open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Argentiinná

**Argentiinná** dahjege **Argentiinná dásseváldi** lea riika Lulli-Amerihkás. Dan rádjeriikkat leat Bolivia, Brasil, Chile, Paraguay ja Uruguay.

## Vuođđodieđut:
Virggálašgiella: Spánskkagiella
Oaivegávpot: Buenos Aires
Viidodat: 2 780 000 njealjehaskilomehtera
Ássit: 37 812 817 
Ruhta: Peso

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Kategoriija:Argentiinná
Bolivia

**Bolivia** dahjege **Bolivia dásseváldi** lea riika Lulli-Amerihkás. Dan rádjeriikkat leat Argentina, Brasil, Chile, Paraguay ja Peru. Hálddahuslaš oaivegávpot lea Chuqi Yapu.

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Kategoriija:Bolivia
Brasilia

**Brasilia** dahjege **Brasilia lihttodásseváldi** lea riika Lulli-Amerihkás.

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Kategoriija:Brasilia
Chile

**Chile** dahjege **Chile dásseváldi** () lea seakka ja guhkes riika Lulli-Amerihká lullioasis. Dan oaivegávpot lea Santiago de Chile. Dan rádjeriikkat leat Bolivia ja Argentina nuortan ja Peru davvin. Riikkas oarjjás lea Jaskesáhpi. 

## Vuođđodieđut:
Virggálašgiella: Spánskagiella
Oaivegávpot: Santiago
Viidodat: 756 9501 njealjehaskilomehtera
Ássit: 16 928 873 (2009 evtt.)
Ruhta: peso

## Geahča maid
* Máilmme riikkat
Ecuador

**Ecuador** dahjege **Ecuadora dásseváldi** (, ),  lea riika Lulli-Amerihká oarjjabealde. Ecuadora rádjeriikkat leat Jaskesáhpi oarjin, Kolombia davvin, Peru nuortin ja lulábealde. 

Ecuadora dásseválddi presideanta lea Rafael Correa.

## Geografiija
Ecuadora oaivegávpot lea Quito. Su stuorimus gávpot ja deaŧaleamos hápman lea Guayaquil. 

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

## Gáldu
Suriname

**Suriname** dahjege **Suriname dásseváldi** lea riika Lulli-Amerihkás. Dan rádjeriikkat leat Guyana oarjin, Brasilia lullin ja Frankriikka Guyana nuortin. Davvin lea Atlánta. Riika lei dolin Vuolleeatnamiid koloniija, muhto šattai iehčanas riikan jagi 1975. Suriname olmmošlohku lea sullii 560 000, ja dan oaivegávpot lea Paramaribo.

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat

Kategoriija:Lulli-Amerihká riikkat
Kategoriija:Riikkat
Lulli-Amerihkká

**Lulli-Amerihkká** lea eatnanoassi Gaska-Amerihká lulábealde. 

Iehčanas riikkat Lulli-Amerihkás:
* Argentina
* Bolivia
* Brasilia
* Chile
* Ecuador
* Guyana
* Kolombia
* Paraguay
* Peru
* Suriname
* Uruguay
* Venezuela

Guovllut, mat eai leat iehčanaččat:
* Lulli Georgia ja Lulli Sandwich-sullot (Ovttastuvvan gonagasriika)
* Falklandsullot (Ovttastuvvan gonagasriika)
* Frankriikka Guayana (Frankriikka territorio)

Kategoriija:Eatnanoasit
Paraguay

**Paraguay** lea riika Lulli-Amerihkás.

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Kategoriija:Lulli-Amerihká riikkat
Kategoriija:Riikkat
Peru

**Peru** dahjege **Peru dásseváldi** (,  ja ) lea riika Lulli-Amerihkás. Dan rádjeriikkat leat Ecuador ja Kolombia davvin, Brasil nuortan, Bolivia lullinuortan ja Chile lullin. Riikkas oarjjás lea Jaskesáhpi. 

Presideanta:  Stáhtaministtar: 

## Vuođđodieđut:
Virggálašgiella: Spánskagiella
Oaivegávpot: Lima
Viidodat: 1 285 220 njealjehaskilomehtera
Ássit: 31 488 625 (2016)
Ruhta: Sol

## Guovllut ja leanat

Perus leat 25 guovllu () ja okta leatna (). Juohke leanas lea ieža hálddahus, mas leat sátnejođiheaddji ja ráđđi. Lima leana hálddaša gávpoga ráđđi.

**Leanat**:

**Province**:
* Lima

## Bájuhusat


## Geahča maid
* Máilmme riikkat
Uruguay

**Uruguay dásseváldi** (spánskagillii *República Oriental del Uruguay* dahjege *Uruguay nuortaeatnanlaš dásseváldi*) lea iehčanas dásseváldi Lulli-Amerihkás. Dan rádjeriikkat leat Brasil ja Argentina. Dan oaivegávpot lea Montevideo.

## Geahča maid
* Máilmme riikkat
Venezuela

**Venezuela** lea riika Lulli-Amerihkás

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Kategoriija:Lulli-Amerihká riikkat
Kategoriija:Riikkat
Afrihká

**Afrihká** lea máilmmi goalmmádin stuorámus eatnanoassi. Dan eananviidodat lea 30&nbsp;065&nbsp;000&nbsp;km², mii lea 20,3% olles Eatnama viidodagas. 

## Riikkat

### [[Gaska-Afrihká]]
* Chad
* Gaska-Afrihká dásseváldi
* Kongo
* Kongo demokráhtalaš dásseváldi

### [[Nuorta-Afrihká]]
* Burundi
* Djibouti
* Eritrea
* Etiopia
* Kenia
* Komorosullot
* Rwanda
* Seychellsullot
* Somalia
* Tansánia
* Uganda

### [[Davvi-Afrihká]]

* Algeria
* Egypta
* Libya
* Mauritánia
* Marokko
* Oarje-Sahára
* Sudan
* Tunisia

### [[Lulli-Afrihká (eatnanoassi)|Lulli-Afrihká]]
* Angola
* Botswana
* Lesotho
* Lulli-Afrihká
* Madagaskar
* Malawi
* Mauritius
* Mosambik
* Namibia
* Reuion
* Swasieana
* Zambia
* Zimbabwe

### [[Oarje-Afrihká]]

* Benin
* Burkina Faso
* Ekvatoriála Guinea
* Elefántačalánriddu
* Gabon
* Gambia
* Ghana
* Guinea
* Guinea-Bissau
* Kamerun
* Kap Verde
* Liberia
* Mali
* Niger
* Nigeria
* São Tomé ja Príncipe
* Senegal
* Sierra Leone
* Togo

Kategoriija:Eatnanoasit
1949

## Dáhpáhusat
* cuoŋománu 4. beaivi — Davvi-Atlántta bealuštuslihttu NATO vuođđuduvvui

## Riegádeamit
* golggotmánu 13. beaivi — Egil Olli, Norgga sámediggepresideanta

## Jápmimat
*

Kategoriija:1900-lohku
1948

## Dáhpáhusat
* 

## Riegádeamit
* njukčamánu 22. beaivi — Komponista Andrew Lloyd Webber
* geassemánu 14. beaivi — Girječálli Jovnna-Ánde Vest
* borgemánu 24. beaivi — Suopmelaš politihkkár ja Suoma dásseválddi 12. presideanta Sauli Niinistö

## Jápmimat
*

Kategoriija:1900-lohku
Davvi-Amerihkká

**Davvi-Amerihkká** lea nannán Lulli-Amerihká davábealde, Jaskesábi ja Atlántta gaskkas.

Oaivenannámis lea golbma riikka:
* Kanáda
* Meksiko
* Amerihká ovttastuvvan stáhtat

Maid Gaska-Amerihkká ja Karibiameara sullot gullet Davvi-Amerihkii.
Meksiko

**Meksiko** (spánskagillii *México*) lea riika Davvi-Amerihkás. Dan olmmošlohku lea 114&nbsp;000&nbsp;000 (2011) ássi, ja dan viidodat lea 1&nbsp;959&nbsp;248 km². Riikka oaivegávpot ja stuorámus gávpot lea Meksiko gávpot.

## Oassestáhtat

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat

## Gáldut
1947

## Dáhpáhusat
* 

## Riegádeamit
* njukčamánu 25. beaivi — Brihttalaš musihkkár Elton John
* borgemánu 12. beaivi — Ole Henrik Magga sápmelaš politihkkar ja gielladutki, Norgga Sámedikki vuosttaš presideanta 
* juovlamánu 8. beaivi — Girječálli Kati-Claudia Fofonoff

## Jápmimat
*

Kategoriija:1900-lohku
1942

## Dáhpáhusat
* 

## Riegádeamit
* njukčamánu 25. beaivi — Aretha Franklin, lávlu
* juovlamánu 28. beaivi — Matti Morottaja, anárašgiela ovddideaddji

## Jápmimat
* guovvamánu 9. beaivi — L. K. Relander, Suoma presideanta

Kategoriija:1900-lohku
1940

## Dáhpáhusat
* 

## Riegádeamit
* 

## Jápmimat
* juovlamánu 19. beaivi — Kyösti Kallio, Suoma presideanta

Kategoriija:1900-lohku
1937

## Dáhpáhusat
* 

## Riegádeamit
* guovvamánu 21. beaivi — Harald V, Norgga Gonagas
* geassemánu 23. beaivi — Martti Ahtisaari, Suoma presideanta

## Jápmimat
*

Kategoriija:1900-lohku
1943

## Dáhpáhusat
* 

## Riegádeamit
* njukčamánu 23. beaivi — Nils-Aslak Valkeapää (Áillohaš), sámi dáiddar 
* juovlamánu 24. beaivi — Tarja Halonen, Suoma dásseválddi 11. presideanta

## Jápmimat
*

Kategoriija:1900-lohku
1944

## Dáhpáhusat
* 

## Riegádeamit
* čakčamánu 25. beaivi — Michael Douglas, neavttár

## Jápmimat
* guovvamánu 29. beaivi — P. E. Svinhufvud Suoma presideanta
* suoidnemánu 31. beaivi — Antoine de Saint-Exupéry, girječálli

Kategoriija:1900-lohku
1935

## Dáhpáhusat
* 

## Riegádeamit
*njukčamánu 25. beaivi — Feminista ja girječálli Gloria Steinem
*golggotmánu 12. beaivi — Luciano Pavarotti, itálialaš tenora

## Jápmimat
*

Kategoriija:1900-lohku
1934

## Dáhpáhusat
* 

## Riegádeamit
*juovlamánu 19. beaivi — Pratibha Patil, indialaš politihkkár

## Jápmimat
*

Kategoriija:1900-lohku
1931

## Dáhpáhusat
* 

## Riegádeamit
* njukčamánu 22. beaivi — Neavttár William Shatner. 

## Jápmimat
* suoidnemánu 22. beaivi — Elsa Laula Renberg, sápmelaš politihkkár.

Kategoriija:1900-lohku
1930

## Dáhpáhusat
* 

## Riegádeamit
* 

## Jápmimat
* čakčamánu 24. beaivi — Dáiddár Ilja Repin

Kategoriija:1900-lohku
1932

## Dáhpáhusat
* juovlamánu 11. beaivi — Sámi Čuvgehussearvi (Lapin sivistysseura) vuođđuduvvui Helssegis.

## Riegádeamit
* 

## Jápmimat
*

Kategoriija:1900-lohku
1929

## Dáhpáhusat
* 

## Riegádeamit
* ođđajagimánu 15. beaivi — Martin Luther King Jr. (jámii jagis 1968)

## Jápmimat
*

Kategoriija:1900-lohku
1926

## Dáhpáhusat
* 

## Riegádeamit
* cuoŋománu 21. beaivi — Ovttastuvvan gonagasriikka dronnet Elizabeth II

## Jápmimat
* golggotmánu 31. beaivi — Harry Houdini

Kategoriija:1900-lohku
1927

## Dáhpáhusat
* 

## Riegádeamit
* cuoŋománu 16. beaivi — Poava Benedictus XVI

## Jápmimat
*

Kategoriija:1900-lohku
1921

## Dáhpáhusat
* 

## Riegádeamit
* 

## Jápmimat
* geassemánu 1. beaivi — Nicolas Appert, fránskkalaš hutki
* geassemánu 1. beaivi — Isak Saba

Kategoriija:1900-lohku
1923

## Dáhpáhusat
* 

## Riegádeamit
* skábmamánu 25. beaivi — Mauno Koivisto, Suoma presideanta

## Jápmimat
*

Kategoriija:1900-lohku
Oseania

## Riikkat
* Austrália
* Fijisullot
* Kiribati
* Marshallsullot
* Mikronesia
* Nauru
* Niue
* Ođđa-Selánda
* Palau
* Papua-Ođđa-Guinea
* Samoa
* Salomonsullot
* Tonga
* Tuvalu
* Vanuatu

Guovllut, maid stivren gullá riikkaide, mat eai leat Oseanias:
* Amerihká Samoa (Amerihká ovttastuvvan stáhtat)
* Guam (Amerihká ovttastuvvan stáhtat)
* Hawaiisullot (Amerihká ovttastuvvan stáhtat)
* Pitcairn (Ovttastuvvan gonagasriika)
* Davve-Mariánat (Amerihká ovttastuvvan stáhtat)
* Beassášsuolu (Chile)
* Frankriikka Polynesia (Frankriika)
* Ođđa-Kaledonia (Frankriika)
* Wallis ja Futuna (Frankriika)


Kategoriija:Eatnanoasit
Australia

**Australia** dahjege **Australia stáhtaidovttastupmi** lea riika ja eatnanoasi Oseanias.

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat


Australia
Fiži

**Fiži**, virggálaš namma **Fiži dásseváldi** lea suoloriika Oseanias. Dan lagamus ránnját leat oarjin Vanuatu, oarjelullin Ođđa-Kaledonia, lullin Ođđa-Selánda, nuortin Tonga, davvenuortin Samoalaš Sullot ja Wallis ja Futuna (gullet Frankriikii), ja davvin Tuvalu. Fiži lea suoločoahkki mas leat badjelaš 330 sullo. 110 dain olbmot ásset bistevaččat. Lassin gávdnojit maiddái 500 sulloža ja buot buohkanassii Fiži sullot gokčet 18,300 njealjehaskilomehtera. Doppimus suolu lea Ono-i-Lau. Guokte stuorámus sullo leat Viti Levu ja Vanua Levu. Doppe ásset 87% riikka ássiin. Fižis orrot 898,760 olbmo. Viti Levus lea Suva, Fiži oaivegávpot. Suvas lea Fiži váldohápman. Eanas Fiži ássiin orrot Viti Levu riddoguovlluin. Viti Levu siseatnan lea eanas meahcci. 

Fiži ekonomiija vuođđu lea vuovdedoallu, minerálaid boltun ja guolásteapmi. Fiži doalvu maiddái sohkarbohcciid olgoriikii. Riikka valuhtta lea Fižidollár. 

Fiži sullot leat eanemustá šaddan dollaváriid russumiin mat álge 150 miljovnna jagi áigi. Velá dán áigge Vanua Levu ja Taveuni sulluin lea dollavárredoaibma. Fižii olbmot ásaiduvve guokteduhát jagi ovdal min áiggi. Fiži šattai brihtalaš válddi vuollái 1874. Dat lei brihtalaš ruvnnu koloniija jagi 1970 rádjái. Dalle Fiži šattai iešstivrejeaddjin ja virggálaš namma lei *Dominion of Fiji*. Jagi 1987 dásseváldi julggaštuvvui moadde ráđđehusnjeaidima maŋŋá. 

Fiži lea bivnnuhis báiki turisttaide. Sulluin gávdnojit dollavárit ja tropihkalaš čázit.  
## Vuođđodieđut:
Virggálašgiella: 
Oaivegávpot: Suva 
Viidodat: 18 270 njealjehaskilomehtera
Ássit: 893 354 
Ruhta: 
## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Fižisullot
Fižisullot
Nauru

**Nauru dásseváldi** dahjege **Nauru** lea suolostáhta Jaskesábis beaivvedási láhka.

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Nauru
Nauru
Aotearoa

**Aotearoa** dahje **Ođđa-Selánda** () lea riika Oseanias. Riikii gullet davvesuolu ja oarjesullo ja vel dasa lassin máŋga smávva sullo. Dan oaivegávpot lea  Te Whanga-nui-a-Tara () Lagamus stuorra eanamássát leat oarjin Austrália (1530 km lagamus sullos), davvin fránskalaš suolu Ođđa-Kaledonia ja suolostáhtat Tonga ja Fiži, ja vel lullin  Antárktis (3000 km Aotearoa lulimus geažis). Geografalaččat riika lea muhtun oase austrálialaš baldu alde ja muhtun oase Jaskesmeara baldu alde. Aotearoa kultuvra lea ovttastuvvon sihke Austrália eurohpálaš kultuvrrain ja Oseania polynesalaš kultuvrrain. Aotearoa lea gonagasriika ja mielde servošis Commonwealth of Nations. Aotearoas lea parlementáralaš vuođđoláhka. Guovddáš ealáhussuorggit leat eana- ja vuovdedoallu, borramušindustriija (eanas meieriijabuktagat) ja turisma

## Geografiija
Golbma njealjádasa olmmošlogus orrot davvesullos. Maiddái oaivegávpot Wellington ja stuorámus gávpot Auckland (*maori: Tāmaki Makaurau* dahjege *Ākarana*) leat davvesullos. 

Aotearoas leat máŋga duottarguovllut mat šadde dalle go guokte kontinentabaldu bohte oktii. Alimus várri lea Mount Cook man allodat lea 3724 m. 

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

## Gáldut
Papua Ođđa-Guinea

**Papua Ođđa-Guinea** lea riika Oseanias.

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Kategoriija:Papua Ođđa-Guinea
Samoa

**Samoa**, dahjege virggálaš namain **Samoa iehčanas stáhta** (gitta jahkái 1997 **Oarje-Samoa** dahjege **Oarje-Samoa iehčanas stáhta**, jagiin 1900–1914 **Duiskka Samoa**), lea sulloriika Jaskesábis. Ovttas Amerihká Samoain gohčoduvvo Samoa suolun, mat gullet Polynesia sulluide.

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Samoa
Samoa
Malediivvat

**Malediivvat** lea riika Ásias.
## Vuođđodieđut:
Virggálašgiella: Divehigiella
Oaivegávpot: Malé
Viidodat: 300 njealjehaskilomehtera
Ássit: 341 106 
Ruhta: Rufiyaa

## Geahča maid
* Máilmme riikkat
Chad

**Chad** ( *Tashād* ja ) dahjege **Chada dásseváldi** ( *Jumhūrīyat Tashād* ja ) lea riika Afrihkás. Dan rádjeriikkat leat davvin Libya, nuortin Sudan, lullin Gaska-Afrihká dásseváldi, oarjelullin Kamerun ja Nigeria sihke oarjin Niger. Chad lea Afrihká viđádin stuorámus stáhta viidodaga ektui. Riikka oaivegávpot ja stuorámus gávpot lea N'Djamena.

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat

Kategoriija:Chad
Algeria

**Algeria** (, *Al Jaza'ir* ,  *Dzayer* ) dahje **Algeria demokráhtalaš álbmotdásseváldi** lea dásseváldi Afrihkás. Dan rádjeriikkat leat nuortadavvin Tunisia, nuortin Libya, nuortalullin Niger, oarjelullin Mali ja Mauritania sihke oarjin Marokko ja Oarje-Sahára. Su oaivegávpot lea Alger.

## Gielat
Vuođđolága 3&nbsp;§ mielde Algeria virggálaš giella ja riikkagiella lea arábagiella. Algeria nubbi riikkagiella lea tamazighagiela, muhto dát ii leat virggálaš giella.

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat

Kategoriija:Algeria
Angola

**Angola** dahjege **Angola dásseváldi** lea riika Lulli-Afrihkás. Dan rádjeriikkat leat Namibia, Kongo dásseváldi, Kongo demokráhtalaš dásseváldi ja Zambia. 

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat

Kategoriija:Angola
Botswana

**Botswana** dahjege **Botswana dásseváldi** lea riika Afrihkás. Dan rádjeriikkat leat davvin ja oarjin Namibia, davvin Zambia, nuortin Zimbabwe ja lullin Lulli-Afrihká. Botswana oaivegávpot lea Gaborone. Botswana lea rikkis eana.

## Historjá
Botswana guovllus leat 17000 jagi boaris arkeologalaš dieđut ássanhistorjjás. Bantugiel olbmot bohtet Botswanai sullii j. 190 - 450.

## Gielat
Botswana virggálaš giella lea eaŋgalsgiella. Dása lassin measta buohkat máhttet maiddái bantugielaide gullevaš tswanagiela. Vuođđoskuvllas tswanagiella lea  oahppogiellan. Eaŋgalsgiela oahpahus álgá nubbe luohkás.

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmme riikkat
Burkina Faso

**Burkina Faso** lea riika Oarje-Afrihkás. Dan rádjeriikkat leat davvin Mali, nuortin Niger, nuortalullin Benin, lullin Togo ja Ghana sihke oarjelullin Elfenbenariddu. Riikka oaivegávpot lea Ouagadougou.

## Gielat
Burkina Faso virggálaš giella lea fránskkagiella, muhto riikkas leat maiddái riikkagielat. Burkina Faso riikkagielat leat mooregiella, bissagiella ja djulagiella, muhto dát eai leat virggálaš giellan.

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat

Kategoriija:Burkina Faso
Burundi

**Burundi** dahjege **Burundi dásseváldi** lea riika Gaska-Afrihkás. Dan rádjeriikkat leat davvin Rwanda, nuortin ja lullin Tansánia ja oarjin Kongo demokráhtalaš dásseváldi sihke maiddái Tanganjikajávri.

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat
Djibouti

**Djibouti** ( *Jībūtī*, , , ) dahjege **Djibouti dásseváldi** ( *Jumhūrīyat Jībūtī*, , , ) lea riika Afrihkás. Djibouti oaivegávpot lea seammánammasaš Djibouti.

## Gielat
Djibouti lea máŋggagielat stáhta. Dán virggálaš gielat leat arába- ja fránskkagiella. Dáidda lassin Djiboutis hállojuvvojit somali- ja afargiella. Eanaš oassi djiboutilaččain hállet eatnigiellan somaligiela (sullii 524&nbsp;000 olbmo). Nubbin stuorámus giella lea afargiela man hállet sullii 306&nbsp;000 olbmo.

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat

Kategoriija:Djibouti
Egypta

**Egypta** ( *Miṣr*) dahjege **Egypta arábadásseváldi** ( *Jumhūriyyat Miṣr al-`Arabiyyah*) lea riika Davvi-Afrihkás. Egypta oaivegávpot lea Kairo.

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat

Kategoriija:Egypta
Ekváhtor-Guinea

**Ekváhtor-Guinea** dahje **Ekváhtor-Guinea dásseváldi** nappo **Ekvatoriála Guinea**, **Ekvatoriála Guinea dásseváldi**, lea iehčanas riika Afrihkás. 

Ođđajagimánu 2. b. 2026 rájes riikka oaivegávpot lea Ciudad de la Paz. Ovdal jagi 2026 riikka oaivegávpot leai Malabo.

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Kategoriija:Ekváhtor-Guinea
Elefántačalánriddu

**Elefántačalánriddu** dahjege **Elefántačalánrittu dásseváldi** lea riika Afrihkás.

## Geahča maid
* Máilmme riikkat
Eritrea

**Eritrea** dahjege **Eritrea stáhta** lea riika Afrihkás. Riikka oaivegávpot lea Asmara.

## Gielat
Eritreas lea máŋggagielat stáhta. Riikkas ii leat virggálaš giella dahje gielat.

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Kategoriija:Eritrea
Etiopia

**Etiopia** ( /ʔitjoppʼɨja/) dahje **Etiopia demokráhtalaš lihttodásseváldi** ( *Ityop’iya Federalawi Demokrasiyawi Ripeblik*), ovddeš **Abessinia** lea riika Afrihkás. Riikka oaivegávpot ja stuorámus gávpot lea Addis Abeba. Etiopia lea eananrádji davvin Eritrea ja Djibouti, nuortan Somalia, lullin Kenia, oarjin Sudan ja Lulli-Sudan.

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat
Ghana

**Ghana** dahjege **Ghana dásseváldi** lea riika Afrihkás. Ghana oaivegávpot lea Accra.

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Kategoriija:Ghana
Guinea

**Guinea** dahjege **Guinea dásseváldi** (), lea oarje-afrihkálaš riika. Ovdalis su namma lei Fránskalaš Guinea. 

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Kategoriija:Guinea
Guinea-Bissau

**Guinea-Bissau** dahjege **Guinea-Bissau dásseváldi** lea riika Afrihkás. Riikka oaivegávpot lea Bissau.

## Geahča maid
* Máilmme riikkat
Kamerun

**Kamerun** dahjege **Kameruna dásseváldi** lea riika gaska-Afrihkás. Dan rádjeriikkat leat nuortadavvin Chad, nuortin Gaska-Afrihká dásseváldi, lullin Gabon, Kongo dásseváldi ja Ekvatoriála Guinea ja oarjin  Nigeria. Kameruna oaivegávpot lea Yaoundé.

## Gielat
Vuođđolága 1&nbsp;§ 3 mom. mielde Kameruna virggálaš gielat leat fránskkagiella ja eaŋgalsgiella .

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Kategoriija:Kamerun
Komorat

**Komorat**
dahjege **Komoraid uniovdna** dahje **Komoraid lihttu** lea sulloriika Afrihkás.

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Kategoriija:Komorat
Kenia

**Kenia** (swahila- ja ) dahjege **Kenia dásseváldi** ( ja ) lea riika nuorta-Afrihkás ekváhtora lahka. Stuorra oassi riikkas lei ovddeš brihttalaš koloniija gitta 1963 British Eastafrica nama vuolde. Kenia riikaráját gusket Tanzaniai lulás, Ugandai oarjás, Lulli-Sudanii oarjedavás, Etiopiai davás, Somaliai nuortadavás ja Indiaábi nuortalulás.

Dehálaš importagálvvut leat olju, ruovdi, plastihkka ja mašiinnat. Dehálaš eksportagálvvut leat gáffe, šattut, deadja ja semeanta. Dat deháleamos gávperiikkat leat USA, Stuorra Britannia, Duiska, Japana ja Uganda.

Kenias gávdnojit ollu iešguđetge eallit, ja lea maiddái erenomáš fiinna luondu, mii lea dagahan ahte ollu turisttat matkkoštit dokko juohke jagi.

Dan oaivegávpot lea Nairobi. Kenias orrot 40&nbsp;046&nbsp;566 olbmo.

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmme riikkat
Kongo dásseváldi

**Kongo dásseváldi**, **Kongo** dahje maiddái eahpevirggalaččat **Kongo-Brazzaville** lea riika gaska-Afrihkás.

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Kategoriija:Kongo dásseváldi
Liberia

**Liberia** dahjege **Liberia dásseváldi** lea riika Afrihkás. Riika oaivegávpot lea Monrovia.

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat

Kategoriija:Liberia
Lesotho

**Lesotho** dahjege **Lesotho gonagasriika** () lea riika Afrihkás. Riikka oaivegávpot ja stuorámus gávpot lea Maseru.

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Kategoriija:Lesotho
Libya

**Libya stáhta** () dahje **Libya** () lea riika Davvi-Afrihkás. 

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Kategoriija:Libya
Lulli-Afrihká

**Lulli-Afrihká** (**Lulli-Afrihká dásseváldi**) dahjege **Mátta-Afrihká** (**Mátta-Afrihká dásseváldi**) lea riika Afrihkás.

## Gielat
Vuođđolága 6&nbsp;§ mielde Lulli-Afrihkás leat 11 virggálaš giela: afrikánsagiella, eaŋgalsgiella, lullindebelegiella, xhosagiella, zulugiella, swazigiella, davvisothogiella, sothogiella, tswanagiella, tsongagiella, vendagiella.

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Kategoriija:Lulli-Afrihká
Kongo demokráhtalaš dásseváldi

**Kongo demokráhtalaš dásseváldi** dahjege eahpevirggálaččat **Kongo-Kinshasa** lea riika Afrihkás. Kongo demokráhtalaš dásseválddi oaivegávpot lea Kinshasa.

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Kategoriija:Kongo demokráhtalaš dásseváldi
Mali

**Mali** dahjege **Mali dásseváldi** () lea riika Oarje-Afrihkás. Dan rádjeriikkat leat davvin Algeria, nuortin Niger ja lullin Burkina Faso ja Elefántačalánriddu, oarjelullin Guinea ja oarjin Senegal ja Mauritania. Mali oaivegávpot lea Bamako.

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Kategoriija:Mali
Marokko

**Marokko** ( *al-maġrib* ja  *Lmeɣrib*) dahjege **Marokko gonagasriika** ( *al-Mamlakah al-Maghribiyah* ja  *Tageldit n Lmaɣrib*) lea riika Afrihkás. Dan oaivegávpot lea Rabat.

## Gielat

Vuođđolága 5&nbsp;§ mielde Marokko virggálaš giella leat arábagiella ja tamazighagiela. Vaikko fránskkagiella geavahuvvo virggálaš dokumeanttain ja gávppašeamis, dát ii leat virggálaš giella iige riikkagiella, muhto lea gal lingua francan.

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Kategoriija:Marokko
Mauritánia

**Mauritánia** dahjege **Mauritánia islamlaš dásseváldi** lea riika Afrihkás.

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Kategoriija:Mauritánia
Mauritius

**Mauritius** dahjege **Mauritiusa dásseváldi**  lea riika Afrihkás.

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Kategoriija:Mauritius
Mosambik

**Mosambik** dahjege **Mosambika dásseváldi** lea riika Afrihkás. Dan rádjeriikkat leat davvin Tansánia ja Malawi, oarjedavvin Zambia ja oarjin Zimbabwe, Eswatini ja Lulli-Afrihká. Oaivegávpot lea Maputo.

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Kategoriija:Mosambik
Nigeria

**Nigeria** dahjege **Nigeria lihttodásseváldi** lea riika Afrihkás.

## Gielat

Váikko Nigerias hállojuvvojit 519 giela, beare okta dáin gielain lea virggálaš vuođđolága 55&nbsp;§ mielde: eaŋgalsgiella. Seamma paragráfa mielde Nigerias leat 3 riikkagiela: hausagiella, igbogiella ja jorubagiella.

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Kategoriija:Nigeria
Rwanda

**Rwanda** dahjege **Rwanda dásseváldi** lea riika Afrihkás. Dan rádjeriikkat leat davvin Uganda, nuortin Tanzánia, lullin Burundi ja oarjin  Kongo demokráhtalaš dásseváldi. Rwanda oaivegávpot lea Kigali.

## Gielat
Vuođđolága 8&nbsp;§ mielde Rwanda virggálaš gielat leat kinyarwandagiella, eaŋgalsgiella ja fránskkagiella. Dasa lassin kinyarwandagiella lea vuođđolága mielde riikkagiella. Jagis 2017 swahilagiella dohkkejuvvui virggálaš giellan. Swahilagiela dohkkeheami maŋŋel giella-aktivisttat sihtet, ahte maiddái Rwanda seavagiella lasihuvvošii vuođđoláhkii virggálaš giellan.

## Álbmotgoddin
Rwanda álbmotgoddin lea jagis 1994 Rwandas dáhpáhuvvan joavkogoddin, mas máŋggat ekstremahutujoavkkut, earet eará *[[Interahamwe]]* (dahje *Interhamwe*), godde čuođi beaivve áigge sullii 800 000 tutsi ja mášolaš hutu.

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Kategoriija:Rwanda
Somalia

**Somalia** dahje ovdal maiddái **Somália** dahjege **Somalia lihttodásseváldi** dahje ovdal maiddái **Somalia lihttodásseváldi** lea riika Afrihkás. Somalia oaivegávpot lea Mogadishu.

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Kategoriija:Somalia
Swazieana

**Swazieana** dahjege **eSwatini** (swazigillii: *eSwatini***),** virggálaččat **Swazieatnama gonagasriika** dahjege **eSwatini gonagasriika** (swazigillii: *Umbuso weSwatini)* lea unna riikkaš lulli-Afrihkás. Riikkas leat guokte oaivegávpoga: Mbabane (hálddahuslaš) ja Lobamba (gonagaslaš). 

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Kategoriija:Swazieana
Malawi

**Malawi** dahjege **Malawi dásseválddi** lea riika Afrihkás. Malawi oaivegávpot lea Lilongwe.

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmme riikkat
Tansánia

**Tansánia**, maiddái **Tansania**, **Tanzánia** ja **Tanzania** dahjege **Tansánia ovttastuvvan dásseváldi** (, ) lea riika nuorta-Afrihkás. Dan rádjeriikkat leat davvin Kenia ja Uganda, lullin Zambia, Malawi ja Mosambik sihke oarjin Rwanda, Burundi ja Kongo demokráhtalaš dásseváldi. Riikka oaivegávpot lea Dodoma ja riikka stuorámus gávpot lea Dar es Salaam.

## Eatnandiehtu
Lahka Kenia ráji davvinuorta-Tansanias lea Afrihká alimus várri Kilimanjaro (5 895 m).  

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Kategoriija:Tansánia
Togo

**Togo** dahjege **Togo dásseváldi** lea riika Afrihkás. Dan rádjeriikkat leat davvin Burkina Faso, nuortin Benin ja oarjin Ghana. Riikka oaivegávpot lea Lomé mii lea Guinealuovtta rittus. 

## Gielat
Vuođđolága 3&nbsp;§ mielde Togo virggálaš giella lea fránskkagiella.

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Kategoriija:Togo
Tunisia

**Tunisia** ( *Tūnis*, ) dahjege **Tunisia dásseváldi** ( *Al-Ǧamhūriyyat at-Tūnisiyyah*) lea riika Afrihkás. Dan rádjeriikkat leat oarjin ja oarjelullin Algeria ja nuortalullin Libya.

## Gielat
Vaikko vuođđolága 3&nbsp;§ mielde Tunisia virggálaš giella lea arábagiella, fránskkagiella geavahuvvo dábálaččat.

## Gáldut

 
## Geahča maid
* Máilmmi riikkat

Kategoriija:Tunisia
Uganda

**Uganda** dahje **Ugánda** dahjege **Uganda dásseváldi** dahje **Ugánda dásseváldi** lea riika Afrihkás.

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Kategoriija:Uganda
Zambia

**Zambia** dahjege **Zambia dásseváldi** lea riika Lulli-Afrihká siseatnamis. Dan rádjeriikkat leat davvin Kongo demokráhtalaš dásseváldi, oarjin Angola, lullin Namibia, Botswana, Zimbabwe ja Mosambik, nuortin Malawi ja Tanzánia. Riikka oaivegávpot lea Lusaka.

Victoriagoržžit leat Zambias ja Zimbabwe rájis.

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Kategoriija:Zambia
Zimbabwe

**Zimbabwe** dahjege **Zimbabwe dásseváldi** lea siseananriika lulli-Afrihkás. Dan viidodat lea sullii 391&nbsp;000 km&sup2; ja olmmošlohku lea sullii 14 miljovnna ássi. Riikka oaivegávpot ja stuorámus gávpot lea Harare. Zimbabwe rádjašuvvá davvin Zambiai, nuortan Mosambikii, lullin Lulli-Afrihkái ja oarjin Botswanai. Davveráji alde golgá Zambezijohka, masa gullojit maiddái Victoriagoržžit, Zimbabwe stuorámus turistabáiki.

Jagis 1965 Lulli-Rhodesia koloniija stáhtaministtar Ian Smith julggaštii riikka iešheanalažžan Ovttastuvvan gonagasriikkas namain Rhodesia, muhto ii ožžon dovddastusa eará riikkain. Guhkes siskkáldassoađi maŋŋel riika oaččui jagis 1980 eanetlogustivrema ja nu maid riikkaidgaskasaš dovddastusa, ja rievdadii nama Zimbabwen. Robert Mugabes šattai ođđa riikka vuosttáš presideanta ja stivrii dan 2017 dassái. Dan maŋŋel Emmerson Mnangagwa lea leamaš Zimbabwe presideanta.

Zimbabwe ekonomiijalaš dilli lea šaddan hui headjun maŋimus jagiin, ja hyperinflašuvdna lea leamaš stuorra váttisvuohta. Riikka bargguhisvuođadássi lea 80–95&nbsp;%. Deháleamos eksportagálvvut leat koalla, bumbol, duhpat, golli, nihkkel, sohkar ja máisa ja deháleamos gávpeguoimmit leat Lulli-Afrihká, Ovttastuvvan gonagasriika, Jáhpan, Duiska ja USA.

## Gáldut
Ohcejohka

**Ohcejohka** (, , , ) lea Suoma gielda Lappi eanangottis. Ohcejogas orrot 1 220 olbmo ja viidodat lea 5 372,01&nbsp;km², mas 227,52&nbsp;km² lea čáhci. Gieldda čoahkkivuohta lea beare 0,25 ássi/km2. Suoma gielddain beare Suovvaguoikkas ja Eanodagas lea uhcit čoahkkivuohta.

Ohcejoga gieldda rádjegielda Suomas lea Anár. Norgga beale rádjegielddat leat Kárášjohka, Deanu gielda ja Unjárga.

Ohcejoga gielda lea sihke Suoma ja Eurohpá Uniovnna davimus gielda. Eurohpá Uniovnna davimus báiki lea merkejuvvon muitogeađggin.

## Gilit
*Njuorggán
*Ohcejoga girkogilli
*Nuvvos
*Dalvadas
*Vuovdaguoika
*Roavesavu
*Gáregasnjárga
*Gámasmohkki

## Liŋkkat

Kategoriija:Ohcejoga gielda
Stockholbma

**Stockholbma** () lea Ruoŧa oaivegávpot, stuorámus gávpot ja riikka politihkalaš, kultuvrralaš, medialaš ja ekonomiijalaš guovddáš. Stockholbma lea Ruoŧa ja maiddái Davviriikkaid stuorámus gávpot olmmošlogu ektui. Hálddahuslaččat Stockholbma gullá Stockholmma letnii.

## Govat

T-Centralen Tunnelbana Hässelby.JPG|Stockholmma metro *Tunnelbanan* T-Centralena stašuvdna
Riddarholmskyrkan juni 2005.jpg|thumb|left|Riddarholmma girku lea Stockholmma boarráseamos visti. Dan visti lea jagis 1270.
Stockholm area MKL Bd. 15 1890 (128661187).jpg|Stockholmma kárta sullii jagis 1890.
Stockholm Montage.png|Stockholbma


## Gáldut


Kategoriija:Ruoŧa gávpogat
Kategoriija:Eurohpá oaivegávpogat
Anár

**Anár** (, ,  ja ruoŧa- ja dárogillii *Enare*) lea gielda Suomas Lappi eanangoddis. Gieldda eanaviidodat lea 17&nbsp;321&nbsp;km², mas 2 148,5&nbsp;km² lea čáhci. Anár lea Suoma stuorámus gielda ja áidna njealjegielat gielda Suomas. Gielddas lea Lappi leana stuorámus jávri Anárjávri (1&nbsp;102&nbsp;km²).

Gieldda stuorámus gilli lea Avvil (suomagillii *Ivalo*, nuortalašgillii *Âʹvvel*). Eará gilit leat Čeavetjávri, Anár, Leammi, Lismá, Nellim ja Suoločielgi.

## Anára girkogilli
Anárgilli sáhttá dadjat Suoma sámeguovllu guovddážin. Anárgilis doibmet ee. Suoma sámediggi ja sámemusea Siida.

## Liŋkkat

Kategoriija:Anár
Badje-Duortnus

**Badje-Duortnus** (suomagillii *Ylitornio*) lea gielda Lappi leanas, Suomas. 

Kategoriija:Lappi leana gielddat
Duortnus

**Duortnus** (suomagillii *Tornio*) lea gávpotgielda Lappi leanas, Suomas. 

Kategoriija:Lappi leana gielddat
Lulli-Suoma leatna

**Lulli-Suoma leatna** lei 1997 - 2009 okta Suoma leanain. Dan rádjeleanat lei Oarje-Suoma leatna ja Nuorta-Suoma leatna. Leanain lei maid eanarádji Ruoššain. Lullin leana rádjánii Suomaluktii. 

Jagi 1997 dáhpáhuvai Suomas leatnaođastus. Ođastusas Lulli-Suoma leatnan ovttastahtojuvvui Uusimaa ja Kymi leanat, Kanta- ja Päijät-Häme eanangottit ovddeš Häme leanas ja boares Mikkeli leanas Heinola, Sysmä ja Hartola gielddat.

Jagi 2009 dáhpáhuvai nubbi leatnaođastus, dan jagi maŋŋel ii leat hálddahuslaš dássi gielddaid ja stáhta gaskkas.

## Hálddahus

## Eanangottit

## Gielddat
Lulli-Suoma leanas leat oktiibuot 86 gieldda, main Espoo, Hämeenlinna, Helsset, Kouvola, Kotka, Lahti, Lappeenranta, Porvoo ja Vantaa leat gávpogat.

## Vearjogovva

## Áššái laktáseaddji liŋkkat
* Lulli-Suoma leanaráđđehusa ruovttusiiddut
Nuorta-Suoma leatna

**Nuorta-Suoma leatna** lei okta Suoma leanain. Dan rádjeleanat lei Lulli-Suoma leatna, Oarje-Suoma leatna ja Oulu leatna. Leanain lei maid eanarádji Ruoššain.

Jagi 1997 dáhpáhuvai Suomas leatnaođastus. Ođastusas Oarje-Suoma leatnan ovttastahttojuvvui Mikkeli leatna (earret Heinola ja dan birasgielddat, mat gullet Lulli-Suoma leatnai), Kuopio leatna ja Davvi-Gárjila leatna.

Jagi 2009 dáhpáhuvai nubbi leatnaođastus, dan jagi maŋŋel ii leat hálddahuslaš dássi gielddaid ja stáhta gaskkas.

## Hálddahus

## Eanangottit
Nuorta-Suoma leanas lei 3 eanangotti:
* Davvi-Gárjil (Pohjois-Karjala, Norra Karelen)
* Davvi-Savo (Pohjois-Savo, Norra Savolax)
* Lulli-Savo (Etelä-Savo, Södra Savolax)

## Gielddat
Nuorta-Suoma leanas lei 64 gieldda, main 15 leat gávpogat. Stuorámus gávpogat lei Kuopio, Joensuu ja Mikkeli.

Stuorimus gielddat ássiid mielde
# Kuopio     90 595
# Joensuu    57 617
# Mikkeli    46 557
# Savonlinna 27 490
# Varkaus    24 243
# Iisalmi    22 637
# Siilinjärvi 20 260
# Lieksa     14 065
# Pieksämäki 12 447
# Kontiolahti 12 359

## Vearjogovva
Nuorta-Suoma leana vearjogovas lei ovttastahttojuvvon Savo ja Gárjila vearjogovat.

## Áššái laktáseaddji liŋkkat
* Itä-Suomen lääni
Oarje-Suoma leatna

**Oarje-Suoma leatna** lei okta Suoma leanain. Dan rádjeleanat lei Lulli-Suoma leatna, Nuorta-Suoma leatna ja Oulu leatna.

Jagi 1997 dáhpáhuvai Suomas leatnaođastus. Ođastusas Oarje-Suoma leatnan ovttastahtojuvvui Turku ja Pori leatna, Vaasa leatna, Gaska-Suoma leatna ja Häme leana davvioasit.

Jagi 2009 dáhpáhuvai nubbi leatnaođastus, dan jagi maŋŋel ii leat hálddahuslaš dássi gielddaid ja stáhta gaskkas.

Oarje-Suoma leatnai gulii čieža eanangotti: Lulli-Pohjanmaa, Gaska-Pohjanmaa, Pohjanmaa, Gaska-Suopma, Pirkanmaa, Satakunta ja Varsinais-Suopma.

## Hálddahus

## Eanangottit ja guovlogielddat

## Gielddat
Oarje-Suoma leanas lei 204 gieldda. Leana guovloguovddážat ledje Tampere, Turku, Jyväskylä, Pori, Vaasa, Kokkola ja Seinäjoki.

## Vearjogovva

## Áššái laktáseaddji liŋkkat
* Oarje-Suoma leanaráđđehus

Kategoriija:Suoma leanat
Kategoriija:Oarje-Suoma leatna
Lappi leatna

**Lappi leatna** (, ) lei Suoma davimus leatna, Oulu leana davábealde. Leanas lei eananrádji maid Ruoŧain, Norggain ja Ruoššain. Lappi leatna lei Suoma stuorámus leatna 98,946 km²:a viidodagain, mii lei 29 %:a Suoma viidodagas. Olmmošlogu dáfus fas Lappi leatna lei Suoma unnimus leatna, jus Ålánda ii váldojuvvo vuhtii.

Lappi leatna lei areálalaččat seamma go **Lappi eanangoddi**. Leana oaivegávpot lei Roavvenjárga, gos leat ee. Lappi leanaráđđehus ja Lappi universitehta. 

## Lappi leana gielddat
Lappi leanas ledje oktiibuot 21 gieldda, main Duortnus, Giemajávri, Giepma ja Roavvenjárga leat **gávpogat**.

## Liŋkkat
Lappi leanaráđđehus

Kategoriija:Suoma leanat
Kategoriija:Lappi, Suopma
Eanodat

**Eanodat** (anárašgillii *Iänudâh*, suomagillii *Enontekiö*, ruoŧagillii *Enontekis*) lea gielda Lappi eanangottis, Suomas. Gielddas leat sullii 2&nbsp;000 ássi. Gieldda ássiin 88,8 proseanttas lea eatnigiella suomagiella ja 9,5 proseanttas sámegiella. Gieldda viidodat lea 8&nbsp;391,54&nbsp;km², mas 413,38&nbsp;km² leat čáhci. Populašuvdnačoahkkisvuohta lea 0,236 ássi/km². Eanodaga rádjegielddat leat Suoma bealde Muoná, Gihttel ja Anár, Norggas Guovdageaidnu, Ráisa, Gáivuotna ja Omasvuotna ja Ruoŧas ges Girona gielda.

Eanodagas leat buot Suoma duoddarat mat leat badjel 1000 mehtera.

## Dovddus eanodatlaččat
* Anni-Kristiina Juuso
* Yrjö Kokko
* Nils-Aslak Valkeapää
* Wimme Saari
* Aslak Juuso
* Klemetti Näkkäläjärvi
Oulu leatna

**Oulu leatna** vuođđuduvvui 1775. Rádjeleanat lei  ovdal 1997 Lappi leatna davvin, Oarje-Suoma leatna ja Nuorta-Suoma leatna lullin. Oarjin rádjin lei Mearrabađaluokta ja nuortin Murmánskka guvlui ja Gárjila dásseváldái.

Jagi 1997 leatnaođastusas Oulu leatna ja Lappi leatna seilo seammán. Oulu leatnai gullet Davvi-Pohjanmaa eanagoddi ja Kainuu eanangoddi.

Jagi 2009 dáhpáhuvai nubbi leatnaođastus, dan jagi maŋŋel ii leat hálddahuslaš dássi gielddaid ja stáhta gaskkas.

## Historjá

## Hálddahus

## Eanangottit ja guovlogielddat

## Gielddat
Oulu leanas lei 50 gieldda, main gávpotgielddat Oulu ja Kajaani ledje stuorimusat.

## Vearjogovva

## Áššái laktáseaddji liŋkkat
* Oulun leanaráđđehus

Kategoriija:Suoma leanat
Kategoriija:Oulu leatna
Ålánda

**Ålánda** dahjege **Ålándda eanangoddi** lea  demilitariserejuvvon autonomalaš eanangoddi, mii gullá Supmii.

## Guovlogielddat
* Mariehamna gávpot
* Ålándda dálonguovlu
* Ålándda sullot

## Gáldut

## Liŋkkat

Kategoriija:Ålánda
Kategoriija:Suoma eanangottit
Pello

**Pello** (ovddeš *Turtola*) lea gielda Lappi leanas, Suomas. Pello gielda gullá Duortnusleagi guovlogildii. Rádjegielddat leat Suoma bealde Kolari, Badje-Duortnus ja Roavvenjárga ja Ruoŧa bealde Badje-Duortnus ja Bájil.

Kategoriija:Lappi leana gielddat
Simo

**Simo** lea Suoma gielda Davvi-Pohjanmaa eanangottis. Simo rádjegielddat leat Ii, Kemi, Keminmaa, Ranua ja Tervola.

## Gilit
Alaniemi, Asemakylä, Hamari, Karisuvanto, Maksniemi, Matala, Onkalonperä, Pömiö, Sankala, Simonkylä, Simoniemi, Soikko, Tainijoki, Taininiemi, Viantie, Ylikärppä, Marostenmäki

## Liŋkkat

Kategoriija:Lappi leana gielddat
Roavvenjárga

**Roavvenjárga** (,  ja ) lea Suoma davimus gávpot ja davimus eanangotti Lappi hálddahusguovddáš. Ovddeš Roavvenjárgga gávpot ovttastahttojuvvui jagi 2006 álggus Roavvenjárgga dálongielddain, ja dálá Roavvenjárga lea olmmošlogu dáfus Suoma 15. stuorámus gávpot ja viidodaga ektui Eurohpá stuorámus gávpot.

Ovddeš Roavvenjárgga gávpot, mii lea dálá Roavvenjárgga gávpoga guovddáš, lea Ovnnesjoga ja Giemajoga deaivvadanbáikkis. Roavvenjárggas gávdnojit earret eará Suoma davimus universitehta Lappi universitehta ja davimus buohcceviessu Roavvenjárgga guovddášbuohcceviessu. Turismmas lea mearkkašahtti rolla gávpoga ekonomiijai.

## Gáldut


Kategoriija:Lappi leana gielddat
Roavvenjárgga dálongielda

**Roavvenjárgga dálongielda** lei gielda Lappi leanas, Suomas. Jagi 2006 álggus dat ovttastuvvui Roavvenjárgii.
Soađegilli

**Soađegilli** (, , ) lea gielda Lappi leanas Suomas. Dan rádjegielddat leat Anár, Giemajávri, Gihttel, Pelkosenniemi, Roavvenjárga ja Suovvaguoika.

## Gilit
Aska, Hinganmaa, Jeesiö, Kelujärvi, Kersilö, Kierinki, Kukasjärvi, Lismanaapa, Lokka, Luosto, Madetkoski, Moskuvaara, Orajärvi, Petkula, Puolakkavaara, Purnumukka, Rajala, Raudanjoki, Riipi, Sassali, Sattanen, Seipäjärvi, Siurunmaa, Syväjärvi, Tankavaara, Torvinen, Uimaniemi, Unari, Vaalajärvi, Vuojärvi ja Vuotso.

## Liŋkkat

Kategoriija:Soađegili gielda
Kárášjohka

**Kárášjoga gielda** (, ) lea Norgga gielda sis-Finnmárkkus, Romssa ja Finnmárkku fylkkas. Kárášjoga rádjegielddat leat Porsáŋgu ja Deatnu davvin, Guovdageaidnu oarjin, Suoma bealde Ohcejohka nuortin ja Anár lullin. Gieldda čoahkkebáiki lea Kárášjoga gáttis, sullii 18&nbsp;km Suoma rájis.

Kárášjohka gohčoduvvo maid "sámiid oaivegávpogin" danin go gieldda ássiin 80 proseantta leat sápmelaččat ja Kárášjoga gilis lea Norgga Sámedikki viessu. Dása lassin Kárášjogas doibmet sámi nášunalmusea Sámiid Vuorká-Dávvirat, NRK Sápmi, Sámi dáiddaguovddáš ja doppe lei sámegielat aviissa Ávvir doaimmahus.

## Historjá
Bivdorokkit duođaštit ahte Kárášjoga guovllus leat ássan olbmot jo 3000 o.Kr. Boares dálveorohat Ávjovárri lea rievdan Kárášjoga gillin. Kárášjohka šattai iežaset gieldan jagis 1867 ja jagis 1872 dat šattai sierra girkosuohkanin.

Kárášjoga boares girku lea huksejuvvon 1807s ja dat lea Finnmárkku boarráseamos girku ja áidna visti mii ii buollán nuppi máilmmisoađi áigge. Ođđa girku lea huksejuvvon 1974s.

## Dovddus kárášjohkalaččat
* Samuel Balto, jođii Ruonáeatnama čađa Fridtjof Nansena dutkijoavkkus jagis 1888
* Ole Nielsen Ravna, jođii Ruonáeatnama čađa Fridtjof Nansena dutkijoavkkus jagis 1888
* Kirsten Svineng, "Mamma Karasjok"
* Mari Boine, artista
* Matti Aikio, girječálli
* Iver Jåks, dáiddár
* Sverre Porsanger, neavttár
* Halvdan Nedrejord, musihkkár
* Intrigue, sámi rockjoavku
* Inga Ravna Eira, girječálli
* Felgen Orkester, sámi musihkkajoavku
* rOlffa, sámi musihkkajoavku
* Ivvár, sámi rockjoavku

## Liŋkkat
* Kárášjoga gielda

## Gáldut


Kategoriija:Finnmárkku gielddat
Kategoriija:Romssa ja Finnmárkku gielddat
Ákŋoluokta

**Ákŋoluokta** () lea suohkan (gielda) Romssa ja Finnmárkku fylkkas. Suohkan lea Sállana lulit oassi ja oassi  Stiertnás. Suohkanis leat golbma váldogili: Ákŋoluokta / Hasvik (su. 400 olbmo), Goahteluokta / Breivikbotn (su. 300 olbmo) ja Mearragohppi / Sørvær (su. 200 olbmo). 
Váldoealáhus lea guolásteapmi ja guolleindustriija.

## Liŋkkat
* Hasvik kommune

## Gáldut


Kategoriija:Finnmárkku gielddat
Kategoriija:Romssa ja Finnmárkku gielddat
Suovvaguoika

**Suovvaguoika** (anárašgillii *Suovâkuoškâ*, suomagillii *Savukoski*) lea gielda Lappi leanas, Suomas. 

Kategoriija:Lappi leana gielddat
Báhcavuotna

**Báhcavuotna** () lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas.

## Liŋkkat
*Båtsfjord kommune

## Gáldut


Kategoriija:Finnmárkku gielddat
Kategoriija:Romssa ja Finnmárkku gielddat
Bearalváhki

**Bearalváhki** (, ) lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas. Gieldda rádjegielddat leat Báhcavuotna, Deatnu ja Čáhcesuolu. Bearalvágis orrot oktiibuot badjelaš 1 000 olbmo, ja gieldda hálddahusguovddáš lea Bearalváhki.

## Panoramagovva

## Liŋkkat
* Berlevåg kommune

## Gáldut


Kategoriija:Finnmárkku gielddat
Kategoriija:Romssa ja Finnmárkku gielddat
Čáhcesuolu

**Čáhcesuolu** (, kveana- ja suomagillii *Vesisaari*) lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas. Čáhcesullo gávpot oaččui gávpotárvvu 1833 ja dat lea Finnmárkku hálddahusguovddáš. Čáhcesullui bohte 1800-logus olu suopmelaš sisafárrejeaddjit dahjege kveanat, mii ain vuhtto gávpoga kultuvrras ja máŋgga suopmelaš goargguin. Dan dihte gávpot lea muhtumin karakteriserejuvvon "kveanaoaivegávpogin".

## Liŋkkat
* Vadsø kommune

## Gáldut


Kategoriija:Norgga gávpogat
Kategoriija:Finnmárkku gielddat
Kategoriija:Romssa ja Finnmárkku gielddat
Deanu gielda

**Deanu gielda** (dárogillii **Tana kommune**,  dahje *Taanan komuuni*, ) lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas  "Romsa ja Finnmárku". Gieldda viidodat lea 4049,72&nbsp;km² ja doppe leat 2 901 (2012) ássi, mas stuorámus oassi leat sápmelaččat. Gieldda hálddahusguovddáš lea Deanušaldi. Gieldda alimus várri lea Rástegáisá (1067&nbsp;m). Deatnu lea guovttegielat gielda: davvisámegiella ja dárogiella leaba virggálaš gielat.

Gieldda váldoealáhusat leat boazodoallu, luossabivdu, eanandoallu, ruvkeindustriija ja bálvalusealáhus.

1964:s Deatnu ja dan dološ rádjegielda Buolbmát ovttastahttojuvvojedje.

## Gilit ja eará báikkit
* Álletnjárga
* Bonjáhas
* Buolbmát 
* Dárusuolu
* Deanušaldi
* Juovlavuotna
* Lággo
* Luosnjárga
* Máskejohka
* Ráttovuotna
* Ruostafielmmá
* Sieiddá/Luovttejohka 
* Sirbmá
* Skiippagurra
* Suolovárri/Golggotjohka  
* Vanasgieddi

## Oaidnámušat
* Deanušaldi
* Buolbmága girku 
* Deanunjálmmi luonddumeahcci

## Liŋkkat
* Deanu gielda

## Gáldut



Kategoriija:Finnmárkku gielddat
Kategoriija:Romssa ja Finnmárkku gielddat
Fálesnuorri

**Fálesnuorri** (, ) lea ovddeš gielda Finnmárkkus. 2020:s oktiičaskkiiga Fálesnuorri ja Hámmárfeasta. 

Viidodat: 1843 km²

Olmmošlohku: 1.039 (2012)

Virggálaš giella: dárogiella 

## Gilit

Hálddahusguovddáš lei Ráhkkerávju (dárogillii *Kvalsund*). Eará gilit Fálesnuori gielddas leat Stállogárgu, Skáidi, Áhpenjárga, Jáhkovuonna, Klubbogohppi ja Náivuotna (dárogillii *Stallogargo*, *Skaidi*, *Revsnes*, *Kokelv*, *Klubben* og *Neverfjord*).
## Geografija

Gielddas leat golbma stuorra nuori ja guokte vuona: Várgonuorri, Fálesnuorri ja Sámmolnuorri (dárogillii *Vargsundet*, *Kvalsundet* ja *Samuelsundet*); Riehppovuonna ja Jáhkovuonna (dárogillii *Repparfjorden* ja *Revsbotn*).

## Historjá

## Liŋkkat
* Fálesnuorri Wikimedia Commonsas
* Fálesnuori sámegiel báikenamat
* Kvalsund kommune
* www.kvalsund.kommune.no

## Gáldut

Kategoriija:Norgga ovddeš gielddat
Kategoriija:Finnmárku
Áltá

**Áltá** dahjege **Álaheadju**  (, ) lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas. Gieldda hálddahusguovddáš, Álttá gávpot oaččui gávpotárvvu 2001:as.

## Liŋkkat
* Álaheaju suohkan

## Gáldut



Kategoriija:Norgga gávpogat
Kategoriija:Finnmárkku gielddat
Kategoriija:Romssa ja Finnmárkku gielddat
Hámmárfeasta

**Hámmárfeastta suohkan** () lea gielda ja gávpot Romssa ja Finnmárkku fylkkas. Gieldda hálddahusguovddáš Hámmárfeasta oaččui gávpotárvvu 1789:s.

## Liŋkkat
* Hammerfest kommune

## Gáldut

 


Kategoriija:Norgga gávpogat
Kategoriija:Finnmárkku gielddat
Kategoriija:Romssa ja Finnmárkku gielddat
Porsáŋgu

**Porsáŋggu gielda** (, ) lea gielda  Romssa ja Finnmárkku fylkkas. Porsáŋggu gielda lea viidodaga ektui Norgga goalmmádin stuorámus gielda. Gieldda ássiin sullii 3000 ásset gielddaguovddážis Leavnnjas.

## Gilit

*Billávuotna
*Bissojohka
*Leavdnja
*Čuđegieddi
*Smiervuotna

## Liŋkkat
* Porsanger kommune

## Gáldut


Kategoriija:Finnmárkku gielddat
Kategoriija:Romssa ja Finnmárkku gielddat
Unjárga

**Unjárga** (, ) lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas. Gieldda boares vuođđoealáhusat leat boazodoallu ja  guolásteapmi.


Fiila:Gánddajávri.jpg|Gánddajávri
Fiila:Lakseoppdrett.jpg|Luossabiebman Unjárggas


## Liŋkkat
* Unjárgga gielda

## Gáldut


Kategoriija:Finnmárkku gielddat
Kategoriija:Romssa ja Finnmárkku gielddat
Várggát

**Várggát** (, ) lea gielda Finnmárkkus "Romsa ja Finnmárku". Várggáid gávpot oaččui gávpotárvvu jagis 1789.


File:E75-Varanger-Vardø-2012-07-07-16-30-24.jpg



## Liŋkkat
* Vardø kommune

## Gáldut


Kategoriija:Norgga gávpogat
Finnmárkku fylka

**Finnmárkku fylka** (, suomagillii (kvenasuopmaniidda): *Ruijan fylke*) lei Norgga davimus ja viidodaga ektui stuorámus fylka, muhto olmmošlogu ektui Norgga unnimus fylka. Finnmárkku viidodat lea 48 649&nbsp;km² ja doppe orrot 72&nbsp;937 olbmo.

Finnmárkku rádjefylkkat leat Romssa fylka oarjin, Suoma bealde Lappi leatna lullin ja Ruošša bealde Murmansk oblast nuortin.

## Ealáhusat
Fylkka váldoealáhusat leat boazodoallu, guolásteapmi, guolle-industriija, mátkkoštanealáhus ja bálvalusealáhus.

## Báikkálaš hálddašeapmi
Finnmárkku fylkkagielda lea juhkkojuvvon 19 gildii, main guhtta leat gávpotgielddat. Gávpogat leat Álaheadju, Čáhcesuolu, Mátta-Várjjaga gieldda hálddahusguovddáš Girkonjárga, Hámmárfeasta, Davvinjárgga gieldda hálddahusguovddáš Honnesváhki ja Várggát.

Listu Finnmárkku gielddain:

## Loga eambbo
Finnmárkku fylkkagieldda siiddut sámegillii


Kategoriija:Norgga fylkkat
Geassemánu 19.

**Geassemánu 19. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 170. (gárgádusjagi 171.) beaivi. Jagis leat vel 195 beaivvi.

## Nammabeaivvit

* sámi kaleandar: Sikká

## Dáhpáhusat
* 2010 – Ruoŧa ruvdnaprinseassa Victoria ja Daniel Westling náitaleigga.

## Riegádeamit

## Jápmimat

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Geassemánu 18., Geassemánu 20.
Geassemánu 18.

**Geassemánu 18. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 169. (gárgádusjagi 170.) beaivi. Jagis leat vel 196 beaivvi.

## Nammabeaivvit

* sámi kaleandar: Joŋgu

## Dáhpáhusat

## Riegádeamit
*1944 &ndash; Ailo Gaup, sámi girječálli ja noaidi.

## Jápmimat

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Geassemánu 17., Geassemánu 19.
Skábmamánu 30.

**Skábmamánu 30.** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 334. (gárgádusjagi 335.) beaivi. Jagis leat vel 31 beaivve.

## Nammabeaivvit

## Dáhpáhusat

## Riegádeamit

## Jápmimat

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Skábmamánu 29., Juovlamánu 1.
Njukčamánu 13.

**Njukčamánu 13. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 72. beaivi (gárgádusjagi 73. beaivi). Jagis leat vel 293 beaivve.

## Nammabeaivvit

## Dáhpáhusat

## Riegádeamit
* 1593 - Georges de La Tour, fránskalaš dáiddár.

## Jápmimat

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Njukčamánu 12., Njukčamánu 14.
Njukčamánu 14.

**Njukčamánu 14. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 73. beaivi (gárgádusjagi 74. beaivi). Jagis leat vel 292 beaivve.

## Nammabeaivvit

## Dáhpáhusat
* 2004 – Vladimir Putin válljejuvvui ođđašit Ruošša presideanttan.

## Riegádeamit
* 1879 – Albert Einstein, fysihkkar.

## Jápmimat
* 1883 – Karl Marx, servodatfilosofa.
* 2006 – Lennart Meri, estteeanalaš girječálli ja Estteeatnama presideanta jagiin 1992–2001.

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Njukčamánu 13., Njukčamánu 15.
Njukčamánu 15.

**Njukčamánu 15. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 74. beaivi (gárgádusjagi 75. beaivi). Jagis leat vel 291 beaivve.

## Nammabeaivvit
* sámi kaleandar: Doffá 

* dáža kaleandar: Christel, Christer ja Chris
* ruoŧŧelaš kaleandar: Kristoffer ja Christel
* suopmelaš kaleandar: Risto 
* suomaruoŧŧelaš kaleandar: Kristoffer 
* Suoma ortodoksalaš kaleandar: Armas 

## Dáhpáhusat
*1820 &ndash; Maine šattai Amerihká Ovttastuvvan stáhtaid 23. oassestáhtan.

## Riegádeamit
* 1857 – Christian Michelsen, dáža politihkkár ja stáhtaministtar (1905–07)
* 1868 – Karl Bernhard Wiklund, Uppsala universitehta suopmelaš-ugralaš gielaid professor (jagiid 1905–33)
* 1933 – Ruth Bader Ginsburg, amerihkálaš jurista ja Ovttastuvvan stáhtaid alimus rievtti duopmár.

## Jápmimat

* 1905 – Amalie Skram, dáža girječálli
* 1937 – H. P. Lovecraft, amerihkálaš girječálli
* 1970 – Tarjei Vesaas, dáža girječálli

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Njukčamánu 14., Njukčamánu 16.