open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
MS «Finnmarken»

**MS «Finnmarken»** (gohčodansignála LLRY) lea Hurtigruten ASA hurtigrutefanas, mii vuvdojuvvui Ofotens og Vesteraalens Dampskibsselskabas (OVDS) cuoŋománus 2002. Fatnasis lei huksennummár 292 Kleven verftas Ulsteinvikas, ja mávssii sullii 750 miljovnna ruvnno. MS «Finnmarken» lei hurtigrutefanas jagi 2002 cuoŋománus gitta jagi 2009 skábmamánnui. Ođđajagimánu 2010 rájes lea fanas leamaš hotallafatnasin Austrálias.

MS «Finnmarken» lea goalmmát hurtigrutefanas Finnmarken namain. Ovddideaddjit ledje DS «Finmarken» (1912), ja MS «Finnmarken» (1956) – goappášagat Vesteraalens Dampskibsselskabas (VDS) Stokmarknesas.

Kategoriija:Norgga fatnasat
Maseru

**Maseru** lea Lesotho oaivegávpot. Dan viidodat lea 138 km² ja olmmošlohku 227 880 (2006).

Kategoriija:Maseru
Kategoriija:Lesotho gávpogat
Kategoriija:Afrihká oaivegávpogat
Čekkia leavga

**[[Čekkia]] leavga** lea áibbas seammalágan go dološ Čehkoslovakia leavga. Go Čehkoslovakia juhkkojuvvui jagis 1993 de oaččui Čekkia dan boares Čehkoslovakia leavgga ja Slovakia oaččui iežas leavgga.

Leavggas leat rukses ja vilges ivnnit dego Čekkia boares vearjogovas, muhto dasgo leavga lei measta seammalágan go Polska leavga ja das ledje seamma ivnnit go Nuortariikka leavggas dasa biddjui alit golmmačiegahas jagis 1920.

Dálá leavgga dohkkehii Čehkoslovakia parlameanta njukčamánu 30. beaivve 1920, ja dat lea earret jagiid Nubbi máilmmesoađi áigge, leamaš anus olles áigge.

Kategoriija:Eurohpálaš leavggat
Leavga
Vanessa da Mata

**Vanessa Sigiane da Mata Ferreira** (guovvamánu 10. beaivvi 1976 Alto Garças, Mato Grosso, Brasilia) lea brasilialaš lávlu.

## Gáldut

Kategoriija:Riegádeamit 1976
Kategoriija:Brasilialaš musihkkárat
Tromsøysundtunnelen

**Tromsøysundtunnelen** lea mearavuol geaidnotunealla eurohpágeaidnu 8:s Romssas Romssa fylkkas. Tunealla manná Romssanuori (Tromsøysundet) vuolde nannáneatama Tomasjorda ja Romssasullo (Tromsøya) Breivika gaskka. Tuneallas leat rievtti mielde guokte sierra tunealla ja T1 lea 3386 ja T2 3500 mehtera guhku. Vuolemusas lea tunealla 102 mehtera vuollel meara, ja stuorámus njiedjan lea 8,2&nbsp;%. Tromsøysundtunnelen rahpasii jagis 1994. Dan vuođul johtolatkapasitehta badjel/vuollel Romssanuori šattai buoret maŋŋel dan ahte Tromsøbrua šattai beare unni.

Tromsøysundtunnelen lei Norgga áidna mearavuol tunealla guvttiin sierra tuneallain measta 16 jagi ovdal go Knappetunnelen ja Bjørvikatunnelen rahpasedje 2010:s. tuneallas leat 15 váccáhaga dan guovtti sierra tunealla gaskkas. Tuneallas ii leat lohpi vázzit.

Jagis 2010 tunealla oaččui ođđa geaidnošilttaid čuovggain mat čájehit leahttoráji. Daid bidje vai šattašii álkit oaidnit leahttorájiid buot dan duolvasa čađa mii šilttain lea.

Jagis 2012 tunealla oaččui automáhtalaš johtolatkontrolla (kámeraid) mat mihtidit gaskamearálaš leahtu. 

## Geahča maid
*Tromsøbrua

## Gáldut


## Liŋkkat
*Brannmannen.no - Sinnrikt tunnelsystem i Tromsø
*The World's Longest Tunnel Page

Kategoriija:Romsa
Njealječiegat

**Njealječiegat** dahje **njealječiegahas** lea polygona mas leat njealje čiega ja njealje siiddu. 

Jus guokte siiddu leat parallella lea njealječiegat trapesa, ja jus guokte ja guokte siiddu leat parallella de lea njealječiegat parallellográmma. Jus buot siiddut leat lihka guhkit gohčoduvvo njealječiegahas namain rombe/neljäkäs. Njealječiegat mas buot čiegat leat 90° gohčoduvvo rektáŋgelin ja jus buot siiddut leat dasa lassin seamma guhkit lea dat njuolggaduslaš njealječiegat dahjege kvadráhta.

Kategoriija:Polygonat
Trapesa

**Trapesa** lea njealječiegat mas guokte siiddu leat parallella. Parallella linnját gohčoduvvojid trapesa vuođđolinnján. Trapesa allodat lea vuođđolinnjáid njuolga gaska.

Sátni «trapesa» boahtá greikkagiela dánis τραπέζιον (trapézion), mii mearkkaša «eit lite bord», τράπεζα (trápeza), «beavdi» beavddi diminutiiva.

Kategoriija:Njealječiegagat
Parallellográmma

**Parallellográmma** lea polygona mas leat njeallje linnjábihtá main guokte ja guokte leat parallella.

Kategoriija:Njealječiegagat
Jostedalsbreen

**Jostedalsbreen** lea Eurohpá nannáma stuorámus jiehkki. Dat lea Sogn ja Fjordane fylkkas. 

Jiehki viidodat lea 487&nbsp;km² ja dat lea juhkkojuvvon Lustera, Sogndala, Jølstera og Stryna gielddaid gaskkas. Alimus čohkka lahka jiehki lea Lodalskåpa 2083&nbsp;mbm ja alimus čohkka jiehkis lea Høgste Breakulen 1952 mbm.

Jostedalsbreena álbmotmeahcci vuođđuduvvui jagis 1991 ja dan viidodat lea 1310&nbsp;km².

## Girjjálašvuohta
*L. Ryvarden og og B. Wold: *Norges isbreer*. Universitetsforlaget 1991.

## Olggobeal liŋkkat
*Jostedalen
*Norsk Bremuseum
*Briksdalsbreen
*Jostedalsbreen nasjonalparksenter


Kategoriija:Breheimen
Kategoriija:Sogn ja Fjordane geografiija
Cadyer

**Kadir Yıldız** (1997, Istanbul, Durka), **«Cadyer»**, lea popmusihkkár.

Kategoriija:Musihkkárat
Kategoriija:Riegádeamit 1997
Rektáŋgel

**Rektáŋgel** lea njealječiegat polygona mas guokte ja guokte siiddu leat seamma guhku ja man juohke čiehka lea 90°.

Rektáŋgela guhkes siiddut gohčoduvvojit namain *guhkkodat* ja oanehis siiddut fas namain *govdodat*. Viidodat lea: Viidodat = guhkkodat × govdodat

Rektáŋgel lea ovtta lágan parallellográmma ja kvadráhta lea fas muhtun lágan rektáŋgel.

Kategoriija:Njealječiegagat
Kvadráhta

**Kvadráhta** dahje **njealjehas** lea polygona mas leat njealje siiddu mat leat buot ovtta guhku. Kvadráhta buot čiegat leat 90°.

Gávdnan dihtii kvadráhta viidodaga galgá geardut ovtta siiddu guhkkodaga 4:iin ja molsut centimehteriid njealjehascentimehterin. Ovdamearkka dihte jus okta siidu lea 2 cm de lea kvadráhta viidodat 8 cm².

Kvadráhta lea muhtun lágan rektáŋgel, rombe/neljäkäs ja parallellográmma.

Kategoriija:Njealječiegagat
Dássejuolggat golmmačiegat

**Dássejuolggat golmmačiegat** lea golmmačiegat mas leat guokte seamma guhkes siiddu ja guokte seamma stuoris čiega. Jus dássejuolggat golmmačiegaga juohká guovtti oassái, de šaddet guokte njuolggočiegat golmmačiegaga.

Kategoriija:Golmmačiegagat
Njuolggočiegat golmmačiegat

**Njuolggočiegat golmmačiegat**, **njuolggogolmmačiegat** dahje **njuolggočiegat golmmačiegahas** lea golmmačiegat mas okta čiehka lea 90 gráda. Njuolggočiegat golmmačiegaga sáhttá matemáhtalaččat čilget ná:

 c^2 = a^2 + b^2\!\,

## Gáldut

Kategoriija:Golmmačiegagat
Bamse

**Bamse** lea govvaráidu, man ruoŧŧelaš Rune Andréasson lea hutkan ja ráhkadan. Ráidu ilmmai vuosttaš háve  1966 ja  1973 govvaráidu almmustuvvagođii iežas bláđis. Maŋŋá leat ilbman maiddái earret eará filmmat ja govvagirjjit. Jagi 2013 E-skuvla almmustuhttigođii Bamse sámegillii.

*Bamse* lea guovža, mii šaddá máilmmi gievrramussan, go son juhká Áhku bajánhonnega. Su skihpárat leat Simppon ja viissis galbarihcci Galbbon. Sii ásset dievažiin, Áhkku gitta bajimuččas. 

Rune Andréasson oaččui jurdaga dievažiidda Taorminas Sicilias finadettiinis doppe njukčamánus 1963. Alimus dievá mállen fas lea Castelmola.

## Historjá
Sicilia báiki Taormina attii Rune Andréassonii jurdaga Bamse giláža sárgumii.

### Ráiddu birra
Ráidu lea šaddan bivnnuhin, go gieđahallá mávssolaš vuoiggalašvuođa gažaldagaid, sosiála gažaldagaid, omd. givssideami, rasismma, mánáid illásteami, doaibmahehttejumi, gárrenmirkkuid ja ovttaárvosašvuođa. 1982 Bamse oaččui bearraša, nu leatge ollu muitalusat leamaš dan rájes mánáid birra.

## Bamse morála

Dalle go Rune Andréasson čálii ráiddu, de das lei čielga morála, maid máŋgii siterejedje ráidduin.

* "Giige ii šatta šiega huškumiin."
* "Máŋga unnibu bihtet ovttas gievrrabus."
* "Leat duostil go duosttat dadjat ahte balat."
* "Galgá leat šiega daidda, geat leat bahát, go sii dárbbašit dan eanemusat, ja nu soitet šaddat šiegabut."

Kategoriija:Govvaráiddut
Alexander Nikolayevich Samokhvalov

**Alexander Nikolayevich Samokhvalov** (ruoššagillii: *Алекса́ндр Никола́евич Самохва́лов*; borgemánu 21. b. 1894 &ndash; Borgemánu 20. b. 1971) lei ruošša dáiddár.

## Gáldut

Kategoriija:Ruošša dáiddárat
Kategoriija:Riegádeamit 1894
Kategoriija:Jápmimat 1971
Golmmačiegat

**Golmmačiegat**, **golbmačiehka** dahje **golmmačiegahas** lea polygona mas leat golbma siiddu ja golbma čiega. Čiegaid submi lea 180 gráda. 

Gávdnojit iešguđetgelágan golmmačiegagat.
* Dássesiiddot golmmačiegat - Golmmačiegahas mas buot siiddut leat seamma guhku ja buot čiegat leat 60 gráda. 
* Dássejuolggat golmmačiegat - Guokte siiddu leat seamma guhku.
* Njuolggočiegat golmmačiegat - Okta čiehka lea 90 gráda. 

## Gáldut

Kategoriija:Polygonat
Dássesiiddot golmmačiegat

**Dássesiiddot golmmačiegat** lea golmmačiegat man buot siiddut leat seamma guhku. Dássesiiddot golmmačiegaga buot čiegat leat lihka stuorit, juohke čiehka lea 60°. 

Kategoriija:Golmmačiegagat
Uiguragiella

**Uiguragiella** lea durkalaš giella man hupmet uigurat. Dan hupmet sullii 8,5 miljovnna olbmo Kiinnás ja 300&nbsp;000 Kasakstanis ja dasa lassin máŋggain eará riikkain. Váldooassi Kiinná uigurain orrot Xinjiang autonomalaš regiovnnas, gos uiguragiella lea virggálaš giella ovttas kiinnágielain.

Dego máŋggat eará durkalaš gielat lea uiguragiella agglutinatiiva SOV-giella mas lea vokálaharmoniija. Dat ii juoge substantiivvaid nominalklássaide sohkabeali mielde. Dat mii lea erenoamáš uiguragielas, erenoamážit davvisuopmaniin, lea vokálaredukšuvdna ja metafoniija, mii gohčoduvvo maid namain umlaut.

## Historjá
Dološ uiguragiela hupme uigurariikkas Xinjiangas sullii 800-1000-logus. Dat giella lea measta seammalágan go dološ durkkagiella.

## Guovlu

Ođđaáigásaš uiguragiella gullá uiguralaš-durkkalaš giellajoavkku nuortaoassái, masa gullet maid salaragiella, oarje-juguragiella ja máŋggat unnit gielažat. Usebekagiella lea dan giellajoavkku oarjeoassi. Uiguragiela sátnevuorkái leat ollu váikkuhan kiinnágiella, ruoššagiella ja arábiagiella, muhto jietnaohppii leat váikkuhan iranalaš ja tokáralaš gielaid substráhta.

## Alfabehta

Odne uiguragiella čállo Kiinnás arábalaš alfabehtain, muhto lea ovdal čállon maid latiinnalaš alfabehtain. Arábalaš alfabehta molsojuvvui latiinnalaš alfabehtan jagis 1960 ja jagi 1983 fas ruovttoluotta arábalaš alfabehtan. Kasakstanis geavahit kyrillalaš alfabehta.

Boarráseamos uiguragiel teavsttat leat 700-logus. Dat leat čállojuvvon persialaš sogdianalalfabehtain mii maŋŋelaš rievdaduvvui ja šattai dološ uiguralfabehtan. Boarráseamos uiguragiel girjjálašvuohta lea dávjjimus lági mielde buddhalaš.

### Uiguragiela kyrillalaš alfabehta (Уйғур Сирил Йезиқи) (USY)

### Uiguragiela boares latiinnalaš alfabehta (Uyƣur Yəngi Yəziⱪ) (UYY)

### Uiguragiela ođđa latiinnalaš alfabehta (Uyghur Latin Yëziqi) (ULY)

## Alfabehtaid komparatiivalaš tabealla

Dasa lassin uiguragiela kyrillalaš alfabehtas leaba 2 bustáva, mii čállojuvvoba arábalaš ja latiinnalaš alfabehtas guoktin bustávvan:

## Gáldut


Kategoriija:Durkalaš gielat
Kategoriija:Kiinná gielat
Kategoriija:Kazakstana gielat
Anse d'Hainault (arrondissemeanta)

**Anse d'Hainault** lea Haiti arrondissemeanta Grand'Anse departemeanttas. Dan olmmošlohku lea 67 652 ássi (2003), ja dan viidodat lea 327&nbsp;km². Arrondissemeantta hálddahusguovddáš lea Anse d'Hainault.

## Gáldut

Kategoriija:Haiti arrondissemeanttat
Mekweigiella

**Mekweigiella** (menggwei) lea nimboralaš giella man hupmojuvvo Ođđa-Guinea indonesialaš oasi davvirittus.

Kategoriija:Nimboralaš gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Kategoriija:Indonesia gielat
Haiti departemeanttat

**Haiti departemeanttat** leat Haiti bajimus hálddahuslaš juohkin. Dat gohčoduvvojit namain *département* fránskkagillii, ja leat juhkkojuvvon 41 arrondissementii, mat leat fas juhkkojuvvon 133 gildii.

## Gáldut


Kategoriija:Eatnandiehtu
Azuay (provinsa)

**Azuay** lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 712&nbsp;546 (2001) ja dan viidodat lea 8&nbsp;639&nbsp;km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Cuenca.

## Gáldut

Kategoriija:Ecuadora provinssat
Martin Haspelmath

**Martin Haspelmath** (riegádan guovvamánu 2. beaivve 1963 Hoyas, Niedersachsenis, Duiskkas) lea duiskkalaš gielladutki, gii bargá earenoamážit giellatypologiijain ja giellakontávttaiguin, ja maiddái morfologiija ja cealkkaoahpa teoriijaiguin. Son lea maiddái okta World Atlas of Language Structures -prošeavtta doaimmaheddjiin. Haspelmath bargá dutkin Max Planck evolutionára antropologiija instituhtas Leipzigis, ja maiddái Leipzig universitehta professor II:n.

Haspelmath lea maid gielladiehtosátnegirji Glottopedia váldodoaimmaheaddji.

## Gáldut

## Olggobeal liŋkkat
* Ruoktosiidu

Kategoriija:Riegádeamit 1963
Kategoriija:Duiskalaš gielladutkit
Kategoriija:Academia Europaea miellahtut
Karitiânagiella

**Karitiânagiella** (maiddái čállon *caritianagiella*) lea tupi-giella mii hupmojuvvo Rondônia oassestáhtas Brasilias.

Ethnologue mielde gielas lea okta sátnegirji, grammatihkka, ja oasit Biibbalis leat jorgaluvvon karitiânagillii jagis 1981.

## Gáldut


## Olggobeal liŋkkat

* Ethnologue artihkal karitiânagiela birra

Kategoriija:Ovttaskas gielat
Kategoriija:Tupi-gielat
Chimborazo (provinsa)

**Chimborazo** lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 458&nbsp;632 (2001) ja dan viidodat lea 5&nbsp;287&nbsp;km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Riobamba.

## Gáldut

Kategoriija:Ecuadora provinssat
Carchi (provinsa)

**Carchi** lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 164&nbsp;939 (2001) ja dan viidodat lea 3&nbsp;699&nbsp;km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Tulcán.

## Gáldut

Kategoriija:Ecuadora provinssat
Cotopaxi (provinsa)

**Cotopaxi** lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 409&nbsp;540 (2001) ja dan viidodat lea 6&nbsp;569&nbsp;km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Latacunga.

## Gáldut

Kategoriija:Ecuadora provinssat
El Oro (provinsa)

**El Oro** lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 600&nbsp;540 (2001) ja dan viidodat lea 5&nbsp;988&nbsp;km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Machala.

## Gáldut

Kategoriija:Ecuadora provinssat
Esmeraldas (provinsa)

**Esmeraldas** lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 534&nbsp;223 (2001) ja dan viidodat lea 15&nbsp;216&nbsp;km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Esmeraldas.

## Gáldut

Kategoriija:Ecuadora provinssat
Imbabura (provinsa)

**Imbabura** lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 398&nbsp;044 (2001) ja dan viidodat lea 4&nbsp;599&nbsp;km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Ibarra.

## Gáldut

Kategoriija:Ecuadora provinssat
Morona Santiago (provinsa)

**Morona Santiago** lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 147&nbsp;412 (2001) ja dan viidodat lea 25&nbsp;690&nbsp;km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Macas.

## Gáldut

Kategoriija:Ecuadora provinssat
Guayas (provinsa)

**Guayas** lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 3&nbsp;645&nbsp;145 (2001) ja dan viidodat lea 16&nbsp;740&nbsp;km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Guayaquil.

## Gáldut

Kategoriija:Ecuadora provinssat
Napo (provinsa)

**Napo** lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 103&nbsp;139 (2001) ja dan viidodat lea 13&nbsp;271&nbsp;km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Tena.

## Gáldut

Kategoriija:Ecuadora provinssat
Pastaza (provinsa)

**Pastaza** lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 83&nbsp;779 (2001) ja dan viidodat lea 29&nbsp;520&nbsp;km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Puyo.

## Gáldut

Kategoriija:Ecuadora provinssat
Tungurahua (provinsa)

**Tungurahua** lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 504&nbsp;034 (2001) ja dan viidodat lea 3&nbsp;334&nbsp;km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Ambato.

## Gáldut

Kategoriija:Ecuadora provinssat
Zamora-Chinchipe (provinsa)

**Zamora-Chinchipe** lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 91&nbsp;601 (2001) ja dan viidodat lea 10&nbsp;456&nbsp;km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Zamora.

## Gáldut

Kategoriija:Ecuadora provinssat
Geneve (kantona)

**Geneve** lea Sveicca kantona. Dan olmmošlohku lea 468 194 ja dan viidodat lea 282&nbsp;km². Kantona lea juhkkojuvvon 45 gildii, ja dan hálddahusguovddáš lea Geneve. 

Kategoriija:Sveicca kantonat
Jura (kantona)

**Jura** lea Sveicca kantona. Dan olmmošlohku lea 70 542 ja dan viidodat lea 839&nbsp;km². Kantona lea juhkkojuvvon 64 gildii, ja dan hálddahusguovddáš lea Delémont. 

Kategoriija:Sveicca kantonat
Pichincha (provinsa)

**Pichincha** lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 2&nbsp;576&nbsp;799 (2001) ja dan viidodat lea 9&nbsp;110&nbsp;km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Quito.

## Gáldut

Kategoriija:Ecuadora provinssat
Santa Elena (provinsa)

**Santa Elena** lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 308&nbsp;889 (2001) ja dan viidodat lea 3&nbsp;763&nbsp;km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Santa Elena.

## Gáldut

Kategoriija:Ecuadora provinssat
Uri (kantona)

**Uri** lea Sveicca kantona. Dan olmmošlohku lea 35 382 ja dan viidodat lea 1 077&nbsp;km². Kantona lea juhkkojuvvon 20 gildii, ja dan hálddahusguovddáš lea Altdorf. 

Kategoriija:Sveicca kantonat
Schwyz (kantona)

**Schwyz** lea Sveicca kantona. Dan olmmošlohku lea 147 904 ja dan viidodat lea 908&nbsp;km². Kantona lea juhkkojuvvon 30 gildii ja dan hálddahusguovddáš lea Schwyz. 

Kategoriija:Sveicca kantonat
Obwalden (kantona)

**Obwalden** lea Sveicca kantona. Dan olmmošlohku lea 35 878 ja dan viidodat lea 491&nbsp;km². Kantona lea juhkkojuvvon 7 gildii ja dan hálddahusguovddáš lea Sarnen. 

Kategoriija:Sveicca kantonat
Nidwalden (kantona)

**Nidwalden** lea Sveicca kantona. Dan olmmošlohku lea 41 311 ja dan viidodat lea 276&nbsp;km². Kantona lea juhkkojuvvon 11 gildii ja dan hálddahusguovddáš lea Stans. 

Kategoriija:Sveicca kantonat
Basel-Stadt (kantona)

**Basel-Stadt** lea Sveicca kantona. Dan olmmošlohku lea 192 581 ja dan viidodat lea 37&nbsp;km². Kantona lea juhkkojuvvon 3 gildii ja dan hálddahusguovddáš lea Basel. 

Kategoriija:Sveicca kantonat
Basel-Landschaft (kantona)

**Basel-Landschaft** lea Sveicca kantona. Dan olmmošlohku lea 277 042 ja dan viidodat lea 518&nbsp;km². Kantona lea juhkkojuvvon 86 gildii ja dan hálddahusguovddáš lea Liestal. 

Kategoriija:Sveicca kantonat
Appenzell Ausserrhoden (kantona)

**Appenzell Ausserrhoden** lea Sveicca kantona. Dan olmmošlohku lea 53 313 ja dan viidodat lea 243&nbsp;km². Kantona lea juhkkojuvvon 20 gildii ja dan hálddahusguovddáš lea Herisau. 

Kategoriija:Sveicca kantonat
Sankt Gallen (kantona)

**Sankt Gallen** lea Sveicca kantona. Dan olmmošlohku lea 483 101 ja dan viidodat lea 2 026&nbsp;km². Kantona lea juhkkojuvvon 85 gildii ja dan hálddahusguovddáš lea St. Gallen. 

Kategoriija:Sveicca kantonat
Aargau (kantona)

**Aargau** lea Sveicca kantona. Dan olmmošlohku lea 621 398 ja dan viidodat lea 1 404&nbsp;km². Kantona lea juhkkojuvvon 220 gildii ja dan hálddahusguovddáš lea Aarau.

Kategoriija:Sveicca kantonat
Thurgau (kantona)

**Thurgau** lea Sveicca kantona. Dan olmmošlohku lea 250 640 ja dan viidodat lea 991&nbsp;km². Kantona lea juhkkojuvvon 80 gildii ja dan hálddahusguovddáš lea Frauenfeld. 

Kategoriija:Sveicca kantonat
Ticino (kantona)

**Ticino** lea Sveicca kantona. Dan olmmošlohku lea 336 943 ja dan viidodat lea 2 812&nbsp;km². Kantona lea juhkkojuvvon 157 gildii ja dan hálddahusguovddáš lea Bellinzona. 

Kategoriija:Sveicca kantonat
Vaud (kantona)

**Vaud** lea Sveicca kantona. Dan olmmošlohku lea 725 944 ja dan viidodat lea 3 212&nbsp;km². Kantona lea juhkkojuvvon 339 gildii ja dan hálddahusguovddáš lea Lausanne. 

Kategoriija:Sveicca kantonat
Valais (kantona)

**Valais** lea Sveicca kantona. Dan olmmošlohku lea 3 212 ja dan viidodat lea 5 224&nbsp;km². Kantona lea juhkkojuvvon 143 gildii ja dan hálddahusguovddáš lea Sion. 

Kategoriija:Sveicca kantonat
Appenzell Innerrhoden (kantona)

**Appenzell Innerrhoden** lea Sveicca kantona. Dan olmmošlohku lea 15 789 ja dan viidodat lea 173&nbsp;km². Kantona lea juhkkojuvvon 6 gildii ja dan hálddahusguovddáš lea Appenzell. 

Kategoriija:Sveicca kantonat
Solothurn (kantona)

**Solothurn** lea Sveicca kantona. Dan olmmošlohku lea 257 393 ja dan viidodat lea 790&nbsp;km². Kantona lea juhkkojuvvon 122 gildii ja dan hálddahusguovddáš lea Solothurn. 

Kategoriija:Sveicca kantonat
Saragielat

**Saragielat** leat gaskasudanalaš gielaid bongo-bagirmigielaid jovkui gullevaš giellajoavku, masa gullet ngambay-, sar-, sarambay-, sarangam- ja kabbagiella.

Kategoriija:Gielat
Gaskasudanalaš gielat

**Gaskasudanalaš gielat** lea sullii 60 giela joavku, mii adnojuvvo oassin nilosaharalaš giellagottis.

Kategoriija:Gielat
Sirigiella

**Sirigiella** lea chadalaš gielaide ja daid mielde afroásialaš giellagoddái gullevaš giella, mas leat dušše muhtun hállit Nigeria Bauchi oassestáhtas.

Kategoriija:Chadalaš gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Kategoriija:Nigeria gielat
Jaskesáhpi

**Jaskesáhpi** lea máilmmi stuorámus áhpi mii lea Ásia ja Amerihká gaskkas.

Jaskesábi viidodat lea measta 180 000 000 km²; goalmmádasoassi eatnama viidodagas. Jaskesábi guhkkodat lea davvin lulás 15&nbsp;500 kilomehtera ja oarjin nuortás 19&nbsp;800 kilomehtera. Eatnanspáppa ábiid čiekŋaleamos sadji, Mariánaid hávdi (10&nbsp;911 mehtera vuollel meara) lea Jaskesábis.

Jaskesábis leat sullii 25&nbsp;000 sullo (váldooassi ekváhtora lulábealde); eanet go buot eará ábiin oktiibuot. Stuorra suologuovlu gohčoduvvo Oseanian.

Álgoálggos Fernão de Magalhães attii áhpái láhtengiel nama "Mare Pacificum", mii lea máŋggain gielain ábi nama vuođđun.

Internationála beaivemearrerádji manná gasku Jaskesábi ja Oseania.
Telugugiella

**Telugugiella** lea dravidalaš giella mii lea virggálaš giella Indias Andhra Pradesh oassestáhtas, muhto hupmojuvvo maid eará oassestáhtain dan lahka. Sátneortnet lea fásta, ja objeakta lea álo ovdal vearbba. Gillii leat luoikkahuvvon máŋggat sánit sanskritagielas.

Telugugiela alfabehta lea fonehtalaš ja das leat 56 bustáva, main juohke bustávva vástida ovtta jietnadaga. Alfabehtas leat stuorra lagasvuođat kanádagiela alfabehtain.

1800-logus giella gohčoduvvui «the Italian of the East», dahjege «Nuortta itáliagiella», dasgo buot telugugiel sánit nohket vokálain.

## Liŋkkat
* Telugugiella Ethnologue neahttabáikkis
* www.Telugu.Info : The Telugu Information
* Telugu - Italian of the East
* On-line English-Telugu Dictionaries (C. P. Brown's and V. Rao Vemuri's)
* List of online Telugu-related resources
* Telugu organizations in the USA.
* Romanised to Unicode Telugu transliterator

Kategoriija:Dravidalaš gielat
Kategoriija:India gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Lars-Gunnar Larsson

**Lars-Gunnar Larsson** (riegádan juovlamánu 9. beaivve 1947 Ljunghemis Ruoŧas) lea Uppsala universitehta suoma-ugralaš gielaid professor emeritus. Larsson barggai professorin jagiid 1982–2012 Bo Wickman maŋŋá. Son lea dutkan ja oahpahan earenoamážit sámegielaid, eandalitge suopmanvariašuvnna ja ubmisámegiela, ja suopmelaš gielaid.

Kategoriija:Riegádeamit 1947

Kategoriija:Ruoŧŧelaš gielladutkit
Bongogiella

**Bongogiella** dahje **bungugiella** lea Mátta-Sudana bongoálbmoga gaskasudanalaš gielaid bongo-bagirmigielaid jovkui gullevaš giella, mas leat sullii 10 000 hálli.

Kategoriija:Bongo-bagirmigielat
Kategoriija:Lulli-Sudana gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Sirenikagiella

**Sirenikagiella** lea eskimo-aleuhtalaš gielaid eskimogielaide gullevaš jápmán yupik-giella. Giela maŋimus hupmi jámii jagis 1997. Giella hupmojuvvui Sireniki gilis Tšukotka-njárggas Davvinuorti-Sibirjjás Ruoššas, gos dál olbmot hupmet sibirjálaš yupikagiela ja ruoššagiela.

Kategoriija:Eskimo-aleuhtalaš gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Kategoriija:Ruošša gielat
Bambaragiella

**Bambara** dahje **bamana** (iežasgillii *bamanankan*) lea nigeralaš-kongolaš gielaid mandelaš gielaid oarjemandelaš gielaide gullevaš giella mii hupmojuvvo Malis ja veaháš maiddái Burkina Fasos ja Senegalis. Bambara lea vuosttážettiin bambara-álbmoga giella, muhto lea maid *[[lingua franca]]* Malis, gos 80 proseanttas ássiin lea bambaragiella vuosttaš- dahje nubbigiellan.

Bambaragiella lea SOV-giella, ja das leat guokte fonologalaš tona.

Kategoriija:Mandelaš gielat
Kategoriija:Mali gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Čuoigama máilmmimeašttirgilvvut 2013

**Čuoigan-MM 2013** lea 50. čuoigan-MM mii ordnejuvvo Val di Fiemmes Itálias guovvamánu 20. beaivvi rájes gitta njukčamánu 3. beaivvi rádjai jagis 2013. Val di Fiemme lea ordnen čuoigan-MM:a guktii ovdal; jagiin 1991 ja 2003.

Val di Fiemme válljejuvvui gilvvuid ordnejeaddjin miessemánu 29. beaivvi jagis 2008 internationála čuoigankongreassas Cape Townas Lulli-Afrihkás. Eará evttohasat ledje Falun Ruoŧas, Lahti Suomas, Oberstdorf Duiskkas ja Zakopane Polskkas. Buot dat gávpogat leat ordnen čuoigama máilmmimeašttirgilvvuid juo ovdal.

Gilvvuide oassálastet 700 olbmo 57 riikkas.
Håvard Klemetsen

**Håvard Klemetsen** (riegádan ođđajagimánu 5. b. 1979 Guovdageainnus) lea norgalaš ovttastusgilvaleaddji guhte ovddasta Kautokeino IL:a, muhto orru Troandimis.

## Olggobeal liŋkkat
* Biografiija FIS neahttasiidduin

Kategoriija:Guovdageaidnulaččat
Kategoriija:Riegádeamit 1979
Kategoriija:Čuoigan-MM 2013 oassálastit
Oromogiella

**Oromogiella** lea afroásialaš giella mii hupmojuvvo Etiopias sihke Kenia ja Somalia davviosiin. Oromogiela hupmet sullii 30 miljovnna olbmo mii dahká das Afrihká goalmmádin stuorámus giela.

Kategoriija:Afroásialaš gielat
Kategoriija:Etiopia gielat
Kategoriija:Kenia gielat
Kategoriija:Somalia gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Baterigiella

**Baterigiella** lea kohistanilaš gielaid jovkui gullevaš dardalaš giella mii hupmojuvvo Kohistan guovllus Pakistanis. Sullii duhát hupmi Indias.

Kategoriija:Dardalaš gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Gresigiella

**Gresigiella** lea nimboralaš giella mii hupmojuvvo Indonesia bealde Ođđa-Guinea sullo davvirittus. Gielas leat muhtun erohusat kemtuikagillii. Ethnologue mielde gielas ledje 2 500 hupmi jagis 1987.
 
## Gáldut

Kategoriija:Nimboralaš gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Kategoriija:Indonesia gielat
Maithiligiella

:*Maithili lea maid hinduismma [[Sita]]-ipmila nubbi namma*

**Maithiligiella** lea biharigiella mii hupmojuvvo indialaš oassestáhta Bihar davvioasis.

Gillii lea girjjálašvuohta 1400-logu rájes. Okta dehálaš girječállii Vidyapati.

Kategoriija:Indoárjalaš gielat
Kategoriija:India gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Nyawaygigiella

**Nyawaygigiella** lea jápmán austrálialaš giella. Nyawaygigiella hupmojuvvui Queenslandas ja gullui pama-nyungalaš gielaide.

## Olggobeal liŋkkat
*Ethnologue

Kategoriija:Austrálialaš gielat
Kategoriija:Pama-nyungalaš gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Sawigiella

**Sawigiella** dahje **savigiella** lea dardalaš gielaide gullevaš giella mii hupmojuvvo Afganistanis. Giela hupmet sullii 3 000 olbmo.

Kategoriija:Dardalaš gielat
Kategoriija:Afganistana gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Miskitogiella

**Miskitogiella** lea misumalpagiella man hupmet miskitot Nicaragua davvioasis ja Hondurasa nuortaoasis. Miskitogiella atno gávppašangiellan. Nicaraguas giella atno ollu vuolit skuvlendásis, ja dušše vehá badjel bealli hupmiin máhttá čállit dahje lohkat giela. Hondurasis leat fas dušše 1&ndash;10  % hupmiin geat máhttet čállit ja lohkat miskitogiela.

Miskitogiela deháleamos gávpotguovddáš lea Puerto Cabeza Nicaraguas.

Kategoriija:Misumalpagielat
Kategoriija:Nicaragua gielat
Kategoriija:Hondurasa gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Aimaragiella

**Aimaragiella** (*Aymar(a) aru*) lea aimaralaš gielaide gullevaš lulliamerihkálaš giella. Dat lea virggálaš giella Bolivias ja Perus, ja dan hupmet 1,2 miljovnna olbmo Bolivias, 440&nbsp;000 Perus, ja 50&nbsp;000 Chiles. Dan áidna fuolkegielat leat jaqarugiella ja kawkigiella.

## Alfabehta

## Girjjálašvuohta

* Kenneth Beesley 2003: Finite-state Morphological Analysis and Generation for Aymara. EACL 2003. 
* Martha J. Hardman: *Aymara*. München : Lincom Europa, 2001. (Lincom studies in native American linguistics ; 35)
* Martha J. Hardman, Juana Vásquez, Juan de Dios Yapita et al.: *Aymara : Compendio de estructura fonológica y gramatical*. 2da edición. La Paz : Instituto de Lengua y Cultura Aymara, 2001. (Biblioteca lengua y cultura andina ; 4) (pdf-Version online)

## Olggobeal liŋkkat
* Aymara-neahttabáiki (eŋgelasgillii) 
* Informašuvdna ethnologue.com-neahttabáikkis]

## Gáldut

Kategoriija:Bolivia gielat
Kategoriija:Peru gielat
Kategoriija:Chile gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Sundagiella

**Sundagiella** lea malayopolynesialaš giella man hupmet sullii 27 000 000 olbmo indonesialaš Java-sullo oarjegeažis. Dat mearkkaša ahte 15&nbsp;% Indonesia álbmogis lea sundagiela vuosttašgiellan. Sullii 60&nbsp;% sundagielagiin geavahit maiddái indonesiagiela, ja sullii 5&nbsp;% geavahit ges hollánddagiela.

Kategoriija:Malayopolynesialaš gielat
Kategoriija:Indonesia gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Gagausagiella

**Gagausagiella** (*gagauz dili*) lea durkalaš giella man hupmet gagausat Moldovas ja Bulgarias. Oktiibuot giela hupmet sullii 150&nbsp;000 olbmo. Giella lea virggálaš giella Gagaus iešstivrenguovllus Moldovas.

Gagausagiella čállojuvvui greikkalaš alfabehtain jagi dassážii go molsojuvvui kyrillalaš alfabehtan jagis 1957. Jagis 2000 molso gagausagielagat alfabehta Latiinnalaš alfabehta durkalaš veršuvdnii, ja lasihedje vel muhtun lassebustávaid ii-durkalaš sániid várás.

## Gáldut

Kategoriija:Durkalaš gielat
Kategoriija:Bulgaria gielat
Kategoriija:Moldova gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Ketagiella

**Ketagiella** lea áidna jeniseilaš giella mii lea ain eallimin, ja dan hupmet 213 olbmo Turukhansk- ja Bajkit-rajonain Krasnojarsk krajas Sibirjjás Ruoššas. Golbma giela, jughagiella, kottagiella ja pumpokolagiella gulle maiddái jeniseilaš gielaide, muhto leat dál jápmán.

## Olggobeal liŋkkat
* Vajda, Edward. A Siberian Link with Na-Dene Languages (eŋgelasgillii)

## Gáldut

Kategoriija:Ketat
Kategoriija:Jeniseilaš gielat
Kategoriija:Ruošša gielat
Kategoriija:Sibirjá
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Liguragiella

**Liguragiella** lea románalaš giella mii hupmojuvvo Itálias, Monacos ja Frankriikkas, erenoamážit Liguria guovllus Itálias. Giela deháleamos suopman lea *zenéize* mii hupmojuvvo Genovas, Liguria guovllu stuorámus gávpogis.

## Gáldut

Kategoriija:Gallorománalaš gielat
Kategoriija:Itália gielat
Kategoriija:Frankriikka gielat
Kategoriija:Monaco gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Kategoriija:Liguria
Langobardagiella

**Langobardagiella** lea jápmán oarjegermánalaš giella. Dan hupme langobardat, Itáliai 500-logus fárren duiskkagielagat. 600-logu rájes giella geavahuvvui unnit ja unnit, muhto giella sáhttá leat leamaš anus jagi 1000 rádjai.

Giella lea seilon dušše fragmeanttain, eanemusat ovttaskas sániin latiinnalaš teavsttaid sitáhtain.

Kategoriija:Jápmán gielat
Kategoriija:Germánalaš gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Longyearbyena skuvla

**Longyearbyena skuvla** () lea jagis 1920 vuođđuduvvom vuođđoskuvla mas lea joatkkaskuvlaossodat Longyearbyenis Svalbárddas. Skuvla fállá skuvlla astoáiggi ortnega. Skuvllas barget 50 oahpaheaddji ja doppe leat 228 oahppi vuođđoskuvllas ja 46 oahppi joatkkaskuvllas, mii dahká oktiibuot 274 oahppi. Skuvllas leat 13 klássa. Longyearbyena skuvla fállá lassediimmuid dárogielas earágielat rávisolbmuide. 

Ovttastasvástadus skuvllas šattai ođđajagimánu 1. beaivve 2007 stáhtas Longyearbyena lokalstyrei.

*Frode Sømme - rektor
*Morten Tomter - joatkkaskuvlla ossodatjođiheaddji
*Hans Gunnar Skreslett - 5.-10. ceahki ossodatjođiheaddji
*Bente Birkedal - 1.-4. ceahki ja SAÁO ossodatjođiheaddji

Kategoriija:Longyearbyen
Kategoriija:Norgga mánaid- ja nuoraidskuvllat
Kategoriija:Norgga skuvllat
Holmsenfjellet

**Holmsenfjellet** lea várri Nordenskiöld Eatnamis Čohkkaváriin Svalbárddas. Dan allodat 682 mehtera ja dat lea sulii 8 kilomehtera Colesbukta lulli-lullinuorttabealde. Vári lulábealde lea Passfjellbreen.

Várri lea namuhuvvon norgalaš geologa Gunnar Holmsena mielde.

## Gáldut

Kategoriija:Čohkkaváriid várit
Kategoriija:Nordenskiöld Eanan
Zulugiella

**Zulugiela** hupmet 9 000 000 olbmo. Giella lea Lulli-Afrihká eanemus hupmon giella ja okta virggálaš gielain.

Kategoriija:Zulugiella
Kategoriija:Nigeralaš-kongolaš gielat
Brahuigiella

**Brahuigiella** lea dravidalaš giella mii hupmojuvvo oarje- ja lulliguovlluin Pakistanis, ja Afganistanis, Iranis ja Turkmenistanis lahka Pakistana ráji. Brahuigiela deháleamos hupmanguovlu lea oarjin ja lullin Pakistanis, lahka Kalat ja Quetta gávpogiid. Giella lea áidna dravidalaš giella man guovddáš hupmanguovlu lea Lulli-India dahje Sri Lanka olggobealde. Giela hupmet badjelaš guokte miljovnna olbmo.

Giela hupmet brahuit. Sis ii leat leamaš oktavuohta eará dravidalaš gielaid hupmiin máŋgga jahkečuohtái, ja nu leat sin kultuvrii váikkuhan garrasit guovllu eará kultuvrrat. Boađusin leat gielas máŋggat loatnasánit balutšigielas, sindhigielas ja persiagielas. Máŋggat brahuigiela hupmit leat máŋggagielagat, ja oassi ovddeš hupmiin leat álgán hupmat balutši- dahje persiagiela.

Brahuigiella čállo persialaš alfabehtain, ja odne maid latiinnalaš alfabehtain. Dušše unna oasáš brahuigiela hupmiin máhttet lohkat, ja vuollel 1&nbsp;% sis máhttet čállit brahuigiela.

## Olggobeal liŋkkat
* Brahuigiella UCLA neahttabáikkis
* Brahuigiella Ethnologue neahttabáikkis

Kategoriija:Dravidalaš gielat
Kategoriija:Pakistana gielat
Kategoriija:Afganistana gielat
Kategoriija:Irana gielat
Kategoriija:Turkmenistana gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Amharagiella

**Amharagiella** ( *’amarñña*) lea šemittalaš giella mii hupmojuvvo Etiopia davvi- ja guovddášguovlluin. Dat lea máilmmi nubbin eanemus hupmon šemittalaš giella (arábagiela maŋŋel). Dat lea virggáaš giella Etiopias ja máŋggain Etiopia oassestáhtain, earret eará Amharas.

Kategoriija:Etiopia gielat
Kategoriija:Šemittalaš gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Abkhasagiella

**Abkhasagiella** (аҧсуа бызшәа [ аpʰswa bəzʃʷa ]) lea davveoarjekaukasialaš giella mii hupmojuvvo Abkhasia autonomalaš dásseválddis Georgias ja dasa lassin vel vehá maid Durkkas.

Georgias leat 101 000 olbmo geat hupmet abkhasagiela. Ii leat sihkkar man galle hupmi leat Durkkas, muhto lea árvaluvvon ahte leat sullii 4 000.

## Gáldut

Kategoriija:Davveoarjekaukasialaš gielat
Kategoriija:Georgia gielat
Kategoriija:Durkagielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Koreagiella

**Koreagiella** (한국어/한국말) lea giella man hupmet vuosttašgiellan 71 miljovnna olbmo. Dat lea virggálaš giella Davvi- ja Lulli-Koreas, muhto korealaš minoritehtat Kiinnás, Ruoššas, USAs, Canadas, Brasilias, Jáhpanis ja Filippiinnain hupmet dan. Muhtumat jurddašit ahte koreagielas lea fuolkevuohta eará altailaš gielaide, muhto dat ii leat duođaštuvvon. Nuba koreagiella rehkenastojuvvo isolerejuvvon giellan.

Kategoriija:Isolerejuvvon
Kategoriija:Davvi-Korea gielat
Kategoriija:Lulli-Korea gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Edgeøya

**Edgeøya** lea orokeahtes suolu Svalbárddas. Dat lea Čohkkaváriid (Spitsbergen) nuorttabealde ja Barentsøya lulábealde. Sullo viidodat lea 5&nbsp;074 njealjehaskilomehtera mii dahká dan Svalbárdda goalmmádin stuorámus suolun. Sullo nuortabealis lea Edgeøyjøkulen, man nuortaoassi fas gohčoduvvo Stonebreen. Sullo oarjelullioassi lea juhkkojuvvon guovtti sadjai Tjuvfjordeniin, ja dan davábealde lea ges Digerfonna. Sullo lullioasis lea čáhppes ráktogeađgi, mas bohtet namat "Negerfjellet" (368 mmb.), dan davábealde "Negerdalen" ja sullo lulligeahči "Negerpynten" - namat mat eai kánske livččii addon odne. 

Edgeøya lea oassi Nuortalulli-Svalbárdda luondoreseváhtas. Suolu lea dehálaš guovlu jiekŋaguovžžaide, ja doppe leat maid svalbárdabohccot.

Oarjin lea Storfjorden mii earuha Edgeøya Čohkkaváriin. Davvin lea Freemansundet mii earuha Edgeøya Barentsøyas. Davvenuortin lea Olgastretet mii earuha Edgeøya Kong Kars Landas. Nuortin lea Ryke Yseøyane, lullin lea Tusenøyane ja nuortalullin ges Halvmåneøya.

Edgeøyas eai oro olbmot, ja ferte dieđihit Sysselmannenii go johtá doppe. Sullo oarjerittus lea osohahkii vejolašvuohta riŋget mobiltelefuvnnain Sveagruva neahta bokte mii lea 70 km oarjjás.

## Olggobeal liŋkkat
*Edgeøya - Svalbard Images

Kategoriija:Edgeøya
Kategoriija:Svalbárdda sullot
Batsigiella

**Batsigiella** (*batsba motjiti*) lea davvinuortakaukasialaš gielaid nakh-gielaide gullevaš giella man hupmet batsat, álbmot mii orru Georgias. Jagis 2000 giela hupme 3&nbsp;420 olbmo. 

Giella lea dušše hupmangiella, dasgo bats-álbmot atná georgiagiella. Tšetšenagielagat ja ingušagielagat eai ipmir giela, vaikko dat guokte giela gullet maid nakh-gielaide.

Váldooassi batsigiela hupmiin orrot Zemo-Alvani gilis Kakheti provinssas Georgias, muhto muhtun bearrašat geavahit giela maid Tbilisis ja eará stuorra gávpogiin Georgias.

## Gáldut

Kategoriija:Davvinuortakaukasialaš gielat
Kategoriija:Georgia gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Bissagiella

**Bissagiela** hupmet 581 900 olbmo Burkina Fasos ja Ghanas.

Kategoriija:ovttaskas gielat
Kategoriija:Burkina Faso gielat
Kategoriija:Ghana gielat
Sadrigiella

**Sadrigiella** lea indoárjalaš giella mii hupmojuvvo Indias ja Bangladeshis. Giela hupmet badjelaš 2 miljovnna olbmo (1997).

Kategoriija:Indoárjalaš gielat
Kategoriija:India gielat
Kategoriija:Bangladesha gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Ahlmannfjellet

**Ahlmannfjellet** lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 940 mehtera.

Kategoriija:Čohkkaváriid várit
Ceresfjellet

**Ceresfjellet** lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Dan allodat lea 1 675 mehtera ja lea Svalbárdda goalmmádin alimus várri.

Kategoriija:Čohkkaváriid várit
Nlaka'pamuctsingiella

**Nlaka'pamuctsingiella**, dovddus maiddái namaiguin **nlaka'pamuxgiella** ja **thompsongiella** lea sališgielaid sis-sališgielaid jovkui gullevaš giella, man hállet sullii 700 olbmo British Columbias Kanádas.  Giela njunuš dutkit leamaš Laurence C. Thompson ja M. Terry Thompson.

Kategoriija:Sališgielat
Kategoriija:Kanáda gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Nuučahnulŧgiella

**Nuučahnulŧgiella** (nuučahnulŧgillii *nuučaan̓uł* [nuːt͡ʃaːnˀuɬ]) lea Kanáda British Columbias, Jáskesábi rittoguovlluin hállojuvvon wakašgielaide gullevaš giella, mas leat moaddečuođi hálli. Nu mo earáge wakašgielat, nuučahnulŧgiella lea šaddan gielladutkiid gaskkas bivnnuhin ja beakkánin dan earenoamáš kompleaksa morfologiija dihte. Nuučahnulŧgielas leat earret eará vearbahámit, mat sisttisdollet affivssaid, maiguin lea vejolaš govvidit omd. dan, makkár fysalaš iešvuođat áššedili oassálastiin leat (omd. ’steaččas’, ’jorbbas’) dahje gos dat leat (omd. ’vuollin’, ’vuovddi siste’). Ovdamearkka dihte cealkkasátni *ʔaʔaʔaƛqimɬḥtimyiɬm̓inḥʔaˑaqƛeʔicuˑ* mearkkaša ’din olbmot galget váccášit birra viesu guvttiin dolláriiguin juolgelábiid alde’.

Kategoriija:Wakašgielat
Kategoriija:Kanáda gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Hausen

**Hausen** lea várri Čohkkaváriin (Spitsbergen) Svalbárddas. Vári allodat lea 901 mehtera. 

## Gáldut

Kategoriija:Čohkkaváriid várit
Moefjellet

**Moefjellet** lea várri Čohkkaváriin (darogillii: *Spitsbergen*) Svalbárddas. Dan allodat lea 1 076 mehtera. 

## Gáldut

Kategoriija:Čohkkaváriid várit
Thaigiella

**Thaigiella** lea Thaieatnama virggálaš giella, man hupmet thait ja eará álbmogat riikkas. Giella lea tonagiella ja analyhtalaš giella ja gielas lea iežas alfabehta.

Kategoriija:Thaieatnama gielat
Balfourfjellet

**Balfourfjellet** lea várri Prins Karls Forlandas Svalbárddas. Dan allodat lea 493 mehtera. 

## Gáldut

Kategoriija:Prins Karls Forlanda várit
Monacofjellet

**Monacofjellet** lea várri Prins Karls Forlandas Svalbárddas. Dan allodat lea 1 084 mehtera. 

## Gáldut

Kategoriija:Prins Karls Forlanda várit
Kunagiella

**Kunagiella** (*dulegaya*) lea kunaálbmoga čibčalaš giellagoddái gullevaš giella, mas leat sulli 60&nbsp;000 hálli Panamas.

Kategoriija:Čibčalaš gielat
Kategoriija:Panama gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Barígiella

**Barígiella** (*bari*) lea bariálbmoga čibčalaš giellagoddái gullevaš giella, mas leat sulli 2500 hálli Kolombias ja Venezuelas.

Kategoriija:Čibčalaš gielat
Kategoriija:Colombia gielat
Kategoriija:Venezuela gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Dánmárkku ruvdno

**Dánmárkku ruvdno** (oanádusat **kr** dahje **DKK**) lea Dánmárkku valuhta. 1 Dánmárkku ruvdno (krone) juhkkojuvvo 100 evrii (øre). Valuhta ISO 4217-koda lea *DKK*, muhto lea maid dábálaš čujuhit valuhtii oanádusain *kr* dahje dušše symbolain *,-*.

Ruvdno
Kategoriija:Ruhtaovttadagat
Mämmi

**Mämmi** lea Suoma árbevirolaš biebmu mii lea erenoamáš dovddus beassážiid bajálažžan.

Kategoriija:Beassášbiebmu
Kategoriija:Suopmelaš gievkkan
Apple Inc.

**Apple Inc.** lea amerihkálaš fitnodat, man vuođđudeigga Steve Jobs ja Steve Wozniak jagis 1976. Fitnodat ráhkada IT diŋggaid, ee. Mac-dihtoriid, iPhoneid, iPodaid ja iPadaid. Apple váldokantuvra lea Cupertinos Californias USAs. Dan hálddahusdirektevra (CEO) lea Tim Cook.

## Liŋkkat
* Apple ruovttusiidu
Moskavuotna

**Moskavuotna** (dárogillii: *Ullsfjorden*, suomagillii: *Moskivuono*) lea vuotna Romssa, Ivggu ja Gálssa gielddain Romssa fylkkas.

Kategoriija:Romssa vuonat
Kategoriija:Ivggu vuonat
Kategoriija:Gálssa vuonat
Kategoriija:Norga
Ivar Aasen

**Ivar Andreas Aasen** (r. borgemánu 5. b. 1813, j. čakčamánu 23. b. 1896) lei norgalaš gielladutki ja diktačálli. Son lea erenoamáš dovddus landsmålet-giellahámi vuođđudeaddjin, mii lei vuođđun dálá ođđadárogillii.

## Gáldut

Kategoriija:Norgalaš gielladutkit
Kategoriija:Norgalaš diktačállit
Kategoriija:Riegádeamit 1813
Kategoriija:Jápmimat 1896
Awjilagiella

**Awjilagiella** (maid gohčoduvvon Aujilah, Augila, Aoudjila) lea berbergielaide gullevaš giella, man hupmet sullii 2 000 olbmo Cyrenaica guovllus Libyas..

## Liŋkkat
* Collection of Awjila texts with glosses and English translation

## Gáldut
Mazandaranigiella

**Mazandaranigiella** lea iranalaš giella mii hupmojuvvo Mazandaran provinssas Iranis ja dan lagasguovlluin. Giela hupmet 3&nbsp;265&nbsp;000 olbmo.

## Gáldut

Kategoriija:Oarjeiranalaš gielat
Kategoriija:Irana gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Mampruligiella

**Mampruligiella** lea nigeralaš-kongolaš giella man hupmet oktiibuot sullii 200&nbsp;000 olbmo Ghanas ja Togos.

## Gáldut

Kategoriija:Nigeralaš-kongolaš gielat
Kategoriija:Ghana gielat
Kategoriija:Togo gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Kašmirigiella

**Kašmirigiella** lea dardalaš giella man hupmet sullii 7.1 miljovnna olbmo Kašmiris Indias ja vel Pakistanis.

## Olggobeal liŋkkat
* Kashmiri - *UCLA Language Materials Project*, University of California Los Angeles (UCLA).

## Gáldut

Kategoriija:Dardalaš gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Kategoriija:Pakistana gielat
Kategoriija:India gielat
Singalesagiella

**Singalesagiella** lea indoárjalaš giella mii hupmojuvvo ja mii lea maid virggálaš giella Sri Lankas.

## Gáldut


Kategoriija:Indoárjalaš gielat
Kategoriija:Sri Lanka gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Luvagiella

**Luvagiella** lea jápmán indoeurohpálaš giella mii gullá anatolalaš gielaid giellajovkui.

Kategoriija:Anatolalaš gielat
Kategoriija:Jápmán gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Chánguenagiella

**Chánguenagiella** (maid gohčoduvvon *changuina, gualaca*) lea čibčalaš gielaide gullevaš jápmán giella mii hupmojuvvui Panama davviosiin. Giella dorasquegiela lagas fuolkegiella.

Kategoriija:Čibčalaš gielat
Kategoriija:Jápmán gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Guaymígiella

**Guaymí** (*ngäbere*) lea čibčalaš giella man hupmet sullii 130&nbsp;olbmo Gaska-Amerihkás, erenoamážit Panamas. Moadde duhát hupmi leat fárren riikkaráji nuppi beallái Costa Ricai.

## Liŋkkat
*Guaymígiella Ethnologue neahttasiidduin

Kategoriija:Čibčalaš gielat
Kategoriija:Costa Rica gielat
Kategoriija:Panama gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Taironagiella

**Taironagiella** lea čibčalaš gielaide gullevaš jápmán giella, mii hupmojuvvui guovlluin gos dál leat Colombia davvioasit.

Kategoriija:Čibčalaš gielat
Kategoriija:Jápmán gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Esa Itkonen

**Esa Itkonen** (r. ođđajagimánu 3. b. 1944) lea Turku universitehta dábálaš gielladiehtaga professor emeritus. Itkonen lea almmuhan máŋggaid monografiijaid mearkkašahtti riikkaidgaskasaš lágádusain ja son lea Suomalainen Tiedeakatemia miellahttu.

Esa Itkonen gullá Itkonena «dieđasohkii», masa gullet ja leat gullán máŋggat mearkkašahtti sámegielaid ja daid fuolkegielaid dutkit. Su áhčči lei fennougristihka professor ja akatemihkkár Erkki Itkonen ja su vilbealli Terho Itkonen lei suomagiela professor.

Kategoriija:Turku universitehta professorat
Kategoriija:Suopmelaš gielladutkit
Kategoriija:Riegádeamit 1944
Chimilagiella

**Chimilagiella** (*ette taara*) lea čibčalaš giella mii hupmojuvvo Magdalena departemeanttas Davvenuorta-Colombias. Giela hupmet sullii 2 &nbsp;000 olbmo (2006), muhto lohku lea njiedjamen.

## Olggobeal liŋkkat
*

## Girjjálašvuohta
*Trillos Amaya, María 1997: *Categorías gramaticales del ette taara – Lengua de los Chimilas*. Bogotá: CCELA – Universidad de los Andes.

Kategoriija:Čibčalaš gielat
Kategoriija:Colombia gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Jiiddugiella

**Jiiddugiella** (maid gohčoduvvon **Jiddu** dahje **Af-Jiiddu**) lea afroásialaš gielaid kušittalaš gielaide gullevaš giella mii hupmojuvvo Lulli-Somalias. Jiiddugiela hupmet sullii 23&nbsp;000 olbmo (2006).

## Liŋkkat
*

Kategoriija:Kušittalaš gielat
Kategoriija:Somalia gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
Herøy (Møre ja Romsdála)

**Herøy** lea gielda Møre ja Romsdála fylkkas. Dan olmmošlohku lea 8 847 ja viidodat lea 120&nbsp;km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Fosnavåg.

## Gáldut

Kategoriija:Møre ja Romsdála gielddat
Lagos

**Lagos** lea Nigeria stuorámus gávpot.

Lagosa olmmošlohku jagis 2007 lei sullii 13,4 miljovnna, ja lei nu Afrihká stuorámus gávpot olmmošlogu ektui. Lagos lea maid okta dain máilmmi gávpogiin, mat sturrot jođánepmosit, ja ON sulasta ahte gávpotguovlu, gos jagis 1950 orro dušše 290&nbsp;000 ássi, boahtá leat okta máilmmi stuorámus gávpogiin.

Lagos lei Nigeria oaivegávpot dássažii go jagis 1991 oaivegávpot šattai Abuja.

Kategoriija:Nigeria gávpogat
Inger Karoline Gaup

**Inger Karoline Gaup** (r. jagis 1995) lea Norggabeal sápmelaš lávlu.

Son vuittii Riddu Násttit -taleantagilvvu jagis 2010. Dasa lassin son lea vuoitán Sámi Grand Prix guktii, vuosttaš geardde jagis 2012 ja nubbi geardde jagis 2018.

## Gáldut

Kategoriija:Riegádeamit 1995
Kategoriija:Sámi musihkkárat
Kategoriija:Norgalaš musihkkárat
UTC

**UTC** dahjege **koordinerejuvvon universála áigi** lea buot máilmmi riikkaid oktasaš áigestandárda, mii regulere diimmuid ja áigeavádagaid. Namma *UTC* lea kompromissaoanádus eŋgelasgiela sániin *Coordinated Universal Time* ja fránskkagiela sániin *Temps Universel Coordonné*. UTC buhtte ovddeš GMT (Greenwich Mean Time) -stándardda. Earret eará Norgga ja Ruoŧa normálaáigi lea okta diibmu UTC ovddabealde ja Suoma áigi ges guokte diimmu. UTC geavahuvvo dávjá interneahta, omd. Wikipedia áigestandárdan. UTC juohká áiggi beivviide, diimmuide, minuhtaide ja sekunddaide.

Kategoriija:Áigi
Geasseáigi

**Geasseáigi** lea dat áigodat jagis go diibmu lea sirdon ovtta diimmu ovddosguvlui normála áiggis. Dát dahkko vai atnit buoremus lági mielde daid osiid jándoris goas beaivi báitá.

Norga, Ruoŧŧa ja Suopma atnet geasseáiggi. Ruošša lea atnan ovdal dan, muhto lea heaitán.

Kategoriija:Áigi
Karachi

**Karachi** (sindhigillii *ڪراچي*, urdugillii *کراچی*) lea Pakistana stuorámus gávpot ja ovddeš oaivegávpot. Dat lea riikka ekonomiija, gávppašeami ja johtolaga guovddáš ja deháleamos hápmangávpot. Gávpot lea odne Sindh provinssa hálddahusguovddáš. Karachi lea Arábiameara gáttis, Indus-joga delta oarjedavábealde.

Maŋŋel go Pakistan vuođđuduvvui jagis 1947 gávpot šattai riikka oaivegávpogin, dohko fárrejedje máŋggat indialaš muslimat. Dan maŋŋel lea gávpot sturron jođánit, erenoamážit sullii jagi 2000 maŋŋel. Gávpoga stuorrun ii nohkan, go oaivegávpot sirdojuvvui Rawalpindii ja maŋŋel, jagis 1959 Islamabadii. Karachi gávpotguovlu lea máilmmi ovccádin stuorámus.

Gávpogis lea ollu industriija ja dohko vuođđuduvvui jagis 1951 Karachi universitehta.

## Gáldut

Kategoriija:Pakistana gávpogat
Mumbai

**Mumbai** (marathigillii मुंबई), ovddeš namma **Bombay**) lea India stuorámus gávpot olmmošlogu ektui. Gávpoga olmmošlohku lea sullii 14 miljovnna ássi. Mumbai lea Maharashtra oassestáhta hálddahusguovddáš.

Kategoriija:India gávpogat
Márfi

**Márfi** lea dábálaččat bierggus ráhkaduvvon biebmu. Dan sáhttá ráhkadit maid šattuin, guliin, nihtiin dahje tofus. Gávdnojit hui máŋggat iešguđet lágan márffit.

Márffi sáhttá vuoššat, bassit, goiket dahje suovastit. Árbevirolaččat márfi biddjo ealli čoali sisa.

## Sápmelaččaid márfi
Sápmelaččaid márfi lea muhtinlágán varramárfi.

## Márfi eará sámegillii

## Gáldut

## Geahča maid
*Áilu ja Anni Näkkäläjärvi márfuba Kuati.fi videos
*Márfun ja gummebissut

Kategoriija:Márffit
Kategoriija:Goikaduvvon biergu
Kategoriija:Suovastuvvon biergu
Caspar David Friedrich

**Caspar David Friedrich** (čakčamánu 5. b. 1774 - miessemánu 7. b. 1840) lei duiskalaš dáiddár.

## Govat

Image:Caspar David Friedrich - Wanderer above the sea of fog.jpg|*Der Wanderer über dem Nebelmeer.* (1818)
Image:Caspar David Friedrich - Frau am Strand von Rügen.jpg|*Frau am Meer.* 
Image:Caspar David Friedrich - Man and Woman Contemplating the Moon - WGA08271.jpg|*Mann und Frau den Mond betrachtend.* (c.1824)


## Gáldut

Kategoriija:Duiskalaš dáiddárat
Kategoriija:Riegádeamit 1774
Kategoriija:Jápmimat 1840