open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Vándádivga

**Vándádivga** dahjege **biellodaŋas** (*Linnaea borealis*) lea šaddu, mii lea ožžon láhtengielat nama Carl von Linnéa mielde.

## Govat

Image:Linnaea borealis by Lindman.jpg|*Nordens Flora*
Image:Illustration Linnaea borealis0.jpg|*Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz 1885*


Kategoriija:Šattut
Busságeahpilat

**Busságeahpiliid** (*Antennaria*) sohkii gullá sullii 100 šlája. Sámis šaddá omd. duottarbusságeahpil (*Antennaria alpina*). 

Kategoriija:Busságeahpilat
Duottarbusságeahpil

**Duottarbusságeahpil** (*Antennaria alpina*) lea busságeahpiliid sohkii gullevaš šaddu.

Kategoriija:Busságeahpilat
Luossa

**Luossa** (*Salmo salar*) lea luossaguliid čerdii gullevaš johtinguolli. Luossa lea dehálaš biebmoguolli.

## Luossa eará sámegillii

## Liŋkkat
* Lassedieđut luosa birra Nationála luossaguovddáža siidduin

## Gáldut

Kategoriija:Luossaguolit
Kategoriija:Biebmoguolit
Dovtta

**Dovtta** (*Gavia arctica*) lea dovttalottiid (*Gaviiformes*) dovttaide (*Gaviidae*) gullevaš čáhceloddi.

## Dovtta eará sámegillii

Kategoriija:Doktagat
Áhpedovtta

**Áhpedovtta** (*Gavia immer*) lea čáhceloddi, mii gullá doktagiidda. Áhpedovtta lea stuorát go dábálaš dovtta, muhto unnit go vilgesnjunáhpedovtta.

Kategoriija:Doktagat
Vilgesnjunáhpedovtta

**Vilgesnjunáhpedovtta** (*Gavia adamsii*) lea čáhceloddi, mii lea stuorimus doktagiin. 

Kategoriija:Doktagat
Čáhppesbuokča

**Čáhppesbuokča** (julevsámegillii *tjáhppisbuoktje*).

**Čáhppesbuokča** (*Podiceps auritus*) lea unna buokčaloddi.
Buovččat

**Buovččat** (*Podicipedidae*) leat buokčalottiid čeardda áidna vuollečearda. Buokčalottit leat čáhcelottit ja dego nammage jo muitala, buovččat leat erenomáš čeahpit buokčit. 

## Muhtun buovččat
* čáhppesbuokča - *Podiceps auritus*
* silkebuokča - *Podiceps cristatus*
* ránesbuokča - *Podiceps grisegena*
* uhcabuokča - *Tachybaptus ruficollis*

*
Silkebuokča

**Silkebuokča** (*Podiceps cristatus*) lea buokčaloddi.

## Silkebuokča eará sámegillii

Kategoriija:Buovččat
Gáhkkor

**Gáhkkor** (*Gavia stellata*) lea loddi, mii gullá doktagiidda. Gáhkkor lea unnit go dovtta ja leage unnimus doktagiin. Gáhkkor borrá guliid ja smávva elliid. Beasi ráhkada jeakkis, duoddaris, láttus dahje jávrris.

## Sturrodat ja bajiloaidnu
Gáhkkor lea unnimus doktagiin. Dan guhkkodat lea 55-67 cm ja soadjagaska 91-110 cm. Gáhkkor deaddá sullii 1&nbsp;600&nbsp;g.

Ráves gáhkkoriin lea ránes oaivi, rukses dielkku čeabáha ovdaoasis, vilges čoavji ja gámis sealgi. Gáhkkora njunni lea ránes dahje vilges ja dat lea dábálaččat bajás vitnjut, mii lea erenomáš lottiide mat bukčet. Doktaga ektui gáhkkor doallá oaivvi vuollelis girddedettiin ja vuojadettiin gáhkkora siidduin iige sealggis oidno vilges dielkkut.

## Gáhkkor eará sámegillii

## Geahča maid
*''Gavia stellata'' Norgga Šládjabáŋkkus 

Kategoriija:Doktagat
Doktagat

**Doktagat** (*Gaviidae*) leat dovttalottiid (*Gaviiformes*) čeardda áidna vuollečearda, man áidna sohka lea *Gavia*. Doktagat leat čáhcelottit. Dovktagiidda gullet vihtta šlája:

* Áhpedovtta - *Gavia immer*
* Dovtta – *Gavia arctica*
* Gáhkkor – *Gavia stellata*
* Vilgesnjunáhpedovtta - *Gavia adamsii*
* *Gavia pacifica*

Kategoriija:Doktagat
Njuvččat

**Njuvččat** (*Cygnus*) leat čuotnjágiid vuollečeardda (*Anserinae*) sohka, masa gullá 6 ealli šlája ja okta juo jávkkan šládja (*Cygnus sumnerensis*). Njuvččat leat čáhcelottit, main lea hui guhkes čeabi ja dábálaččat ráves njuvččat leat vielgadat.

## Njukčašlájat
; *Cygnus*
* Čáhppesnjukča (*Cygnus atratus*)
* *Cygnus buccinator*
* Uhcanjukča (*Cygnus columbianus*, vuollešlájat *Cygnus columbianus columbianus* ja *Cygnus columbianus bewickii*)
* Njukča (*Cygnus cygnus*)
* *Cygnus melancoryphus*
* Boallonjukča (*Cygnus olor*)
* *Cygnus sumnerensis* (jávkkan)


Image:Pair_of_Black_Swans_(one_hiding),_Australia.jpg|Čáhppesnjukča (*Cygnus atratus*)
Image:NPS Wildlife. Trumpeter Swan on Nest.jpg|(*Cygnus buccinator*)
Image:Bewicks.swan.2.arp.750pix.jpg|Uhcanjukča (*Cygnus columbianus*)

Image:Singschwan jm.JPG|Njukča (*Cygnus cygnus*)
Image:Cygnus melancorypha01.jpg|(*Cygnus melancoryphus*)
Image:SwansCygnus olor.jpg|Boallonjukča (*Cygnus olor*)


*
Čuotnjágat

**Čuotnjágat** (*Anserinae*) leat vuojašlottiid (*Anseriformes*) vuollečearda. Čuotnjágiid vuollečerdii gullet čuotnjágat ja njuvččat. 

## Muhtun čuonjášlájat
* čuonjá (*Anser fabalis*)
* gierdočuonjá (*Branta bernicla*)
* giljobaš (*Anser erythropus*)
* kanádačuonjá (*Branta canadensis*)
* muohtačuonjá (*Anser caerulescens*)
* oanehisnjunčuonjá (*Anser brachyrhynchus*)
* ránesčuonjá (*Anser anser*)
* ruksesčottačuonjá (*Branta ruficollis*) 
* stuoragiljobaš (*Anser albifrons*)
* vilgesnierčuonjá (*Branta leucopsis*)
Čuonjá

**Čuonjá** dahjege **stuorračuonjá** (*Anser fabalis*) lea stuorra čuonjáloddi. Dan lagas fuolki lea oanehisnjunčuonjá, mii lea Sámis hárvenaš.

## Čuonjá eará sámegillii

Kategoriija:Čuotnjágat
Giljobaš

**Giljobaš** (*Anser erythropus*) lea čuonjáloddi. Dan lagaš fuolki lea stuoragiljobaš. Dán lottis leat máŋga namahusat davvisámegillii dego uhcagilljá, unnagilljá, ruođa, uhcaciellá, unnaciellá ja uhcit gálbbenjunčuonjá. Dat lea bárbmoloddi. 

## Giljobaš eará sámegillii

## Gáldut

Kategoriija:Čuotnjágat
Stuoragiljobaš

**Stuoragiljobaš** (Anser albifrons) lea čuonjáloddi. Dan lagaš fuolki lea giljobaš.

Kategoriija:Čuotnjágat
Njukča

**Njukča** (*Cygnus cygnus*) lea njukčaloddi. Njukča lea Suoma álbmotloddi. 

## Njukčamánnu
Davvisámegillii jagi goalmmát mánnu lea ožžon nama njuvčča mielde dego maiddái bihtánsámegillii *njuktjamánno *, julevsámegillii *snjuktjamánno* ja anárašgillii *njuhčâmáánu*. Nuortalašgillii fas *njuhččmään* lea jagi njealját mánnu dahjege davvisámegillii *cuoŋománnu*.

## Njukča eará sámegillii

Kategoriija:Njuvččat
Uhcanjukča

**Uhcanjukča** (*Cygnus columbianus*) lea njukčaloddi, mii sulastahttá ollu ng. dábálaš njuvčča, muhto lea ollu uhcit go dat. Uhcanjukča juohkása guovtte vuollešládjii: *Cygnus columbianus columbianus* Amerihkkás ja *Cygnus columbianus bewicki* Eurohpás. Sámis uhcanjuvčča sáhttá oaidnit Guoládatnjárgga mearraguovlluin.
Vilgesnierčuonjá

**Vilgesnierčuonjá** (Anser brachyrhynchus) lea čuonjáloddi. Vilgesnierčuotnjága earuha bures dan vilges nierain, mas dat lea ožžon namage. Muđui dan oaivi ja čeabi leat čáhppat.

## Govat

Image:BrantaLeucopsisFlight3B.jpg|girdimin
Image:Branta leucopsis chick.jpg|čivggat
Image:BrantaLeucopsisFilghtB.jpg|girdimin
Branta leucopsis MHNT.ZOO.2010.11.14.1.jpg |vilgesnierčuotnjága monit


Kategoriija:Čuotnjágat
Ránesčuonjá

**Ránesčuonjá** - lullisámegillii *gaase*, julevsámegiella *gássa* ja nuortalašgillii *miârrčuânj*.
----

**Ránesčuonjá** (*Anser anser*) lea čuonjáloddi. 

Kategoriija:Čuotnjágat
Skuolffit

**Skuolffit** (*Strigidae*) leat loddečearda.

## Muhtun šlájat
* Bealljeloađgu – *Asio otus* 
* Bearalskuolfi – *Aegolius funereus* 
* Bigán – *Surnia ulula*
* Bussáskuolfi – *Strix aluco*
* Cihceskuolfi – *Glaucidium passerinum*
* Govuskuolfi – *Strix uralensis* 
* Lidnu – *Bubo bubo* 
* Loađgu – *Asio flammeus* 
* Ránesskuolfi – *Strix nebulosa* 
* Skuolfi – *Bubo scandiacus*

* *Athene cunicularia*
* *Athene noctua*
* *Sceloglaux albifacies*
* *Tyto alba*
Bealljeloađgu

**Bealljeloađgu** - julevsámegillii *bielljeloavggo*
----

**Bealljeloađgu** lea skulffiide gullevaš loddi, mii sulastahttá ollu litnu
Bearalskuolfi

**Bearalskuolfi** - lullisámegillii *baapelge*, *baapalohke*, julevsámegillii *váhpális*, anárašgillii *ijjâlodde* ja nuortalašgillii *čuõzzâmvuâp´pai*.
----

**Bearalskuolfi** lea skulffiide gullevaš loddi. Bearalskuolfi lea dábáleamos skuolfi Suomas.
Bigán

**Bigán** dahjege **Sáhpánskuolfi** (*Surnia ulula*) lea skulffiide (*Strigidae*) gullevaš loddi.
Sáhpánskuolfi lea beaiveskuolfi.
Bussáskuolfi

**Bussáskuolfi** - lullisámegillii *hamhka*, *jïjje-snågloe*.
----

**Bussáskuolfi** (*Strix aluco*) lea skulffiide (*Strigidae*) gullevaš loddi.
Cihceskuolfi

**Cihceskuolfi** -  julevsámegillii *tsihtsesjkunjok* ja anárašgillii *uccâoppuš*.
----

**Cihceskuolfi** (*Glaucidium passerinum*) lea skulffiide (*Strigidae*) gullevaš loddi. Cihceskuolfi lea Eurohpa unnimus skuolfi.
Beallebuokčevuojažat

**Beallebuokčevuojažat** (*Anatinae*) leat vuojažat, mat eai buokčal ollásit earret heađis. Beallebuokčevuojažat leat ožžon nama das, ahte botnis boramuša ožadettiin daid bađuš geaigá áimmus. 

## Muhtun šlájat
*čiksa - *Anas crecca*
*duoršu - *Anas platyrhynchos*
*ránessnárttal *Anas strepera*
*ruossaduoršu *Tadorna tadorna*
*snárttal *Anas penelope*
*spoađđoduoršu - *Anas clypeata*
*suoidnečiksa - *Anas querquedula*
*vuojaš - *Anas acuta*
Loađgu

**Loađgu** (*Asio flammeus*) lea skulffiide (*Strigidae*) gullevaš loddi.

## Loađgu eará sámegillii

Kategoriija:Skuolffit
Ránesskuolfi

**Ránesskuolfi** - julevsámegillii *tjáhppissjkunjok*, *várok* ja anárašgillii *oppuu*, *ränisoppuu*.
----

**Ránesskuolfi** (*Strix nebulosa*) lea stuorra, ránes skulffiide (*Strigidae*) gullevaš loddi.
Skuolfi

**Skuolfi** - lullisámegillii *vaarhuge*, *jïjsenledtie*, julevsámegillii *guvggo*, anárašgillii *skyelfi*, *jievjâoppuv* ja nuortalašgillii *viõʹlǧǧeshõʹppi*.
----

**Skuolfi** dahjege *jievjaskuolfi* (*Bubo scandiacus*, ovdal *Nyctea scandiaca*) lea skulffiide (*Strigidae*) gullevaš loddi. Dat gulai guhkká sohkii *Nyctea* ja lei dan soga áidna šládja, muhto ođđa genadutkamušain fuomašuvvui ahte jievjaskuolfi lea lidnuid (*Bubo*) lagaš fuolki ja dan dihte dat lea sirdojuvvon lidnuid sohkii. 

Kategoriija:Skuolffit
Duoršu

**Duoršu** - ubmisámegillii *lággiehtse*, julevsámegillii *stuorvuojatjis* ja anárašgillii *tuáršu*, *stuorrâ vuonjâč*.

----

**Duoršu** (*Anas platyrhynchos*) lea vuojašloddi. Čiksa lea beallebuokčevuojaš.
Čiksa

**Čiksa** - lullisámegillii *strïtjke*, julevsámegillii *riktja*, anárašgillii *čikša* ja nuortalašgillii *čuâršš*.

----

**Čiksa** (*Anas crecca*) lea unna vuojašloddi. Čiksa lea beallebuokčevuojaš.
Ruossaduoršu

**Ruossaduoršu** (*Tadorna tadorna*) lea vuojašloddi. Ruossaduoršu lea beallebuokčevuojaš.

## Govvagalleriija

Common.shelduck.2.arp.750pix.jpg|Ruossaduoršu
Tadorna tadorna MHNT.ZOO.2010.11.19.3.jpg|Ruossaduorššu monit
Common Shelduck.ogv|Ruossaduoršu


Kategoriija:Beallebuokčevuojažat
Snárttal

**Snárttal** (*Anas penelope*) lea vuojašloddi. Snárttal lea beallebuokčevuojaš.

## Snárttal eará sámegillii

## Gáldut

Kategoriija:Beallebuokčevuojažat
Spoađđoduoršu

**Spoađđoduoršu**, **láhpesuorsá** dahje **lieđbmevuojaš** (*Anas clypeata*) lea vuojašloddi. Spoađđoduoršu lea beallebuokčevuojaš.

Kategoriija:Beallebuokčevuojažat
Sallit

**Sallit** (*Clupea harengus membras*) lea silddi vuollešládja, mii ealli Nuortamearas. Dábálaččat sallit deaddá 30-90 grámma ja lea 14-18 cm guhku, muhtimin juoba 30-35 cm guhku. Sallida hárjeveaksi lea čoavjeveavssi ovddabealde. Suoma stuorimus sallit dettii 1050 grámma jagis 1950.
Beaivváš

**Beaivváš** (symbola ) lea násti guovdu beaivvášgotti. Eana ja eará beaivvášgotti planehtat jorret Beaivváža birra. Beaivváš lea buot deháleamos energiijagáldu olles beaivvášgottis, ja danin ge eallin eatnanspáppa alde livččii veadjemeahttun beaivváža haga. Nástti čađamihttu lea čuođiovcci geardde stuorát go eatnanspáppa, ja dat deaddá golbmačuođigolbmalogiduhát geardde eanet go eatnanspáppa, ja nuba beaivváš sisttisdoallá badjelaš ovccilogiovcci proseantta beaivvášgotti oppalaš mássás. Kemiija dáfus leat golbma njealjádasa beaivvážis hydrogena ja muđui lea eanaš oassi helium ja maiddái smávva oasážat losit elemeantat, dego oksygena, karbon, neona ja ruovdi. Násttiid árvvoštallamis beaivváš gohčoduvvo fiskes deaggan (eŋg. yellow dwarf). Dat riegádii sullii 4,6 miljárda jagi áigi. Násttit dávjá riegádit go doarvái ollu mássá čoahkkana ovtta sadjái ja siskkimuččas dan lossa mássáčoalttus mearehis temperatuvra dagaha nukleáralaš fušuvdna. Riegádeami rájes beaivváš lea bisson measta seammaláganin ja jáhku mielde dilli ii rievdda guhkes áigái.

## Šaddan ja nohkan

### Go hydrogena nohká
Beaivvážis ii leat nu olu mássá ahte dat bávkkiha supernovan. Dat baicce 5 miljárda jagi geažes stuorrugoahtá rukses jiehtanassan. Go beaivváš lea rukses jiehtanas de dat lea nu stuoris ahte dat njielasta Merkuruiusa, Venusa ja vissa eanaspábba nai.  

Ovdal go šaddá rukses jiehtanassan, de beaivváš čuovgá goasii guokte geardde eanet go dál. Dalle eanaspábba oažžu sullii dan mađe beaivečuovgga go Venus oažžu dán áigge. Beaivváža váibmosa hydrogena boalddiha vel sullii 5,4 miljárda jagi. Dalle beaivváš stuoru dađistaga ja bealli miljárda jagi siste dat lea beali stuorit go dán áigge. Čuovvovaš bealli miljárda jagi siste dat stuorru jođánit ja šaddá guoktečuođi geardde stuorit go dán áigge. Beaivváš lea dan muttus sullii miljárda jagi ovdal go unnu. Dalle beaivváš álgá nohkat. Váibmosis helium buollá garrasit ja árvvu mielde 40% beaivváža mássás šaddá karbonan minuhtaid siste. Dalle beaivváš sotná 10% sturrosažžan dán áigge ektui. Loahpas go helium lea visot buollán de beaivváš vuohon stuorru seamma ládje go hydrogena nogai. Dát proseassa lea jođáneabbo go mannan háve. Loahpas beaivváš lea vilges deagga.

## Beaivváža mearkkašupmi Eatnamii
Beaivesuotnjarat ádjánit gávcci minuhta ollet máilbmái. Beaivváš ligge Eatnama ja dan atmosfeara. Beaivváža haga Eana livččii leamašan galmmas ja seavdnjat nu ahte ii mihkkege sáhtáše eallit dáppe. Šattuid fotosyntesa dáhpáhuvvá beaivesuotnjariid veagas. 

Go beaivesuotnjarat deivet Eatnama magnehtagietti de guovssahasat šaddet. 

Beaivvášsevnnjodeapmi šaddá go mánnu boahtá máilmmi ja beaivváža gaskii. Muhtun guovlluin máilmmis šaddá dievas beaivvášsevnnjodeapmi.  

Kategoriija:Násttit
Kategoriija:Beaivvášgoddi
*
Suoidnečiksa

**Suoidnečiksa** (*Anas querquedula*) lea vuojašloddi. Suoidnečiksa lea beallebuokčevuojaš.

Kategoriija:Beallebuokčevuojažat
Merkurius

**Merkurius**, beaivvášgotti unnimus planehta ja lagamuš Beaivváža. Nugo Eana ja eará beaivvášgotti planehtat, Merkuriusge jorrá Beaivváža birra. Merkuriusa astronomalaš mearkka lea .

## Iešvuođat
Merkurius lea geađgeplanehta, mii mearkkaša ahte dan giera lea garas. Dat lea unnimus geađgeplanehta, čađamihttu lea 4879 kilomehter ekváhtora buohta. Dat lea sullii guokte viđadasa Eatnama čađamihtus. Merkurius lea sullii 70% metálla ja 30% silikáhtta. Planehtas lea nubbi stuorimus suohkatvuohta beaivvášgottis, dat lea 5,43 g/cm3. Eatnama suohkatvuohta lea 5,515 g/cm3. 

### Siskkoš
Alla suohkatvuohta veahkeha min ipmirdit planehta siskkoža. Eatnama alla suohkatvuohta boahtá eanas go Eatnama mássá daške siskkoža. Merkurius lea viehka unnit ja ii leat nu daškat. Dainna lágiin fuomáša ahte váimmus ferte leat hui stuoris planehta sturrodaga ektui ja ahte das lea ollu ruovdi. Rehkenastimat muitalit ahte rádius lea sullii 2000 km guhku mii vástida 58% olles planehtas. Eatnama váimmus ii váldde go 16% olles planehtas.  

## Gáldut

Kategoriija:Planehtat
Kategoriija:Beaivvášgotti planehtat
Eana

**Eana** lea beaivvášgotti goalmmát planehta mii lea Venusa ja Marsa gaskkas, Eatnamis lea okta mánnu. Nugo earáge beaivvášgotti planehtat, maiddái Eana jorrá Beaivváža birra. Eatnama astronomalaš symbola lea . Eana lea áidna planehta beaivvášgottis, mas lea eallin. Eana lea dassážii maiddái áidna planehta máilmmiávvosis gos eallin lea fuomášuvvon. Eana lea dateremiid mielde 4 miljárda jagi boaris. Eatnama sáhttá dateret ee. rádioaktiivvalaš isotopaid veagas. Eana johtá beaivváža birra. Okta birrajohtin ádjána 365,25 beaivvi, namalassii ovtta eanajagi. Dán jagi botta Eana ieš jorrá iežas áksila birra sullii 366,25 geardde.  

Eatnama jorranáksil lea hállut, mii dagaha jagiáiggiid planehta gierragis. Mánu gravitašuvdna dagaha ulli ja fiervvá, muhto maiddái stáđásmahttá Eatnama jorrama iežas áksila birra ja vehážiid mielde njoahcuda jorrama. Eana lea beaivvášgotti deahttámus planehta ja stuorámus dain njeljiin geađgeplanehtain.  

Eatnama litosfeara lea juohkásan moanat tektonalaš balduide mat johtet eanagierraga mielde. Eanagierraga gokčá 71% čáhci, eanas ábit. Loahppa 29% lea eana, namalassii kontineanttat ja sullot. Eatnama poláraguovlluin lea eanas jiekŋa, lullin Antárktisa jiekŋageardi ja davvin Davve-Jiekŋameara jiekŋa hivvodagat. Eatnama siskkoš lea aktiiva. Das lea siskkáldas váimmus ruovddis ja golgi olgguldas váimmus. Aiddo dát golgi váimmus dagaha Eatnama magnehtagietti. Olggubuččas lea Eatnama mántel. Tektonalaš baldut johtet go mántel lihkada.  

Eatnama vuosttaš miljárda jagiid siste, eallin čuožžilii mearrabotnis. Muhtun geologalaš duođaštusat čujuhit dohko guovlluid ahte eallin čuožžilii juo 4,1 miljárda jagi áigi. Dan maŋŋá iešguđet dagaldagat dego gaska Eatnamis Beaivvážii, fysihkalaš iešvuođat ja geologalaš historjá leat dahkat máŋggabealat eallima Eatnamis vejolažžan. Eatnama historjjá mielde biodiversitehta lea lassánan ja muhtumin gaskaluvvan joavkojámuid dihte. Árvalusaid mielde 99% buot Eatnama šlájain leat luottahuvvan. 7,6 miljárda olbmo ellet Eatnamis. Eatnama biosfeara ja luondduriggodagat eaktudahttet daid ceavzima. Olbmuin leat iešguđetlágan servodagat ja kultuvrrat. Politihkalaččat gávdnojit 200 iešmearrideaddji stáhta.   

Kategoriija:Planehtat
Kategoriija:Beaivvášgotti planehtat
Jupiter

**Jupiter** lea planehta Marsa ja Saturnusa gaskkas. Nugo Eana ja eará beaivvášgotti planehtat, Jupiterge jorrá Beaivváža birra. Jupitera astronomalaš mearka lea . 

## Jupitera mánut
Jupiteras leat goitge 64 mánu, main 4 leat galileolaš mánut:

# Io
# Europa
# Ganymede
# Callisto

Galileolaš mánuid namma boahtá das, ahte Galileo Galilei gávnnahii daid.
Mars

**Mars** lea planehta Eatnama ja Jupitera gaskkas. Nugo Eana ja eará beaivvášgotti planehtat, Marsge jorrá Beaivváža birra. Marsa astronomalaš mearkka lea .

## Marsa mánut
Marsas leat 2 mánu: 

# Fobos (Phobos)
# Deimos

Kategoriija:Planehtat
Kategoriija:Beaivvášgotti planehtat
Buokčevuojažat

**Buokčevuojažat** 

## Muhtun buokčevuojažat
* Áhpehávda *Somateria spectabilis*
* Čoađgi *Bucephala clangula*
* Goargohaŋŋá *Polysticta stelleri*
* Haŋŋá *Clangula hyemalis*
* Hávda *Somateria mollissima*
* Njurggu *Melanitta nigra*
* Ruksesfiehta *Aythya ferina*
* Skoarra *Melanitta fusca*
* Stuorrafiehta *Aythya marila*
* Vuoktafiehta *Aythya fuligula*
Čoađgi

**Čoađgi** (*Bucephala clangula*) lea vuojašloddi. Čoađgi lea buokčevuojaš.

## Čoađgi eará sámegillii

Kategoriija:Buokčevuojažat
Skoarra

**Skoarra** (*Melanitta fusca*) (ubmisámegillii *skårra*, julevsámegillii *skoarra*, anárašgillii *kuulnâs*, nuortalašgillii *kuõlŋâs*) lea vuojašloddi. Skoarra lea buokčevuojaš.

Kategoriija:Buokčevuojažat
Njurggu

**Njurggu** (*Melanitta nigra*) (lullisámegillii *njorke*, julevsámegillii *sjnjurgoj* dahje *njurgoj*, anárašgillii *njurgoi*, nuortalašgillii *njoorǥ* dahje *njõõrǥ*) lea vuojašloddi. Njurggu lea buokčevuojaš.
Haŋŋá

**Haŋŋá** (*Clangula hyemalis*) (lullisámegillii *aahalla* dahje *haah'la*, julevsámegillii *haŋŋá*, anárašgillii *áŋálâh*, nuortalašgillii *äŋŋlååddaž* ) lea vuojašloddi. Haŋŋá lea buokčevuojaš.
Áhpehávda

**Áhpehávda** (*Somateria spectabilis*) (julevsámegillii *áhpeávdda*) lea vuojašloddi. Áhpehávda lea buokčevuojaš.
Stuorrafiehta

**Stuorrafiehta** (*Aythya marila*) (julevsámegillii *viehtak*, anárašgillii *stuorraviettuu*) lea vuojašloddi. Stuorrafiehta lea buokčevuojaš.
Vuoktafiehta

**Diehppefiehta**, **vuoktafiehta**, **unnafiehtaš** dahje **uhcafiehta** (*Aythya fuligula*) (, , ) lea vuojašloddi. 
Diehppefiehta lea buokčevuojaš.

## Govvagalleriija

Хохлатая чернеть (селезень), Царицыно.jpg|Diehppefiehta (varris)
Female Tufted Duck 800.jpg|Diehppefiehta (njiŋŋálas)
Aythya fuligula MHNT.ZOO.2010.11.20.3.jpg|Diehppefiehttagiid monit
Vigg (Aythya fuligula) -Ystad-2016.jpg|Diehppefiehttagat Ystadas


Kategoriija:Buokčevuojažat
Goalssit

**Goalssit** (*Mergus*) leat vuojašlottiid čearda, masá gullá njeallje šlája.

## Goalssit

* gussagoalsi (*Mergus merganser*)
* vuoktagoalsi (*Mergus serrator*)
* *Mergus octosetaceus*
* *Mergus squamatus*

Namas fuolatkeahttá gárggogoalsi (*Mergellus albellus*) ii gula golssiide, vaikko muittuhage daid.
Gárggogoalsi

**Gárggogoalsi** dahjege **njunjálat** (,  dahje *vuággukuálsâš* ja ) lea vuojašloddi. Namas fuolatgeahttá gárggogoalsi (*Mergellus albellus*) ii gula goalselottiide, vaikko muittuhage daid. Gárggogoalsi lea áidna šládja iežaset čearras.

Kategoriija:Vuojažat
Suovragoalsi

**Suovragoalsi**, **stuorragoalsi** dahje **gussagoalsi** (*Mergus merganser*; (, , , ) lea vuojašloddi, mii gullá goalselottiide. Suovragoalsi lea buokčevuojaš.

Kategoriija:Goalssit
Saturnus

**Saturnus** lea planehta Jupitera ja Uranusa gaskkas. Das leat rieggát birra, mat leat jikŋon geađggit. Nugo Eana ja eará beaivvášgotti planehtat, Saturnusge jorrá Beaivváža birra. Saturnusa astronomalaš mearka lea . 

## Saturnusa mánut
Saturnusa leat goitge 57 mánu.

Kategoriija:Planehtat
Kategoriija:Beaivvášgotti planehtat
Vuoktagoalsi

**Vuoktagoalsi** (*Mergus serrator*) (lullisámegillii *gåelsie*, julevsámegillii *vuopptagoalsse*, anárašgillii *koskkuálsi* dahje *vuopt'oáiv'kuálsi*, nuortalašgillii *šuåbârj*) lea vuojašloddi, mii gullá goalselottiide.
Čáhcemelovdna

**Čáhcemelovdna** (*Citrullus lanatus*) lea sihke šattus ja ruonas. Dábálaččat melovnnas lea ruoná garra, vilges doavdnji, rukses váimmus ja čáhppes siepmanat, muhto váibmo ivdni sáhttá leat maid fiskat, vielgat dahje oránša.

## Lasi diehtu
*Šattus

## Gálddut
Goaskimat

**Goaskimat** leat gazzalottit. Albma goaskimiid (*Aquila*) soga lassin goaskimiidda rehkenastojuvvo maid dávjá muhtun hávuhiid (*Accipitridae*) čerdii gullevaš sogaid lottit.

## Muhtun goaskinšlájat
* Sohka ***Aquila***
**Ádjogoaskin (*Aquila nipalensis*)
**Goaskin (*Aquila chrysaetos*)
**Keaisárgoaskin (*Aquila heliaca*)
**Stuorragilljogoaskin (*Aquila clanga*)
**Uhcagilljogoaskin (*Aquila pomarina*)
***Aquila adalberti*
***Aquila gurneyi*
***Aquila rapax*
***Aquila audax*
***Aquila verreauxii*

* Sohka ***Haliaeetus***, mearragoaskimiidda gullá gávcci šlája
**Mearragoaskin (*Haliaeetus albicilla*)
**Ráidámearragoaskin (*Haliaeetus leucocephalus*)
***Haliaeetus leucogaster*
***Haliaeetus leucoryphus*
***Haliaeetus pelagicus*
***Haliaeetus sanfordi*
***Haliaeetus vocifer*
***Haliaeetus vociferoides*

* Sohka ***Hieraaetus***
**Uhcagoaskin (*Hieraaetus pennatus*)
**Fállegoaskin (*Hieraaetus fasciatus*)
***Hieraaetus wahlbergi*) ovd. *Aquila wahlbergi*
***Hieraaetus spilogaster*
***Hieraaetus morphnoides*
***Hieraaetus ayresii*
***Hieraaetus kienerii*

* Eará sogat
***Polemaetus bellicosus*
***Spizastur melanoleucus*
***Lophaetus occipitalis*
***Stephanoaetus coronatus*
***Oroaetus isidori*
***Terathopius ecaudatus*
***Spilornis cheela*
***Ictinaetus malayensis*
***Pithecophaga jefferyi*
Gazzalottit

**Gazzalottit** leat loddečearda, man vuollečearddat leat omd. čievččat, fállit, hávuhat ja goaskimat.
Berlin

**Berlin** lea Duiskka oaivegávpot ja oassestáhta Duiskkas.

Kategoriija:Duiskka oassestáhtat
Kategoriija:Duiskka gávpogat
Kategoriija:Eurohpá oaivegávpogat
Wikipedia

**Wikipedia** lea máŋggagielat prošeakta man ulbmilin lea ráhkadit almmolaš diehtosátnegirjji gosa gii beare sáhttá čállit artihkkaliid.
Eurovision lávllagilvvohallan 2007

**Eurovision 2007** lávllagilvvohallan ordnejuvvui Helssegis, Suomas. Eurovision lávllagilvvohallan ordnejuvvui 52. geardde, muhto dát lei vuosttas geardde Suomas. Gilvvohallama semifinála lei duorastaga miessemánu 10. beaivve ja finála lávvardaga miessemánu 12. b. 2007. Gilvvohallama vuittii Serbia ovddasteaddji Marija Šerifović lávlagiin Molitva. Suomas Eurovision tv-kanála lea YLE.

## Riikkat mat oassálaste Eurovision lávllagilvohallamiidda

#  Bosnia-Hercegovina - Marija Šestić
#  Spánia - D'NASH
#  Vilges-Ruošša - Koldun
#  Irlánda - Dervish
#  Suopma - Hanna Pakarinen
#  Makedonia dásseváldi - Karolina Gočeva
#  Slovenia - Alenka Gotar
#  Ungár - Magdi Rúzsa
#  Lietuva - 4Fun
#  Greika - Sarbel
#  Georgia - Sopho Khalvashi
#  Ruoŧŧa - The Ark
#  Frankriika - Les Fatals Picards
#  Látvia - Bonaparti.lv
#  Ruošša - Serebro
#  Duiska - Roger Cicero
#  Serbia - Marija Šerifović
#  Ukraina - Vjerka Serdjutška
#  Stuorra-Británnia - Scooch
#  Románia - Todomondo
#  Bulgária - Elitsa Todorova & Stojan Jankulov
#  Durka - Kenan Doğulu
#  Armenia - Hayko
#  Moldávia - Natalia Barbu

Kategoriija:Eurovision lávllagilvvohallan 2007
Belgrad

**Belgrad** (serbiagillii *Београд*) lea Serbia oaivegávpot.

Kategoriija:Serbia
Kategoriija:Eurohpá oaivegávpogat
L'Abergement-Clémenciat

**L&#39;Abergement-Clémenciat** lea gielda  Ain departemeanttas Frankriikkas.

 

Kategoriija:Ain gielddat
Bettant

**Bettant** lea gielda Ain departemeanttas Rhône-Alpes guovllus Frankriikkas.  

Kategoriija:Ain gielddat
Pikku G

**Pikku G** (**Henri Vähäkainu**) lea suopmelaš ráp-artista, gii ráppe suomagillii. 

## Diskografiija

**Räjähdysvaara* (2003)
**Räjähdysvaara XXL*' (2003)
**Suora lähetys* (2004)

Kategoriija:Suopmelaš musihkkárat
Carl XVI Gustaf

**Carl XVI Gustaf** lea Ruoŧa gonagas. 

## Gáldut

Kategoriija:Ruoŧa gonagasat
Kategoriija:Riegádeamit 1946
Tallinn

**Tallinn** lea Estteeatnama oaivegávpot. Dat lea Nuortamerrii gullevaš Suomaluovttas, gávccinuppelot kilomehttera Helssega lullelis. 

Guovvamánu 24. beaivve rádjai 1918 gávpoga virggálaš namma lei *Reval.* Eará boares namahusat leat ruoššagiela Ревель *(Rewel)* ja ovdal Колывань *(Kolywan),* dánskkagiela *Lyndanisse* ja ruoŧagiela *Lindanäs*. 

Namma *Tallinn,* mii lea leamašan anus esttegillii dan rájes go dánskkalaš gonagas Waldemar jagi 1219 vuoluštii gávpoga, dábálaččat suorggiduvvo *Taani-linn(a)-*sánis, mii mearkkaša "dánskkalaš gávpot" dahje "dánskkalaš ladni".

## Gávpotjuohkašupmi
Tallinn lea juohkašuvvan gávpotosiide Haabersti, Kesklinn, Kristiine, Lasnamäe, Mustamäe, Nõmme, Pirita ja Põhja-Tallinn ja vel 84 biirriide.
* Haabersti: Astangu, Haabersti, Kakumäe, Mäeküla, Mustjõe, Õismäe, Pikaliiva, Rocca al Mare, Tiskre, Väike-Õismäe, Veskimetsa, Vismeistri

* Kesklinn: Aegna, Juhkentali, Kadriorg, Kassisaba, Keldrimäe, Kitseküla, Kompassi, Luite, Maakri, Mõigu, Raua, Sadama, Sibulaküla, Südalinn, Tatari, Tõnismäe, Torupilli, Ülemistejärve, Uus Maailm, Vanalinn, Veerenni

* Kristiine: Järve, Lilleküla, Tondi

* Lasnamäe: Katleri, Kurepõllu, Kuristiku, Laagna, Loopealse, Mustakivi, Pae, Paevälja, Priisle, Seli, Sikupilli, Sõjamäe, Tondiraba, Ülemiste, Uuslinn, Väo

* Mustamäe: Kadaka, Mustamäe, Sääse, Siili

* Nõmme: Hiiu, Kivimäe, Laagri, Liiva, Männiku, Nõmme, Pääsküla, Rahumäe, Raudalu, Vana-Mustamäe

* Pirita: Iru, Kloostrimetsa, Kose, Laiaküla, Lepiku, Maarjamäe, Mähe, Merivälja, Pirita

* Põhja-Tallinn: Kalamaja, Karjamaa, Kelmiküla, Kopli, Merimetsa, Paljassaare, Pelgulinn, Pelguranna, Sitsi

## Lahkosat
Tallinn rádjašuvvá davvenuortin Viimsi, nuortin Jõelähtme, nuortalullin Rae, lullin Saku, oarjinlullin Vasalemma ja oarjin Harku.

Kategoriija:Estteeatnama gávpogat
Kategoriija:Eurohpá oaivegávpogat
Kategoriija:Tallinn
Walt Disney

**Walter Elias 'Walt' Disney** (juovlamánu 5. 1901 — juovlamánu 15. 1966) lei amerihkálaš ealligovvebagadalli ja animatora.

## Gáldut

Kategoriija:Amerihkálaččat
Gieddeviola

**Fiskesviola** (*Viola tricolor*) lea violašattuid čerdii ja violaid sohkii rássi.


Image:Viola_tricolor_LC0041.jpg| *Viola tricolor*
Image:Wildes stiefmuetterchen.JPG|*Viola tricolor*var. *tricolor*
Image:Viola_tricolor_whole.jpg|*Viola tricolor*
Image:Fiołek trójbarwny Viola tricolor var. maritima.jpg|*Viola tricolor*var. *maritima*
Image:Viola_tricolor.jpg|*Viola tricolor*
Image:Viola tricolor 2006.jpg|*Viola tricolor*
Image:Styvmorsviol.jpg|*Viola tricolor*
Image:viola_tricolor.jpeg|*Viola tricolor*
Image:Fiołek ogrodowy wisnia6522.jpg
File:Viola tricolor maritima.jpg|*Viola tricolor*var. *maritima*
Beštorat

**Beštorat** leat šilljociziide gullevaš loddečearda, masa gullá vihta soga ja 58 šlája. Beštoriid dovdá guhkes bahtošiin. 

## Muhtun šlájat
* *Anthus richardi* (H) 
* *Anthus godlewskii* (HH) 
* *Anthus campestris* (H)
* *Anthus hodgsoni* (HH)
* *Anthus trivialis* 
* *Anthus gustavi* (HH)
* *Anthus pratensis* 
* Sieđgacivkkán *Anthus cervinus* 
* Boađđocivkkán *Anthus petrosus* 
* Fiskesbeštor *Motacilla flava* 
* *Motacilla citreola* (H)
* Várrebeštor *Motacilla cinerea* (H)
* Beštor *Motacilla alba* 
H=Hárvenaš, HH=Hui hárvenaš
Beštor

**Beštor** (*Motacilla alba*) lea beštoriidda (*Motacillidae*) gullevaš loddi.


Image:Pied Wagtail rear view 700.jpg|Beštora eaŋlándalaš vuollešládja (M. alba yarrellii)
Image:Motacilla_alba_(Marek_Szczepanek).jpg|Nuorra beštor
Image:Motacilla alba alba.JPG|Beštora eurohpálaš vuollešládja (M. alba alba)
Cuculus canorus canorus MHNT.ZOO.2010.11.150.39.jpg |*Cuculus canorus canorus* + *Motacilla alba*
Bađošgaccepat

**Bađošgaccepat** (*Aegithalidae*) leat lottit, mat gullet šilljocihcelottiide.

## Šlájat
* Bađošgaccet *Aegithalos caudatus*

*
Loddegonagas

**Loddegonagas** *Regulus regulus* gullá loddegonagasaid *Regulidae* čerdii. Loddegonagas lea unnimus šilljocihcelottiin.

Regulus regulus regulus MHNT.ZOO.2010.11.207.jpg|* Regulus regulus regulus *
Regulus regulus azoricus MHNT.ZOO.2010.11.207.jpg|* Regulus regulus azoricus *
Regulus regulus inermis MHNT.ZOO.2010.11.207.jpg|* Regulus regulus inermis *
Regulus regulus teneriffae MHNT.ZOO.2010.11.jpg|* Regulus regulus teneriffae *
Loddegonagasat

**Loddegonagasat** *Regulidae* gullet šilljocihcelottiide.

## Šlájat
*Loddegonagas *Regulus regulus* 
**Regulus ignicapilla* (HH)
Leivvožat

Leivvožat *Alaudidae* gullet šilljocihcelottiide.

## Šlájat
**Melanocorypha calandra* (HH)
**Melanocorypha bimaculata* (HH)
**Melanocorypha leucoptera* (HH)
**Melanocorypha yeltoniensis* (HH)
**Calandrella brachydactyla* 
**Calandrella rufescens* (HH)
**Galerida cristata* (HH)
**Lullula arborea* 
*Leivvoš *Alauda arvensis* 
*Ruoššaállat *Eremophila alpestris*
Stárat

**Stárat** *Sturnidae* gullet šilljocihcelottiide.

## Šlájat
*Stárra *Sturnus vulgaris* 
**Sturnus roseus* (H)
Vizarat

**Vizarat** *Sylviidae* gullet šilljocichelottiide.

## [[Šurrevizarat]] - ''Locustella''
**Locustella lanceolata* (H) 
*Miesttašurrevizar *Locustella naevia* 
**Locustella fluviatilis* 
**Locustella luscinioides* (H) 
## [[Ruoššehasat]] - ''Acrocephalus''
**Acrocephalus aedon* (HH)
* *Acrocephalus paludicola* (HH)
*Goalšoruoššehas *Acrocephalus schoenobaenus*
**Acrocephalus scirpaceus*
**Acrocephalus palustris*
**Acrocephalus dumetorum* 
**Acrocephalus agricola* (HH)
**Acrocephalus arundinaceus*

## [[Jievžžanat]] - ''Hippolais''
**Hippolais pallida* (HH)
*Unnafiskesjievžžan *Hippolais caligata* (H) 
*Fiskesjievžžan *Hippolais icterina* 
## [[Dábálaš vizarat]] - ''Sylvia''
*Gahpervizar *Sylvia atricapilla* 
*Rohtovizar *Sylvia borin* 
**Sylvia nisoria* 
*Heartavizar *Sylvia curruca* 
*Miesttavizar *Sylvia communis* 
*Unnavizar *Sylvia nana* (HH)
**Sylvia undata* (HH)
**Sylvia cantillans* (HH)
**Sylvia melanocephala* (HH)
**Sylvia rueppelli* (HH)
## [[Lastavizarat]] - ''Phylloscopus''
*Nuortilastavizar *Phylloscopus trochiloides* 
*Davvelastavizar *Phylloscopus borealis* (H) 
**Phylloscopus proregulus* (H) 
*Taigalastavizar *Phylloscopus inornatus* (H) 
*Kashmirlastavizar *Phylloscopus humei* (HH)
*Sibirjálastavizar *Phylloscopus schwarzi* (HH)
**Phylloscopus fuscatus* (HH)
*Várrelastavizar *Phylloscopus bonelli* (HH)
*Balkanlastavizar *Phylloscopus orientalis* (HH)
*Cihrrelastavizar *Phylloscopus sibilatrix* 
*Skilkeskálka *Phylloscopus collybita* 
*Rievssatcizáš *Phylloscopus trochilus*

H=Hárvenaš, HH=Hui hárvenaš

*
Elizabeth II

**Elizabeth II** (Elizabeth Alexandra Mary; r. cuoŋománu 21. b. 1926 London, Englánda - j. čakčamánu 8. b. 2022) lei Stuorra-Británnia, Antigua ja Barbuda, Austrália, Bahamasa, Belize, Kanáda, Grenada, Jamaica, Ođđa-Selándda, Papua-Ođđa-Guinea, Saint Kitts ja Nevisa, Saint Lucia, Saint Vincent ja Grenadinesa, Salomonsulluid ja Tuvalu dronnet. Sus leat njeallje máná: Charles III, Prinseassa Anne, Andrew, York herttot ja Edward, Wessex járla.

## Gáldut

Kategoriija:Dronnegat
Kategoriija:Riegádeamit 1926
Sergei Stanišev

**Sergei Dmitrijevič Stanišev** (, r. miessemánu 5. b. 1966) lea bulgarialaš politihkkár. Son lei Bulgaria oaiveministtar jagi 2005 rájes gitta 2009 rádjái.

## Gáldut

Kategoriija:Bulgarialaš politihkkárat
Bussá

**Bussá**, **gissi** dahjege **gáhttu** (*Felis silvestris catus*) lea bussáealli. Bussá lea njiččehaš.

Ruoktobussá (*Felis catus* dahjege *Felis silvestris catus*) lea dábálaččat uhca (gorut eanemustá 80 cm guhkki ja 30 cm allat), das leat dábálaččat guolkkat, dat leat loji ja borret biergu. Dat gohčoduvvo dávjá ruoktobussán, dasgo dat leat dábálaččat siste ja leat olbmuid biebmoealli. Bussát dábálaččat adnet árvvus olbmuid verddevuođa ja olbmot adnet árvvus daid danin, go dain lea máhttu bivdit ruovttu billárealliid. 

Bussáin lea seammasullasaš gorut go eará bussáealliiguin, mat leat gievrra, dain leat soddjilis gorut, johtilis refleaksat, bastilis gázzat, maid dat bastá geassit čihkosii ja bánit, mat leat heivehuvvon goddit uhca sállašiid. Bussát oidnet bures seavdnjadagas, mii addá dáidda ovddu bivddedettiin uhca ealliid. Bussát bastet maiddái gullat allagut ja vuollegut frekvenssa jienaid go olmmoš, ja maiddái sáhpánat ja eará uhca eallit jietnadallet dávjá dákkár jienaiguin. Nugo eanáš njiččehaččat, bussát oidnet ivnniid heajubut ja hakset buorebut go olbmot. 

Vaikke bussát bivdetge okto, dat leat das fuolakeahttá sosiálalaš eallit. Dat kommunikerejit earret eará njávgumin, batnimin, šuđđamin ja harramin. Bussá maiddái lebbe feromonaid ja dan goruha lihkastagain sáhttá oaidnit makkár lanjas bussá lea.

Dasgo bussá lei kultaealli dološ Egyptas, dábálaš jáhku mielde dat leat lodjuduvvon doppe villabussás (*[https://fi.wikipedia.org/wiki/Villikissa Felis silvestris]*) dahjege meahccebussás, mii lea smávva spire, mii eallá luonddus Eurohpas, Aasias ja Afrihkkas. Muhto muhtun dutkamušaid mielde bussát leat lodjuduvvon juo Neolihtalaš áigodagas sullii 9500 jagi dassái.

Genehtalaš dutkamuš jagis 2007 čujuhii, ahte bussát leat lodjuduvvon Afrihkalaš villabussás (Felis silvestris lybica) sullii 10 000 jagi dassái Arabias. Bussát leat máilmme bivnnuheamos biebmoeallit máilmmis, ja dat leat leamen masá juohke báikkis gos olbmot orrot.

Kategoriija:Njiččehasat
Madrid

**Madrid** lea gávpot Espánnjas ja Madrid lea maid Espánnja oaivegávpot. Madrida olmmošlohku lea 3,165,541 (2016) ja viidodat 606&nbsp;km².

Kategoriija:Spánia gávpogat
Kategoriija:Eurohpá oaivegávpogat
Šattus

**Šattus** (hutkojuvvon sátni šaddu-sáni vuođul), lea biologalaš gillii ráddjejuvvon tearbma, mii oaivvilda šaddooasi man šaddu šaddada gilvin dihte siepmaniiddis. 

Kategoriija:Šaddosat
Skirrit

**Skirrit** *Laniidae* gullet šilljocihcelottiide.

## Šlájat
**Lanius isabellinus* (HH)
**Lanius collurio* 
**Lanius minor* (H) 
*Skirri *Lanius excubitor* 
**Lanius meridionalis* (HH)
**Lanius senator* (HH)
**Lanius nubicus* (HH)
Københápman

**Københápman** () lea Dánmárkku oaivegávpot ja riikka stuorámus gávpot. Gávpot lea Sjællándda-sullos. Gávpogii gullet Københápmana gielda ja 17 eará gielddat. Dát guovlu gohčoduvvo Oaivegávpoga guovlun. Jagi 2013 dás guovllus leat 1&nbsp;230&nbsp;728 ássi. Københápmana gielddas fas ledje jagi 2013 álggus 559&nbsp;440 ássi. Gávpoga rájiid siskkobealde lea maid unna Frederiksberga gielda.

## Gáldut

## Geahča maid

*Københavns Kommune – Gávpoga virggálaš neahttasiidu 
*Wonderful Copenhagen – Gávpoga virggálaš turistasiidu  

Kategoriija:Københápman
Kategoriija:Dánmárkku gávpogat
Kategoriija:Eurohpá oaivegávpogat
Oulu universitehta

**Oulu universitehta** lea 3. stuorra universitehta Oulus, Suomas. Oulu universitehta lea vuođđuduvvon jagis 1958. Universitehta dálá rektor lea Lauri Lajunen. 

### Dieđagottit
* Humanisttalaš dieđagoddi (suomagillii Humanistinen tiedekunta, oanádus: HuTK)
* Pedagogihkalaš dieđagoddi (Kasvatustieteiden tiedekunta, KTK)
* Luonddudieđalaš dieđagoddi (Luonnontieteellinen tiedekunta, LuTK)
* Medisiinnalaš dieđagoddi (Lääketieteellinen tiedekunta, LTK)
* Ekonomiijalaš dieđagoddi (Taloustieteiden tiedekunta, TaTK)
* Teknihkálaš dieđagoddi (Teknillinen tiedekunta, TTK).

## Oulu universitehta eará sámegillii

## Geahča maid

* Oulu universitehta
* Oulun gávpot (suomagillii)

Kategoriija:Oulu universitehta
Beibbožat

**Beibbožat** *Fringillidae* gullet šilljocihcelottiide.

## Šlájat
*Beibboš *Fringilla coelebs* 
*Vintán *Fringilla montifringilla* 
*Fiskesruoivil *Serinus serinus* 
*Ruonábeibboš *Carduelis chloris* 
**Carduelis carduelis* 
*Ruonácizáš *Carduelis spinus* 
**Carduelis cannabina* 
*Dálveruoivil *Carduelis flavirostris* 
*Ummolcizáš *Carduelis flammea* 
*Vilgesummolcizáš *Carduelis hornemanni* 
*Girjebáhcatloddi *Loxia leucoptera* 
*Guossabáhcatloddi *Loxia curvirostra* 
*Beahcebáhcatloddi *Loxia pytyopsittacus* 
*Ruksesbeibboš *Carpodacus erythrinus* 
*Stálobeibboš *Pinicola enucleator* 
*Ruksesruoivil *Pyrrhula pyrrhula* 
*Gassanjunni *Coccothraustes coccothraustes*
Bealgelottit

**Bealgelottit** *Troglodytidae* gullet šilljocihcelottiide.

## Šlájat
* Bealgeloddi *Troglodytes troglodytes*
Čáihnegaccehat

**Čáihnegaccehat** dahje **Čáihnegaccepat** *Sittidae* gullet šilljocihcelottiide.

## Šlájat
*Čáihnegaccet *Sitta europaea* 

Kategoriija:Čáihnegaccehat
Spálffut

**Spálffut** *Hirundinidae* gullet šilljocihcelottiide. Olggošoainnus spálffut sulastahttet cihraniid, muhto eai gula seamma sohkii.

## Šlájat
* Derpmoš *Riparia riparia* 
* *Ptyonoprogne rupestris* (HH)
* Suorrespálfu *Hirundo rustica* 
* *Hirundo daurica* (HH)
* Beskkoš *Delichon urbicum*

*
Rástát

**Rástát** *Turdidae* gullet šilljocihcelottiide.

## Šlájat
**Monticola saxatilis* (HH)
**Monticola solitarius* (HH)
**Zoothera dauma* (HH)
**Catharus ustulatus* (HH)
*Gierdorásttis *Turdus torquatus* (H) 
*Čáhppesrásttis *Turdus merula* 
**Turdus obscurus* (HH)
**Turdus naumanni* (HH)
**Turdus ruficollis* (HH)
*Ránesrásttis *Turdus pilaris* 
*Loddejievži *Turdus philomelos* 
*Ruksessoadjá *Turdus iliacus* 
*Vuovderásttis *Turdus viscivorus*

*
Cizit

**Cizit** *Emberizidae* gullet šilljocihcelottiide.

## Šlájat
* *Zonotrichia albicollis* (HH)
* Cizopaš *Calcarius lapponicus* 
* Állat *Plectrophenax nivalis* 
* *Emberiza spodocephala* (HH)
* *Emberiza leucocephalos* (HH)
* Fiskescihci *Emberiza citrinella* 
* *Emberiza buchanani* 
* Bealdocihci *Emberiza hortulana* 
* *Emberiza caesia* - (HH)
* Nuortacihci *Emberiza rustica* 
* Uhcacihci *Emberiza pusilla* 
* *Emberiza rutila* (HH)
* *Emberiza aureola* 
* Suovkacihci *Emberiza schoeniclus* 
* *Emberiza melanocephala* (HH)
* *Emberiza calandra*
Gaccepat

**Gaccepat** (*Paridae*) leat lottit, mat gullet šilljocihcelottiide.

## Šlájat
*Rohtogaccet *Parus palustris* (HH)
*Vuovdegaccet *Parus montanus* 
*Gaccepaš *Parus cinctus* 
*Vuoktagaccet *Parus cristatus* 
*Čáhppesgaccet *Parus ater* 
*Alitgaccet *Parus caeruleus* 
**Parus cyanus* (HH)
*Fiskesgaccet *Parus major* 

*
Ruovdecizážat

**Ruovdecizážat** *Prunellidae* gullet šilljocihcelottiide.

## Šlájat
*Ruovdecizáš *Prunella modularis* 
**Prunella montanella* (HH)
**Prunella atrogularis* (HH)
**Prunella collaris* (HH)
Livkkárat

**Livkkárat** *Muscicapidae* gullet šilljocihcelottiide.

## Šlájat
* Ráneslivkkár *Muscicapa striata* 
* Unnalivkkár *Ficedula parva* 
* *Ficedula albicollis* (H) 
* Girjelivkkár *Ficedula hypoleuca* 
* *Cercotrichas galactotes* (HH)
* Guovssoloddi *Erithacus rubecula*
* Čuohtegielaš *Luscinia luscinia* 
* Lullečuohtegielaš *Luscinia megarhynchos* (HH)
* *Luscinia calliope* (HH)
* Giellavealgu *Luscinia svecica*
* Alitbađuš *Tarsiger cyanurus*(H)
* *Phoenicurus ochruros* 
* Leaibeloddi *Phoenicurus phoenicurus* 
* Miesttaskilki *Saxicola rubetra* 
* *Saxicola torquatus* (H) 
* *Oenanthe isabellina* (HH)
* Geađgerásttis *Oenanthe oenanthe*
* *Oenanthe pleschanka* (HH)
* *Oenanthe hispanica* (HH)
* *Oenanthe deserti* (HH)
Šilljocizit

**Šilljocizit** *Passeridae* gullet šilljocihcelottiide.

## Šlájat
*Šilljocihci *Passer domesticus* 
**Passer hispaniolensis* (HH)
*Uhcašilljocihci *Passer montanus* 

*
Skire

**Skire** (*Pica pica*) gullá vuoražaslottiide. Sápmái ja Davvi-Eurohpá eará osiide mihtilmas vuollešládja lea *Pica pica fennorum*.

## Govvagalleriija

Pica pica1.jpg|Skire
Pica_pica_nest_in_Stockholm.jpg|Skire beassi Stockholmmas
Pica pica pica MHNT.ZOO.2010.11.169.1.jpg|Skire monit


Kategoriija:Vuoražasat
Vuoražas

**Vuoražas** (*Corvus cornix*) lea čáhppes, dahje ovddemus ránes ja čáhppes, loddi, mii gullá vuoražaslottiide. Vuoražasat šaddet sullii 46 centimehtera guhkit. De eai leat ollu vuoražasat muorraráji badjel.

Kategoriija:Lottit
Kategoriija:Šilljocihcelottit
Kategoriija:Vuoražasat
Bealljerástát

**Bealljerástát** *Bombycillidae* gullet šilljocihcelottiide.

## Šlájat
*Bealljerásttis *Bombycilla garrulus*
Vuoražasat

**Vuoražasat** *Corvidae* gullet šilljocihcelottiide.

## Šlájat
**Garrulus glandarius* 
*Guovssat *Perisoreus infaustus* 
*Skire *Pica pica* 
*Niehttegarjá *Nucifraga caryocatactes* 
*Toardnagájon *Corvus monedula* 
**Corvus dauuricus* (HH)
*Bealdovuoraš *Corvus frugilegus* 
*Vuoražas *Corvus cornix* 
*Gáranas *Corvus corax*
Šurrevizarat

**Šurrevizarat** gullet vizariidda. 

## Muhtun šlájat
**Locustella lanceolata* (H) 
*Miesttašurrevizar *Locustella naevia* 
**Locustella fluviatilis* 
**Locustella luscinioides* (H)
Ruoššehasat

**Ruoššehasat** gullet vizariidda. 

## Muhtun šlájat
**Acrocephalus aedon* (HH)
* *Acrocephalus paludicola* (HH)
*Goalšoruoššehas *Acrocephalus schoenobaenus*
**Acrocephalus scirpaceus*
**Acrocephalus palustris*
**Acrocephalus dumetorum* 
**Acrocephalus agricola* (HH)
**Acrocephalus arundinaceus*
Jievžžanat

**Jievžžanat** gullet vizariidda. 

## Muhtun šlájat
**Hippolais pallida* (HH)
*Unnafiskesjievžžan *Hippolais caligata* (H) 
*Fiskesjievžžan *Hippolais icterina*
Dábálaš vizarat

**Dábálaš vizarat** gullet vizariidda. 

## Muhtun šlájat
* Gahpervizar *Sylvia atricapilla* 
* Rohtovizar *Sylvia borin* 
* *Sylvia nisoria* 
* Heartavizar *Sylvia curruca* 
* Miesttavizar *Sylvia communis* 
* Unnavizar *Sylvia nana* (HH)
* *Sylvia undata* (HH)
* *Sylvia cantillans* (HH)
* *Sylvia melanocephala* (HH)
* *Sylvia rueppelli* (HH)
Lastavizarat

**Lastavizarat** gullet vizariidda. 

## Muhtun šlájat
*Nuortilastavizar *Phylloscopus trochiloides* 
*Davvelastavizar *Phylloscopus borealis* (H) 
**Phylloscopus proregulus* (H) 
*Taigalastavizar *Phylloscopus inornatus* (H) 
*Kashmirlastavizar *Phylloscopus humei* (HH)
*Sibirjálastavizar *Phylloscopus schwarzi* (HH)
**Phylloscopus fuscatus* (HH)
*Várrelastavizar *Phylloscopus bonelli* (HH)
*Balkanlastavizar *Phylloscopus orientalis* (HH)
*Cihrrelastavizar *Phylloscopus sibilatrix* 
*Skilkeskálka *Phylloscopus collybita* 
*Rievssatcizáš *Phylloscopus trochilus*
Cihrrelastavizar

**Cihrrelastavizar** (*Phylloscopus sibilatrix*) lea loddi, mii gullá lastavizariidda.

Kategoriija:Vizarat
Vuojašlottit

**Vuojašlottit** (*Anseriformes*) lea loddesierrasearvi. Sámi vuojašlottit gullet čerdii vuojažat (*Anatidae*).

## Logahallan
Muhtun vuojašloddešlájat.

* Áhpehávda - *Somateria spectabilis*
* Boallonjukča - *Cygnus olor*
* Čiksa - *Anas crecca*
* Čoađgi - *Bucephala clangula*
* Čuonjá - *Anser fabalis*
* Duoršu - *Anas platyrhynchos*
* Gárggogoalsi - *Mergellus albellus*
* Giljobaš - *Anser erythropus *
* Goargohaŋŋá - *Polysticta stelleri*
* Gussagoalsi - *Mergus merganser* 
* Haŋŋá - *Clangula hyemalis*
* Hávda - *Somateria mollissima*
* Kanádačuonjá - *Branta canadensis*
* Njukča - *Cygnus cygnus*
* Njurggu - *Melanitta nigra*
* Ránesčuonjá - *Anser anser*
* Ránessnárttal - *Anas strepera*
* Ruksesfiehta - *Aythya ferina*
* Ruossaduoršu - *Tadorna tadorna*
* Skoarra - *Melanitta fusca*
* Snárttal - *Anas penelope*
* Spoađđoduoršu - *Anas clypeata*
* Stuorrafiehta - *Aythya marila*
* Suoidnečiksa - *Anas querquedula*
* Vilgesnierčuonjá - *Branta leucopsis*
* Vuojaš - *Anas acuta*
* Vuoktafiehta - *Aythya fuligula*
* Vuoktagoalsi - *Mergus serrator*

Kategoriija:Vuojašlottit
Pratibha Patil

**Pratibha Patil** (r. juovlamánu 19. 1934) lea indialaš politihkkár, gii lei India 12. presideanta jagiid 2007–2012. Dasa lassin son lei riikka vuosttaš nissonpresideanta.

## Gáldut

Kategoriija:India presideanttat
Áigeavádat

**Áigeavádat** leat máilmmi avádat, mas geavahit oktasaš áiggi. 

Áigeerohus guovtti avádaga gaskkas lea diibmu dahje diibmobealli nu, ahte áigi šaddá ain eanet, go johtit nuorttas.

Kategoriija:Áigi
Roma

**Roma** lea Itália oaivegávpot. Roma vuođđudanbeaivi lea cuoŋománu 21. 753. Roma viidodat lea 1 285 km² ja olmmošlohku 2 763 804 (2021).

Sátnejođiheaddji lea Roberto Gualtieri.

Kategoriija:Eurohpá oaivegávpogat
Kategoriija:Itália gávpogat
Göteborg

**Göteborg** lea gávpot Ruoŧas, Västra Götalándda leanas. Göteborg lea maid Västra Götalándda leana hálddahusguovddáš. Gávpoga viidodat lea 450&nbsp;km² ja olmmošlohku 489 757 ássi.

## Geahča maid

* Ruoŧa leanat

## Liŋkkat
* www.goteborg.se

Kategoriija:Ruoŧa gávpogat
Arnold Rüütel

**Arnold Rüütel** (r. miessemánu 10. 1928 Laimjala, Saaremaa) lei Estteeatnama presideanta jagiin 2001–2006. Rüütel ovddideaddji lei Lennart Meri ja čuovvu lea Toomas Hendrik Ilves.

Rüütel lea leamaš Estteeatnama Álbmotlihtu (Eestimaa Rahvaliit) bellodaga ságadoalli ja seamma bellodaga gudneságadoalli. Álbmotlihtu kongreassas miessemánus 2010 son lei vuostá dan, ahte Álbmotlihtus ja Estteeatnama sosiáládemokráhtalaš bellodagas sáhttái leat okta bellodat. 

## Gáldut

Kategoriija:Estteeatnama presideanttat
Kategoriija:Riegádeamit 1928
Kategoriija:Estteeanalaš politihkkárat
Mao Zedong

**Mao Zedong** (juovlamánu 26. b. 1893 – čakčamánu 9. b. 1976, ) lei kiinnálaš politihkkár.

## Gáldut

Kategoriija:Kiinnálaš politihkkárat
Mu isamaa, mu õnn ja rõõm

**Mu isamaa, mu õnn ja rõõm** lea Estteeatnama nationálalávlla.

Lávlaga melodiija lea seamma go Suoma *[[Vårt land]]*-nationálalávlagis.

## Sánit

(esttegillii)

Mu isamaa, mu õnn ja rõõm,
kui kaunis oled sa!
Ei leia mina iial teal
see suure, laia ilma peal,
mis mul nii armas oleks ka,
kui sa, mu isamaa!

Sa oled mind ju sünnitand
ja üles kasvatand;
sind tänan mina alati
ja jään sull' truuiks surmani,
mul kõige armsam oled sa,
mu kallis isamaa!

Su üle Jumal valvaku
mu armas isamaa!
Ta olgu sinu kaitseja
ja võtku rohkest õnnista,
mis iial ette võtad sa,
mu kallis isamaa!

Kategoriija:Estteeana
USA dollár

**USA dollár** (symbola **$**, valuhtakoda **USD**) lea Amerihká ovttastuvvan stáhtaid ruhtaovttadat. USA dollár juhkkojuvvo čuođi sentii.

## Liŋkkat
*  

Kategoriija:USA ekonomiija
Kategoriija:Davvi-Amerihká valuhtat
Eurovision lávllagilvvohallan 2000

**Eurovision 2000** lávllagilvvohallan ordnejuvvui Stockholmmas, Ruoŧas. Lávllagilvvohallan ordnejuvvui 45. geardde.

Kategoriija:Eurovision lávllagilvvohallan 2000
Pärnu

**Pärnu** (, árat Пернов; ; ) lea gávpot Nuortameara gáttis Oarjelulli-Estteeatnama.

Kategoriija:Estteeatnama gávpogat
Planehta

**Planehta** dahje **planeahtta** lea stuhkka mii jorrá beaivvášgotti váldonástti birra. Planehta lea definerejuvvon ná: 
* Das lea doarvái stuorra mássá mii lea jorben planehta. 
* Ii leat nu stuoris ahte nuklearalaš fušuvdna dáhpáhuvvá.
* Planehta lea iešráđalaš iežas geidnosis. 

Kategoriija:Planehtat
Islamabad

**Islamabad** (urdugillii اسلام آبا) lea gávpot Pakistanas. Dat lea maid Pakistana oaivegávpot. Islamabad olmmošlohku lei 1 018 000 (1999).

Kategoriija:Pakistan
Kategoriija:Ásia oaivegávpogat
Arábagiella

**Arábagiella**

 

## Guovlu
## Jietnadatoahppa
## Sátnevuorká
## Čállingiella

## Historjá
## Girjjálašvuohta

Kategoriija:Ovttaskas gielat
Kategoriija:Arábagiella
Bás prinssaš

**Bás prinssaš** () lea fránskalaš girječálli Antoine de Saint-Exupéry oanehis romána, mii ilbmái jagis 1943. Davvisámegillii girjji lea jorgalan Kerttu Vuolab, anárašgillii (*Uccâ priinsâš*) Iisakki Mattus ja nuortalašgillii (*U'cc priinsâž*) Kati-Claudia Fofonoff.

## Gáldut

Kategoriija:Fránskalaš oanehis románat
Kategoriija:Fránskalaš mánáidgirjjit
Kiinnálaš ođđajahki

**Kiinnálaš ođđajahki** ( (árbevirolaš)/春节 (álkidahtton) *chūnjié* dahje 農曆新年 (árbevirolaš)/农历新年 (álkidahtton) *nónglìxīnnián*) lea kiinnálaš kaleandara deháleamos festivála, mii dáhpáhuvvá juohke jagi. Festiválas ávvuduvvo kiinnálaš kaleandara ođđajahki.

Kategoriija:Ođđajagiávvudeamit
Báiskelottit

**Báiskelottit** (*Laridae*) lea loddečearda, masa gullá guhtta soga ja 55 šlája. Báiskelottit leat stuorábut go čearrehat.

## Sogat
**[[Pagophila]]*
* Báiskkit *Larus*
**Rissa*
**[[Creagus]]*
**[[Xema]]*
**[[Rhodostethia]]*

## Muhtun šlájat
* Ábirievssat (*Pagophila eburnea*)
* Báiski (*Larus canus*)
* Gahperbáiski (*Larus ridibundus*)
* Mearragáiru (*Larus marinus*)
* Ránesskávli (*Larus argentatus*)
* Skierru (*Rissa tridactyla*)
* Ruvsobáiski (*Rhodosthethia rosea*)
* Sildegáiru (*Larus fuscus fuscus*)
* Stuorraskávli (*Larus hyperboreus*)
* Uhcabáiski (*Larus minutus*)
* Vilgessoadjeskávli (*Larus glaucoides*)

## Govat

image:Laughlock.jpg|Gahperbáiski.
Image:LarusRidibundusCatch.jpg|Gahperbáiski.
Image:LarusRidibundusFlight-01_adjusted.jpg|Gahperbáiski.