geavahan su iežas vásáhusaid soađis. Girji váldopersovdna Billy Pilgrim šaddá soahtefáŋgan ja vásiha issoras bombema Dresdenis. *Slaughterhouse-Five* lea šaddan dovddus antisoahtemuitalus.  

## Duodji
### Románat
* *Player Piano* (1952) ISBN 978-1-141-83422-8 
* *The Sirens of Titan* (1959) ISBN 0-385-28923-5
* *Mother Night* (1961) ISBN 0-385-33414-1
* *Cat's Cradle* (1963) ISBN 0-385-33348-X
* *God Bless You, Mr. Rosewater*; dahje *Pearls Before Swine* (1965) ISBN 0-385-28335-0
* *Slaughterhouse-Five*; dahje *The Children's Crusade: A Duty-Dance With Death* (1969) ISBN 0-385-31208-3
* *Breakfast of Champions*; dahje *Goodbye Blue Monday!* (1973) ISBN 0-385-28089-0
* *Slapstick*; dahje *Lonesome No More!* (1976) ISBN 0-385-28944-8
* *Jailbird* (1979) ISBN 0-385-28627-9
* *Deadeye Dick* (1982) ISBN 0-440-01780-7
* *Galápagos: A Novel* (1985) ISBN 0-385-29420-4
* *Bluebeard: the Autobiography of Rabo Karabekian (1916-1988)* (1987) ISBN 0-385-29590-1
* *Hocus Pocus* (1990) ISBN 0-399-13799-8
* *Timequake* (1997) ISBN 0-399-13737-8

### Čoakkáldagat
* *Canary in a Cathouse* (1961) 
* *Welcome to the Monkey House* (1968)
* *Wampeters, Foma and Granfalloons (opinions)* (1974)
* *Palm Sunday* (1981) 
* *Nothing is Lost Save Honor* (1984)
* *Fates Worse than Death : an Autobiographical Collage* (1990) ISBN 978-0-425-13406-1
* *Bagombo Snuff Box* (1999) ISBN 0-399-14505-2
* *God Bless You, Dr. Kevorkian* (1999)
* *A Man Without a Country* (2005) ISBN 1-58322-713-X, ISBN 0-7475-8406-0

### Čájálmusat
* *Penelope* (1960) 
* *Between Time and Timbuktu*; dahje *Prometheus-5: a Space Fantasy* (1972)
* *Requiem* (1987) 
* *Make Up Your Mind* (1993)
* *Miss Temptation* (1993) 
* *L'Histoire du Soldat* (1993)

## Liŋkkat
* 
*  
* Vonneguta jearahallan YLE Elävä arkisto -siiddus

## Gáldut
*
*

Kategoriija:Riegádeamit 1922
Kategoriija:Jápmimat 2007
Kategoriija:Amerihkálaš girječállit
Sassarigiella

**Sassarigiella** lea románalaš giella mii hupmojuvvo Sardinias. Dan hupmet 100 000-125 000 olbmo.
## Guovlu

## Alfabehta

## Jietnadatoahppa

## Giellaoahppa

## Sátnevuorká

## Čállingiella

## Historjá

## Girjjálašvuohta


Image:Lingue di Sardegna mod.gif| ...
Image:Dialetti_corsi.png| ...
Image:Idiomi_italiani.jpg| ...
Image:Romance_20c_en.png| ...


Kategoriija:Ovttaskas gielat
Kategoriija:Indoeurohpálaš gielat
Bill Clinton

**William Jefferson "Bill" Clinton** (r. **William Jefferson Blythe III** borgemánu 19. 1946 Hope, Arkansas), lea Amerihká ovttastuvvan stáhtaid politihkkár, gii lei maid Amerihká ovttastuvvan stáhtaid 42. presideanta. Son válljejuvvui vuosttas geardde presideantan jagis 1993 ja nuppii jagis 1997.

## Gáldut


Kategoriija:Amerihkálaš politihkkárat
Kategoriija:Riegádeamit 1946
Nuorta-Afrihká

**Nuorta-Afrihká** lea guovlu Afrihká nuortabealde.

## Nuorta-Afrihká riikkat
* Burundi
* Djibouti
* Eritrea
* Etiopia
* Kenia
* Komorosullot
* Rwanda
* Seychellsullot
* Somalia
* Tanzánia
* Uganda

Kategoriija:Afrihká eatnandiehtu
Janez Drnovšek

**Janez Drnovšek** (, (miessemánu 17. b. 1950 – guovvamánu 23. b. 2008) lei Slovenia presideanta jagiid 2002–2007, Slovenia stáhtaministtar jagiid 1992–2002 ja Jugoslávia presideanta jagiid 1989–1990. Son riegádii Celjes, mii dalle gulai Jugosláviai, dál Sloveniai. Drnovšek jámii guovvamánu 23. b. 2008 ruovttustis Zaplanas.

## Gáldut

Kategoriija:Slovenia presideanttat
Kategoriija:Slovenia stáhtaministarat
Kategoriija:Jugoslavia presideanttat
Åbo Underrättelser

**Åbo Underrättelser** lea ruoŧagiel báikkálaš aviisa mii gokcá Turku, Kaarina, Parainen, Nauvo, Korppoo, Houtskari ja Kemiönsaari gielddaid. Aviisa ilbmá viđa geardde vahkkus.

## Historjá
Aviissa vuođđudii Christian Ludvig Hjelt jagis 1823 ja su vuosttaš nummir bođii olggos ođđajagimánu 3. b. 1824, manin aviisa lea Suoma boarráseamos aviisa, mii ain almmustuvvá.

## Váldodoaimmaheaddjit
* Christian Ludvig Hjelt (1824–?)
* Nils Henrik Pinello (?)
* Gustaf Adolf Schultz (1850–1859)
* Johan Wilhelm Lillja (1859–1866)
* Ernst Rönnbäck (1868–1875)
* Ernst von Wendt (1907–1909)
* Elias Lodenius (1909–1919)
* Einar Holmberg (1919–1933)
* Ole Torvalds (1958–1967)
* Meta Torvalds (1971–1977)
* Bo Stenström (1978–1987)
* Torbjörn Kevin (1987–2014)
* Pär Landor (2014–2017)
* Stefan Holmström (2017–)

## Liŋkkat
*Åbo Underrättelser
*Historiallinen sanomalehtikirjasto 1771-1890: ''Åbo Underrättelser''

Kategoriija:Suomaruoŧagiel aviissat
Kategoriija:Suopmelaš aviissat
Ross jiekŋalahtta

**Ross jiekŋalahtta** lea Antárktisa stuorimus jiekŋalahtta. Su viidodat lea sullii 487&nbsp;000&nbsp;km² (sullii Spánjja sturrodat).
Rafael Correa

**Rafael Vicente Correa Delgado** (r. cuoŋománu 6. 1963 Guayaquil, Ecuador)  lea Ecuadora dásseválddi presideanta. Son hupmá sihke keččuagiela, spánskagiela, eaŋgalsgiela ja fránskkagiela.

## Gáldut


Kategoriija:Ecuadoralaš politihkkárat
Kategoriija:Ecuadora presideanttat
Kategoriija:Riegádeamit 1963
Guayaquil

**Santiago de Guayaquil** dahjege **Guayaquil** () () lea Ecuadora stuorimus gávpot. Guayaquil vuođđuduvvui jagis 1538 ja dan olmmošlohku jagis 2017 lei 2&nbsp;644&nbsp;891.

## Guayaquila gávpotoasit
Guayaquilas leat 71 gávpotoasi (, dahjege *sektor* davvisámegillii), mat leat juhkkojuvvon 4 váldoguvlui.
Ávvir

**Ávvir** lea davvisámegiel beaivválaš ođasaviisa mii almmuhuvvo viđa geardde vahkkus. Aviissa vuosttaš nummir bođii olggos Sámi álbmotbeaivve 2008. Ávvir šattai, go Min Áigi ja Áššu čáskojuvvojedje oktii. Aviissa doaimmahus lea Kárášjogas, Guovdageainnus ja Álaheajus.

## Aviissa namma
Aviissa nama lea guovdageaidnulaš Láilá Susanne Vars.

## Váldodoaimmaheaddjit
* Ante Bals 2008–
* Svein Nordsletta 2009
* Sara Beate Eira 2009–2013
* Kari-Lisbeth Hermansen 2013–

## Gáldut


## Liŋka
*Ávvir

Kategoriija:Sámi aviissat
Kategoriija:Norgalaš aviissat
Kategoriija:Davvisámegiel aviissat
Riikkaidgaskasaš fonetihkalaš transkriberenvuogádat

**Riikkaidgaskasaš fonetihkalaš transkriberenvuogádat** dahjege **IPA** () lea alfabehtavuogádat, manin čállojuvvo lunddolaš gielaid jietnadagiid ja fonemaid.
Jaakko Gauriloff

**Jaakko Gauriloff** (r. 1939) lea nuortasápmelaš lávlu.

### Diskografiija
#### Kuäʹcǩǩem suäjai vuelʹnn (1992, Pohjantahtiin)

:1. Äkk valʹss
:2. Ohʹto jootti 
:3. Tanja
:4. Lääuʹlam tyʹnne
:5. Duoddarii 
:6. Vuäʹmm sõddâm päiʹǩǩ 
:7. Âʹbrr 
:8. Kuäʹcǩǩem 
:9. Maarnačč 
:10. Mõõččâs nijʹdd
:11. Päiʹjj määi'nest säämas
:12. Tanʹss mäʹtǩǩ
:13. Mõõzz lij nääi'tt

## Gáldut



Kategoriija:Nuortasápmelaččat
Kategoriija:Sámi musihkkárat
Girkojahki

**Girkojahki** dárkkuha dan mo girkolaš basse- ja ávvubeivvit leat jagis.

* Juovlaráidu:
** Adveanta (1.-4. adveantasotnabeaivvit)
** Juovllat
** Stefanusa beaivi
** Ođđajahki
** Loahppážat (Epifania)
** Maid ginttalbeaivvi, Márjjá almmustusbeaivvi ja mihcamáraid sáhttá gohččut maid juovlaráidui gullevaš beivviide, vaikko dat eai leatge dan áigodaga siskobealde.
* Beassášráidu:
** Láskáš
** fástoáigi (1.-5. fástoáiggi sotnabeaivvit)
** Bálbmastonabeaivi
** Guhkesbearjadat
** Beassážat
** Helloduorastat
* Hellodatráidu:
** Hellodat
** Bassi Golbmaoktavuođa beaivi
** Hearvásmahttojumi sotnabeaivi
** Duopmosotnabeaivi

Dáidda ráidduide eai gula čuovvovaš basit:
* Mihkalmasbeaivi
* Hállemas (Buot basiid beaivi)

## Geahča maid
* Girkojagi govva ČálliidLágádusa siidduin

Kategoriija:Risttalašvuohta
Kategoriija:Girkojahki
Beassážat

**Beassážat** leat risttalašvuođa allabassi, maid ávvudit Jesusa bajásčuožžileami allabassin. Bajásčuožžileapmi lea okta risttalašvuođa váimmusáššiin ja beassážat leat girkojagi boarráseamos ja stuorámus allabassi.

Beassážiid ovdal lea jaskes vahkku. Albma beassážat álget sotnabeaivvis mii lea 1. beassábeaivi, maid čuovvu nubbi beassášbeaivi. Dát beaivvit leat bassebeaivvit máŋgga riikkas.
Sääʹmođđâz

**Sääʹmođđâz** () lei máilmmi áidnu nuortalašgiel áviisa. Dat almmuhuvvui Suomas 1970-logus njeallje geardde jagis.

## Gáldut

Kategoriija:Sámi aviissat
Kategoriija:Nuortasápmelaččat
Kategoriija:Nuortalašgiella
Kategoriija:Heaittihuvvon sámi aviissat
Vladimir Smirnov

**Vladimir Smirnov** (miessemánu 20. 1954 – suoidnemánu 27. 1982, , *Vladimir Viktorovič Smirnov*) lei sovjetlihttulaš floreahttamiehkásteaddji, gii vuittii golle-, silba ja bronsamedáljat jagis 1980 olympialaččain. Boahtte jagi son vuittii máilmmemeašttirvuođa. Jagi 1982 Máilmmemeašttirgilvvuin Romas, Smirnov miehkástii Oarje-Duiskka Matthias Behra vuostá, go Behra miehkkeávju billašuvai. Ávju čalgadii Smirnova suodjegahpira ja manai vuoiŋŋamaččaidis. Smirnov jámii 9 beaivvi maŋŋil.
Leisha Hailey

**Leisha Hailey** (r. suoidnemánu 11. 1971 Okinawa, Japána) lea amerihkálaš neavttár ja musihkar. Son rávásmii Bellevue, Nebraskas, mis son maid váccii Bellevue West logahaga. Ovdal go son fárrii New Yorkii, son muitalii váhnemasas, Robert ja Jane Haileyii, ahte lea lesba. 

## Gáldut

Kategoriija:Amerihkálaš musihkkárat
Kategoriija:Amerihkálaš neavttárat
Aram Hačaturjan

**Aram Iljič Hačaturjan** (geassemánu 6. b. 1903 – miessemánu 1. b. 1978, , ) lei sovjetlihttulaš-armenialaš šuokŋadahkki. Hačaturjan riegádii Tiflisas, Ruošša keaisárriikkas.

## Gáldut

Kategoriija:Armenialaš šuokŋadahkkit
Ecser

**Ecser** (jietnaduvvo *Ečer*) lea gilli Ungáras. Dat lea oaivegávpoga, Budapesta báldda ja eará ránnágilit leat Maglód, Vecsés ja Üllő. Gilis lea slovakialaš unnitlohku ja gili namma slovakiagillii lea *Ečer*. Jagis 2001 gili olmmošlohku lei 3 252. 

## Historjá

Gilli lea hui boaris, juo jagis 896 elle olbmot doppe. Čállagiid mielde gilis lea leamaš girku juo jagis 1315. Go durkalaččat ledje vuolustan Buda šloahta jagis 1541, Ecser lei ávdin. Easka 1686 maŋŋel bohtet ovdalaš ecseralaččat fas ruoktot. Dalle maid slovakialaččat bohtet gillái. Ođđa girku lea huksejuvvon jagis 1740.

Kategoriija:Ungára gilit
Sápmi

**Sápmi** dahje **Sámieatnan** lea sápmelaččaid árbevirolaš orrunguovlu Fennoskandia davimus oasis ja Ruošša bealde Guoládatnjárggas. Sámi riikkat leat Norga, Ruoŧŧa, Suopma ja Ruošša.

## Geografiija
Sápmi ollá Lulli-Ruoŧas ja Lulli-Norggas gitta Guoládatnjárgii. Sáhttá juohkit Sámi njeallje dahje vihtta geográfalaš guovlun. 

# Davvi-Ruoŧa ja Davvi-Suoma ja Guoládatnjárgga vuovdeguovlu
# Mearraguovlu
# Finnmárkku duottar
# Várreviđji
# Lulli-Sámi oktonas duoddarat

Skánddat várreviđji nohká lullin ja doppe leat smávva oktonas duoddarat mat ráhkadit sierra geográfalaš guovllu. 

## Gáldut
Howard Walter Florey

**Howard Walter Florey, Baron Florey** (čakčamánu 24. 1898 b. Adelaides, Austrálias &ndash; guovvamánu 21. 1968 b. Oxfordas, Englánddas) lei australialaš patologa, gii vuittii Nobel-medisiinnabálkkašumi ovttas Alexander Flemingiin ja Ernst Boris Chainiin jagis 1945.

## Gáldut

Kategoriija:Austrálialaš dieđaolbmot
Boras

**Boras** dahje **kreafta** lea čoahkádusnamma iešguđet borasdávddaide mat doibmet iešguđet ládje. Borasdávddaid oktasašvuohta lea ahte dat álggahuvvojit dárkkiskeahtes seallajuoguin.

## Boras eará sámegillii

## Gáldut

Kategoriija:Borasdávddat
Suoma-ugralaš álbmogiid máilmmikongreassa

**Suoma-ugrálaš álbmogiid máilmmikongreassa** lea vuođđuduvvon Sovjetlihtu bieđganeami maŋŋel, go dat čájeha dasa, ahte vejolašvuohta rahpasa doppe orru, uhcalohkanálbmogaid kulturođđasisriegádeamis, sin oktavuođa iehčanas čohkis.

## Ovddeš kongreassat

* 1992. skábmamánu 30. - juovlamánu 3. - Ruošša, Komi republihkka, Syktyvkar.

* 1996. geassemánu 16. - geassemánu 21. - Ungára, Budapest.

* 2000. juovlamánu - Suopma, Helsset

* 2004. borgemánu 15. - borgemánu 19. - Estlánda, Tallinn

* 2008. geassemánu 28. - geassemánu 30. - Ruošša, Hanti-Mansijsk

Čuovvovaš kongreassa lea Ungáras, Komáromas.

Kategoriija:Urálalaš gielat
Kategoriija:Kongreassat
Silesiagiella

**Silesiagiella** (*ślůnsko godka*, *ślůnski*, vai muhtumin *pů našymu*) gullá slávalaš gielaid oarejeslávalaš gielaid joavkkui. 

Dat giella lea humajuvvon Polena Badjel-Silesias, Čeahkas ja Duiskkas. Jagis 2011 sullii 509 000 olmmoš dadjet dan giela eatnagiellan.

Silesiagiella lea hui lagaš fuolkegiella polskkagiellái.

## Alfabehta

Silesiagielas ii leat iežas alfabehta, sii čállet polskkagiela bustávain.

**Aa Bb Cc Ćć Čč Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Ńń Oo Pp Rr Řř Ss Śś Šš Tt Uu Ůů Ww Yy Zz Źź Žž**

Ja: **Ch Dz Dź Dž**.

## Historjá

Henrikkagirjjis lei vuosttaš silesiagielat cealkka: *dai ut ia pobrusa a ti poziwai*.

## Áhččámet silesiagillii

:Uojče naš, kery ježeś w ńybje,
:bydź pośwjyncůne mjano Twoje.
:Přińdź krůlestwo Twoje,
:bydź wola Twoja,
:jako we ńybje, tak tyž na źymji.
:Chlyb naš každodźynny dej nům dźiśej.

:A uodpuść nům naše winy,
:kej a my uodpuščůmy našym wińńikům.
:A ńy wůdź nos na pokušyńy,
:nale zbow nos uode zuygo.
:Amyn.

## Gáldut

## Liŋkkat

* Wikipedia silesiagillii
* Oððasat silesiagillii
* Pů našymu – djalykt ślůnski kodyfikowůny
Kategoriija:Indoeurohpálaš gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Saloinen

**Saloinen** (ovddeš Salo, ruoŧagillii Salois) lei gielda Davvi-Pohjanmaa eanangoddis ja Oulu leanas, Suomas. Jagi 1973 álggus dat ovttastuvvui Raahe. Salo Vuođđudanjahki lea sullii 1320, dat lei Davvi-Pohjanmaa eanangotti boarráseamos gielda. Dáláš Bassi Olav girku lea huksejuvvon jagis 1932. Boaris girku lei huksejuvvon sullii jagis 1495. Saloinen rádjegielddat leaba Raahe ja Pattijoki davvin, Vihanti nuortin ja Pyhäjoki lullin.

## Gilit
Gieldda gilit leat: Palo, Piehinki, Saloinen, Savolahti, Arkkukari, Haapajoki, Honganpalo, Hurnasperä, Aunolanperä, Ketunperä, Koskenkorva, Kultalanperä, Leinoperä, Mattilanperä, Ollinsaari, Peltomaanperä, Romuperä, Satamakangas, Siniluoto, Tarpio, Tokolanperä, Ylipää ja Äyrinmäki. Boarráseamos gilit leat Salo gilli(Girkogilli, Saloinen), Savolahti ja Piehinki, dat leat vuođđut sullii jagis 1200-1300.

Kategoriija:Oulu leatna
Pattijoki

**Pattijoki** lea ovddeš Suoma gielda Davvi-Pohjanmaa eanangoddis ja Oulu leanas. Jagi 2003 álggus dat ovttastuvvui Raahe. Girku lea huksejuvvon jagis 1912.

Kategoriija:Oulu leatna
Oulujoki

**Oulujoki** (ovddeš Oulu dálongielda) lea ovddeš Suoma gielda Davvi-Pohjanmaa eanangoddis ja Oulu leanas. Jagis 1965 dat ovttastuvvui Oulu. Oulujoki Vuođđudanjahki lea 1904. Girku lea huksejuvvon jagis 1908.

Kategoriija:Oulu leatna
Paavola

**Paavola** lea ovddeš Suoma gielda Davvi-Pohjanmaa eanangoddis ja Oulu leanas. Girku lea huksejuvvon jagis 1756.

Kategoriija:Suopma
Rautio

**Rautio** lea ovddeš Suoma gielda Davvi-Pohjanmaa eanangoddis ja Oulu leanas. Jagis 1973 dat ovttastuvvui Kalajoki. Girku lea huksejuvvon jagis 1800.

Kategoriija:Suopma
Temmes

**Temmes** lea ovddeš Suoma gielda Davvi-Pohjanmaa eanangoddis ja Oulu leanas. Jagi 2001 álggus dat ovttastuvvui Tyrnävä ja Rantsila. Girku lea huksejuvvon jagis 1767.

Kategoriija:Oulu leatna
SlinCraze

**Nils Rune Utsi** dahje **SlinCraze** (riegádan golggotmánu 20. b. 1990 Mázes Guovdageainnus) lea sápmelaš rápper, gii lea bajásšaddan Mázes Guovdageainnu suohkanis Norggabeal.

## Duodji
* 2006 - IZU ođđa jienat
* 2006 - Mu Showa EP
* 2011 - SlinCraze
* 2015 - Mirku EP
* 2015 - Feels Good 
* 2015 - Boss Remix 
* 2016 - Arctic Superstar the soundtrack
* 2017 - Stallu 
* 2018 - Amma 
* Gode Gamla Daga  (2018)
*«Preben Polka», 2024
* «Buorre Dutnje» (2025)

#### Ovttasbarggus
* *«IZU ođđa jienat» - utgitt og produsert av Johan Sara Jr*  (2006)
* *«Dette Forandrer Alt» - sámegiella/dárogiella (Med [[Gatas Parlament]])* (2011)
* *«Bas, Slinga, Hi-hat» (Med Mohammed Ali)* (2014)
* *«Northern Soul The Album» Good Life/Buorre Eallin (Med Herman Rundberg)* (2015 )
* *«Uten Mål Og Mening» (Med [[Ella Marie Hætta Isaksen]] og Herman Rundberg)* (2018)

## Dokumeantafilbma
**[[Arctic Superstar]]*

## Liŋkkat
*Ung rapper får heder og ære(.) Rapperen Nils Rune Utsi, kjent som SlinCraze, er utnevnt til årets samiske artist 2013 av Sápmi Music / Scene Finnmark. NRK 
*Samisk rap årets Ramp(.) Slincraze fra Kautokeino er vinneren av Ramp-stipendet 2012 og kunne ta imot stipendet på hele 250.000 kroner lørdag kveld. Namdalsavisa. 2012 

*home page. arkiv. : 2016-03-13

## Gáldut

Kategoriija:Riegádeamit 1990
Kategoriija:Sámi musihkkárat
Kategoriija:Hip-hop-artisttat
William Shakespeare

**William Shakespeare** (cuoŋománu 1564 Stratford-upon-Avon Warwickshire Englándda gonagasriika – cuoŋománu 23. b. 1616 Stratford-upon-Avon Warwickshire Englándda gonagasriika) leai englándalaš dramatihkkár ja diktačálli. Son čálii teáhterbihtáid ja divttaid, ja dasa lassin neavttašii maiddái ieš.

## Gáldut

Kategoriija:Englándalaš diktačállit
Kategoriija:Englándalaš dramatihkkárat
Ruhta

**Ruhta** lea juoga mii lea virggálaččat dohkehuvvon máksime gálvvuid ja bálvaleapmái ja mii maiddái doaibmá re-máksimii velggiid.

Kategoriija:Ruhta
Lotta Willborg Stoor

**Lotta Willborg Stoor** riegádii Djurgårdenii, Stockholbmii, Ruŧŧii 1967. Son lea vázzán skuvlla Stockholmmas, ja ráves olmmožin son lea váldán oahpu Anáris, Johkamohkis, Uppsalas ja maiddái Stockholmmas. Son lea ovttas Ville Söderbaumiin čállán girjji "Köttjuven - i lávvo på Djurgården" (2008).

Kategoriija:Sámi girječállit
Kategoriija:Sámi dáiddárat
Kategoriija:Riegádeamit 1967
Lars-Ánte Kuhmunen

**Lars-Ánte Kuhmunen** lea ruoŧelaš badjeolmmoš, juoigi ja musihkkár, gii gullo konsearttain miehtá Eurohpá ja vel iežas skearrus "Birrasis" (Iđut 2005). Son vuittii Sámi Grand Prix-gilvvu jagis 2000 ja Folkelarm-bálkkašumi jagis 2006. Kuhmunen lea maid bargan Beaivváš Sámi Teáhteriin.

## Diskografiija
#### Birrasis ([[Iđut]] 2005)
:1. Gabná duottar (4:42)
:2. Johtit jollasiid (4:38)
:3. Giddavuonnjat (6:06)
:4. Ohcalan (4:43)
:5. Bajil (4:40)
:6. Árbeeatnamat (4:01)
:7. Láhtti, juolggit, giedat (4:23)
:8. Biekka oapmi (4:22)
:9. Eallima lihkastagat (4:32)
:10. Duoddara hearva (3:38)
:11. Dolos áigi (8:06)

## Geahča maid
*Kuhmunena ruoktosiidu
*Kuhmunena MySpace-siidu

Kategoriija:Sámi musihkkárat
Kategoriija:Riegádeamit 1979
Victoriagoržžit

**Victoriagoržžit** leat goržžit Afrihkás, Zambia ja Zimbabwe gaskkas. Dat gohčoduvvojit máilmmi stuorámus goržin.

Kategoriija:Zimbabwe goržžit
Kategoriija:Zambia goržžit
Gáranasčohkka

**Gáranasčohkka** dahje **Suorbmečohkka** (1 404 mehtera meara bajábealde, dárogillii *Hamperokken*) lea alla várri Gáranasvuonas, stuorámus várri Romssa suohkanis.
Sálašoaivi

**Sálašoaivi** (1.238&nbsp;m, dárogillii Tromsdalstinden) lea bassi várri Sálašvákkis, Romssa suohkanis.
Suopmelaš-sápmelaš gielat

Suopmelaš-sápmelaš gielat lea oassi suopmelaš-ugralaš gielain ja sisttisdoallá sámegielaid, suomagiela ja estlánddagiela.

Kategoriija:Suopma
Kategoriija:Giellabearrašat
Skandinávalaš gielat

**Skandinávalaš gielat** leat indoeurohpálaš giellabearraša germánalaš vuollejoavkku siskkáldas vuollejoavku. Dasa gullet muhtun Davvi-Eurohpás hállojuvvon gielat, dego dárogiella, ruoŧagiella, dánskkagiella, islánddagiella, fearagiella ja övdalskkagiella. Maiddái 1800-logus jápmán nornagiella lei skandinávalaš giella.

Kategoriija:Germánalaš gielat
Quito

**Quito** (virg.**San Francisco de Quito**) lea Ecuadora oaivegávpot. Gávpot lea Pichincha dollavári nuortabealde ja ekváhtor lea gávpogas sullii 25&nbsp;km luksa. Dasgo Quito lea 2850 mehtera mearragierraga bajábealde, dat lea okta máilmmi alimusas oaivegávpogIs. Jagi 2001 olmmošlohkama mielde Quitos 1&nbsp;399&nbsp;378 ássi. Quito lea riikka nubbin stuorámus gávpoGA Guayaquila maŋŋel. Sebastián de Belalcázar vuođđudii gávpoga juovlamánu 6. 1534.

#### Guápulo, Quito


File:(Guápulo) Buena Vista black and white.JPG
File:(Guápulo) Calle pic. z.JPG
File:(Guápulo) Calle pic. e.JPG
File:(Iglesia de Guápulo) vista to gonzalez suarez quito.JPG
File:(Iglesia de Guápulo) pic. b.JPG
File:(Guápulo) Calle pic. b.JPG
File:(Guápulo) Calle pic. a.JPG


Kategoriija:Lulli-Amerihká oaivegávpogat
Kategoriija:Ecuadora gávpogat
Vahkku

**Vahkus** leat 7 jándora.

## Vahku jándorat
* vuossárga dahje mánnodat
* maŋŋebárga dahje disdat
* gaskavahkku
* duorastat
* bearjadat
* lávvardat dahje lávvordat
* sotnabeaivi

## Geahča maid
* E-girji.net video vahkubeivviin

Kategoriija:Jándorat
Kategoriija:Áigi
Jándor

**Jándor** lea dát áigi, mas Eana jorggiha áksilis birra. SI-systemas jándoris leat 24 diimmu dahjege 86400 sekundda.
Louvre

**Louvre** (*Musée du Louvre*) lea musea Parisis. Dát vuođđuduvvui jagis 1793.

Kategoriija:Frankriikka museat
Setogiella

**Setogiella** lea võrogiela suopman, man máhttájit sullii 5 000 olbmo davvenuorti-Estlánddas. 

**Ovdamearka setogielat [[Olmmošvuoigatvuođaid oppamáilmmálas julgaštus]]as**

**Ártihkkal 1**:

setogillii: *Kõik inemiseq sünnüseq avvo ja õiguisi poolõst ütesugumaidsist. Näile om annõt mudsu ja süämetun'stus ja nä piät ütstõõsõga vele muudu läbi kjauma.*

võrogillii: *Kõik inemiseq sünnüseq avvo ja õiguisi poolõst ütesugumaidsis. Näile om annõt mudsu ja süämetunnistus ja nä piät ütstõõsõga vele muudu läbi käümä.*

esttegillii: *Kõik inimesed sünnivad vabadena ja võrdsetena oma väärikuselt ja õigustelt. Neile on antud mõistus ja südametunnistus ja nende suhtumist üksteisesse peab kandma vendluse vaim.*

sámegillii: *Buot olbmot leat riegádan friddjan ja seamma olmmošárvvuin ja olmmošvuoigatvuođaiguin. Sii leat ožžon jierpmi ja oamedovddu, ja berrejit láhttet guđetguimmiideaset vuostá vieljažagaid vuoiŋŋas.*

## Bájuhusat

* Eichenbaum, K.; Pajusalu, K. (2001): Setode ja võrokeste keelehoiakutest ja identiteedist. - Keel ja Kirjandus nr 7, lk. 483-489.
* Eller, K. (1999): Võro-Seto language. Võro Instituut'. Võro.

Kategoriija:Ovttaskas gielat
Kategoriija:Nuortamearasuopmelaš gielat
Leongiella

## Guovlu

## Jietnadatoahppa

## Giellaoahppa

## Sátnevuorká

## Čállingiella

## Historjá

## Girjjálašvuohta

## Liŋkkat


## Biblio

* Menéndez Pidal, R.: "El dialecto Leonés". Revista de Archivos, Bibliotecas y Museos, 14. 1906.
* García Gil, Hector (2010). «El asturiano-leonés: aspectos lingüísticos, sociolingüísticos y legislación». Working Papers Collection. Mercator Legislation, Dret i legislació lingüístics. (25). ISSN 2013-102X.
* Academia de la Lengua Asturiana«Normes ortográfiques». 2005. ISBN 978-84-8168-394-3.
* García Arias, Xosé Lluis (2003). Gramática histórica de la lengua asturiana: Fonética, fonología e introducción a la morfosintaxis histórica. Academia de la Llingua Asturiana. ISBN 978-84-8168-341-7.
* González Riaño, Xosé Antón; García Arias, Xosé Lluis (2008). II Estudiu sociollingüísticu de Lleón (Identidá, conciencia d'usu y actitúes llingüístiques de la población lleonesa). Academia de la Llingua Asturiana. ISBN 978-84-8168-448-3.
* Galmés de Fuentes, Álvaro; Catalán, Diego (1960). Trabajos sobre el dominio románico leonés. Editorial Gredos. ISBN 978-84-249-3436-1.
* Linguasphere Register. 1999/2000 Edition. pp.&nbsp;392. 1999.
* López-Morales, H.: “Elementos leoneses en la lengua del teatro pastoril de los siglos XV y XVI”. Actas del II Congreso Internacional de Hispanistas. Instituto Español de la Universidad de Nimega. Holanda. 1967.
* Staff, E. : "Étude sur l'ancien dialecte léonnais d'après les chartes du XIIIÈ siècle", Uppsala. 1907.
* Gessner, Emil. «Das Altleonesische: Ein Beitrag zur Kenntnis des Altspanischen».
* Hanssen, Friedrich Ludwig Christian (1896). Estudios sobre la conjugación Leonesa. Impr. Cervantes.
* Hanssen, Friedrich Ludwig Christian (1910). «Los infinitivos leoneses del Poema de Alexandre». Bulletin Hispanique (12).
* Krüger, Fritz. El dialecto de San Ciprián de Sanabria. Anejo IV de la RFE. Madrid.
* Morala Rodríguez, Jose Ramón; González-Quevedo, Roberto; Herreras, José Carlos; Borrego, Julio; Egido, María Cristina (2009). El Leonés en el Siglo XXI (Un Romance Milenario ante el Reto de su Normalización). Instituto De La Lengua Castellano Y Leones. ISBN 978-84-936383-8-2.

## Links
* Héctor García Gil. Asturian-leonese: Linguistic, Sociolinguistic and Legal Aspects
* Asturian Language Academy
* González i Planas, Francesc. Institutum Studiorum Romanicorum «Romania Minor». The Asturleonese Dialects.
* La Caleya Cultural Association.
* Furmientu Cultural Association.
* Faceira Cultural Association.
* El Teixu Cultural Association.

Kategoriija:Ovttaskas gielat
Kategoriija:Indoeurohpálaš gielat
Kategoriija:Románalaš gielat
Hayden Carruth

**Hayden Carruth** (borgemánu 3. b. 1921 &ndash; čakčamánu 29. b. 2008) lei amerihkálaš diktačálli ja girječálli. Son vuittii Ruth Lilly -poesiijabálkkašumi jagi 1990 ja Álbmotlaš girjebálkkašumi divttaid dihte jagi 1997. 

## Gáldut

Kategoriija:Riegádeamit 1921
Kategoriija:Jápmimat 2008
Carruth, Hayden
Prince Tui Teka

**Tui Latui**, (njukčamánu 8. 1937 &ndash; 1985) lei maori-lávlu ja -neavttár, gean dáiddalaš namma lei **Prince Tui Teka**. Teka lei Maori Volcanics Showbanda lahttu ovdal go lávlugođii okto. Son jámii jagis 1985.

## Historjá

Teka lei riegádan Ruatahunas, Ođđa-Selánddas. Su váhnematge leaigga musihkkárat, ja son oahpai gitára ja saksofona čuojaheami juo nuorran . Son fárrii Sydneyi ja lahttudii Maori Volcanics Showbandái. Showbanda maŋŋá son lahttudii The Maori Troubadoursái. Jagis 1972 son lávlugođii okto, man áigge bođii guovtte jietnaskearru (Real Love ja Oh Mum) ja maori lávlu ráhkisvuođas birra: E Ipo. Ovdal go son jámii jagis 1985, son neavttašii ođđaselánddalaš TV-ráiddus Jack Holborn ja filmmain *[[Came a Hot Friday]]* ja *[[Nate and Hayes]]*.

## Bájuhusat
Sydney

**Sydney** lea Austrália stuorimus gávpot ja New South Walesa oaivegávpot. 

Kategoriija:Austrália gávpogat
Jean-Marie Gustave Le Clézio

**Jean-Marie Gustave Le Clézio** (r. cuoŋománu 13. 1940 Nizzas Frankriikkas) lea frankriikalaš girječálli ja jorgaleaddji, gii lea almmuhan sullii 30 girjji, romána, novealla, máidnasa ja essea. Jagis 2008 son vuittii Nobel girjjálašvuođa bálkkašumi.

## Gáldut

Kategoriija:Frankriikalaš girječállit
Art Tatum

**Art Tatum** (golggotmánu 13. 1909 – skábmamánu 5., 1956) lei amerihkálaš jazz-musihkkár ja -pianista.

## Geahča maid

* Duke universiteahtta – Art Tatum
* Jazzed in Cleveland - 1. oassi
* ''Art Tatum: Piano Starts Here - Live at The Shrine'' Zenph Studio

## Gáldut

Kategoriija:Amerihkálaš musihkkárat
E-skuvla

**E-skuvla** lea sámi digitála lágádus ja neahttaskuvla. E-skuvla ráhkada internehttii oahpponeavvuid ja fállá maid neahtas giellakurssaid.

## Olggobeal liŋkkat
*E-skuvla

Kategoriija:Lágádusat
Kategoriija:Oahppu ja skuvlejupmi
Kategoriija:Sámegiel servodat
Beaglenuorri

**Beaglenuorri** lea nuorri, mii earuha Dollaeatnama sulluid guhtet guoimmiset. 


Image:Beagle Channel - La Isla de Los Lobos.jpg|Sea Lions -suolu 
Image:BeagleChannelGlacier.jpg| Romanchejiehkki čoalmmi davábealdes
Image:Beagle-Kanal Ushuaia.JPG| Beaglenuorri ođđajagimánus 2006
Image:Farofindelmundo2.JPG| "Máilmmiloahppa" -čuovgatoardna nuori davágáttis


## Geahča maid
Jahki

**Jagis** leat dábalažžat 365 beaivvi, gárgidanjage fas 366 beaivvi. Jagis leat 12 mánotbaji ja sullii 52 vahkku.

Kategoriija:Áigi
Tønsberg

**Tønsberg** lea Norgga gávpot ja gielda, mii lea Vestfoldda fylkka hálddahusguovddáš. Tønsberg lea Norgga boarráseamos gávpot.

Kategoriija:Norgga gávpogat
Kategoriija:Vestfoldda gielddat
Kategoriija:Norgga fylkkaid hálddahusguovddážat
Birgon

**Birgon** (, ) lea gielda Hordalándda fylkkas. Birgona gieldda Birgona márkan lea gieldda hálddahusguovddáš, Hordalándda fylkka hálddahusguovddáš ja stuorámus gávpot ja Norgga nubbin stuorámus gávpot. Gieldda olmmošlohku lea 268&nbsp;926 ja viidodat lea 466&nbsp;km².

Birgonas lea mearrarádji Austevoll, Sund, Fjell, Askøy, Meland, Lindås ja Osterøy gielddain ja eananrádji Vaksdal, Samnanger ja Os gielddain.

1831 rájes 1975 rádjái doaimmai Birgon sierra fylkan.

## Gáldut


Kategoriija:Hordalándda gielddat
Kategoriija:Norgga fylkkaid hálddahusguovddážat
Troandin

**Troandin** dahje **Troanddin** (, , ) lea Norgga goalmmát stuorámus gávpot olmmošlogu ektui. Gávpot lei Lulli-Trøndelága fylkka hálddahusguovddáš, muhto go Davvi- ja Lulli-Trøndelága časke oktii, de dat sirdojuvvui Stientjiei.

Dan rádjegielddat leat Malvik nuortin ja Selbu, Klæbu ja Melhus lullin.

Ságaid mielde gávpoga vuođđudii Olav Tryggvason jagi 997. Gávpot Norgga oaivegávpot gasku jagiid 1030 og 1217. Gávpogis ávvudedje 1000 jagi feastta 1997:s.

Troandin lea guovloguovddáš olles Gaska-Norgga várás. Troandimis leat earret eará riikka nubbi stuorámus universitehta NTNU, Nidaros duopmogirku (Nidarosdomen), Kristiansten ladni (Kristiansten festning), St. Olavs hospital ja Rockheim.

## Gáldut

*
Teheran

**Teheran**, muhtumin **Tehran** (), lea Irana oaivegávpot ja Teherana provinssa hálddahusguovddáš ja oaivegávpot. Dat lea Irana stuorámus gávpot ja okta máilmmi stuorámus gávpogis. Jagi 2016 álbmotlohkama mielde Teheranas orrot 8&nbsp;693&nbsp;706 olbmo.

## Dálkkádat
Jagi báhkkaseamos mánnu lea suoidnemánnu, go gaskatemperatuvra 30,8&nbsp;%. Galbmaseamos mánnu lea ođđajagimánnu, go gaskatemperatuvra lea 2,5&nbsp;%. Jagi áigge arvá 230 mm. Teheranas lea geassemánus čakčamánnui goikkádat.

## Skuvlejupmi
Tehran lea Irana stuorámus ja deháleamos skuvlen- ja oahpahanguovddáš. Oaivegávpotguovllus leat measta 50 universitehta ja allaskuvlla. Dain Teherana universitehta lea Irana boarráseamos allaskuvla. Dan historjá álgá juo 1800-logu gaskamuttus go Dar ul-Funun vuođđuduvvui. Dál universitehtas leat 32&nbsp;000 studeantta 40 dieđagottis. Jagi 1986 rájes Universitehta dálkkasdieđalaš dieđagoddi lea leamaš sierra universitehta: Tehrana dálkkasdieđalaš universitehta.

## Johtolat
Teheranas lea riikkaidgaskasaš girdišillju (Imama Khomeini riikkaidgaskasaš girdišillju), sisriikkalaš girdišillju (Mehrabad girdišillju), oaiveruovdemáđiistašuvdna, metro, stuorra bussemetrofierpmádat, šleađgabusset ja stuorra fierpmádat eatnangeainnuin.

### Girdinjohtolat

Teheranas leat guokte girdišilju: Mehrabadin girdišillju (THR) ja Imama Khomeini riikkaidgaskasaš girdišillju (IKA). Jagi 2007 rádjái Mehrabadin girdišillju lei riikkaidgaskasaš girdišillju, muhto dalle buot riikkaidgaskasaš girdinjohtolat sirdásii ođđa girdišilljui nappo Imama Khomeini riikkaidgaskasaš girdišilljui. Dal Mehrabadin girdišiljus lea dušše sisriikkalaš girdin- ja fráktajohtolat.

### Bussemetrojohtolat

Teherana bussemetro () lea Irana vuosttaš bussemetrofierpmádat. Fierpmádaga vuosttaš linjá rahppojuvvui miessemánu 12. b. 2007. Mieđaid mieđaid rahppojuvvojedje lassi linjját ja dál leat oktiibuot 10 linjjá.

### Metrojohtolat

Teherana metro rahpajuvvui jagi 1999. Vuosttaš metrolinnját rahppojuvvojedje jagiid 1999–2001.

## Gáldut

Kategoriija:Irana gávpogat
Kategoriija:Ásia oaivegávpogat
Golshifteh Farahani

**Golshifteh Farahani** (, r. suoidnemánu 10. b. 1983 Teheranas, Iranas) lea iranlaš neavttár. 

## Geahča maid
* Ruoktosiidu
* Golshifteh Farahani: Born a Star

## Gáldut

Kategoriija:Iranlaš neavttárat
Kategoriija:Riegádeamit 1983
Kristiansand

**Kristiansand** lea Norgga gielda ja gávpot.

Kategoriija:Oarjel-Agdera gielddat
Kategoriija:Norgga fylkkaid hálddahusguovddážat
Barbados

**Barbados** lea riika Davvi-Amerihkkás. Oaivegávpot lea Bridgetown.

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Kategoriija:Riikkat
Kategoriija:Davvi-Amerihkká
Antigua ja Barbuda

**Antigua ja Barbuda** lea riika Davvi-Amerihkkás. Oaivegávpot lea Saint John's.

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Kategoriija:Riikkat
Kategoriija:Davvi-Amerihkká
Dominica

**Dominica** dahjege **Dominica lihttostáhta** lea riika Davvi-Amerihkkás. Oaivegávpot lea Roseau.

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Kategoriija:Riikkat
Kategoriija:Davvi-Amerihkká
El Salvador

**El Salvador** dahjege **El Salvadora dásseváldi** lea riika Gaska-Amerihkás. Dan oaivegávpot lea San Salvador.

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Kategoriija:El Salvador
La Rambla

**La Rambla** lea 1.2&nbsp;km-guhkkosaš gáhtta Barcelona guovddážis, mii johtá Plaça Catalunyas Port Vellái. 
Gáhta guovddáš lea vázzingáhtta, mis lea rásse- ja loddegávppálaččat, restauráŋŋat, kafeat ja kioskat. 

## Kárta
Costa Rica

**Costa Rica** dahjege **Costa Rica dásseváldi** lea riika Davvi-Amerihkás. Dan olmmošlohku lea su. 4,3 miljovnna (2011) ja viidodat lea 51&nbsp;000 km². Riikka oaivegávpot lea San José.

Costa Rica áidna virggálaš giella lea espánnjagiella, muhto doppe hállojit maiddái álgoálbmotgielat nu mo omd. cabécargiella, bribrigiella ja malekugiella riikka máttaosiin.

## Provinssat

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmme riikkat
Guatemala

**Guatemala** dahjege **Guatemala dásseváldi** lea riika Gaska-Amerihkás. Dan olmmošlohku lea 13,8 miljovnna ássi ja dat lea Gaska-Amerihká stuorámus riika olmmošlogu ektui. Dan rádjeriikkat leat Meksiko, Belize, Honduras ja El Salvador. Guatemala namma mearkkaša "muoraid riika". Sullii bealli Guatemala eatnanviidodagas leage ain vuovdi.  Guatemala oaivegávpot lea Ciudad de Guatemala.

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

## Gáldut
Hindulašvuohta

**Hindulašvuohta** lea máilmme goalmmádin stuorámus osku. Hindulaččat leat dán áigge sullii miljárda, stuorámus oassi Indias ja Nepalis.

Hindulašvuoda ruohttasat ollet lagabui 5000 jagi duohkai. Dálá hindulašvuođa váldosárgosat šaddagohte 600 logus oKr. Hinduisma ii leat oktage vuođđudan, muhto dat lea vehážiid mielde šaddan guovllu álgoálbmogiid oskumušain.

Hindulašvuodas leat máŋggat bassi girjjit, muhto dušše Veda-girjiid jáhkket boahtit njuolgga ipmiliin.

Servodatráhkadusa vuođđun lea kástavuogádat, mii lea oassi hindulaš máilmmičilgehusas. Olbmot juhkkojuvvojit sin riegádeami vuođul sierraárvosaš sosiálalaš joavkkuide, main leat sin iežaset ámmáhat, barggut ja geatnegasvuođat ja njuolggadusat, maid mielde galgá eallit. Váldokásttat leat njeallje, leat maiddái olbmot geat eai gula mange kástii.

## Ipmilat

Hindulašvuođas leat duháhat ipmilat, dát leat golbma deháleamos.

**Brahma** Son lea sivdnideaddji. Sus leat njealjit muođut. Su bealleláš lea *Sarasvati*.

**Višnu** Eallima ja ráhkisvuođa bajásdoalli. Boahtá goas makkárge hámis dáistalit bahávuođa vuostá. Govvidit dávjá njealjjegieđagin ja alidin. Višnu riide *Garudain*, mii lea beallái loddi ja beallái olmmoš. Sus leat logi eará hámi, beakkánepmosat leat Krišna ja Rama. Su beallelaš lea Lakšmi

**Šiva** Duššada ja sivdnida máilmmi. Su dovddaldat bierggas lea golbmasuorri. Su čeabeha birra lea giessasan gearpmaš ja sus leat guhkes vuovttat. Su beallelaš lea Paravati.

## Máilmmi riegádeapmi

Hindulašvuođas leat máŋggat máilmmisivdidanmuittalusat. Ovtta muitalusa mielde áiggiid álggus lei Narayan-ipmil dahjege Višnu. Son govddodii álgomearas máŋggaoaivvat gearbmaša askkis oktan eamidiinnis Laksmiin. Višnu náhpečoalis bohciidii lotus-rássi, mas riegádii njealjjeoaivvat sivdnideaddjiipmil Brahma, mii fas sivdnidii mani, man siste lei min máilbmi.

## Ođđasitriegádeapmi

Okta hindulašvuođa dehálaš eallindulkon jurdda lea ahte buohkat riegádit ođđasit dán eallima maŋŋá. Dat mo leat eallán dán eallima mearrida dan, makkár du čuovvovaš eallin boahtá leat, man kástii don gulat jna. Dán gohččodit karman, dat oaivvilda dan, ahte bahá daguin čuovvu bahá ja buorre daguin fas buorre. Maiddái dat makkár don leat dál lea boađus das mo don ellet ovddit eallima. Buohkain lea ulbmilin beassat eret dás ođđasitriegádanrieggás ja šaddat oktan Brahmain. Dalle ii šat dárbboš riegádit ođđasit dán máilbmái, muhtto beassá leat ráfis.
Honduras

**Honduras** dahjege Hondurasa dásseváldi lea riika Davvi-Amerihkkás. Dan oaivegávpot lea Tegucigalpa.

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Kategoriija:Honduras
Saint Christopher ja Nevis

**Saint Christopher ja Nevis** lea riika Davvi-Amerihkkás. Oaivegávpot lea Basseterre.

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Kategoriija:Riikkat
Kategoriija:Davvi-Amerihkká
MGP Nordic

**MGP Nordic** (*Melodi Grand Prix Nordic*) lea lávlagilvvohallan 8–15-jahkásaš mánáide. Neallje Davviriikka, Suopma, Ruoŧŧa, Norga ja Dánmárku sáddejit gilvvohallamii guokte bihtá, maid ráhkadit ja ovdanbuktet mánát. Vuoiti válljejuvvo riikkaid gaskásaš telefonjienastusas.

## Vuoitit
*2002: Razz – Kickflipper (Dánmárku)
*2006: Seb – Tro på os to (Dánmárku)
*2007: Celine - Bæstevænna (Norga)
*2008: The BlackSheeps - Oro jaska beana (Norga)
*2009: Ulrik Munther - En vanlig dag (Ruoŧŧa)

## Gáldut


Kategoriija:MGP Nordic
Kategoriija:Musihkkagilvvut
Kategoriija:Junior Eurovision lávllagilvvohallan
Barack Obama

**Barack Hussein Obama II** (, r. borgemánu 4. 1961, Honolulu, Haváija, Amerihká ovttastuvvan stáhtat) lea amerihkálaš demokráhtalaš bellodaga politihkar, gii barggai Amerihká ovttastuvvan stáhtaid 44. presideantan jagiid 2009–2017. 

Son válljejuvvui presideantan jagiin 2008 ja 2012. Barack Obama eamit lea Michelle Obama ja su nieiddat Malia Ann ja Sasha Obama. Ovddideaddji lei George W. Bush, čuovvu ges Donald Trump. 

Álgojagis 2005 son lei Amerihká ovttastuvvan stáhtaid kongreassa nuorat senáhtor Illinoisa oassestáđas eret. 

## Nobela ráfibálkkašupmi
Jagis 2009 Obama oaččui Nobela ráfibálkkašumi.

## Geahča maid
* Barack Obama váldosiidu

## Gáldut

Obama, Barack
Kategoriija:Nobela ráfibálkkašumi vuoitit
Kategoriija:Riegádeamit 1961
Kategoriija:Amerihkálaš politihkkárat
Honolulu

**Honolulu** lea Haváija oassestáđa stuorimus gávpot ja maid dan oaivegávpot. Gávpoga olmmošlohku lea 374 658 (2009) ja Honolulu fylkkasuohkana 953 207 (2010).

Kategoriija:Amerihká ovttastuvvan stáhtaid oaivegávpogat
Kategoriija:Haváija gávpogat
The BlackSheeps

**The BlackSheeps** lea unjárggalaš rockjoavku, mii vuittii MGP Nordic-lávlagilvvohallama jagis 2008 lávlagiin Oro jaska beana.

## Joavku
*Agnete Kristin Johnsen (r. suoidnemánu 4. 1994) - lávlu
*Emelie Nilsen (r. njukčamánu 29. 1993) - gitárra
*Viktoria Eriksen (r. suoidnemánu 6. 1993) - trumbbut
*Alexander Touryguin (r. golggotmánu 16. 1993) - bássa

## Gáldut


## Geahča maid
* Unjárgga bláđđi
* The BlackSheeps NRK-siiduin

BlackSheeps
Kategoriija:Rock
Fossbakken

**Fossbakken** lea sámi giláš Loabaga suohkanis, Romssa fylkkas, Norggas. E-6 nammasaš geaidnu manná Fossbakkena čađa. Birrasiid 120 olbmo orrot dan gilážis.

Guokte Norgga sámedikki áirasa leat leamaš dáppe eret.
Ove Johnsen čohkkái guokte áigodaga SVF ovddas (1997-2001, 2001-2005).
Berit Oskal Eira čohkkái guokte áigodaga bargiidbellodaga ovddas (2001-2005, 2005-2009).

Kategoriija:Loabát
Ávus

Ávusin gohčoduvvo dat mii lea olggobealde eatnama áibmogearddi. Ávvosis leat iešguđetlágan ja iešguđet sturrosaš almmigáhppálagat. Leat meterorihtat, planehtat, mánut, násttit, beaivvášvuogádagat ja galáksat.
Beaivvášvuogádahkan gohčoduvvojit násttit maid birra jorret planehtat. Planehtat leat dihto sturrodagas, jus leat menddo unnit, de gohčoduvvojit asteroiden. Planehtaid birra sáhttet maid jorrat okta dahje eanet mánut. Galáksat leat ollu násttit dahje beaivvášvuogádagat mat gullet oktii.

## Geahča maid
*Gomuvuohta

Kategoriija:Astronomiija
ROlfFa

**Rolffa **lea sámi pop-joavku Kárášjogas eret. Sii lávlut sihke sámegillii, dárogillii ja eŋgelasgillii. Joavku lea rahkadan musihka 2006 rájes, muhto ii almmuhan vuosttaš skearru ovdal 2008. Joavkku beakkáneamus lávlla lea Partyjoik mii maiddái lei sin vuosttaš skearru namma. 2011:s vuite sii Sami Grand Prix lávlagiin «Gulatgo Mu?», ja čakčamánu 2013 fidnejedje sii duppal golletrofea danne go lávlagiid «Toppløs» ja cover-veršuvdna «Hjerteknuser» ledje guldaluvvon eambbo go 1,5 miljovdna geardde. 

## Historjá
2006:s lei ovdaolmmoš Rolf Morten Anti Amundsen russa Sámi Joatkaskuvllas Kárášjogas. Muhtin eahkeda son fuobmái šuoŋa masa rahkadi lavlaga, ja moatti diimmus lei son hábmen, čállán ja bádden šuoŋa Partyjoik. Dát alggahii Rolffa joavkku, ja ovttain Nils Mikael Hætta Hansenin soai rahkadeigga ollu lavlagiid Amundsena garašes.

Dađistaga serve eambo olbmát jovkui, ja sii ráhkadedje ruovttusiiddu www.rolffa.com gosa sii almmuhedje nuvttá lávlagiid álbmogii. Dát dagahii ahte olbmot besse viežžat ja gullat Rolffa musihka birra Norgga.

## Miellahtut
*Ailo Kemi Gjerpe (rumbbut)
*Petter Tretnes Hansen (lávlu ja gitára)
*Jo Morten Kåven (orgel ja keyboard)
*Jan Børre Hansen (bássa gitára)
*Rolf Morten Anti Amundsen (lávlu, el-gitára ja geassinčuojanas)
* Elle Máijá Klefstad Bær (el-gitára)
* Nils Mikael Hætta Hansen (lávlu ja mandoliidna)

## Ovddeš miellahtut
* Eivind Nordland (trombone)
* Sindre Midttun (gitára)
* Steffen Karoliussen (saksofovdna, tuba ja bássa gitára)
* Marvin Pope (trompeta)

## Almmuhusat

### Skearrut
* Partyjoik (2008, Skádja Studio)
* Dálveijat (2011, daWorks)
*  Partyjoik (2012, daWorks)
* Buot - Komplett (2013, daWorks)
* Nu E Det Party Igjen (2014, daWorks)

### EP'at ja siŋgelat
* *[[Hjerteknuser]]* (2010) – siŋgel, digitála viežžan
* *[[Gulatgo mu?]]* (2011) – siŋgel, digitála viežžan
* *[[Geasseijat]]* (2011) – EP, digitála viežžan
* *[[Bli med oss]]* (2011) – siŋgel, digitála viežžan
* *[[Ealgabivdu]]* (2012) – siŋgel, digitála viežžan
* *[[Ka enn]]* (2012) – siŋgel, digitála viežžan
* Kontrolf Z (2014) - siŋgel, digitála viežžan
* Eplekjekk (2014) - siŋgel, digitála viežžan
* E Du Med? (2014) - siŋgel, digitála viežžan

## Media čallosat
* Dievddut njunnožis (avvir.no)
* Rolffa er ikke «toppløs» – men på topp (nrk.no)
## Geahča maid
* Rolffa ruovttusiiddu
* Rolffa Facebooksiidu]

Kategoriija:Norga
Kategoriija:Sámi musihkkárat
Mehter

**Mehter** () lea SI-vuogádaga vuođđoovttadat guhkkodaga mihtideapmái. Su govastat lea **m**. 

1 mehter lea seamma go:
* 1000 millimehtera
* 100 sentimehtera
* 10 desimehtera
* 0,001 kilomehtera

Ja:
* 1 millimehter = 0,001 mehtera
* 1 sentimehter = 0,01 mehtera
* 1 desimehter = 0,1 mehtera
* 1 kilomehter = 1000 mehtera
Kategoriija:Dieđa
Nárvvit

Nárvvit leat lunddolaš oassi liikki boarásmuvvamis. Liiki šaddá asehut ja massá vehážiidda dávggasvuođas. Bajildussii ihtet danin seakkit dahje govddit nárvvit. Buohkat vásihit dan muhtin muddui, muhto čuvges liiki, mas lea unnan pigmeanta, nárvvaga eanemusat. 

Min genehtalaš árbi váikkuha ollu dasa, man sakka mii nárvvagat. Čuvges liiki, mii ii buoril áfáiduva, nárvvaga eanet. Varrajohtu hedjona dattetge buohkain agi mielde, ja dan mielde liikái eai fievrášuva nu ollu biepmusávdnasat. Dan geažil liiki asehuvvá. 

Borgguheapmi bilida vissásit unna varrasuonažiid, mat bibmet liikki, ja dan geažil nárvvagitge borgguheaddjit johtileappot go sii geat eai borggut. Maiddái beaivváža suotnjarat jođálmahttet liikki boarásmuvvama. Sihke beaivváža UVA- ja UBA-suotnjarat rievdadahttet vuolleliikki, nu ahte liiki áiggi mielde asehuvvá. Nuba leatge beaivvášsuotnjarat nubbi stuorra ášši, mat váikkuhit dasa, man sakka olmmoš nárvvaga.
SomBy

**SomBy** lea sápmelaš rock-joavku Suoma beal Sámis, mii lávlu davvisámegillii. Joavku lea vuođđuduvvon Vuohčus sullii jagis 2004 ja dalle joavkkus ledje dušše nieiddat. Dálá hámis joavku lea čuojahan gitta skábmamánus 2007. Dán áigge joavkkus čuojaha maid guokte gándda, geat leaba eret Anáris.  Joavku vuittii Sámi Grand Prix-gilvvu jagis 2009 lávlagiin "Ii iđida", man teavsttaid lei čállán Milla Pulska ja melodiija lei čállán Oula Guttorm. Vuoittu geažil joavkku oassálasttii jagi 2009 riikkaidgaskasaš Liet lávlut -lávlungilvui Hollánddas ja vuittii dan golggotmánu 31. beaivve. 

SomBys lea leamaš skierrudáhkansuopamuš Tuupa Recordsin jagi 2008 rájes. Joavku lea almmustahtán ovtta EP:a jagis 2008 ja lea ráhkadeamin albuma, mii galggašii ilbmát čákčamánus 2009. SomBy oaččoi 16.10.2009 Suoma sámedikki kulturlávdegottis dovddastusa jagi 2009 kulturdagus. 

## Joavku
* Miira Suomi lávlu
* Milla Pulska piano
* Unna-Maari Pulska drummat
* Juho Kiviniemi bássa
* Oula Guttorm gitarra

## Diskografiija
### Čáhppes Lasttat [[2008]]
Joavku almmustahtii EP:a "Čáhppes Lasttat" Ijahis idja -eamiálbmogiid musihkkadáhpáhusas  miessemánu 24. beaivve jagis 2008. Skieru buvttadeaddji lei Jussi Isokoski. 

Skierus leat čuovvovaš lávlagat:
:1. Duoggi (sánit: Milla Pulska, šuokŋa: Oula Guttorm)
:2. Gáddálas (sánit: Milla Pulska ja Miira Suomi, šuokŋa: Oula Guttorm)
:3. Unna Jalla (sánit ja šuokŋa: Milla Pulska)
:4. Doarrun Duoddaris (sánit: Milla Pulska ja Miira Suomi, šuokŋa: Milla Pulska ja Oula Guttorm)
:5. Ránisvuohta (sánit ja žuokŋa: Milla Pulska)

## Gáldut


## Liŋkkat
* SomBy MySpace-siidu
* Tuupa Records

Kategoriija:Sámi musihkkárat
Párvusz

**Párvusz** (r. dego ***Norbert Kiss*** njukčamánu 1. 1981, Budapest, Ungár) lea ungáralaš grafihkar. Son ohpii Budapestas ja Szegedas. Son lea kristtalaš, nuvt kristtalašvuođa motiivat deaivvahedje su govain.

## Vuohki ja barggut

Su váldovuohki lea čáhppat tušša, muhtimin son barggá akvarelain, muhto dábáláččat son dahká govaid čáhppesvielggadas. Ungáralačča *Endre Szász*a ja hollándalačča *M. C. Escher*a váikkuheapmi leat su bárgguin. Dat vuohki lea riegádan jagis 2004. Váldoluonddut leat njealjehaččat ja sárggát daid gaskkas. Vuovttaš govva dain lei *Eatnieana* jagis 2004. Son vácci Sámis jagis 2005 ja dan mannil son álgij sárgut sámegovaid. Son guorahallai illusteret girjji *Kalevalas* jagis 2007, muhto das ii maidege šaddan. Jagis 2009 son álgij boaldit muora ala. 

Su muhtin govva lea Norggas, Divtasvuonas.

## Galerija


Image:SameMonaLisaParvusz.jpg|Sápmelaš Mona Lisa
Image:AnatomyParvusz.jpg|Anatomiija njealjes oassit
Image:MCEscherParvusz.jpg|M. C. Escher iežas vuohkkis
Image:Tree-RootParvusz.jpg|Muorra - Veaddi
Image:Cross01.jpg|Ruossa numero 1
Image:Cross02.jpg|Ruossa numero 2
Image:Celtic cross Parvusz.jpg|Kelttalaš ruossa
Image:AinoParvusz.jpg|Aino


## Liŋkkat

* Párvusza ruovttosiidu
* Infonuorra: ''Ungáralaš sihtá sápmen šaddat''
Huang Xianfan

**Huang Xianfan** (, skábmamánu 13. 1899 Fusui – ođđajagimánu 18. 1982 Guilin) lei Kiinnás historihkar. Son lei studeren Peking pedagogalaš universitehtain (1926-1935) ja Tokyo universitehtain (1935-1937). Son lei Guangxi universitehta historjáprofessor (1938-1953) ja Guangxi pedagogalaš universitehta historjáprofessor (1954-1982). Huang Xianfan lei Zhuang historia álgojalgejeaddji Kiinnás.

## Duojit
* Kiinnás historia,Ⅰ-Ⅲ, Peking, 1932-1934
* Zhuang historia, Nanning (Guangxi oaivegávpot),1957

## Gáldut


Kategoriija:Historihkkárat
Kategoriija:Kiinná
30 Seconds to Mars

**30 Seconds to Mars** lea amerihkálaš rockjoavku. 

## Joavku
* Jared Leto (r. 1971) - lávlu, gitárra, bássa
* Shannon Leto (r. 1970) - trumbbut
* Tomo Miličević (r. 1979) - gitárra, bássa

## Geahča maid

* 30 Seconds to Mars
Nicolas Appert

**Nicolas Appert** (skábmamánu 17. beaivi 1749, Châlons-en-Champagne, Marne &ndash; geassemánu 1. beaivi 1841 Massy) lei spánskalaš hutki.

## Gáldut

## Liŋkkat
* https://web.archive.org/web/20110904053635/http://www.appert-aina.com/

Kategoriija:Riegádeamit 1749
Kategoriija:Jápmimat 1841
Lordi

**Lordi** lea suopmelaš rockjoavku. Joavku buvttii vuosttaš geardde Eurovision lávlagilvvuid vuoitu Supmii lávllain Hard Rock Hallelujah jagis 2006.

## Joavku

* **Tomi "Mr. Lordi" Putaansuu** - lávlu (1996-)
* **Kone** - gitárra (2022-)
* **Hiisi** - bássa (2019-)
* **Mana** - trumbbut (2012-)
* **Hella** - pianista (2012-)
* Erna "Enary" Siikavirta - pianista (1996-2005)
* Sami "G-stealer" Keinänen - bássa (1996-1999)
* Sami "Magnum" Wolking - bássa (1999-2002)
* Niko "Kalma" Hurme - bássa (2002-2005)
* Sampsa "Kita" Astala - trumbbut (2000-2010)
* Otus - trumbbut (2010-2012)
* Leena "Awa" Peisa - pianista (2005-2012)
* Samer "OX" el Nahhal - bássa (2005-2019)
* Jussi "Amen" Sydänmaa - gitárra (1996-2022)

## Diskografiija
* 2002 – *[[Get Heavy]]*
* 2004 – *[[The Monsterican Dream]]*
* 2006 – *[[The Arockalypse]]*
* 2008 – *[[Deadache]]*
* 2010 – *[[Babez for Breakfast]]*
* 2013 – *[[To Beast or Not to Beast]]*
* 2014 – *[[Scare Force One]]*
* 2016 – *[[Monstereophonic – Theaterror vs. Demonarchy]]*
* 2018 – *[[Sexorcism]]*
* 2020 – *[[Killection]]*
* 2021 – *[[Lordiversity]]*
* 2023 – *[[Screem Writers Guild]]*
* 2025 – *[[Limited Deadition]]*

## Geahča maid

* Lordi

Kategoriija:Musihkkárat
Kategoriija:Lordi
Kategoriija:Eurovision lávllagilvvohallan 2006