open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Njukčamánu 16.

**Njukčamánu 16. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 75. beaivi (gárgádusjagi 76. beaivi). Jagis leat vel 290 beaivve.

## Nammabeaivvit
* sámi kaleandar: Mohkku 

* dáža kaleandar: Gudmund, Gudny
* ruoŧŧelaš kaleandar: Herbert, Gilbert
* suopmelaš kaleandar: Ilkka 
* suomaruoŧŧelaš kaleandar: Herbert 
* Suoma ortodoksalaš kaleandar: Savina, Risto 

## Dáhpáhusat

## Riegádeamit
* 1751 – James Madison, Amerihká ovttastuvvan stáhtaid njealját presideanta
* 1789 – Georg Simon Ohm, duiskalaš fysihkkár
* 1829 – Sully Prudhomme (René François Armand Sully-Prudhomme), vuosttaš fránskalaš girječálli, gii vuittii Nobel girjjálašvuođa bálkkašumi (1901)
* 1878 – Reza Pahlavi, Persia šaahi
* 1906 – Francisco Ayala, spánska girječálli 
* 1951 – Oddvar Brå, dáža čuoigi
* 1955 – Kari Heiskanen, suopmelaš neavttár ja bagadalli
* 1959 – Jens Stoltenberg, Norgga stáhtaministtar.

## Jápmimat
*1940 &ndash; Selma Lagerlöf, ruoŧŧelaš girječálli, gii vuittii Nobel girjjálašvuođa bálkkašumi jagis 1909 vuosttaš nisun máilmmis.

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Njukčamánu 15., Njukčamánu 17.
Njukčamánu 17.

**Njukčamánu 17. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 76. beaivi (gárgádusjagi 77. beaivi). Jagis leat vel 289 beaivve.

## Nammabeaivvit
* sámi kaleandar: Gearte, Kearte 

* dáža kaleandar: Gjertrud, Trude 
* ruoŧŧelaš kaleandar: Gertrud 
* suopmelaš kaleandar: Kerttu, Kerttuli 
* suomaruoŧŧelaš kaleandar: Gertrud, Trude 
* Suoma ortodoksalaš kaleandar: Aleksi, Patrik, Makari, Kari 

## Dáhpáhusat
* 1845 – Stephen Berry hutkkai gummebátti.
* 1862 – Suoma vuosttaš ruovdegeaidnu (Helsset–Hämeenlinna) rahpasii.

* 1959 – Tenzin Gyatso, 14. Dalai Lama, báhtarii Tibehtas Indii.

## Riegádeamit
* 1473 – Jaakko IV, Skotlándda gonagas 
* 1834 – Gottlieb Daimler, duiskalaš inšenevra ja hutki 
* 1919 – Nat King Cole (Nathaniel Adam Coles), lávlu 
* 1938 – Rudolf Nurejev, ruošša baleahttadánsu ja koreografa
* 1948 – William Gibson, girječálli
* 1951 – Kurt Russell, neavttár

## Jápmimat
* 1040 – Harold Harefoot, Stuorra-Británnia gonagas 
* 1782 – Daniel Bernoulli, matematihkkar ja fysihkkar 
* 1853 – Christian Doppler, nuortariikkalaš matematihkkár ja fysihkkár 
* 1976 – Luchino Visconti, italialaš teahtár- ja ealligovvebagadalli
* 1980 – Rafael Paasio, Suoma oaiveministtar
* 2007 – Iver Jåks, sámi dáiddár

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Njukčamánu 16., Njukčamánu 18.
Geassemánu 6.

**Geassemánu 6. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 157. (gárgádusjagi 158.) beaivi. Jagis leat vel 208 beaivvi.

## Nammabeaivvit

* sámi kaleandar: Gustu

## Dáhpáhusat

## Riegádeamit

## Jápmimat

## Ávvudeamit
* Ruoŧŧa: nationálabeaivi, Ruoŧa leavgga beaivi

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Geassemánu 5., Geassemánu 7.
Njukčamánu 12.

**Njukčamánu 12. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 71. beaivi (gárgádusjagi 72. beaivi). Jagis leat vel 294 beaivve.

## Nammabeaivvit
- sápmelaš kaleandar: Riigu
- suopmelaš kaleandar: Reijo, Reko
- suomaruoŧŧelaš kaleandar: Gregorius, Greger, Grels
- Suoma ortodoksalaš kaleandar: Teo, Riiko, Riku, Reijo
- dáža kaleandar:

## Dáhpáhusat
* 1913 – Canberras Australia oaivegávpot.
* 1918 – Moskvas Ruošša oaivegávpot.
* 1968 – Mauritius iehčanassan.

## Riegádeamit
* 1881 – Kemal Atatürk, Durkka dásseválddi vuođđudeaddji ja dan vuosttas presideanta (j. 1938)
* 1923 – Wally Schirra, astronávtta

## Jápmimat
* 604 – poava Gregorius I
* 1945 – Anne Frank (r. 1929)

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Njukčamánu 11., Njukčamánu 13.
Njukčamánu 18.

**Njukčamánu 18. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 77. beaivi (gárgádusjagi 78. beaivi). Jagis leat vel 288 beaivve.

## Nammabeaivvit
* sámi kaleandar: Eljes, Edo 

* dáža kaleandar: Aleksander, Sander, Edvard 
* ruoŧŧelaš kaleandar: Edvard, Edmund 
* suopmelaš kaleandar: Eetu, Edvard 
* suomaruoŧŧelaš kaleandar: Edvard 
* Suoma ortodoksalaš kaleandar: Kirilä, Kiril 

## Dáhpáhusat

## Riegádeamit
* 1837 – Grover Cleveland, Amerihká ovttastuvvan stáhtaid 22. ja 24. presideanta
* 1844 – Nikolai Rimski-Korsakov, ruošša šuokŋadahkki 
* 1858 – Rudolf Diesel, duiskalaš inšenevra
* 1850 – Oliver Heaviside, brihttalaš matematihkkar ja fysihkkar
* 1869 – Neville Chamberlain, Stuorra-Británnia stáhtaministtar (1937–1940)
* 1904 – Aarne Haapakoski, suopmelaš girječálli 
* 1941 – Ole Norrback, politihkkár ja ambassadevra
* 1949 – Hannu Siitonen, suopmelaš sáitebálkesteaddji
* 1964 – Bonnie Blair, amerihkálaš gáhččoluistejeaddji
* 1974 – Arsi Harju, suopmelaš jorbuhoigadeaddji

## Jápmimat
* 1584 – Ivan IV, Ruošša vuosttaš cára
* 1936 – Yrjö Sirola, girječálli ja politihkkár
* 1974 – Hertta Kuusinen, ministtar (Otto-Ville Kuusinena nieida)

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Njukčamánu 17., Njukčamánu 19.
Njukčamánu 19.

**Njukčamánu 19. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 78. beaivi (gárgádusjagi 79. beaivi). Jagis leat vel 287 beaivve.

## Nammabeaivvit
* sámi kaleandar: Jovsset, Josát 

* dáža kaleandar: Josef, Josefine 
* ruoŧŧelaš kaleandar: Josef, Josefina
* suopmelaš kaleandar: Juuso, Josefiina, Jooseppi, Joosef 
* suomaruoŧŧelaš kaleandar: Josef, Josefina 
* Suoma ortodoksalaš kaleandar: Darja, Tarja, Larja 

## Dáhpáhusat

## Riegádeamit
* 1813 – David Livingstone, missioneara ja dutkanmátkkošteaddji
* 1844 – Minna Canth, suopmelaš girječálli
* 1900 – Frédéric Joliot, fránskalaš fysihkkar, gii vuittii Nobel kemiijabálkkašumi (1935)

* 1916 – Irving Wallace, girječálli 
* 1932 – Pat Roach, neavttár ja heaibu
* 1933 – Philip Roth, girječálli 
* 1936 – Ursula Andress, neavttár
* 1944 – Sirhan Sirhan, Robert F. Kennedy vuođŋŋagoddi
* 1946 – Pekka Autiovuori, suopmelaš neavttár
* 1947 – Glenn Close, neavttár
* 1951 – Samuel Salmi, suopmelaš pismá
* 1955 – Bruce Willis, neavttár
* 1964 – Olli Lindholm, suopmelaš lávlu ("Appendix", "Yö")
* 1976 – Alessandro Nesta, spábbačiekči

## Jápmimat
* 1721 – Poava Klemens XI
* 1884 – Elias Lönnrot, suopmelaš doavttir ja girječálli (Kalevala)
* 1930 – Arthur Balfour, Stuorra-Británnia stáhtaministtar 
* 1950 – Edgar Rice Burroughs, girječálli (mm. Tarzan-girjjit)
* 1978 – Gaston Julia, matematihkkar
* 1980 – Tamara de Lempicka, govvačeahppi (*art deco*)
* 1987 – Louis-Victor de Broglie, fysihkkar, gii vuittii Nobel fysihkabálkkašumi (1929)
* 1992 – Risto Mäkelä, suopmelaš neavttár
* 1997 – Willem de Kooning, dáiddár

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Njukčamánu 18., Njukčamánu 20.
Njukčamánu 20.

**Njukčamánu 20. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 79. beaivi (gárgádusjagi 80. beaivi). Jagis leat vel 286 beaivve.

## Nammabeaivvit
* sámi kaleandar: Jáhken 

* dáža kaleandar: Joakim, Kim 
* ruoŧŧelaš kaleandar: Joakim, Kim 
* suopmelaš kaleandar: Aki, Kim, Joakim, Jaakkima 
* suomaruoŧŧelaš kaleandar: Joakim, Kim 
* Suoma ortodoksalaš kaleandar: Tinja, Svetlana 

## Dáhpáhusat

## Riegádeamit
* 1770 – Friedrich Hölderlin, filosofa ja diktačálli
* 1811 – Napoleon II (Napoleon Francis Joseph Charles Bonaparte), Napoleon Bonaparte bárdni
* 1828 – Henrik Ibsen, dáža čájálmasčálli

* 1948 – Ulpu Iivari, suopmelaš politihkkár
* 1957 – Spike Lee, amerihkálaš bagadalli ja neavttár
* 1958 – Holly Hunter, amerihkálaš neavttár
* 1964 – Tracy Chapman, amerihkálaš musihkkár
* 1964 – Natacha Atlas, egyptalaš-belgialaš-brihttilaš musihkkár
* 1969 – Petteri Summanen, suopmelaš neavttár
* 1976 – Chester Bennington, musihkkár ("Linkin Park")
* 1983 – Jenni Vartiainen, suopmelaš lávlu ("Gimmel")

## Jápmimat
* 1413 – Henrik IV, Englándda gonagas
* 1619 – Mathias, keaisár
* 1727 – Sir Isaac Newton, brihttalaš fysihkkár 
* 1855 – Joseph Aspdin, hutki (Portlanda semeanta)
* 1981 – Väinö Auer, geografi ja geologi
* 1990 – Lev Jašin, sovjetlihttulaš spábbáčiekčanmoallafákta
* 2004 – Vuolleeatnamaid dronnet Juliana 
* 2005 – Armand Lohikoski, suopmelaš ealligovvebagadalli

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Njukčamánu 19., Njukčamánu 21.
Njukčamánu 21.

**Njukčamánu 21. beaivi** giđđadássebeaivi dahje beaivvi beaivi lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 80. beaivi (gárgádusjagi 81. beaivi). Jagis leat vel 285 beaivve.

## Nammabeaivvit
* sámi kaleandar: Bente, Beanta 

* dáža kaleandar: Bendik, Bengt, Bent
* ruoŧŧelaš kaleandar: Bengt
* suopmelaš kaleandar: Pentti 
* suomaruoŧŧelaš kaleandar: Bengt, Bengta, Benita 
* Suoma ortodoksalaš kaleandar: Jaakko 

## Dáhpáhusat

## Riegádeamit

## Jápmimat

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Njukčamánu 20., Njukčamánu 22.
Njukčamánu 22.

**Njukčamánu 22. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 81. beaivi (gárgádusjagi 82. beaivi). Jagis leat vel 284 beaivve.

## Nammabeaivvit
* sámi kaleandar: Viktor 

* dáža kaleandar: Paula, Pauline
* ruoŧŧelaš kaleandar: Kennet, Kent
* suopmelaš kaleandar: Vihtori 
* suomaruoŧŧelaš kaleandar: Viktor, Viktoria
* Suoma ortodoksalaš kaleandar: Vasili, Vilho, Helmi, Rosita 

## Dáhpáhusat
* 1963 – The Beatlesa vuosttas albuma "Please Please Me" ilbmái Eaŋlánddas.

## Riegádeamit
* 1931 – Neavttár William Shatner riegádii.
* 1948 – Komponistta Andrew Lloyd Webber riegádii.
* 1976 – Neavttár Reese Witherspoon riegádii.
* 1940 – 1. amanueansa (emeritus) Finnmárkku allaskuvllas Odd Mathis Hætta riegádii.

## Jápmimat
* 1832 – Girje- ja diktačálli Johann Wolfgang von Goethe.

## Ávvudeamit
Ovttastuvvan našuvnnaid máilmmi čáhcebeaivi.

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Njukčamánu 21., Njukčamánu 23.
Njukčamánu 23.

**Njukčamánu 23. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 82. beaivi (gárgádusjagi 83. beaivi). Jagis leat vel 283 beaivve.

## Nammabeaivvit
* sámi kaleandar: Áksel 

* dáža kaleandar: Gerda, Gerd
* ruoŧŧelaš kaleandar: Gerda, Gerd
* suopmelaš kaleandar: Akseli 
* suomaruoŧŧelaš kaleandar: Axel 
* Suoma ortodoksalaš kaleandar: Niko, Lyydia, Lyyli 

## Dáhpáhusat

## Riegádeamit
* 1943 – Nils-Aslak Valkeapää "Áillohaš", sámi dáiddar (j. 2001)
* 1968 – Damon Albarn, musihkkár ("Blur")

## Jápmimat
* 1555 – Poava Julius III (r. 1487)
* 1964 – Peter Lorre, neavttár (r. 1904)
* 2002 – Leif Wager, suopmelaš neavttár (r. 1922)

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Njukčamánu 22., Njukčamánu 24.
Miessemánu 1.

**Miessemánu 1. beaivi** (*Válborbeaivi*) lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 121. (gárgádusjagi 122) beaivi. Jagis leat vel 244 beaivvi.

*Dálvedálkkit eai bistte guhká, jus Válborbeaivvi ovdal oaidná [[čuonjá|čuotnjága]].*

## Nammabeaivvit
* sámi kaleandar: Válbor, Vábo 

* dáža kaleandar: Filip, Valborg
* ruoŧŧelaš kaleandar: Valborg 
* suopmelaš kaleandar: Vappu, Valpuri
* suomaruoŧŧelaš kaleandar: Valborg 
* Suoma ortodoksalaš kaleandar: Jere, Jari, Jarkko, Nuutti, Tamara 

## Dáhpáhusat

## Riegádeamit

* 1848 &ndash; Adelsteen Normann, dáža dáiddár
* 1916 – Glenn Ford, amerihkálaš neavttár

* 1946 – John Woo, filbmadahkki
* 1951 – Mikko Alatalo, suopmelaš musihkar ja parlamentarihkkár
* 1951 – Kerttu Vuolab, girječálli
* 1981 – Aljaksandr Hleb, vilgesruošša spábbačiekči

## Jápmimat
* 1904 – Antonín Dvořák, čeahkka šuokŋadahkki ja musihkar 

* 1978 – Aram Hačaturjan, armenialaš šuokŋadahkki
* 1994 – Ayrton Senna, golmmageardásaš Formula 1 -máilmmemeašttir
* 2006 – Rauno Lehtinen, suopmelaš šuokŋadahkki

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Njukčamánu 31., Miessemánu 2.
Akershusa fylka

**Akershus** lei Norgga fylka, man rádjefylkkat leat Hedmárku nuortin, Opplánda davvin, Buskerud oarjin ja Østfolda lullin. Maiddái Oslo lea rádjefylka. Fylkkain (Aurskog-Høland gielddain) lea maiddái riikkarádji Ruoŧain.

Akershusa fylka lea juhkkojuvvon golmma guvlui: Romerike, Follo ja Akershus Vest. Akershus lea Norgga nubbi stuorámus fylka viidodaga ektui Oslo gávpotfylkka maŋŋel.

Fylkka lea birra Oslo gávpotguovllu ja lea áidna fylka Norggas, man hálddahusguovddáš lea eará fylkkas (Oslo fylkkas).

## Geografiija
Akershusa fylka lea juhkkojuvvon 22 gildii, maid oktasaš viidodat lea 4 918 km². Fylkkas leat vihtta gávpoga: Lillestrøm, Sandvika, Ski, Drøbak ja Jessheim. Fylkka alimus várri lea Fjellsjøkampen mii lea 812 mehtera meara bajábealde Hurdal gielddas.

Fylkkas leat lagabui 3000 jávrri ja láttu, maid oktasaš viidodat lea 370 njealjehaskilomehtera. Stuorra jogat leat Nitelva, Leira, Rømua, Andelva, Årungselva, Gjersjøelva, Hølenselva, Sandvikselva ja Askerelva, ja sullot Aspond, Bjerkøya, Borøya, Brønnøya, Danmark, Grimsøya, Gåsøya, Husbergøya, Høyerholmen, Håøya, Ildjernet, Kalvøya, Langøyene, Langåra, Lågøya, Nesøya, Oustøya, Steilene, Søndre Langåra ja Vassholmene.


Kategoriija:Norgga fylkkat
Nuorta-Agdera fylka

**Nuorta-Agder** () lea Norgga fylka, man rádjefylkkat leat Telemárku, Rogalánda ja Oarjel-Agder. Fylkka hálddahusguovddáš lea Arendal. Fylkka olmmošlohku lea 112 105 ássi. 

Nuorta-Agdera fylka lei juhkkojuvvon 15 gildii, maid oktasaš viidodat lea 9 158 km².

Fylkkas leat vihtta gávpoga: Arendal, Grimstad, Lillesand, Risør ja Tvedestrand.


Kategoriija:Norgga fylkkat
Buskeruda fylka

**Buskerud** lei Norgga fylka, man rádjefylkkat leat Akershus, Oslo, Opplánda, Sogn ja Fjordane, Hordalánda, Telemárku ja Vestfolda. Dál Buskerud lea oassin Viken fylkkas.

## Fylkka vearjogovva
Buskeruda vearjogovas lei alit guovža silbavuođu nalde. Vuođđun guovžža govvii lei, ahte dološ áigge guovllus ledje ollu guovžžat, muhto 70-logu maŋŋel fylkkas eai leat leamaš bistevaččat guovžžat.
 
Guovža lei kobolttaalit, dasgo Modum gielddas Blaafarveværketis leat roggen koboltta, ja silba vuođđu bođii fas silbadoalus Kongsbergas.

## Gielddat
Buskeruda fylka lei juhkkojuvvon 21 gildii.

## Servodat
### Giella
Fylkka lulli- ja nuortaosiin hupmat Østlandssuopmana, ja girjedárogiella lea čállingiellan. Fylkka davimus oasis geavahit dávjá várresuopmaniid, ja čállit ođđadárogiela. 

### Politihkka

**Bellodatjuohkin jagi 2011 fylkkadiggeválggain:**

### Media
Drammens Tidende lea Drammena guovllu, Laagendalsposten Kongsberg ja Numedal, Bygdeposten Modum, Sigdal, Øvre Eikera
ja Krødsherad, Ringerikes Blad Ringerike ja Hole, Røyken og Hurums Avis Røyken og Hurum, ja Hallingdølen Hallingdal aviisa. NRK:s lea guovlokantuvra Drammenis, gos ráhkaduvvojit báikkálaš radio- og TV-sáddagat. NRK:s leat kantuvrrat maiddái Kongsbergas ja Hallingdalas. Leat maiddái ollu smávva báikkálaš rádiokanálat miehtá fylkka.

## Gáldut



Kategoriija:Norgga fylkkat
Davvi-Trøndelága fylka

**Davvi-Trøndelága** (, ) lei Norgga ovddeš fylka, man rádjefylkkat ledje Nordlánda davvin ja Lulli-Trøndelága lullin. Nuortin lei Jämtlándda leatna Ruoŧas. Ođđajagemánu 1. beaivvi 2018:s časke Davvi- ja Lulli-Trøndelága fylkkat oktii, ja šadde Trøndelága fylkan. Fylkka hálddahusguovddáš lei Stientjie (dárog. Steinkjer), mii maid lea dálá Trøndelága fylkka hálddahusguovddáš. Fylkka olmmošlohku 2017:s lei 137 233 ássi. 

Davvi-Trøndelágas leat Fosen, Namdalen, Innherred ja Stjørdalena guovllut. Fylka lei juhkkojuvvon 23 gildii. 

Nærøys Davvi-Trøndelágas lea Norgga unnimus gávpot, Kolvereid. Eará gávpogat leat Namsos, Steinkjer, Verdalsøra, Levanger ja Stjørdalshalsen.

## Geografiija

Fylkka alimus várri lea Jetnamsklumpen 1 513 mehtera meara bajábealde, mii lea Raavrevijhke ja Nordlándda beal Árborddi gielddaráji nalde. Jetnamsklumpen lea Børgefjell álbmotmeahcis. Davvi-Trøndelága fylkka stuorámus jávri lea Snåsavatnet, mii lea 121,58 km² viiddis ja olles Norgga guđadin stuorámus jávri. Stuorámus jogat leat Namsen (guhkkodat sullii 200 km, Norgga 10. guhkimus johka), Verdalselva ja Stjørdalselva.
 
Fylkkas leat máŋggat álbmotmeahcit, ovdamearkka dihte Blåfjella-Skjækerfjella álbmotmeahcci, Børgefjell álbmotmeahcci, Lierne álbmotmeahcci ja Skarvan og Roltdalen álbmotmeahcci.


Kategoriija:Norgga ovddeš fylkkat
Hedmárkku fylka

**Hedmárku** () lei Norgga fylka, man rádjefylkkat leat davvin Lulli-Trøndelága, lullin Akershus, oarjin Opplánda. Nuortin lea Ruoŧŧa. Fylkka hálddahusguovddáš ja stuorámus gávpot lea Hamar. Fylkka olmmošlohku lea 193 180 ássi.

## Geografiija
Hedmárku lea juhkkojuvvon 22 gildii, maid oktasaš viidodat lea 27 397,86 km². Fylkka alimus várri lea 2 178 mehtera allosaš Rondeslottet.

Kategoriija:Hedmárku
Kategoriija:Norgga fylkkat
Hordalándda fylka

**Hordalánda** () lei Norgga fylka, man rádjefylkkat leat Rogalánda lullin, Sogn ja Fjordane davvin, Buskerud ja Telemárku nuortin. Hordalánda lea riikka goalmmádin stuorámus fylka olmmošlogu ektui, ja ovccát stuorámus viidodaga ektui. 71 % viidodagas leat várreguovllut badjel 300 mehtera meara bajábealde. Hordalánda, 33 gielddain, lea áidna fylka riikkas, gos buot gielddain lea mearrarádji. Birgon (dárog. Bergen) lea fylkka hálddahusguovddáš. Eará gávpogat leat Odda ja Leirvik.

## Geografiija
Hordalánda lea oarjelullin Norggas, ja oarjin lea Davvemearra. Rádjefylkkat leat Rogalánda lullin, Sogn ja Fjordane davvin, Buskerud ja Telemárku nuortin. Hordalánda ja Rogalánda gohčoduvvojit dávjá Norgga miniatyran, dasgo dan guovtti fylkkas lea feara maid. Alla várit ja čiekŋalis vuonat, bealddut ja vuovddit, goržžit ja jaskes čáhci, guhkes sáttogáttit ja ceakkus bávttit.
 
Hardangerfjorden lea fylkka guhkimus ja čiekŋaleamos vuotna, mii lea 179 km guhku ja 800 mehtera čieŋal. Nordmannslågen lea Hordalándda stuorámus jávri 11 km² viidodagain. Hardangerjøkulen lea 1 863 mehtera alu, ja lea fylkka alimus várri. Osterøy lea stuorámus suolu, 328 km² viiddis, muhto Fedje fas 9 njealjehaskilomehteriin lea fylkka unnimus gielda viidodaga ektui. Modalenis lea smávimus populašuvdnačoahkkisvuohta. Birgon lea Hordalándda stuorámus gávpot, ja stuorámus gielda olmmošlogu ektui sullii 265 000 ássiin. Viidodaga ektui lea ges Voss stuorámus, 1 805 km² viiddis.

Kategoriija:Hordalánda
Kategoriija:Norgga fylkkat
Lulli-Trøndelága fylka

**Lulli-Trøndelága** () lea Norgga ovddeš fylka, man rádjefylkkat ledje davvin Davvi-Trøndelága, lullin Hedmárku ja Opplánda ja oarjin Møre ja Romsdála. Nuortin lei Ruoŧa Jämtlándda leatna. Ođđajagemánu 1. beaivvi 2018:s časke Davvi- ja Lulli-Trøndelága fylkkat oktii, ja šadde Trøndelága fylkan. Fylkka hálddahusguovddáš ja stuorámus gávpot lei Troandin (dárog. Trondheim). Fylkka olmmošlohku lei 2017:s 317 363 ássi.

Lulli- ja Davvi-Trøndelága fylkkat ráhkadedje ovttas Nidaros bismagotti. Helse Midt-Norge ja Frostating lagmannsrett sisttisdollet Lulli- ja Davvi-Trøndelága ja Møre ja Romsdála fylkkaid.

## Geografiija
Lulli-Trøndelága fylkii gulle 25 gieldda, maid oktasaš viidodat lei 18 848 km². Fylkka guhkimus johka lei 179 km guhku ja dan namma lea Orkla. Fylkkas ledje guokte gávpoga, Troandin ja Brekstad. Troandin lei fylkka guovddáš. 59 % fylkka ássiin orro Troandimis.
 
Lulli-Trøndelága alimus várri lei 1 985 mehtera allosaš Storskrymten. Storskrymten lea Møre ja Romsdála, Opplándda ja Lulli-Trøndelága fylkkaráji nalde. 


Kategoriija:Norgga ovddeš fylkkat
Davvinjárga

**Davvinjárga** dahjege **Nordkáhppa** () lea gielda Romssa ja Finnmárkku fylkkas. Gieldda viidodat lea 924&nbsp;km² ja gielddas lei jagis 2004 3398 ássi. Davvinjárgga rádjegielddat leat Muosát oarjelullin, Porsáŋgu lullin ja Davvesiida nuortalullin. Davvinjárgga gieldda hálddahusguovddáš Honnesváhki oaččui gávpotárvvu 1996:as. Váldooassi gielddas lea Máhkarávjju sullos.

## Liŋkkat
* Nordkapp kommune

## Gáldut

 


Kategoriija:Finnmárkku gielddat
Kategoriija:Romssa ja Finnmárkku gielddat
Opplándda fylka

**Opplánda** (dárogillii *Oppland*) lei Norgga fylka, man rádjefylkkat leat Lulli-Trøndelága, Møre ja Romsdála, Sogn ja Fjordane, Buskerud, Akershus ja Hedmárku. 

Ođđajagemánu 1. beaivvi 2020:s oktiičasket Opplándda ja Hedmárkku fylkkat. 

## Eanadieđa
Norgga alimus várri Galdhøpiggen gávdno Opplándda suohkanis Lom. Maiddái Norgga stuorimus jávri, Mjøsa, lea belohahkii Opplánddas. Fylkkas gávdnojit 9 álbmotmeahci, earret eará Norgga boarráseamos álbmotmeahcci Rondane, mii álggahuvvui 1962:s.

## Politihkka
Fylkkasátnejođiheaddji lea Even Aleksander Hagen (Bb), gii lei Norgga nuoramus fylkkasátnejođiheaddji go son válljejuvvui 27-jahkásažžan 2015:s.

## Gáldut


Kategoriija:Norgga fylkkat
Rogalándda fylka

**Rogalánda** () lea Norgga fylka, man rádjefylkkat leat davvin Vestlánda, nuortin Vestfolda ja Telemárku ja Agder. Fylkka hálddahusguovddáš ja stuorámus gávpot lea Stavanger. Fylkka olmmošlohku lea 447 689 ássi.

Rogalánda lea Norgga njealjádin stuorámus fylka olmmošlogu mielde, ja 13. stuorámus viidodaga mielde.

## Geografiija
Rogalándda fylkii gullet 26 gieldda, maid oktasaš viidodat lea 9 325 km².

Boknafjorden lea fylkka guhkimus ja čiekŋaleamos vuotna, mii lea 96 km guhku ja 719 mehtera čieŋal. Blåsjø lea Rogalándda stuorámus jávri 84 km² viidodagain. Suldalsvatnet lea 376 mehtera čieŋal, ja lea fylkka čiekŋaleamos jávri. Fylkka alimus várri Vassdalseggi lea 1 658 alu. Karmøy lea stuorámus suolu 177 km² viidodagain, muhto Kvitsøy 5,7 km² viidodagain lea viidodaga ektui fylkka unnimus gielda. Utsira lea Rogalándda fylkka ja olles Norgga unnimus gielda olmmošlogu ektui 215 ássiin, muhto Stavanger lea fas riikka njealjádin stuorámus gielda sullii 128 000 ássiin. Viidodaga ektui Suldal lea stuorimus gielda, 1 727 km² viidodagain.


Kategoriija:Norgga fylkkat
Møre ja Romsdála fylka

**Møre ja Romsdála** () lea Norgga fylka, man rádjefylkkat leat Trøndelága nuortin, lullinuortin Opplánda ja lullioarjin Vestlánda. Fylkka hálddahusguovddáš lea Molde. Fylkka olmmošlohku lea 258 096 ássi.

Fylkii gullet Sunnmøre, Romsdal ja Nordmøre guovllut. Ålesund, Molde, Kristiansund, Ulsteinvik, Fosnavåg ja Åndalsnes leat fylkka gávpogat.
 
Fylkka vearjogovas leat golbma vikiŋgafatnasa, okta juohke guovllu nammii. 


Kategoriija:Norgga fylkkat
Romssa fylka

**Romssa fylkkasuohkan** () lea Norgga ovddeš fylka. 2020:s oktiičaskkiiga Romsa ja Finnmárku, ja šattaiga Romssa ja Finnmárkku fylkan. 

Romsa lei Norgga nubbin davimus fylka. Romssa ránnját ledje lulábealde Nordlándda fylka, davábealde Finnmárkku fylka, nuortin ges Suoma Lappi eanangoddi ja Ruoŧa Norrbottena leatna. Romssa fylkka gávpogat ledje Romsa, Hárštá ja Leaŋgáviika.

## Suohkanat

## Loga eambbo
Romssa fylkkasuohkana siiddut dárogillii

Kategoriija:Norgga fylkkat
Sogn ja Fjordane fylka

**Sogn ja Fjordane** () lei Norgga fylka, man rádjefylkkat ledje davvin Møre ja Romsdála, Opplánda nuortin, Buskerud nuortalullin ja Hordalánda lullin. Sogn ja Fjordane lea Norgga nubbin unnimus fylka olmmošlogu ektui, ja gávccádin stuorámus viidodaga ektui. Fylkka olmmošlohku lea 108 424 ássi. 

Fylkkas leat golbma gávpoga, Florø, Førde ja Måløy. Hálddahusguovddáš lei Leikanger

Nærøyfjorden ja Urnes stáhpegirku gullet UNESCO máilmmeárbeguovlluide.

## Geografiija
Sogn ja Fjordane fylka lea juhkkojuvvon 4 guvlui, Ytre Sogn, Indre Sogn, Sunnfjord ja Nordfjord, main leat oktiibuot 26 gieldda. Fylkka viidodat lea 18 623 km².

Fylkkas leat máŋggat stuoris ja guhkes vuonat, ovdamearkka dihte Sognefjorden mii lea Norgga guhkimus vuotna. Lustera ja Årdala gielddaráji nalde lea Store Skagastølstind 2 405 mehtera meara bajábealde. Store Skagastølstind lea fylkka ja Vestlandeta alimus ja olles Norgga goalmmádin alimus várri. Fylkkas lea Norgga oarjjimus gávpot, Florø. Fylkkas leat maiddái ollu várit, ja gávdnojit ollu buorit luossajogat.


Kategoriija:Norgga fylkkat
Telemárkku fylka

**Telemárku** () lei Norgga fylka, man rádjefylkkat ledje Vestfolda, Buskerud, Hordalánda, Rogalánda ja Nuorta-Agder. Fylkka hálddahusguovddáš ja stuorámus gávpot lei Skien. Fylkka olmmošlohku lei 170 416 ássi.

## Geografiija

Telemárkku fylkii gulle 18 gieldda, maid oktasaš viidodat lei 15 299 km². Fylkkas ledje gávcci gávpoga, Skien, Kragerø, Langesund, Notodden, Porsgrunn, Rjukan, Brevik ja Stathelle. Skien lei fylkka guovddáš.
 
Telemárkku alimus várri lei Gaustatoppen, mii lea 1 883 mehtera alu. Várri gullá Tinn gildii.


Kategoriija:Norgga fylkkat
Oarjel-Agdera fylka

**Oarjel-Agder** dahje **Oarje-Agder** () lei Norgga lulimus fylka. Dan rádjefylkkat leat Rogalánda oarjin ja Nuorta-Agder davvin ja nuortin. Mearrarádji lea 709 km guhkki. Fylkka olmmošlohku lea 175 290 ássi (suoidnemánu 1. b. 2012). Oarjel-Agdera hálddahusguovddáš lea Kristiansand.

Fylka vuođđuduvvui jagis 1685 ja oaččui dálá nama jagi 1919.

Fylkii gullet 15 gieldda, maid oktasaš viidodat lea 7 279 km².


Kategoriija:Norgga fylkkat
Vestfoldda fylka

**Vestfolda** () lei Norgga fylka, man rádjefylkkat leat Buskerud ja Telemárku. Fylkka hálddahusguovddáš lea Tønsberg, muhto stuorámus gávpot lea Sandefjord. Fylkka olmmošlohku lea 237 799 ássi.

Vestfolda lea Norgga unnimus fylka viidodaga ektui, jus «gávpotfylka» Oslo ii leat mielde.

## Geografiija
Vestfolda fylkii gullet 9 gieldda, maid oktasaš viidodat lea 2 224 km². Fylkkas leat gávcci gávpoga.


Kategoriija:Norgga fylkkat
Njukčamánu 24.

**Njukčamánu 24. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 83. beaivi (gárgádusjagi 84. beaivi). Jagis leat vel 282 beaivve.

## Nammabeaivvit

## Dáhpáhusat
* 1972 – Stuorra-Británnia gaskkalduhtii gaskaboddosaččat Davvi-Irlándda parlameantta ja hálddahusa ja válddii atnui ng. "njuolggo hálddašeami".
* 1973 – Pink Floyd albuma *[[Dark Side of the Moon]]* ilbmái.

## Riegádeamit
* 1874 – Harry Houdini.
* 1970 – Neavttár Lara Flynn Boyle.

## Jápmimat
* 1958 – Suopmelaš girječálli Anni Swan.
* 1992 – sápmelaš girječálli Hans Aslak Guttorm jámii.

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Njukčamánu 23., Njukčamánu 25.

Kategoriija:Njukčamánnu
-3-24
Njukčamánu 25.

**Njukčamánu 25. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 84. beaivi (gárgádusjagi 85. beaivi). Jagis leat vel 281 beaivve.

## Nammabeaivvit
* sámi kaleandar: Gunvor

* dáža kaleandar: 
* ruoŧŧelaš kaleandar: 
* suopmelaš kaleandar: Aija
* suomaruoŧŧelaš kaleandar: Gunvor, Gunnevi
* Suoma ortodoksalaš kaleandar: Maria, Mari, Maija, Marjatta, Meeri
* boarrasut suopmelaš kaleandariin: *Axel*, *Edward*, *Gabriel*, *Raita*, *Rupertus*

## Dáhpáhusat
* 1957 – Vuolleeatnamat, Belgia, Itália, Luxemburg, Duiskka lihttodásseváldi ja Frankriika vuođđudedje EEC:n.

## Riegádeamit
* 1935 – Gloria Steinem, feminista ja girječálli
* 1942 – Aretha Franklin, lávllon
* 1947 – Elton John, brihttalaš musihkkár
* 1983 – Tiina Sanila nuortasápmelaš musihkkár ja politihkkár.

## Jápmimat
* 752 – Poava Stefanus II (lei golbma beaivve poavan ovdal jápmima, muhto son ii lean vel sivdniduvvon virgái, man dihte son ii álo rehkenastojuvvo poavan)
* 1233 – Alfonso II, Portugála gonagas (r. 1185)
* 1751 – Fredrik I, Ruoŧa gonagas (1720—1751) (r. 1676)
* 1918 – Claude Debussy, franskkalaš komponista, (r. 1862)
* 1957 – Max Ophüls, filbmabagadalli ja girječálli (r. 1902)
* 1975 – Faisal, Saudi-Arabia gonagas (r. 1906)

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Njukčamánu 24., Njukčamánu 26.

Kategoriija:Njukčamánnu
-3-25
Borgemánu 9.

**Borgemánu 9.** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 221. (gárgádusjagi 222.) beaivi. Jagis leat vel 144 beaivvi.

## Nammabeaivvit
* sámi kaleandar: Eirá, Ervá 

* dáža kaleandar: Ronald, Ronny
* ruoŧŧelaš kaleandar: Ronald
* suopmelaš kaleandar: Erja, Eira 
* suomaruoŧŧelaš kaleandar: Eira, Natalie 
* Suoma ortodoksalaš kaleandar: Matias, Matti, Herman, Hemmo 

## Dáhpáhusat

## Riegádeamit
* 1914 &ndash; Tove Jansson, Mumenstáluid eatni
* 1967 &ndash; Marja-Liisa Olthuis, Anáraš lingvistihkkár

## Jápmimat
*1962 &ndash; Hermann Hesse, duiskalaš diktačálli, girječálli ja govvadáiddár, gii oaččui Nobela girjjálašvuođa bálkkašumi jagi 1946.

## Ávvudeamit
* Ovttastuvvan Našuvnnaid álbmogiidgaskasaš álgoálbmot beaivi

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Borgemánu 8., Borgemánu 10.
Borgemánu 18.

**Borgemánu 18.** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 230. (gárgádusjagi 231.) beaivi. Jagis leat vel 135 beaivvi.

## Nammabeaivvit
* sámi kaleandar: Guivi 

* dáža kaleandar: Tormod, Torodd 
* ruoŧŧelaš kaleandar: Ellen, Lena 
* suopmelaš kaleandar: Leevi 
* suomaruoŧŧelaš kaleandar: Bo
* Suoma ortodoksalaš kaleandar: Lauri  

## Dáhpáhusat
*1956 &ndash; Sámiráđđi vuođđuduvvui

## Riegádeamit

## Jápmimat

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Borgemánu 17., Borgemánu 19.
Østfolda fylka

**Østfolda** () lea Norgga ovddeš fylka, man rádjeguovllut ledje Norgga bealde davvin Akershusa fylka, ja Ruoŧa bealde nuortin Värmlándda leatna ja lullin Oarje-Götalándda leatna. Fylkkas lea ollu mearrarádji Oslofjordena guvlui, ja vuona nuppi bealde lea Vestfolda fylka. Sarpsborg lea fylkka hálddahusguovddáš. 

## Geografiija
Østfolda fylka lei juhkkojuvvon 4 guvlui, mat leat Halden, Nedre Glomma, Mosseregionen ja Indre Østfold, main leat oktiibuot 18 gieldda. Fylkka viidodat lea 4 182 km². Fylkkas leat 6 gávpoga: Askim, Fredrikstad, Halden, Moss, Mysen ja Sarpsborg.

Slavasshøgda, mii lea 336 mehtera meara bajábealde lei fylkka alimus várri.

Kategoriija:Norgga fylkkat
Knud Leem

**Knud Leem** lei norgalaš gielladutki, báhppa, Seminarium Lapponicuma jođiheaddji ja davvisámegiela čállinvuogi hutki. Son lei Thomas von Westena miššonoahppi. Maŋŋá son barggai miššonbáhppan. Leemas lei veahkkebargin Anders Porsanger. Leema čállinvuohki ráhkaduvvon Finnmárkku suopmaniid vuođul. Girjjit maid son čálii lei vuođđun davvisámegiela girjegiela ráhkadeamis.

## Girjjit
* Leem, Knud 1748: *En lappisk Grammatica efter den Dialect, som bruges af Field-Lapperne udi Porsanger-Fiorden : samt et Register over de udi samme Grammatica anførte Observationers Indhold, hvorhos er føyet et Blad af den berømmelige Historie-Skriveres Hr. Baron Ludvig Holbergs Kirke-Historie oversat i det Lappiske Tungemaal med en Analyse over hvert Ord.* Kiøbenhavn : Gottman Friderich Kisel. (*Davvisámegiela grammatihka*)
* Leem, Knud 1756: *En Lappesk Nomenclator efter Den Dialect, som bruges af Fjeld-Lapperne i Porsanger-Fjorden.* Tronhiem : Trøkt hos Jens Christensen Winding (*Sátnegirjjaš*).
* Leem, Knud 1760: *Om Lappernes Afgudiske Ofringer* [182] s. ; 20 cm.
* Leem, Knud: 1763: (Katekismus) 
* Leem, Knud: 1763: (Áppes)
* Leem, Knud, Jessen-S., Erich Johan Gunnerus, Johan Ernst 1767: *Knud Leems Beskrivelse over Finmarkens Lapper, deres Tungemaal, Levemaade og forrige Afgudsdyrkelse, oplyst ved mange Kaabberstykker = Canuti Leemii De Lapponibus Finmarchiae, eorumqve lingva, vita et religione pristina commentatio, multis tabulis aeneis illustrata / med J.E. Gunneri Anmærkninger. Og E.J. Jessen-S Afhandling om de norske Finners og Lappers hedenske Religion.* Kiøbenhavn : Trykt udi det Kongel. Wæysenhuses Bogtrykkerie af G.G. Salikath.
* Leem, Knud 1768: *Lapponico - Danico - Latina.* Pars 1. [13], 1610 s. (*Stuorra sátnegirji (Sandberg jotkkii lohpii)*)

Kategoriija:Riegádeamit 1697
Kategoriija:Jápmimat 1774
Kategoriija:Norgalaš gielladutkit
Kategoriija:Norgalaš báhpat
Kategoriija:Sámi gielladutkan
Golggotmánu 9.

**Golggotmánu 9.** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 282. (gárgádusjagi 283.) beaivi. Jagis leat vel 83 beaivvi.

## Nammabeaivvit
* sámi kaleandar: Máren 

* dáža kaleandar: 
* ruoŧŧelaš kaleandar: 
* suopmelaš kaleandar: Ilona 
* suomaruoŧŧelaš kaleandar: Marina 
* Suoma ortodoksalaš kaleandar: Jaakko, Antero, Hannele, Hanni 

## Dáhpáhusat
* 1989 – Norgga Sámediggi vuođđuduvvui.
* 2009 – Barack Obama vuittii Nobel ráfibálkkašumi.

## Riegádeamit
* 1835 – Camille Saint-Saëns, fránskalaš komponista ja pianista
* 1920 – Jens Bjørneboe, dáža girječálli
* 1938 – Heinz Fischer, nuortariikalaš politihkar
* 1940 – John Lennon, brihttalaš musihkkár (The Beatles)

## Jápmimat
* 1841 – Karl Friedrich Schinkel, prevssenlaš arkitehta ja dáiddár
* 1958 – Poava Pius XII
* 1967 – Che Guevara, argentinálaš gerillajođiheaddji ja revolutionára
* 1995 – Alec Douglas-Home, Stuorra-Británnia ja Davvi-Irlándda stáhtaministtar

## Ávvudeamit
* Sámi levgenbeaivi – Norgga Sámediggi vuođđuduvvui jagis 1989
* Mátta-Korea – *Hangul-beaivi*. Hangul (Hangeullal), koreagiela álmmolaš alfabeahta, váldojuvvui atnui jagis 1446

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Golggotmánu 8., Golggotmánu 10.

Kategoriija:Golggotmánnu
-10-9
Golggotmánu 24.

**Golggotmánu 24. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 297. (gárgádusjagi 298.) beaivi. Jagis leat vel 68 beaivvi.

## Nammabeaivvit

## Dáhpáhusat

## Riegádeamit
*1938 &ndash; Ellen Johnson Sirleaf, liberialaš politihkkár ja Liberia dásseválddi 24. ja dálá presideanta.
*1986 &ndash; Drake, kanádalaš lávlu ja neavttár.

## Jápmimat

## Ávvudeamit
* Ovttastuvvan Našuvnnaid beaivi

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Golggotmánu 23., Golggotmánu 25.
Skábmamánu 9.

**Skábmamánu 9. beaivi** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 313. (gárgádusjagi 314.) beaivi. Jagis leat vel 52 beaivve.

## Nammabeaivvit
* sámi kaleandar: Sárra 

* dáža kaleandar: Tordis, Teodor 
* ruoŧŧelaš kaleandar: Teodor, Teodora 
* suopmelaš kaleandar: Teuvo 
* suomaruoŧŧelaš kaleandar: Teodor, Ted, Theo 
* Suoma ortodoksalaš kaleandar: Pirkka, Matja, Eija, Eini 

## Dáhpáhusat
*1973 &ndash; Suoma Sámi Parlameanta vuođđuduvvui.
*1990 &ndash; Mary Robinson šattai Irlándda vuosttaš nissonpresideantan.
*1993 &ndash; *[[Stari most]]*, Mostara boares šaldi, gahčai Bosniasoađi bombemis.

## Riegádeamit

## Jápmimat
*1956 &ndash; Aino Kallas, suopmelaš girječálli
*1970 &ndash; Charles de Gaulle, generála ja Frankriikka dásseválddi presideanta.

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Skábmamánu 8., Skábmamánu 10.
Skábmamánu 29.

**Skábmamánu 29.** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 333. (gárgádusjagi 334.) beaivi. Jagis leat vel 32 beaivve.

## Nammabeaivvit

## Dáhpáhusat

## Riegádeamit
* 1877 – Elsa Laula Renberg, sápmelaš politihkkár

## Jápmimat

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Skábmamánu 28., Skábmamánu 30.
Borgemánu 26.

**Borgemánu 26.** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 238. (gárgádusjagi 239.) beaivi. Jagis leat vel 127 beaivvi.

## Nammabeaivvit

## Dáhpáhusat
* 1993 – Ruoŧa Sámediggi vuođđuduvvui

## Riegádeamit

## Jápmimat

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Borgemánu 25., Borgemánu 27.
Skábmamánu 27.

**Skábmamánu 27.** lea gregoriánalaš kaleandara mielde jagi 331. (gárgádusjagi 332.) beaivi. Jagis leat vel 34 beaivve.

## Nammabeaivvit

## Dáhpáhusat

## Riegádeamit
* 1870 - J. K. Paasikivi Suoma presideanta

## Jápmimat
* 2001 Nils-Aslak Valkeapää "Áillohaš", sámi dáiddar

## Ávvudeamit

----
**Geahča maid:** Kaleandar - Skábmamánu 26., Skábmamánu 28.
2002

## Dáhpáhusat
*

## Riegádeamit
*

## Jápmimat
* Njukčamánu 23. — Leif Wager, suopmelaš neavttár (r. 1922)

Kategoriija:2000-lohku
2001

## Dáhpáhusat
* Álaheaju gávpot oaččui gávpotárvvu 

## Riegádeamit
*

## Jápmimat
* Skábmamánu 27. beaivi — Nils-Aslak Valkeapää, (Áillohaš) sápmelaš dáiddar

Kategoriija:2000-lohku
Sámit

**Sámit** (suomagillii *saamelaiset*, dárogillii ja ruoŧagillii *samer,* ruoššagillii *саамы*) dahjege **sápmelaččat** ásset Ruoššas, Suomas, Ruoŧas ja Norggas. Sámiid ássanguovlu goččoduvvo Sápmin. Norggas ásset sullii 50-65 000 sápmelačča, Ruoŧas sullii 20 000, Suomas 9 350  ja Ruoššas sullii 2000. Stuorit oassi sámiin hupmet sámegiela, mii lea okta suopmelaš-ugralaš giella mii muhtin muddui sulastahttá suomagielas. Odne gávdnojit maiddái máŋga sámit geat eai šat sámás ja identiteahttavuođđu lea dál varas dahje sogas, ii gielas.

## Čearddalaš dovddaldagat
Sámiid álbmotbeaivi lea guovvamánu 6. beaivve. Guovvamánu 6. beaivi ávvuduvvo deaivvadeami geažil maid sámit golmma riikkas dolle guovvamánu 6. beaivvi 1917 Troandimis, Norggas.

### Sámi leavga

*Váldoartihkal:* Sámi leavga

Sámi leavgga lea hábmen dáiddár Astrid Båhl, gii vuittii Sámiráđđi hábmengilvvu. Leavga dohkkehuvvui Åres Ruoŧas sámiid 13. konfereanssas borgemánu 15. beaivve 1986.

### Sámi levgenbeaivvit
*Guovvamánu 6.: Sámi álbmotbeaivi
*Njukčamánu 2.: Suoma Sámedikki vuođđudanbeaivi (1996).
*Njukčamánu 22. ja 28. beivviid gaskasaš sotnabeaivi: Márjjabeaivi
*Geassemánu 20. ja geassemánu 26. beivviid gaskasaš lávvardat: Mihcamárbeaivi
*Borgemánu 9.: Ovttastuvvan Našuvnnaid álbmogiidgaskasaš álgoálbmot beaivi
*Borgemánu 15.: Sámi leavgga dohkkehanbeaivi
*Borgemánu 18.: Sámiráđi vuođđudanbeaivi (1956).
*Borgemánu 26.: Ruoŧa Sámedikki vuođđudanbeaivi (1993).
*Golggotmánu 9.: Norgga Sámedikki vuođđudanbeaivi (1989).
*Skábmamánu 9.: Suoma Sámi Parlameantta vuođđudanbeaivi (1973).
*Skábmamánu 15.: Isak Saba riegádanbeaivi

## Historjá
:*Váldoartihkal:* Sámi historjá

## Sámiid dološ osku

## Sámedikkit
Sámedikkit leat sámiid álbmotválljen parlameanttat.

:*Váldoartihkal:* Sámediggi, Norga
:*Váldoartihkal:* Sámediggi, Ruoŧŧa
:*Váldoartihkal:* Sámediggi, Suopma

## Gáldut


Kategoriija:Sápmi
Kategoriija:Álgoálbmogat
Lappi eanangoddi

**Lappi eanangoddi** (, ,  ja ) lea Suoma davimus eanangoddi. Eanangoddeguovddáš lea Roavvenjárga. Eará gávpogat leat Giepma, Duortnus ja Giemajávri. Lappi eanangotti viidodat lea 100 366,89 km² ja dan olmmošlohku lea 183 318 ássi.

## Gielddat

*  Anár (gielda)
*  Badje-Duortnus (gielda)
*  **[[Duortnus]]** (gávpot)
*  Eanodat (gielda)
*  **[[Giepma]]** (gávpot)
*  **[[Giemajávri]]** (gávpot)
*  Gihttel (gielda)
*  Keminmaa (gielda)
*  Kolari (gielda)
*  Muoná (gielda)
*  Ohcejohka (gielda)
*  Pelkosenniemi (gielda)
*  Pello (gielda)
*  Posio (gielda)
*  Ranua (gielda)
*  **[[Roavvenjárga]]** (gávpot)
*  Salla (gielda)
*  Suovvaguoika (gielda)
*  Simo (gielda)
*  Soađegilli (gielda)
*  Tervola (gielda)

## Guovlogielddat
* Davvi-Lappi guovlogielda
* Duoddar-Lappi guovlogielda
* Durtnosleagi guovlogielda
* Giepma–Durdnosa guovlogielda
* Nuorta-Lappi guovlogielda
* Roavvenjárgga guovlogielda

Kategoriija:Suoma eanangottit
Norgga Sámediggi

**Sámediggi** (, , , ) Norggas ásahuvvui golggotmánu 9. 1989. Vuosttas Sámedikki rabai Gonagas Olav V. Nama vuostaš oassi *Samie/Sáme/Sää'm/Same* láktasa Sámi álbmogasas *Sápmelaččat/Sámit* dahje álbmogasas guovllu nammii *Sápmi*. Nama nubbi oassi, *diggi*, laktasa Vikingaid mearridanásahusa nammii, *ting*, nugo dážaid parlamenta namma ge dahkká, *Stortinget*.

## Sámedikki dievasčoahkkin

Sámedikki bajimuš orgána lea dievasčoahkkin mii dábálaččat dollojuvvo njealje geardde jagis.

## Presideanttat

* Ole Henrik Magga: 1989&ndash;1997, Norgga Sámiid Riikkasearvi
* Sven-Roald Nystø: 1997&ndash;2005, Norgga Sámiid Riikkasearvi
* Aili Keskitalo: 2005&ndash;2007, Norgga Sámiid Riikkasearvi
* Egil Olli: 2007&ndash;2013, Bargiidbellodat
* Aili Keskitalo: 2013&ndash;2016, Norgga Sámiid Riikkasearvi
* Vibeke Larsen: 2016&ndash;2017, Bargiidbellodat ja 2017&ndash;2017, bellodaga haga
* Aili Keskitalo: 2017&ndash;2021, Norgga Sámiid Riikkasearvi
* Silje Karine Muotka: 2021&ndash;, Norgga Sámiid Riikkasearvi

## Sámediggeválga

:*Váldoartihkal:* Norgga Sámedikki válgaortnet
Sámediggeválga ordnejuvvo juohke njealját jagi seamma beaivvi go stuorradiggeválga. Vuosttas válga ordnejuvvui jagis 1989. Sámedikki válggas leat 7 válgabiire mis válljejuvvojit oktiibuot 39 áirasa.

### Jienastuslohku
Sámediggeválggain jienastusvuoigatvuohta lea buot Norgga beale sámiin geat leat dahje devdet válgajagi 18 jagi. Jus hálida jienastit sámediggiválggas de ferte leat sámi jienastuslogus. Sámi jienastuslohkui sáhttá čálihit iezas jus:

* atná iezas sápmelažžan, ja ahte
* ruovttugiella lea sámegiella, dahje ahte nuppi áhkus, ádjás, ovtta máttárvánhemis dahje máttármáttárvánhemis lea dahje lea leamaš ruovttugiellan sámegiella, dahje lea sámi jienastuslohkui gullevaš sápmelažža mánná.

## Sámedikki viessu

Norgga Sámedikki viessu lea Kárášjogas. Norgga Gonagas Harald V rabai viesu almmolaččat skábmamánu 2. beaivve 2000. Jagis 1996 dollojuvvui arkiteaktagilvu  ođđa Sámediggeviesu hábmemis, man vuittiiga Stein Halvorsen ja Christian Sunby. Sámediggeviessu mávssii 128,7 miljon kruvnnu ja das lea oktiibuot 5300 njealjehasmehtera.

## Gáldut

## Geahča maid
* Suoma Sámediggi
* Ruoŧa Sámediggi
* Sámediggi
* Sámi parlamentáralaš ráđđi

## Liŋkkat
* Norgga Sámedikki neahttasiiddut

Kategoriija:Norgga Sámediggi
Bengalgiella

**Bengalgiella** gullá indoeurohpálaš gielaide.

## Guovlu

## Jietnadatoahppa

## Giellaoahppa

## Sátnevuorká

## Čállingiella

## Historjá

## Girjjálašvuohta

Kategoriija:Ovttaskas gielat
Kategoriija:Indoeurohpálaš gielat
Gujaratagiella

## Guovlu

## Jietnadatoahppa

## Giellaoahppa

## Sátnevuorká

## Čállingiella

## Historjá

## Girjjálašvuohta

Kategoriija:Ovttaskas gielat
Kategoriija:Indoeurohpálaš gielat
Várremarigiella

**Várremarigiella** lea giella urálalaš giellabearrašis.

## Alfabehta

## Liŋkkat

Kategoriija:Ovttaskas gielat
Kategoriija:Urálalaš gielat
Kategoriija:Ruošša gielat
Haváijasullot

**Haváijasullot** leat Amerihká ovttastuvvan stáhta sullot Jaskesábis. Daid viidodat lea 16 649 km².

Kategoriija:Amerihká ovttastuvvan stáhtat
Kategoriija:Oseania eatnandiehtu
Nuortasápmelaččat

**Nuortasápmelaččat** leat sápmelaš álgoálbmogiidda gulolaš etnalaš joavku, geat orro Suomas, Ruoššas ja Norggas. Suomas sii orro Anára gieldda giliin Nellimis ja Čeavetjávrris sihke dáid guovlluin, mis sii bohte Beahcáma guovllus, Ruoššas sii orro Guoládatnjárggas ja Suomas ja Norggas rádjagilis Njávdámis. 

## Historjá
## Giella
Sii hállet nuortalašgiela. 

## Nuortalaččat ja osku
1500-logus Trifon Beahčánlaš gohčui ortodoksalaš miššonearat risttahit nuortalaččaid. Nuortalaččat gullet eanaš ortodoksalaš girkui, go fas eará sápmelaččat gullet eanaš evangelalaš-luteralalaš girkui.

## Nuortasápmelaččain sámebiktasat
* Gahpirat 

## Dovddus nuortasápmelaččat
* Kati-Claudia Fofonoff (girječálli)
* Jaakko Gauriloff (lávlu)
* Erkki Lumisalmi (Suoma Sámedikki áirras)
* Jouni Mosnikoff
* Tiina Sanila-Aikio (musihkar ja sámipolitihkkár)
* Helena Semenoff (leuddejeaddji, duojár)
* Matti Sverloff

## Geahča maid
* Nuortalašgiella
* Nuortalaččaid ja gielddasápmelaččaid gahpirat

## Girjjit ja čállosat nuortasápmelaččaid birra
* Karl Nickul. *Suenjel, kolttain maa*.  Terra 1933
* Karl Nickul. *Petsamon eteläosan koltankieliset paikannimet kartografiselta kannalta*.  Maanmittaushallituksen julkaisuja n:o 26 1934
* Karl Nickul. *Eräs Petsamokysymys. Suonikylän alueesta kolttakulttuurin suojelualue*.  Terra 1935
* Karl Nickul, T. I. Itkonen. *Suenjel - kuvia kolttalappalaisten maasta*.  1936 
* Karl Nickul. *Suonikylän lappalaiskulttuurin vaaliminen*.  1937
* Karl Nickul. *Petsamon kolttalappalaiset - eräitä näkökohtia heidän sijoittumisestaan*.  1945
* Karl Nickul. *The Skolt Lapp community: Suenjelsijd during the year 1938*.  Nordiska Museet, Acta Lapponica, Uppsala 1948 
* Tim Ingold. *The Skolt Lapps today*. 1976. Cambridge: Cambridge University Press.
* Tuija Saarinen, Seppo Suhonen. Koltat, karjalaiset ja setukaiset. 1995. Helsset: Snellman-instituutti

## Gáldut

Kategoriija:Nuortasápmelaččat
Stockholmma leatna

**Stockholmma leatna** () lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 6 519&nbsp;km² ja olmmošlohku 2 119 760  (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Stockholbma.
  
### Leana 10 stuorámus čoahkkebáikki
Jagi 2010 Stockholmma leanas leat 134 čoahkkebáikki. Čuovvovaš tabeallas leat leana 10 stuorámus čoahkkebáikki.

Leana oaivegávpogin čoahkkebáiki lea buoidi. Čoahkkebáikkit, mis lea asteriska nama maŋŋá (*) leat eambbo go ovttas gielddas.

## Gáldut
Uppsala leatna

**Uppsala leatna** () lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 8 209 km² ja olmmošlohku 341 143  (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Uppsala.
Falklandsullot

**Falklandsullot** (, ) lea Ovttastuvvon gonagasriikii gullevaš suoločoahkáš Lulli-Atlánttas. Oktiibuot leat 778 sullo ja dain West Falkland ja East Falkland leat stuorámusat. Sulluin orrot sullii 3000 olbmo. Guokte goalmmadasa ássiin orrot oaivegávpogis Stanleys. Measta buohkain leat eŋgelas máttut ja váldogiella lea eŋgelasgiella. Jagi 1982:s Argentiinná ja Ovttastuvvan Gonagasriika sohte sulluid oamasteamis. Soađis jápme duhát olbmo, eanemusat argentiinnálaččat. 

2013:s Falklandsulluid ráđđehus dolle álbmotjienasteapmi, mas Falklandalaččat ieža ožžo mearridit man riikii sii gulle. 90% sulluid jienastanvuoiggalaččain serve jienasteapmái ja 99,8% atne ahte sullot galge bissut Ovttastuvvan Gonagasriikka hálddus. 

Kategoriija:Lulli-Amerihká riikkat
Kategoriija:Riikkat
Nuortagötlándda leatna

**Nuortagötlándda leatna** () lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 10 562 km² ja olmmošlohku 433 142 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Linköping.
Jönköpinga leatna

**Jönköpinga leatna** () lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 10 475&nbsp;km² ja olmmošlohku 338 712 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Jönköping.

### Čoahkkebáikkit

Jagi 2010 Jönköpinga leanas leat 84 čoahkkebáikki. Tabeallas lea leana 10. stuorámus čoahkkebáikki:

## Leana gielddat
Jönköpinga leatnii gullet dál čuovvovaš 13 gieldda:

## Gáldut
Kronobergga leatna

**Kronobergga leatna** () lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 8 458&nbsp;km² ja olmmošlohku 185 594 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Växjö.

## Gielddat
Kronobergga leanas gávcci gieldda.

Tabeallas lea gielddaid olmmošlohku njukčamánu 31. 2013.

## Govat

Våraskruvsjön.jpg|Våraskruva luonddumeahcci
Skruvs gamla station.JPG|Skruva boares stašuvdna
Sankt Andreas kapell Stbr4.JPG|Bassi Andreasa kapealla áltár Strömsnäsbrukas
Gransholms herrgård och pappersbruk.jpg|Gransholms gárdin ja báberfabrihkka


## Gáldut
Kalmara leatna

**Kalmara leatna** () lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 11 171 km² ja olmmošlohku 233 310 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Kalmar.
Gotlándda leatna

**Gotlándda leatna** () lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 3 183,7 km² ja olmmošlohku 57 405 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Visby.
Norrbottena leatna

**Norrbottena leatna** () lea Ruoŧa davimus leatna. Dan viidodat lea 98 911 km² ja olmmošlohku 248 562 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Luleju.
Södermanlándda leatna

**Södermanlándda leatna** () lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 6 060 km² ja olmmošlohku 274 241  (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Nyköping.
Frankriikka Guayana

**Frankriikka Guayana** () lea Frankriikka departemeanta Lulli-Amerihkás.

## Gáldut

Kategoriija:Frankriikka Guayana]
Västerbottena leatna

**Västerbottena leatna** () lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 55 432 km² ja olmmošlohku 259 876 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Ubmi.

## Gielddat
* Bjurholmma gielda *(Bjurholms kommun)*
* Dorotea gielda *(Dorotea kommun)*
* Lycksele gielda *(Lycksele kommun)*
* Malå gielda *(Malå kommun)*
* Nordmalings gielda *(Nordmalings kommun)*
* Norsjö gielda *(Norsjö kommun)*
* Robertsfors gielda *(Robertsfors kommun)*
* Skielleta gielda *(Skellefteå kommun)*
* Suorssá gielda *(Sorsele kommun)*
* Storumans gielda *(Storumans kommun)*
* Ubmi gielda *(Umeå kommun)*
* Vilhelmina gielda *(Vilhelmina kommun)*
* Vindelns gielda *(Vindelns kommun)*
* Vännäs gielda *(Vännäs kommun)*
* Åsele gielda *(Åsele kommun)*
Blekinge leatna

**Blekinge leatna** () lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 2 941 km² ja olmmošlohku 152 670 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Karlskrona.
Skåne leatna

**Skåne leatna** () lea Ruoŧa lulimus leatna. Dan viidodat lea 11 027 km² ja olmmošlohku 1 260 920 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Malmö.
Hallándda leatna

**Hallándda leatna** () lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 5 454 km² ja olmmošlohku 303 777 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Halmstad.
Oarje-Götalándda leatna

**Oarje-Götalándda leatna** () lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 23 942 km² ja olmmošlohku 1 598 115 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Göteborg.
Värmlándda leatna

**Värmlándda leatna** () lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 17 583 km² ja olmmošlohku 273 097 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Karlstad.
Örebro leatna

**Örebro leatna** () lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 8 517 km² ja olmmošlohku 282 653 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Luleju.
Västmanlándda leatna

**Västmanlándda leatna** () lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 5 146 km² ja olmmošlohku 255 848 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Västerås.
Dalarna leatna

**Dalarna leatna** () lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 28 193 km² ja olmmošlohku 276 564 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Falun. Dalarna leana rádjeleanat leat Jämtlándda leatna, Gävleborgga leatna, Västmanlándda leatna, Värmlándda leatna ja Örebro leatna. Norgga bealde Hedmárkku fylkkagielda. Letnii gullet 15 gieldda.
Gävleborgga leatna

**Gävleborgga leatna** () lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 18 191 km² ja olmmošlohku 276 487 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Gävle.
Oarje-Norrlándda leatna

**Oarje-Norrlándda leatna** () lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 21 678 km² ja olmmošlohku 242 032 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Härnösand.
Jämtlándda leatna

**Jämtlándda leatna** () lea Ruoŧa leatna. Dan viidodat lea 49 443 km² ja olmmošlohku 126 157 (2012). Leana hálddahusguovddáš lea Östersund.

## Leana gielddat

* Berg
* Bräcke
* Härjedalen
* Krokom
* Ragunda
* Strömsund
* Åre
* Östersund