open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
DSB

**DSB** (oanádus ovddeš namas *Danske Statsbaner*) lea Dánmárkku stáhta ruovdemáđiifitnodat, mii dikšu personjohtolaga ruovdemáđiifierpmádagas, man Dánmárkku stáhta eaiggáduššá. Dát gokčá praktihkas measta buot ruovdemáđiijohtolaga Dánmárkkus. DSB eaiggádat leat Dánmárkku johtolatministeriija.

Kategoriija:Dánmárku
Pávoloddi

**Pávoloddi** (*Pavo cristatus*) lea loddešládja. Pávoloddi lea India nationálaloddi.

Varris pávoloddi sáhttá šaddat 2,3 m guhku ja deaddu láve leat 4-6 kg. Njiŋŋelas pávoloddi ii láve šaddat badjel mehtera guhku, ja dat deadda 2,75-4 kg.

Kategoriija:Fasánat ja vuoncát
Pronomen

**Pronomenat** leat nomenaid sátneluohkká. Pronomenat geavahuvvojit sadjásasšátnin substantiivva dahje adjektiivva sajis, omd. Káre boahtá. > Son boahtá. Dávjá pronomena čujuha dakkár áššái, mii lea juo teavsttas dahje hupmamis ovdal. Ášši, masa čujuha lea pronomena korreláhtta.

Sámegielas pronomenat sojahuvvojit buot kásusiin ja loguin. Loguin pronomenat sojahuvvojit ovttaid-, guvttiid- ja máŋggaidlogu mielde. Indoeurohpálaš gielain pronomenat sojahuvvojit maid genusiin. 

## Pronomeniid čieža vuolleluohká
Čuovvovaš pronomeniid ovdamearkat leat davvisámegillii ja nominatiivahámis:

# Persovdnapronomenat dahje persovnnalaš pronomenat
#: mun, don, son, moai, doai, soai, mii, dii, sii, dat
# Čujuheaddji pronomenat, čujuheaddjipronomenat dahje demonstratiivapronomenat 
#: dat, dát, diet, duot, dot 
#Gažaldat-, jearaldat- dahje interrogatiivapronomenat ja relatiivipronomenat
#: mii, gii, goabbá, guhtemuš, guhte
#Refleksiivapronomenat
#:ieš
#Resiprohkapronomenat dahje resiprohka pronomenat

#Eahpemearálaš  dahje mearritmeahttun pronomenat

#Negatiivapronomenat

Máŋggan gielain leat maid possessiivapronomenat, mat leat seammalágán go persovdnapronomeniid genetiiva.

## Gáldut


Kategoriija:Pronomenat
Reinøya

**Reinøya** sáhttá mearkkašit (buot daid sulluid dárogielnamat leat *Reinøya*):

* Ráidna – suolu Gálssa gielddas Romssa fylkkas
* Reinøya (ii sámegielnamma) – suolu Várggáid gielddas Finnmárkku fylkkas
* Vasis – suolu Porsáŋggu gielddas Finnmárkku fylkkas
* Ođag – suolu Mátta-Várjjaga gielddas Finnmárkku fylkkas
* Reainnát – suolu Muosáid gielddas Finnmárkku fylkkas

Kategoriija:Presiserensiiddut
Vuoskojávri

**Vuoskojávri** lea jávri Vuoskkos Girona gielddas.

## Liŋkkat
* Mystisk abborrdöd oroar byborna

Kategoriija:Girona jávrrit
Kategoriija:Ruoŧŧa
Gihttela girdišillju

**Gihttela girdišillju**  lea girdišillju Gihttelis Davvi-Suomas. Dan atnet eanemus turisttat, geat galget Levii ja eará čuoiganguovddážiide. Girdišilljus leat jeavddalaš girdimat Helsset-Vantaa girdišilljuin. Jagi 2010 girdišiljju bokte manne sullii 215&nbsp;000 mátkkošteaddji.

## Buollin
Muhtun oasit girdišilljjus bulle 27.7.2006.

## Girdinfitnodagat
**Suopma**
* Blue 1 (Helsset) (muhtun áigodagaid) 
* Finnair (Helsset, Avvil) 
* Flybe Nordic (Seinäjoki, Tampere, Turku) (muhtun áigodagaid)
* Norwegian Air Shuttle (Helsset) (álgá juovlamánu 2. b.) (muhtun áigodagaid)

**Olgoriikkat**
* Arkefly (Amsterdam) (muhtun áigodagaid)
* Blue1 (Paris) (muhtun áigodagaid) 
* transavia.com (Paris-Orly) (álgá juovlamánu 17. b.) (muhtun áigodagaid)

Kategoriija:Suoma girdišiljut
Kategoriija:Gihttel
Tieteiden talo

**Tieteiden talo** (*Diehttagiid viessu*) lea Lisa Hagman Yksityisluokkaid (Lisa Hagman priváhta klássat) dološ skuvlavisti Kirkkokatu 6:s Kruununhakas Helssegis. Visti šattai gárvvisin jagi 1925, muhto Hagman skuvla šattai konkursii jagi 1933, ja dan maŋŋel Tieteiden taloi vuođđuduvvui Helsingin V yhteiskoulu, mii maŋŋelaš fárrii alcces vistái. Maŋimus skuvla visttis lei Helsingin tyttölukio. Dalle ja das maŋŋel visttis ledje universitehta oahpahanlanjat.  1990-logus visti remonterejuvvui dieđalaš servviid čoahkkinvistin. Ovdal ledje máŋggat dieđalaš searvvit čoahkkanan Säätytaloi, mii maŋŋelaš šattai Valtioneuvosto vistin.

Tieteellisten seurain valtuuskunta hálddaša Tieteiden talo. Arkiteakta Elsa Arokallio 1920-logus plánen viesus lea maiddái Tiedekahvila.

## Gáldut


## Liŋkkat
*Tieteiden talo ruoktosiidu

Kategoriija:Helssega visttit
Kategoriija:Kruununhaka
Kategoriija:Helsset
Cancún

**Cancún** lea gávpot Quintana Roo oassestáhtas Meksikos. Dan olmmošlohku lea 628&nbsp;306 (2010) ássi.

## Liŋkkat
*Neahttasiiddut

Kategoriija:Meksiko
Antárktis

**Antárktis** (, 'ii Arktis') lea eatnanoassi eatmama lullipola birra. Go hupmat Antárktisa birra, meinet dávjá "kontineantta" Antarktika, stuorámus eananguovllu Antárktisa máilmmeoasis. Dasa lassin gávnojit máŋggat smávva sullot Lulli jiekŋaábis, mat gullet máilmmeoassái.

Nugo máŋggat eará riikkat Norga gáibidii iežasii osiid máilmmeoasis, muhto dain lea leamaš smávva mearkkašupmi maŋŋel jagi 1961 Antárktissoahpamuša.

Antárktisa interneahtta-TLD lea *[[.aq]]*.


File: 061212-nordkapp.jpg
File:GletscherMM.jpg
File:Fryxellsee Opt.jpg
File:Mount Erebus Aerial 2.jpg
File:Aurore australe - Aurora australis.jpg


## Geahča maid
* Antárktisa dálkkádat

## Liŋkkat

* Antarctic Place-names Commission of Bulgaria

Kategoriija:Antárktis
Duolva Duottar

**Duolva Duottar** lea sámi Norggabeal rápjoavku masa gullet Ole Máhtte Gaup, Ivan André Skum ja Fred-René Øvergård Buljo. Buljo lea joavkku komponista ja čállá ollu teavsttaid Gaupain.

## Liŋkkat
Duolva Duoddara siiddut

Kategoriija:Sámi musihkkárat
Kategoriija:Guovdageaidnulaččat
Kautokeino Idrettslag

**Kautokeino IL** lea lášmmohallanjoavku Guovdageainnus Finnmárkkus. Dat vuođđuduvvui jagis 1938. Joavkku jođiheaddji lea Julie Eira, ja dan ruoktogieddi dahjege ruoktobáiki lea Báktevárri.

Kategoriija:Guovdageaidnu
Kategoriija:Finnmárkku lášmmohallanjoavkkut
San José

**San José** lea Costa Rica oaivegávpot ja riikka stuorámus gávpot. Dan olmmošlohku lea 288&nbsp;000 ássi (2011).

## Gáldut

## Liŋkkat
*Municipalidad de San José

Kategoriija:Costa Rica gávpogat
Kategoriija:Davvi-Amerihká oaivegávpogat
Sarajevo

**Sarajevo** lea Bosnia ja Hercegovina oaivegávpot ja riikka stuorámus gávpot. Dan olmmošlohku lea 580&nbsp;000 ássi (2011).

Kategoriija:Bosnia-Hercegovina
Kategoriija:Eurohpá oaivegávpogat
Čáhci

**Čáhci** (oanádus *H<sub>2</sub>O*) lea kemiijalaš diŋga, mii gávdno lagabui juohke sajis birra eatnama ja lea dárbbašlaš buot dovddus eallimii. Dat gávdno golgi hámis, luonddus ee. jávrriin, jogain ja mearain, gássa hámis áimmus ja fásta hámis jiekŋan dahje muohttagin galmmas guovlluin. Sullii 70 % eatnama viidodagas lea čáhci.
Vaduz

**Vaduz** lea Liechtensteina oaivegávpot ja riikka stuorámus gávpot. Dan olmmošlohku lea 5&nbsp;425 ássi (2014).

Kategoriija:Liechtenstein
Kategoriija:Eurohpá oaivegávpogat
Skábma

**Skábma** dahje *polaridja* lea áigodat, mas beaivváš ii badján. Skábma lea dálvet poláragierdduid guovllus ja daid davá/lulábealde.

Kategoriija:Dálvi
Ankara

**Ankara** lea Durkka oaivegávpot. Dat gullá Ankara eanangoddái. Gávpoga olmmošlohku lea 4&nbsp;550&nbsp;662 ássi (2011). Ankara lea Durkka nubbin stuorámus gávpot olmmošlogu ektui. Oaivegávpot sirdojuvvui Istanbulis Ankarai jagis 1923, go Durka šattai iehčanas dásseváldi.

## Gáldut

## Liŋkkat
*Gieldda neahttasiiddut

Kategoriija:Durkka gávpogat
Kategoriija:Eurohpá oaivegávpogat
Tbilisi

**Tbilisi** lea Georgia oaivegávpot ja riikka stuorámus gávpot. Tbilisi lea Georgia politihkalaš, hálddahuslaš ja kultuvralaš guovddáš. Dan olmmošlohku lea 1&nbsp;473&nbsp;551 ássi (2012).

## Liŋkkat
*Gávpoga neahttasiiddut

Kategoriija:Georgia
Kategoriija:Eurohpá oaivegávpogat
Liehkke

**Liehkke** () lea Norgga gávpot ja Vestvågøy gieldda hálddahusguovddáš. Dan olmmošlohku lea 2 715 (2012).

Kategoriija:Norgga gávpogat
Kategoriija:Nordlándda gielddaid hálddahusguovddážat
Kategoriija:Vestvågøy
Managua

**Managua** lea Nicaragua oaivegávpot ja riikka stuorámus gávpot. Dan olmmošlohku lea 2&nbsp;400&nbsp;000 ássi (2010).

Kategoriija:Nicaragua
Kategoriija:Davvi-Amerihká oaivegávpogat
Panama gávpot

**Panama gávpot** (*Ciudad de Panamá*) lea Panama oaivegávpot ja riikka stuorámus gávpot. Dan olmmošlohku lea 1&nbsp;270&nbsp;000 ássi (2010).

Kategoriija:Panama
Kategoriija:Davvi-Amerihká oaivegávpogat
Alajuela (provinsa)

**Alajuela** lea Costa Rica provinsa. Dan olmmošlohku lea 848&nbsp;146 (2011), ja dan viidodat lea 9&nbsp;757,53 km². Provinssa oaivegávpot lea Alajuela.

## Gáldut

Kategoriija:Costa Rica provinssat
Várri

**Várit** leat geađgeformašuvnnat mat cegget badjelii go eanan birra vári. Várit leat alibut go čorut, muhto ii gávdno čielga mearrádus mii lea várri ja mii ii leat dan.

Várit šaddet, go eananpláhtat johtet, dahje go vulkána russu. Váriid hábme erošuvdna ja dasa lassin čáhci ja biegga.

Beaivvášgotti alimus dovddus várri lea Olympus Mons Marsas. Dan allodat lea 27 km. Eatnama alimus várri lea fas Mount Everest, 8 844 – 8 850 m.

## Geahča maid
* Sámieatnama alimus várit
* Máilmmi alimus várit

## Liŋkkat
* Norsk fjellatlas

Kategoriija:Geologalaš formašuvnnat
Bribrigiella

**Bribrigiella** lea bribriálbmoga čibčalaš giellagoddái gullevaš giella, mas leat sullii 6000 hálli golmma sierra guovllus Costa Rica máttaosiin. Bribrigiella ovttas lagas fuolkegielain cabécargielain leat hálliidlogu ektui Costa Rica stuorámus álgoálbmotgielat, muhto hálliid logut leat njiedjamin.

Bribrigiella lea tonagiela, ja das leat njeallje sierra, fonemalaš tona: alla, vuollegis, badjáneaddji ja vuolláneaddji tonat. Gielas lea maiddái erohus orála ja nasála vokálaid gaskka, ja das leat oktiibuot 12 vokálafonema. Konsonántafonemat leat 14.

Syntávssalaččat bribrigiella lea ergatiivagiella, ja das lea čavga absolutiiva–vearba-sátneortnet (SOV).

:*Ye' tö ikuwö̀ ñẽ̀*
:mun ERG máisa borrat
:'Mun boran máissa.'

:*Ikuwö̀ ñẽ̀ ye' tö*
:máisa borrat mun ERG
:'Mun boran máissa.'

Nomengihpuin merrosat leat oaivesáni maŋábealde ja adposišuvnnat leat postposišuvnnat:

:*ù spṍpõ mãñã́t wĩ̀ ã/ska/tsṍkã*
:viessu ruoná golbma dat siste/rádjai/bajábealde
:'dan golmma ruoná viesu siste/rádjai/bajábealde'
 
Vearbasojaheamis lea aspeavttas guovddáš rolla. Numerálat kongruerejit oaivesániideasetguin. Bribrigiela demonstratiivavuogádat lea earenoamáš mohkkái.

Bribrigiela golbma váldosuopmana leat coroma- (nuortan), amubre- (oarjin) ja salitresuopmanat (Jaskesábi lahkosis).

## Olggobeal liŋkkat
*Carla Victoria Jara Murillo ja Alí García Segura: ''Se' ẽ’ yawö bribri wa - Aprendemos la lengua bribri''.
*Ođđa testameanta bribrigillii

Kategoriija:Čibčalaš gielat
Kategoriija:Costa Rica gielat
Kategoriija:Tonagielat
Cabécargiella

**Cabécargiella** lea  čibčalaš giellagoddái gullevaš giella, mas leat gaskal 2000 ja 9000 hálli Talamanca-guovllus Costa Rica máttaosiin. Cabécargiella ovttas lagas fuolkegielain bribrigielain leat hálliidlogu ektui Costa Rica stuorámus álgoálbmotgielat, muhto hálliid logut leat njiedjamin.

Cabécarielas lea erohus orála ja nasála vokálaid gaskka, ja das leat oktiibuot 12 vokálafonema.

Cabécargiela guokte váldosuopmana leat davvi- ja máttasuopmanat, main goappásge leat guokte vuollesuopmana.

Kategoriija:Čibčalaš gielat
Kategoriija:Costa Rica gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
REMA 1000

**REMA 1000** lea Reitangruppenii gullevaš fitnodat, man álggahii gávpeolmmái Odd Reitan ovttasbargun su áhčiin Ole Reitaniin. Fitnodat álggahuvvui vuođđudettiin ovtta rámbuvrra Troandimii jagi 1977. Rámbuvra ráhkaduvvui eanemus lági mielde dego duiskalaš ALDI. «REMA» boahtá «Reitan Mat»:as. REMA 1000 AS hálddaša REMA 1000 rámbuvrraid Norggas, Dánmárkkus ja Ruoŧas. Fitnodat eaiggáda olles Reitangruppena.

Njukčamánu 14. beaivvi 2008:s osttii REMA 1000 fitnodat buot Norgga LIDL-rámbuvrraid.

Kategoriija:Reitangruppen
Kategoriija:Vuođđudeamit jagi 1977
Kategoriija:Davviriikkat
Alfabehta

**Alfabehta** lea ordnejuvvon bustávvaráidu. Sátni *alfabehta* boahtá greikkalaš alfabehta guokte vuosttaš bustáva namain *alfa* ja *beta*. Buot oarjeeurohpálaš gielat geavahit latiinnalaš alfabehta. Latiinnalaš alfabehta lea máilmmi dábáleamos alfabehta. Bustávaid fásta ortnega dihte lea vejolaš ordnet sániid ja namaid *alfabehtalaččat*, nugo omd. sátnegirjjis.

Sátni *alfabehta* lea maid geavahuvvon eará giellasymbolaide, omd. morsealfabehtii.

## Alfabehtatiippat
Gávdnojit golbma alfabehtatiippa, ja erohus daid gaskkas lea gitta das, mo alfabehta gieđahallá vokálaid:

# **Albma alfabehta**: Vokálat čájehuvvojit seamma ládje go konsonánttat, dego omd. latiinnalaš, kyrillalaš ja greikkalaš alfabehtain. 
# **Abugida**: Vokálat čájehuvvojit konsonánttaid rievdadeami bokte, dego devanagari-alfabehtas.
# **Abjad**: Vokálat eai oidno alfabehtas ollenge, dego hebrea- ja arábiagielaid alfabehtain.

Buot sámegielat geavahit latiinnalaš alfabehta, earret gielddasámegiella, mii geavaha kyrillalaš alfabehta.

*
Latiinnalaš alfabehta

**Latiinnalaš alfabehta** lea viidát geavahuvvon alfabehta. Buot dálá oarjeeurohpálaš gielat geavahit latiinnalaš alfabehta.

Kategoriija:Alfabehtat
Kategoriija:Latiinnalaš alfabehta
Cartago (Costa Rica)

**Cartago** lea gávpot Costa Ricas ja Cartago provinssa oaivegávpot. Gávpoga olmmošlohku lea 147&nbsp;898 ássi (2011).

## Gáldut

Kategoriija:Costa Rica gávpogat
Nástegovva

**Nástegovva** lea joavku, mas leat násttit, maid sáhttá jurddašit leat čatnon oktii dego govvan. Tredimenšunálvuođas eanemus násttiin lea unnán oktavuohta seamma nástegova násttiid vuostá, muhto sáhttet orrut olbmuid mielas joavkun nástealmmis. Olbmot leat viehka buorit gávdnat hámiid ja leat áiggiid čađa jurddašan govvan násttiid, mat leat oaidnit nuppiideaset lahka nástealmmis. «Eahpevirggálaš» nástegovva lea nástegovva, man Riikkaidgaskasaš astronomalaš uniovdna ii leat dohkkehan. Dat gohčoduvvojit namain «asterisma». Fávnnadávgi lea okta ovdamearka asterismas. Násttit nástegovas leat hárve astrofysihkálaš lagasvuođas nuppiideaset vuostá, dain dušše oidnojit oanehis gaskkat, go daid observere Eatnamis. Dávjá seamma nástegova násttiid gaska lea máŋga čuovgajagi máilmmeávvusis.

Násttiid juohkin nástegovaide lea dávjjimus lági mielde dáhpedorbmi, ja iešguđetgelágan kultuvrrain leat iešguđetgelágan nástegovat. Riikkaidgaskasaš astronomalaš uniovdna juohká olles nástealmmi 88 nástegovvan.

*
Puntarenas

**Puntarenas** lea gávpot Costa Ricas ja Puntarenasa provinssa oaivegávpot. Puntarenasa kantona olmmošlohku lea 115&nbsp;019 ássi (2011).

## Gáldut

Kategoriija:Costa Rica gávpogat
Lappekodisilla

**Lappekodisilla** (1751) lei oassin rádjesoahpamušas ja galggai sihkkarastit boazosámiide rievtti johtit riikkarájiid rastá.

## Geahča maid
* ILO-konvenšuvdna 169
* Lappekodisilla
* Lappekodisilla

Kategoriija:Sámi historjá
Kategoriija:Riikkaidgaskasaš soahpamušat ja šiehtadusat
Kategoriija:Boazodoallu
Kategoriija:Boazosápmelaččat
Kategoriija:Norgga historjá
Kategoriija:Ruoŧa historjá
Čohkkavárit

**Čohkkavárit** (, ovdal dárogillii *Vestspitsbergen*) leat stuorámus suolu Svalbárdda suolojoavkkus  Davvi jiekŋaábis. Sullo viidodat lea 39&nbsp;044 km² ja lea nu Norgga gonagasriikka stuorámus suolu, badjelaš logi geardde stuorit go Hinnasuolu, Norgga riddoguovlluid stuorámus suolu. 

Sullo gávnnai vuolleeatnanlaš Willem Barents jagi 1596, gii attii sullui nama Čohkkavárit/Spitsbergen. Dan nama addii son, dasgo sullos ledje dievva bastilis várrečohkat. Namma Čohkkavárit/Spitsbergen mearkkašii ovdal olles Svalbárdda suolojoavkku. Čohkkavárit leat sullii 450 km guhku ja gaskal 40 ja 225 km govdu. Dasgo Čohkkavárit leat guhkkin poláragierddu siste, doppe lea gaskaija beaivváš cuoŋománu loahpa rájes gitta borgemánu loahpa rádjái. Sullii golggotmánu 26. beaivvi rájes gitta sullii guovvamánu 15. beaivvi rádjái lea skábma.

## Geahča maid
* Svalbárda
* Norgga sullot

## Olggobeal liŋkkat

*Vuolleeatnanlaš Thijs Heslenfelda govat 
* svalbard.com
* Informašuvdna Čohkkaváriid birra
* Spitsbergen.de
*Čohkkaváriid luondu máŋggain govaiguin
*Čohkkaváriid kárta
*Kvadehuksletta
*Govat Longyearbyenis ja Pyramidenis

Kategoriija:Svalbárdda sullot
Davvinuortaeana

**Davvinuortaeana** () lea Svalbárdda ja Norgga nubbin stuorámus suolu 14&nbsp;443&nbsp;km² viidodagain. Nu go namma muitala, lea suolu Čohkkaváriid davánuorttabealde.

Váldooassi Davvinuortaeatnamis lea stuorra jiehkiid Austfonna, Vestfonna ja Sørfonna vuolde. Reasta sullos lea tundra, mii lea svalbárdabohccuid ja morššaid fásta orrunguovlu. 

Sullos eai oro olbmot.

Davvinuortaeana ja sullot dan birra leat oassi Nordaust-Svalbard luondoreserváhtas.

## Olggobeal liŋkkat
* Davvinuortaeana oarji ja nuorti Svalbard Images:is.

Kategoriija:Svalbárdda sullot
Higgsa boson

**Higgsa boson** dahjege **Higgsa partihkal** (H0) lea álgopartihkal (elementára partihkal), man eksisteanssa partihkalfysihka standárdamálle einnosta ja mii soaitá leat gávdnon Eurohpá partihkalfysihka dutkanguovddáš CERN Large Hadron Collider -partihkalakseleráhtoris. Diehtu das, ahte lei gávdnojuvvon Higgsa bosona lágan boson 125–127 GeV/c² mássáin, raporterejuvvui suoidnemánu 4. beaivve 2012. Higgsa boson verifiserešii hypotehtalaš Higgsa gietti (Higgsa bosoniid joavkku), mii attášii muhtun partihkkaliidda mássá ja dakko bokte eksisteanssa. Diekkár fenomena duokŋašii mearkkašahtti ráiggi standárdamálles.

Kategoriija:Bosonat
Kategoriija:Partihkkalfysihkka
CERN

**CERN** (*Organisation européenne pour la recherche nucléaire*, ovdalis **''C**onseil **E**uropéen pour la **R**echerche **N**ucléaire'') lea Eurohpá partihkkalfysihka dutkanguovddáš Sveicca (Genève lahkosis) ja Frankriikka rádjeguovlluin.

Kategoriija:Partihkkalfysihka dutkanguovddážat
Skopje

**Skopje** (*Скопје*) lea Davvi-Makedonia oaivegávpot. Dan olmmošlohku lea su. 500&nbsp;000 ássi (2002).

Kategoriija:Davvi-Makedonia
Kategoriija:Eurohpá oaivegávpogat
Boahjenásti

**Boahjenásti** lea násti, mii lea 430 čuovgajagi duohken min beaivvášgottis.

Kategoriija:Násttit
Nikosia

**Nikosia** lea Kyprosa oaivegávpot. Dan olmmošlohku lea su. 310&nbsp;000 ássi (2011).

Kategoriija:Kypros
Kategoriija:Eurohpá oaivegávpogat
Large Hadron Collider

**Large Hadron Collider** dahjege **LHC** (sámegillii *stuorra hadronbeaškkehahtti*) lea máilmmi stuorámus partihkkalakseleráhtor ja hadroniid beaškkehahtti CERN:s Sveicca ja Frankriikka rádjeguovlluin. Ulbmilin LHC:in lea dutkat materia struktuvrii guoskevaš vuođđogažaldagaid nugomat dan, mii lea materia álgovuođđu ja mo univearsa lea šaddan. Okta konkrehta ulbmil lea gávdnat duođaštusa hypotehtalaš Higgsa bosona eksistensii dahje dan vuostá.

Kategoriija:Partihkkalfysihkka
Chișinău

**Chișinău** lea Moldova oaivegávpot ja riikka stuorámus gávpot. Dan olmmošlohku lea 723&nbsp;500 ássi (2012).

Kategoriija:Moldova
Kategoriija:Eurohpá oaivegávpogat
Albánia leavga

**[[Albánia]] leavgga** duogáža ivdni lea ruoksat ja das lea čáhppes guovtteoaivvát goaskin gasku. Leavgga vuosttaš veršuvdna váldui atnui jagi 1912, ja dálá leavga lea geavahuvvon jagi 1992 rájes, maŋŋá go ovddeš veršuvnnas lei váldon eret Albánia sosialisttalaš áigodaga symbola, fiskes násti. Guovtteoaivát goaskin leamaš albánialaš aristokráhtaid symbolan juo gaskaáiggi rájes.

Kategoriija:Albánialaš politihkka
Kategoriija:Eurohpálaš leavggat
Ali Birra

**Ali Birra** (አሊ ቢራ, ovdalis *Ali Mahammed*; čakčamánu 29. b. 1950 Lagaharre, Dire Dawa Etiopia – skábmamánu 6. b. 2022 Adama, Etiopia) lei dovddus oromoálbmogii gullevaš lávlu, šuokŋadahkki, diktačálli ja nationalista. 13-jahkásažžan son searvvai Afran Qallo -nammasaš kulturjovkui, mii barggai ovddidandihte oromo musihka ja kultuvrra. Su vuosttaš lávlu lávddi alde lei *Birra dha Bari'e* ("giđa bohciideapmi"), mas son oaččui liigenama *Ali Birra* ("Giđđa-Ali") mii maŋŋelis šattai su albma namman. Jagi 1971 son attii olggos iežas vuosttaš skearu mii lei maiddái vuosttaš goassege almmustahtton skearru oromo musihkain.

## Gáldut

Kategoriija:Etiopialaččat
Luxemburg (gávpot)

**Luxemburg** (luxemburggagiella: *Lëtzebuerg*) lea Luxemburgga oaivegávpot. Dan olmmošlohku lea su. 94&nbsp;000 ássi (2011).

Kategoriija:Luxemburg
Kategoriija:Eurohpá oaivegávpogat
Warszawa

**Warszawa** lea Polska oaivegávpot ja riikka stuorámus gávpot. Dan olmmošlohku lea 1 790 658 ássi (2019).

Kategoriija:Polen
Kategoriija:Eurohpá oaivegávpogat
Lisboa

**Lisboa** lea Portugala oaivegávpot ja riikka stuorámus gávpot. Dan olmmošlohku lea su. 3 miljovnna ássi (2011).

juohge njealját Portugálalaš ássá  Lissabonas.

Lissabon lea Portugala deaŧaleamosháldduhus-, gávpe-, industriija-, ja hámmongávpot.

Kategoriija:Portugal
Kategoriija:Eurohpá oaivegávpogat
București

**București** lea Romania oaivegávpot ja riikka stuorámus gávpot. Dan olmmošlohku lea su. 1,68 miljovnna ássi (2011).

Kategoriija:Romania
Kategoriija:Eurohpá oaivegávpogat
Ljubljana

**Ljubljana** lea Slovenia oaivegávpot ja riikka stuorámus gávpot. Dan olmmošlohku lea su. 280&nbsp;000 ássi (2012).

Kategoriija:Slovenia
Kategoriija:Eurohpá oaivegávpogat
Kiova

**Kiova** ( *Kyjiv*) lea Ukraina oaivegávpot ja riikka stuorámus gávpot. Dan olmmošlohku lea sullii 3,65 miljovnna ássi (2010).

Kategoriija:Ukraina
Kategoriija:Eurohpá oaivegávpogat
Marianne Aasen

**Marianne Aasen** (riegádan guovvamánu 21. b. 1967 Bergenis) lea Norgga politihkkár Bargiidbellodagas. Son lea leamaš Akershusa ovddasteaddji Stuorradikkis jagi 2005 stuorradiggeválggaid rájes. 2005:s son válljejuvvui Stuorradiggái Akershusas ja válljejuvvui ođđasit jagiid 2009 ja 2013. Son orru Askeris.

## Olggobeal liŋkkat
* Marianne Aasen Stuorradikki siiddus

## Gáldut

Kategoriija:Riegádeamit 1967
Kategoriija:Bargiidbellodaga stuorradiggeáirasat
Kategoriija:Akershusa stuorradiggeáirasat
Kategoriija:Olbmot
Kategoriija:Norgalaš politihkkárat
Anniken Huitfeldt

**Anniken Scharning Huitfeldt** (riegádan skábmamánu 29. b. 1969 Bærumas) lea Norgga politihkkár Bargiidbellodagas. Jens Stoltenberga nubbi ráđđehusas lea son leamaš mánáid- ja dásseárvoministtar jagiid 2008–2009, kulturministtar jagiid 2009–2012, bargoministtar jagiid 2012–2013. Son lea leamaš Akershusa ovddasteaddji Stuorradiggis jagi 2005 stuorradiggeválggaid rájes. Son lea skuvlejuvvon historihkkár ja lea leamaš dutki Fafo:s.

## Olggobeal liŋkkat
*Anniken Huitfeldt Stuorradikki siiddus

## Gáldut

Kategoriija:Bargiidbellodaga stuorradiggeáirasat
Kategoriija:Akershusa stuorradiggeáirasat
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2009–2013
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2005–2009
Kategoriija:Riegádeamit 1969
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2017–2021
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2013–2017
Jan Tore Sanner

**Jan Tore Sanner** (riegádan miessemánu 6. b 1965 Bærumas) lea Norgga politihkkár Olgešbellodagas. Sanner lea ođđajagemánu 17. b. 2018 rájes Erna Solberga ráđđehusa diehto- ja integrerenministtar. Ovdal, 2013 rájes 2018 rádjái, son lei gielda- ja ođasmahttinministtar. Son lea Olgešbellodaga 1. nubbinjođiheaddji 2008 rájes ja lei 2. nubbinjođiheaddji jagiin 2004–2008. Son lea leamaš stuorradiggeáirras jagi 1993 válggaid rájes.

## Olggobeal liŋkkat

*Jan Tore Sanner Stuorradikki siiddus
*Jan Tore Sanner Olgešbellodaga siiddus
*Jan Tore Sannera blogga

## Gáldut

Kategoriija:Norgga Olgešbellodaga stuorradiggeáirasat
Kategoriija:Akershusa stuorradiggeáirasat
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 1993–1997
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 1997–2001
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2001–2005
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2005–2009
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2009–2013
Kategoriija:Riegádeamit 1965
Helga Pedersen

**Helga Pedersen** (riegádan ođđajagimánu 13. b. 1973 Mátta-Várjjagis) lea Norgga politihkkár Bargiidbellodagas. Son válljejuvvui Stuorradiggái Finnmárkkus jagi 2009, ja lea leamaš parlamentáralaš jođiheaddji seamma guhká. Son lea Bargiidbellodaga nubbinjođiheaddji ja lei Norgga guolástan- ja riddoministtar Jens Stoltenberga nubbi ráđđehusas 2005-2009. Dalle lei son ráđđehusa nuoramus áirras. Pedersenis lea sámi kultuvrralaš duogáš, ja vuosttaš sámegielat nubbijođiheaddji Bargiidbellodagas.

## Olggobeal liŋkkat
*Helga Pedersen Stuorradikki siiddus
*Helga Pedersena blogga

## Gáldut

Kategoriija:Bargiidbellodaga stuorradiggeáirasat
Kategoriija:Finnmárkku stuorradiggeáirasat
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2009–2013
Kategoriija:Riegádeamit 1973
Kategoriija:Finnmárkku fylkkasátnejođiheaddjit
Kategoriija:Sápmelaš politihkkárat
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2013–2017
Kåre Simensen

**Kåre Simensen** (riegádan borgemánu 30. b. 1955 Álttás Finnmárkkus) lea Norgga politihkkár Bargiidbellodagas. Son válljejuvvui Stuorradiggái jagi 2009 válggaid, bellodaga nubbi evttohassan Finnmárkkus. Simensen lei evttohas Finnmárkku fylkkaráđi válggain ja dasa lassin Álttá várresátnejođiheaddjin jagi 2007 rájes.

Son lea leamaš jagi 2009 rájes bearaš- ja kulturkomitea áirras Stuorradikkis.

## Olggobeal liŋkkat
* Kåre Simensen Stuorradikki siiddus

## Gáldut

Kategoriija:Bargiidbellodaga stuorradiggeáirasat
Kategoriija:Finnmárkku stuorradiggeáirasat
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2009–2013
Kategoriija:Riegádeamit 1955
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2013–2017
Kategoriija:Olbmot
Kategoriija:Norgalaš politihkkárat
Ingalill Olsen

**Ingalill Olsen** (riegádan juovlamánu 15. b. 1955) lea Norgga politihkkár Bargiidbellodagas. Son lea leamaš Finnmárkku Bargiidbellodaga jođiheaddji. Sus lea guhkes báikkalaš politihka hárjanupmi Muosáin, gos son lei sátnejođiheaddji jagi 1995 rájes dássái go válljejuvvui Stuorradiggái jagi 2009 stuorradiggeválggain. Su maŋimus áigodagas sátnejođiheaddjin lei Bargiidbellodat čielga eanetlogus suohkanstivrras; 9:s 17 áirrasis.

Son válljejuvvui Stuorradiggái oktii vel 2017:s.
 
## Olggobeal liŋkkat
* Ingalill Olsen Stuorradikki siiddus

## Gáldut

Kategoriija:Bargiidbellodaga stuorradiggeáirasat
Kategoriija:Finnmárkku stuorradiggeáirasat
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2009–2013
Kategoriija:Bb-sátnejođiheaddjit Finnmárkkus
Kategoriija:Muosáid sátnejođiheaddjit
Kategoriija:Riegádeamit 1955
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2017–2021
Kategoriija:Norgalaš politihkkárat
Malekugiella

**Malekugiella** (*malécu jaíca*) lea malekuálbmoga čibčalaš giellagoddái gullevaš giella, mas leat 200–300 hálli Costa Ricas.

Kategoriija:Čibčalaš gielat
Kategoriija:Costa Rica gielat
Kategoriija:Ovttaskas gielat
San Pedro (Costa Rica)

**San Pedro** lea gávpot Costa Ricas ja hálddahusguovddáš Montes de Oca kantonas. San Pedro olmmošlohku lea 23&nbsp;977 ássi (2011).

## Gáldut

Kategoriija:Costa Rica gávpogat
Montes de Oca (Costa Rica)

**Montes de Oca** lea kanton San José provinsas Costa Ricas. Dan olmmošlohku lea 42&nbsp;132 ássi (2011), ja dan viidodat lea 15,16 km². Kantona hálddahusguovddáš lea San Pedro.

## Gáldut

Kategoriija:Costa Rica kantonat
Bendiks H. Arnesen

**Bendiks Harald Arnesen** (riegádan geassemánu 9. b. 1951 Giehtavuonas) lea Norgga politihkkár Bargiidbellodagas. Son válljejuvvui Stuorradiggái Romssa fylkkas jagi 1997. Son lei Romssa 4. várreáirras Bargiidbellodagas jagiid 1989-1997.

Arnesen lei Giehtavuona sátnejođiheaddji jagiid 1988-1985 ja sátnejođiheaddji jagiid 1986-1995.

## Olggobeal liŋkkat
*Bendiks H. Arnesen Stuorradikki siiddus

## Gáldut

Kategoriija:Bargiidbellodaga stuorradiggeáirasat
Kategoriija:Romssa stuorradiggeáirasat
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 1997–2001
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2001–2005
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2005–2009
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2009–2013
Kategoriija:Bb-sátnejođiheaddjit
Kategoriija:Giehtavuona sátnejođiheaddjit
Kategoriija:Riegádeamit 1951
Jan-Henrik Fredriksen

**Jan-Henrik Fredriksen** (riegádan golggotmánu 2. b. 1956 Kragerøs, Telemárkkus) lea Norgga politihkkár Ovddádusbellodagas).
Son válljejuvvui Stuorradiggái Finnmárkkus jagi 2005, historjjá vuosttaš Ovddádusbellodaga  stuorradiggeáirasin Finnmárkkus. Son válljejuvvui ođđasit jagiid 2009 ja 2013.

## Eksterne lenker

*Jan-Henrik Fredriksen Stuorradikki siiddus
*Jan-Henrik Fredriksen Ovddádusbellodaga siiddus

## Gáldut

Kategoriija:Ovddádusbellodaga stuorradiggeáirasat
Kategoriija:Finnmárkku stuorradiggeáirasat
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2009–2013
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2005–2009
Kategoriija:Riegádeamit 1956
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2013–2017
Kategoriija:Olbmot
Kategoriija:Norgalaš politihkkárat
Frank Bakke-Jensen

**Frank Bakke-Jensen** (njukčamánu 8. b. 1965 Báhcavuonas Finnmárkkus) lea Norgga politihkkár Olgešbellodagas. Son válljejuvvui Stuorradiggái Finnmárkkus jagi 2009. Son lei Báhcavuona sátnejođiheaddji jagiid 2007–2009. 2017 rájes, son doaibmá Norgga suodjalusministtarin Erna Solberga ráđđehusas.

Bakke-Jensen máttaráhkku lei mearrasápmelaš Biesavuonas eret.

## Olggobeal liŋkkat
*Frank Bakke-Jensen visste ikke om sitt samiske opphav - tar oppgjør med hets. 2019-02-06. VG
*Forsvarsminister Frank Bakke-Jensen (H)
*Frank Bakke-Jensen Stuorradikki siiddus
*Frank Bakke-Jensen Finnmárkku Olgešbellodaga siiddus

## Referánssat

Kategoriija:Norgga Olgešbellodaga stuorradiggeáirasat
Kategoriija:Finnmárkku stuorradiggeáirasat
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2009–2013
Kategoriija:Riegádeamit 1965
Øyvind Korsberg

**Øyvind Korsberg** (riegádan ođđajagimánu 31. b. 1960 Romssas) lea Norgga politihkkár Ovddádusbellodagas. Áigodagas 2001-2005 lei son stuorradiggejoavkku whip. Son válljejuvvui Stuorradiggái Romssa fylkkas jagi 1997, ja lei jagi 1997 rájes gitta 2005 rádjái mielde Stuorradikki energiija- ja biraskomiteas. Seamma áigodagas lei son maid miellahttu Stuorradikki delegašuvnnas Davvi Ráđđái.

Golggotmánu 8. beaivve jagi 2009 válljejuvvui Korsberg Stuorradikki 1. várrepresideantan.

## Stuorradiggekomiteat

* 2009–: áirras bearaš- ja kulturkomiteas
* 2009–: áirras válgakomiteas
* 2005-09: áirras ealáhuskomiteas, nubbi várrejođiheaddji
* 2005-09: áirras válgakomiteas
* 2001-05: áirras energiija- ja biraskomiteas
* 1997-2001:áirras energiija- ja biraskomiteas

## Olggobeal liŋkkat
*Øyvind Korsberg Stuorradikki siiddus

## Gáldut

Kategoriija:Olbmot
Kategoriija:Riegádeamit 1960
Kategoriija:Norgalaš politihkkárat
Kategoriija:Ovddádusbellodaga stuorradiggeáirasat
Kategoriija:Romssa stuorradiggeáirasat
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2013–2017
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2009–2013
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2005–2009
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2001–2005
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 1997–2001
Elisabeth Aspaker

**Elisabeth Aspaker** (riegádan golggotmánu 16. b. 1962 Háršttás) lea Norgga politihkkár Olgešbellodagas. Aspaker válljejuvvui Stuorradiggái Romssa fylkkas jagi 2005 ja válljejuvvui ođđasit jagi 2009. Son lei várreáirras jagiid 1989-93 ja 1997-2012.

Son lea oassálastán Erna Solberga ráđđehussii. Golggotmánu 16. b. 2013 rájes juovlamánu 15. b 2015 rádjái son doaimmai guolástusministtarin ja juovlamánu 15. b. 2015 rájes juovlamánu 20. b. 2016 rádjái son doaimmai EØS- ja EU-ministtarin.

## Olggobeal liŋkkat

*Elisabeth Aspaker Stuorradikki siiddus
*Elisabeth Aspaker Olgešbellodaga siiddus

## Gáldut

Kategoriija:Norgga Olgešbellodaga stuorradiggeáirasat
Kategoriija:Romssa stuorradiggeáirasat
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2005–2009
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2009–2013
Kategoriija:Norgga Olgešbellodaga stáhtačállit
Kategoriija:Hárštá polithkkárat
Kategoriija:Riegádeamit 1962
Tove Karoline Knutsen

**Tove Karoline Knutsen** (riegádan ođđajagimánu 14. b. 1951 Doaskkus Romssa fylkkas) lea Norgga dáiddár ja politihkkár Bargiidbellodagas. Son lei feastaspeallodirektevra Davvi-Norgga feastaspealuin jagiid 1997-2001. Son válljejuvvui Stuorradiggái Romssa fylkkas jagi 2005 ja ođđasit jagi 2009.

## Olggobeal liŋkkat
*Tove Karoline Knutsen Stuorradikki siiddus

Kategoriija:Bargiidbellodaga stuorradiggeáirasat
Kategoriija:Romssa stuorradiggeáirasat
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2005–2009
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2009–2013
Kategoriija:Norgalaš lávlut
Kategoriija:Spellemannsprisena vuoittit
Kategoriija:Riegádeamit 1951
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2013–2017
Kategoriija:Olbmot
Kategoriija:Norgalaš politihkkárat
Per-Willy Amundsen

**Per-Willy Trudvang Amundsen** (riegádan ođđajagimánu 21. b. 1971 Háršttás) lea Norgga politihkkár  Ovddádusbellodagas. Son lei juovlamánu 20. b. 2016 rájes ođđajagemánu 17. b. 2018 rádjái Erna Solberga ráđđehusa justiisaministtar.

Amundsen válddii oahpu ekonomiijas NHH:as jag studerii informašungieđahallama Lulli-Trøndelága allaskuvllas. Son válljejuvvui Stuorradiggái Romssa fylkkas jagi 2005 ja lea odne Ovddádusbellodaga dálkkádatpolitihkalaš hupmanolmmái. Son lei várreáirras áigodagas 2001-2005 ja jagi 2005 rájes lea son Ovddádusbellodaga frakšunjođiheaddji Kommunál- ja hálddašankomiteas. Son válljejuvvui ođđasit Stuorradiggái jagi 2009 jagi ja lei áirras kommunál- ja hálddašankomiteas áigodagas 20.10.2009-6.10.2011. Dalle šattai son Energiija- ja biraskomitea áirras ja Ovddádusbellodaga politihkalaš hupmanolmmái.

## Olggobeal liŋkkat
*Per-Willy Amundsen Stuorradikki siiddus
*Per-Willy Amundsen Ovddádusbellodaga siiddus

## Gáldut

Kategoriija:Ovddádusbellodaga stuorradiggeáirasat
Kategoriija:Romssa stuorradiggeáirasat
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2005–2009
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2009–2013
Kategoriija:Riegádeamit 1971
Norggabeal Sápmi

**Norggabeal Sápmi** lea guovlu Norggas, masa gullet Finnmárkku, Romssa, Nordlándda, Davvi-Trøndelága, Lulli-Trøndelága ja Hedmárkku fylkkat. Norggabeal Sámis leat guokte gieldda, main eanetlogu giella lea sámegiella; Guovdageaidnu ja Kárášjohka.

Kategoriija:Norggabeal Sápmi
Kategoriija:Sápmi
Nissoniid giehtaspábba-EM 2012

**Nissoniid giehtaspábba-EM 2012** galgá ordnejuvvot juovlamánu 4. beaivvi rájes gitta juovlamánu 16. beaivvi rádjái jagi 2012 Serbias. Dan galggai duohtavuođas ordnet Vuolleeatnamat , muhto vuolleeatnanlaš giehtaspábbalihttu ii šat áigon ordnet dan, ja dieđihii dan birra geassemánu 4. beaivve 2012. IHF válljii Serbia ođđa ordnejeaddjin geassemánu 18. beaivve 2012.

## Arenat

## Gáldut


## Eksterne lenker
*
*EHF:a ruoktosiiddut

Nissoniid giehtaspábba-EM 2012
Kategoriija:Giehtaspábba Serbias
Kategoriija:Válaštallandoalut Serbias
Kategoriija:2012 Serbias
Aviisa

**Aviisa** lea publikašuvdna mii lea árbevirolaččat čálihuvvon báhpira nala, muhto odne gávdnojit maid ng. «neahttaaviissat». Aviissain leat máŋggat áššit, ee. govat, TV-sáddalisttut, horoskohpat ja govvaráiddut, muhto daid váldosisdoallu leat ođđasat. Odne máŋggaid aviissaid sáhttá lohkat interneahta bokte, ja muhtun aviissat gávdnojit dušše neahtas. Áidna dálá davvisámegiel aviisa lea Ávvir.
Riidočoavdinráđđi

**Riidočoavdinráđđi** () lea stádalaš bálvalus mii fállá soabadallama sihke ráŋggáštusáššiin ja siviila áššiin. Bálvalus lea juhkkojuvvon 22 báikkálaš riidočoavdinráđđái.

Váldooassi dan sullii 9000 áššis mat jahkásaččat sáddejuvvojit riidočoavdinráđđái bohtet politiijas, muhto maiddái máŋggat priváhta olbmot almmuhit iežat vai ožžot veahki. Ovdamearkkat riidočoavdinráđi áššiin leat láhkarihkkumat dego veahkaváldi, áitin, sisagaikun, bilideapmi, givssideapmi ja suollagat - ja priváhta riiddut mat gusket ránnjáide, bearrašii, viessoláigoheapmái dahje bargosadjái.

Kategoriija:Norgga servodat
Kategoriija:Ráđit
Belmopan

**Belmopan** lea Belize oaivegávpot. Dan olmmošlohku lea 13&nbsp;351 ássi (2010).

## Gáldut

## Olggobeal liŋkkat
*Belize.com – Belmopan

Kategoriija:Belize gávpogat
Kategoriija:Davvi-Amerihká oaivegávpogat
Guatemala departemeanttat

Guatemala lea juhkkojuvvon 22 departementii (*departamentos*) mat fas leat juhkkojuvvon oktiibuot 331 gildii (*municipios*).

## Gáldut
Guatemala leavga

**[[Guatemala]] leavga** lea almmialit ja das lea gasku vilges sadji mas lea Guatemala vearjogovva. Leavga symbolisere ahte Guatemala lea Atlántta ja Jaskesábi gaskkas. Vielgat symbolisere ráfi. Guatemala gávppašanleavggas ii leat vearjogovva.

## Ovddit leavggat

Fiila:Flag_of_Guatemala_(1825-1838).svg|1825–1838
Fiila:Flag_of_Guatemala_(1838-1843).svg|1838–1843
Fiila:Flag_of_Guatemala_(1843-1851).svg|1843–1851
Fiila:Flag_of_Guatemala_(1851-1858).svg|1851–1858
Fiila:Flag_of_Guatemala_(1858–1871).svg|1858–1871


## Olggobeal liŋkkat
*La Bandera

Kategoriija:Davviamerihkálaš leavggat
Kategoriija:Guatemala
Hejolojla

**Hejolojla** lea sámegielat mánáid tv-prográmma ja musihkkaprográmma 3-6 jahkasažžaide,  mii oidno Ruoŧas (SVT). Prográmma jođiheaddjit leat Anna Kuhmunen. Prográmma sáddejuvvui vuosttas geardde tv:s skábmamánu 10. beaivve 2012.

## Geahča maid
* Unna Junná

## Gálddut


## Liŋka
* Hejolojla | SVT.se

Kategoriija:Sámegielat TV-prográmmat
Belize City

**Belize City** lea Belize stuorámus gávpot ja ovddeš oaivegávpot. Dan olmmošlohku lea 65&nbsp;042 ássi (2010).

## Gáldut

## Olggobeal liŋkkat
*Belizedistrict.com – History
*Lonely Planet – Belize City

Kategoriija:Belize gávpogat
Kategoriija:Davvi-Amerihká gávpogat
Quetzaltenango

**Quetzaltenango** lea gávpot ja hálddahusguovddáš Quetzaltenango departemeanttas Guatemalas. Dan olmmošlohku lea su. 300&nbsp;000 ássi, ja dat lea riikka nubbin stuorámus gávpot.

## Olggobeal liŋkkat
*Quetzaltenango birra

Kategoriija:Guatemala gávpogat
Ofelaš

**Ofelaš** lea filbma sámiid birra dan áigge go čuđit lávejedje suoládit sápmelaččain ja goddit sin. Váldoolmmoš lea Áigin ja su neavttáša Mikkel Gaup. Nils Gaup lea bagadallan filmma.

## Dáhpáhusat filmmas
Áigin lea jođus ruoktot. Go son boahtá ruoktot gos su bearaš lea, de son oaidná čuđiid geat leat goddán su eatni, áhči ja unnaoabbáža. Áigin ferte báhtarit ovttain sabehiin! Eará orohagas leat mannamin guovžža gávdnat, dat gii goddá guovžža su ii sáhte geahččat čalmmiide golbma beaivái. Go Áigin joavdá dohko sii fertejit viežžat Rástte gii lea noaidi, son váldá njuola eret mii Áigin gieđas lea. Sii báhtarit mearragáddái go čuđit láhkonišgohtet. Áigin mearrida báhcit, ja son ii mana mearragáddái. Čuđit jovdet ja goddet golbma albmá mat ledje maid báhcán, de Ráste boahtá. Son dáhttu Áigina báhtarit mearragáddái muhto son ii mana. Čuđit áigot goddit Rástte go Áigin huikkáda ja boahtá olggos lávus. Dáhttu ofelažžan mannat jus Ráste beassá eallit. Áigin váldá sin badjel vári ja dájuha sin čatnat oktii vuoi eai galgga gahččat. Go álget njalákastit son viehkala ja váldá iežas eret suohpanis. Dat earát gahččet ja jápmet.

Kategoriija:Sámi drámáfilmmat ja -ealligovat
Corozal

**Corozal** lea gávpot Belizes. Dat lea Corozal guovllu hálddahusguovddáš. Gávpoga olmmošlohku lea 9&nbsp;901 ássi (2010).

## Gáldut

Kategoriija:Belize gávpogat
Orange Walk

**Orange Walk** lea gávpot Belizes. Dat lea Orange Walk guovllu hálddahusguovddáš. Gávpoga olmmošlohku lea 13&nbsp;400 ássi (2010).

## Gáldut

Kategoriija:Belize gávpogat
Punta Gorda (Belize)

**Punta Gorda** lea gávpot Belizes ja guovllu Toledo hálddahusguovddáš. Gávpoga olmmošlohku lea 5&nbsp;205 ássi (2010).

## Gáldut

Kategoriija:Belize gávpogat
San Ignacio (Belize)

**San Ignacio** lea gávpot Belizes ja guovllu Cayo hálddahusguovddáš. Gávpoga olmmošlohku lea 16&nbsp;977 ássi (2010).

## Gáldut

Kategoriija:Belize gávpogat
San Pedro (Belize)

**San Pedro** lea gávpot sullo Ambergris Cayes Belizes. Gávpoga olmmošlohku lea 4&nbsp;499 ássi (2010).

## Gáldut

Kategoriija:Belize gávpogat
Dangriga

**Dangriga** lea gávpot Belizes. Dat lea Stann Creek guovllu hálddahusguovddáš. Gávpoga olmmošlohku lea 9&nbsp;096 ássi (2010).

## Gáldut

Kategoriija:Belize gávpogat
Belize (guovlu)

**Belize** lea Belize guovlu. Dan olmmošlohku lea 89&nbsp;247 ássi (2010), ja dan viidodat lea 4&nbsp;204 km². Dan hálddahusguovddáš lea Belize City, riikka stuorámus gávpot.

## Gáldut

Kategoriija:Belize guovllut
Cayo (guovlu)

**Cayo** lea Belize guovlu. Dan olmmošlohku lea 72&nbsp;899 ássi (2010), ja dan viidodat lea 5&nbsp;338 km². Dan hálddahusguovddáš lea San Ignacio.

## Gáldut

Kategoriija:Belize guovllut
Corozal (guovlu)

**Corozal** lea Belize guovlu. Dan olmmošlohku lea 40&nbsp;354 ássi (2010), ja dan viidodat lea 1&nbsp;860 km². Dan hálddahusguovddáš lea Corozala gávpot.

## Gáldut

Kategoriija:Belize guovllut
Toledo (guovlu)

**Toledo** lea Belize guovlu. Dan olmmošlohku lea 30&nbsp;538 ássi (2010), ja dan viidodat lea 4&nbsp;649 km². Dan hálddahusguovddáš lea Punta Gorda.

## Gáldut

Kategoriija:Belize guovllut
Alta Verapaz

**Alta Verapaz** lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 1&nbsp;112&nbsp;781 ássi (2011), ja dan viidodat lea 8&nbsp;686&nbsp;km². Departemeantta oaivegávpot lea Cobán.

## Gáldut

Kategoriija:Guatemala departemeanttat
Baja Verapaz

**Baja Verapaz** lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 270&nbsp;521 ássi (2011), ja dan viidodat lea 3&nbsp;124&nbsp;km². Departemeantta oaivegávpot lea Salamá.

## Gáldut

Kategoriija:Guatemala departemeanttat
Chimaltenango (departemeanta)

**Chimaltenango** lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 612&nbsp;973 ássi (2011), ja dan viidodat lea 1&nbsp;979&nbsp;km². Departemeantta oaivegávpot lea Chimaltenango.

## Gáldut

Kategoriija:Guatemala departemeanttat
Petén (departemeanta)

**Petén** lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 638&nbsp;296 ássi (2011), ja dan viidodat lea 35&nbsp;854&nbsp;km². Departemeantta oaivegávpot lea Flores.

## Gáldut

Kategoriija:Guatemala departemeanttat
El Progreso (departemeanta)

**El Progreso** lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 158&nbsp;092 ássi (2011), ja dan viidodat lea 1&nbsp;922&nbsp;km². Departemeantta oaivegávpot lea Guastatoya.

## Gáldut

Kategoriija:Guatemala departemeanttat
El Quiché

**El Quiché** lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 953&nbsp;027 ássi (2011), ja dan viidodat lea 8&nbsp;378&nbsp;km². Departemeantta oaivegávpot lea Santa Cruz del Quiché.

## Gáldut

Kategoriija:Guatemala departemeanttat
Guatemala (departemeanta)

**Guatemala** lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 2&nbsp;541&nbsp;481 ássi (2011), ja dan viidodat lea 2&nbsp;126&nbsp;km². Departemeantta oaivegávpot lea Guatemala gávpot.

## Gáldut

Kategoriija:Guatemala departemeanttat
Izabal (departemeanta)

**Izabal** lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 413&nbsp;339 ássi (2011), ja dan viidodat lea 9&nbsp;038&nbsp;km². Departemeantta oaivegávpot lea Puerto Barrios.

## Gáldut

Kategoriija:Guatemala departemeanttat
Sacatepéquez

**Sacatepéquez** lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 316&nbsp;638 ássi (2011), ja dan viidodat lea 465&nbsp;km². Departemeantta oaivegávpot lea Antigua Guatemala.

## Gáldut

Kategoriija:Guatemala departemeanttat
Santa Rosa (departemeanta)

**Santa Rosa** lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 346&nbsp;590 ássi (2011), ja dan viidodat lea 2&nbsp;955&nbsp;km². Departemeantta oaivegávpot lea Cuilapa.

## Gáldut

Kategoriija:Guatemala departemeanttat
Suchitepéquez

**Suchitepéquez** lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 516&nbsp;467 ássi (2011), ja dan viidodat lea 2&nbsp;510&nbsp;km². Departemeantta oaivegávpot lea Maztenango.

## Gáldut

Kategoriija:Guatemala departemeanttat
Jutiapa (departemeanta)

**Jutiapa** lea Guatemala departemeanta. Dan olmmošlohku lea 436&nbsp;076 ássi (2011), ja dan viidodat lea 3&nbsp;219&nbsp;km². Departemeantta oaivegávpot lea Jutiapa.

## Gáldut

Kategoriija:Guatemala departemeanttat
Cobán

**Cobán** lea gávpot Guatemalas. Dat lea Alta Verapaz departemeantta oaivegávpot. Dan olmmošlohku lea 68&nbsp;868 ássi (2012).

## Gáldut

Kategoriija:Guatemala gávpogat
Chimaltenango

**Chimaltenango** lea gávpot Guatemalas. Dat lea Chimaltenango departemeantta oaivegávpot. Dan olmmošlohku lea 159&nbsp;839 ássi (2012).

## Gáldut

Kategoriija:Guatemala gávpogat
Chiquimula

**Chiquimula** lea gávpot Guatemalas. Dat lea Chiquimula departemeantta oaivegávpot. Dan olmmošlohku lea 53&nbsp;354 ássi (2012).

## Gáldut

Kategoriija:Guatemala gávpogat
Juovllat

**Juovllat** leat jahkásaš allabassi, man váldobeaivi lea vuosttaš juovlabeaivi nappo juovlamánu 25. beaivi. Juovllaid ávvudeapmi álgá goittotge juo juovlaruohta nappo juovlamánu 24. beaivi máŋga sájis, ovdamearkka dihte Davviriikkain. 

## Etymologiija
*Juovla*-sátni lea boares loatnasátni. Sátni lea boahtán sámegielaide skandinávalaš gielain, ovdamearkka dihte juovllat leat dološruoŧagillii *iul* ja dološdárogillii *jól*. Dáidda gielaide sátni lea boahtán germánalaš vuođđogiel sánis *jeχwla*.

## Juovllat ja risttalašvuohta
Juovllat leat boares allabassi miehtá máilmmi, muhto kristtalaš riikkain ja kultuvrrain juovllat ávvuduvvojit earenoamážit Jesusa riegádeami muitun ja gudnin. Juovllat ávvuduvvojit dábálaččat bearrašiin ja eará lagamuš olbmuiguin ja dasa gullá dávjá juovlaskeaŋkkaid skeŋken. 

## Sámi juovllat
Juovlabasit álget juovlaruohta mii lea juovlamánu 24. beaivvi. Hui ollu sámit dán áigge leat čuovvulan váldoservodaga vugiid ávvudit juovllaid. Nu dat dieđusge šattai go sámit dolin šadde risttalažžan. Sámi juovlavieruid birra ovdal risttalašvuođa lea hui unnán čállojuvvon, jos dakkárat oba ležžet ge. Muhto sámiin leat maiddái boares vierut mat sierranit eará kultuvrrain. Juovlaborramuš lea hui dávjá bohccobiergu. Čorgatvuohta sihke olgun ja siste lei maid hui dehálaš juovllaid áigge.  

### Sámi juovlastállu
Juovlastállu ii leat nu šiega go dat ođđaáigásaš juovlanigá. Mánát eai galgan gul čierastallat, go dalle dat sáhtte čierastit juovlastálu sehkkii. Juovlastállu boahtá sáhpánráidduin ihkku ja dalle ferte šillju leat čorgat nu ahte ráidu ii darván. Siste galgá lágidit lihti dievva čázi jus stálus lea goiku. Muhto jus stállu ii gávnna čázi, de stállu njamista muhtumis vuoiŋŋamaččaid eret. Dákkár vuohki baldit mánáid lea oassi sámi bajásgeassimis. Mánát besse ieža mannat gosa fal háliidedje, muhto váhnemat vigge baldit daid várálaš báikkiin, nu ahte eai šaddan ilá duostilat.

## Suopmelaččaid juovllat
Suopmelaččaid juovlaárbevieruide gullet sávdni, juovlagirku, juovlabiebmu, juovlaskeaŋkkat, juovlamuorra ja juovlamusihkka. Nugo eará davviriikkalaččat suopmelaččat ávvudišgohtet juovllaid juo juovlamánu 24. beaivve.

## Geahča maid
* Juovllat sámegillii
* Juovlah sämikielân
* Rosttov säämas

## Gáldut


Kategoriija:Girkojahki
Juovlaskeaŋka

**Juovlaskeaŋkkat** leat skeaŋkkat, maid olbmot lávejit addit iežaset olbmáide, bearašlahtuide ja eará fulkkiide juovllaid oktavuođas. Juovlaskeaŋkkaid dávjá páhkkejit čiŋahuvvon báhpira sisa ja čállet geasa dat leat ja gii lea daid addán.

Kategoriija:Juovllat
Máze girku

**Máze girku** () lea jagis 1965 huksejuvvon guhkesgirku Máze gilis Guovdageainnus.

Girku lea ráhkaduvvon muoras ja das leat 150 saji. Girku lea plánen arkiteakta Rolf Harlew Jensen.

Vuosttaš Álttá-Guovdageaineanu huksenplánaid mielde girku sáhtii šaddat visot Máze giliin čázi vuollái.

## Kulturmuitu

Máze girku lea okta Norgga kulturmuittuin ja das lea nummir 84405 Riksantikvarena kulturmuitovuođus.

Kategoriija:Guovdageainnu kulturmuittut
Kategoriija:Guovdageainnu visttit
Kategoriija:Finnmárkku girkut
LES-viessu

**LES-viessu** dahjege **kulturviessu** lea almmolaš visti Guovdageainnu márkanbáikkis. Doppe leat ee. Beaivváš Sámi Teáhter, Guovdageainnu álbmotgirjerájus ja Ávvira bargosajit. Kulturviesu gealliris lea Nuoraidsiida dahje ng. "klubben", mas lávejit leat iešguđetgelágan doalut.

Kategoriija:Guovdageainnu visttit
Porkkanalaatikko

**Porkkanalaatikko** (sámegillii "rušpekássa") lea Suoma árbevirolaš biebmu, mii lea leamaš dábalaš juovlabiebmu Suomas 1800-logu rájes.  Porkkanalaatikko váldoávdnasat leat rušppit ja risenat.

## Gáldut


Kategoriija:Juovlabiebmu
Kategoriija:Suopma
Láhpoluobbala kapealla

**Láhpoluobbala kapealla** () lea jagis 1967 huksejuvvon guhkesgirku Láhpoluobbala gilis Guovdageainnus.

Girku lea diillain huksejuvvon ja das leat 70 saji. Kapealla lea plánen arkiteakta Nils Henrik Eggen.

## Kulturmuitu
Láhpoluobbala kapealla okta Norgga kulturmuittuin ja das lea nummir 84908 Riksantikvarena kulturmuitovuođus.

## Gáldut


Kategoriija:Guovdageainnu kulturmuittut
Kategoriija:Finnmárkku girkut
Kategoriija:Visttit huksejuvvon jagis 1967
Rocky Dawuni

**Rocky Dawuni** (riegádan ođđajagimánu 22. b. 1969 Michel Camp militearabásas Accra lahkosis, Ghanas) lea reggaeartista, lávlu ja lávlladahkki gii lea eret Ghanas Oarje-Afrihkás. Dawuni lea gohčoduvvon namahusain "Ghana Bob Marley" ja son šattai dovddusin iežas vuosttaš siŋgeliin ja videoin *In Ghana*, mii ávvuda Ghana iehčanasvuođa.

Kategoriija:Afrihkálaš musihkkárat
Gohppogáhkku

**Gohppogáhkku** () lea unna muffinssalágan láibbastagaš, mii lea oaivvilduvvon ovtta olbmui. Gohppogáhkuin lávejit leat glasyrat ja eará hearvvat. USAs gohppogáhkut leat láibojuvvon ja borrojuvvon juo 1800-logu álggu rájes, ja maŋimuš jagiin dat leat šaddan bivnnuhin maiddái Davviriikkain ja Sámis.

Kategoriija:Láibbastagat
Davvipola

**Geográfalaš davvipola** dahje **davvináhpi** lea 90 ceahki davát govdodagas ja lea nubbi guovtti čuoggás (geográfalaš davvipola ja lullipola), maid birra eana jorrá. Eatnama áksila variašuvnnaid vuođul davvipolačuoggá sirdo vehá olles áigge.

**Magnehtalaš davvipola** lea dál (jagi 2003) 78°18' davvin ja 104° oarjin, Ellef Ringness-sullo lahkosis mii lea okta Queen Elizabeth-sulluin Kanádas. Dat goitge sirdo olles áigge. Vaikko dat gohčoduvvo *davvipola*n lea dat duođas *magnehtalaš *'lullipola**'.

## Olggobeal liŋkkat
* https://web.archive.org/web/20041015025110/http://maia.usno.navy.mil/eo/whatiseop.html

Kategoriija:Polat
Kategoriija:Árktis