open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sámi giellaláhka

## Sámi giellaláhka Suomas

Sápmelaččaid gielalaš vuoigatvuođaid Suomas meroštallá Sámi giellaláhka (1086/2003). Sámiid giellaláhka guoská eanaš dušše sámiid vuoigatvuođaide eiseválddiid luhtte, nappo dat ii guoskkahala omd. vuoigatvuođa sámegiela ja sámegielat oahpahussii dahje sámegielat dearvvasvuođa- ja sosiála bálvalusaid. Sámiid giellaláhka gusto sámiid ruovttuguovllu eiseválddiid doibmii, muhto muhttin muddui maiddái guovllu dási ja riikkaviidosaš eiseválddiid doibmii.

### Historjá
Suomas sámiid gielalaš vuoigatvuođain ásahuvvui lága dásis vuosttas háve 1991 Sámiid giellalágain, mii bođii fápmui 1992. Jagis 2003 dát láhka goit gomihuvvui ja dan sadjái bođii Sámi giellaláhka. Dát ođastus čatnasii Suoma vuođđolága ođasmahttimii 1992, mas Suoma vuođđoláhkii (731/1999) čállojuvvui njuolggadus (17 §) sámiid kultuvrralaš ja gielalaš vuoigatvuođaid birra. Dán olis Suoma visot giellaláhkaásaheapmi ođasmahttojuvvui, maiddái suoma- ja ruoŧagillii guoski giellaláhka.

### Sisdoallu
Sámiid giellaláhka meroštallá sápmelaččaid gielalaš vuoigatvuođaid eiseválddiiguin doaimmadettiin ja nuppe dáfus dat meroštallá eiseválddiid geatnegasvuođaid sámegiela hárrái. Dán lága mielde sápmelaččain lea vuoigatvuohta geavahit iežaset giela eiseválddiid luhtte ja fidnet eiseválddiin áššebáhpáriid ja dieđuid sámegillii. Dát vuoigatvuohta ii leat gitta das, máhttágo sápmelaš suomagiela vai ii. Vástideaddji láhkái eiseválddiide lea ásahuvvon geatnegasvuohta bálvalit sámiid maiddái sámegillii.

Sámiid giellalágas lea meroštallon oalle dárkilit, maidda eiseválddiide dat guoská (2 §). Dat vuoigadahttá buot Suomas hállojuvvon sámegielaid: davvisámegiela, anárašgiela ja nuortalašgiela (3 §).

Virgeolbmuide ii leat ásahuvvon lágas geatnegasvuohta máhttit dahje oahpahallat sámegiela. Sápmelaččaid gielalaš vuoigatvuođat ollašuhttojuvvot eanáš dulkoma ja jorgaleami bokte. Lágas eiseválddiide lea goit ásahuvvon sierra geatnegasvuohta ovddidit sámegiela geavaheami eiseválddiin (5 kapihttal).

Sámiid giellalágas leat maiddái mearrádusat eiseválddiid siskkáldas virgegiela birra, nappo das man gillii omd. doaibmaorgánaid áššebáhpárat galget leat ja makkár vuoigatvuođat sápmelaččain leat doaibmaorgánaid lahttun.

## Dilli Sámeguovllu eará riikkain
Norggas sápmelaččaid gielalaš vuoigatvuođain ásahuvvo sámelága giellanjuolggadusain. Maiddái Ruoŧas leat láhkadási njuolggadusat sámegiela sajádagas, muhto Ruoššas dákkár njuolggadusat eai leat.

## Álbmotriekti
Riikkaidgaskasaš olmmošvuoigatvuođaid soahpamušain leat unnán guoskkahallon vehádagaid dahje eamiálbmogiid gielalaš vuoigatvuođat. Deháleamos vehádatgielaide guoski álbmotrievtti áššebábir lea Eurohpá vuođđogirji guovlo- dahje unnitlogu gielaid várás.

Kategoriija:Giellapolitihkka
Kategoriija:Sámegielat
Kategoriija:Vuođđovuoigatvuođat
William Labov

**William Labov** (juovlamánu 4. b. 1927 – juovlamánu 17. beaivvi 2024) lei amerihkálaš gielladutki, gii lei dovddus earenoamážit sosiolingvistan. Son adnojuvvui dávjá variationisttalaš sosiolingvistihka vuođđudeaddjin, gean pionearalaš dutkamušaide gullejedje earret eará *The social motivation of a sound change* (1963) ja *The Social Stratification of English in New York City* (1966).

## Gáldut

Kategoriija:Olbmot
Jievjaheargi novealla

**Jievjaheargi** lea novealla, man Kirsti Paltto lea čállán. Dat lea Paltto čoakkáldatgirjjis **[[Soagŋu]]**, mii almmuhuvvui 1971.

## Juotna
Muitalusa lea nuorra nieidda birra, gean namma lea Ánne ja su bearaža birra. Sin eallima  unna gilážis. Lea ráhkisvuođa, sámi árbevirolaš eallinvuogi birra. Mo Ánne  eallin fáhkkestaga rievddai, ja maid dat barggahii servodahkii.

Novealla álgá dainna, ahte buktet ságaid, ahte Ánne ja su skibir Ol-Erke leaba duššan fuones dálkái, go gávnnahalaiba riđđui. Gálbmanjárggas, Ivvár- Piera luhtte ledje olbmot čoahkkanan. Olbmot divaštallet, mii sáhttá leat dáhpáhuvvan. Lea maid árvalus, ahte lea dájuhuvvon noaidái. Muhtumat gáddet ahte noaidi lei čiehkádan Ánne vilges hearggi sisa. Sii gádde ahte Erke lei noaidi, ja dájuhii Ánne sorbmái.

Ánne lei liikon Ol-Erkii, muhto dan ii liikon Ánne áhčči, de soai šattaiba gávnnadit suoli. Ánnes lei hirbmat lojes heargi, mainna son lávii vuodjit. Dan namma lei Áddjá. Dan beaivvi go soai Ol-Erkkiin duššaba, de leigga soai vuolgán oahppat rievssatgielaid, maid Ánne lei bidjan ja vel áigguiga vuodjit márkanii. Álggus lei nu čáppa dálki.

Vuojedettiin duoddaris, márkanii, de šattai fuones dálkii, riđđu. Erke árvala jorgalit, muhto Ánne ii vuollána dasa, ja joatká márkana guvlui. Soai vuodjiba dálkki siste, gos ii mihkkige oidno. Loahpas vuodjiba skurčái ja jápmiba dohko. Ánne, Ol-Erke ja Ol-Erke heargi jápmet. Dušše Áddjá birgii. Go áddjá bođii ruohta ruoktut, árvidedje ahte juoidá lei dáhpáhuvvan. Ánne eadni gohčui goddit dan hearggi, go su oaidnu lei, ahte heargi lei noiddohallan. Olbmot vulge das maŋŋil ohcat Ánne guoktá, muhto soai eaba goassige gávdnon.

Maŋŋil vel sáhtte olbmot deaivat dan hearggi duoddaris. Heargi oidnostii dan áiggi go dáhpáhus lei dáhpáhuvvan.

Kategoriija:Sámi girjjálašvuohta
Kategoriija:Sámegielat girjjálašvuohta
Kategoriija:Noveallat
Ivvár

**Ivvár** lea rockjoavku, mas njunušlávlun lea Jon Iver Eira Tellefsen, son maid čuojaha gitára. Earát joavkkus leat: Magnus Langseth Kristoffersen (gitára), Steffen Rasmussen (gitára), Magnus Tornensis (rumbbut) ja Frank Cock (Gitára). Sin vuosttaš skearru *Moonflower* ilmmai 2014s suoidnemánus, sis lei almmuhankonsearta Riddu Riđđu-festiválas. 
Ivvár lei 2012s mielde Sámi Grand Prixas.

## Diskografiija
* 2014 &ndash; *Moonflower*

Kategoriija:Sámi musihkkárat
Heargevuodjimat

Suomas leat heargevuodjimat ordnejuvvon juo sullii 60 jagi. Heargevuodjimiid ordnen gullá Bálgosiid ovttastusa doibmii ja dat máinnašuvvo maid boazodoallolágas. Boazogilvvuid ordnen gullá boazonáli ovddideapmái. Heargevuodjimat rivde sakka 1980-logus, goas vuođđuduvvui cup-gilvoortnet. Cup-gilvvuid ulbmilin lea čoaggit viđa cup-gilvvus cup-čuoggáid sihke herggiide, vuoddjiide ja bálgosiidda. Herggiid cup-gilvvuin 24 eanemus čuoggáid čoaggán hearggit besset dasto heargegonagasvuojuide Anárii. Gonagasvuodjin lea seammás Suomameašttirgilvu. Earát besset gilvalit dasto rabas luohkás ja báhkkaluohkás. Heargevuoddjit ožžot maid čuoggáid heargevuodjimiin. Sis okta šaddá dasto vuoddjiid suomameašttirin. Ovtta bálgosa buot gilvohearggit čogget čuoggáid bálgosii. Vuoddji oažžu ruhtabálkášumi, pokála ja gutni. 

Heargevuodjimat leat dán áigge leavvan Norgga ja Ruoŧa beallái maiddái ja heargegilvvuin bargojuvvo ovttasbargu rastá rájáid.

## Heargevuojuid luohkát

Hearggi galgá vuos dápmat, vai dainna sáhttá vuodjit. Dan maŋŋá dat dolvojuvvo virggálaš rátkkavuodjimiidda. Juos heargi ruohttá rátkkavuojus vuollái 1.25.00 kilomehtera mátkkis (Okta minuhtta 25 sekuntta), dat oažžu oassálastit gilvvuide ja dasa biddjo gilvalanbilta bealljái. 

Álggos heargi oassálastá rabas luohká gilvui. Juos dat ruohttá virggálaš gilvvus rabas luohkás vuollái 1.19.00 (okta minuhtta 19 sekuntta)kilomehtera mátkkis, dat sirdašuvvá báhkka luohkkái ja gilvala dan maŋŋá álot dan luohkás.

Kategoriija:Sámekultuvra
Behrouz Vossoughi

**Behrouz Vossoughi** (, r. suoidnemánu 10. 1938 Khoy, Iranas) lea iranalaš neavttár. 

## Geahča maid
* Ruoktosiidu

Kategoriija:Riegádeamit 1938
Partihkal

**Partihkal** sáhttá mearkkašit:

* Partihkal – fysihka tearbma
* Partihkal – smávvasánit

Kategoriija:Presiserensiiddut
Ebenezer Obey

**Ebenezer Obey** (riegádan cuoŋománu 3. b. 1942), virggálaččat *Ebenezer Remilekun Aremu Olasupo Obey-Fabiyi* ja dovddus maid namain "Chief Commander", lea nigerialaš jùjúmusihkkár.

Kategoriija:Olbmot
Johanna Grüssner

**Johanna Grüssner** (r. skábmamánu 14 b. 1972) lea ålánddalaš jazzlávlu ja musihkkár.

## Diskografiija
*1995 – Johanna Grüssner Band
*1998 – Live at Hubbard Hall
*2000 – Hur man räddar kärleken & annat
*2003 – Moomin Voices/Muminröster – Mika Pohjolain
*2004 – No More Blues
*2006 – Lazy Afternoon
*2007 – Nu blir sommar – Mika Pohjolain
*2008 – I sagans värld – Wonderland
*2010 – Come Rain or Come Shine
*2013 – Svenska psalmer – Mika Pohjolain
*2013 – Nu ska vi sjunga – Mika Pohjolain
*2014 – Swedish Songs – The Essential Collection – Mika Pohjolain

### Ulvens Döttrar
*2004 – Värm ditt blod
*2009 – En klunk av det blå

## Gáldut

## Liŋkkat
*Johanna Grüssner
*Johanna Grüssner ja Blue Music Group 

Kategoriija:Riegádeamit 1972
Kategoriija:Suopmelaš musihkkárat
Kategoriija:Suopmelaš lávllut
Duran Duran

**Duran Duran** lea Englánddalaš popjoavku.
## Joavku
*Simon Le Bon – lávlu (1980-)
* Nick Rhodes – synthesizer (1978-)
* John Taylor – bássa, gitárra (1978-1997, 2001-)
* Roger Taylor – trumbbut (1979-1985, 1994, 2001-)
* Andy Taylor – gitárra (1980-1986, 2001-2006)
## Diskografiija
* Duran Duran (1981)
* Rio (1982)
* Seven and the Ragged Tiger (1983)
* Notorious (1986)
* Big Thing (1988)
* Liberty (1990)
* The Wedding Album (1993)
* Thank You (1995)
* Medazzaland (1997)
* Pop Trash (2000)
* Astronaut (2004)
* Red Carpet Massacre (2007)
* All You Need Is Now (2010)
* Paper Gods (2015)
* Future Past (2021)

Kategoriija:Englánddalaš musihkkárat
Skábmagovat

**Skábmagovat** lea jahkásaš álgoálbmogiid filbmafestivála mii lágiduvvo Anáris. Skábmagovat buktá geahččanláhkái sámiid ja eará álgoálbmogiid filbma- ja tv-buvttadusaid. Festivála lágidit Sámedáidaga doarjjasearvi rs, Eamiálbmogiid filbmaguovddáš Skábma, YLE Sápmi, Sámemusea ja luondduguovddáš Siida, kulturguovddáš Sajos ja Sámi oahpahusguovddáš. Festivála dáiddalaš jođiheaddji lea Jorma Lehtola., Filmmaid sáhttá geahččát earenoamáš guovssahasteáhteris, muohttagis huksejuvvon muohtateáhteris, gos álbmi doaibmá rohpin. Eará filmmaid čájehanbáikkit leat Siidda ja kulturguovddáš Sajosa auditoriat.

Skábmagovat – álgoálbmogiid filbmafestivála lágiduvvo Anáris 25.-28.1.2018. 

## Gáldut


## Geahča maid
*Festivála siiddut

Kategoriija:Skábmagovat
Čoavjehávvi

**Čoavjehávvi **lea oktasaš namahus háviide čoavjjis ja gahpárusas. Lea šliiveassi čoavvjis ja gahpárusas mii billistuvvo

Kategoriija:Dearvvašvuohta
Vokáladiagrámma

**Vokáladiagrámma** lea diagrámma, mii govvida nu gohčoduvvon vokálagomuvuođa dahjege vokálaid artikulatoralaš gaskavuođaid.




}








|}


|-
| style="height:30px; font-size:smaller; text-align:right;" | 
|-
| style="height:30px; font-size:smaller; text-align:right;" | **beallegáržžes/alit gaskavokálat**
|-
| style="height:30px; font-size:smaller; text-align:right;" | **gaskavokálat**
|-
| style="height:30px; font-size:smaller; text-align:right;" | **beallelavttis/vuolit gaskavokálat**
|-
| style="height:30px; font-size:smaller; text-align:right;" | 
|-
| style="height:30px; font-size:smaller; text-align:right;" | **lavttis/vuollegis vokálat**
|}


Nu gohčoduvvon vokáladiagrámma govvida nu gohčoduvvon vokálagomuvuođa. Dán govvosii leat merkejuvvon dábáleamos vokálajietnadagat suoma-ugralaš fonetihkalaš čállinvugiin. Oránša jietnadagat leat kardinálavokálat. Čuokkáid gurut bealde leat govda vokálat, olgeš bealde ges jorba vokálat.





Nu gohčoduvvon vokáladiagrámma ja dábáleamos vokálat riikkaidgaskasaš fonetihkalaš čállinvugiin (IPA).

Kategoriija:Fonetihkka
Gilvinmášiidna

**Gilvinmašiidna** lea bargomašiidna, mainna sáhttá gilvit omd. gortni beldui. Gilvinmašiindna giddejuvvo dábálaččat tráktora maŋŋegeahčái.

Kategoriija:Eatnandoallomašiinnat
Softengine

**Softengine** lea suopmelaš molssaevttolaš rockjoavku mii vuođđuduvvui Seinäjokis 2011:s. Joavku válljejuvvui Suoma ovddasteaddjin Eurovision lávllagilvvohallamii 2014 Københápmanii Dánmárkui. Softengine miellahtut leat Topi Latukka, Ossi Mäkelä, Henri Oskár ja Tuomo Alarinta.

## Liŋkkat
* Softengine ruovttusiidu

Kategoriija:Suopmelaš rockjoavkkut
Kategoriija:Suopmelaš Eurovision lávllagilvvohallama ovddasteaddjit
Kategoriija:Eurovision lávllagilvvohallama 2014 ovddasteaddjit
Kategoriija:Suopma
Kategoriija:Eurovision lávllagilvvohallan 2014
Pertti Kurikan Nimipäivät

**Pertti Kurikan Nimipäivät** lea jagi 2009 ásahuvvon Suoma punkjoavku, mas čuojahit Pertti Kurikka (gitárra, šuoŋat, teavsttat), Kari Aalto (lávlun, teavsttat), Sami Helle (bássa) ja Toni Välitalo (trumbbut). Joavkku buot láhtut leat doaimmashehttejuvvon, earret eará Down syndromain, CP:in ja autismmain. Joavkku manager ja musihka heiveheaddji lea Kalle Pajamaa.

Guovvamánus 2015 Pertti Kurikan Nimipäivät válljejuvvui Suoma ovddasteaddjin Eurovision lávllagilvvohallamii Wienii miessemánus 2015 šuoŋain *Aina mun pitää* ("Álo mun ferten").

Kategoriija:Eurovision_lávllagilvvohallan 2015
Down syndroma

**Down syndroma** lea oktasašnamahus dihto genehtalaš feaillaide, mat dagahit iešguđetlágan olgguldas iešvuođaid ja doaimmashehttejumiid, mat varierejit oalle olu. Dábáleamos Down syndroma šládja lea trisomiija 21, mii mearkkaša dan, ahte olbmos leat guovtti sadjái golbma 21-kromosoma ja dahje muhtun oasit goalmmát kromosomas.

Kategoriija:Syndromat
Stjärnsund

**Stjärnsund** lea gilli Ruoŧas Dalarna leanas, Hedemora gielda. Stjärnsund leat sullii 161 (2010). ássi ja viidodat lea 0,5 km².

## References
Ynys Môn

**Ynys Môn** () lea suolu Oarjedavvi-Kymraeatnamis. Dat lea maiddái čielgasit stuorimus Kymraeatnama sulluin ja dan viidodat lea 714 km². Eanetlohku sullo ássiin hállá kymragiela.

Kategoriija:Ynys Môn sullot
Kategoriija:Kymraeatnama sullot
Ynys Gybi

**Ynys Gybi** () lea suolu Oarjedavvi-Kymraeatnamis. Dat lea nubbi stuorimus Kymraeatnama sulluin ja dan viidodat lea 39,44 km². Sullo stuorimus gávpot lea Caergybi.

Kategoriija:Ynys Môn sullot
Kategoriija:Kymraeatnama sullot
Caergybi

**Caergybi** () lea gávpot Oarjedavvi-Walesis Ynys Gybi sullos. Dat lea sullo stuorimus gávpot ja jagi 2011 doppe lei sullii 11 431 ássi, geain 42,2% hálai kymragiela.

Kategoriija:Walesa gávpogat
Kategoriija:Walesa gielddat
Abermaw

**Abermaw** (eará namma kymragillii Y Bermo, ) lea unna gávpot Walesis Gwynedda leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 2 522 ássi, geain 41,5% hálai kymragiela.

Kategoriija:Walesa gávpogat
Kategoriija:Walesa gielddat
Rhuthun

**Rhuthun** () lea unna gávpot Davvi-Walesis Sir Ddinbycha leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 5 461 ássi, geain 41,7% hálai kymragiela.

Kategoriija:Walesa gávpogat
Kategoriija:Walesa gielddat
Aberhonddu

**Aberhonddu** () lea unna gávpot Mátta-Walesis Powysa leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 8 250 ássi, geain 12,7% hálai kymragiela. Gávpoga kymragielat namma jietnaduvvo "aberhonđi".

Kategoriija:Walesa gávpogat
Kategoriija:Walesa gielddat
Gleann Dail

**Gleann Dail** () lea gilli An t-Eilean Sgitheanach sullos Skotlánddas. Gilli lea sullo oarjjimus njárggas Diùirinisis. Gilis lea unna gávpi ja muhtin restauráŋŋat, muhto restauráŋŋat leat rabas dušše turistasesoŋŋa áigge. Sullii 10 kilomehtera geahčen leahkki Dùn Bheagain lea lagamus gilli, gos gávdno eanet bálvalusaid. Gilis lea árggaid busseoktavuohta Dùn Bheagain bokte suolu stuorimus čoahkkebáikái Port Rìgh.

Vel 1900-logu álggus badjel 90% guovllu ássiin hálai gaelagiela, muhto maŋŋelaš hálliid lohku gahčai ja 2000-logu álggus giela hálai šat dušše sullii goalmmádas.

Kategoriija:Skotlándda gilit
Azkoitia

**Azkoitia** () lea unna gávpot Baskaeatnamis Gipuzkoa eanangottis. Jagis 2014 gávpogis lei sullii 11 480 ássi. Eanetlohku gávpoga ássiin hállá baskagiela.

Kategoriija:Baskaeatnama gávpogat
Lekeitio

**Lekeitio** () lea unna gávpot rittus Baskaeatnamis Bizkaia eanangottis. Jagis 2014 gávpogis lei 7 305 ássi. Eanetlohku gávpoga ássiin hállá baskagiela.

Kategoriija:Baskaeatnama gávpogat
Euskaragiella

**Euskaragiella**, **baskagiella** dahjege **baskigiella** () lea giella, man hállet baskat. Dat hállojuvvo Baskaeatnamis, mii juohkašuvvá Spánia ja Frankriikka stáhtaid guovlluide. Baskagielas ii leat fuolkegielat ja dan dihte dat gohčoduvvoge isolahtagiellan. Dat lea Oarji-Eurohpá áidna giella, mii ii gula indoeurohpálaš gielaide. Baskagiella sáhttá leat maŋimuš seilon giella dakkár giellajoavkkus, masa gulli gielat hállojuvvojedje Oarji-Eurohpás ovdal go indoeurohpálaš gielat levve guvlui.

Kategoriija:Ovttaskas gielat
Donostia

**Donostia** () lea Gipuzkoa eanangotti oaivegávpot Baskaeatnama iešstivrejupmeguovllus Davvi-Spánias.

Kategoriija:Baskaeatnama gávpogat
Guhkesbearjadat

Guhkesbearjadat lea risttalašvuođa allasbassi go risttalaččat muittašit Jesusa russiinávlejumi ja jápmima. Beaivi lea jaskes vahkku 6. beaivi. Jagi 2015 guhkesbearjadat lea cuoŋománu 4.

## Gáldut

Kategoriija:Beassážat
Jaskes vahkku

**Jaskes vahkku** lea risttalašvuođas vahkku ovdal beassážiid. Dát álgá bálbmasotnabeaivvis ja nohká jaskes lávvardahkii. 

## Jaskes vahku beaivvit
*bálbmasotnabeaivi d. pálbmasotnabeaivi
*jaskes vahku vuossárga
*jaskes vahku maŋŋebárga
*gutnagaskavahkku
*skilleduorastat
*guhkesbearjadat
*jaskes lávvardat d. beassášlávvordat

## Gáldut
Łobez

**Łobez** (, ) (duiskkagillii **Labes**) lea gávpot Polenis. Dan olmmošlohku lea 10 066 ássi (2019).
## Olmmošlohku

ImageSize = width:420 height:320
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:11000
ScaleMajor = unit:year increment:11000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:20 align:center
  bar:1680 from:0 till:800
  bar:1740 from:0 till:1191
  bar:1749 from:0 till:1339
  bar:1831 from:0 till:2443
  bar:1861 from:0 till:4756
  bar:1895 from:0 till:5187
  bar:1925 from:0 till:5994
  bar:1933 from:0 till:6947
  bar:1939 from:0 till:7310
  bar:1945 from:0 till:1710
  bar:1946 from:0 till:4144
  bar:1957 from:0 till:6026
  bar:1970 from:0 till:7355
  bar:1990 from:0 till:10953

PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1680 at: 800 text: 0,8 shift:(0)
  bar:1740 at: 1191 text: 1,2 shift:(0)
  bar:1749 at: 1339 text: 1,3 shift:(0)
  bar:1831 at: 2443 text: 2,4 shift:(0)
  bar:1861 at: 4756 text: 4,8 shift:(0)
  bar:1895 at: 5187 text: 5,2 shift:(0)
  bar:1925 at: 5994 text: 6 shift:(0)
  bar:1933 at: 6947 text: 7 shift:(0)
  bar:1939 at: 7310 text: 7,3 shift:(0)
  bar:1945 at: 1710 text: 1,7 shift:(0)
  bar:1946 at: 4144 text: 4,1 shift:(0)
  bar:1957 at: 6026 text: 6 shift:(0)
  bar:1970 at: 7355 text: 7,4 shift:(0)
  bar:1990 at: 10953 text:11 shift:(0)
  
## Gielddahoavda

## Historjá

File:Lobez kosciol kz.jpg| 
File:Kamienica w Łobzie (obok dworca PKP).jpg|
File:Zabytkowa Poczta w Łobzie.JPG|
File:Zabytkowy dom w Łobzie.jpg|
File:Świętoborzec - dworek.jpg|
File:Łobez z lotu ptaka.JPG|

## Oaidnámusat

## Gáldut

## Liŋkkat

* BIP Łobez
* Łobez - You Tube
Kristian Støback Wilhelmsen

**Kristian Støback Wilhelmsen** (r. 1991) lea norgga politihkkár ja Olgešbellodaga lahttu. Son lea stuorradiggeáirras Kent Gudmundsena várreáirras. Njukčamánus 2015 Støback Wilhelmsen nammaduvvui Olgešbellodaga evttohassan Romssa sátnejođiheaddjiámmáhii.

Kategoriija:Riegádeamit 1991
Kategoriija:Norgalaš politihkkárat
Estlándda Konservatiiva Álbmotbellodat

**Estlándda Konservatiiva Álbmotbellodat** (, **EKRE**) lea Estteeatnama konservatiiva politihkalaš bellodat, mii lea álggahuvvon njukčamánu 24. b. 2012 Põltsamaas. Bellodaga ságajođiheaddjin lea Mart Helme.

Bellodaga stuoradiggejoavkkus leat 7 áirasa stuoradiggeválggaid maŋŋel mat ledje 2015:s.

Bellodaga nuoraidorganisašuvdna lea Sinine Äratus. Otná jođiheaddji lea Ruuben Kaalep ja nubbinjođiheaddjin leaba Kert Urmas Raudvere ja Joonas-Patrik Patto.

Kategoriija:Nationalisttalaš bellodagat
Kategoriija:Estteeatnama bellodagat
Neavttár

**Neavttár** lea olmmoš gii govvida rolla filmmas, teáhteris, rádios dahje eará čájálmasain. 

## Etymologiija
Sátni "neavttár" boahtá vearbbas neaktit ja mearkkaša "olmmoš mii neaktá". Sátni "neaktit" boahtá fas suomagiela vearbbas "näyttää" (=čájehit). 
Kategoriija:Teáhter
Kategoriija:Neavttárat
Georges Pompidou

**Georges Jean Raymond Pompidou** (suoidnemánu 5. b. 1911, Montboudif – cuoŋománu 2. b. 1974, Paris) lei Frankriika vuosttaš presideanta (1969–1974).

## Gáldut

Kategoriija:Riegádeamit 1911
Kategoriija:Jápmimat 1974
Kategoriija:Frankriikka presideanttat
Bradley Cooper

**Bradley Cooper** (r. ođđajagimánu 5. b. 1975) lea amerihkálaš neavttár.

## Gáldut

Kategoriija:Amerihkálaš neavttárat
Kategoriija:Riegádeamit 1975
Mannin

**Mannin** (manksgillii *Mannin* dahje *Eilean Vannin*, eŋgelasgillii *Isle of Man*) lea suolu Irlánddamearas Irlándda ja Stuorra-Británnia sulluid gaskkas.

Kategoriija:Sullot
Bolívar (provinsa)

**Bolívar** lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 178&nbsp;089 (2005) ja dan viidodat lea 3&nbsp;254&nbsp;km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Guaranda.

## Gáldut


Kategoriija:Ecuadora provinssat
Cañar (provinsa)

**Cañar** lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 221&nbsp;045 (2005) ja dan viidodat lea 3&nbsp;908&nbsp;km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Azogues.

## Gáldut


Kategoriija:Ecuadora provinssat
Galápagos (provinsa)

**Galápagos** lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 25&nbsp;124 (2005) ja dan viidodat lea 8&nbsp;010&nbsp;km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Puerto Baquerizo Moreno.

## Gáldut


Kategoriija:Ecuadora provinssat
Los Ríos (provinsa)

**Los Ríos** lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 716&nbsp;106 (2005) ja dan viidodat lea 6&nbsp;254&nbsp;km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Babahoyo.

## Gáldut


Kategoriija:Ecuadora provinssat
Manabí (provinsa)

**Manabí** lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 1&nbsp;282&nbsp;440 (2005) ja dan viidodat lea 18&nbsp;400&nbsp;km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Portoviejo.

## Gáldut


Kategoriija:Ecuadora provinssat
Santo Domingo de los Tsáchilas (provinsa)

**Santo Domingo de los Tsáchilas** lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 323&nbsp;000 (2007) ja dan viidodat lea 3&nbsp;805&nbsp;km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Santo Domingo de los Colorados.

Kategoriija:Ecuadora provinssat
Sucumbíos (provinsa)

**Sucumbíos** lea Ecuadora provinsa. Dan olmmošlohku lea 152&nbsp;587 (2005) ja dan viidodat lea 18&nbsp;612&nbsp;km². Provinssa hálddahusguovddáš lea Nueva Loja.

## Gáldut


Kategoriija:Ecuadora provinssat
Eryri

**Eryri** () lea álbmotmeahcci Oarjedavvi-Walesis Gwynnedda leanas. Eanetlohku guovllu ássiin hállá kymragiela.
Kategoriija:Eatnandiehtu
Aberteifi

**Aberteifi** () lea unna gávpot Walesis Ceredigiona leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 4 184 ássi, geain 54,6% hálai kymragiela.

Kategoriija:Walesa gávpogat
Kategoriija:Walesa gielddat
Rhydaman

**Rhydaman** () lea unna gávpot Walesis Sir Gaerfyrddina leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 5 411 ássi, geain 51,5% hálai kymragiela.

Kategoriija:Walesa gávpogat
Kategoriija:Walesa gielddat
Caerfyrddin

**Caerfyrddin** () lea gávpot Walesis Sir Gaerfyrddina leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 14 185 ássi, geain 37,6% hálai kymragiela.

Kategoriija:Walesa gávpogat
Kategoriija:Walesa gielddat
Y Drenewydd

**Y Drenewydd** () lea gávpot Walesis Powysa leanas. Jagi 2001 gávpogis lei 12 783 ássi.

Kategoriija:Walesa gávpogat
Y Rhyl

**Y Rhyl** () lea gávpot Walesis Sir Ddinbycha leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 25 149 ássi, geain 14,2% hálai kymragiela.

Kategoriija:Walesa gávpogat
Kategoriija:Walesa gielddat
Prestatyn

**Prestatyn** lea gávpot Walesis Sir Ddinbycha leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 18 849 ássi, geain 15,1% hálai kymragiela.

Kategoriija:Walesa gávpogat
Kategoriija:Walesa gielddat
Diserth

**Diserth** () lea gielda Walesis Sir Ddinbycha leanas. Jagi 2011 gielddas lei 2 269 ássi, geain 20,2% hálai kymragiela.

Kategoriija:Walesa gielddat
Dinbych

**Dinbych** () lea unna gávpot Walesis Sir Ddinbycha leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 8 986 ássi, geain 35,3% hálai kymragiela.

Kategoriija:Walesa gávpogat
Kategoriija:Walesa gielddat
Y Bala

**Y Bala** () lea unna gielda Walesis Gwynedda leanas. Jagi 2011 gielddas lei 1 974 ássi, geain 78,5% hálai kymragiela.

Kategoriija:Walesa gielddat
Caernarfon

**Caernarfon** lea gávpot Walesis Gwynedda leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 9 615 ássi, geain 85,6% hálai kymragiela.

Kategoriija:Walesa gávpogat
Kategoriija:Walesa gielddat
Pwllheli

**Pwllheli** lea unna gávpot Walesis Gwynedda leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 4 076 ássi, geain 78,7% hálai kymragiela.

Kategoriija:Walesa gávpogat
Kategoriija:Walesa gielddat
Conwy

**Conwy** lea gávpot Walesis Sir Conwy leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 14 723 ássi, geain 27,3% hálai kymragiela.

Kategoriija:Walesa gávpogat
Kategoriija:Walesa gielddat
Bae Colwyn

**Bae Colwyn** () lea gávpot Walesis Sir Conwy leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 10 981 ássi, geain 17,9% hálai kymragiela.

Kategoriija:Walesa gávpogat
Kategoriija:Walesa gielddat
Wrecsam

**Wrecsam** () lea gávpot Walesis leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 61 603, geain 11,01% hálai kymragiela.

Kategoriija:Walesa gávpogat
Tefekkur universitehta

**Tefekkur universitehta** (Aserbaižanagiella: *Elm və Təhsil Mərkəzi Təfəkkür Universiteti*) lea Aserbaižan stuorámus ja boarráseamos universitehta. Universitehtas leat 1350 studeantta. Mushfig Atakishiyev lea universitehta rektor.

## Gáldut

## Liŋkkat

*Neahttasiiddut

Kategoriija:Aserbaižana universitehtat
Croesoswallt

**Croesoswallt** (kymragillii) dahjege **Oswestry** (eŋgelasgillii) lea gávpot Englánddas Shropshire (kymragillii *Swydd Amwythig*) leanas. Guovllu váldogiella lea dán beaivve eaŋgalasgiella, muhto árbevirolaččat doppe lea hállojuvvon kymragiella ja ovdamearkka dihte vel 1800-logus báikkálaš girkkus ordnejuvvujit kymragielat ipmilbálvalusat. Kymragiella oidno ja gullo velge gávpogis ja doppe lea muhtumat kymragielat bálvalusat dego guovttegielat galbbat báŋkkus ja kymragielat girjjiid vuovdi girjegávpi.

## Gáldut

Kategoriija:Englándda gávpogat
Qafqaz universitehta

**Qafqaz universitehta** (Aserbaižanagiella: *Qafqaz Universiteti*) lea Aserbaižan stuorámus ja boarráseamos universitehta. Universitehtas leat 5000 studeantta. Ahmet Sanich lea universitehta rektor.


AICT 2011 Qafqaz University.jpg|2011
Qafqaz Universitetinin nailiyyətləri 18.04.2012.jpg|2012


## Gáldut

## Liŋkkat

*Neahttasiiddut

Kategoriija:Aserbaižana universitehtat
Llanrwst

**Llanrwst** lea unna gávpot Walesis Sir Conwy leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 3 323 ássi, geain 61% hálai kymragiela.

Kategoriija:Walesa gávpogat
Kategoriija:Walesa gielddat
ADA universitehta

**ADA universitehta** (Aserbaižanagiella: *"ADA" Universiteti*) lea Aserbaižan stuorámus ja boarráseamos universitehta. Universitehtas leat 700 studeantta. Hafiz Pashayev lea universitehta rektor.

## Liŋkkat

* Neahttasiiddut

Kategoriija:Aserbaižana universitehtat
Baku

**Baku** (azerbaižanagiella: *Bakı*) lea Azerbaižan oaivegávpot ja riikka stuorámus gávpot. Baku lea Azerbaižan politihkalaš, hálddahuslaš ja kultuvrralaš guovddáš. Dan olmmošlohku lei 2,122,300 ássi (2012).

## Gáldut

## Liŋkkat

Kategoriija:Azerbaižan
Kategoriija:Eurohpá oaivegávpogat
Aberdaugleddau

**Aberdaugleddau** () lea gávpot Mátta-Walesis Sir Benfro leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 13 907 ássi, geain 8,9% hálai kymragiela. Gávpoga kymragielat namma jietnaduvvo "aberdaigleđai".

Kategoriija:Walesa gávpogat
Kategoriija:Walesa gielddat
Castell-nedd

**Castell-nedd** () lea gávpot Mátta-Walesis. Jagi 2011 gávpogis lei 19 258 ássi, geain 9% hálai kymragiela.

Kategoriija:Walesa gávpogat
Kategoriija:Walesa gielddat
Dinbych-y-pysgod

**Dinbych-y-pysgod** () lea unna gávpot Mátta-Walesis Sir Benfro leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 4 696 ássi, geain 10,3% hálai kymragiela.

Kategoriija:Walesa gávpogat
Kategoriija:Walesa gielddat
Penfro

**Penfro** () lea gávpot Mátta-Walesis Sir Benfro leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 7 552 ássi, geain 10,6% hálai kymragiela.

Kategoriija:Walesa gávpogat
Kategoriija:Walesa gielddat
Corwen

**Corwen** lea gielda Walesis Sir Ddinbycha leanas. Jagi 2011 gielddas lei 2 325 ássi, geain 47,9% hálai kymragiela.

Kategoriija:Walesa gávpogat
Kategoriija:Walesa gielddat
Rhuddlan

**Rhuddlan** lea unna gávpot Walesis Sir Ddinbycha leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 3 709 ássi, geain 19,8% hálai kymragiela.

Kategoriija:Walesa gávpogat
Kategoriija:Walesa gielddat
Afon Hafren

**Afon Hafren** (kymragillii) dahjege **River Severn** (eŋgelasgillii) lea Stuorra-Británnia guhkimus johka. Dat golgá sihke Kymraeatnama ja Englándda guovllus.

Kategoriija:Kymraeatnama jogat
Kategoriija:Englándda jogat
Kymraeana

**Kymraeana** (kymragillii *Cymru*; eŋgelasgillii *Wales*) lea eana Stuorra-Británnia sullo oarjeoasis ja okta Ovttastuvvan gonagasriikka njealji oasis.

Kategoriija:Ovttastuvvan gonagasriika
Kategoriija:Cymru
Abergwyngregyn

**Abergwyngregyn** lea gielda Walesis Gwynnedda leanas. Jagi 2011 gielddas lei 240 ássi, geain 48,5% hálai kymragiela.

Kategoriija:Walesa gielddat
Y Fenni

**Y Fenni** () lea gávpot Walesis Sir Fynwy leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 10 078 ássi, geain 9,7% hálai kymragiela.

Kategoriija:Walesa gávpogat
Kategoriija:Walesa gielddat
Y Trallwng

**Y Trallwng** () lea unna gávpot Walesis Powysa leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 6 664 ássi, geain 12,2% hálai kymragiela.

Kategoriija:Walesa gávpogat
Kategoriija:Walesa gielddat
Aberdaron

**Aberdaron** lea gielda Walesis Gwynedda leanas. Jagi 2011 gielddas lei 965 ássi, geain 74,2% hálai kymragiela.

Kategoriija:Walesa gielddat
Aberchwiler

**Aberchwiler** () lea gielda Walesis Sir Ddinbycha leanas. Jagi 2011 gielddas lei 298 ássi, geain 27,6% hálai kymragiela.

Kategoriija:Walesa gielddat
Nantglyn

**Nantglyn** lea gielda Walesis Sir Ddinbycha leanas. Jagi 2011 gielddas lei 323 ássi, geain 41,7% hálai kymragiela.

Kategoriija:Walesa gielddat
Penmaenmawr

**Penmaenmawr** lea gávpot Walesis Sir Conwy leanas. Jagi 2011 gávpogis lei 4 353 ássi, geain 33,8% hálai kymragiela.

Kategoriija:Walesa gávpogat
Kategoriija:Walesa gielddat
Kernow

**Kernow** (kornagillii) dahjege **Cornwall** (eŋgelasgillii) lea eana Stuorra-Británnia sullo máttaoarjimus oasis. Hálddahuslaččat dat lea dán beaivve Englándda leatna, muhto kultuvrralaččat dat earrána Englánddas dan kelttalaš historjjá dihte.

Kategoriija:Ovttastuvvan gonagasriika
Truru

**Truru** (kornagillii) dahjege **Truro** (eŋgelasgillii) lea Kernowa oaivegávpot.

Kategoriija:Kernowa gávpogat
Pennsans

**Pennsans** (kornagillii) dahjege **Penzance** (eŋgelasgillii) lea gávpot Kernowis.

Kategoriija:Kernowa gávpogat
Siikalatva

**Siikalatva** lea Suoma gielda Davvi-Pohjanmaa eanangottis. Siikalatva rádjegielddat leat Haapavesi, Kajaani, Kärsämäki, Liminka, Muhos, Pyhäntä, Raahe, Siikajoki ja Vaala.

## Gilit
Hyvärilä, Hyvölänranta, Junnonoja, Järvikylä, Kerälä, Kestilä, Kärsämä, Laakkola, Lamu, Latvankylä, Leiviskänranta, Leskelä, Mankila, Mäläskä, Pihkalanranta, Piippola, Pulkkila, Rantsila, Savaloja, Sipola, Vorna, Väyrylänsaari

## Liŋkkat

Kategoriija:Oulu leatna
Mänttä-Vilppula

**Mänttä-Vilppula** lea Suoma gávpot Pirkanmaa eanangottis. Dan rádjegielddat leat Keuruu, Juupajoki, Jämsä, Ruovesi ja Virrat.

## Gilit
;Mänttä
Alaranta, Aravala, Asemankulma, Isoniemi, Joenniemi, Juhola, Keikanniemi, Keskikauppala, Koskela, Kukkarokivi, Käänninniemi, Länsi-Koskela, Moisio, Mustalahti, Mäkikylä, Pättiniemi, Raja-aho, Rusinniemi, Savosenmäki, Seppälä, Sillanpää, Tammikangas, Tammiranta, Vuohijoki, Vuohimetsä, Vuorenalusta

;Vilppula
Ajostaipale, Elämäntaipale, Huhtijärvi, Huopioniemi, Kolho, Kurkijärvi, Leppäkoski, Loila, Maakasperä, Pohjaslahti, Suluslahti, Tyynysniemi, Vitsakoski

## Liŋkkat

Kategoriija:Oarje-Suoma leatna
Jason Bateman

**Jason Bateman** (r. ođđajagimánu 14. b. 1969) lea amerihkálaš neavttár.

## Gáldut

Kategoriija:Amerihkálaš neavttárat
Kategoriija:Riegádeamit 1969
Galdhøpiggen

**Galdhøpiggen** lea nannán-Norgga, Davviriikkaide ja Davvi-Eurohpá alimus várri. Vári allodat lea 2&nbsp;468,8 mehtera. Várri lea Lom suohkanis Opplándda fylkkas.

## Gáldut


Kategoriija:Norgga várit
Austfonna

**Austfonna** lea Svalbárdda, Norgga ja Eurohpá stuorámus jiehkki ja lea Svalbárdda Davvinuortaeatnamis. Jiehki viidodat lea 8492&nbsp;km², joba 560 mehtera gassat (gaskamearálaččat veháš unnit go 300 mehtera) ja dan diamehter lea 200&nbsp;km.

## Gáldu

Kategoriija:Svalbárdda_geografiija
Sarit Hadad

**Sarit Hadad** ( [saˈrit ħaˈdad]) lea israellaš lávlu (riegádan čakčamánu 20. beaivve 1978 Haderas Israelis). Sus leat várre- ja tunisiajuvddálaš máttut ja su musihkkašáŋŋer lea mizrahi-, pop-, dánsunmusihka seaguhus. Jagi 2002 son oassálasttii Eurovision lávlungilvvuide lávlagiin נדליק ביחד נר (*Light a Candle*).

## Gáldut

Kategoriija:Olbmot
Kategoriija:Israel
Utö

**Utö** lea Suoma máttimus ássojuvvon suolu ja dat gullá Pargas gávpogii ovdalaš Korpo gieldda guovllus.

Kategoriija:Suoma sullot
Nötö

**Nötö** lea gilli ja suolu Pargas gávpogis Suomas ovdalaš Nagu gieldda guovllus.

Kategoriija:Suoma sullot
Gullkrona

**Gullkrona** lea suolu Pargas gávpogis Suomas ovdalaš Nagu gieldda guovllus.

Kategoriija:Suoma sullot
Red Hot Chili Peppers

**Red Hot Chili Peppers** lea amerihkálaš altrockjoavku.

## Joavku
* Anthony Kiedis (lávlu) (1983-)
* Michael "Flea" Balzary (bássa) (1983-)
* Chad Smith (drums) (1988-) 
* Josh Klinghoffer (gitárra) (2009-)

## Diskografiija
* *[[The Red Hot Chili Peppers (album)|The Red Hot Chili Peppers]]* (1984)
* *[[Freaky Styley]]* (1985)
* *[[The Uplift Mofo Party Plan]]* (1987)
* *[[Mother's Milk]]* (1989)
* *[[Blood Sugar Sex Magik]]* (1991)
* *[[One Hot Minute]]* (1995)
* *[[Californication (album)|Californication]]* (1999)
* *[[By The Way]]* (2002)
* *[[Stadium Arcadium]]* (2006)
* *[[I'm With You (album)|I'm With You]]* (2011)
* *[[The Getaway (album)|The Getaway]]* (2016)
* *Unlimited Love* (2022)
* *Return of the Dream Canteen* (2022)
Abdusamet Yigit

**Abdusamet yigit** (r. juovlamánu 7. b. 1978) lea kurdistanid filosofa.

## Bibliografiija

* «Utviklingen av den menneskelige intelligens», 2013, Filosofi, ISBN 978-3-942735-33-9
* «Den historiske kampen i Kobane», oktober 2014, ISBN: 978-3-9816686-7-4
* «Historien om idealismens filosofi», Filosofi, 2014, ISBN 978-3-9816686-9-8
* «Om Zarathustra», Filosofi, 2013, ISBN 978-3-940997-09-8
* «Teorien om bevissthet av estetisme», filosofi, 2015,
* «Historien om Heme Zere», (eit folkeepos), 2015, ISBN 978-39816686-9-1
* «Tanke, sinn og språk», filosofi, 2015,
* «Morfologi i moderne kurdisk», filosofi, ISBN 978-3-945056-01-4
* «Språk, språkvitenskap (semantikk) og logikk», filosofi, ISBN 978-3-945956-01-4
* «Om den kurdisk massakre: Halabja», historia, ISBN 978-3-945950-01-4
* «Newroz, Kurdistans renessanse», historia, ISBN 978-3-9816686-1-2
* «Om Medias filosofi», filosofi, ISBN 978-3-98166-86-8-1
* «Om kulturens betydning», filosofi, ISBN 978-3-98166-86-8-7
* «Om juridisk og rettferdighetens filosofi», filosofi, 2016, ISBN 978-3-945956-00-7
* «Om den sosiologiske filosofi», filosofi, 2016, ISBN 978-3-945956-03-8
* «Filosofiens historie i Kurdistan», filosofi, 2016, ISBN 978-3-940997-01-4
* «Om barns utvikling», filosofi, 2016,
Eivissa

**Eivissa** () lea Baleáraid suolojoavkku suolu Gaskamearas. Sullo álgoálgosaš giella lea katalánagiella, muhto dan lassin doppe hállojuvvo maiddái spánskkagiella danin, go suolu gullá Espánnja riikii. Goappašat gielat leat virggálaččat.
Pokémon Go

**Pokémon Go** lea nuvttá mátketelefovdnaspeallu mii geavaha lasihuvvon realitehta (eŋg. *augmented reality*) GPSa báikedieđuid bokte. Speallu ilmmai Australias, Aotearoas (Ođđa-Selánddas) ja Amerihká ovttastuvvan stáhtain suoidnemánu 6. b.  2016 ja miehtá máilmmi suoidnemánus 2016. Geavahettiin telefovnna GPSa ja kámera, speallu diktá spelliid bivdit, doarrut ja hárjehallat virtuála Pokémonaid. Dat ilbmet šerbmii dego gávdnošedje duohta máilmmis. Speallu lea iešalddes nuvttá luđet telefovdnii, muhto lea maid vejolaš oastit lasi diŋggaid spealu siste. Boahttevuođas galgá leat vejolaš geavahit Bluetooth-rusttega mii galgá dieđihit speallái ahte Pokémon gávdno lahkosis.

Pokémon Go lea oažžun iešguđetlágán kritihka. Árvvoštallit rámidedje oppalaš speallovásáhusa ja movt dat laktása albmailbmái, muhto vávje maiddái ahte spealus ledje teknihkalaš váttisvuođat go ilmmai. Speallu fargga šattai ovtta dain eanemus geavahuvvon applikašuvnnain. 

## Gáldut

Kategoriija:Pokémon-spealut
Kategoriija:Nuvttá spealut
Kategoriija:Android-spealut
Kategoriija:IOS-spealut
Kategoriija:Jagi 2016 dihtor- ja videospealut
Majonesa

**Majonesa** dahjege **majoneasa** lea suhkkes emulšunbuonjus.

## Majonesa eará butnjosiin
Majonesa lea máŋgga butnjosa vuođđun, ovd. aioli, tartarbuonjus ja Thousand Island -buonjus.

## Majonesa eará riikkain
### Vuolleeatnamat

### Jáhpan

### Ruošša

## Majonesa eará sámegillii

## Gáldut

* Davidson, A., The Oxford Companion to Food, Oxford University Press, Oxford University Press Inc., New York,1999.
* Bellahsen, F., Rouche, D., Euroopan mestarikokkien pöydässä - kylmät alkuruoat, Könemann, Köln, Leefung Asco Printers Ltd, 2000.
* Fineli

Kategoriija:Butnjosat
Čielgeađa

**Čielgeađa** () gullá guovddášnearvafierbmái (CNS). Čielgeađa, čielgeskoađit ja nearvaruohttasat leat čielgekánala siste. Čielgekanála lea dego guovdnji man čielgedávttit birastahttet. Čielgeađa lea refleavssaid guovddáš. Čielgeađa jođiha ovdamearkka dihte čibberefleaksa sáddekeahttá signála vuoigŋašiidda. Čielgeađa álgá oaiveskálžžus čohkaluvvá sullii alimiid ráje.   

Čielgeađa lea sylinderhámat struktuvra mii lea veahá duolbbas ovddal ja maŋil. Čielgedávttit leat dego rieggát mat birastahttet čielgeađđama, ja dasa lassin ligameantat, deahkit, čielgeskoađit ja cerebrospinalgolggus (CSF) suodjalit čielgeađđama.  

Čielgeađa lea bures suodjaluvvon, muhto go olmmoš bážáhallá dahje go garrasit beaškkiha biillain muora vuostá de čielgedávttit sáhttet doddjot dahje eaškálit. Dalle čielgeađa sáhttá gáržohallat. Čeabetčielgedávttit leat unnimusat ja rašimusat.  

Čielgeađa laktása bajil čielgeađajoatkagii *(medulla oblongata)* mii lea oaiveskálžžu vuolit ráiggi *foramen magnus* buohta. Njuoratmánáin čielgeađa nohká sullii nubbi ja goalmmát alinčielgedávtti (L2 ja L3) buohta. Buot čilgedávttiin leat nummirat. Ollesolbmuid čielgeađa nohká veahá badjeleappus sullii vuosttaš ja nubbi alinčielgedávtti (L1-L2) buohta. Dieinna lágiin čielgeađa dušše gávdno čielgekánala bajit guovtti goalmmádasas. Go váldá iskosa cerebrospinalgolgosis dát boahtá ávkin. Čugget nálu čielgeađđamii ii buvtte buriid muhto nubbi alinčielgedávtti vuolil eai jođe go ovdalis máinnašuvvon nearvagihppu. Nállu ii lábme maidege ja doaktárat leat viššalat čukkodit dákko.   

Čielgeađđamis leat 31 segmeanttat. 8 čeabeha buohta, 12 ratti buohta, 5 alimiid buohta, 5 gátnása buohta ja 1 seaibedávtti buohta. Juohke segmeanttas vuolgiba guokte čielgeađanearvva.    

Čielgeađa assu guovtti sajis. Dákko vulget nearvvat gieđaide ja julggiide: 

**Intumescentia cervicalis* lea čielgeađđama segmeanttaid C4 ja T1 gaskka. Dákko vuolgá *plexus brachialis*-nammasaš nearvagihppu mii manná raddedehkiide, hárdduide ja gieđaide. 

**Intumescentia lumbosacralis* lea segmeanttaid L1 ja S3 gaskka. Dákko vuolgiba sihke *plexus sacralis* ja *plexus lumbalis* mat mannaba gieđaide, gožžaráhkkui ja čoliide. Álggus dát nearvvat johtet hui lahkalagaid nearvagihppun, measta dego spagetti, man namma lea *cauda equina* (=heastaseaibi). Go dat gáržžohallá de olmmoš buohccá Cauda equina syndromii.

Čielgeađđama váldodoaibma lea jođihit nearvaimpulssaid vuoigŋašiid ja rupmaša orgánaid gaskkas. Muhtimin čielgeađa iešalddes sádde mohtorsignalaid dehkiide "jearakeahttá" vuoigŋašiin. Dát leat nu gohčoduvvon refleavssat.  

## Gáldut
Moore, K., Agur, A. and Dalley, A. (2011). Essential clinical anatomy. Baltimore, MD: Lippincott Williams & Wilkins.

Kategoriija:Čielgeađa
Goikeguolli

**Goikeguolli** lea áibmogoikaduvvon ja guoira guolli, mii ii leat sáltejuvvon. Goikeguliide geavahuvvo eanaš dorski, muhto maiddái eará dorskeguolit, omd. sáidi, diksu ja lággu. Dasa lassin goikaduvvo hávga.

## Historjá
Go ovddeš áiggiid eai lean galbmaskábet, guliid goikadeapmi lei árbevirolaš vuohki seailluhit daid hui guhká. Goikeguolli lei leamaš maid gávpegálvun. 

## Goikeguolli eará sámegillii

## Gáldut

Kategoriija:Biebmu
Kategoriija:Goikaduvvon guolit
Kategoriija:Sámi biebmu
Emulšunbuonjus

**Emulšunbuonjus** on buonjus dahje sovsa, gean struktuvrra vuođđun on sihke buoiddi/vuoja ja golgosa emulšuvdna. Dovdosat emulšunbutnjosat leat hollandaise- ja béarnaisebuonjus (vuođđun monnefiskadasaid ja vuoja emulšuvdna), vuodjabuonjus (vuođđun viinni dahje viidneedega ja vuoja emulšuvdna) ja majoneasa (vuođđun monnefiskadasaid ja biebmooljju emulšuvdna).

Kategoriija:Butnjosat
Rággeguolli

**Rággeguolli** lea guolli, dábálaččat luossa dahje bálddis, mii rággejuvvo ja goikaduvvo. Go luossa dahje bálddis rággejuvvo ja goikeduvvo, de dat guolli gohčoduvvo juogo rággeluossan dahje rággebálddisin. Nuppi guolli mii rággejuvvo ja goikaduvvo lea stáinnir.

## Gáldut

Kategoriija:Biebmu
Kategoriija:Goikaduvvon guolit
Kategoriija:Sámi biebmu
Sálteguolli

**Sálteguolli** lea guolli, mii lea sáltejuvvon vurkkodeami dihte. Ovdal go buohkain lei jiekŋaboksa, sálten lei dábálaš vurkkodanvuohki. Sámis sálten lea leamaš sihke mearragáttis ja siseatnamis.

## Sáltenvuogit
Sálteguoli sáhttá spihket dahje vurdet.

## Sálteguolli eará sámegillii

## Gáldut

Kategoriija:Sáltestuvvon guolit
Kategoriija:Sámi biebmu
Lapsang Souchong

**Lapsang Souchong** () lea kiinnálaš čáhppes deadja (*[[Camellia sinensis]]*) mii lea suovastuvvon.

Kategoriija:Čáhppes deajat
Kategoriija:Kiinnálaš juhkosat
Kategoriija:Fujian
Kategoriija:Suovastuvvon biepmut
Cerebrospinalgolggus

**Cerebrospinalgolggus** sámegillii "vuoiŋŋaš-čielgegolggus", eŋgelasgillii **cerebrospinal fluid (CSF)** lea ivnnehis golggus mii deavdá vuoiŋŋašventriklaid ja golgá vuoigŋašiid ja čielgeađđama birra. CSF gávdno daid guovtte siskkildas vuoiŋŋašcuocca gaskkas. 
CSFa funkšuvnnat leat máŋgaláganat. CSF váiduda nordademiid oaivái ja suodjala vuoigŋašiid traumaid vuostá. Dat čoaskkuda vuoigŋašiid ja maiddái fievrrida sihke biebmoávdnasiid ja bázahusávdnasiid.

## Gáldut
* http://www.bartleby.com/107/194.htmlBartleby - Gray's Anatomy: ''4h. The Cerebrospinal Fluid''

Kategoriija:Čielgeađa
Kategoriija:Vuoigŋašat
Vuoigŋašat

**Vuoigŋašat** leat oassi guovddášnearvafierpmis (CNS). Vuoigŋašat stivrejit rumašdoaimmaid nugo váimmu, varradeattu, čáhcedássedeattu, rumaštemperatuvrra ja kognitiiva doaimmaid nugo jierpmi, dovdduid, muittu ja oahppama. Vuoigŋašat leat rupmaša mohkkáseamus orgána mii sisttisdoallá sullii čuođi miljárda nearvasealla.

## Gáldut
WebMD: Picture of the Brain

Kategoriija:Vuoigŋašat
Dollavárri

**Dollavárri** dahje **vulkána** lea eananasi ráigi gos báhkka magma eatnama siskkimuččas bahkkeha bajás. Go magma boahtá galbamaset temperatuvrii dat stirdo lavan. Máilmmis gávdnojit sullii 4000 dollavári; eanaš oassi dain eai leat aktiivat. Máilmmi davimus vulkána lea Jan Mayena Beerenberg (2277 m).

Kategoriija:Dollavárit
Donald Trump

**Donald John Trump** (r. geassemánu 14. b. 1946) leai Amerihká ovttastuvvan stáhtaid 45. presideanta. Fitnodatolmmoš Trump válljejuvvui Amerihká ovttastuvvan stáhtaid presideantan skábmamánus 2016 republikánalaš bellodaga evttohassan ja son álggii ámmáhii ođđajagimánus 2017. Donald Trump lea maiddái Trump Organization-konseartna hálddahusdirektevra.

## Gáldut

Kategoriija:Amerihkálaš fitnodatolbmot
Kategoriija:Amerihkálaš politihkkárat
Kategoriija:Riegádeamit 1946
Kategoriija:Amerihká ovttastuvvan stáhtaid presideanttat
Hillary Clinton

**Hillary Diane Rodham Clinton** (riegádan ) lea amerihkálaš politihkar, gii ovddasta Demokráhtalaš bellodaga. Son lei New Yorka senáhtor jagi 2001 rájes 2009 rádjai ja dan maŋŋel olgoriikkaministtar Barack Obama ráđđehusas jagi 2009 rájes 2013 rádjai. Son lei maiddái Demokráhtaid evttohas USA presideantaválggas 2016:s.

## Gáldut

Kategoriija:Amerihkálaš politihkkárat

Kategoriija:Riegádeamit 1947
Pythagorasa cealkka

**Pythagorasa cealkka** dahje **Pythagorasa vuođđočuoččuhus** lea okta dain dovdoseamus matematihkalaš teoremain. Dat cealká ahte 


*"[[Njuolggočiegat golmmačiegat|Njuolggočiegat golmmačiegaga]] [[Njealjehas (arimetihkka)|njealjehastán]] [[hypotenusa]] lea seammá ollu go njealjehastán [[katehta]]id submi".* 


Hypotenusa lea njuolggočiegat golmmačiegaga guhkkimus siidu. Katehtat leat fas dat oanehis siidut mat ráhkadit njuolggočiega.  
Pythagorasa cealkka sáhttá čállojuvvot dego ovttamáđodat ná:

a^2 + b^2 = c^2.

Siiddu guhkkodagaid fas sáhttá rehkenastit čuovvovaččat:
a=\sqrt{c^2-b^2} , &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; b=\sqrt{c^2-a^2}  &nbsp;&nbsp;ja&nbsp;&nbsp; c=\sqrt{a^2+b^2}.

## Gáldut

Kategoriija:Geometriija
Njealjehas (arimetihkka)

**Njealjehas** lea arimetihkas lohku maid oažžu go geardu logu seammá loguin. Ovdamearkka dihte lea 25 njealjehas viđas, dasgo 5· 5 = 25.
Poteansahápmi lea maiddái dábálaš čállinvuohki: 52 ("vihtta bajiduvvon guoktái", dahje maiddái "vihtta njealjahassii").

Kategoriija:Matematihkka
Indukšuvdna

**Indukšuvdna** mearkkaša dan go el-rávdnji ráhkaduvvo (inducerejuvvo) elektralaš johtasis, mii lea molsašuddi magnehtagiettis. Dat fenomena geavahuvvo ovdamearkka dihte mikrofovnnain ja generáhtoriin. 
Indukšuvnna fuomášii brihttalaš Michael Faraday 1830-logus. 1800-logu loahpas dat álggii geavahuvvot industriijas.

Kategoriija:Elemagnetisma
Heaisa

**Heaisa** lea fievru olbmuide ja gálvvuide mii manná vulos ja bajás viesu gerddiid gaskka. Muhtun olbmot fertejit atnit heaisa vai besset olggos ja sisa iežaset ruovttus, nugo boares olbmot ja lámis olbmot. Heaisa geahpida maiddái mánnáolbmuid dili, vai eai dárbbaš guoddit mánávovnna. 

Muhtun heaissat heaŋgájit báttiin ja earát fas loktanit hydraulihkalaš sylinddariid veagas, sullii dego jeahkka.

Heaissat leat gávdnon juo dolin iešguđet hámiin. Antihka Greikkas 200-logus ovdal Kristusa, Arkimedes ráhkadii oktageardánis loktenbiergasa geđggiiguin ja báttiiguin.  Moderna heaissa hutkkai Elisha Gravis Otis, go son fabrihkabargin ráhkadii dan vuosttaš sihkkarisheaissa (), mii sáhtii hehttet heaissa gahččamis jus kábel boatkanii. Dát ođđa heaisa váldojuvvui atnui 1850-logus. Dássážii lea Otis Elevator Co ráhkadan badjelaš 1,5 miljovnna heaissa.

## Gáldut
*https://web.archive.org/web/20170425062905/http://www.alltomvetenskap.se/nyheter/vem-uppfann-hissen (liŋka ii šat doaimma)
*Hissförbundet, Handbok om hissar för fastighetsägare 2019

Kategoriija:Johtolat
Ravggon

**Ravggon** lea vuohčulaš álbmotrock-joavku, mii ráhkada sámegiel musihkka. Joavkkus leaba mielde SomBy-joavkku miellahtut oappáguovttos Milla Pulska (lávlu) ja Unna-Maari Pulska (keyboard). Ravggon-joavkku vuođđudeigga Milla Pulska ja Matti Naakka (gitára) 2012 loahpageahčen. Joavkku vuosttaš konsearta lei Sajosis 2013 juovlamánus. Vuosttaš single "*In dárbbat appelsiinnaid* ilmmai njukčamánus 2015. Dasa ráhkaduvvui maiddái musihkavideo. 2015 Ravggon serve Sámi Grand Prix-lávlungilvui Guovdageainnus mas sii šadde goalmmádin. Sii almmustahte vuosttaš skearru *Ráji ravddas* 2016 geasset. 

Lávlagiid lea čállán Milla Pulska, gii maiddái čálii moadde teavstta SomBy-joavkkus. Son dadjá ahte Ravggona lyrihkain "guorahallojuvvojit dálá máilmmi jallavuođat ja olmmošvuođa ruojusvuođat, seammás mieiggastuvvo ruohttasiidda ja lundui, main oažžu fámuid".  

## Joavku
*Milla Pulska - lávlu
*Unna-Maari Pulska - keyboard
*Matti Naakka - gitára
*Erno Karjalainen - bássa
*Panu Klemettilä - perkušuvdna

## Gáldut
*http://www.tuuparecords.fi/ravggon
*http://www.ravggon.com/about
*http://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=2327&artikel=6435783
*http://avvir.no/magasiidna/2016/07/ravggon-odda-cd-skearruin

Kategoriija:Álbmotrock
Kategoriija:Sámemusihkka
Akihito

**Akihito** (, r. juovlamánu 23. b. 1933) lea Japan viđát keisár (1989&ndash;2019).

Kategoriija:Riegádeamit 1933
Kategoriija:Japánalaččat
Fierbmecuozza

**Fierbmecuozza** dahje **retina** lea čalmmi goalmmát ja siskkáldas geardi. Čuovga suotnjárastá linssa ja čoarvecuocca čađa ovdal go dat joavdá fierbmecuzzii. Čuovga mii deaivá fierbmecuocca álggaha kemiijalaš ja elektrihkalaš dáhpáhusaid mat loahpas dagahit nearvaimpulssaid. Impulssat sáddejuvvojit oaidnonearvva čađa vuoiŋŋašiidda. Fierbmecuoccas leat guokte iešguđetlágán sealla: seavdnjatseallat (eŋg. rods) ja čuovgaseallat (eŋg. cones). Dakko gos oaidnonearva manná čalmmi sisa gohčoduvvo čuovggahisdielkun, ja nuba das eai leat čuovga- dahje seavdnjatseallat.
Kategoriija:Dálkkasdieđa