open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mount Everest

**Mount Everest** ( *Sagarmāthā*) lea Ásia ja máilmmi alimus várri. Mount Everest lea Nepala ja Kiinná ráji nalde, Himalajas. Dan allodat lea 8 844 – 8 850 m. Mount Everest lea nammaduvvon eananmihtideaddji George Everesta mielde jagi 1856 rájes. Várri lea Sagarmatha-álbmotmeahcis mii gullá UNESCO máilmmeárbbiide. 

Edmund Hillary ja Tenzing Norgay leigga vuosttažin goargŋut Mount Everestii miessemánu 29. beaivvi 1953. 

## Mytologalaš mearkkašupmi
Nugo rievtti mielde buot stuorra čohkat Nepala Khumbu-guovllus, lea Mount Everest šerpaide bassi várri. Dán olbmo álgovuolggalaš oskkoldat lea seaguhuvvon buddhismain. Šerpaid áddejumi mielde ásset gopmit ja demonat ádjagiin, muorain ja várrečohkaid alde. Buddhistaid oainnu mielde báikkis orru Jomo Miyo Lang Sangma gii addá olbmuide biebmoávdnasiid. 

Stuorra bassi Padmasambhava, gii buvttii buddhisma Tibetii, lágidii gul viehkangilvvu Mount Everesta čohkkii. Dan maŋŋá go Padmasambahava lei áiggebotta mediteren ja demonaiguin doarrun, ovtta Lama Bön-oskkoldagas hástalii su givrodagaska geahččalit. Lama ihkku viehkalii su magihkalaš goavdása veagas, ja Padmansambhava fas iđitguksos. Son goittotge vuittii gilvvu, go čohkkádettiinis dolvojuvvui báikkistis čohkkii čuovgasuotnjariid fárus. 

Dan dihte lágiduvvo oaffarseremoniija, go šerpa galgá várrái goargŋut. Dat gohčoduvvo Puja-seremoniijan. Šerpat jáhkket ahte Pujat leat dárbbašlaččat eastadan dihte roasuid. Maiddái olgoriikka mátkkaččat lávejit servat seremoniijai.   

## Gáldut

Kategoriija:Ásia eatnandiehtu
Kategoriija:Várit
Sven-Roald Nystø

**Sven-Roald Nystø** (riegádan čakčamánu 30. b. 1956) lea norgga lullisámepolitihkkár Divttasvuonas eret. Sus lea *Cand.polit.* Romssa universitehtas. Son lei jagi 1997:s gitta 2005:i Norgga Sámedikkii nubbi presideantta. Son lei maid Norgga Sámiid Riikasearvvii jođiheaddji 1995:s gitta 1997. 

## Gáldut

Kategoriija:Sápmelaš politihkkárat
Kategoriija:Riegádeamit 1956
Kategoriija:Julevsápmelaččat
Silje Karine Muotka

**Silje Karine Muotka** (riegádan cuoŋománu 12. b. 1975)  lea norgga sámepolitihkkár, Unjárggas eret. Son lei Norgga Sámiid Riikasearvvii jođiheaddji 2006:s gitta 2008. Dál son lea Sámediggeáirras áigodagas 2009-2013, doppe lea son jođiheaddji bajásšaddan- ja oahppolávdegottis. Golggotmánnu 2021 sus šattai Norgga Sámedikki presideanta.

## Gáldut

Kategoriija:Sápmelaš politihkkárat
Kategoriija:Riegádeamit 1975
Klemet Erland Hætta

**Klemet Erland Hætta** (riegádan guovvamánu 2. b. 1973) lea sámepolitihkkár, Mázes eret. Son lei Guovdageainnu sátnejođiheaddji jagiid 2003–2015. Son lei Norgga Sámiid Riikasearvvi jođiheaddji 2001:s gitta 2003:i. Dasa lassin son lei sámediggeáirras jagiid 2005–2009 ja lea jagi 2021 rájes Finnmárkku várreáirras Stuorradikkis.

## Gáldut

Kategoriija:Sápmelaš politihkkárat
Kategoriija:Riegádeamit 1973
Kategoriija:Guovdageainnu sátnejođiheaddjit
Vuoskku

**Vuoskku** (*Perca fluviatilis*) lea vuskoniidda gullevaš doahkkiguolli. Dat lea maid Suoma našunálaguolli.

Kategoriija:Guolit
Giron

**Giron** lea:
* Loddi
* Gielda Ruoŧas
* Gielda Ain departemeanttas Frankriikkas

Kategoriija:Presiserensiiddut
Ruoŧademokráhtat

**Ruoŧademokráhtat**  dahje **RD** ( dahje *SD*) lea nationalisttalaš ja sosiálakonservatiiva bellodat Ruoŧas. Bellodat vuođđuduvvui 1988:s. Bellodathoavda lea 2005 rájes Jimmie Åkesson. RD lea 2010 riikkabeaiveválggaid rájes mielde Ruoŧa riikkabeivviin. 

Ruoŧademokráhtat vuođđuduvvui 1988 guovvamánu 6. beaivvi Stockholmmas. Bellodaga ruohttasat bohtet rasisttalaš ja olgešekstremisttalaš servviin ja bellodagain dego *Framstegspartiet* (), *Sverigepartiet* () ja *Bevara Sverige Svenskt* ()*. 

2006 RD rievdadedje iežaset bellodatsymbola. Ovdal RD:s lei giehta mii doalai [[spáiddar|spáidara]] [[Ruoŧa leavga|Ruoŧa leavgga]] ivnniin. Ođđa symbola šattai [[alitnásti]]. Åkesson čilgii ahte symbola molssun galggai čájehit ahte bellodat lei dahkan nu čiekŋaliimanni rievdadusat logijagiid áigge ahte ferte vuohttut maiddái olgguldasat. 

Maŋŋá go ovddastišgođii riikkabeivviin RD moitojuvvui das go sii eai leat guođđán iežaset rasisttalaš ruohttasiid velá. 2012 bellodat álggahii doaimmaid vuosttildit daid váttisvuođaid. Ođđa kommunikašuvdnaplána ásahuvvui ja [[nollatoleránsa]] [[ekstremisma|ekstremismma]] ja rasismma vuostá. 

[[2014 riikkabeaiveválggat Ruoŧas|2014 riikkabeaiveválggain]] RD oaččui measta 13 proseanta jienain ja šattai Ruoŧa goalmmát stuorimus bellodat. Eará bellodagat eai háliidan ráhkadit [[ráđđehus]]a RD:ain, mii bohciidii ságastallama ođđaválgga birra. [[Ođđaválga]] hehttejuvvui go sosiálademokráhtalaš ráđđehus ja boargárlaš lihttu () soabadalle gaskaneaset nu ahte RD:a váikkuhanfápmu unnui. Dat soahpamuš gohččoduvvui *Decemberöverenskommelsen'' ().

## Gáldut

Kategoriija:Ruoŧademokráhtat
Njávdán

**Njávdán** (suomagillii *Näätämö*, nuortalašgillii *Njauddâm*, anárašgillii *Njiävđám*, dárogillii *Neiden*) lea gilli ja rájirasttildanbáiki Suoma ja Norgga ráji nalde Anára gielddas Suoma bealde ja Mátta-Várjjaga gielddas Norgga bealde.

Njávdámis lea Norgga unnimus girku ja davvi-Norgga áidna ortodoksalaš girku: nuortalaččaid St. Georga kapealla.

## Geahča maid
*''Vahku gilli: Njávdán - Njauddâm'' Yle Sámi Radios

## Gáldut

Kategoriija:Anára gilit
Kategoriija:Nuortasápmelaččat
Hanoi

**Hanoi** (vietnamgillii *Hà Nội*, kiinnágillii *河内*) lea Vietnama oaivegávpot ja olmmošlogu mielde Vietnama nubbin stuorámus gávpot Hồ Chí Minh gávpoga maŋŋel.
Hanoi virggálaš vuođđudanjahki lea 1010, muhto seamma báikkis lea leamašan gávpot juo ovdal 700-logu.
Čiekčá

**Čiekčá** (*Pandion haliaetus*) lea hávuhiide (*Accipitridae*) gullevaš loddi.

Kategoriija:Gazzalottit
Dierbmámuorji

**Dierbmámuorji** (Paris quadrifolia) lea mirkkolaš šaddu.

Kategoriija:Mirkkolaš šattut
Kategoriija:Dierbmámuorješattut
Tórshavn

**Tórshavn** (dánskkagillii *Thorshavn*)  lea Fearsulluid oaivegávpot. Gávpot lea Streymoyas. Gávpoga olmmošlohku lea sullii 19 000 ássi.

Kategoriija:Fearsullot
Ruoná lihttu

**Ruoná lihttu** (, ) lea Suoma politihkalaš bellodat, mii lea vuođđuduvvon jagis 1987. Bellodaga jođiheaddji lea .
 
## Ruoná lihttu eará sámegillii

## Gáldut

Kategoriija:Suoma bellodagat
Nesna

**Nesna** (ubmisámegillii: *Neässná*) lea gielda Nordlándda fylkkasuohkanis.

## Gáldut

Kategoriija:Nordlándda gielddat
Vega

**Vega** lea gielda Nordlándda fylkkas.

## Gáldut

Kategoriija:Nordlándda gielddat
Kategoriija:Máilmmeárbebáikkit Norggas
Herøy

**Herøy** lea:
*Herøy, gielda Nordlándda fylkkas.
*Herøy, gielda Møre ja Romsdála fylkkas.

Kategoriija:Presiserensiiddut
Giske

**Giske** lea gielda Møre ja Romsdála fylkkas. Dan olmmošlohku lea 7 541 ja viidodat lea 40&nbsp;km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Valderøya.

## Gáldut

Kategoriija:Møre ja Romsdála gielddat
Leksvik

**Leksvik** lea ovddeš gielda Davvi-Trøndelága fylkkas (dálá Trøndelága fylka). Dan viidodat lei 430&nbsp;km² ja maŋimus olmmošlohku sierra gielddan 3&nbsp;480 (1.1.2017). Ođđajagemánu 1. beaivvi 2018:s časke Leksvik ja Rissa gielddat oktii. Ođđa gieldda namma lea Siskkit Fosen. Dan hálddahusguovddáš lea Leksvik márkan, mii maiddái lei Leksvika gieldda hálddahusguovddáš.

## Gáldut

Kategoriija:Trøndelága ovddeš gielddat
Mosvik

**Mosvik** lea ovddeš gielda Davvi-Trøndelága fylkkagielddas.

Kategoriija:Trøndelága ovddeš gielddat
Agdenes

**Agdenes** lei gielda Trøndelága fylkkas. 2020 rájes lea gielda oassi ođđa Orkland gielddas. Gieldda hálddahusguovddáš lei Lensvik.

## Gáldut

Kategoriija:Orkland
Kategoriija:Trøndelága ovddeš gielddat
Bjugn

**Bjugn** lea gielda Trøndelága fylkkas. Dan olmmošlohku lea 4 665 ja viidodat lea 384&nbsp;km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Botngård.

## Gáldut

Kategoriija:Trøndelága gielddat
Frøya

**Frøya** lea gielda Trøndelága fylkkas. Dan olmmošlohku lea 4 506 ja viidodat lea 241&nbsp;km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Sistranda.

## Gáldut

Kategoriija:Trøndelága gielddat
Hemne

**Hemne** lea gielda Trøndelága fylkkas. Dan olmmošlohku lea 4 228 ja viidodat lea 670&nbsp;km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Kyrksæterøra.

## Gáldut

Kategoriija:Trøndelága gielddat
Hitra

**Hitra** lea gielda Trøndelága fylkkas. Dan olmmošlohku lea 4 477 ja viidodat lea 685&nbsp;km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Fillan.

## Gáldut

Kategoriija:Trøndelága gielddat
Holtålen

**Holtålen** lea gielda Trøndelága fylkkas. Dan olmmošlohku lea 2 030 ja viidodat lea 1 210&nbsp;km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Ålen.

## Gáldut

Kategoriija:Trøndelága gielddat
Klæbu

**Klæbu** lea gielda Trøndelága fylkkas. Gieldda hálddahusguovddáš lea Klæbu.

## Gáldut

Kategoriija:Trøndelága gielddat
Melhus

**Melhus** lea gielda Trøndelága fylkkas. Dan olmmošlohku lea 15 679 ja viidodat lea 695&nbsp;km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Melhus.

## Gáldut

Kategoriija:Trøndelága gielddat
Rissa

**Rissa** lea ovddeš gielda Lulli-Trøndelága fylkkas (dálá Trøndelága fylka). Dan olmmošlohku lei 6 652 ja viidodat lei 622&nbsp;km². Gieldda hálddahusguovddáš lei Rissa. Ođđajagemánu 1. beaivvi 2018:s časke Rissa ja Leksvik gielddat oktii. Ođđa gieldda namma lea Siskkit Fosen.

## Gáldut

Kategoriija:Trøndelága ovddeš gielddat
Snillfjord

**Snillfjord** lei gielda Trøndelága fylkkas. 2020:s juohkaašuvai gielda golbma oassái, mat šadde oassin golbma eará gielddain: Orkland, Hitra ja Heim. Gieldda hálddahusguovddáš lei Krokstadøra.

## Gáldut

Kategoriija:Orkland
Kategoriija:Trøndelága ovddeš gielddat
Alvdal

**Alvdal** lea gielda Hedmárkku fylkkas. Dan olmmošlohku lea 2 449 ja viidodat lea 943&nbsp;km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Alvdal.

## Gáldut

Kategoriija:Hedmárkku gielddat
Eidskog

**Eidskog** lea gielda Hedmárkku fylkkas. Dan olmmošlohku lea 6 282 ja viidodat lea 640&nbsp;km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Skotterud.

## Gáldut

Kategoriija:Hedmárkku gielddat
Grue

**Grue** lea gielda Hedmárkku fylkkas. Dan olmmošlohku lea 4 997 ja viidodat lea 837&nbsp;km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Kirkenær.

## Gáldut

Kategoriija:Hedmárkku gielddat
Nord-Odal

**Nord-Odal** lea gielda Hedmárkku fylkkas. Dan olmmošlohku lea 5 190 ja viidodat lea 508&nbsp;km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Sand.

## Gáldut

Kategoriija:Hedmárkku gielddat
Os (Hedmárku)

**Os** lea gielda Hedmárkku fylkkas. Dan olmmošlohku lea 2 035 ja viidodat lea 1 040&nbsp;km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Os.

## Gáldut

Kategoriija:Hedmárkku gielddat
Rendalen

**Rendalen** lea gielda Hedmárkku fylkkas. Dan olmmošlohku lea 1 910 ja viidodat lea 3 180&nbsp;km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Bergset.

## Gáldut

Kategoriija:Hedmárkku gielddat
Ringsaker

**Ringsaker** lea gielda Hedmárkku fylkkas. Dan olmmošlohku lea 33 406 ja viidodat lea 1 281&nbsp;km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Brumunddal.

## Gáldut

Kategoriija:Hedmárkku gielddat
Elverum

**Elverum** lea gávpotgielda Østerdalenis Hedmárkku fylkkas, mii oaččui gávpotstatusa jagis 1996. Elveruma rádjegielddat leat Åmot davvin, Trysil davvenuortin, Våler lullin ja Løten oarjin.

Elveruma gieldda viidodat lea 1229 km² ja stuorra oassi das leat vuovddit.

Kategoriija:Hedmárkku gielddat
Stor-Elvdal

**Stor-Elvdal** lea gielda Hedmárkku fylkkas. Dan olmmošlohku lea 2 641 ja viidodat lea 2 166&nbsp;km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Koppang.

## Gáldut

Kategoriija:Hedmárkku gielddat
Engerdal

**Engerdal** lea gielda Hedmárkku fylkkas. Dan olmmošlohku lea 1 376 ja viidodat lea 2 197&nbsp;km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Engerdal.

## Gáldut

Kategoriija:Hedmárkku gielddat
Sør-Odal

**Sør-Odal** lea gielda Hedmárkku fylkkas. Dan olmmošlohku lea 7 806 ja viidodat lea 517&nbsp;km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Skarnes.

## Gáldut

Kategoriija:Hedmárkku gielddat
Trysil

**Trysil** lea gielda Hedmárkku fylkkas. Dan olmmošlohku lea 6 689 ja viidodat lea 3 014&nbsp;km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Innbygda.

## Gáldut

Kategoriija:Hedmárkku gielddat
Åmot

**Åmot** lea gielda Hedmárkku fylkkas. Dan olmmošlohku lea 4 387 ja viidodat lea 1 340&nbsp;km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Rena.

## Gáldut

Kategoriija:Hedmárkku gielddat
Åsnes

**Åsnes** lea gielda Hedmárkku fylkkas. Dan olmmošlohku lea 7 600 ja viidodat lea 1 041&nbsp;km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Flisa.

## Gáldut

Kategoriija:Hedmárkku gielddat
The Walt Disney Company

**The Walt Disney Company** lea fitnodat.

## Geahča maid
* Walt Disney

Kategoriija:Fitnodagat
Kategoriija:Disney
Kiinnágiella

**Kiinnágiella** dahje **giinnágiella** lea máilmmi eanemus hállojuvvon giella.
Dat lea virggálaš giella Kiinnás, Singapores, Kiinná dásseválddis, Hongkongas ja Macaos.

Kategoriija:Kiinnálaš gielat
Kategoriija:Kiinná gielat
Askvoll

**Askvoll** lea gielda Sogn ja Fjordane fylkkas. Dan olmmošlohku lea 3&nbsp;025 ja viidodat lea 327&nbsp;km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Askvoll. Askvoll rádjegielddat leat .

## Gáldut


Kategoriija:Sogn ja Fjordane gielddat
Guovdageainnu nuoraidskuvla

**Guovdageainnu nuoraidskuvla** (dárogillii *Kautokeino ungdomsskole*) lea nuoraidskuvla Guovdageainnus Finnmárkku fylkkas. Doppe leat 99 oahppi ja 6 klássa. Guovdageainnu suohkan pláne ahte nuoraid- ja mánáidskuvla ovttastahttojuvvojit hálddahuslaččat.

Skuvlla rektor lea Ellen J. Sara Eira.

## Gáldut

Kategoriija:Guovdageainnu skuvllat
Guovdageainnu Dáloniid Listu

**Guovdageainnu Dáloniid Listu** (*Kautokeino Fastboendes Liste*) lea Norgga sámi politihkalaš bellodat.
Jagiin 2007-2011 ledje 3 dan bellodaga olbmo Guovdageainnu suohkanstivrras.

Kategoriija:Guovdageaidnu
Kategoriija:Sámepolitihkka
Kategoriija:Norgga bellodagat
Guksi

**Guksi** lea árbevirolaš sámi gohppu, mii lea ráhkaduvvon muoras. Guksi maiddái vuvdojuvvo ollu turistagálvun.

Kategoriija:Kultuvra
Urnes stáhpegirku

**Urnes stáhpegirku** lea stáhpegirku Ornes nammasaš dálus lulábealde Lustrafjordena Lustra suohkanis Sogn ja Fjordane fylkkas.

Kategoriija:Sogn ja Fjordane girkut
Kategoriija:Máilmmeárbebáikkit Norggas
Jan P. Syse

**Jan P. Syse ** (riegádan skábmamánu 25. b. 1930 Nøtterøyas, jápmán čakčamánu 17. b. 1997 Oslos) lei norgalaš politihkar Olgešbellodagas. Son lei industriijaministtar Kåre Willocha ráđđehusas jagiin 1983-1985, ja lei ieš stáhtaministtar 1989:s gitta 1990 rádjái, go lei koališuvdnaráđđehus Olgešbellodagain, Risttalaš Álbmotbellodagain ja Guovddašbellodagain. Syse lei oahppan juristta. Son lei stuoradiggeáirras oktiibuot 25 jagi, ja luobai stuoradiggepermišuvdnii čakčamánus 1997.

## Gáldut

Kategoriija:Norgga stáhtaministarat
Kategoriija:Riegádeamit 1930
Norgga Báŋku

**Norgga Báŋku** lea Norgga váldobáŋku. Stuorradiggi ásahii dan geassemánu 14. b. 1816.

Dan ovddasvástádus lea ruhtapolitihka jotkkolaš ollašuhttin. Norgga Báŋku lea sierra riektesubjeakta, maid stáhta oamasta, ja dan doibmii guoská miessemánu 24. b. 1985` láhka nr. 28 Norgga Báŋkku ja ruhtavuogádaga birra (Guovddášbáŋkoláhka), ja dasa gullevaš láhkaásahusat. 

Norgga Báŋku galgá ollašuhttit ruhta-, kredihtta- ja valuhtapolitihka ja leat ráđđeaddi orgána dan hárrái. Dat galgá ráhkadahttit báberruđaid ja šlánttiid, ovddidit beaktilis máksinvuogádaga riikka siskkobeallái ja olgoriikka ruhtarávnnjiide ja gozihit ruhta-, kredihtta- ja valuhttamárkaniid. Norgga Báŋku galgá doaimmahit barggus ekonomiijapolitihka njuolggadusaid mielde, maid stáhta eiseválddit leat nannen, ja čuovvut riikkaidgaskasaš geatnegasvuođaid, mat čatnet riikka. Gonagas mearrida kursavuogádaga áššiid, mat gusket kruvdnui ja kruvnno kurssa rievdadusaide.

## Leaŋkkat

* Norgga Báŋkku birra regjeringen.no-siidduin
* Norgga Báŋkku ruoktosiidu

Kategoriija:Norga
Sámi ofelaččat

**Sámi ofelaččat** () leat nuorra sápmelaččat geat johtet miehtá Norgga ja muitalit skuvllain sámi kultuvrra ja servodaga birra. Ofelašvuohta ja ofelastin leat oasit sin sámi kultur- ja servodatmáhtu -oahpus Sámi allaskuvllas. Jagi ođđa ofelaččat dávjá almmuhuvvojit Márkomeannu-festiválas. Jagi 2016 stáhtačálli Anne Karin Olli goittotge almmuhii ođđa ofelaččaid Riddu Riđđu-festiválas.

## Sámi ofelaččat
Jagi 2013 rádjái golbma ohcci ledje válljejuvvon ofelažžan, muhto dál njeallje válljejuvvojit.

* 2004-05: Ellinor Marita Jåma, Ánte Siri ja Inga Lill Mikkelsen
* 2005-06: Laila Mari Brandsfjell, Susanne Amalie Andersen ja Johan Ánde Máhtte Somby Sandvik
* 2006-07: Anne Silja Turi, Mats Jonas Pavall ja Elle Sofe Henriksen 
* 2007-08: May-Synnøve Trosten, Berit Kristine Andersen Guvsám ja Brita Iren Thomasson 
* 2008-09: Ul-Juhán Partapuoli, Risten-Márjá Inga ja Ina-Ristin Danielsen Gundersen
* 2009-10: Máret Henriksen, Sagka Marie Fjellheim Danielsen ja Gry Helen Sivertsen
* 2010-11: Anna Cicilie Kristine Westerfjell Somby, Ánde Trosten ja Anne Margaretha Kuhmunen Oskal
* 2011-12: Mihkkal Rasmus Logje, Ida Ristiinná Hætta Ophaug ja Øyvind Erichsen
* 2012-13: Sandra Márjá West, Sarakka Gaup ja Naina Helén Wigdahl Jåma
* 2013-14: Anja Labj, Simon Pavval, Inger Biret Kvernmo Gaup ja Tormod Andersen
* 2014-15: Anne Berit Pulk, Jon-Christer Mudenia, Yvonne-Marie Miniggio ja Sárá Márjá Utsi
* 2015-16: Lisa Kaisa Vesterheim Skoglund, Maien Gaup Sandberg, Elle Mari Dunfjell Oskal ja Elle Káre Somby
* 2016-17: Maja-Sofie Larsen Fjellström, Knut Mikkel Hætta, Oda Kjær Eriksen ja Ole Nicklas Mienna Guttorm
* 2017-18: Leif Henrik Halvari, Anne-Marja Jannok-Joma, Dan-Jonas Danielsen Sparrok ja Maren Benedicte Storslett
* 2018-19: Vanja Tørresdal, Maria Gunilla Påve Wilks, Eli Karianne Vesterheim Hætta ja Elle Karen Inga Skum
* 2019-20: Maila Risten Bongo Dikkanen, Håkon Mudenia, Aina Haugom Nordfjell ja Inga Maret Solberg Åhren.
* 2020-21: Lemet Johanas Nystad, Mirja Cicilia Andersson Renander, Elle Rávdná Näkkäläjárvi ja Vibeke Persen.
* 2021-21: Ane Malene Nordeng, Nathaniel Holan Larsen, Emma Elliane Oskal Valkeapää, Ida Emilie Marakatt Lindseth

## Gáldut

Kategoriija:Sápmelaččat
Kategoriija:Sámekultuvra
Áidejávri

**Áidejávri** lea giláš Guovdageainnu ja Suoma gaskkas riikkageaidnu 93 guoras.  Áidejávrris lea luoddaguoras almmolaš hivsset.

## Gáldut

Kategoriija:Guovdageainnu gilit
Máze lagasbirasguovddáš

**Máze lagasbirasguovddáš** () lea skuvla Máze gilis, Guovdageainnu suohkanis, Finnmárkku fylkkas.

Kategoriija:Guovdageainnu skuvllat
Noemi

**Noemi** dahjege **Veronica Scopelliti** (riegádan ođđajagimánu 25. 1982 Romas, Itálias) lea itálialaš popmusihkkár ja lávlusániidčálli.

## Diskografiija
* *Noemi* (2009)
* *Sulla mia pelle* (2010)
* *RossoNoemi* (2011)
* *RossoLive* (2012)

## Eará siidduin
* noemiofficial.it
* arcadinoemi.it

## Gáldut

Kategoriija:Riegádeamit 1982
Kategoriija:Itálialaš musihkkárat
Gárasavvon

**Gárasavvon** dahje **Gáresavvon** ( dahje *Karesuvanto*, ) lea gilli Muonájoga balddas Suoma Eanodagas ja Ruoŧa Gironis. Olles Gárasavvona olmmošlohku lea sullii 470 ássi.
Saami Ski Race

**Saami Ski Race** lea riikkaidgaskasaš čuoigangilvu. Gilvvu vuolgga lea Eanodagas, Suomas, ja manná Guovdageidnui, Norgii. Čuoiganlahttu čuovvo boares boastavuodjingeaidnu. Ovdal poasta fievrriduvvui vácci, čuoigga dahje herggiin. Gilvu lea ovcci miilla, muhto sáhttá maiddái searvat gilvvuide mas lahttu lea golbma dahje guhtta miillla. 2012 Sámegiel professor Pekka Sammallahti cuiggodii čuoigangilvvu lágideaddjiid go sii ledje dárbbašmeahttumit navdán gilvvu eŋgelasgiel namain. Eará doalut maid Sammallahti moittii ledje musihkkagilvvut Sámi grand prix ja Johkamohkis lágiduvvon doalut Sápmi awards.

## Liŋkkat
* Altaposten: Kamp om skiløperne
* 

Kategoriija:Davviriikkat
Kategoriija:Valáštallan
Orhon-alfabehta

**Orhon-alfabehta** lea dološ čállinvuohki, mii geavahuvvui dološ durkkagiela čáledettiin 700-logu rájes guovlluin, gos lea dálá Mongolia. Alfabehta gohčoduvvo namain Orhon-alfabehta danin, go eanaš Orhon-čállosat leat gávdnon Orhonjotguovllus Mongolias. Vuosttaš gii máhtii dulkot Orhon-čállosiid riekta lei dánskkalaš gielladutki Vilhelm Thomsen 1890-logus.
Kemiönsaari

**Kimitoön** () lea Suoma gielda Varsinais-Suoma eanangottis. Dan rádjegielddat leat Salo, Raseborg, Hangö, Pargas ja Sauvo.

## Gilit
Albrektsböle, Berga, Billböle, Biskopsö, Bjensböle, Björkboda, Bogsböle, Bolax, Brante, Bredvik, Brokärr, Brännboda, Båtkulla, Böle, Dalby, Dalen, Dalkarlby, Digerdal, Ekniemi (Eknäs), Elmdal, Engelsby, Finsjö, Flugböle, Fröjdböle, Galtarby, Gammelby, Genböle, Gräggnäs, Gräsböle, Grönstrand, Gundby, Gästerby, Hammarsboda, Hasselbacken, Helgeboda, Hertsböle, Hiittinen (Hitis), Holma, Hova, Hulta, Högmo, Högsåra, Illo, Kalkkila (Kalkila), Kaskärr, Kasnäs, Kaxskäla, Kiila (Kila), Kirkonkylä (Kyrkoby), Kobböle, Koddböle, Koivuranta, Koustar, Kuggböle, Kråkvik, Kulla, Kvarnböle, Kyrkbacken, Kårkulla, Kärra, Labböle, Labbnäs, Lamkulla, Lappdal, Lemnäs, Lillfinnhova, Lillvik, Linnarnäs, Långnäs, Länsiniemi (Västerudden), Lövböle, Mainiemi (Majniemi), Makila, Mattböle, Mattkärr, Misskärr, Mjösund, Måsa, Nivelax, Nordanå, Nordvik, Norrlångvik, Norrlammala, Norrsundvik, Nybacka, Orrnäs, Pajböle, Pederså, Pungböle, Purunpää, Påvalsby, Pörtsnäs, Reku, Rosala, Rosendal, Rugnola, Rövik, Santasaari (Sandö), Sirnäs, Skarpböle, Skinnarvik, Skoböle, Skog, Skogsböle, Släts, Småland, Smedaböle, Smedsböle, Smedskulla, Stenmo, Storfinnhova, Strömma, Stubbnäs, Stusnäs, Sundvik, Sunnanå, Suomenkulma (Finnudden), Söderby, Söderlångvik, Söderlammala, Söglö, Skålböle, Skånpusten Skäggböle, Syvälahti (Sjölax), Taalintehdas (Dalsbruk), Tappo, Tavasttrona, Tjuda, Tollsnäs, Torsböle, Trotby, Träskö, Tynglax, Vestlahti (Vestlax), Viksgård, Viksvidja, Villkärr, Vreta, Vänoxa, Vänö, Västankärr, Västermark, Ytterkulla, Ytterölmos, Östanå, Östermark, Överölmos

## Liŋkkat

Kategoriija:Oarje-Suoma leatna
Márkomeannu

**Márkomeannu** lea sámi kultuvra- ja musihkkafestivála lágiduvvo Ufuohtá ja Lulli-Romssa márkogiliin suoidnemánu loahpas juohke jagi. *Márkomeannu* máksá ”eallin ja dáhpáhusat márkogilis". Márkomeannu lágiduvvo 13. háve 2012.

Prográmma bistá vihtta beaivvi ja festiválas leat čájáhusat, seminárat, historjjálaš/arkeologalaš vádjoleapmi, muitalusmeannu, workshops mánáide ja ollesolbmuide, oanehisfilbmaprográmma, spesiálačájáhus, márkosámi gilvvut ja stullamat, márkkan, mánáidteáhter, girjealmmuheamit ja konsearttat. Ovdal leat Mari Boine, Niko Valkeapää, Wimme Saari, Adjágas ja Inga Juuso čuojahan Márkomeanu lávddis, ja dovddus sámi govvejeaddji Per Heimly lea vuosehan govaidis.

## Historjá
Nuoraidsearvi Stuornjárgga Sámenuorak (baikkalaš searvvi Davvi Nuoras) reidii festivála jagi 1999 rájes 2006 rádjái, muhto lea dál ásahuvvon sierra searvi, Márkomeannu Searvi, mii lágida festivála. 2007:s geavahišgoadijit ođđa konseartalávdi, ja vuosttaš geardde lágiduvvojit guokte olgokonseartta guokte beaivvi maŋŋálaga.

Márkomeanus ledje 2200 guossi jagis 2011 ja lea šaddan nanus festivála. Ruhtaváttisvuođaid ja váilevaš bargonávccaid dihte ii lágiduvvon festivála 2014s nu mo láve Gállogiettis, ledje baicce smávit lágideamit miehtá jagi. 2015s galgá Márkomeannu fas lágiduvvot Gállogiettis nu go ovdal. 

## Ulbmil
Festiválas lea čielga sámi profiila; galgá ovddidit márkosámi kultuvrra, ja maid leat olles Sámi kultuvra-aktevra. Márkomeannu háliida hábmet buot ahkáhaččaid identitehta, muhto doalaha sierra nuoraidprofiilla. Márkomeannu háliida vuosehit sihke profešunealla musihkkáriid ja artisttaid geat eai leat beaggán.

## Festivála
### Konsearttat
### Seminárat
### Mánáidmeannu

### Nuoráidmeannu

## Liŋkkat

*Márkomeanu neahttasiiddut
*Márkomeannu Facebook:as 
*Festiválajođiheaddji blogga
*Márkomeannu twitter:is

## Referánssat


Kategoriija:Sámekultuvra
Sátnejođiheaddji

**Sátnejođiheaddji** lea buot álbmotválljejuvvon suohkaniid njunuš, ja doaibmá čoahkkinjođiheaddjin suohkanstivračoahkkimiin. Álbmotválljejuvvon áirasat válljejit sátnejođiheaddji iežaset searvvis maŋŋel go válgabohtosat leat čielgan ja áirrassajit juogaduvvon. Áigodagas 1999 gitta 2007 rádjái lei soames suohkaniin vejolaš válljet sátnejođiheaddji njuolggoválljemiid bokte. Sátnejođiheaddji lea suohkana bajimus politihkalaš oaivámuš, ráđđealmmai ges suohkana bajimus hálddáhuslaš oaivámuš.

Buohtastahtti rolla fylkkasuohkanis lea fylkkasátnejođiheaddji.

Sátnejođiheaddji dajaldat geavahuvvo sámegiela oktavuođas dávjá maiddái eará sullásaš rollaid čilgeheamis. Sáhttá govvidit soapmása guhte jođiha sáni, ja muđui jođiheaddji ihkenas stivrrain.

Kategoriija:Politihkka
Jahkečuohti

**Jahkečuohti**, dahje **čuohtejahki**, maiddái **sekel**, lea áigodat mii fátmmasta čuođi jagi. 

Kategoriija:Kronologiija
Kim Jong-il

**Kim Jong-il** (chosŏn'gŭl: 김정일, hanja: 金正日, romaniseren: Kim Chŏng-il, rievdaduvvon romaniseren: Gim Jeong-il, riegádan guovvamánu 16. beaivvi jagis 1941, Vjatskoje nammasaš báikkis Sovjetlihtus (sovjehtalaš gáldut) dahje guovvamánu 16. beaivvi jagis 1942 (Davvi-Korea gáldut), jápmán juovlamánu 17. beaivvi 2011) lei Davvi-Korea kommunisttalaš politihkkar. Son lei Davvi-Korea vuođđudeaddji, dál jápmán presideantta Kim Il-sung, bárdni ja maŋisboahtti. Kim Jong-il válddi badjalasas fámu dásiid mielde, álggos lei son ovdaolmmájin Našunála suodjaluskomišuvnnas 1993, dasto alimuskommandevra koreánalaš álbmotsoahteveagas 1994, ja dađi mielde 1997 rájes lei son generálačálli Korea bargiidbellodagas. Kim Jong-il lei de facto dušše stáhtajođiheaddji, danin go su áhčči Kim Il-sung maŋŋel su jápmima oaččui namahusa "agibeaivválaš presideantta" jagis 1994.

Jong-il ođasmahtti belohahkii áhčis Kim Il-sung ideologiija, juche («iešbirgejupmi»), ođđa doktriinnan mii gohčoduvvo songun («soahteveahka vuostažettiin»). Davvi-Korea lei ollásit olgoriikka veahki vuolde, ja go Sovjetlihttu luoddanii jagis 1991 de dat maiddái oalát njeiddi Davvi-Korea ekonomiija. Álgogeahčen 1990-logu mielddisbuvttii dát nealgejagiid, dahje dan maid stivrejeaddjit gohčodedje «ahkidis mátkin». Nealgejagiin nelgo gaskkal 900 000 ja 3.5 miljovna olbmo jámas. Songun doktriinna geažil vuoruhuvvet ain riikka resursat vuostažettiin soahtevehkii buorrin, jus geahččat eret vuoruhemiid oaivegávpoga váras. Kim Jong-ila buotveagalaš diktatuvra lea garrasit moaittahallan rihkkumis olmmošvuoigatvuođaid ja go fievrridit atomvearjoprográmma. 2000-logus vásihii Kim Jong-il buozalmasvuođaid, ja su nuoramus bárdni Kim Jong-un, riegádan jagis 1984, lea jahkimis nammaduvvon áhčis maŋisboahttin.

## Gáldut

Kategoriija:Davvi-Korealaš politihkkárat
Kategoriija:Riegádeamit 1941
Kategoriija:Jápmimat 2011
Sastamala

**Sastamala** () lea Suoma gávpot Pirkanmaa eanangottis. Dan rádjegielddat leat Huittinen, Hämeenkyrö, Ikaalinen, Kankaanpää, Kokemäki, Nokia, Pori, Punkalaidun, Ulvila, Urjala ja Vesilahti.

## Gilit
Hoppu, Iisa, Kalliala, Kaukola, Ketola, Lousaja, Marttila, Myllymaa, Nokkakylä, Nuupala, Näntölä, Ojansuu, Parviala, Pitkämäki, Raivio, Roismala, Ruoksamo, Sastamala, Sileekallio, Sylvää, Tyrväänkylä, Varila, Vinkinmäki, Vinkki, Vinkkilä

## Liŋkkat

Kategoriija:Oarje-Suoma leatna
Ráhka

**Rahkka** () lea čoahkkebáiki Áhkánjárgga suohkanis. Gilli lea siskimusas Hearjjakvuonas. Rahkkas leat 1 142 ássit, ođđajagimánu 1. b. 2020 lohkamis.
Vátnjavárri

**Vátnjavárri** () lea sámi giláš Skániid suohkanis.

## Geahča maid
•Vátnjavári skovla

Kategoriija:Skánit
Vátnjavári skuvla

**Vátnjavári skuvla** () lea guovttegielat sámi/dáru almmolaš vuođđoskuvla Vátnjaváris, Skánihis, Romssa fylkkasuohkanis. Doppe leat 25 oahppi čieža luohkás.

Skuvlla jođiheaddji lea rektor Per Jan Pedersen
Motörhead

**Motörhead** lei brihttalaš hard rock -joavku, man Lemmy Kilmister vuođđudii jagi 1975.

## Joavku

* **Lemmy Kilmister** - lávlu, bássa (1975-2015)
* **Phil Campbell** - gitárra (1984-2015)
* **Mikkey Dee** - trumbbut (1992-2015)

## Diskografiija

* *Motörhead* (1977)
* *Overkill* (1979)
* *Bomber* (1979)
* *Ace of Spades* (1980)
* *No Sleep 'til Hammersmith* (1981)
* *Iron Fist* (1982)
* *Another Perfect Day* (1983)
* *Orgasmatron* (1986)
* *Rock 'n' Roll* (1987)
* *Nö Sleep at All* (1988) 
* *1916* (1991)
* *March ör Die* (1992)
* *Bastards* (1993)
* *Sacrifice* (1995)
* *Overnight Sensation* (1996)
* *Snake Bite Love* (1998)
* *Everything Louder Than Everyone Else* (1999) 
* *We Are Motörhead* (2000)
* *Hammered* (2002)
* *Live at Brixton Academy* (2003)
* *Inferno* (2004)
* *Kiss of Death* (2006)
* *Better Motörhead Than Dead - Live at Hammersmith* (2007)
* *Motörizer* (2008)
* *The Wörld Is Yours* (2011)
* *Aftershock* (2013)
* *Bad Magic* (2015)

## Geahča maid

* iMotorhead.com

Kategoriija:Musihkkárat
Christopher Loeak

**Christopher Loeak** (riegádan skábmamánu 11. 1952 Ailinglaplapis) lea Marshallsullolaš politihkar.
Son válljejuvvui Marshallsulluide preideantan ođđajagimánu 3. 2012:is.
Frances Ruffelle

**Frances Ruffelle** (riegádan borgemánu 29. b. 1965, Londonis, Britannias) lea popmusihkkár ja lávlusániidčálli.

*Eurovision lávllagilvvohallan 1994

## Diskografiija
* *Fragile* (1994)
* *Frances Ruffelle* (1998)
* *Showgirl* (2004)
* *Purify* (2005)
* *Imperfectly Me* (2010)
* *I Say Yeh-Yeh* (2015)

## Gáldut

## Eará siidduin
* Virggálaš siiddut

Kategoriija:Eurovision lávllagilvvohallan 1994
Kategoriija:Musihkkárat
Anne Toril Eriksen Balto

**Anne Toril Eriksen Balto** (riegádan suoidnemánu 19. 1977 Kárášjogas) lea Guovddášbellodaga politihkar ja Kárášjoga dálá sátnejođiheaddji.
Kommunisma

**Kommunisma** lea politihkalaš ideologiija.

## Lasi diehtu
* Sosialisma
* Sovjetlihttu
* Mao Zedong
* Kim Jong-il

Kategoriija:Politihkka
Youddiph

**Youddiph** (, riegádan ođđajagimánu 23. 1973, Moskvas, Ruoššas) lea musihkkár.

* Eurovision lávllagilvvohallan 1994

## Gáldut
Kalmara uniovdna

**Kalmara uniovdna** lei Davviriikkaid stáhtalihttu áigodagas 1397–1523. Uniovdnii gulle Dánmárku, Norga ja Ruoŧŧa.
Lila Downs

**Ana Lila Downs Sánchez** (r. čakčamánu 19. b. 1968 Tlaxiaco, Oaxaca, Meksiko) lea meksikolaš folkmusihkkár ja neavttár.

## Gáldut

Kategoriija:Meksikolaš musihkkárat
Kategoriija:Meksikolaš neavttárat
Sara Margrethe Oskal

**Sara Margrethe Oskal** (riegádan 1970) lea neavttár, filbmabagadalli ja girječálli.

Son lea oahppan neavttár guhte lea vázzán Helssegis Teaterhögskolan Helsingfors, Suomas 2003. Jagis 2010 son disputerii dáiddálaš dutkkanbargguinis "Skealbma ut i verden – samisk gjøglertradisjon i fortellinger og joik, og moderne sceneuttrykk" allaskuvllas Kunsthøgskolen i Oslo.. Jagis 2009 lei sus vuosttáščájálmas skealbmačájalmasas "The Whole Caboodle - Full Pakke - Guksin Guollemuorran" Riddu Riđđu feastiválas. Son lea čájehan dan bihttá festiválain Norggas, Suomas, Ruotas, Islánddas, Ruoššas, ja Australias. 

## Teáhter
*"The Whole Caboodle - Full Pakke - Guksin Guollemuorran" čálli ja neavttár: Sara Margrethe Oskal. Bagadallit: Thea Stabell ja Anitta Suikkari, 2009-2011.
*"En Kvinne - Nissonolmmoš", golbma monologa (Oppvåkningen, Vi har alle samme historie, En ensom kvinne) av Dario Fo ja Franca Rame Jorgalan sámegilli: Sara Marit A. Gaup, bagadalli: Harriet Nordlund, Beaivváš Sámi Teáhter, 2005.
*"Momo og kampen om tiden", Michael Ende girjji vuođul. Bagadalli: Anne Meek, Nordland Teater, 2001. 
*"Gullspråket", Čállán Ailo Gaup. Bagadalli: Svein Birger Olsen, Beaivváš Sámi Teáhter, 1991.

## Filmografija
*"Nils Holgerssons wunderbare Reise mit dem Wildgänsen" (Niila) Bagadalli: Dirk Regel, ARD, 2011.
*"Misa mi" (Gustavs mamma), Regi: Linus Torell, 2003.
*"Ságojoga ministtar"(Marit Jaha, 1997. Bagadalli: Paul Anders Simma. Son nammaduvvui suoma filbmabálkašupmái "Jussi", "buoremus nisson váldoneavttárin". 
*"Brødrene Dal og legenden om Atlant-is" (Lita Tavle). Bagadalli: Kalle Fürst, NRK, 1994.

## Girjjit ja almmuheamit
*""Aperçu de littérature sami", redaktevra ja prošeaktajođiheaddji Sámi Girječálliid Searvi ovddas, 2011.
*"Samisk gjøgler ut i verden". Girji lea su dáiddálaš dutkkanbarggu birra, Kunsthøgskolen i Oslo, Davvi Girji, 2010.
*"Beaiveálgu", jietnateáhter čállán ovttasráđiid Karen Anne Buljo, vuođđuduvvon Anders Larsen, romanii mas lea seamma namma.Davvi Girji, 2010.
*"Guksin Guollemuorran- The Whole Caboodle", teatermánus sámegillii ja engelasgillii, čálli almmuhan, 2009.
*"váimmu vuohttume", diktagirji sámegillii, Iđut, 2006.

## Bagadallan
*"Samenes aften", Kabarea, čállán ja neavttár/lávlu Siri Broch Johansen, 2011.
*"Beaiveálgu", jietnateáhter, vuođđuduvvon Anders Larsen, romanii mas lea seamma namma.Davvi Girji, 2010.
*"Vajálduvakeahtes deaivvadeapmi", studeantačájalmas Johan Turi birra, Sámi Allskuvllas, 2010.

## Gáldut
*Kunsthøgskolen i OsloKHIO
*Riddu Riđđu:Riddu Riđđu
*International In Nordic Countries:INC
*INTERNATIONAL ART FESTIVAL OF NORTHERN CITIES "PARALLELS" :Parallels
*Act Alone:Act Alone
*The Dreaming:The Dreaming
*Pris til "Full Pakke"Pris til "Full pakke"
*Sara Margrethe Oskal"smrax.com
*Kunstnerisk Utviklingsarbeidhttp://www.kunststipendiat.no Kunstnerisk Utviklingsarbeid

Oskal, Sara
Oskal, Sara
Oskal, Sara
Los Angeles

**Los Angeles** (, ) lea gávpot Amerihká ovttastuvvan stáhtaide Kalifornia oassestáhtas.

Kategoriija:Amerihká ovttastuvvan stáhtaid gávpogat
Láhpoluobbala skuvla

**Láhpoluobbala skuvla** () lei skuvla Láhpoluobbala gilis Guovdageainnu suohkanis Finnmárkku fylkkas. Láhpoluobbala skuvla heaittihuvvui giđđat 2012, ja lei jurdda dahkat nu ahte buot Láhpoluobbala skuvlla oahppit galget álgit vázzit Guovdageainnu skuvllas. Dán mearrádusa váiddii Máret N. Bueng. Dál vázzet Láhpoluobbala mánát Guovdageainnu mánáid-/nuoraidskuvllas ja Gárggoluobbalis orru mánát, geat vázze Láhpoluobbala skuvlla, galget fas vázzit skuvlla Máze lagasbirasguovddážis. Nu šattai váttisin fylkkagildii gokčat sihke Guovdageaidnu−Láhpoluoppal ja Máze−Gárggoluoppal skuvlasáhtuid ruhtadeami.

Skuvlavistái orru goitge šattamen čuvges boahtteáigi ja dat lea evttohuvvon iešguđetgelágan geavahemiide boahtteáiggis. Evttohusat ledje earret eará giellaguovddáš dahje duodjeskuvla. 

Skuvlla rektor lei Kirsten Susanne Logje. 

## Gáldut


Kategoriija:Guovdageainnu skuvllat
Askøy

**Askøy** lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 26&nbsp;927 ja viidodat lea 101&nbsp;km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Kleppestø. Askøy rádjegielddat leat .

## Gáldut


Kategoriija:Hordalándda gielddat
Fjell

**Fjell** lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 23&nbsp;440 ja viidodat lea 148&nbsp;km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Straume. Fjell rádjegielddat leat .

Gielddas leat máŋggat sullot, earret eará Bildøy, Lillesotra ja davát oassi Sotras. Lulát oassi Sotra sullos gullá Sundii.

## Geografiija
Gielda lea suologielda badjel 500 sulluin. Váldooassi gieldda 148 km² lea juhkkojuvvon golmma stuora sullui. Litlesotra, Sotra, Bildøy, Misje, Turøy, Langøy, Syltøy, Algrøy ja Bjorøy sulluin orrot olbmot.

Gieldda alimus várri lea Liatårnet Sotra sullos.

## Gáldut


Kategoriija:Hordalándda gielddat
Modalen

**Modalen** lea gielda Vestlándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 383 ja viidodat lea 412&nbsp;km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Mo. Modalen rádjegielddat leat .

## Gáldut


Kategoriija:Hordalándda gielddat
Os (Hordalánda)

**Os** lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 18&nbsp;294 ja viidodat lea 140&nbsp;km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Osøyro. Os rádjegielddat leat .

## Gáldut


Kategoriija:Hordalándda gielddat
Voss

**Voss** lea gielda Hordalándda fylkkas. Dan olmmošlohku lea 14&nbsp;097 ja viidodat lea 1&nbsp;806&nbsp;km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Vossevangen. Voss rádjegielddat leat .

## Geahča maid
Voss (guovlu)

## Gáldut


Kategoriija:Hordalándda gielddat
Nha Trang

**Nha Trang** lea gávpot Vietnamas. Dat lea maid Khánh Hòa eanangotti oaivegávpot.

*Nha Trang - Wikivoyage 

Kategoriija:Vietnam
Bremanger

**Bremanger** lea gielda Sogn ja Fjordane fylkkas. Dan olmmošlohku lea 3&nbsp;938 ja viidodat lea 833&nbsp;km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Svelgen. Bremanger rádjegielddat leat .

## Gáldut


Kategoriija:Sogn ja Fjordane gielddat
Babez For Breakfast

**Babez For Breakfast** lea suopmelaš rock-joavku Lordi skearru. 

## Šuoŋat

# SCG5: It's a Boy!
# Babez for Breakfast
# This Is Heavy Metal
# Rock Police
# Discoevil
# Call Off the Wedding
# I Am Bigger Than You
# ZombieRawkMachine
# Midnite Lover
# Give Your Life for Rock and Roll
# Nonstop Nite
# Amen's Lament to Ra
# Loud and Loaded
# Granny's Gone Crazy
# Devil's Lullaby
Iglu

**Iglu** lea inuihtaid árbevirolaš dálvevisti, mii huksejuvvo garra muohtabihtáin dainna lágiin, ahte muohttagis sáhejuvvon seammasturrosaš bihtát biddjojit badjálaga spirálan nu, ahte iglu šaddá spábbalahki hápmásažžan. Iglut leat leamaš geavahusas earenoamážit Kanada davimus guovlluin Mackenzie-johleagi rájes gitta Labrador-njárgga rádjai, muhto eai jur omd. Ruonáeatnama inuihtain. Sátni *iglu* boahtá inuktitutgielas, gos *iglu* (ᐃᒡᓗ) mearkkaša man beare viesu; muohtaviesut maid eará álbmogat dál dovdet iglun gohčoduvvojit rievtti mielde namain *igluvijaq* (ᐃᒡᓗᕕᔭᖅ).

Kategoriija:Visttit
Per Borten

**Per Borten** (riegádan cuoŋománu 3. beaivvi 1913:s Flåas Lulli-Trøndelágas, jámii ođđajagimánu 20. beaivvi 2005:s Troandimis) lei norgalaš Guovddášbellodaga politihkkár. Son lei Norgga stáhtaministtar golggotmánu 12. beaivvi 1965:s gitta njukčamánu 17. beaivvi 1971:ii rádjái go ráđđehus ieš biđgii iežas.

Borten válddii eksámena Norges Landbrukshøgskoles 1939:s, ja lei suohkanagronoma Alvdalas ja Folldalas, ovdal go šattai sátnejođiheaddjin ruovttugilis Flåas 1945:a rájes 1955:a rádjái. Son šattai stuoradiggeáirrasin 1950:s, ja ovdaolmmožin Boandabellodahkii (otná Guovddášbellodat) 1955:s. Borten lei presideanta Odeldikkis jagiin 1961-1965 ja 1973-1977.

Son lei stáhtaministtar gaskal 1965 ja 1971. Son heittii stáhtaministtarin go bođii ovdan, ahte son lei čiegus dieđuid Norgga šiehtademiid EEC-miellahttuvuođa birra earret eará Arne Haugestadai, dálá jođiheaddji Álbmotlihkadusas Norgga miellahttuvuođa EEC:ai vuosttaldeddjiide. Dokumeanta manai viidáset Dagbladetii ja Borten oaččui siva dan ovddas. 1980-logus čielggai ahte lei Bortena preassaráđđi Ole N. Hoemsnes gii lei addán dokumeantta Dagbladeta journalistii Per Vassbotnii. Go Borten guđii kantuvrra Trygve Brattelii, Borten dajai ahte *”jođihit ráđđehusa lea dego muoraid guoddit. Dat lea álki go leat bures čoahkis, muhto lossat guoddit muoraid mat hirrájit juohke guvlui”* (*"at det å lede en regjering er som å bære staur. Det er lett når de er godt samlet, men det er tungt å bære sprikende staur"*).  Dát šattai dovddus ja deaivilis dajahus guovddášbellodaga ovttasbarggu birra.

Borten jámii St. Olavs hospitalas Troandimis ođđajagimánu 20. beaivvi 2005:s. Hávdádeapmi lei Melhusa girkus ođđajagimánu 28. beaivvi, ja meanut ledje guovtti oasis dološ árbevieru mielde.

Son lei náitalan Magnhild Borteniin (riegádan Magnhild Rathe, njukčamánu 22. beaivvi 1922:s, jápmán geassemánu 2. beaivvi 2006:s). Su mánáidmánná Ola Borten Moe válljejuvvui Stuoradiggái vuosttaš geardde 2005:s.

## Gáldut

Kategoriija:Riegádeamit 1913
Kategoriija:Jápmimat 2005
Kategoriija:Norgalaš politihkkárat
Kategoriija:Norgga stáhtaministarat
Kategoriija:Guovddášbellodaga stuorradiggeáirasat
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 1973–1977
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 1969–1973
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 1965–1969
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 1961–1965
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 1958–1961
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 1954–1957
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 1950–1953
John-Reier Martinsen

**John-Reier Martinsen** (riegádan njukčamánu 3. 1955:s, jápmán guovvamánu 1. 1986:s) lei snihkkár ja radikála sámepolitihkalaš aktivistta gii oassálasttii geahččalit bávkalit šalddi Tverrelvdalenis Álttás njukčamánu 20. beaivvi 1982:s Niillas A. Sombyn ja ovtta goalmmát, amas olbmuin.
John-Reier Martinsen gottáhalai guovvamánu 1. beaivvi 1986:s Joatkajávrri luhtte Álttás, ja leat ain máŋga ášši mat leat eahpečilgosa su jápmima dáfus.
Martinsen lei mielde AKP(m-l)’as ja lei ovtta áigodaga miellahttu bellodaga guovddáškomitéas. Martinsen barggai Áltá-riidduid vuolde ja maŋŋel rekruteret radikála sápmelaččaid sámi organisašuvnnain mielde stuimmiide  dan vuosttá maid son oaivvildii lei našunála stáda lobihis okkupašuvdna sámi guovlluin ja sámiid duolbmun. 

## Martinsena jápmin
Guovvamánu 1. beaivvi 1986 ija lei John-Reier Martinsen jođus Álttás Kárášjohkii beatnatráidduin, Hermann Hansenin, gii lei hárjánan beanavuoddji. Beatnatvuoddjiguovttos aniiga gállolámppáid ja šleđggoniid beatnagiin. Joatkajávrri alde soai deaivvadeigga muohtaskohteriin. Dat guokte beatnatráiddu leaba moaddečuođi mehtera nubbi nuppis. 15-20 mehtera ovdal go Martinsen ja muohtaskohter deaivvadeaba, jorgala skohter láhtus ja stivre njuolga Martinsena beatnatráidu guvlui ja njeaiga.
Skohtervuoddji dagai seamma ládje Hermann Hansena ja su beatnagiid vuosttá, ja vujii moadde Hansena beatnagiid badjel. Vuoddji ii bisánan, muhto vujii viidáset Álttá guvlui. Go Hermann Hansen ollii Martinsena lusa, son gávnnai John-Reier Martinsena jápmán oktan máŋga su beatnagiiguin. Dutkamat čájehedje maŋŋel ahte John-Reier jámii veahkaválddálašvuođa dihte nieraid njeaiga ja go vuoiŋŋamaččat roasmmehuvve. Okta 19 jahkásaš skohtervuoddji dubmehalai geasset 1987:s goddima ovddas Hålogalándda láhkamannedikkis Romssas John-Reier Martinsena goddima ovddas.
Martinsena bellodatmielbargiid ja olbmáid gaskkas digaštalle ahte leago Martinsen gottáhallan su politihkalaš barggu dihte sámiid ja sámi rivttiid ovddas. Dutkama ja diggeášši vuolde ledje máŋga ášši mat eai lean vel čielgan, maid birra lea čállin Klassekampen-aviissas ja kommunisttalaš čállosiin ja bláđiin dan áigodagas.

## Girji
Brua - ei fengselsdagbok, Jår' galæd' dji (forlag), 1983, ISBN 82-7274-034-6

## Čujuhusat


## Geahča maid
* Niillas Aslaksen Somby

Kategoriija:Sámi girječállit
Kategoriija:Sápmelaš politihkkárat
Kategoriija:Riegádeamit 1955
Kategoriija:Jápmimat 1986
Guovddášbellodat

**Guovddášbellodat**, **Gb** () lea Norgga registrerejuvvon politihkalaš bellodat mas lea vuođđu norgga vuođđoealáhus, vuosttažettiin boanda- ja guollelihkastemiide. Bellodat álggahuvvui riikačoahkkimis Norgga Boandalágas (Norges Bondelag) 1920:s, dalle lei namma *”Bondepartiet”* (B) ja lei nubbi luohkábellodat Norggas Bargiidbellodaga maŋŋel.  Bellodat heaittihii oktavuođaid boandalihkahussii 1922:s, ja 1959:s bellodat rievdadii nama Guovddášbellodahkan.
Guovddášbellodat lei skábmamánu 2005 rájes golggotmánu 2013 rádjái ráđđehusas oktan Gurutbellodagain ja Bargiidbellodagain dan ruksesruoná ráđđehusas. Ovddit háve go Guovddášbellodat lei ráđđehusas, dat lei oktan Risttalaš Álbmotbellodagain ja Gurutbellodagain Guovddášráđđehusas. Dat lei dat vuosttaš ráđđehus Norgga historjjás mii šattai guođđit ráđđehusa go vásihedje stuora vuostehágu Stuoradikkis ovtta birasášši dihte.

Maŋŋel go Åslaug Haga heittii dearvvašvuođa gežiid dihte geassemánu 19. beaivve jagis 2008, doaimmai Lars Peder Brekk bellodatjođiheaddjin. Liv Signe Navarsete válljejuvvui ođđa bellodatjođiheaddjin čakčamánu 12. beaivvi 2008:s ja čohkkái 2014 rádjái. Cuoŋománu 7. b. 2014 válljejuvvui Trygve Slagsvold Vedum jođiheaddjin.

Guovddášbellodaga nuoraidorganisašuvnna namma lea ”Senterungdommen”, ja bellodaga aviissa namma ges ”Sentrum”. Bellodaga nissonjoavkku namma lea ”Senterkvinnene” ja bellodagas lea sierra Sámepolitihkalaš ráđđi.

## Gáldut

Kategoriija:Norgga bellodagat
Bjørnøya

**Bjørnøya** lea Norgga suolu mii lea 178&nbsp;km² Barentsábis, veaháš lulábealde Spitsbergena. Suolu lea oassi Svalbárddas. Hollánddalaš Willem Barents lei son gii fuomášii dan sullo 1596:s. Go ledje gáddái jođus, su olbmot deive ovtta jiekŋaguovžža mii lei vuodjame, ja danne adde sullui dán nama (hollánddagillii Beeren Eiland).

## Historjá
1600- ja 1800-loguin bivde Bjørnøyas ja eará báikkiin Árktalaš guovlluin morššaid nu garrasit ahte nohke. Ollu bivdit galbmojedje dahje nelgo jámas. Maŋŋel leat hávddiid dutkamat čájehan ahte lea ollu veahkeválddálašvuohta leamašan bivdimiin.
Leat maiddái jiekŋaguovžžaid bivdán. Dasa lassin leat leamašan Norgga ja Ruošša fállábivdu ja njuorjobivdu mearraguovlluin sullo birra. Sullos leat bázahusat fálástašuvnna maŋŋel mii doppe lei jagiin 1905-08.

Guovvamánu 9. beaivvi 1920:s mearriduvvui Svalbárdatraktáhta vuođul ahte Bjørnøya gullá Norgii. Dát vuolláičállin dáhpáhuvai Parisas. Stáhtat mat vuolláičálle ledje, earret go Norga, USA, Ovttastuvvan gonagasriika ja Irlánda, Dánmárku, Frankriika, Itália, Japána, Nederlánda ja Ruoŧŧa. Daid riikkaid gaskkas mat maŋŋel serve šiehtadeapmái lei earret eará Sovjetlihttu (vaikko sii 1944:s ledje jurddašan eará čovdosa).

Eai leat dušše norgalaččat geat leat dutkan sullo, ruoŧŧelaččat leat maid čađahan geográfalaš iskosiid.

Kategoriija:Svalbárdda sullot
Gustav Hasselbrink

**Gustav Hasselbrink** (riegádan 1900:s, jápmán 1982:s) lei ruoŧŧelaš báhppa ja gielladutki. Son lea ovddemusat dovddus iežas stuora lullisámi sátnegirjji dihte.

Hasselbrink lei máŋga jagi báhppa Vilhelminas, ja dat lei maid doppe gos son barggai giellabargguiguin. Iežas doavtterbarggus 1944:s manai son Vilhelmina-sámegiela fonologiija čađa. 1957:s almmuhii son ovtta lullisámi lohkangirjji Knut Bergslandain.

## Bibliografiija
* Hasselbrink, Gustav 1944: *Vilhelminalapskans ljudlära : med särskild hänsyn till första stavelsens vokaler* / Gustav Hasselbrink. Uppsala : Almqvist & Wiksell, 1944.
* Hasselbrink, Gustav og Knut Bergsland 1957: *Sámien lukkeme-gärjá : sydsamisk lesebok med grammatikk og ordliste* / Knut Bergsland ja Gustav Hasselbrink. Oslo : 1957.
* Hasselbrink, Gustav 1965: Alternative analyses of the phonemic system in Central South-Lappish. *Indiana University publications. Uralic and Altaic series* ; 49. Bloomington : Indiana University, 1965.
* Hasselbrink, Gustav 1981-1985: *Südlappisches Wörterbuch = Oårj'elsaamien baaguog'ärjaa* / ausgearbeitet von Gustav Hasselbrink. Skrifter / utgivna genom Dialekt- och folkminnesarkivet i Uppsala Ser. C, Lapskt språk och lapsk kultur ; 4 Uppsala : Lundequistska bokhandeln, 1981-1985. 3 bind.

## Girjjálašvuohta
* Ruong, Israel 1980: Gustav Hasselbrink 80 år. In: *Samefolket* 1980/3, p.&nbsp;9.

Kategoriija:Riegádeamit 1900
Kategoriija:Jápmimat 1982
Kategoriija:Gielladieđa
Kategoriija:Ruoŧŧelaš gielladutkit
Kategoriija:Ruoŧŧelaš báhpat
Israel Ruong

**Johan Israel Ruong** (riegádan 1903:s Árjeluovas, jápmán 1986:s) lei ruoŧa-Sámi gielladutki, politihkkár ja professor sámegielas ja kultuvrras Uppsala universitehtas. Son lei daid čeahpimusaid searvvis dáid fáttáin, ja son searvvai sámedutkan bargguide ja barggai maid garrasit sámi vuoigatvuođaid ovddas.

Israel Ruonga eatnigiella lei bihtánsámegiella. Su váhnemat leigga katekehtat ja oruiga Harrokas. Su váhnemat ja máŋga oappá ja vielja basttáhalle spánska golgodávdii (spanskesyken) mii bođii Árjeluktii 1920:s. Ruonga bajásšaddama birra Harrokas muitaluvvo vuđolaččat čállosis “*Harrok – ett samiskt nybygge i Pite Lappmark*” maid *Kultur på karrig jord: festskrift til Asbjørn Nesheim* almmuhii. Son čađahii oahpaheaddjioahpu Lulejus, ja barggai oahpaheaddjin Jukkasjärvis Nomadskolenis. 1943:s Ruong gárvii doavtterbarggu čállosiin *Lappische Verbalableitung dargestellt auf Grundlage des Pitelappischen*. Gaskkal 1947-1967 barggai son johtaleaddjiskuvlabearráigeahččin. Ruong barggai iešguđetlágan oainnuiguin sámegiela dáfus, erenoamážit morfologiijain.

Ruong lei professor sámegielas ja etnologiijas Uppsala universitehtas áigodagas 1949-1969, ja oaččui persovnnalaš professoráhta 1969:s. Israel Ruong lei okta dain gii álggahii *Davvi sámi instituhta*, ja son barggai maid álggahemiin ovtta sámi instituhta Upmis. Ovttas Knut Bergslandain lei son vuođđudeaddji *Bergsland-Ruong-ortografiijai* 1948:s. Dáinna ođđa ortografiijain almmuhii Ruong oahppogirjji *Min sámegiella* (1970).

Ruong lei maid mielde sámepolitihkas ja vuođđudeamis SSR:s, *Svenske Samarnas Riksförbund* (Ruoŧa Sámiid Riikasearvi), 1950:s. Son lei sátnejođiheaddji SSR:s áigodagas 1959-1967. 1960:s 1973:a rádjái lei son redaktevra *Samefolket* aviissas.

Davvi sámi instituhtta vuođđudii 1983:s *Israel Ruong-stipeandda*. Dát juhkko jahkásaččat dutkiide geat barget dutkanbargguiguin mat gullet fáttáide maiguin professor Israel Ruong ieš barggai.

## Girjjálašvuohta
* *Studier i lapsk kultur i Pite lappmark och angränsande områden*(1944)
* *Formlära* (1957)
* *Niilas ja su sii'da* (1965)
* *Dovdagat ja bargot* (1967)
* *Samerna* (1969)
* *Min sámegiella* (1970)
* *Samerna - i historien och nutiden* (1982)
* ''Index till samefolkets egen tidning-Samefolket 1918-1973 (1985)

## Čujuhusat


Kategoriija:Riegádeamit 1903
Kategoriija:Jápmimat 1986

Kategoriija:Ruoŧŧelaččat
Kategoriija:Sámi gielladutkan
Kategoriija:Sápmelaš gielladutkit