open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ruoŧŧa

**Ruoŧŧa** (ruoŧagillii *Sverige*) dahjege **Ruoŧa gonagasriika** (ruoŧagillii *Konungariket Sverige*) lea riika Eurohpás. Dat gullá Davviriikkaide ja lea Skandinávias. Dan rádjeriikkat leat Suopma ja Norga. Ruoŧas lea maiddái čáhcerádji Dánmárkui. Ruoŧas orrot 10,1 miljovnna olbmo ja lea geográfalaččat viđat stuorimus riika Eurohpás. 

Ruoŧa oaivegávpot lea Stockholbma, man olmmošlohku lea 1,4 miljovnna. Statistihkalaš guovddášdoaimmahaga (*Statistiska centralbyrån*) meroštallama mielde, namalassii eanet go 200 000 ássi, gávdnojit maiddái lassin golbma stuorragávpoga: Göteborg, Malmö ja Uppsala. Sullii 85% riikka olbmuin orrot báikegottiin, ja dát lohku stuorru. Ruoŧas lea vuollegaš čoahkkisvuohta, sullii 22 olbmo njealjehaskilomehteris. Čoahkkisvuohta lea alit Lulli-Ruoŧas. 

Ruoŧŧa lea konstitutionála monarkiija ja parlamentáralaš demokratiija. Riika lea miellahttu Ovttastuvvan Našuvnnain jagi 1946 rájes ja Eurohpá uniovnnas jagi 1995 rájes. 

## Geografiija
Ruoŧŧa lea Davvi-Eurohpás ja Nuortameara oarjjábealde. Dat lea Skandinávialaš njárgga nuortaoassi ja dáinna lágiin Ruoŧas lea guhkes riddu. Oarjin lea Skánddat (várreviđji mii ráhkada Norgga ja Ruoŧa riikaráji). Riikarádji Ruoŧa ja Norgga gaskkas lea Eurohpá guhkimus riikarádji. Dánmárku lea Ruoŧa rádjeriika meara bokte ja Öresund-šaldi Ruoŧa ja Dánmárkku gaskkas lea dehálaš oktavuohta eará Eurohpá riikkaide. Ruoŧa alimus báiki lea Giebmegáisi (2111 m) ja vuolimus báiki lea jávri Hammarsjön (−2.41 m). 

Ruoŧas leat 25 eanangotti (*landskap*) muhto dán juogos lea dušše kultuvrralaš, historjjálaš ja geográfalaš vuođđu. 

15% Ruoŧas lea poláragierddu davábealde. Vuovdi gokčá 65% Ruoŧa viidodagas. 

## [[Ruoŧa leanat]]

* A – Stockholmma leatna
* C – Uppsala leatna
* D – Södermanlándda leatna
* E – Östergötlándda leatna
* F – Jönköpinga leatna
* G – Kronobergga leatna
* H – Kalmara leatna
* I – Gotlándda leatna
* K – Blekinge leatna
* M – Skåne leatna
* N – Hallándda leatna
* O – Oarje-Götalándda leatna
* S – Värmlándda leatna
* T – Örebro leatna
* U – Västmanlándda leatna
* W – Dalarna leatna
* X – Gävleborgga leatna
* Y – Oarje-Norrlándda leatna
* Z – Jämtlándda leatna
* AC – Västerbottena leatna
* BD – Norrbottena leatna

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat
* Gieldat Ruoŧas


Kategoriija:Davviriikkat
Kategoriija:Eurohpá riikkat
Norga

**Norga** dahjege **Norgga gonagasriika** (girjedárogillii *Kongeriket Norge*, ođđadárogillii *Kongeriket Noreg*) lea gonagasriika Davvi-Eurohpás. Stáhta gullá Davviriikkaide ja Skandináviai. Norggas lea eananrádji nuortan Ruoŧain, lullin Suomain ja Finnmárkku nuortaoasis maid Ruoššain. Norga lea Davviriikkaid goalmmádin stuorámus stáhta viidodaga ektui ja njealjádin stuorámus olmmošlogu ektui. Norga vuođđuduvvui guovtte álbmoga guvlui, dáža ja sámi álbmoga. Norgii gullet maid Svalbárda, Jan Mayen ja Bjørnøya. Riikka oaivegávpot ja stuorámus 
gávpot lea Oslo.

## Geografiija

Norggas oarjin lea Norggamearra, lullin Skagerrak ja davvin Barentsmearra. Norgga oaivegávpot lea Oslo ja eará stuorra gávpogat leat Bergen, Trondheim, Stavanger, Kristiansand ja Romsa.

Norgga viidodat lea 323 802&nbsp;km². Várit leat váldooassi viidodagas. Norgga alimus várri lea Galdhøpiggen.

## Historjá
Norga historjá ovtta riikan álggii sullii 100 jagi dássái, vaikko dálá Norgga guovllus lea orron olbmot juo guhká; muhtin báikkiin juo jiekŋaáiggi nohkama rájes. Go Norggas leat ollu várit ja vuonat leat leamaš ollu unna olmmošjovkkožat ja olbmot eai leat sáhttán johtit ollu.

## Politihkka

Norgga lea vuođđolágalaš monarkiija ja dien jođiheaddji lea gonagas. Dálá gonagas lea Harald V. Politihkalaš váldi gonagasas ii leat. Stuorámus váldi lea Stuorradikkis (dárogillii *Stortinget*).

## Hálddahuslaš juohkin
### Fylkkat
Norga lea hálddahuslaččat juhkkojuvvon 11 fylkii.

Dás lea listu fylkkain:
*Romsa ja Finnmárku
* Nordlánda
* Trøndelága
* Møre ja Romsdal
*Vestlánda
* Rogalánda
*Agder
*Vestfolda ja Telemárku
*Viken
*Innlandet
* Oslo

### Gielddat ja gávpogat
Norgga dálá gielddahálddahusa ovttadat lea gielda dahje suohkan (dárogillii *kommune*). Norggas leat dál (2020) 356 gieldda.

## Ekonomiija
Norgga valuhta lea Norgga ruvdno, mii juhkkojuvvo 100 evrii.

Norgga ekonomiija váldooassi vuođđuduvvá olje- ja gássabuvttadeapmái ja guollebivdái.

## Veahkadat
Golggotmánus 2019 Norggas ledje 5,3 miljovnna ássi. Jagis 2007 94,4 ássiin ledje norgalaččat, geaidda rehkenastojuvvojit mielde maiddái Norgga sullii 60 000 sápmelačča.

## Kultuvra

Dážaid nationála symbolat leat leavga, nationáladreassa ja nationálabeaivi. Máŋgasiin lea iežas guovllu nationáladreassa ja Norgga leavga.

### Unesco máilmmiárbelistu
UNESCO máilmmiárbelisttus leat Norggas čuovvovaš gávcci máilmmiárbesaji.


Fiila:Bryggen, Bergen3.JPG|Bergena Bryggen (1979)
Fiila:Urnes,a.jpg|Urnesa stáhpegirku (1979)
Fiila:Roros02.jpg|Plassje báktegávpot ja Circumferensa (1980)
Fiila:RockCarvings in Alta.jpg|Álttá báktedáidda (1985)
Fiila:Vegaoyan.jpg|Nordlándda Vegasullot (2004)
Fiila:Hammerfest Meridianstein.jpg|Struve meridiánadávgi (2005)
Fiila:The Seven Sisters, Geiranger Fjord, Norway.jpg|Geirangervuotna Møre ja Romsdalas (2005)
Fiila:Fjord in Norway.jpg|Nærøyvuotna Sogn ja Fjordanes (2005)
Fiila:VemorkHydroelectricPlant.jpg|Rjukan–Notodden industriijaguovlu (2015)


## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmme riikkat
* Norgga gielddat
* Norgga fylkkat


Kategoriija:Davviriikkat
Kategoriija:Eurohpá riikkat
Kategoriija:NATO
Fearsullot

**Fearsullot** dahjege **Fearasullot** (fearagillii *Føroyar*, dánskkagillii *Færøerne*) leat sullot Atlánttas. Fearsullot gullet Dánmárkui ja leat dán riikka iešstivrenguovlu.

## Gáldut

Kategoriija:Davviriikkat
Kategoriija:Fearsullot
Jáhpan

**Jáhpan** (japánagillii 日本, *Nihon* dahje *Nippon*) lea riika Ásias. Jáhpana oaivegávpot lea Tokio.

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat
Kanáda

**Kanáda** (eŋgelas- ja ) lea riika Davvi-Amerihkás. Dan áidna eanarádjeránnjá lea USA, mii lea sihke lullin ja davvinuortan (Alaska). Kanáda viidodat lea sullii 10 miljovnna njealjehaskilomehtera ja Kanáda leage máilmmi nubbin stuorámus riika viidodaga ektui. Riikkas orrot sullii 33,5 miljovnna olbmo. Kanáda oaivegávpot lea Ottawa, muhto stuorámus gávpot lea Toronto.

Kanáda monárka lea Ovttastuvvan gonagasriikka gonagas Charles III. Albma fápmu lea goitge stáhtaministaris, gii dál lea Mark Carney.

Kategoriija:Davvi-Amerihká riikkat
Kategoriija:NATO
Polska

**Polska** dahjege **Polska dásseváldi** (polskkagillii *Polska*) lea okta Nuorta-Eurohpa stuorámus riikkain. Dan rádjeriikkat leat oarjin Duiska, Čeahkka, lullin Slovakia, nuortanlullin Ukraina ja nuortin Vilges-Ruošša, Lietuva ja Ruošša. Polen lea okta Nuortameara birasriikkain.

## Vuođđodieđut:
Virggálašgiella: Polskkagiella
Oaivegávpot: Warszawa
Viidodat: 312 696 km²
Ássit: 38 386 000 (2019)
Ruhta: złoty

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat

## Gáldut


Kategoriija:Eurohpá riikkat
Kategoriija:NATO
1909

## Dáhpáhusat
*

## Riegádeamit
* ođđajagimánu 1. beaivi — Barry Goldwater
* guovvamánu 7. beaivi — Enok Sarri
* miessemánu 30. beaivi — Benny Goodman
* geassemánu 20. beaivi — Errol Flynn
* golggotmánu 13. beaivi — Art Tatum

## Jápmimat
* juovlamánu 17. beaivi — Gonagas Leopold II Belgias

Kategoriija:1900-lohku
Lulli-Korea

**Lulli-Korea** dahje **Mátta-Korea** (koreagillii 대한민국) lea riika Ásias.

## Geahča maid
* Máilmme riikkat
Davvi-Korea

**Davvi-Korea** (hangeul: 조선민주주의인민공화국, hanja: 朝鮮民主主義人民共和國) lea riika Ásias.

## Geahča maid
* Máilmme riikkat
Dánmárku

**Dánmárku**, virggálaččat **Dánmárkku gonagasriika** () lea riika Davvi-Eurohpás. Dat lea lulimus Davviriikkain ja lea Ruoŧa oarjelulábealde ja Norgga lulábealde. Dánmárkkus lea eananrádji Duiskkain, ja muhtun sajiid lea ráji nuppi bealde ges Davvemearra dahje Nuortamearra. Olmmošlohku lea sullii 5,7 miljovnna, ja oaivegávpot lea Københápman.

Geográfalaččat Dánmárku lea Jylland-njárggas, ja máŋggain eará sulluin, main dovddus leat ee. Sjælland, Fyn, Lolland, Falster ja Bornholm. Dánmárkku gonagasriikii gullet ieš Dánmárku ja Ruonáeatnama ja Fearsulluid iešstivrenguovllut.

Dánmárkkus lea buorre dilli ja doppe lea seahkeekononomiija. Riikka eallindássi lea buorre, ja servodagas leat unnit ekonomiijalaš erohusažat. Dánmárku lea parlamentáralaš vuođđolágalaš monarkiija. Dánmárku lea juhkkojuvvon 5 regiovdnii ja 98 gildii. Dánmárku lea leamaš ON ja NATO miellahttu álggu rájes, ja EU miellahttu jagi 1973 rájes, muhto ii gula euroguvlui. 

Riikka virggálaš giella, dánskkagiella lea dárogiela ja ruoŧagiela lagas fuolkegiella, ja das leat garra oktavuođat eará davvi gielaide.

Sullii 82&nbsp;% álbmogis, ja 90&nbsp;% etnalaš dánmárkulaččaiguin, gullet luteralaš Folkekirkenii. Jagis 2009 ledje badjel bealle miljovnna dánmárkulačča geat ledje olgoriikkas boahtán, sis sullii bealli eará riikkain Eurohpás.

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat


Kategoriija:Davviriikkat
Kategoriija:Eurohpá riikkat
Kategoriija:NATO
Lietuva

**Lietuva** dahjege **Lietuva dásseváldi** () lea riika Eurohpás. Lietuva lea okta Baltia riikkain ja dan rádjeriikkat leat Estteeana, Latvia, Vilges-Ruošša, Ruošša ja Polska.

## Vuođđodieđut:
Virggálašgiella: Lietuvagiella
Oaivegávpot: Vilnius
Viidodat: 65 200 km²
Ássit: 2 827 947 (2017)
Ruhta: Euro

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat


Kategoriija:Eurohpá riikkat
Kategoriija:NATO
Estteeana

**Eesti Vabariik**








Almmolaš giella
Esttegiella


Oaivegávpot
Tallinn


Presideanta
Alar Karis


Oaiveministtar
Kaja Kallas


Viidodat
&nbsp;- Oktiibuot
&nbsp;- % čáhci
 
45 226 km²
6,3 %


Olmmošlohku
&nbsp;- Oktiibuot (2017)
&nbsp;- Populašuvdnačoahkkisvuohta

1&nbsp;315&nbsp;635
31/km²


Iehčanasvuohta
&nbsp;- Cealkan
&nbsp;- Dovddastuvvon
Ruoššaš
guovvamánu 24. b. 1918
guovvamánu 2. b. 1920


Ruhta
Euro


Áigeavádat
UTC +2


Nationallávlla
Mu isamaa, mu õnn ja rõõm


Interneahtta-TLD
.EE


**Estteeana**, **Estteeanan**, **Estlánda** dahje **Estteriika** (virggálaččat **Estteeatnama dásseváldi**, ) lea riika Eurohpás. 

Estteeana, Latvia ja Lietuva leat ovttas Baltia riikkat. Estteeana searvvai Eurohpá uniovdnii 1.5.2004.

Estteeana gullá Davvi-Atlántta bealuštuslihttui NATOi.

## Historjá
* Jagiin 1227–1561 Estteeana lei Duiskka ja bisppaid hálddašeami vuolde
* Jagiin 1219–1233 ja 1238–1343 lei Harjumaa ja Virumaa guovlu Davvi-Estlánddas (sisd. Tallinna gávpot) Dánmárkku gonagasa leatna.
* Jagis 1561 šattai váldofápmu davvin Ruoŧa gonagassii ja lullin Polska gonagassii (Saaremaa suolu šattai Dánmárkui), muhto eana lei Duiskka jagi 1920 rádjái. 
* Jagis 1629 attii Polska Ruŧŧii buot Polskka eatnamiid Estteeatnamis. 
* Jagis 1645 oažžui Ruoŧŧa Dánmárkkus maid Saaremaa ja Muhu sulluid. 
* Jagiin 1711–1918 lei Estteeana oassi Ruoššas.
* Estteeana šattai iehčanassan jagis 1918.

## Báikkálaš hálddašeapmi
Stáhta guovlohálddašeami dihte Estteeana lea juhkkojuvvon leanaide, mat leat dál vihttanuppelogis (15). 

# Harjumaa
# Hiiumaa
# Jõgevamaa
# Järvamaa
# Läänemaa 
# Nuorta-Virumaa
# Oarje-Virumaa
# Põlvamaa
# Pärnumaa
# Raplamaa 
# Saaremaa 
# Tartumaa 
# Valgamaa
# Viljandimaa
# Võrumaa

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat
Suomagiella

**Suomagiella** lea giella, mii gullá  urálalaš gielaid suopmelaš-ugralaš gielaide. Eará suopmelaš-ugralaš gielat leat ovdamearkan esttegiella, sámegielat ja uŋgárgiella. Suomagiella gullá nuortamearasuopmelaš gielaide.

## Guovlu

## Alfabehta

## Jietnadatoahppa

## Giellaoahppa
Suomagiela sátneluohkát leat nomenat, vearbbat ja partihkkalat. Nomenat leat substantiivvat, adjektiivvat, pronomenat ja numerálat.

### Nomenat
Nomenat sodjet kásusa ja logu (ol. ja ml.) dáfus. Suomagielas lea 15 kásusa. Kásusat leat:
* nominatiiva
* akkusatiiva
* genetiiva
* essiiva
* partitiiva
* translatiiva
* inessiiva
* elatiiva
* illatiiva
* adessiiva
* ablatiiva
* allatiiva
* abessiiva
* instruktiiva
* komitatiiva

## Sátnevuorká

## Čállingiella

## Historjá

## Girjjálašvuohta

 

Kategoriija:Ovttaskas gielat
Kategoriija:Nuortamearasuopmelaš gielat
Kategoriija:Suopma
Duiska

**Duiska** dahjege **Duiskka lihttodásseváldi** (duiskkagillii *Bundesrepublik Deutschland*) lea riika Eurohpás. Dan olmmošlohku lea badjel 82 miljovnna, ja riika lea Eurohpá stuorámus olmmošlogu ektui jus Ruošša, mas oassi gullá Ásiai, ii leat mielde. Dan oaivegávpot lea Berlin. Duiskka rádjeriikkat leat Dánmárku, Vuolleeatnamat, Belgia, Luxemburg, Frankriika, Sveica, Nuortariika, Čeahkka ja Polska. 

## Vuođđodieđut
Virggálaš giella: ii leat 
Oaivegávpot: Berlin
Viidodat: 357 592,49 njealjehaskilomehtera
Ássit: 83 237 124 
Ruhta: Euro
Oassestáhtat: 16 

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat


Kategoriija:Eurohpá riikkat
Kategoriija:NATO
Frankriika

**Frankriika** (Ránská) dahjege **Frankriikka dásseváldi** () lea riika Eurohpás. Dan oaivegávpot lea Paris. Frankriikka rádjeriikkat leat Belgia, Luxemburg, Duiska, Sveica, Itália, Monaco, Espánnja ja Andorra.

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat

Kategoriija:Frankriika
Kategoriija:Eurohpá riikkat
Kategoriija:NATO
Greika

**Greika** dahjege (, *Ελλάς*) **Hellada**, **Hellas**, **Greikka dásseváldi**, **Hellenaid dásseváldi** ( *Elliniki Dhimokratia*) lea riika Lulli-Eurohpás. Dan rádjeriikkat leat Albánia, Davvi-Makedonia, Bulgária ja Durka.

## Vuođđodieđut:
*Virggálašgiella: greikkagiella
*Oaivegávpot: Athena
*Viidodat: 131 957 km²
*Ássit: sullii 10,7 miljovnna (2011)
*Ruhta: euro

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat

*
Irlánda

**Irlánda** () dahjege **Irlándda dásseváldi** () lea riika Eurohpás. Dan oaivegávpot lea Baile Átha Cliath (). Irlándda rádjeriika lea Davvi-Irlánda.

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat
Itália

**Itália** dahjege **Itália dásseváldi** () lea riika Lulli-Eurohpás. Itália rádjeriikkat leat Frankriika, Sveica, Nuortariika, Slovenia, San Marino ja Vatikána.

## Vuođđodieđut:
Virggálašgiella: Itáliagiella
Oaivegávpot: Roma
Viidodat: 301 230 km²
Ássit: 60 599 936 (2016)
Ruhta: Euro

## Govat

Vatican City and St. Peter Square evening twilight aerial view.jpg|thumb|Roma
852MilanoDuomo.JPG|thumb|Milano
BSanFrancescoNapoli.jpg|thumb|Napoli

Firenze - Piazzale Michelangelo, Firenze, Italy - April 6, 2015 02.jpg|thumb|Firenze
Emilia Bologna2 tango7174.jpg|thumb|Bologna
Venezia - Panorama 007, San Marco e Palazzo ducale.jpg|thumb|Venezia
Palermo02 flickr.jpg|thumb|Palermo
Genova super.jpeg|thumb|Genova
The Leaning Tower of Pisa SB.jpeg|thumb|Pisa


## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat

*
Kypros

**Kypros** dahjege **Kyprosa dásseváldi** lea riika Eurohpás.

## Vuođđodieđut:
*Virggálašgiella: greikkagiella ja durkkagiella
*Oaivegávpot: Nikosia
*Viidodat: 49 036 km²
*Ássit: sullii 1 141 166 (2013)
*Ruhta: Euro

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat
Látvia

**Latvijas Republika**







Almmolaš giella
Látviagiella


Oaivegávpot
Riga


Presideanta
Edgars Rinkēvičs (2024)


Oaiveministtar
Evika Siliņa (2024)


Viidodat
&nbsp;- Oktiibuot
&nbsp;- % čáhci
 
64 589 km²
1,5%


Olmmošlohku
&nbsp;- Oktiibuot 
&nbsp;- Čoahkkisvuohta

1 953 200 (2016)
34/km²


Iehčanasvuohta
&nbsp;- Cealkan
&nbsp;- Dovddastuvvon
Ruoššaš
skábmamánu 18., 1918
borgemánu 11., 1920


Ruhta
Euro


Áigeavádat
UTC +2


Našunallávlla
Dievs, svētī Latviju


Interneahtta-TLD
.LV



**Latvia** dahjege **Latvia dásseváldi** (látviagillii *Latvijas Republika*) lea riika Eurohpás. Látvia lea okta Baltia riikkain ja dan rádjeriikkat leat Estteeana, Lietuva, Vilges-Ruošša ja Ruošša.

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat


Kategoriija:Eurohpá riikkat
Kategoriija:NATO
Belgia

**Belgia** dahjege **Belgia gonagasriika** lea oarje-eurohpálaš gonagasriika. Dan rádjeriikkat leat Frankriika, Duiska, Hollánda ja Luxemburg. Oaivegávpot lea Brüssel, gos lea mihtilmas oassi Eurohpá Uniovnna guovddášhálddahusas.

## Vuođđodieđut:
Virggálašgielat: fránskkagiella, hollánddagiella ja duiskkagiella
Oaivegávpot: Bryssel
Viidodat: 30.528 njealjehaskilomehtera
Ássit: 11.356.191 (2017) 
Ruhta: Euro

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat


Kategoriija:Eurohpá riikkat
Kategoriija:NATO
Čekkia

**Čekkia** (čeahkagillii *Česko*) dahjege **Čekkia dásseváldi** (čeahkagillii *Česká republika*) lea riika Eurohpás. Dan rádjeriikkat leat Duiska, Nuortariika, Slovakia ja Polska.

Čekkia viidodat lea 78&nbsp;866 km² ja riikka olmmošlohku lea 10&nbsp;578&nbsp;820 ássi (2015). Čekkia virggálaš giella lea čeahkagiella ja dan oaivegávpot lea Praha. Čekkia ruhta lea Čekkia ruvdno (čeahkagillii *Česká koruna*).

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat


Kategoriija:Eurohpá riikkat
Kategoriija:NATO
Nuortariika

**Nuortariika** dahjege **Austria** dahje **Nuortariikka dásseváldi** (duiskkagillii Österreich) lea riika Gaska-Eurohpás. Nuortariikka rádjeriikkat leat Liechtenstein ja Sveica oarjin, Itália ja Slovenia lullin, Ungára ja Slovakia nuortin ja Duiska ja Čekkia davvin.

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat


Kategoriija:Eurohpá riikkat
Portugal

**Portugal** dahjege **Portugala dásseváldi** () lea riika Eurohpás.

## Vuođđodieđut:
Virggálašgiella: portugálagiella 
Oaivegávpot: Lisboa 
Viidodat: 92 391 njealjehaskilomehtera
Ássit: 10 309 573 (2016)
Ruhta: Euro 

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat


Kategoriija:Eurohpá riikkat
Kategoriija:NATO
Slovakia

**Slovakia** () dahjege **Slovakia dásseváldi** () lea riika Eurohpás. Dan ránnjáriikkat leat Čekkia, Polska, Ukraina, Ungára ja Nuortariika. Čekkia ja Slovakia ledje jagi 1993 rádjai okta riika, Čehkoslovakia. Slovakia searvvai Eurohpá uniovdnii 1.5.2004 ja dan valuhta lea euro. NATOi dat searvvai 29.3.2004. Slovakia viidodat lea 49 036 km² ja dan olmmošlohku lea sullii 5,4 miljovnna ássi. Slovakia oaivegávpot lea Bratislava.

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat

## Liŋkkat
* The Slovak Republic Government Office


Kategoriija:Eurohpá riikkat
Kategoriija:NATO
Slovenia

**Slovenia** dahjege **Slovenia dásseváldi** lea riika Eurohpás. Dan rádjeriikkat leat Itália, Nuortariika, Ungára ja Kroáhtia.

## Vuođđodieđut:
Virggálašgiella: Slovenagiella
Oaivegávpot: Ljubljana
Viidodat: 20 273 km²
Ássit: 1 930 132
Ruhta: euro

## Historjá
Slovenia gulai Jugoslaviai vuosttas máilmmisuođi rájes. Jugoslavia namma jagiin 1918-1929 leige Serbia, Kroáhtia ja Slovenia gonagasgoddi. Slovenia celkkii iežas iehčanassan oktanaga Kroáhtian 1991. Eurohpa uniovdna dovddastii Slovenia ođđajagimánus 1992. Slovenia searvvai Eurohpa uniovdnii miessemánu 1. beaivve 2004.

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat

## Links
 
* Slovenia.si. Your gateway to information on Slovenia.
* Government of the Republic of Slovenia


Kategoriija:Eurohpá riikkat
Kategoriija:NATO
Esttegiella

**Esttegiella** lea giella, mii gullá nuortamearasuopmelaš gielaide.

## Guovlu

## Alfabehta

## Jietnadatoahppa

## Giellaoahppa

## Sátnevuorká

## Čállingiella

## Historjá

## Girjjálašvuohta
## Liŋkkat

Kategoriija:Ovttaskas gielat
Kategoriija:Nuortamearasuopmelaš gielat
Malta

**Malta** dahjege **Malta dásseváldi** lea suoloriika Lulli-Eurohpás, sullii 93 kilomehtera lulás Sisilias. Malta oaivesullot leat Malta, Gozo ja Comino. Malta searvvai Eurohpa uniovdnii 1.5.2004.

## Vuođđodieđut:
Virggálašgiella: máltagiella ja eaŋgalsgiella
Oaivegávpot: Valletta 
Viidodat: 316 km²
Ássit: 416 055 (2011)
Ruhta: Euro

## Geahča maid
* Malta gávpogat
* Máilmmi riikkat


Kategoriija:Eurohpá riikkat
Kategoriija:Suoloriikkat
Luxemburg

**Luxemburg** dahjege **Luxembourg**, **Luxemburga stuorraprinsipáhta**, (fránskkagillii Grand-Duché de Luxembourg, duiskkagillii Großherzogtum Luxemburg, luxemburgagillii Grousherzogdem Lëtzebuerg), lea riika Oarje-Eurohpás. Luxemburg rádjeriikkat leat Vuolle-eatnamat, Belgia ja Duiska.

## Vuođđodieđut:
Virggálašgielat: duiskkagiella, fránskkagiella ja luxemburggagiella
Oaivegávpot: Luxemburg
Viidodat: 2 586 km²
Ássit: 497&nbsp;538 (2010)
Ruhta: Euro

## Geahča maid

* Máilmmi riikkat

Kategoriija:Luxemburg
Kategoriija:Eurohpá riikkat
Kategoriija:NATO
Suopmelaš-ugralaš gielat

**Suopmelaš-ugralaš gielat** ovttas samojedagielain leat urálalaš gielat. Daid urálalaš vuođđogiella hállojuvvui sullii 6000 jagi dassái. 

Suopmelaš-ugralaš gielaide gullojit omd. nuortamearasuopmelaš gielat suomagiella, esttegiella ja gárjilgiella. Lassin leat ee. sámegielat, ungáragiella, ja Ruoššas hállojuvvon mari-, komi-, hanti- ja mansigiella.
Dušše suoma-, estte-, ja ungáragielat álbmogiin leat iežaset riikkat (Suopma, Estteeana ja Ungára).

Kategoriija:Giellabearrašat
Almmiguovllut

## Oaivealmmiguovllut:
* **Davvi**
* **Nuorta ~ Nuorti**
* **Lulli ~ máddi**
* **Oarji ~ viesttar**

## Gaska-almmiguovllut:
* **Nuortadavvi ~ davvenuorti**
* **Nuortalulli ~ máttanuorti**
* **Oarjelulli ~ máttaoarji ~ máttaviesttar**
* **Oarjedavvi ~ davveoarji ~ davveviesttar**

*
Dárogiella

**Dárogiella** () lea skandinávalaš giella, mii gullá indoeurohpálaš gielaid germánalaš gielaid davvejovkui.

## Alfabehta

Kategoriija:Ovttaskas gielat
Kategoriija:Germánalaš gielat
Kategoriija:Norgga gielat
Kroatia

**Kroatia** () dahjege **Kroatia dásseváldi** () lea dásseváldi Balkannjárggas Lulli-Eurohpás. Kroatia rádjeriikkat leat Slovenia, Ungára, Serbia, Bosnia-Hercegovina ja Adriameara nubbi bealde Itália. Riikka oaivegávpot lea Zagreb. 

Dan olmmošlohku lea sullii 4,2 miljovnna ássi (2011), ja dan viidodat lea 56&nbsp;542 km².
 
## Historjá
Kroatia gulai Jugosláviai. Kroatia celkkii iežas iehčanassan oktanaga Slovenian 1991.

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat

## Gáldut


Kategoriija:Eurohpá riikkat
Balkannjárga

**Balkannjárgga** riikkat leat:
* Albánia
* Bosnia-Hercagovina
* Bulgária
* Davvi-Makedonia
* Greika
* Montenegro
* Serbia
* Durkka oassi, mii lea Eurohpá bealde

Maid Románia ja Kroatia rehkenastojuvvojit muhtumin Balkanriikkaide.
Eurohpá uniovdna

**Eurohpá uniovdna**, **Eurohpa uniovdna** dahje **Eurohpalaš Uniovdna** (oanádus: **EU**) lea politihkalaš ja ekonomalaš stáhtalihttu masa gullet 27 iehčanas ja sorjjasmeahttun eurohpalaš miellahttoriikka. Uniovdnii sáhttá searvvat buot Eurohpá riikkat, mat devdet lahttoriikii ásahuvvon demokráhtalaš ja ekonomalaš eavttuid. Eurohpá uniovnna namma bođii atnui jagi 1993 Maastrichta soahpamuša maŋŋá. Uniovnna deháleamos doaibmaváldái gullet ee. sismárkaniid guovlu, euroguovlu, oktasaš eanadoallopolitihkka ja gávpepolitihkka. 

Eurohpá uniovnna miellahttoriikkain orrot goase 450 miljovnna olbmo 4&nbsp;233&nbsp;255,3 njealjehaskilomehteris. Ássečoahkkisvuohta 
lea 105,64 ássi/km².

Eurohpá uniovnna miellahttoriikkat leat Vuolleeatnamat, Belgia, Bulgária, Spánia, Irlánda, Itália, Nuortariika, Greika, Kroatia, Kypros, Latvia, Lietuva, Luxemburg, Malta, Portugála, Polen, Frankriika, Románia, Ruoŧŧa, Duiska, Slovakia, Slovenia, Suopma, Dánmárku, Čeahkka, Ungára ja Estlánda. 

Eurohpá uniovdna ii leat lihttostáhta nugo Amerihká ovttastuvvan stáhtat, daningo uniovnna miellahttoriikkat leat iehčanas ja sorjjasmeahttun stáhtat. Iige dát leat seammalágán ráđđehusaidgaskasaš organisašuvdna nugo ON, daningo miellahttoriikkat leat searvan uniovdnii vai ožžot stuorát váikkuhanválddi nugo dain livččii uniovnna haga.
Eurohpá uniovnnas lea oktasaš valuhtan euro (*€*).

## Eurohpá Uniovnna miellahttoriikkat
 

## Gáldut

Kategoriija:Politihkka
Kategoriija:Eurohpá
Kategoriija:Eurohpá uniovdna
Ásia

**Ásia** lea eatnanoassi.

## Ásia riikkat

* Afganistan
* Armenia
* Aserbaižan
* Bahrain
* Bangladesh
* Bhutan
* Brunei
* Burma (Myanmar)
* Kypros
* Davvi-Korea
* Durka (oassi)
* Filippiinnat
* India
* Indonesia
* Iran
* Irak
* Israel
* Jáhpan
* Jemen
* Jordánia
* Cambodja
* Kasakstan
* Kirgisistan
* Kiinná
* Kuwait
* Laos
* Libanon
* Malesia
* Malediivvat
* Lulli-Korea
* Mongolia
* Nepal
* Nuorta-Timor
* Nuorta-Turkestan (iehčanasvuohta eahpečielggas)
* Oman
* Ovttastuvvan Arábaemiráhtat
* Pakistan
* Palestina
* Qatar
* Ruošša (oassi)
* Saudi-Arabia
* Singapore
* Sri Lanka
* Syria
* Tažikistan
* Taiwan
* Thaieana
* Tibet
* Turkmenistan
* Uzbekistan
* Vietnam


Kategoriija:Eatnanoasit
Eaŋgalsgiella

**Eaŋgalasgiella** dahje **eŋgelasgiella** dahje **eaŋgalsgiella** lea kiinnágiela, spánskagiela ja hindigiela maŋŋá máilmmi eanemus hállojuvvon giella.

Eaŋgalasgiella gullá indoeurohpálaš gielaid germánalaš gielaid oarjejovkui, muhto sisttisdoallá ollu fránskkagielas ja láhtengielas luoikkahuvvon sániid.

## Guovlu
Eaŋgalasgiella lea virggálaš dahje eanemustá geavahuvvon giella ee. čuovvovaš riikkain:

* Austrália
* Bahamas sullot
* Lulli-Afrihkká
* Filippiinnat
* India (hárve indialaš máhttá eaŋgalasgiela)
* Irlánda
* Jamaica
* Kanáda
* Málta
* Ođđa-Selánda
* Stuorra-Británnia
* Amerihká ovttastuvvan stáhtat (USA)

## Alfabehta

## Jietnadatoahppa

## Giellaoahppa

## Sátnevuorká

## Čállingiella

## Historjá
Eaŋgalasgiela historjjá sáhttá juohkit golbma badjái:
* Dološeaŋgalasgiella (*Old English*) (jagit 700-1100)
* Gaskaeaŋgalasgiella (*Middle English*) (1100–1500)
* Dáláeaŋgalasgiella (*Modern English*) (1500-)

Kategoriija:Ovttaskas gielat
Kategoriija:Germánalaš gielat
Kategoriija:Eaŋgalsgiella
Itáliagiella

**Itáliagiella**

## Guovlu

## Alfabehta

## Jietnadatoahppa

## Giellaoahppa

## Sátnevuorká

## Čállingiella

## Historjá

## Girjjálašvuohta

Kategoriija:Itália gielat
Kategoriija:Indoeurohpálaš gielat
NATO

**Davvi-[[Atlánta|Atlántta]] bealuštuslihttu** (oan. **NATO**,  ja , *OTAN*) lea riikkaidgaskasaš bealuštuslihttu, mii vuođđuduvvui cuoŋománu 4. b. 1949 USA:s, Washington D.C.:s.

## Historjá
NATO lea 32 riikka gaskasaš suodjaluslihttu mii álggahuvvui 1948 nuppi máilmmisoađi maŋŋá. Áigumuš lei nannet sihkkarvuođa goabbá nai bealde Atlántta. Vuođđoprinsihppa lei ahte go NATO-riika fallehuvvui de olles NATO fallehuvvui. Maŋŋel lea lihttu viiddidan ieža doaimma ja das leat vuogit mo gieđahallá kriissaid ja mo ovddida riikkaidgaskasaš ráfi. 

Go NATO álggahuvvui lei nuortariikkat ja oarjeriikkat vuostálagaid. Nuorttil doaimmai Warsawa-lihttu ja oarjjil fas NATO. Sovjetlihttu lei šaddan vejolaš áittan Oarje-Eurohpá sihkkarvuhtii. Logi Oarje-Eurohpá riikka, USA ja Kanáda čálle šiehtadusa cuoŋománu 4. beaivvi man namma lei Atlánta-lihttu. Guokte jagi dan maŋŋá álggahuvvui NATO. 

Galbma soađi áigge leigga USA ja Sovjetlihttu vašálaččat, muhto eaba soađáskan gal. Dakkárlágan soahti ii lean várra sávahahtti, go goappá nai bealde ledje váimmusvearjjut mat sáhtte dagahit stuora roasuid. Go Warsawa-lihttu bieđganii 1991, de NATO stuorimus áitta jávkkai, ja lihttu álggii ođasnuvvat.  

Jagi 2024 rájes NATO:s leat lamaš 32 miellahtu, ja máŋga dain ledje mielde Warsawa-lihtus. NATO:s lea dieđusge oktasašbargu riikkaiguin mat eai leat miellahtut.

## Lahttoriikkat
Vuođđudanjagi 1949 rájes (ruođuid siste lea searvanjahki, jus ii leat searván dalle go lihttu vuođđuduvvui):

* Amerihká ovttastuvvan stáhtat
* Belgia
* Bulgária (2004)
* Čeahkka (1999)
* Danmárku
* Davvi-Makedonia (2020)
* Duiska (1955)
* Durka (1952)
* Estlánda (2004)
* Frankriika
* Greika (1952)
* Islánda
* Itália
* Kanáda
* Látvia (2004)
* Lietuva (2004)
* Luxemburg
* Norga
* Ovttastuvvan gonagasriika
* Polen (1999)
* Portugála
* Románia (2004)
* Ruoŧŧa (2024)
* Slovákia (2004)
* Slovenia (2004)
* Spánia (1982)
* Suopma (2023)
* Ungára (1999)
* Vuolleeatnamat

### Váldočálli

NATO operatiivvalaš doaimma jođiha NATO váldočálli. Vuosttaš váldočálli lei brihttalaš Hastings Ismay (1952–1957), man maŋŋá ledje belgialaš Paul-Henri Spaak (1957–1961), hollándalaš Dirk Stikker (1961–1964), italialaš Manlio Brosio (1964–1971), hollándalaš Joseph Luns (1971–1984), brihttalaš Peter Carington (1984–1988) ja duiskalaš Manfred Wörner (1988–1994). Gávccát váldočálli lei belgialaš Willy Claes (1994–1995). Su maŋŋá váldočállin doibme espanjalaš Javier Solana (1994–1999), brihttalaš George Robertson (1999–2003), hollándalaš Jaap de Hoop Scheffer (2003–2009) ja dánska Anders Fogh Rasmussen (2009-2014). Dálá váldočálli, norgalaš Jens Stoltenberg, bargogođii golggotmánu 1. b. 2014.

Kategoriija:NATO
Indoeurohpálaš gielat

**Indoeurohpálaš gielaide** gullet stuorámus oassi Eurohpá ja Ásia gielain India rádjái. Dat lea eanemus dutkojuvvon giellajoavku ja das leat eanemustá hállit.

## Klassifiseren
**[[Albánalaš gielat]]**
* albániagiella

**[[Armeniagiella]]**

**[[Báltalaš gielat]]**
* nuortabáltalaš gielat
** latviagiella
** liettuvagiella
* oarjebáltalaš gielat
** preussigiella

**[[Germánalaš gielat]]**
* nuortagermánalaš gielat
* oarjegermánalaš gielat
** vuollesaksigiella (*Sassisk*, *Neadersaksisk/Neddersassisk*, *Plattdüütsch*)
** afrikánsagiella
** eaŋgalsgiella
** friisagiella
** hollánddagiella
** luxemburggagiella
** duiskkagiella
* davvegermánalaš gielat
** fearagiella
** islánddagiella
** dárogiella
** ruoŧagiella
** dánskkagiella

**[[Indoiránalaš gielat]]**
* indoarjalaš gielat
** bengalgiella
** gujaratagiella
** hindigiella
** panjabigiella
* iránalaš gielat
** persijagiella

**[[Kelttalaš gielat]]**
* bretonagiella
* iirragiella
* kymragiella
* gaelagiella
* manksgiella
* kornagiella

**[[Greikkagiella|Greikkalaš gielat]]** (hellenalaš gielat)
* greikkagiella

**[[Itálašgielat]]**
* oskigiella
* umbrigiella
* láhtengiella
* románalaš gielat
** lullirománalaš gielat
*** corsicagiella
*** sardigiella (Sardinia)
** itálo-oarjerománalaš gielat
*** itálo-dalmátialaš gielat
**** itáliagiella
**** sisiliagiella
*** oarjerománalaš gielat
**** gallo-románalaš gielat
***** fránskkagiella
***** oksitánagiella
**** iberialaš-románalaš gielat
***** spánskagiella
***** galegogiella (Galicia)
***** katalánagiella
***** portugálagiella
** nuortarománalaš gielat
*** romániagiella

**[[Slávalaš gielat]]**
* lulleslávalaš gielat
** bosniagiella
** kroátiagiella
** serbiagiella
** bulgariagiella
** makedoniagiella
** slovenagiella
** girkoslávagiella
* nuortaslávalaš gielat
** ukrainagiella
** vilges-ruoššagiella
** ruoššagiella
* oarejeslávalaš gielat
** polskkagiella
** slovákiagiella
** sorbigiella
** čeahkagiella

*
Kategoriija:Giellabearrašat
Germánalaš gielat

**[[Germánalaš gielat]]** gullet indoeurohpálaš gielaide.

## Klassifiseren
* nuortagermánalaš giella
** gohtalaš giella
* oarjegermánalaš gielat
** vuollesaksigiella (*Plattdüütsch*)
** afrikánsagiella
** eaŋgalsgiella
** friisagiella
** hollánddagiella
** luxemburggagiella
** duiskkagiella
** jiddišgiella
** skohta giella 
* davvegermánalaš gielat
** fearagiella
** islánddagiella
** dárogiella
** ruoŧagiella
** dánskkagiella

Kategoriija:Germánalaš gielat
Vilges-Ruošša

**Vilges-Ruošša** dahjege **Vilges-Ruošša dásseváldi** lea riika Eurohpás. Vilges-Ruošša oaivegávpot lea Minsk.

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat


Kategoriija:Eurohpá riikkat
Urálalaš gielat

**Urálalaš gielat** hubmojuvvojit  Uralváriid goabbat beliin.

## Juohkin

**Samojedagielat**
* Davvesamojedalaš gielat
** nganasanagiella
** enetsagiella
** nenetsagiella
** juratsagiella
* Lullesamojedalaš gielat
** selkupagiella
** kamassagiella
** matorigiella
**[[Suopmelaš-ugralaš gielat]]**
* Ugralaš gielat
** Ungárlaš gielat
*** ungárgiella
** Obungárlaš gielat
*** hantigiella
*** mansigiella
* Suopmelaš-permelaš gielat
** Permelaš gielat
*** komigiella
*** komipermjakgiella
*** udmurtagiella
** Suopmelaš-volgalaš gielat
*** Volgalaš gielat
**** marigiella
***** niitumarigiella
***** várremarigiella
**** mordvagiella
***** ersagiella
***** mokšagiella
*** Suopmelaš-sápmelaš gielat
**** Sápmelašgielat
***** Oarjesápmelaš gielat
****** lullisámegiella
****** ubmisámegiella
****** biđonsámegiella
****** julevsámegiella
****** davvisámegiella
***** Nuortasápmelaš gielat
****** anárašgiella
****** nuortalašgiella
****** áhkkilsámegiella
****** gielddasámegiella
****** darjjesámegiella
**** Nuortamearasuopmelaš gielat
***** inkeroisgiella
***** liivigiella
***** gárjilgiella
****** aunusgárjilgiella (aunus, livvi)
****** lyydigiella
****** aitosašgárjilgiella
***** suomagiella
***** vatjagiella
***** vepsägiella
***** esttegiella
***** võrogiella


Kategoriija:Giellabearrašat
Luxemburggagiella

**Luxemburggagiella** gullá indoeurohpálaš gielaid germánalaš gielaid oarjejovkui.
## Guovlu

## Jietnadatoahppa

## Giellaoahppa

## Sátnevuorká

## Čállingiella

## Historjá

## Girjjálašvuohta

Kategoriija:Luxemburga gielat
Kategoriija:Germánalaš gielat
Báltalaš gielat

**Báltalaš gielat** gullet indoeurohpálaš gielaide.

## Baltalaš gielaid klassifiseren

* nuortabaltijalaš gielat
** latviagiella
** lietuvagiella
* oarjebaltijalaš gielat
** preussigiella
** latgalliagiella

Kategoriija:Giellabearrašat
Slávalaš gielat

**Slávalaš gielat** gullet indoeurohpálaš gielaide.

## Klassifiseren
**Slávalaš gielat**
* lulleslávalaš gielat
** serbokroatiagiella
*** bosniagiella
*** kroatiagiella
*** serbiagiella
** bulgariagiella
** makedoniagiella
** slovenagiella
** girkoslávagiella
* nuortaslávalaš gielat
** ukrainagiella
** vilges-ruoššagiella
** ruoššagiella
* oarjeslávalaš gielat
** polskkagiella
*** silesiagiella
** slovákiagiella
** sorbigiella
** čeahkagiella

Kategoriija:Indoeurohpálaš gielat
Albánia

**Albánia** (albánagillii *Shqipëria*) dahjege **Albánia dásseváldi** (albániagillii *Republika e Shqipërisë*) lea riika Eurohpás. Dan rádjeriikkat leat Montenegro, Serbia (Kosovo), Davvi-Makedonia ja Greika. Riikkas lea hui ollu várit, dušše riddu lea duolbbas. Measta bealli riikkas lea vuovdi.

## Geahča maid

* Máilmmi riikkat

## Liŋkkat

* National Tourism Organization Albánia almmolaš turismma siidu


Kategoriija:Eurohpá riikkat
Andorra

**Andorra** dahjege **Andorra prinsipáhta** () lea eurohpálaš riika Espánnja ja Frankriikka gaskkas Pyrenaváriin.

## Vuođđodieđut:
Virggálašgiella: 
Oaivegávpot: Andorra la Vella
Viidodat: 468 njealjehaskilomehtera
Ássit: 85 580 (2015) 
Ruhta: Euro

## Suohkanat

Andorras leat čieža suohkana. Árbevirolaččat riikkas leat guhtta hálddahussuohkana, dassái go jagis 1978 Escaldesa suohkan earuhuvvui Andorra La Vellas. Riikka oaivegávpogis lea Čieža lohki bumbá, masa Andorra deaŧaleamos áššegirjjit vurkejuvvojit ja juohke suohkanis lea okta bumbbá čoavdda. (parròquies, ovttaidlohku - parròquia)

* Andorra la Vella
* Canillo
* Encamp
* Escaldes-Engordany
* La Massana
* Ordino
* Sant Julià de Lòria

## Deaŧaleamos luondduriggodagat
* čáhcefápmu
* muorra
* ruovdemálbma

## Deaŧaleamos olggosdoalvungálvvut
* turisma
* frimearkkaid ja vearohis buktagiid vuovdi
* elefápmu

## Bájuhusat


## Geahča maid
* Máilmmi riikkat


Kategoriija:Eurohpá riikkat
Islánda

**Islánda** () dahjege **Islándda dásseváldi** () lea suoloriika Eurohpás. Islánda gullá NATOi. Riikka oaivegávpot lea Reykjavík.

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat


Kategoriija:Davviriikkat
Kategoriija:Eurohpá riikkat
Kategoriija:NATO
Kategoriija:Suoloriikkat
Liechtenstein

**Liechtenstein** dahjege **Liechtensteina prinsipáhta** lea riika Eurohpás. Dan oaivegávpot lea Vaduz.

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat


Kategoriija:Eurohpá riikkat
Davvi-Makedonia

**Davvi-Makedonia** (ovdal **Makedonia** ja **Ovddeš Jugoslavian dásseváldi Makedonia**) lea riika Eurohpás. Dan olmmošlohku lea su. 2 miljovnna ássi (2008), ja dan viidodat lea 25&nbsp;713 km². Dan oaivegávpot lea Skopje.

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat


Kategoriija:Eurohpá riikkat
Moldova

**Republica Moldova**







Almmolaš giella
 *[[romániagiella]]*, ruoššagiella ja ukrainagiella*</td>
</tr>
<tr>
<td>Oaivegávpot</td>
<td>[[Chișinău]]</td>
</tr>
<tr>
<td>Presideanta</td>
<td></td>
</tr>
<tr>
<td>Oaiveministtar</td>
<td></td>
</tr>
<tr>
<td>Viidodat<br />
&nbsp;- Oktiibuot<br />
&nbsp;- % čáhci</td>
<td> <br />
33 843 km²<br />
1,3 %</td>
</tr>
<tr>
<td>Olmmošlohku<br />
&nbsp;- Oktiibuot ([[2025]])<br />
&nbsp;- [[Olmmošlohkučoahkkisvuohta|Čoahkkisvuohta]]</td>
<td><br />
2 381 325<br />
70,3/km²</td>
</tr>
<tr>
<td>Iehčanasvuohta<br />
&nbsp;- Cealkan
</td>
<td>[[Sovjetlihttu|Sovjetlihtus]]<br />
[[borgemánu 27.]], [[1991]]
</td>
</tr>
<tr>
<td>Ruhta</td>
<td>Moldávia Leu (MDL)</td>
</tr>
<tr>
<td>[[Áigeavádat]]</td>
<td>[[UTC]] +2 (Geasseáigi +3)</td>
</tr>
<tr>
<td>Našunallávlla</td>
<td>[[Limba noastră]]</td>
</tr>
<tr>
<td>[[Interneahtta-TLD]]</td>
<td>.MD</td>
</tr>
</table>

*'Moldova** dahjege **Moldova dásseváldi''' lea riika Eurohpás. Oaivegávpot lea Chișinău.

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

*
Sveica

**Sveica** dahjege **Sveicca vállelihttu** lea riika Eurohpás. Bern lea Sveicca oaivegávpot. Stuorimus gávpot lea Zürich. 

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat


Kategoriija:Eurohpá riikkat
Bosnia ja Hercegovina

**Bosnia ja Hercegovina** lea riika Eurohpás. Dan olmmošlohku lea 3&nbsp;531&nbsp;159 ássi (2013). Riikka oaivegávpot ja stuorámus gávpot lea Sarajevo.

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat

Kategoriija:Bosnia-Hercegovina
Kategoriija:Eurohpá riikkat
Ukraina

**Ukraina** ( *Ukrajina*) lea riika Eurohpás. Ukraina oaivegávpot ja stuorimus gávpot lea Kiova.

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat

Kategoriija:Ukraina
Vatikána

**Vatikána** dahjege **Vatikánastáhta**, muhtumin maid **Bassi stuollu** lea riika Eurohpás.

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat


Kategoriija:Eurohpá riikkat
Ovttastuvvan gonagasriika

**Ovttastuvvan gonagasriika** dahje **Stuorra-Británnia ja Davvi-Irlánda** ( dahjege *UK*) lea riika Davvi-Eurohpás. Riikka oaivegávpot lea London.

## Etymologiija
Namma Stuorra-Brittánnia čujuha álgoálggus váldosullui ja boahtá latiinnagiela sánis "Britannia" mii lea adnon juo ovdal Kristusa riegádeami suoločoahkáža birra. Dalle gis váldosuolu Stuorra-Británnia gohčoduvvui "Albion". Gaskaáiggis gohčoduvvui váldosuolu "Britannia major". Nubbi namma "Britannia minor" čujuhii fas Frankriikka Bretagnii, gosa máŋga Stuorra-Británnia olbmo ledje ásaiduvvan. 

Beaivválaš ságastallamis gullo dávjá namma "Stuorra-Británnia" mii lea šaddan oanádussan ollislaš nammii "Ovttastuvvan gonagasriikka Stuorra-Británnia ja Davvi-Irlánda". Virggálaš čállosiin, omd. EU:a čállosiin, oidnostallá dattetge guhkes nammahápmi. Historjjálaš geahččanguovllus lea Stuorra-Británnias eará mearkkašumi, mii čujuha aivvefal Englándii, Skottlándii ja Walesii mii lei sierra stáhta ovdalgo dálá uniovdna ásahuvvui. Sámegiel ođđasiin adnojuvvo maiddái namahus "Stuora-Brittánia stáhtaministtar". Eurohpás lea dakkár treanda ahte Nuorta-Eurohpás ja Davviriikkain lea Stuorra-Británnia dábáleamos ja Oarje-Eurohpás lea Ovttastuvvan gonagasriikka jorgalus dábáleamos. 

## Gáldut


Kategoriija:Eurohpá riikkat
Kategoriija:NATO
Kategoriija:Suoloriikkat
Georgia

**Georgia** dahjege **Georgia dásseváldi** (georgiagillii *საქართველო*) lea riika Eurohpás. Dan oaivegávpot lea Tbilisi.

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat

## Liŋkkat

* Georgia CIA "The World Factbook"as (eaŋgalsgillii)
* Georgia diehtojuohkin (eaŋgalsgillii, duiskkagillii, ruoššagillii, georgiagillii)


Kategoriija:Eurohpá riikkat
Ukrainagiella

**Ukrainagiella** gullá indoeurohpálaš gielaid slávalaš gielaid nuortaslávalaš gielaid jovkui.

## Guovlu

## Jietnadatoahppa

## Giellaoahppa

## Sátnevuorká

## Čállingiella

## Historjá

## Suopmanat

Ukrainagiela suopmanat leat juhkojuvvon golbma suopmanii, de go kárttas lea čájehuvvon.

## Girjjálašvuohta

Kategoriija:Ovttaskas gielat
Kategoriija:Indoeurohpálaš gielat
Durka

**Durka** dahjege **Durkka dásseváldi** lea riika Eurohpá ja Ásia rádjeguovlluin. Dan rádjeriikkat leat Bulgária ja Hellas oarjin, Georgia, Armenia ja Aserbaižan davvenuortin, Iran nuortin, ja Irak ja Syria nuortalullin. Gaskamearra ja Kypros leat lullin, Egearmearra oarjin ja Čáhppesmearra davvin. Marmaramearra, Dardanellat ja Bosporos juhket Durkka guovtti oassái, Eurohpá beal oassái ja Ásia beal oassái. Durkkas orrot sullii 80 miljovnna olbmo. Riikka oaivegávpot lea Ankara, muhto stuorámus gávpot lea Istanbul.

Durkka virggálaš giella lea durkkagiella, ja riikkas lea minoritehtas giellan kurdigiella. Stuorra oassi riikka álbmogis leat muslimat.


Kategoriija:NATO
Amerihká ovttastuvvan stáhtat

**Amerihká ovttastuvvan stáhtat** () dahje **USA** lea lihttostáhta Davvi-Amerihkás. Dain leat vihttalot oassestáhtat. Dan rádjeriikkat leat Kanáda ja Meksiko. Buot oassestáhtat leat Meksiko ja Kanáda gaskkas earret guokte stáhta: Alaska, mii lea Davvi-Amerihká davvioarjegeažis ja Jaskesábi suoločoahkáš Hawaii. USA:s orrojit 320 miljovnna olbmo ja etnalaččat riika lea hui máŋggabealát ja multikultuvrralaš, dasgo dohko leat sisafárrejeaddjit iešguđet máilmmi riikkain boahtán. Maiddái USA guovlluid geografiija ja dálkkádagat molsašuvvet sakka. Amerihká ovttastuvvan stáhtaid 47. presideanta lea Donald Trump.

## Gáldut

## Geahča maid
* Máilmmi riikkat

Kategoriija:Amerihká ovttastuvvan stáhtat
Ruoššagiella

**Ruoššagiella** gullá indoeurohpálaš gielaid slávalaš gielaid nuortaslávalaš gielaid jovkui.
## Guovlu

## Jietnadatoahppa

### Vokálat

Ruoššagielas lea 6 vokála. Systema vuođul lea dábálaš vihtta-vokála-systema  *i, e, a, o, u*, ja dasa lassin guovdavokála, mii lea čállojuvvon *ы*.

## Giellaoahppa

## Sátnevuorká

## Čállingiella

Ruoššagiella lea čállojuvvon kyrillalaš alfabehtain.

Dehálaš fonologalaš proseassa ruoššagielas lea palataliseren, konsonánttain lea guokte veršuvnna, ovda- ja maŋŋeveršuvdna. Dábálaš *l*-a lassin lea maid palataliserejuvvon *l*,  IPA: ʎ, seammá jietna go sámegiela *viellja*-sánis. Palataliseren ii leat merkejuvvon konsonánttas, muhto vokálas, nu ahte jos konsonántta *ii* leat palataliserejuvvon, de čuovvovaš vokálabustáva (vokálaide a, e, i, o, u)  lea а, э, ы, о, у, muhto jos lea, de seammá vokála ferte čállit я, е, и, ё, ю. Jos konsonántta maŋŋel ii leat vokála, muhto nubbi konsonánta dahje sáni loahppa, de konsonántta maŋŋel boahtá palataliserenmearka, ь.

## Historjá

## Girjjálašvuohta

## Liŋkkat

* Википедия. Заглавная страница Wikipedia ruoššagillii

Kategoriija:Ovttaskas gielat
Kategoriija:Indoeurohpálaš gielat
Kategoriija:Ruošša gielat
Kategoriija:Kazakstana gielat
Kategoriija:Látvia gielat
Kategoriija:Moldova gielat
Kategoriija:Azerbaižana gielat
Indoiránalaš gielat

**[[Indoiránalaš gielat]]** gullet indoeurohpálaš gielaide.

## Indoiránalaš gielaid klassifiseren

* indoarjalaš gielat
** bengalgiella
** gujaratagiella
** hindigiella
** panjabigiella
* iránlaš gielat
** persijagiella
* románagielat

Kategoriija:Giellabearrašat

*
Kelttalaš gielat

**Kelttalaš gielat** leat indoeurohpálaš giellabearraša vuollejoavku.

## Klassifiseren

### Goidelalaš joavku

* iirragiella
* gaelagiella
* manksgiella

### Brihttalaš joavku

* kymragiella
* kornagiella
* bretonagiella

Kategoriija:Giellabearrašat
Kategoriija:Indoeurohpálaš gielat
Kategoriija:Kelttalaš gielat
Indoarjalaš gielat

**Indoarjalaš gielat** leat bengalgiella, gujaratagiella, hindigiella ja panjabigiella. Dát gielat gullet indoeurohpálaš gielaid indoiránalaš gielaide. Badjel 1 biljovnna olbmo hupmet indoarjalaš gielaid.

## Klassifiseren
**Indoarjalaš gielat**

* assamigiella
* awadhigiella
* bengalgiella
* bhiligiella
* bhodžpurigiella
* biharigiella
* brajgiella
* divehigiella
* dogrigiella
* domakigiella
* gujaratagiella
* hindigiella
* kašmirgiella
* konkanigiella
* maithiligiella
* marathigiella
* nepaligiella
* orijagiella
* paligiella
* panjabigiella
* radžastanigiella
* radžbanšigiella
* sadrigiella
* sanskritgiella
* šinagiella
* sindhigiella
* sinhalagiella
* urdugiella

## Geahča maid
* Indoarjalaš álbmot

Kategoriija:Giellabearrašat
Fránskkagiella

**Fránskkagiella** gullá indoeurohpálaš gielaide

## Guovlu

## Alfabehta

## Jietnadatoahppa

## Giellaoahppa

## Sátnevuorká

## Čállingiella

## Historjá

## Girjjálašvuohta

## Liŋkkat
* French 101 Learn French online (Eaŋgalsgiella)
* Fránskkagiella Oahpahit Fránskkagiella
* Wikipédia. Accueil Wikipedia fránskkagillii

Kategoriija:Ovttaskas gielat
Kategoriija:Indoeurohpálaš gielat
Kategoriija:Fránskkagiella
1916

## Dáhpáhusat
*

## Riegádeamit
*

## Jápmimat
* borgemánu 8. beaivi — Peđar Jalvi (r. 1888), sápmelaš girječálli
* juovlamánu 16. beaivi — Grigori Rasputin, ruošša muŋka

## Nobel bálkkašumit
*

Kategoriija:1900-lohku
1918

## Dáhpáhusat
*

## Riegádeamit
*

## Jápmimat
* njukčamánu 25. beaivi — Claude Debussy, fránskkalaš komponista (r. 1862)

## Nobel bálkkašumit
*

Kategoriija:1900-lohku
1917

## Dáhpáhusat
* skábmamánu 20. beaivi — Ukraina celkojuvvui dásseváldin
* juovlamánu 6. beaivi — P.E. Svinhufvuda senáhta evttohusa mielde Suopma celkojuvvui iehčanassan

## Riegádeamit
* guovvamánu 11. beaivi — Sidney Sheldon, girječálli
* miessemánu 29. beaivi — John F. Kennedy, USA presideanta

## Jápmimat
*

## Nobel bálkkašumit
*

Kategoriija:1900-lohku
1908

## Dáhpáhusat
*

## Riegádeamit
* cuoŋománu 24. beaivi — Józef Gosławski, polskkalaš dáiddár

## Jápmimat
*

Kategoriija:1900-lohku
1907

## Dáhpáhusat
*

## Riegádeamit
* juovlamánu 15. beaivi — Hans Aslak Guttorm, girječálli

## Jápmimat
*

Kategoriija:1900-lohku
1906

## Dáhpáhusat
* golggotmánu 3. beaivi — SOS šattai virggálaš heahtemearkan

## Riegádeamit
* cuoŋománu 22. beaivi — Ruoŧa prinsa Gustaf Adolf (jámii jagis 1947)

## Jápmimat
* ođđajagimánu 29. beaivi — Dánmárkku gonagas Kristian IX
* cuoŋománu 19. beaivi — Pierre Curie, fysihkkar
* miessemánu 23. beaivi — Henrik Ibsen, čájálmasčálli

Kategoriija:1900-lohku
1900

## Dáhpáhusat
*

## Riegádeamit
* geassemánu 29. beaivi — Antoine de Saint-Exupéry, girječálli
* čakčamánu 3. beaivi — Urho Kekkonen, Suoma presideanta

## Jápmimat
*

Kategoriija:1900-lohku
Juovlamánu 6.

**Juovlamánu 6. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 340. (gárgádusjagi 341.) beaivi. Jagis leat vel 25 beaivve.

## Nammabeaivvit

## Dáhpáhusat
* 1534 – Sebastián de Belalcázar vuođđudii Quito.
* 1917 – Suopma celkojuvvui iehčanassan

## Riegádeamit

## Jápmimat
* 1791 – Wolfgang Amadeus Mozart

## Ávvudeamit
* Suoma iehčanasvuođabeaivi

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Juovlamánu 5., Juovlamánu 7.
Aitosašgárjilgiella

## Guovlu

## Jietnadatoahppa

## Giellaoahppa

## Sátnevuorká

## Čállingiella

## Historjá

## Girjjálašvuohta

Kategoriija:Ovttaskas gielat
Kategoriija:Nuortamearasuopmelaš gielat
Kategoriija:Ruošša gielat
Kategoriija:Suoma gielat
Áhkkilsámegiella

**Áhkkilsámegiella** gullá sámegielaid nuortasápmelaš gielaid nannánjovkui.
## Guovlu
Áhkkilsámegiella hállojuvvui Guoládatnjárgga lulliosiin Kovdora gielddas Jona-gilis.

## Jietnadatoahppa

## Giellaoahppa

## Sátnevuorká

## Čállingiella

## Historjá
Maŋimus áhkkilsámegiela eatnigielat olmmoš Marja Sergina jámii juovlamánu 29. beaivvi 2003.

## Girjjálašvuohta

## Galdut


Kategoriija:Urálalaš gielat
Kategoriija:Suopmelaš-ugralaš gielat
Kategoriija:Sámegielat
Kategoriija:Jápmán gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Kategoriija:Ruošša gielat
Ersagiella

**Ersagiella** lea giella urálalaš giellabearrašis.

## Guovlu

Ruoššaeatnamis Mordovias (Mordovialaš republihkka) ja eará guovlluin.

## Jietnadatoahppa

## Giellaoahppa

## Sátnevuorká

## Čállingiella

## Historjá

## Girjjálašvuohta

## Liŋkkat

Kategoriija:Ovttaskas gielat
Kategoriija:Mordvagielat
Kategoriija:Ruošša gielat
Gárjilgiella

**Gárjilgiella** lea nuortamearasuopmelaš giella. Árbevirolaččat gárjilgiela lea human Gárjilis, sihka Ruošša ahte Suoma bealde.  Gárjilgiella juhkása guoktái váldosuopmanii: aitosašgárjilgiella ja aunusgárjilgiella, dahje *livvi*. Dárkilis dieđuid hubmiid mearri birra ii leat; Suoma bealde ležžet sullii 11 000 gárjilaččat gii hupmat gárjilgiela bures ja buohkanassii gárjilgiela humažit vuollai 100 000 olbmot

Gárjilgiella ii leat seammá go suomagiela gárjilaš suopmanat.

## Guovlu ja historjá
Ovdal nubbi máilmmisoađi gárjilgiella hubmojuvvo eanaš Gárjilas. Davvin guovlu rádjašuvvá Vilgesmerrii, lulde Laatokkai ja nuortan Onegajávrái ja Petroskoihi. Oarjerádjá lea lonohallan ollu: gárjilgiella hubmojuvvui  viidát maiddai Suoma bealde vel 1500-logus, muhto go Davvi-Gárjil lakte Ruŧŧii, báhtaredje eanemusat gárjilaččat nuorttas. Liikká gárjilgiella hubmojuvvui Davvi-Gárjilis 1870-lohkui. Vuosttas máilmmisoađi maŋŋel ollu Suoma gárjilaččaid rievdadedje gávpogiidda goas Supmii šadde ođđa gárjilgielalaš guovlluid. Dálážat Suoma bealde gárjilgiella hupmojuvvo earenoamážit Valtimos, Nurmesis ja Joensuus. Ruoššas gárjilgiella hubmojuvvo Gárjila dásseválddis ja Tveras.

## Alfabehta

## Jietnadatoahppa

### Vokálat

Gárjilgielas leat gávcci monoftoŋggat: golbma maŋŋevokálat (u, o, a) ja vihtta ovdavokálat (i, y, e, ö, ä). 

## Giellaoahppa

## Sátnevuorká

## Čállingiella

## Historjá
## Gáldut

## Girjjálašvuohta

Kategoriija:Ovttaskas gielat
Kategoriija:Nuortamearasuopmelaš gielat