open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Romsa

**Romsa** (, kveana- ja ) lea gávpot ja gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas. Gávpot lea fylkka stuorámus gávpot ja dan hálddahusguovddáš, ja doppe orrot badjelaš 70 000 olbmo. Romsa lea Norgga čihččedin stuorámus gávpotgielda ja ovccádin stuorámus gávpot. Dan rádjegielddat leat .

Gávpoga stuorimus bargoaddit lea máilmmi davimus universitehta, Romssa universitehta (UiT) ja Davvi-Norgga universitehtabuohcceviessu. Romssas lea máŋggaid Davvi-Norgga fitnodagaid váldokantuvrrat ja dat lea máŋggaid institušuvnnaid ruovttubáiki.

Romssa gielda oaččui dáláš viidodaga jagis 1964, go ránnjágielddat Tromsøysund, Hillesøy ja Ullsfjord ovttastahttojuvvojedje dasa.

## Gáldut


Kategoriija:Norgga gávpogat
Kategoriija:Norgga fylkkaid hálddahusguovddážat
1989

## Dáhpáhusat
* golggotmánu 9. beaivi — Norgga Sámediggi ásahuvvui 

## Riegádeamit
*

## Jápmimat
*

Kategoriija:1900-lohku
Vulle Vuojaš

**Vulle Vuojaš** lea Disney-figuvra.

## Earát Vulle Vuojaža figuvrrat

## Vulle Vuojaš eará gielain
* arabiagillii: Battouta
* bulgáriagillii: Patoka Donald
* dánskkagillii: Anders And
* dárogillii: Donald Duck
* duiskkagillii: Donald Duck
* durkkagillii: Donald
* eaŋgalsgillii: Donald Duck
* esttegillii: Piilupart Donald
* fránskkagillii: Donald Duck
* greikkagillii: Ntonalt Ntak
* hollánddagillii: Donald Duck
* indonesiagillii: Donald Bebek
* islánddagillii: Andrés Önd
* itáliagillii: Paperino
* kiinnágillii: Tang Yao La
* polskkagillii: Kacer Donald
* ruoššagillii: Donald Dak
* ruoŧagillii: Kalle Anka
* serbogroatiagillii: Paja Patak
* slovákiagiella: Ujo Donald dahje Ká''cer Donald
* spánskagillii: Pato Donald
* suomagillii: Aku Ankka
* ungárgillii: Donald Kacsa

## Geahča maid
Vulle Vuojaš (bláđđi)

## Áššis eará siidduin

Kategoriija:Disney-figuvrrat
Kategoriija:Vuojašgávpot
Internationala

**Internationala** () lea bargiidlihkadusa sosialisttalaš gilvolávlu.

## Internationala

:Dál čuožžilehket šlávamánát
:geat nelggiid čađa birgiidet.
:Já ráhkkanehket ođđa dorrui,
:vánhurskkis eallimii.
:Buot bákčasiid mii hávdái doalvut,
:já friddjavuođas badjánit.
:Mii ovttasráđiid áigut cegget
:dán ođđa servvodagamet.

::*Ref.*
::De čoahkkanit mii ávuin
::vuottuid joksat áigut mii
::ja Internationala
::lieđđugoahtá fas

## Gáldut
*Internasjonalen på samisk  ja 

## Geahča maid
* L'Internationale

Kategoriija:Historjá
Kategoriija:Kultuvra
Girkonjárga

**Girkonjárga** lea gávpot Nuorta-Finnmárkkus ja Mátta-Várjjaga gieldda hálddahusguovddáš. Girkonjárga oaččui gávpotárvvu 1998.

Kategoriija:Norgga gávpogat
Kategoriija:Finnmárkku gielddaid hálddahusguovddážat
Kategoriija:Mátta-Várjjaga báikkit
Honnesváhki

**Honnesváhki** dahjege **Áváhki** *([[dárogiella|dárogillii]] Honningsvåg)* lea Davvinjárgga gieldda hálddahusguovddáš. Honnesváhki oaččui gávpotárvvu golggotmánu 1. beaivve 1996. 

Kategoriija:Davvinjárgga báikkit
Kategoriija:Finnmárkku gielddaid hálddahusguovddážat
Golggotmánu 2.

**Golggotmánu 2. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 275. (gárgádusjagi 276.) beaivi. Jagis leat vel 90 beaivvi.

## Nammabeaivvit

## Dáhpáhusat
* 

## Riegádeamit

## Jápmimat

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Golggotmánu 1., Golggotmánu 3.
Beardu

**Beardu** (, ) lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas  .

## Gáldut

Kategoriija:Romssa gielddat
Kategoriija:Romssa ja Finnmárkku gielddat
Bjarkeddjo

**Bjarkeddjo** () lei suohkan ja suolu Romssa fylkkasuohkanis. Bjarkeddjo suohkan ovttastahttojuvvui Háršttáin jahkemolsumis 2012/2013.

Kategoriija:Romssa heaittihuvvon gielddat
Birgi

**Birgi** (dárogillii *Berg* ) lea gielda Romssa fylkkasuohkanis.

## Gáldut

Kategoriija:Romssa gielddat
Kategoriija:Romssa ja Finnmárkku gielddat
Divrrát

**Divrrát** (dárogillii *Dyrøy* ) lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas  .

## Gáldut

Kategoriija:Romssa gielddat
Kategoriija:Romssa ja Finnmárkku gielddat
Gáivuotna

**Gáivuotna** (dárogillii *Kåfjord* ) lea suohkan Romssa ja Finnmárkku fylkkas. Gáivuotna gullá sámi giellahálddašanguvlui. Suohkanguovddáš ja ráđđeviessu lea Dálošvákkis. Árbevirolaččat leamaš guolásteapmi, eanadoallu ja duodji leamaš dehálaš ealáhusat. Dán áigge lea suohkan oktan stuorámus bargoaddin, vaikko vuođđoealáhusat ain leat dehálaččat.

## Gáldut

Kategoriija:Romssa gielddat
Kategoriija:Romssa ja Finnmárkku gielddat
Kategoriija:Gáivuotna
Golggotmánu 1.

**Golggotmánu 1. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 274. (gárgádusjagi 275.) beaivi. Jagis leat vel 91 beaivvi.

## Nammabeaivvit

## Dáhpáhusat
* 1996 – Honnesváhki oaččui gávpotárvvu
* 2013 – Märät säpikkäät. Sápmi underground – Saamelaisten käyttöopas -girji bođii olggos.

## Riegádeamit
*

## Jápmimat
*

## Ávvudeamit
*

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Čakčamánu 30., Golggotmánu 2.
Hárštá

**Hárštá** (dárogillii *Harstad* ) lea gielda ja gávpot Romssa ja Finnmárkku fylkkas.
## Gáldut

}

Kategoriija:Romssa gielddat
Kategoriija:Romssa ja Finnmárkku gielddat
Kategoriija:Norgga gávpogat
Málatvuopmi

**Málatvuopmi** (dárogillii *Målselv*) lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas.

## Gáldut

Kategoriija:Romssa gielddat
Kategoriija:Romssa ja Finnmárkku gielddat
Kategoriija:Málatvuopmi gielda
Ránáidsuolu

**Ránáidsuolu** (dárogillii *Tranøy*) lei gielda Romssa fylkkasuohkanis, mii dál lea oassi Sáččá suohkanis.

## Gáldut

Kategoriija:Romsa ja Finnmárku

Kategoriija:Norgga ovddeš gielddat
Loabák

**Loabák** (dárogillii *Lavangen* ) lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas. Tennevoll lea suohkana hálddahusguovddáš.

Jagis 2009 golggotmánu 1. beaivve Loabága suohkan searvvai sámegiela hálddašanguvlui.

## Gáldut
Rivttát

**Rivttát** (dárogillii *Gratangen* ) lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas.

## Gáldut

Kategoriija:Romssa gielddat
Kategoriija:Romssa ja Finnmárkku gielddat
Siellat

**Siellat** (dárogillii *Salangen* ) lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas.

## Gáldut

Kategoriija:Romssa gielddat
Kategoriija:Romssa ja Finnmárkku gielddat
Skánit

**Skánit** (dárogillii *Skånland* ) lea ovddeš suohkan Romssa fylkkasuohkanis. 2020:s oktiičaskkiiga Skánit ja Dielddanuorri suohkanat. Ođđa suohkana namma lea Dielddanuorri.

## Liŋkkat
* Skániid suohkan

## Gáldut

Kategoriija:Norgga ovddeš gielddat
Kategoriija:Romsa
Golggotmánu 29.

**Golggotmánu 29. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 302. (gárgádusjagi 303.) beaivi. Jagis leat vel 63 beaivve.

## Nammabeaivvit
* sámi kaleandar: Áivvit 

* dáža kaleandar: Noralf, Norunn 
* ruoŧŧelaš kaleandar: Viola 
* suopmelaš kaleandar: Alfred, Urmas 
* suomaruoŧŧelaš kaleandar: Alfred
* Suoma ortodoksalaš kaleandar: Anastasia, Asta, Aapo, Rostislav 

## Dáhpáhusat

## Riegádeamit
*1923 &ndash; Carl Djerassi, nuortariikalaš kemista ja čájálmasgirječálli
*1926 &ndash; Heikki Heino, suopmelaš neavttár (k. 23.9.2003)
*1929 &ndash; Jevgeni Primakov, ruošša politihkar
*1944 &ndash; Titta Karakorpi, suopmelaš neavttár
*1947 &ndash; Richard Dreyfuss, amerihkálaš neavttár
*1948 &ndash; Kate Jackson, amerihkálaš neavttár (*Charlien enkelit* -tv-sarja)
*1957 &ndash; Dan Castellaneta, amerihkálaš neavttár
*1968 &ndash; Aili Keskitalo, sápmelaš politihkkár ja Norgga Sámidikki goalmmát presideanta
*1971 &ndash; Winona Ryder, amerihkálaš neavttár 
*1987 &ndash; Oona Louhivaara, suopmelaš neavttár
*1990 &ndash; Eric Saade, ruoŧŧelaš lávlu

## Jápmimat
*1783 &ndash; Jean le Rond d'Alembert, fránskalaš matematihkar ja ensyklopedista

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Golggotmánu 28., Golggotmánu 30.
Golggotmánu 28.

**Golggotmánu 28. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 301. (gárgádusjagi 302.) beaivi. Jagis leat vel 64 beaivve.

## Nammabeaivvit
* sámi kaleandar: Simmon, Simit, Simmá 

* dáža kaleandar: Simon, Simen 
* ruoŧŧelaš kaleandar: Simon, Simone 
* suopmelaš kaleandar: Simo 
* suomaruoŧŧelaš kaleandar: Simon
* Suoma ortodoksalaš kaleandar: Tero, Neonilla, Teppo, Teppana, Tapani, Arseni, Paraske, Eeva

## Dáhpáhusat
*1919 &ndash; Gielddusláhka bođii fápmui Amerihká ovttastuvvan stáhtain.

## Riegádeamit
*1903 &ndash; Evelyn Waugh, englándalaš girječálli 
*1914 &ndash; Jonas Salk, amerihkálaš dieđaolmmái 
*1936 &ndash; Charlie Daniels, amerihkálaš countrymusihkar
*1942 &ndash; Michael Crichton, amerihkálaš girječálli
*1944 &ndash; Dennis Franz, amerihkálaš neavttár (*NYPD Blue*, *[[Hill Street Blues]]*)
*1947 &ndash; Helena Takalo, suopmelaš čuoigi
*1955 &ndash; Bill Gates, amerihkálaš fitnodatolmmái (Microsoft)
*1967 &ndash; Julia Roberts, amerihkálaš neavttár 
*1976 &ndash; Emma Salokoski, suopmelaš lávlu

## Jápmimat
*1639 &ndash; Stefano Landi, itálialaš šuokŋadahkki 
*1755 &ndash; Joseph Bodin de Boismortier, fránskalaš šuokŋadahkki 
*1916 &ndash; Oswald Boelcke, duiskalaš girdi 
*1992 &ndash; Erkki Pajala, suopmelaš neavttár

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Golggotmánu 27., Golggotmánu 29.
Golggotmánu 30.

**Golggotmánu 30. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 303. (gárgádusjagi 304.) beaivi. Jagis leat vel 62 beaivve.

## Nammabeaivvit
* sámi kaleandar: Ádá

* dáža kaleandar: Aksel, Ånund, Ove 
* ruoŧŧelaš kaleandar: Elsa, Isabella 
* suopmelaš kaleandar: Eila
* suomaruoŧŧelaš kaleandar: Jennifer
* Suoma ortodoksalaš kaleandar: Veijo, Vilja

## Dáhpáhusat

## Riegádeamit
*1735 &ndash; John Adams, Amerihká ovttastuvvan stáhtaid nuppi presideanta
*1751 &ndash; Richard Sheridan, irlánddalaš čájálmasgirječálli ja politihkar
*1885 &ndash; Ezra Pound, amerihkálaš diktačálli 
*1896 &ndash; Ruth Gordon, amerihkálaš giehtačálli
*1932 &ndash; Louis Malle, fránskalaš filbmadahkki 
*1939 &ndash; Grace Slick, amerihkálaš lávlu ("Jefferson Airplane")
*1945 &ndash; Henry Winkler, amerihkálaš neavttár (*Onnen päivien* Fonzie), elokuvaohjaaja ja tuottaja

## Jápmimat
*1611 &ndash; Karl IX, Ruoŧa gonagas
*1883 &ndash; Robert Volkmann, duiskalaš šuokŋadahkki
*1910 &ndash; Henry Dunant, Rukses Ruossa vuođđudeaddji
*1953 &ndash; Imre Kálmán, ungárlaš šuokŋadahkki 
*1975 &ndash; Gustav Ludwig Hertz, duiskalaš fysihkar, gii vuittii jagis 1925 Nobel fysihkkabálkkasumi
*1997 &ndash; Samuel Fuller, amerihkálaš filbmadahkki
*2000 &ndash; Steve Allen, komihkár, ja girječálli
*2009 &ndash; Marita Nordberg, suopmelaš neavttár
*  2009   &ndash; Claude Lévi-Strauss, fránskalaš antropologa ja filosofa

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Golggotmánu 29., Golggotmánu 31.
Golggotmánu 31.

**Golggotmánu 31. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 304. (gárgádusjagi 305.) beaivi. Jagis leat vel 61 beaivve.

## Nammabeaivvit
* sámi kaleandar: Ártor 

* dáža kaleandar: Edit, Edna 
* ruoŧŧelaš kaleandar: Edit, Edgar 
* suopmelaš kaleandar: Arto, Arttu, Artturi 
* suomaruoŧŧelaš kaleandar: Artur 
* Suoma ortodoksalaš kaleandar: Urpo, Panu, Taisto 

## Dáhpáhusat
* 1918 &ndash; Ungár celkojuvvui iehčanassan.
* 2009 &ndash; Sápmelaš rock-joavku **[[SomBy]]** vuittii Hollánddas ordnejuvvon riikkaidgaskasaš Liet lávlut -lávlungilvvu.

## Riegádeamit
* 1632 &ndash; Johannes Vermeer, hollánddalaš dáiddár ja govvačeahppi
* 1705 &ndash; Klemens XIV, poava 
* 1795 &ndash; John Keats, englánddalaš diktačálli 
* 1876 &ndash; Natalie Clifford Barney, amerihkálaš girječálli 
* 1922 &ndash; Norodom Sihanouk, Kamputsea gonagas
* 1936 &ndash; Michael Landon, amerihkálaš neavttár 
* 1948 &ndash; Matti Yrjänä Joensuu, suopmelaš girječálli
* 1981 &ndash; Frank Iero, amerihkálaš musihkar 
* 1982 &ndash; Tea Hiilloste, suopmelaš popmusihkar

## Jápmimat
* 1926 &ndash; Harry Houdini
* 1984 &ndash; Indira Gandhi, India stáhtaministtar
* 1986 &ndash; Robert S. Mulliken, amerihkálaš fysihkar ja kemista, gii vuittii Nobel kemiijabálkkašumi jagis 1966.
* 1993 &ndash; Federico Fellini, itálialaš filbmadahkki 
* 1993 &ndash; River Phoenix, amerihkálaš neavttár

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Golggotmánu 30., Skábmamánu 1.

Kategoriija:Golggotmánnu
-10-30
Golggotmánu 27.

**Golggotmánu 27. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 300. (gárgádusjagi 301.) beaivi. Jagis leat vel 65 beaivvi.

## Nammabeaivvit
* sámi kaleandar: Sáben, Sábin 

* dáža kaleandar: Sturla, Sture 
* ruoŧŧelaš kaleandar: Sabina 
* suopmelaš kaleandar: Helli, Hellin, Hellä, Helle
* suomaruoŧŧelaš kaleandar: Sabina 
* Suoma ortodoksalaš kaleandar: Nestori 

## Dáhpáhusat
*1991 &ndash; Turkmenistan celkojuvvui iehčanassan Sovjetlihtus.

## Riegádeamit
*1744 &ndash; Mary Moser, englándalaš govvačeahppi 
*1782 &ndash; Niccolò Paganini, itálialaš šuokŋadahkki 
*1811 &ndash; Isaac Singer, amerihkálaš hutki (goarrunmašiidna) 
*1858 &ndash; Theodore Roosevelt, Amerihká ovttastuvvan stáhtaid presideanta 
*1875 &ndash; Emil Kauppi, suopmelaš šuokŋadahkki 
*1900 &ndash; Lidija Ruslanova, ruošša lávlu
*1912 &ndash; Conlon Nancarrow, meksikolaš šuokŋadahkki 
*1932 &ndash; Sylvia Plath, amerihkálaš diktačálli 
*1940 &ndash; John Gotti, amerihkálaš mafiahoavda 
*1944 &ndash; Eero Huovinen, suopmelaš bisma
*1945 &ndash; Luís Inácio Lula da Silva, Brasilia presideanta
*1950 &ndash; Kiti Neuvonen, suopmelaš lávlu 
*1952 &ndash; Topi Sorsakoski, suopmelaš musihkar
*1963 &ndash; Farin Urlaub, duiskalaš rockmusihkar
*1968 &ndash; Kata Kärkkäinen, suopmelaš girječálli ja kolumnista
*1972 &ndash; Marika Krook, suopmelaš lávlu ja neavttár

## Jápmimat
* 939 &ndash; Athelstan I, Englándda gonagas
*2000 &ndash; Walter Berry, nuortariikalaš operalávlu

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Golggotmánu 26., Golggotmánu 28.
Golggotmánu 26.

**Golggotmánu 26. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 299. (gárgádusjagi 300.) beaivi. Jagis leat vel 66 beaivvi.

## Nammabeaivvit
* sámi kaleandar: Amándá 

* dáža kaleandar: Amandus, Amanda 
* ruoŧŧelaš kaleandar: Amanda, Rasmus 
* suopmelaš kaleandar: Niina, Nina, Amanda, Ninni, Manta 
* suomaruoŧŧelaš kaleandar: Amanda, Nina, Ninni 
* Suoma ortodoksalaš kaleandar: Dimitri, Miska, Mitja

## Dáhpáhusat
*1994 &ndash; Jordánia ja Israel vuolláičáliiga ráfišiehtadusa.

## Riegádeamit
*1685 &ndash; Domenico Scarlatti, itálialaš šuokŋadahkki
*1694 &ndash; Johan Helmich Roman, ruoŧŧelaš barohkkašuokŋadahkki
*1879 &ndash; Lev Trotski, ruošša politihkar 
*1902 &ndash; Kustaa Vilkuna, suopmelaš akademihkar
*1911 &ndash; Mahalia Jackson, amerihkálaš gospellávlu 
*1912 &ndash; Don Siegel, amerihkálaš filmbadahkki 
*1916 &ndash; François Mitterrand, Frankriikka presideanta (1981&ndash;1995) 
*1947 &ndash; Hillary Rodham Clinton, Amerihká ovttastuvvan stáhtaid presideanta Bill Clintona eamit ja New Yorka oassestáhta senáhtalahttu
*1961 &ndash; Dylan McDermott, amerihkálaš neavttár 
*1963 &ndash; Natalie Merchant, amerihkálaš rockmusihkar
*1973 &ndash; Laura Malmivaara, suopmelaš neavttár

## Jápmimat
*1235 &ndash; Andreas II, Ungára gonagas
*1764 &ndash; William Hogarth, englándalaš govvačeahppi
*1909 &ndash; Itō Hirobumi, Jáhpana vuosttaš stáhtaministtar
*1914 &ndash; Guss Mattsson, suopmelaš girječálli
*1957 &ndash; Nikos Kazantzakis, greikkalaš girječálli
*1979 &ndash; Park Chung Hee, Lulli-Korea presideanta
*1991 &ndash; Jouni Mömmö, suopmelaš musihkar
*2000 &ndash; Laila Kinnunen, suopmelaš lávlu

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Golggotmánu 25., Golggotmánu 27.
Golggotmánu 25.

**Golggotmánu 25. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 298. (gárgádusjagi 299.) beaivi. Jagis leat vel 67 beaivvi.

## Nammabeaivvit

## Dáhpáhusat

## Riegádeamit
* 1811 – Évariste Galois, fránskalaš matematihkar 
* 1838 – Georges Bizet, fránskalaš šuokŋadahkki
* 1881 – Pablo Picasso, spánska govvačeahppi 
* 1908 – Tauno Palo, suopmelaš neavttár 
* 1926 – Bo Carpelan, suopmelaš girječálli
* 1926 – Anita Välkki, suopmelaš operalávlu
* 1932 – Iver Jåks, sámi dáiddár
* 1945 – Toni Edelmann, suopmelaš musihkar
* 1950 – Albert Järvinen, suopmelaš musihkar ("Hurriganes")
* 1962 – Juha Seittonen, suopmelaš musihkar ("Dingo")
* 1970 – Janne Hongisto, suopmelaš musihkar ("Kotiteollisuus")
* 1984 – Katy Perry, amerihkálaš lávlu

## Jápmimat
* 1647 – Evangelista Torricelli, itálialaš fysihkar ja matematihkar 
* 1934 – Lauri Ingman, Suoma oaiveministtar ja Turku earkebisma 
* 1956 – Risto Ryti, Suoma dásseválddi viđat presideanta
* 1957 – Lordi Dunsany, irlándalaš girječálli

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Golggotmánu 24., Golggotmánu 26.
Golggotmánu 4.

**Golggotmánu 4. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 277. (gárgádusjagi 278.) beaivi. Jagis leat vel 88 beaivvi.

## Nammabeaivvit

## Dáhpáhusat

## Riegádeamit

## Jápmimat

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Golggotmánu 3., Golggotmánu 5.
Golggotmánu 10.

**Golggotmánu 10. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 283. (gárgádusjagi 284.) beaivi. Jagis leat vel 82 beaivvi.

## Nammabeaivvit
* sámi kaleandar: 

* dáža kaleandar: 
* ruoŧŧelaš kaleandar: 
* suopmelaš kaleandar: 
* suomaruoŧŧelaš kaleandar: 
* Suoma ortodoksalaš kaleandar: 

## Dáhpáhusat
* 2008 – Martti Ahtisaari vuittii Nobel ráfibálkkašumi.

## Riegádeamit
* 1958 &ndash; Tanya Tucker
* 1967 &ndash; Gavin Newsom

## Jápmimat

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Golggotmánu 9., Golggotmánu 11.

Kategoriija:Golggotmánnu
-10-10
Nils-Aslak Valkeapää

**Nils-Aslak Valkeapää** dahjege **Áillohaš** lei sápmelaš dáiddár, diktačálli ja juoigi. Riegádii 23.3.1943 Eanodagas, jámii 27.11.2001 Espoos.
Lappi leanadáiddár 1978-83.

Áillohaš lei poehta/girječálli, musihkkár/juoigi, govvadáiddár ja neavttár, gii gaskkustii ja oainnusindagai sámi kultuvrra sihke našuvnnalaččat ja riikkaidgaskasaččat. Nuba leaige deaŧalaš ovddasteaddji sápmelaččaide ja eará eamiálbmogiidda. Sutnje lei luondu mávssolaš. Sus eai gávdnon riikarájit. Son vánddardii miehtá máilmmi ja doalai konsearttaid ja čájálmasaid. Son lei stuorra dáiddár olggobealde Davviriikkaid. Sutnje eai lean rájit dáiddalaš ovdanbuktinmálliin ge.

Luondu lei Áillohačča deaŧaleamos movttiidahttingáldu. Dát lea báidnan su dáidaga, beroškeahttá šáŋras. Sutnje lei jápmin maid lunddolaš oassi eallimis. Áillohaš guđii stuora ártna 40 jagi doaibmamis. Vaikko ii leat šat ieš min gaskkas, de eallá ain su vuoiŋŋalaš ja kultuvrralaš árbi su poesiija, musihka, govaid bokte – ja vel áinnas Lásságámmi ja dan barggu bokte mii galgá dás dahkkot. 

Jagi 1993 Norgga Sámiid Riikkasearvi, Guovdageainnu suohkan ja Guovdageainnu Sámiid searvi leat vuođđudan Áillohaš-musihkkabálkkašumi Áillohačča 50. riegádanbeaivvi gudnin. Bálkkašupmi juhkkojuvvo juohke jagi Sámi Grand Prix -doaluid oktavuođas olbmui dahje olbmuide geat ovddidit sámemusihka. Vuoiti oažžu 25&nbsp;000 ruvnno vuoitun ja diploma. Vuosttaš bálkkašumi vuittii Mari Boine.

## Duojit

### Čállosat ja girjjit
* Terveisiä Lapista 1971, dárogillii Helsning frå sameland 1979, eang. Greetings from Lapland 1983 (pamfleahta)
* Giđa ijat čuovgadat 1974, suomagillii Kevään yöt niin valoisat 1980
* Lávllo vizár biellocizáš 1976
* Ádjaga silbasuonat 1981
* Ruoktu váimmus 1985 : ruoŧagillii Vidderna inom mig 1987
* Vindens veier 1990
* Trekways of the wind 1994
* Ich bin des windigen Berges Kind 1985
* Beaivi áhčážan 1988 : dárogillii Solen, min far 1990, suomagillii Aurinko, isäni 1992, Fadir min, solin 1992
* Nu guhkkin dat mii lahka : dárogillii Så fjernt det naere 1994
* Jus gaccebiehtár bohkosivččii 1996
* Girddán, seivvodan 1999
* Eanni, eannážan 2001

Girji Beaivi áhčážan lea gohčoduvvon main sámiid álbmotlaš eposin. Girjji namma čujuhage sámiid dološ myhtii, mas sámit govvejuvvojit beaivvi mánáin. Girjái Áillohaš lea čohkken historjjálaš govaid sámiin birra máilmmi. Girji vuittii Davviriikkaid ráđi girjjálašvuođabálkkašumi jagis 1991.

Áillohaš lea doaimmahan girjji *Don čánat mu alccesat* 1992, mas lea teavsttat maid Paulus Utsi lea čállán.

### Musihkka
* Musihkka filbmii Ofelaš 1987

## Čujuhusat

## Geahča maid
*Liv Tone Boine lohká jitnosit Áillohačča ''Mu ruoktu lea mu váimmus'' -divtta
*Sámi leksikon internehtas: Nils-Aslak Valkeapää – Áillohaš
*Áillohaš ja juoigamat Yle Areenas 

Kategoriija:Sámi girječállit
Kategoriija:Sámi dáiddárat
Kategoriija:Sámi musihkkárat
Kategoriija:Juoigit
Kategoriija:Riegádeamit 1943
Kategoriija:Jápmimat 2001
Kategoriija:Sámi diktačállit
Golggotmánu 12.

**Golggotmánu 12. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 285. (gárgádusjagi 286.) beaivi. Jagis leat vel 80 beaivvi.

## Nammabeaivvit
* sámi kaleandar: 

* dáža kaleandar: 
* ruoŧŧelaš kaleandar: 
* suopmelaš kaleandar: 
* suomaruoŧŧelaš kaleandar: 
* Suoma ortodoksalaš kaleandar: 

## Dáhpáhusat

## Riegádeamit
* 1929 – Ella Holm Bull, lullisápmelaš oahpaheaddji ja girječálli
* 1935 – Luciano Pavarotti, itálialaš tenora

## Jápmimat

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Golggotmánu 11., Golggotmánu 13.

Kategoriija:Golggotmánnu
-10-12
Golggotmánu 7.

**Golggotmánu 7. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 280. (gárgádusjagi 281.) beaivi. Jagis leat vel 85 beaivvi.

## Nammabeaivvit
* sámi kaleandar: Birgget, Bikká 

* dáža kaleandar: Birgitte, Birgit, Berit 
* ruoŧŧelaš kaleandar: Birgitta, Britta 
* suopmelaš kaleandar: Pirkko, Pirjo, Piritta, Pirita, Birgitta 
* suomaruoŧŧelaš kaleandar: Birgitta, Brita, Britta, Britt, Birgit 
* Suoma ortodoksalaš kaleandar: Sergei, Vaka 

## Dáhpáhusat
* 1950 – Kiinná vuollástii Tibeta.

## Riegádeamit
*1748 &ndash; Ruoŧa ja Norgga gonagas Karl XIII.
*1879 &ndash; Joe Hill (Joel Hägglund) ruoŧŧelaš-amerihkálaš diktačálli, lávlu ja fágasearválas
*1885 &ndash; Niels Bohr, dánska fysihkar
*1931 &ndash; Desmond Tutu, lulliafrihkálaš earkebisma ja aktivista, gii vuittii Nobel ráfibálkkašumi jagis 1984
*1952 &ndash; Vladimir Putin, Ruošša presideantta
*1955 &ndash; Yo-Yo Ma, fránskalaš musihkar
*1980 &ndash; Kristjan Örn Sigurdsson, islándalaš spábbačiekči

## Jápmimat
* 1708 – Guru Gobind Singh, logát sikh-guru.
* 1849 – Edgar Allan Poe, amerihkálaš girječálli

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Golggotmánu 6., Golggotmánu 8.
Golggotmánu 8.

**Golggotmánu 8. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 281. (gárgádusjagi 282.) beaivi. Jagis leat vel 84 beaivvi.

## Nammabeaivvit
* sámi kaleandar: Jaská 

* dáža kaleandar: Benedikte, Bente 
* ruoŧŧelaš kaleandar: Nils 
* suopmelaš kaleandar: Hilja 
* suomaruoŧŧelaš kaleandar: Peik 
* Suoma ortodoksalaš kaleandar: Pelagia, Laina 

## Dáhpáhusat

## Riegádeamit
* 1895 – Juan Perón, Argentina presideanta
* 1901 – Sir Mark Oliphant, australialaš nukleárafysihkar 
* 1908 – Sven Högström, suopmelaš parlamentarihkkár ja ministtar 
* 1910 – Gus Hall (ovd. Arvo Halberg), amerihkálaš kommunistapolitihkar 
* 1920 – Frank Herbert, amerihkálaš scifi-girječálli
* 1925 – Olle Hellbom, ruoŧŧelaš filbmadahkki
* 1926 – Klaus Kinski, duiskalaš neavttár 
* 1926 – Lars Jansson, suopmelaš dáiddár ja girječálli 
* 1930 – Toru Takemitsu, japánalaš šuokŋadahkki 
* 1939 – Paul Hogan, australialaš neavttár
* 1943 – Chevy Chase, amerihkálaš neavttár ja komihkár
* 1946 – Antti Satuli, suopmelaš stáhtačálli
* 1948 – Johnny Ramone, kitarista ja punk-musihkkár ("Ramones")
* 1949 – Sigourney Weaver, amerihkálaš neavttár
* 1970 – Matt Damon, amerihkálaš neavttár

## Jápmimat
* 1754 – Henry Fielding, brihttalaš girječálli, čájálmasčálli ja satirihkar 
* 1793 – John Hancock, amerihkálaš revolutionára ja fitnodatolmmái (Amerihká ovttastuvvan stáhtain iehčanasvuođajulggaštusa vuosttaš nammačálli)
* 1869 – Franklin Pierce, Amerihká ovttastuvvan stáhtain presideanta 1853–1857
* 1945 – Felix Salten, nuortariikalaš girječálli 
* 1967 – Clement Attlee, Stuorra-Británnia ja Davvi-Irlándda stáhtaministtar jagis 1945 jahkái 1951
* 1991 – Maria Lang, ruoŧŧelaš girječálli
* 1992 – Willy Brandt, duiskalaš politihkar ja Duiskka lihttokánsler 1969–1974 
* 1994 – Matti Bergström, suopmelaš musihkkár 
* 2005 – Paavo Liski, suopmelaš neavttár ja rešissevra

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Golggotmánu 7., Golggotmánu 9.

Kategoriija:Golggotmánnu
-10-8
Golggotmánu 20.

**Golggotmánu 20. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 293. (gárgádusjagi 294.) beaivi. Jagis leat vel 72 beaivvi.

## Nammabeaivvit
* sámi kaleandar: Guhtur 

* dáža kaleandar: Henrik, Heine, Henrikke
* ruoŧŧelaš kaleandar: Sibylla
* suopmelaš kaleandar: Kasperi, Kauno 
* suomaruoŧŧelaš kaleandar: Kasper, Jesper 
* Suoma ortodoksalaš kaleandar: Artemi, Arttu, Arvo 

## Dáhpáhusat

## Riegádeamit

* 1469 – Guru Nānak, sikh-oskkoldaga ásaheaddji
* 1780 – Pauline Bonaparte, Napoleona oabbá
* 1882 – Blaskó Béla Ferenc Dezső ("Bela Lugosi"), hirbmafilmmaid neavttár
* 1891 – Jomo Kenyatta, Kenia presideanta
* 1917 – Jean-Pierre Melville, fránskalaš filbmadahkki
* 1931 – Antti Hyry, suopmelaš girječálli
* 1934 – Martin Landau, amerihkálaš neavttár
* 1942 – Christiane Nüsslein-Volhard, duiskalaš biologa
* 1948 – Barbara Hendricks, operalávlu
* 1949 – Valeri Borzov, ukrainálaš gáhččoviehkki 
* 1953 – Tom Petty, amerihkálaš musihkar

* 1957 – Susanna Haavisto, suopmelaš neavttár
* 1958 – Viggo Mortensen, dánska-amerihkálaš neavttár
* 1961 – Billy Konchellah, kenyalaš viehkki
* 1965 – Petri Liski, suopmelaš musihkar ja neavttár
* 1971 – Calvin Cordozar Broadus ("Snoop Dogg"), amerihkálaš hip hop-musihkar
* 1971 – Dannii Minogue
* 1975 – Davey Havok, amerihkálaš punklávlu ("AFI")

## Jápmimat

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Golggotmánu 19., Golggotmánu 21.
Golggotmánu 21.

**Golggotmánu 21. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 294. (gárgádusjagi 295.) beaivi. Jagis leat vel 71 beaivvi.

## Nammabeaivvit
* sámi kaleandar: Oajá 

* dáža kaleandar: Bergljot, Birger 
* ruoŧŧelaš kaleandar: Ursula, Yrsa 
* suopmelaš kaleandar: Ursula 
* suomaruoŧŧelaš kaleandar: Ursula 
* Suoma ortodoksalaš kaleandar: Ilari, Ilkka 

## Dáhpáhusat

## Riegádeamit
*1912 &ndash; Sir György Stern (”Georg Solti”), ungárlaš dirigeanta
*1914 &ndash; Martin Gardner, amerihkálaš matematihkar ja girječálli
*1917 &ndash; John Birks Gillespie (”Dizzy Gillespie”), amerihkálaš jazz-trumpetista
*1921 &ndash; Sir Malcolm Arnold, englándalaš šuokŋadahkki
*  1921  &ndash; Kalle Österlund, suopmelaš mánáiddoavttir
*1924 &ndash; Celia Cruz, kubalaš salsalávlu
*  1924  &ndash; Kauko Helovirta, suopmelaš neavttár
*1929 &ndash; Ursula K. Le Guin, amerihkálaš scifi- ja fantásiagirječálli
*1940 &ndash; Manfred Lubowitz (”Manfred Mann”), englándalaš musihkar
*1949 &ndash; Benjamin Netanjahu, Israela ovccát stáhtaministtar
*1956 &ndash; Carrie Fisher, amerihkálaš neavttár (*[[Star Wars]]*)
*1957 &ndash; Steve Lukather, amerihkálaš musihkar ("Toto")

## Jápmimat
*1944 &ndash; Alois Kayser, miššoneara Naurus 
*1969 &ndash; Jack Kerouac, amerihkálaš girječálli 
*1980 &ndash; Hans Asperger, nuortariikalaš mánáiddoavttir
*1982 &ndash; Radka Toneff, norgalaš jazzmusihkar ja šuokŋadahkki
*1984 &ndash; François Truffaut, fránskalaš neavttár ja filbmadahkki
*1995 &ndash; Sverre Hansen, norgalaš neavttár

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Golggotmánu 20., Golggotmánu 22.
Golggotmánu 22.

**Golggotmánu 22. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 295. (gárgádusjagi 296.) beaivi. Jagis leat vel 70 beaivvi.

## Nammabeaivvit
* sámi kaleandar: Ánet 

* dáža kaleandar: Karianne, Karine, Kine 
* ruoŧŧelaš kaleandar: Marika, Marita 
* suopmelaš kaleandar: Anja, Anita, Anniina, Anitta, Anette 
* suomaruoŧŧelaš kaleandar: Anita, Anja 
* Suoma ortodoksalaš kaleandar: Erkki 

## Dáhpáhusat

## Riegádeamit
*1882 &ndash; N.C. Wyeth, amerihkálaš dáiddár.

## Jápmimat

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Golggotmánu 21., Golggotmánu 23.
Golggotmánu 23.

**Golggotmánu 23. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 296. (gárgádusjagi 297.) beaivi. Jagis leat vel 69 beaivvi.

## Nammabeaivvit
* sámi kaleandar: Sierge 

* dáža kaleandar: Severin, Søren 
* ruoŧŧelaš kaleandar: Severin, Sören 
* suopmelaš kaleandar: Severi 
* suomaruoŧŧelaš kaleandar: Severin, Sören 
* Suoma ortodoksalaš kaleandar: Jaakko 

## Dáhpáhusat
*1911 &ndash; Girdi vuosttaš geardde soađis.

## Riegádeamit
*1715 &ndash; Pyotr II, Ruošša keaisár jagiin 1727&ndash;1730 
*1801 &ndash; Albert Lortzing, duiskalaš šuokŋadahkki 
*1817 &ndash; Pierre Athanase Larousse, fránskalaš diehtosátne- ja sátnegirjjiid dahkki
*1870 &ndash; Juhani Kurikka, suopmelaš stuorradiggeolmmái  ja čájálmasgirječálli
*1875 &ndash; Gilbert N. Lewis, amerihkálaš kemista 
*1892 &ndash; Milton Marx (”Gummo Marx”), amerihkálaš neavttár ja komihkar
*1910 &ndash; Aino Räsänen, suopmelaš girječálli 
*1912 &ndash; Oiva Polari, suopmelaš govvačeahppi 
*1920 &ndash; Kaija Siren, suopmelaš arkiteakta 
*1921 &ndash; Matti Oravisto, suopmelaš neavttár (*[[Sissit]]*)
*1924 &ndash; Saskia Marjatta Donofrio (”Maaria Eira”), suopmelaš operalávlu
*1925 &ndash; Manos Hadzidakis, greikkalaš šuokŋadahkki 
*1927 &ndash; Esko Hukkanen, suopmelaš neavttár 
*1942 &ndash; Michael Crichton, amerihkálaš girječálli
*1951 &ndash; Fatmir Sejdiu, Kosovo presideanta
*1956 &ndash; Dwight Yoakam, amerihkálaš lávlu
*1959 &ndash; ”Weird Al” Yankovic, amerihkálaš musihkar, satirista, parodista ja geasanasčuojaheaddji 
*1990 &ndash; Paradise Oskar, suopmelaš lávlu 

## Jápmimat
*1873 &ndash; William Bebb, amerihkálaš politihkar 
*1874 &ndash; Abraham Geiger, duiskalaš rabbi 
*1910 &ndash; Rama V (Chulalongkorn), Thaieatnama gonagas 
*1950 &ndash; Asa Yoelson (”Al Jolson”), amerihkálaš lávlu ja neavttár 
*1990 &ndash; Louis Althusser, marxilaš filosofa

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Golggotmánu 22., Golggotmánu 24.
Paulus Utsi

**Paulus Utsi** riegádii Ivgus 1918:s ja jámii Borjusis 1975:s.

## Girjjit
* Dikter 1970
* Giela giela 1974
* Giela gielain 1980 (Almmustahtti Inger Utsi)

## Gáldut

Utsi, Paulus
Utsi, Paulus
Kategoriija:Riegádeamit 1918
Kategoriija:Jápmimat 1975
Kategoriija:Sámi diktačállit
Karl Bernhard Wiklund

**Karl Bernhard Wiklund** lei jagiin 1905&ndash;33 Uppsala universitehta suopmelaš-ugralaš gielaid professor. Son dárkilasttii julevsámegiela čállingiela. Wiklunda arkiiva lea Uppsala universitehta girjerájus.

## Duodji
*Laut- und Formenlehre der Lulelappischen Dialekte (1891)
*Stufenwechselstudien (Le Monde Oriental 1913, 1915, 1919)
*Die Herkunft der Lappen (1937, Folkliv)

## Gáldut

Kategoriija:Ruoŧŧelaš dutkit
Kategoriija:Riegádeamit 1868
Kategoriija:Jápmimat 1934
Sámi leavga

**Sámi leavga** lea okta sámiid čearddalaš dovddaldagain. Dat dohkkehuvvui Åres Ruoŧas sámiid 13. konfereanssas  jagis 1986. Leavgga riekkis govvida beavvi ja mánu. Alit oassi govvida mánu ja rukses oassi beaivvi.

## Leavgga historjá
Vuosttas leavgaevttohusa sámi leavggas hábmii dáiddár Synnøve Persen jagis 1977. Leavga geavahuvvui vuosttas geardde Álttás elfápmohuksema vuostálastimiin. 

Sámiráđđi almmuhii sámi leavgga hábmengilvvu, man vuittii dáiddar Astrid Båhl. Leavga dohkkehuvvui 13. davviriikkalaš sámekonfereanssas borgemánu 15. beaivve 1986, gos dohkkehuvvui maid Sámi soga lávlla sámiid álbmotlávllan.

## Almmolaš sámi leavgabeaivvit

Jagis leat 12 leavgabeaivvi. Ođđaseamos leavgabeaivi lea skábmamánu 29. beaivi mii lea Elsa Laula Renberga riegádanbeaivi. Dát mearriduvvui leavgabeaivin 21. sámekonfereanssas Tråantes jagis 2017.

*guovvamánu 6.: Sámi álbmotbeaivi
*njukčamánu 2.: Suoma Sámedikki vuođđudanbeaivi (1996).
*njukčamánu 22. ja 28. beivviid gaskasaš sotnabeaivi: Márjjabeaivi
*geassemánu 20. ja geassemánu 26. beivviid gaskasaš lávvardat: Mihcamárbeaivi
*borgemánu 9.: Ovttastuvvan Našuvnnaid álbmogiidgaskasaš álgoálbmot beaivi
*borgemánu 15.: Sámi leavgga dohkkehanbeaivi
*borgemánu 18.: Sámiráđi vuođđudanbeaivi (1956).
*borgemánu 26.: Ruoŧa Sámedikki vuođđudanbeaivi (1993).
*golggotmánu 9.: Norgga Sámedikki vuođđudanbeaivi (1989).
*skábmamánu 9.: Suoma Sámi Parlameantta vuođđudanbeaivi (1973).
*skábmamánu 15.: Isak Saba riegádanbeaivi
*skábmamánu 29.: Elsa Laula Renberga riegádanbeaivi

## Gáldut

## Liŋkkat

* Sámi álbmotbeaivi

## Geahča maid
* Sámi leavgga geavaheapmi (PDF)

Kategoriija:Sápmi
Kategoriija:Eurohpálaš leavggat
Henry Minde

**Henry Minde** (r. 1945 Roabas, Skániid suohkanis), lea historihkar. Minde lea studeren Oslo ja Romssa universitehtain, ja dan maŋŋá bargan sámi riektehistorjjálaš stipendiáhtan Romssa universitehtas ja Sámi Instituhtas. Dál son lea Romssa universitehta historjáprofessor.
Romssa universitehta – Norgga árktalaš universitehta

**Romssa universitehta – Norgga árktalaš universitehta** (dárogillii: ***Universitetet i Tromsø – Norges arktiske universitet***) (oanádus ***UiT***, oanádus gitta 2006 rádjái *UiTø*) lea universitehta Romssas, Álaheajus, Hámmárfeasttas, Girkonjárggas,  Háršttás ja Áhkanjárggas Davvi-Norggas. Universitehta vuođđuduvvui 1968:s, ja lea dan rájes leamaš máilmmi davimus universitehta. Norgga dáláš gonagas Olav V rabai universitehta jagis 1972. UiT lea okta Norgga gávcci universitehtas.

## Áhkanjárga
*Høgskolen i Narvik* šattai 2016 ođđajagimánu 1. b. oassin Romssa universitehtas. Høgskolen i Narvik ásahuvvui virggálaččat borgemánu 1. b. 1994. Allaskuvla šattai go ovttastahtte golbma stáhta allaskuvlla Narviikkas. Dat nuppástus dáhpáhuvai seammás go bohte eará nai nuppástusat allaskuvllaide. Dat golbma allaskuvlla mat ovttastuvve ledje Narviikka inšenevraallaskuvla, Narviikka sivilinšenevraoahpahus ja Nordlándda buohccedivššárallaskuvlla ossodat Narviikkas.  

## Organisašuvdna
Romssa universitehta ásahuvvui 1970-logus dalle go servodatdieđa lei alimusas. Dan geažil lei ásahusas guhká earálágan organisašuvdna eará universitehtaid ektui. Earret eará gulle arkeologiija, historjá ja filosofiija servodatdiehtagii, iige humaniorai. Ekonomiija gulai guhká Norgga guolástanallaskuvlii. Fakultehtaid gohčodedje instituhttan, ja instituhtat fas sekšuvdnan gitta jagi. Nu lei gitta 1997 rádjai, go ráhkadus rievdaduvvui. 

### Fakultehtat
Fakultehtaid ráhkadus rievdaduvvui 2018 ođđajagimánu 1 b. rájes.

* BFE - Biodiehtaga, guolásteami ja ekonomiija fakultehta
* HSL - Humaniora, servodatdiehtaga ja oahpaheaddjeoahpu fakultehta
* IVT - Inšenevradiehtaga ja teknologiija fakultehta
* NT - Luonddudiehtaga ja teknologiija fakultehta
* HelseFak - Dearvvašvuođadieđa fakultehta
* JurFak - Juridihka fakultehta
* UMAK - Norgga árktalaš universitehtamusea ja dáiddafágaid akademiija

## UiT '''–''' Norgga árktalaš universitehta eará sámegillii

## Gáldut

Kategoriija:Norgga universitehtat ja allaskuvllat‎
Sámi soga lávlla

**Sámi soga lávlla** lea sámeálbmoga lávlla. Isak Saba čálii sániid Sagai Muittalægje-bláđii, nr. 7. 1906 diktan. Davviriikkalaš sámekonfereansa Åres mearridii 1986:s lávlaga sámiid álbmotlávllan. Arne Sørli lea čállán lávlaga šuoŋa ja 15. Davviriikkalaš sámekonfereanssas Helssegis jagis 1992 šuokŋa dohkkehuvvui.

Lávlla lea maid jorgaluvvon eará sámegielaide. Nuortalašgillii dan namma lea Sääʹmsooǥǥ laull, anárašgillii Säämi suuvâ laavlâ, julevsámegillii Sámemátto lávlla ja lullisámegillii Saemie eatnemen vuelie.

:Guhkkin davvin Dávggáid vuolde
:sabmá suolggai Sámieanan.
:Duottar leabbá duoddar duohkin,
:jávri seabbá jávrri lahka.
:čohkat čilggin, čorut čearuin
:allanaddet almmi vuostái.
:Šávvet jogat, šuvvet vuovddit,
:cáhket ceakko stállenjárggat
:máraideaddji mearaide.

:Dálvit dáppe buolašbiekkat,
:muohtaborggat meariheamit.
:Sámisohka sieluin mielain
:eahccá datte eatnamiiddis:
:Mátkálažžii mánuheabit,
:giđđudeaddji guovssahasat, -
:ruoškkas, ruovggas rođuin gullo,
:juhca jávrriin, jalgadasain, 
:geresskálla máđiid miel.

:Ja go geassebeaivváš gollut
:mehciid, mearaid, mearragáttiid,
:golli siste guollebivdit
:suilot mearain, suilot jávrriin.
:Gollin čuvget čáhcelottit,
:silban šovvot sámieanut,
:šelgot čuoimmit, šleđgot áirrut,
:luitet olbmát lávllodemiin
:geavgŋáid, guoikkaid, goatniliid.

:Sámieatnan sohkagoddi –
:dat lea gierdan doddjokeahttá
:goddi čuđiid, garrogávppiid,
:viehkes vearrevearroválddiid.
:Dearvva dutnje, sitkes sohka!
:Dearvva dutnje, ráfi ruohtas!
:Eai leat doarut dorrojuvvon,
:eai leat vieljain varat vardán
:sámi siivo soga sis.

:Máttarádját mis leat dovle
:vuoitán vearredahkkiid badjel.
:Vuostálastot, vieljat, miige
:sitkatvuođain soardiideamet!
:Beaivvi bártniid nana nálli!
:Eai du vuoitte vašálaččat,
:jos fal gáhttet gollegielat,
:muittát máttarmáttuid sáni:
:Sámieatnan sámiide!

## Gáldut

Kategoriija:Sámi soga lávlla
Kategoriija:Davvisámegiella
Katowice

**Katowice** lea gielda Polenis. 

* Viidodat oktiibuot 315 123 km²
* Eananviidodat 164,4 km²

## Liŋkkat
* http://www.um.katowice.pl
Wolfgang Amadeus Mozart

**Wolfgang Amadeus Mozart** (IPA2 ˈvɔlfgaŋ amaˈdɔʏs ˈmotsaɐt, gástanamma **Joannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart**) (ođđajagimánu 27. 1756 – juovlamánu 5. 1791) lei šuokŋadahkki.

## Gáldut

Kategoriija:Šuokŋadahkit
Pekka Aikio

**Veli Pekka Olavi Aikio** lei Suoma sámedikki presideanta jagiin 1996–2008. Son lea doaibmán Suoma Sámedikki presideantan golbma válgaáigodaga gitta jagis 1996. Aikio lea studeren biologiija, muhto son lea bajásšaddan badjebearrašis. Son válljejuvvui maid Sámedikki válggain 2007 Sámedikki áirrasin jagiide 2008-2011.

## Gáldut

Kategoriija:Sápmelaš politihkkárat
1992

## Dáhpáhusat
* 

## Riegádeamit
*

## Jápmimat
* njukčamánu 24. beaivi — Hans Aslak Guttorm, girječálli

Kategoriija:1900-lohku
1991

## Dáhpáhusat
* Jugoslávia hádjánii 
* Jugoslávia hádjánansoahti álggii

## Riegádeamit
*

## Jápmimat
*

Kategoriija:1900-lohku
1988

## Dáhpáhusat

## Riegádeamit
* ođđajagimánu 18. beaivi — Ul-Juhan Partapuoli

## Jápmimat
*

Kategoriija:1900-lohku
1986

## Dáhpáhusat
*Kátjá-nuoraidromána ilbmái

## Riegádeamit
*

## Jápmimat
* borgemánu 31. beaivi — Urho Kekkonen Suoma presideanta

Kategoriija:1900-lohku
Kati-Claudia Fofonoff

**Kati-Claudia Fofonoff** lei nuortasápmelaš girječálli. Son riegádii Avvilis juovlamánu 8. beaivve 1947 ja jámii buohccivuhtii geassemánu 12. beaivve 2011. Fofonoff čađahii čálli ámmátskuvlejumi Järvenpääs. Son čálii juo nuortalašgillii ja suomagillii. Su duojit leat jorgaluvvon maid davvisámegillii, islánddagillii ja dárogillii.

## Duojit
* Parnasso 2, 1982: divttat suomagillii
* Koparat Joulukoparat 1987: divttat suomagillii
* Pââšjooǥǥ laulli 1988-1989: girji ja jietnabáttit nuortalašgillii
* Jânnam muttum nuuʹbbiooʹri 1998: divttat nuortalašgillii
* Vuämm Jeeʹelvueiʹvv. Mainnâz. 2004
* Vanha jäkäläpää 1-2 2005 (cd)
* Suonikylän poluilta 1-3 2005 (cd)

## Jorgalusat Fofonoffa dujiin
* Eana áđai nuppebeliid (Davvi Girji 2000) davvisámegillii jorgalan Rauni Magga Lukkari (Jânnam muttum nuuʹbbiooʹri)
* Kloden dreier. Dikt (Davvi Girji 2000) davvisámegielas dárogillii jorgalan Laila Stien
* Undir nordurljósum. Samisk ljód (2003) islánddagillii jorgalan Einar Bragi
* Maa muovattu toisin päin (cd) (2004) Lohkki: Inkeri Wallenius (Jânnam muttum nuuʹbbiooʹri)

## Jorgalusat
* Antoine de Saint-Exupéry: Uʹcc priinsâž 2000

## Gáldut


## Geahča maid
* Kati-Claudia Fofonoff (1947–) Davvi Girjji Fárru-siidduin

Kategoriija:Nuortasápmelaččat
Kategoriija:Sámi girječállit
Kategoriija:Riegádeamit 1947
Kategoriija:Jápmimat 2011
1993

## Dáhpáhusat
* guovvamánu 6. beaivi — Vuosttaš Sámi álbmotbeaivi

## Riegádeamit
*

## Jápmimat
* čakčamánu 24. beaivi — Ian Stuart Donaldson, musihkkár

Kategoriija:1900-lohku
1984

## Dáhpáhusat

## Riegádeamit
* juovlamánu 22. beaivi — Jonas Erik Altberg, ruoŧelaš lávlu, musihkkabuvttadeaddji ja DJ Basshunter
* juovlamánu 24. beaivi — Mikkâl Morottaja, anáraš ráp-artista Amoc

## Jápmimat
*

Kategoriija:1900-lohku
1983

## Dáhpáhusat

## Riegádeamit
*

## Jápmimat
* čakčamánu 25. beaivi — Leopold III, Belgia gonagas

Kategoriija:1900-lohku
1980

## Dáhpáhusat
*

## Riegádeamit
*

## Jápmimat
* cuoŋománu 15. beaivi — Fránskkalaš filosofa, girječálli ja servodatkritihkar Jean-Paul Sartre

Kategoriija:1900-lohku
1976

## Dáhpáhusat
*

## Riegádeamit
* njukčamánu 22. beaivi — neavttár Reese Witherspoon.

## Jápmimat
* čakčamánu 9. beaivi — Mao Zedong

Kategoriija:1900-lohku
1975

## Dáhpáhusat
*

## Riegádeamit
* miessemánu 15. beaivi — Suoma vuosttaš sápmelaš riikkabeaiáirras Janne Seurujärvi riegádii

## Jápmimat

* njukčamánu 25. beaivi — Faisal, Saudi-Arabia gonagas (r. 1906)

Kategoriija:1900-lohku
1979

## Dáhpáhusat
*

## Riegádeamit
*

## Jápmimat
* čakčamánu 25. beaivi — Tapio Rautavaara, valáštalli, lávlu ja neavttár

Kategoriija:1900-lohku
1972

## Dáhpáhusat
* njukčamánu 24. beaivi — Stuorra-Británnia válddii Davvi-Irlándda "njuolga hálddašeapmái".

## Riegádeamit
*

## Jápmimat
*

Kategoriija:1900-lohku
1970

## Dáhpáhusat
*

## Riegádeamit
* njukčamánu 24. beaivi — Neavttár Lara Flynn Boyle.

## Jápmimat
*

Kategoriija:1900-lohku
1969

## Dáhpáhusat
*

## Riegádeamit
* čakčamánu 25. beaivi — Catherine Zeta-Jones, neavttár
* njukčamánu 9. beaivi — Siri Broch Johansen, sápmelaš lávlu, lávllačálli ja girječálli

## Jápmimat
*

Kategoriija:1900-lohku
1968

## Dáhpáhusat
*

## Riegádeamit
* njukčamánu 23. beaivi — Damon Albarn, musihkkár ("Blur")
* golggotmánu 29. beaivi — Aili Keskitalo, sápmelaš politihkkár ja Norgga Sámedikki goalmmát presideanta

## Jápmimat
*

Kategoriija:1900-lohku
1967

## Dáhpáhusat
*

## Riegádeamit
* borgemánu 9. beaivi — Marja-Liisa Olthuis, anáraš gielladutki

## Jápmimat
*

Kategoriija:1900-lohku
1973

## Dáhpáhusat
* Njukčamánu 24. – Pink Floyd albuma *[[Dark Side of the Moon]]* ilbmái.

## Riegádeamit
*

## Jápmimat
*

Kategoriija:1900-lohku
1964

## Dáhpáhusat
*

## Riegádeamit
* Cuoŋománu 6. – David Woodard, amerihkálaš šuokŋadahkki ja girječálli

## Jápmimat
* njukčamánu 23. beaivi — neavttár Peter Lorre (r. 1904)

Kategoriija:1900-lohku
1963

## Dáhpáhusat
* njukčamánu 22. beaivi — The Beatles vuosttaš albuma "Please Please Me" ilbmái Eŋglánddas.

## Riegádeamit
*

## Jápmimat
* ođđajagimánu 23. beaivi — Józef Gosławski, polskalaš dáiddár

Kategoriija:1900-lohku
1958

## Dáhpáhusat
*

## Riegádeamit
* borgemánu 29. beaivi — "Pop-musihka gonagas" Michael Jackson

## Jápmimat
* njukčamánu 24. beaivi — Suopmelaš girječálli Anni Swan.

Kategoriija:1900-lohku
1957

## Dáhpáhusat
* njukčamánu 25. beaivi — Vuolleeatnamat, Belgia, Itália, Luxemburg, Duiskka lihttodásseváldi ja Frankriika vuođđudedje EEC.

## Riegádeamit
## Jápmimat

* njukčamánu 25. beaivi — Max Ophüls, filbmabagadalli ja girječálli (r. 1902)

Kategoriija:1900-lohku
1956

## Dáhpáhusat
*

## Riegádeamit
* skábmamánu 8. beaivi — Sámi musihkkar Mari Boine

## Jápmimat
* golggotmánu 28. beaivi — Risto Ryti, Suoma presideanta
* juovlamánu 14. beaivi — J. K. Paasikivi, Suoma presideanta

Kategoriija:1900-lohku
1955

## Dáhpáhusat
*juovlamánu 14. beaivi — Suopma searvvai Ovttastuvvan Našuvnnaide.

## Riegádeamit
*skábmamánu 4. beaivi — Matti Vanhanen
*juovlamánu 23. beaivi — Marianne Balto, sámepolitihkkár ja sámediggeáirras
*geassemánu 27. beaivi — Heaika Skum, luonddugáhttejeaddji ja sámepolitihkkár

## Jápmimat
*

Kategoriija:1900-lohku
1954

## Dáhpáhusat
*

## Riegádeamit
* suoidnemánu 31. beaivi — Nils Johan Heatta, NRK Sámi Radio hoavda

## Jápmimat
*

Kategoriija:1900-lohku
1961

## Dáhpáhusat
*

## Riegádeamit
* ođđajagimánu 14. beaivi — Inger-Mari Aikio-Arianaick, diktačálli

## Jápmimat
*

Kategoriija:1900-lohku
1952

## Dáhpáhusat
*

## Riegádeamit
* čakčamánu 25. beaivi — Christopher Reeve, neavttár

## Jápmimat
* čakčamánu 22. beaivi — K.J. Ståhlberg, Suoma vuosttas presideanta

Kategoriija:1900-lohku
Saemien Sijte

**Saemien Sijte** lea lullisámi musea ja kulturguovddáš Snoasas Davvi-Trøndelága fylkkas. Saemien Sijte stivra lea «Stiftelsen Saemien sijte», ja stivrra jođiheaddji lea Rune Fjellheim.

Saemien Sijte áigu maid ráhkadit giellaguovddáža. Saemien sijte almmuha jahkegirjji Åarjel-saemieh.

## Liŋkkat
*Saemien Sijte ruovttusiidu

Kategoriija:Norgga museat
Kategoriija:Sámi museat
1996

## Dáhpáhusat
* golggotmánu 1. beaivi — Honnesváhki oaččui gávpotárvvu.

## Riegádeamit
*

## Jápmimat
*

Kategoriija:1900-lohku
1951

## Dáhpáhusat
*

## Riegádeamit
* miessemánu 1. beaivi — Kerttu Vuolab, girječálli
* čakčamánu 24. beaivi — Pedro Almodóvar, filbmadahkki

## Jápmimat
* ođđajagimánu 28. beaivi — C. G. E. Mannerheim, Suoma presideanta
* juovlamánu 27. beaivi — Nils Nilsson Skum, sápmelaš dáiddár

Kategoriija:1900-lohku
Kategoriija:1951
1950

## Dáhpáhusat
*

## Riegádeamit
*

## Jápmimat
* njukčamánu 19. beaivi — Edgar Rice Burroughs, amerihkálaš girječálli

Kategoriija:1900-lohku
1999

## Dáhpáhusat
* guovvamánu 6. beaivi — Sápmelaš girjjálašvuođa dutki Vuokko Hirvonen nákkáhalai doavttirin Oulu universitehtas.

## Riegádeamit
*

## Jápmimat
*

Kategoriija:1900-lohku
2000

## Dáhpáhusat
* Njukčamánu 1. beaivi — Suoma dálá vuođđoláhka bođii fápmui vuođđoláhkaođastusa maŋŋel.

## Riegádeamit
*

## Jápmimat
*

Kategoriija:2000-lohku
Skábmamánu 26.

**Skábmamánu 26.** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 330. (gárgádusjagi 331.) beaivi. Jagis leat vel 35 beaivve.

## Nammabeaivvit

## Dáhpáhusat

## Riegádeamit

## Jápmimat

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Skábmamánu 25., Skábmamánu 27.
Skábmamánu 19.

**Skábmamánu 19. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 323. (gárgádusjagi 324.) beaivi. Jagis leat vel 42 beaivve.

## Nammabeaivvit

## Dáhpáhusat
* 

## Riegádeamit
*

## Jápmimat
* 

## Ávvudeamit
* 

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Skábmamánu 18., Skábmamánu 20.
Skábmamánu 17.

**Skábmamánu 17. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 321. (gárgádusjagi 322.) beaivi. Jagis leat vel 44 beaivve.

## Nammabeaivvit
* sámi kaleandar: Eidno, Eidnár 

* dáža kaleandar: Hugo, Hogne, Hauk 
* ruoŧŧelaš kaleandar: Naemi, Naima 
* suopmelaš kaleandar: Eino, Einari 
* suomaruoŧŧelaš kaleandar: Einar, Enar 
* Suoma ortodoksalaš kaleandar: Riiko, Riku, Reijo 

## Dáhpáhusat
* 2004 – Anarâškielâ servi oaččui Gollegiela-bálkašumi.

## Riegádeamit
*1749 &ndash; Nicolas Appert, fránskalaš hutki

## Jápmimat
*1974 &ndash; Kirsten Hansteen, norgalaš politihkar, ministtar ja aktivista.

## Ávvudeamit
* 

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Skábmamánu 16., Skábmamánu 18.
Skábmamánu 10.

**Skábmamánu 10. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 314. (gárgádusjagi 315.) beaivi. Jagis leat vel 51 beaivve.

## Nammabeaivvit
* sámi kaleandar: Márte, Morten, Mortu, Márten 

* dáža kaleandar: Gudbjørg, Gudveig 
* ruoŧŧelaš kaleandar: Martin, Martina 
* suopmelaš kaleandar: Martti 
* suomaruoŧŧelaš kaleandar: Martin, Mårten, Martina 
* Suoma ortodoksalaš kaleandar: Iiro, Ere, Martti 

## Dáhpáhusat
* 

## Riegádeamit
* 1433 – Burgunda Karl I, Burgunda herttot
* 1483 – Martin Luther, duiskalaš teologa
* 1668 – François Couperin, fránskalaš suokŋadahkki
* 1683 – Yrjö II, Stuorra-Británnia ja Davvi-Irlándda gonagas
* 1759 – Friedrich von Schiller, duiskalaš girječálli 
* 1873 – Henri Rabaud, fránskalaš suokŋadahkki ja kapeallameašttir
* 1888 – Andrei Tupolev, sovjetlihttulaš girdininšeneavra
* 1919 – Eero Tuomaala, suopmelaš girječálli
* 1919 – Mihail Kalašnikov, sovjetlihttulaš hutki (AK-47)
* 1925 – Richard Burton, waleslaš neavttár 
* 1928 – Ennio Morricone, italialaš suokŋadahkki
* 1942 – Robert Engle, amerihkálaš ekonomista, gii vuittii jagis 2003 Nobelin álbmotekonomiijjabálkkašumi 
* 1948 – Vincent Schiavelli, amerihkálaš neavttár
* 1953 – Maarit Hurmerinta, suopmelaš lávlu
* 1955 – Roland Emmerich, duiskalaš filbmadahkki
* 1958 – Virve Rosti, suopmelaš lávlu
* 1960 – Neil Gaiman, englándalaš scifigirječálli
* 1965 – Eddie Irvine, davvi-irlándalaš Formula 1 -vuoddji
* 1976 – Shefki Kuqi, kosovo-suopmelaš spábbačiekči
* 1978 – Eve Jihan Jeffers ("Eve"), amerihkálaš ráppejeaddji
* 1979 – Ilkka Jääskeläinen, suopmelaš lávlu (Idols-vuoiti 2005)
* 1979 – Heikki Jääskeläinen, suopmelaš lávlu

## Jápmimat
* 1549 – Paavali III, poava
* 1728 – Fjodor Apraksin, ruošsa greavva ja njunušadmirála (Ruošša soahtefatnasaid vuođđudeaddji)
* 1891 – Arthur Rimbaud, fránskalaš diktačálli
* 1938 – Kemal Atatürk, durkalaš stáhtaolmmái (dánáigásaš Durkka vuođđudeaddji)
* 1955 – Adelaide Johnson, amerihkálaš govvačuolli ja feminista
* 1982 – Leonid Brežnev, sovjetlihttulaš poltihkkár (SKPa váldočálli)
* 1985 – Per-Eric Lindbergh, ruoŧŧelaš moallafákta
* 1995 – Ken Saro-Wiwa, nigerialaš girječálli, televišuvdnadahkki ja birasaktivista
* 2001 – Ken Kesey, amerihkálaš girječálli 
* 2003 – Canaan Banana, Zimbabwe vuosttaš presideantta
* 2006 – Jack Palance, amerihkálaš neavttár

## Ávvudeamit
* 

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Skábmamánu 9., Skábmamánu 11.

Kategoriija:Skábmamánnu
-11-10