open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sámi girječálliid searvi

**Sámi Girječálliid Searvi - Samisk Forfatterforening** (SGS) vuođđuduvvui Láhpoluobbalis, norggabeale Sámis Guovdageainnu suohkanis jagis 1979. 

## Ulbmilat
Ulbmilat leat ovddidit ja oainnusin dahkat sámegiel ja sámi girjjálašvuođa, ásahit stipeanddaid, foanddaid ja eará ekonomalaš ortnegiid sámi girječálliide, fuolahit ahte sámegiel girjjálašvuođa ilbmadeapmi šattašii seamma buorre go Davviriikkain muđui oččodit stáhta garantiijabálkkáid sámi girječállide, ásahit bissovaš oastinortnega sámegiel girjjiide ja oččodit šiehtadallanvuoigatvuođa kopiija- ja bibliotehkabuhtadusaide Suomas ja Ruoŧas, oččodit stipeanddaid Suoma ja Ruoŧa Sámedikkiin ovttasbargat eará álgoálbmot girječálliiguin.

## Doaimmat
SGS lea ovttas eará dáiddaservviiguin ásahan sierra hálddáhusa, Sámi Dáiddárráđi, sámi dáiddáriidda. SGS lea ožžon šiehtadallanvuoigatvuođa Norgga stáhtain bibliotehka- ja kopijjabuhtadusaide, ja maiddái ožžon sierra stipeanddaid sámi dáiddáriidda Norgga Sámedikkis. Lea maid ásahan Sámikopiija ja ásahan Sámi Dáiddáriid ja Girčálliid Buhtadusfoandda (SDGB). Maiddái šiehtadallan dáiddáršiehtadusa Norgga Sámedikkiin ja ásahan Sámi Girjeriemuid.  

## Miellahttu
SGSas leat sullii 50 miellahttu miehtá Sámi. Miellahttun beassá sápmelaš ja sámegielat girječálli, sámegielat jorgaleaddji gii lea jorgalan sámegillii, sámi árbevirolaš muitaleaddji, máinnasteaddji ja luohtepoehta. Jahkečoahkkin dollo jahkásaččat ja lea searvvi alimus mearredeaddji. Jahkečoahkkin vállje jođiheaddji ja stivrra. Stivrras leat vihtta (5) mielahttu. SGS ruhtaduvvo doaibmadoarjagiin maid oažžu Sámedikkiin ja velá miellahttomávssuin.

## Ovttasbargu
SGS bargá ovttas Sámi Dáiddačehpiid Servviin, Sámi Teahter Servviin, Juoigiid Servviin ja Komponisttaid Servviin. SGS lea miellahttu Sámi Dáiddáráđis (SDR). SGS bargá maid ovttas eará girječáliid servviiguin Davviriikkain.

* SGS:a čállingotti ruovttusiidu

Kategoriija:1979
Kategoriija:Sámesearvvit
Kategoriija:Sámegielat girjjálašvuohta
Ailo Gaup

**Ailo Gaup** (geassemánu 18. b. 1944, Guovdageaidnu – čakčamánu 24. b. 2014, Oslo) lei sámi girječálli ja noaidi. Son orui Oslos. Su váhnemat Nige-Niillas ja Ellána Biret leigga goappešagat johttisápmelaččat, ja son leai ovttas Tone Bøhlein. Ailo Gaup lei muđui journalistta ja oahpaheaddji šamanismas. Gaup čálii iežas románaid ja divttaid dárogillii, muhto su románat leat jorgaluvvon eŋgelasgillii, duiskkagillii, fránskagillii ja polskagillii. Son lei mielde álggahit Beaivváš Sámi Našunála Teáhtera Guovdageainnus, ja lei maid čállán teáhterbihtáid dohko.

## Girjjálašvuođa barggut
### Románat
**Trommereisen* (1988)
**Natten mellom dagene* (1992)

### Divttat
**Joiken og kniven* (1982) (sámi: Juoiggus ja niibi, 1997)
**I Stallos natt* (1984)
**Under dobbel stjernehimmel* (1986)

### Lávdái
**[[Min duoddarat]]* (Våre vidder) (1983) - teaksta sámi musikálai.
**Gullspråket* (1990) - Teáhterbihttá.

## Fágagirjjit
**Sjamansonen* (2005)

## Čujuhusat

## Liŋkkat
*Sjaman.com

Kategoriija:Riegádeamit 1944
Kategoriija:Jápmimat 2014
Kategoriija:Sámi girječállit
Halsa

**Halsa** lea gielda Møre ja Romsdála fylkkas. Dan olmmošlohku lea 1 606 ja viidodat lea 301&nbsp;km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Liabø.

## Gáldut

Kategoriija:Møre ja Romsdála gielddat
Rindal

**Rindal** lea gielda Trøndelága fylkkas. Gieldda hálddahusguovddáš lea Rindal. Rindal rádjegielddat leat . 

Ođđajagemánu 2019 rájes lea Rindal oassin Trøndelága fylkkas. Gitta 2019:ii lei gielda oassin Møre ja Romsdála fylkkas.

## Gáldut


Kategoriija:Trøndelága gielddat
Molde

**Molde** lea gielda Møre ja Romsdála fylkkas. Dan olmmošlohku lea 25 936 ja viidodat lea 363&nbsp;km². Molde gieldda Molde márkan lea gieldda ja olles fylkka hálddahusguovddáš.

Molde rádjegielddat leat .

## Gáldut

Kategoriija:Møre ja Romsdála gielddat
Kategoriija:Norgga fylkkaid hálddahusguovddážat
Sámeálbmot bellodat

**Sámeálbmot bellodat** (**SáB**) lea sámi politihkalaš bellodat Norgga beale Sámis, vuođđuduvvon golggotmánu 15. b. 1999:as. SáB ceggii listtu guokte válgabiriin (nubbi válgabiriin Ávjovári válgabiire ja čihččet válgabiriin Lulli-Norgga válgabiire Sámediggeválggas 2009, muhto ii leat áirasa Sámedikkis.

## Jođiheaddjit
* Birger Nymo: ?? -

Kategoriija:Sámesearvvit
Kategoriija:Sámepolitihkka
Kategoriija:Norgga politihkka
Kategoriija:Norgga bellodagat
Sámiid ruovttuguovlu (Suopma)

**Sámiid ruovttuguovlu** (; ) lea Suoma Lappi leana davimus guovlu. Sámiid ruovttuguvlui gullet Eanodaga, Anára ja Ohcejoga gielddat ja maiddái Soađegili gieldda davveoassi. Jagi 2007 statistihkaid mielde Suoma sámeálbmogis sullii 60 % ásset sámediggelágas meroštallon Sámiid ruovttuguovllu olggobealde. Vuollel 10-jahkásaš sámemánáin olles 70 % ásset sámiid ruovttuguovllu olggobealde. Suomas lea sullii 9400 sápmelačča, geain goitge badjelaš 50 % ásset Lappi leanas.

Kategoriija:Sápmelaččat
1701

## Dáhpáhusat
*Jethro Tull fuomášii gilvinmášiinna.
## Riegádeamit
*
## Jápmimat
*
 

Kategoriija:1700-lohku
Kategoriija:1701
Novgorod-traktáhtta (1326)

**Novgorod-traktáhtta** lei ráfisoahpamuš Norgga ja Novgorod dásseváldi gaskkas 1326:s, ja nu gohčoduvvon rádjemearrádus golbma-njeallje jagi maŋŋil. Dalle eai mearriduvvon duohta ráját, muhto baicca oktasaš hálddašanguovlu mii roavvát govččai Davvi-Romssa, Finnmárkku ja Guoládaga. Soahpamuša guovdilis oassi lei sámi vearromáksingeatnegasvuohta goappašat stáhtii.

## Geahča maid
*Nöteborga ráfi

Kategoriija:Ráfisoahpamušat ja -šiehtadusat
Haakon VII

**Haakon VII** (riegádan 3. beaivvi borgemánus 1872:s, jápmán 21. beaivvi čakčamánus 1957:s) lei Norgga gonagas 1905 rájes gitta 1957 rádjái.

Gonagas Haakon lei gásttašuvvon namain Christian Frederik Carl Georg Valdemar Axel, muhto anii Carl-nama ja lei Dánmárkku prinsa. Son náitalii 22. beaivvi suoidnemánu 1896:s iežas oambeliin Maud Charlotte Mary Victoria Sachsen-Coburg-Gothas, gii lei prinseassa Stuorra-Británnias ja Irlánddas (riegádan 26. beaivvi skábmamánu 1896:s, jápmán 20. beaivvi skábmamánu 1938:s). Son gulai Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg furstavissui. Prins Carla váhnemat leigga Dánmárkku gonagas Fredrik VIII ja ruoŧa prinseassa Lovisa. Dánmárkku Christian X lei su viellja, ja Dánmárkku Christian IX lei su áddjá. Son rievdadii nama Haakonii go válljejuvvui Norgga gonagassan maŋŋel go uniovdna bieđganii. Carl šattai dasto gonagassan ovdal go iežas áhčči ja su viellja šattaiga Dánmárkku gonagassan.

## Gáldut

Kategoriija:Norgga gonagasat
Kategoriija:Riegádeamit 1872
Kategoriija:Jápmimat 1957
Bissojoga bajásšaddanguovddáš

**Bissojoga bajásšaddanguovddáš - Bissojoga skuvla** (dárogillii: **Børselv oppvekstsenter**, láddelašgillii: **Pyssyjoven kasvattamasentteri**) lea ovttagielat dáru almmolaš vuođđoskuvla Porsáŋggus, Finnmárkku fylkkas. Doppe leat 19 oahppi guokte luohkás, ja oahppit leat 1. luohkás 10. luohkkái. Skuvllas leat buot dásit sihke mánáid- ja nuoraidskuvllas.

Skuvlla jođiheaddji lea rektor Herman Kåven.

## Liŋkkat
* Porsanger kommune (*eaiggát*)
* Oahpahusdirektoráhta – Skuvlaverrát: Bissojoga skuvla
NRK Sápmi

**NRK Sápmi** lea stuorimus sámi mediaásahus mas dál barget badjel 90 olbmo. Sii leat sierra NRK prográmmadivišuvdna. NRK Sápmi sáhttá ođđa bargiide fállat buori bargobirrasa, miellagiddevaš barggu ja buriid bargo- ja bálkáeavttuid. Ásahusa beaivválaš bargogiella lea sámegiella.

NRK Sápmi váldodoaimmahus lea Kárášjogas, gos lea jagis 1984 huksejuvvon mediaviessu.  NRK Sámis leat báikkálaš kantuvrrat Guovdageainnus, Deanus, Gáivuonas, Romssas, Skániin, Divttasvuonas, Snoasas ja Oslos.

Kategoriija:Sámekultuvra
Kategoriija:Sámi mediat
Kategoriija:NRK
Kategoriija:Rádio
Yle Sámi Radio

**Yle Sámi Radio** lea sámegielat radio mii gullá Yleisradio vuollai. Yle Sámi Radio doaibmaguovddáš lea Anáris, muhto das leat maid báikkálaš doaimmahusat Ohcejogas ja Gárasavvonis.

Yle Sámi Radio sádde prográmma golmma sámegillii: davvisáme-, anáraš- ja nuortalašgillii iežas kanálas Davvi-Suomas. Sámi Radio lea deháleamos sámi media Suomas. Dat olaha guldaleddjiidis jođánit hárvves ásson sámeguovllus. Dat lea áidna kanála, mas sámit besset guldalit ođđasiid, ságaid ja prográmmaid iežaset eatnigillii. Kanálas gullo eanaš sámi musihkka.

Kategoriija:Sámi mediat
Kategoriija:Sámekultuvra
Kategoriija:Suopma
Kategoriija:Rádio
Áhkárvuona bajásšaddanguovddáš

**Áhkárvuona bajásšaddanguovddáš - Ossodat skuvla** (dárogillii: **Akkarfjord Oppvekstsenter - Avdeling skole**) lea ovttagielat dáru almmolaš vuođđoskuvla Áhkárvuonas, Hámmárfeasttas, Finnmárkku fylkkas. Doppe leat ovcci oahppi guokte luohkás, ja oahppit leat 1. luohkás 10. luohkkái. Skuvllas leat buot dásit mánáid- ja nuoraidskuvllas.

Skuvlla jođiheaddji lea rektor Alvin Vaséli.

## Liŋkkat
* Hammerfest kommune (*eaiggát*)
Álttá risttalaš vuođđoskuvla

**Álttá risttalaš vuođđoskuvla** (dárogillii: **Alta Kristne grunnskole**) lea ovttagielat dáru priváhta vuođđoskuvla Álttás, Finnmárkku fylkkas. Doppe leat 118 oahppi gávcci luohkás, ja oahppit leat 1. luohkás 10. luohkkái. Skuvllas leat buot dásit mánáid- ja nuoraidskuvllas.

Skuvlla jođiheaddji lea rektor Magne Medlie.

## Liŋkkat
* Skuvlla ruovttusiidu
Gonagas (noaidevuohta)

**Gonagas** vai **konagas** (norsegielas *konungr*; *konr* – aristokratalaš almmái), loddealmmái, lei noaidenamahus noiddiin Sámis

## Gáldut
* "*Descriptio Lapponiae*", Nicolaus Lundius Lappo (1905)
Áronjárgga skuvla

**Áronjárgga skuvla** () lea ovttagielat (dárogielat) almmolaš vuođđoskuvla Álttás, Finnmárkku fylkkas. Doppe leat 80 oahppi njeallje luohkás, ja oahppit leat 1. luohkás 4. luohkkái. Skuvllas eai leat buot dásit mánáidskuvllas.

Skuvlla jođiheaddji lea rektor Vibeke Arntzen.

## Gáldut

## Liŋkkat
* Álaheaju suohkan
* Oahpahusdirektoráhta – Skuvlaverrát: Aronnes skole

Kategoriija:Finnmárkku mánáidskuvllat
Kategoriija:Áltá
Juovlavuona bajásšaddanguovddáš

**Juovlavuona bajásšaddanguovddáš - Ossodat skuvla** (dárogillii: **Austertana Oppvekstsenter**) lea ovttagielat sámi/dáru almmolaš vuođđoskuvla Juovlavuonas, Deanus, Finnmárkku fylkkas. Doppe leat 51 oahppi vihtta luohkás, ja oahppit leat 1. luohkás 10. luohkkái. Skuvllas leat buot dásit mánáid- ja nuoraidskuvllas.

Skuvlla jođiheaddji lea rektor Børre St. Børresen.

## Liŋkkat
* Skuvlla ruovttusiidu
* Deanu Gielda / Tana kommune (*eaiggát*)
Baksalen skuvla

**Baksalen skuvla** (dárogillii: **Baksalen skole**) lea ovttagielat dáru almmolaš vuođđoskuvla Hámmárfeasttas, Finnmárkku fylkkas. Doppe leat 205 oahppi gávcci luohkás, ja oahppit leat 1. luohkás 7. luohkkái. Skuvllas leat mánáidskuvlla buot dásit.

Skuvlla jođiheaddji lea rektor Anita Olsen.

## Liŋkkat
* Hammerfest kommune (*eaiggát*)
* Oahpahusdirektoráhta – Skuvlaverrát: Baksalen skole
Bergsfjord bajásšaddanguovddáš

**Bergsfjord bajásšaddanguovddáš** (dárogillii: **Bergsfjord Oppvekstsenter**) lea ovttagielat dáru almmolaš vuođđoskuvla Láhpis, Finnmárkku fylkkas. Doppe leat 18 oahppi golmma luohkás, ja oahppit leat 1. luohkás 10. luohkkái. Skuvllas leat buot dásit sihke mánáid- ja nuoraidskuvllas.

Skuvlla jođiheaddji lea rektor Elin Jensen.

## Liŋkkat
* Skuvlla ruovttusiidu
* Loppa kommune (*eaiggát*)
SR Sámi Radio

**SR Sámi Radio** lea sámegielat radio mii lea sierra ossodat Sveriges Radios. SvT Sápmi Gironis gullá Sveriges Televisionii. SR Sámi Radio sádde beaivválaččat sáddagiid davvisámegillii, muhto sii ráhkadit radio­sáddagiid  julev- ja 
lullisámegillii mat sáddejuvvojit dihto áiggis jeavddalaččat. Sihke julev- ja 
lullisámegillii leat diibmobeallásaš sáddagat juohke vahku.

## Leaŋka
* SR Sámi Radio (dušše ruoŧŧagillii)

Kategoriija:Sámi mediat
Kategoriija:Sámekultuvra
Kategoriija:Ruoŧŧa
Kategoriija:Rádio
Johtti Sápmelaččat rs

**Johtti Sápmelaččat rs** (suomagillii Johtti sápmelaččat ry) lea Eanodahkii jagi 1969 vuođđuduvvon sámesearvi.. Searvvis leat oktiibuot sullii 165 mielláhtu.

Searvvi logo lea plánen Oula Näkkäläjärvi, ja dat govvida golbmanuppelohkái čoarvegiela. Sámiid dološ árbevieru mielde jagis leat golbmanuppelohkái mánu. 
 
Johtti Sápmelaččat rs lea jagiid mielde doaibman aktiivvalaččat gielddapolitihkas. Searvvi lahtut leat maid doaibman Suoma Sámedikki lahttun.

Jagi 2007 rahppojuvvojedje Duottar-Sámi luondduguovddáš Skierris Meahcceráđđehusa ja Sámemusea Siidda ođđa čájáhusat. Váldočájáhusa  "Vuovjjuš - Kulkijat"  johttisápmelaš kultuvrra ja historjjá govvidan oasi čálii Nils-Henrik Valkeapää.

Johtti Sápmelaččat rs ortnii vuosttaš geardde Márjjábeaivve doaluid Heahtás jagis 1971. 

Searvi lei mielde vuođđudeamin Suoma sámiid guovddášsearvvi ovttas Ohcejoga sámesearvi Sámi siiddain ja Roavvenjárgga sámesearvi Mii-servviin.   Searvi lea ain mielde SGS doaimmain.

## Liŋkkat
* Johtti Sápmelaččat rs

## Gáldut

Kategoriija:Suopma
Kategoriija:Sámesearvvit
Bearalvági skuvla

**Bearalvági skuvla** (dárogillii: **Berlevåg skole**) lea ovttagielat dáru almmolaš vuođđoskuvla Bearalvágis, Finnmárkku fylkkas. Doppe leat 158 oahppi logi luohkás, ja oahppit leat 1. luohkás 10. luohkkái. Skuvllas leat buot dásit sihke mánáid- ja nuoraidskuvllas.

Skuvlla jođiheaddji lea rektor Brynjar Langås.

## Liŋkkat
* Skuvlla ruovttusiidu
* Berlevåg kommune (*eaiggát*)
* Oahpahusdirektoráhta – Skuvlaverrát: Berlevåg skole
Billávuona skuvla

**Billávuona mearrasápmelaš saddangusvddás - Billávuona skuvla** (dárogillii: **Billefjord Sjøsamiske Oppvekstsenter - Billefjord skole**) lea guovttegielat sámi/dáru almmolaš vuođđoskuvla Billávuonas, Porsáŋggus, Finnmárkku fylkkas. Doppe leat 46 oahppi njeallje luohkás, ja oahppit leat 1. luohkás 10. luohkkái. Skuvllas leat buot dásit mánáid- ja nuoraidskuvllas.

Skuvlla jođiheaddji lea rektor Knut Johnny Johnsen.

## Liŋkkat
* Porsanger kommune (*eaiggát*)
Riddu Riđđu

**Riddu Riđđu Festivála** lea jahkásaš musihkka- ja -kulturfestivála mii lágiduvvo Gáivuonas Davvi-Romssas. 2009:s rádjái Riddu Riđđu Searvi lágidii festivála, ja festivála ulbmil lea čalmmustahttit, hástalit ja ovddidit sápmelaččaid ja eará álgoálbmogiid kultuvrra ja identitehta. Dát festivála ii čohkke dušše davvi-norgalaččaid, maiddái álgoálbmogat miehtá máilmmi bohtet juohke jagi dán festiválii. 

Festivála lágiduvvui 22. geardde 2013:s. Festiválaprográmmas leat konsearttat, teáhterat, seminárat, kurssat, mánáidfestivála, čájáhusat ja nuoraidleaira. 2009:s festivála oaččui guovddáš-stáhtusa ja 1.500.000 ruvdnosaš jahkásaš stáhtadoarjaga Kultur- ja girkodepartemeanttas. Dán oktavuođas organisašuvdnamálle rievdaduvvui 2010:s ja oasussearvi Riddu Riđđu Festivála ásahuvvui 1.1.2010. 

Riddu Riđđu lea Storåsfestivala ustitfestivála. Festiválahoavda lea Kirsti Lervoll ja produseanta lea Rita Mienna. Stivrra jođiha Susanne Funderud Skogvang. Artisttat geat leat čuojahan Riddu Riđus leat earret eará: Mari Boine, Ingor Ánte Áilo Gaup, Gåte, Wimme Saari, Saikho Namtchylak, Chirgilchin, Adjágas, Huun-Huur-Tu, Transjoik, Anneli Drecker, Karlsøy Prestegaard, Hedningarna, Nils-Aslak Valkeapää, Iver Jåks, Per Ivars Orkester, Hangface, Englebarn ja Turdus Musicus. 

## Liŋkkat

* Ruovttusiidu
* Myspace
* Liten storm i Sameland. 2004. Dagbladet

Kategoriija:Riddu Riđđu
Bjørnevatn skuvla

**Bjørnevatn skuvla** (dárogillii: **Bjørnevatn skole**) lea ovttagielat dáru almmolaš vuođđoskuvla Mátta-Várjjagis, Finnmárkku fylkkas. Doppe leat 277 oahppi 13 luohkás, ja oahppit leat 1. luohkás 10. luohkkái. Skuvllas leat buot dásit mánáid- ja nuoraidskuvllas.

Skuvlla jođiheaddji lea rektor Hege Wartiainen.

## Liŋkkat
* Skuvlla ruovttusiidu
* Sør-Varanger kommune (*eaiggát*)
* Oahpahusdirektoráhta – Skuvlaverrát: Bjørnevatn skole
Bovccá bajásšaddanguovddáš

**Bovccá saddangusvddás - Ossodat skuvla** (dárogillii: **Boftsa Oppvekstsenter - Avdeling skole**) lea guovttegielat sámi/dáru almmolaš vuođđoskuvla Bovccás, Deanus, Finnmárkku fylkkas. Doppe leat 54 oahppi guhtta luohkás, ja oahppit leat 1. luohkás 10. luohkkái. Skuvllas leat buot dásit mánáid- ja nuoraidskuvllas.

Skuvlla jođiheaddji lea rektor Heidi Wilsgård.

## Liŋkkat
* Deanu Gielda / Tana kommune (*eaiggát*)
Bossegohpi skuvla

**Bossegohpi skuvla** (dárogillii: **Bossekop skole**) lea ovttagielat dáru almmolaš vuođđoskuvla Álttás, Finnmárkku fylkkas. Doppe leat 412 oahppi 34 luohkás, ja oahppit leat 1. luohkás 7. luohkkái. Skuvllas leat buot dásit mánáidskuvllas.

Skuvlla jođiheaddji lea rektor Trude T. Andersen.

## Liŋkkat
* Skuvlla ruovttusiidu
* Alta kommune (*eaiggát*)
* Oahpahusdirektoráhta – Skuvlaverrát: Bossekop skole
Breilia skuvla

**Breilia skuvla** (dárogillii: **Breilia skole**) lea ovttagielat dáru almmolaš vuođđoskuvla Hámmárfeasttas, Finnmárkku fylkkas. Doppe leat 296 oahppi 14 luohkás, ja oahppit leat 8. luohkás 10. luohkkái. Skuvllas leat buot dásit nuoraidskuvllas.

Skuvlla jođiheaddji lea rektor Geir Bjørkly.

## Liŋkkat
* Skuvlla ruovttusiidu
* Hammerfest kommune (*eaiggát*)
* Oahpahusdirektoráhta – Skuvlaverrát: Breilia skole
Goahtečoru skuvla

**Goahtečoru skuvla** (dárogillii: **Breivikbotn skole**) lea ovttagielat dáru almmolaš vuođđoskuvla Ákŋoluovttas, Finnmárkku fylkkas. Doppe leat 29 oahppi golbma luohkás, ja oahppit leat 1. luohkás 7. luohkkái. Skuvllas leat buot dásit mánáidskuvllas.

Skuvlla jođiheaddji lea rektor Torfinn Husby.

## Liŋkkat
* Hasvik kommune (*eaiggát*)
* Oahpahusdirektoráhta – Skuvlaverrát: Breivikbotn skole
Risttalaš Álbmotbellodat

**Risttalaš Álbmotbellodat** (dárogillii **Kristelig Folkeparti**) lea politihkalaš bellodat Norggas ásahuvvon jagis 1933.

RÁb:s leat 10 stuorradikkelahtu, 17 sátnejođiheaddji, 623 gielddastivrralahtu ja 46 filkadikkelahtu. Kjell Ingolf Ropstad lea 2019 rájes jođiheaddjin.

Bellodaga nuoraidorganisašuvdna lea Kristelig Folkepartis Ungdom (KrFU).
## Politihkalaš vuođđu

Bellodat lea huksejuvvon risttalaš árvvuin, mii deattuha sivdnádusa ja olbmo árvvu. Bellodat háliida dan dihtii čavga gena- ja bioteknologiijalága, ja vuosttilda lága mii dikta olbmuid iežaset válljet abortta, ja maiddái vuosttildii oktasaš náittoslága. Seammás bellodagas olusat áŋgiruššet birasbargui, ja ovddideames geafes riikkaid.  

Váldoáššit:

* Válgafriddjavuohta smávvamannabearrasiidda
* Boarrásiiddivššu arvu
* Gahttet birrasa ja dálkkádaga
* Geafivuođa hehttet Norggas ja máilmmis

## Historjá

Bellodat ásahuvvui Biibbalskuvllas Bergenis 4.9.1933 Ingebrigt Bjørø bovdejumi vuođul, ja son leaige vuosttas jođiheaddji bellodagas.  
 
Muhtun servodatdiehttit leat ovttaoaivilis ahte 1997 válga ja Kjell Magne Bondevika vuosttaš ráđđehus lea dat stuorámus mii lea dáhpahuvvan RaB historjjás. Bellodaga buoremus válga lea eahpitkeahttá stuorradiggeválga jagis 1997, goas bellodat oaččui 12,7 proseantta jienain. Bellodat leai bivnnut ja jagis 1998 oaččui bellodat olles 19.7 % jienain oaiviliskkadeamis maid Norsk Gallup dagai. Dan maŋŋel go bellodat šattai riikkaviidosažža lea jagi 2013 válga heajumus, dušše 4,2 proseantta. Bellodagas leat olu miellahtut jienastuslogu ektui buohtástaladettiin eará bellodagaide. 

Bellodagas lei gitta 2013 rádjái risttalaš «dovddastanparagráfa», mii mearkkašii ahte juohkehaš gii háliidii válljejuvvot luohttámušdoaimmaide bellodagas fertii dovddastit risttalažžan ja ovttaoaivilat bellodaga vuođđooainnuin. 

## Ráđđehusat

Bellodagas leamas guokte stáhtaministtara: Lars Korvald ja Kjell Magne Bondevik. Bellodat lea searvan ovcci koališuvdnaráđđehusain:

Erna Solberga ráđđehus lea jođihan 2013 rájes. 22.1.2019 rájes oassálastá RÁb ráđđehussii.

## Bellodatnjunnožat
*Ingebrigt Bjørø (1933–38)
*Nils Lavik (1938–51)
*Erling Wikborg (1951–55)
*Einar Hareide (1955–67)
*Lars Korvald (1967–75)
*Kåre Kristiansen (1975–77)
*Lars Korvald (1977–79)
*Kåre Kristiansen (1979–83)
*Kjell Magne Bondevik (1983–95)
*Valgerd Svarstad Haugland (1995–2004)
*Dagfinn Høybråten (2004–2011)
*Knut Arild Hareide (2011–2019)
*Kjell Ingolf Ropstad (2019–odne)

## Parlamentáralaš jođiheaddji
*Nils Lavik (1945–1954)
*Erling Wikborg (1954–1961)
*Kjell Bondevik (1961–1965)
*Lars Korvald (1965–1972)
*Asbjørn Haugstvedt (1972–1973)
*Lars Korvald (1973–1981)
*Kjell Magne Bondevik (1981–1983)
*Harald Synnes (1983–1986)
*Kjell Magne Bondevik (1986–1989)
*Kåre Gjønnes (1989–1993)
*Kjell Magne Bondevik (1993–1997)
*Einar Steensnæs (1997–2000)
*Kjell Magne Bondevik (2000–2001)
*Jon Lilletun (2001–2005)
*Dagfinn Høybråten (2005–2011)
*Hans Olav Syvertsen (2011–2013)
*Knut Arild Hareide (2013–2019)
*Hans Fredrik Grøvan (2019–odne)

## Stuorradikkeválgga historihkka 1933–2009

## Čujuhusat

Kategoriija:Norgga bellodagat
NRK

**Norsk rikskringkasting AS** beaivválaččat ja márkanfievrrideamis gohčoduvvo oanádusain **NRK**, mii lea stáhtalaš eaiggáduvvon  fitnodat, mii sadde oktasaš sáddagiid radios ja TV:as ja eará ođđa mediain. NRK lea vuođđuduvvon dábálašsadden prinsihpaide seamma málle mielde go BBC (Britsh BroadCasting) ja lea miellahttun Eurohpaš sáddenuniovnnas. 

NRK lea vuođđuduvvon jagis 1933 ja lea Norgga stuorámus mediafitnodat. NRK:as ledje jagis 2010 njealje riikkaviidosaš TV-kanálat (NRK1, NRK2, NRK3 ja NRK Super) ja golbma riikkaviidosaš radiokanálat (P1, P2 ja P3).

## Ruhtadeapmi
NRK lea ruhtaduvvon sáddendivvagiid vuođul, nu gohčoduvvon «TV-liseansa». NRK liseansadienas leai jagis 2005 badjelaš golbma miljárdda norgga ruvnnu, sullii seamma olu go olles Norgga kulturbušeahtta.
 
Jagis 2006 buvttii máidnosat ja sponsen NRK:ii dietnasa 51 miljovnna ruvnnu. Liseansadienas leai seamma jagi lagabui njealje miljárda ruvnnu.

NRK:as lea váldokantuvrrat Oslos Marienlystas ja Troandimis Tyholtas. Teaksta-TV álggahuvvui jagis 1983, ja NRK.no/NRK Interaktiv ásahuvvui jagis 1994. NRK šattai stadalaš aksjafitnodat jagis 1996. 

Vásáhusguovddaš NRK Opplevelser rahppui Marienlystas Oslos jagis 2003, gos earret eará leat govat ja jienat NRK historjjás.

### Historjá

Radiodállu, Radiohuset (Kringkastingshuset), lea boarráseamos oassi NRK:a váldokantuvrras, mii lea NRK Marienlyst Oslos. Fásta radiosáddagat alge Norggas jagis 1925 priváhta fitnodagas Kringkastingsselskapet A/S. Dat lea algu Norgga sáddemis, mii ásahuvvui jagis 1933. NRK leai sihke eaiggáduvvon ja stivrejuvvon stáhtas, ja deháleamos doaibman leai álgoálggos álbmogii juohkit dieđuid, mii dahkkui briitannialaš BBC málle mielde. 

Soađiáigge 1940–45 sáddendoaimma stivrejedje Norggas nasisttat, ja sáddenfierbmi belohahkii billašuvvan, nuba NRK seammás fárrehii doaimmas Stuorrabrittaniai, man jođihii Toralv Øksnevad. Sáddagat ledje maid Amerihkás soađiáigge.

1950-jagiin vuoruhuvvu guoimmuheapmi ja boaittobeale báikeguovlluid áššit. Jagis 1954 alge geahččalasaddagat, ja fásta sáddagat jagi 1960 rájes. 

Almmolaš rahpan TV:as Norggas leai 20.8. 1960. Jo OG gilvvuin Grenobles jagis 1968 eanas oassi sáddagiin ledje ivnniiguin.  1970 logus bohte eanet ivdnesáddagat, ja ođassátta Dagsrevyen bođii jo jagis 1973. Fásta ivdnesáddagat alge jagis 1975. Dan maŋŋá radio massii guldaleddjiidis dan ođđa mediai. 

Fitnodagas lea monopola sihke radios ja TV:as gitta 1980-lohkui. Jagis 1992 oaččui NRK riikkaviidosaš sáddagat gilvaleaddjis TV 2-ázis. 

## Eará  čujuhusat

* NRK.no
* NRKs allmennkringkasterregnskap

Kategoriija:NRK
Murmánskka Guovllu Sámesearvi

**Murmánskka guovllu sámi searvi** dahjege **OOSMO** (, ) lea Ruošša sápmelaččaid searvi. Ruošša Sámis doaibmá searvi mángga báikegottiin, iešguđetge guovlluin, viiđat Ruoššabeala Sámis numo Lujávrris ja Revdas. Searvi lágida ea.ea. kultuvra ja giellaoahpahusa ja sihke seailluha ja ealáskahttá árbevirolaš sámi giehtaduodjedáidduid. 

### Miellahttun Sámirađis
Sámiid 17. konferánsa Gironis jagis 2000 dohkkehii Murmánskka guovllu sámesearvvi, OOSMO lahttoohcamuša. OOSMO lea nuba miellahttun Sámiráđis, mas leat oktiibuot vihttanuppelogi (15) lahtu. Dain leat guokte lahtu mielde Sámirađis, Guoládaga sámi searvi nammada ovtta ja OOSMO nammada ovtta áirasa. Guoládaga Sámi Searvi lea vuođđuduvvon jagis 1989 ja OOSMO lea vuođđuduvvon 1998. Sámiid 14. konferánssas Leavnnjas jagis 1989 lei Sovjetlihtus boahtán okta ovddasteaddji, gii buvttii konferánsii dearvvuođaid Ruošša sámiin. Ovddit konferánssas Åres jagis 1986, ii lean oktage Ruošša beal sápmelaš fárus.

### Searvvi ásaheapmi
Jođiheaddjin lea leamaš Nina Afanasjeva ja dál lea Aleksander Kobelev, čujuhus Sovetskaja 13-10,184290 Lovozero/Lujávri, Ruošša.
Lea eahpečielggas goas OOSMO searvi ásahuvvui. Organisašuvdna ozai miellahtovuođa Sámirađis jagis 2000 ja oaččui ohcama dohkkehuvvot seamma jagi. Searvvi vuođđudeapmi bođii sivasgo mánga jagi riidduid geažil Guoládaga Sámi Searvvis (GSS), mas okta ákkain leai ahte GSS ii ovddastan dahje vástidan eanaš ruoššabeale sámiid beaivválaš eallima. Dattege guktot Ruoššabeale servviin lea sierra sadji Sámiráđis.

Kategoriija:Sámesearvvit
Kategoriija:Sámiráđđi
Kategoriija:Ruošša servodat
Sumeragiella

Sumeragiella 𒅴𒂠 (Mesopotamia)

 

Okta 

Guokte 

Golbma 

**Sumeragiella čállin**

𒀸 
𒐀 	
𒄬 	
𒐁 	
𒁄 	
𒄈 	
𒄉 	
𒁔 	
𒋻

𒀭 	
𒀸 𒋩 	
𒈮 	
𒈯 	
𒁀 	
𒍪 	
𒋢 	
𒋢 	
𒊿 	
𒀴	

𒀵 	
𒌗 	
𒌚 	
𒌛 	
𒋚 	
𒋚 
𒅗 	
𒅨 	
𒅲 
𒅽

𒅜 	
𒅞 	
𒅻 	
𒅾 	
𒅤 	
𒅚 
𒅺 
𒅪 
𒅯 
𒆋

𒆂 	
𒆈 	
𒅢 	
𒅿 
𒅛 	
𒅝 
𒆀

## Dáppe lea eanas lohkamuš
* List of cuneiform signs (eaŋgalsgiella)
* Cuneiform (Unicode block) (eaŋgalsgiella)
* Oriental Institute | The Chicago Assyrian Dictionary Project (eaŋgalsgiella)
* Unicode Fonts for Ancient Scripts ttf-ancient-fonts ja Akkadian bustávat (K)Ubuntu GNU/Linuxa distribušuvnna (eaŋgalsgiella)
Ánde Somby

**Ánde Somby** (riegádan 12. beaivvi miessemánu 1958:s Buolbmágis Deatnu-gielddas) lea sámi girječálli, juoigi, musihkkár ja juridihkka vuosttašamanuensa. Son orru Romssas ja bargá Romssa Universitehtas.

2003 rájes lea son leamašan miellahttu Vajas-joavkkus, ja lea joavkku juoigi ja vokalistta. Son lea maiddái nubbi sápmelaš historjjás gii lea váldán doavttirgráda juridihkkas, 259 jagi maŋŋel ruoŧa lullisápmelačča Johan Jonæ.

Sus leat guokte máná; Lawra Westerfjell Somby (riegádan 15. beaivvi guovvamánus 1980:s) gii lei mielde Adjágas-joavkkus ja Anna Cicilie Kristine Somby (riegádan 16. beaivvi golggotmánus 1988:s).

Muđui son máhttá davvisámegiela, lullisámegiela, dárogiela, eaŋgalasgiela ja duiskkagiela.

## Publikašuvnnat
**Selektiv gjenfinning av bestemmelser i bygningslovgivningen*, Almmuhuvvon Oslos 1987:s
**Yoik and the Theory of Knowledge*, Romssas 1995:s, teaksta lea eaŋgalasgillii
**Overgangen fra homo sapiens sapiens til homo sapiens juridicus*, Romssas 1997
**Juss som Retorikk*, árvvoštallojuvvon ja dohkkehuvvon doavttirpublikašuvdna Romssa Universitehtas njukčamánu 1999:s, almmuhuvvon girjin Tano-Aschehoug-lágádusas juovlamánu 1999:s
**Rekruttering av samer til høyere utdanning og forskning, Momenter til en handlingsplan* Romssas 1999:s
**Når Høyesterett gjentar No pardon*, Su nubbi geahččalanlogaldallan ovdal go válddii doavttirgráda, dollojuvvon 26. beaivvi guovvamánu 1999:s Romssa Universitehtas, maŋŋel lea divoduvvon ja almmuhuvvon artihkalin Retfærd-áigečállosis 1999:s nr 2. s. 19-31
**De nordiske urfolkenes rettslige stilling*, Oslos 1999:s

## Čujuhusat

## Liŋkkat

http://www.cristin.no/as/WebObjects/cristin.woa/wa/personVis?type=PERSON&pnr=58571&la=no&instnr=186&action=sok

http://www.jus.uit.no/ansatte/somby/cvandeNOR.htm

http://www.jus.uit.no/ansatte/somby/dajanNOR.htm

Kategoriija:Riegádeamit 1958
Kategoriija:Sámi girječállit
Kategoriija:Sámi musihkkárat
Kategoriija:Juoigit
Sovjetlihttu

**Sovjetlihttu** dahjege **Sosialisttalaš Sovjetdásseválddiid lihttu** (**SSDL**, ; rr. *Soyuz Sovietskikh Sotsialisticheskikh Respublik*, oanádus СССР, *SSSR*) lei iehčanas sosialisttalaš dásseváldi Eurásias. 1991:s Sovjetlihttu hádjánii.

Kategoriija:Ovddeš riika
Kategoriija:Sovjetlihttu
Siiggahagat

**'Siiggahagat** leat barut mat hiljjat bohtet. Hui stuora javrriin, muhto eanas mearas.

Kategoriija:Jávri
Sámediggi, Ruošša

**Ruošša Sámediggi** ( *Kuelnegk Soamet Sobbar*) lea Sámi parlameanta Ruoššas. Dát álggahii doaimmaidnis jagis 2010. Vuosttaš Sámediggái váljejuvvui 9 lahtu. Sámedikki dálá presideanta lea Valentina Vyacheslavovna Sovkina.

## Kuelnegk Soamet Sobbar jođiheaddji
Valentina Vyacheslavovna Sovkina válljejuvvui juovlamánu 12. beaivve 2010 jođiheaddjin dan áiddobeliid ásahuvvon Sámi parlamentii Ruoššabeale Sámis, mii doaibmá gaskaboddosaš ásahussan ja Sámediggin. Ásahus galgá válbmet Ruoššasámi parlameantta láhkaevttohusa, mii geigejuvvo  guovllu eiseválddiide maŋŋá. Lujávrrenisu válljejuvvui sámi kongreassas Murmánskkas dán doibmii. 73 oasseváldi Guoládatnjárggas serve kongressii, ja dan ođđa orgánas leat 9 lahtu.  

## Áirasiid válljen
Kuelnegk Soamet Sobbara áirasat válljejuvvojedje juovlamánu 12. b 2010. Sii leat:

* Jođiheaddji, Valentina V. Sovkina, Lujávri
* Nina E. Afanasjeva, Murmánska
* Aleksandra Artieva, Krasnoshelie/Murmansk
* Andrey Danilov, Mochegorsk
* Aleksey Kolosov, (Moshnikov), Murmanshii
* Olga Jegorova, Murmansk
* Valerij Tkatchev, Lujávri
* Nina Ezhova, Revda
* Tatyana Tsmykailo, Jona

## Čujuhusat
*https://web.archive.org/web/20200807030535/https://www.barentsindigenous.org/saami-parliament-in-murmansk.4860165-111496.html/

Kategoriija:Sámepolitihkka
Kategoriija:Ruošša politihkka
Kategoriija:Ruošša Sámediggi
Buoccagas

**Buoccagas** () lea várri Bearddu ja Málatvuomi suohkaniin, Romssas.

Kategoriija:Málatvuopmi
Kategoriija:Beardu
Kategoriija:Romssa várit
Ella Holm Bull

**Ella Holm Bull** (riegádan golggotmánu 12. beaivvi 1929 Raavrevijhkes, jápmán čakčamánu 21. beaivvi 2006 Snoasas) lei sámegiel oahpaheaddji ja girječálli. Son lei dovddusin iežas áŋgirvuođaines lullisámegielas. Son válljejuvvui Norgga vuosttaš Sámediggái jagis 1989. Sámedikkis son ovddastii Oktasašlisttu Oarjelsámeguovllu Sápmelaččaid, Oarjelsámeguovllu válgabires. Sámedikkis doaimmadettiin son lei Sámedikkeráđi ja organisašunlávdegotti miellahttun. 
Holm Bull lei guhká Snoasa sámeskuvllas oahpaheaddjin. Ovttas professor Knut Bergslandain dagaiba soai Bergsland-Bull-riektačállima, lullisámi riektačállima jagis 1974. Go son jámi lei son juste bálkkahuvvon čállit "Sámi historjá Røyrvikas ja dan birrasis” (Den samiske historien i Røyrvik og omegn), ruhtaduvvon Davvi-Trøndelaga filkkadikki bokte.

## Bálkkašumit
* Den første nordiske samiske språkpris, Gollegiella-bálkkašupmi jagis 2004:is. Vuosttaš davviriika sámi giellabálkkašupmi
* Oaččui vuosttaš Nord-Trøndelag fylkes kulturpris jagis 1982.
* Sámiráđi gutnibálkkašumi jagis 1996:as
* Jorgalanbálkkašumii Kultuvra- ja girkodepartameantta mánáid ja nuoraidgirjjálašvuođa bálkkašupmi jagis 1976:as jorgalanbarggustis govvagirjji "Jakob og Joakim" lullisámegillii.

## Girjjalašvuohta
* ovttas Knut Bergslanddain lullisámi lohkkangirjji *Lohkede Saemien* (1974)
* *Brorke* (1984)
* *Tsååbpe-niejlen jih Tsååbpe-baernien bijre* (1984)
* *Suhtjegh* (1984)
* *Ovmese veareldh* (1985)
* ođđa almmuhus *Saemien lohkeme-gærja* av Knut Bergsland, Gustav Hasselbrink (1985). Vuosttaš almmuhus 1957:as
*  *Åarjel-saemien* girjeráidu, lullisámegiella smávvaskuvlii (guhtta girjji  bargogihppagiinr, Davvi Girji lágádus, 1984-)
* *Manne joe maahtam lohkedh* (1989)
* *Jielije saemien* (1996)
* *Ov-messie darjomes* (2000)
* *Dejpeladtje muvhth vätnoeh jih vuekieh* (2001)

## Musihkka
Son almmuhii guokte skearru Iđut lágágusas:
* *Jåvle-Laavlomh* juovlalávlagat mas Jonhild Jåma (1996) oassalasti. Nuohttagihppa: ISBN 82-7601-023-7
* *Laavlomh-Maanide* mánáidlávlagat mas earet eará Frode Fjellheim lei veahkkin (1997). Nuohttagihppa: ISBN 82-7601-038-5

## Gáldut

## Olggobeal leaŋkkat
* dep.no  Gollegiella-bálkkášumi birra

Kategoriija:Sápmelaš politihkkárat
Kategoriija:Riegádeamit 1929
Kategoriija:Jápmimat 2006
Kategoriija:Lullisápmelaččat
Norgga ruvdno

**Norgga ruvdno** (ISO 4217) lea ruhtaovttadat Norggas. Ovtta norgga ruvnnos leat 100 evrre. Valuhtta ISO 4217-koda lea *NOK*, muhto lea dábáleabbo gohčodit valuhtta *ruvdnon* ja čállit ",-" govasteamen. Norgga ruvdno lea sentrálabáŋkolága mielde bággomáksinovttadat Norggas, ja lea leamaš riika almmolaš valuhtta dan rájes go buhttejuvvui nu gohčoduvvon dárogillii *[[Speciedaler|daler]]* ja *skilling* jagis 1875.

Ruvdno lea eará davviriikkaid ruhtaovttadat maid, earet eará Dánmárkus, Ruoŧas (*krona*) ja Islánddas (*króna*)

## Historjá
Norgga ruvdno introduserejuvvui jagis 1875, ja buhtadii ovtta speciedalera njeallje ruvnno vuostái juohke speciedalera ovddas. Ruvnno sisafievrredeapmi bijai Norgga Skandinávalaš ruhtauniovnna (Den skandinaviske myntunionen) vuollái mii vuođđuduvvui guokte jagi árabut, jagis 1873. Uniovdna loahpahuvvui jagis 1914, muhto goitge váljjeje Norga, Dánmárku ja Ruoŧŧa doalahit iežaset ja dál sirrejuvvon valuhtaid.

Ruhtauniovnna siskkobealde lei norgga ruvnno gollestandardda 2 480 ruvnno ovtta kilo ráinnas golli ovddas. Dát standárda fas sisafievrreduvvui gaskal 1916:ii ja 1920ii, ja fas gaskal 1928ii ja 1931:a. Jagi 1913ii šattai ruvdno baicce čatnot brihttálaš pundii mas 19,9 ruvnno devddi ovtta punda. Jagis 1939ii šattai ruvdno čatnot USA dollarii, gos 4,4 ruvnno vástidedje juohke dollarii. Go Norga lei nazisttalaš okkupašuvnna vuolde (nuppi máilmmesoađis) de šattai ruvdno čatnot Duiska riksmárkkii vuostái gos 1 ruvdno vástidii 0,6 riksmárkái, ja máŋŋelaš lei 1 NOK=0,57 RIM. Maŋŋel soađi šattai ruvdno fas čatnot brihttalaš punda ja USA dollara vuollái.

Jagis 1992 valji Norgga Báŋku mannat eret daid fásta *cuvkenkuršain*, ja manai márkanheivehan golgii kuršaide. Dá lea maid Norgga báŋku dálá vuohki cuvkenkuršat meannudeapmi.

Ruvdno
Kategoriija:Ruhtaovttadagat
Boxholma gielda

** Boxholma gielda** (ruoŧagillii: * Boxholms kommun*) lea gielda Davvi-Ruoŧas Östergötlándda leatnas. 
	
## Čoahkkebáikkit
Vuolde lea listu čoahkkebáikkiin gielddas Boxholma gielda.

## Liŋkkat
*  www.boxholm.se

Kategoriija:Nuortagötlándda leatna
Linköpinga gielda

**Linköpinga gielda** (ruoŧagillii): *Linköpings kommun*) lea gielda Davvi-Ruoŧas Östergötlándda leanas. 
	
## Čoahkkebáikkit
Vuolde lea listu čoahkkebáikkiin gielddas Linköpinga gielda.

## Liŋkkat
* www.linkoping.se

Kategoriija:Nuortagötlándda leatna
Sámiid Ædnansærvi

**Sámiid Ædnansærvi** () lei sámesearvi Norggas. SÆS vuođđuduvvui jagis 1979.

Kategoriija:Sámesearvvit
Kategoriija:Norgga servodat
Nina Afanasjeva

**Nina Afanasjeva** (Nina Eliseevna Afanasjeva, , gielddasámegielas: Е̄льцэ Нӣна, r. 1939) lea gielddasápmelaš oahpaheaddji, gielladutki ja politihkkár.

## Duojit
* 1985 Афанасьева, Н. Е.; Куруч, Р. Д.; Мечкина, Е. М.; Антонова, А. А.; Яковлев, Л. Д.; Глухов, Б. А. *Са̄мь-рӯшш соагкнэһкь.* Москва.
* 2008 Яковлев, Л. Д.; Н. Е. Афанасьева; М. Рисслер. *Ла̄зэр ка̄ллса моаййнас: кырьйха лӣ Е̄льцэ Нӣна.* Берлин.
* 2010 Афанасьева, Н. Е. *Са̄мь-рӯшш соарнънэгк.* Мурман ланнҍ.

## Gáldut

## Liŋkkat
* '''Jēl'ce Nīna''': siidu Inkubatoras Wikimedia gielddasámegielas

Kategoriija:Gielddasápmelaččat
Kategoriija:Sámi girječállit
Kategoriija:Sápmelaš politihkkárat
Kategoriija:Riegádeamit 1939
Mearrariika

**Mearrariika** lea guovlu mat gullet Davvi-Nordlánda ja Lulli-Romssa fylkkasuohkanat.

Kategoriija:Davviriikkat
Kairo

**Kairo** (, *al-Qāhira*) lea Egypta oaivegávpot. Gávpoga olmmošlohku lea su. 7 438 376.

Kategoriija:Kairo
Kategoriija:Egypta gávpogat
Kategoriija:Afrihká oaivegávpogat
Jean Auguste Dominique Ingres

**Jean Auguste Dominique Ingres** (borgemánu 29. b. 1780 – ođđajagimánu 14. b. 1867) lei frankriikalaš dáiddár.
## Govat

Image:IngresOdipusAndSphinx.jpg
Image:Charles X In 1829.jpg
Image:Jean-Auguste-Dominique Ingres - La Baigneuse Valpinçon.jpg
Musée Ingres-Bourdelle - Le songe d'Ossian, 1813 - Ingres - Joconde06070001439.jpg
Image:Jean Auguste Dominique Ingres - The Spring - Google Art Project 2.jpg
Image:Ingres coronation charles vii.jpg


## Gáldut

Kategoriija:Riegádeamit 1780
Kategoriija:Jápmimat 1867

Kategoriija:Frankriikalaš dáiddárat
Rebecca Watson

**Rebecca Kay Watson** (r. golggotmánu 18 b. 1980) lea amerihkálaš bloggačálli ja podcastdoalloeamit. Son lea bloggačálli *Skepchick*as mas son čállá skeptisismma, ateismma ja feminismma birra. Son lea maiddái co-doalloeamit skeptisaláš podcastain The Skeptics' Guide to the Universe ja Little Atoms.

## Liŋkkat
* Skepchick
* Teen Skepchick

Kategoriija:Riegádeamit 1980
Kategoriija:Amerihkálaš girječállit
PZ Myers

**Paul Zachary "PZ" Myers** (r. nukčamánu 9. b. 1957) lea amerihkálaš biologiijaprofessora Minnesota Morrisuniversitehtas (; UMM) ja bloggačálli dutkaláš blogga *Pharyngula*:as. 

## Gáldut

## Liŋkkat
* Pharyngula &ndash; Almmolaš blogga

Kategoriija:Riegádeamit 1957
The Skeptics' Guide to the Universe

**The Skeptics' Guide to the Universe** lea vahkosaš, 80 minuhta skeptikalaš podcast gos Steven Novella, MD, lea podcastdoalloisit. 

## Geahča maid
* Rebecca Watson
Robert Peake

**Robert Peake den eldre** (c. 1551 - 1619) lei brihttalaš dáiddár.

## Govat


Image:Henry Prince of Wales on the Hunting Field Robert Peake.jpg|*Henry Frederick, prins av Wales* (1603)
Image:Elizabeth I, Procession Portrait..jpg|*Elizabeth I i prosesjon*  (c. 1600)
Image:Prince Charles the Future Charles I by Robert Peake, 1613. (University of Cambridge).jpg|*Prins Charles, Hertug av York* (1613)
Image:PrinceHenry.jpg|*Prins Henry*  (c. 1610)
Image:Eliz bohemia 3.jpg|*Elisabeth av Bøhmen*  (1606)


Kategoriija:Brihttalaš dáiddárat
Kategoriija:Riegádeamit 1551
Kategoriija:Jápmimat 1619
Steven Novella

**Steven P. Novella** (r. geassemánu 29. b 1964) lea amerihkálaš klinihkalaš neurologista, bloggačálli ja podcastdoalloisit. 

Kategoriija:Riegádeamit 1964
Juanes

**Juan Esteban Aristizábal Vásquez** (r. borgemánu 9. b. 1972) lea colombialaš popmusihkkár. Su artistanamma lea **Juanes**.

## Gáldut

## Geahča maid
*Official website 

Kategoriija:Colombialaš musihkkárat
Museu de Arte de São Paulo

**Museu de Arte de São Paulo** lea dáiddamusea São Paulo, Brasilas. Vaikko musea vuođđuduvvui jagis 1947. Musea viidodat lea 10&nbsp;000&nbsp;njealjehasmehtera. Jagis 2009 museas fidne 679&nbsp;019 olbmo.

## Geahča maid

* Musea ruoktosiidu

Kategoriija:São Paulo
Kategoriija:Brasilia museat
Ceavccageađge

**Ceavccageađge** () lea gilli Unjárgga gielddas, Finnmárkkus.

## Liŋkkat
* Nettutstilling om Ceavccageađge/ Mortensnes Kulturminneområde
* Varanger Samiske Museum
* Kultur i Unjárga-Nesseby på kart fra Kulturnett.no
*Vadsø museum: «Vadsø og Varangers eldste bosetning»
Guovdageainnu mánáidskuvla

**Guovdageainnu mánáidskuvla** () lea mánáidskuvla Guovdageainnus, Finnmárkku fylkkas. Guovdageainnu suohkan pláne ahte mánáid- ja nuoraidskuvla ovttastahttojuvvojit hálddahuslaččat.

Skuvlla rektor lea Bodil Utsi Vars. Guovdageainnu manaidskuvllas leat 7 ceahki, ja 16 luohka.

## Gáldut

Kategoriija:Guovdageainnu skuvllat
Time

**Time** sáhttá čujuhit eanet siidduide:
* Time (bláđđi)
* Time gielda Norggas

Kategoriija:Presiserensiiddut
Frode Fjellheim

**Frode Fjellheim** (r. borgemánu 27. b. 1959 Mussiris Vápste gielddas) lea lullisápmelaš musihkkár Norgga bealde. 

## Diskografiija
**Sangen vi glemte &mdash; Mijjen Vuelieh*, (Iđut 1991)
*Frode Fjellheims Jazz Joik Ensemble, *Saajve Dans* (Iđut 1994)
**Joik for kor*, (Vuelie 2002)
**Aejlies Gaaltije &mdash; the Sacred Source* (Vuelie 2004)
**Med joik som utgangspunkt*, (Vuelie 2004)

## Gáldut

## Geahča maid
*Vuelie-fitnodaga siiddut

Kategoriija:Lullisápmelaččat
Kategoriija:Sámi musihkkárat
Kategoriija:Riegádeamit 1959
Loabága sámegiel báikenamat

**Sámi eatnandieđalaš namma Loabágis** (knr 1920) guoská báikenamat Loabágiid gielddas, main lea sámegiel hápmi. De báikenamma sáhttá guoskat eatnandieđalaš guovlluide feara man muddui, de ahte namat sáhttet gieđahallat moadde gielddat.

Sápmi báikenamat sáhttá lea earalágán, jos vuođđuduvvo ahte guovllus lea eará sámegielat. Dat dáhpáhuvvo rádjeguovlluin. Lea ovcci sámegiela: lullisámegiella, ubmisámegiella, biđonsámegiella, julevsámegiella, davvisámegiella, nuortalašgiella, anárašgiella, gielddasámegiella ja darjjesámegiella. Lea maid guokte jávkkan sámegiela: giemasámegiella ja áhkkilsámegiella. Dušše davvisámegiella čáhkada dán listái Loabát gildii.
## Báikenamat

* Eará eatnandieđalaš báikit ožžo eará siiddut vaikko namat leat seammalágánat.
* Juohke eatnandieđalaš báikkis sáhttá lea máŋga eará nammat.

## Liŋkkat
* Sámi giellatekno: Jorgal báikenama

Kategoriija:Loabát gielda
Loabát
Gáivuona sámegiel báikenamat

**Sámi eatnandieđalaš namma Gáivuonas** (knr 1940) guoská báikenamaid Gáivuona suohkanis mat leat sámegillii. Dát báikenamat sáhttet guoskat eatnandieđalaš guovlluide feara man muddui, de ahte namat sáhttet gieđahallat moadde gielddat.

Muhtin guovlluin sáhttet máŋga sámegielat báikenamat seamma guvlui, jus guovllu geavahit máŋga joavkku, dahje olbmot geat hállet iešguđet sámegielaid. Leat ovcci sámegiela: lullisámegiella, ubmisámegiella, biđonsámegiella, julevsámegiella, davvisámegiella, nuortalašgiella, anárašgiella, gielddasámegiella ja darjjesámegiella. Leat maid guokte jávkan sámegiela: giemasámegiella ja áhkkilsámegiella. Gáivuona suohkanis leat dušše namat davvisámegillii.
## Báikenamat

* Eará eatnandieđalaš báikit ožžo eará siiddut vaikko namat leat seammalágánat.
* Juohke eatnandieđalaš báikkis sáhttá lea máŋga eará nammat.

## Liŋkkat
* Sámi giellatekno: Jorgal báikenama

Kategoriija:Gáivuotna gielda
Gáivuotna
Praha

**Praha** lea Čekkia oaivegávpot. Dan viidodat lea 496 km² ja olmmošlohku 1&nbsp;290&nbsp;508 (31.12.2016).

## Liŋkkat

* Praha almmolaš siidu (čeahkagillii, eaŋgalasgillii)

Kategoriija:Čekkia gávpogat
Kategoriija:Eurohpá oaivegávpogat
Plassje

**Plassje** () lea gielda Trøndelága fylkkas. Gieldda hálddahusguovddáš lea Plassje.

## Gáldut

Kategoriija:Trøndelága gielddat
Kategoriija:Máilmmeárbebáikkit Norggas
Svalbárda

**Svalbárda** (, ) leat Norgga sullot Árktisas. Dát sullot leat Eurohpa nannáma davábealde, sullii davvipola ja Norgga nannáma gaskkas. Svalbárdii gullet buot sullot ja bávttit gaskkal 74° ja 81° davvi govdodagas ja 10° ja 35° nuortta guhkkodagas. Stuorimus suolu lea Čohkkavárit (Spitsbergen), nubbin stuorimus lea Davvinuortaeana (Nordaustlandet) ja goalmmádin stuorimus Edgeøya. Longyearbyen lea hálddahusguovddáš dáid sulluide. Eará ásahusat, earret go dutkanguovddážat, leat dat ruošša ruvkeservodat Barentsburgas, dutkanservodat Ođđa-Ålesundas ja ásahusat ruvkedoaimma Sveagruvena dáfus. Buot dát sullot hálddašuvvojit bargoolbmás Svalbárddas.
Sullot váldojuvvoje vuosttaš geardde atnui 16. ja 17. jahkečuođis, fálesbivdo-čoahkkananbáikin, muhto guđđui loahpas ávdin. 19. jahkečuođi álggus álggahuvvui beasošruvkedoaibma, mii dagahii ahte eambbo servodagat álggahuvvojedje dáid sulluide. Svalbárda-traktáhtta 9.beaivvi guovvamánu 1920 rájes dohkkeha norgga suverenitehta, ja Svalbárda-lágain 1925:s šadde sullot ollásii oassin gonagasriikii Norgii. Svalbárda-láhka etablerii maid Svalbárdda ekonomalaš friddjabáikin ja demilitariserejuvvon guovlun. Odne leaba Stuora Norgga Čohkkaváriid Beasoškompaniija ja dat ruošša Trust Arktikugol áidna ruvkesearvvit mat ain doaimmaheaba beasošdoaimma Svalbárddas. Dutkkan ja turisma leat šaddan dehálaš liigeealáhussan lassin Svalbárdda Universitehtaguovddážii ja Svalbárdda máilmmiviidosaš siepmanvárrehussii. Doppe eai leat luottat orrunbáikkiid gaskkal, ja olbmot vánddardit skuteriiguin, girdiiguin ja fatnasiiguin. Svalbárdda Girdišillju, Longyear, lea dat deháleamos kommunikašuvdna-verrát reasta máilbmái.

Sulloguovllus lea arktalaš klimá, muhto doppe lea lieggasit ja bivvalit go eara guovlluin seamma govdodatgrádain.

## Stuorámus sullot
Svalbárdda stuorámus sullot leat:
* Spitsbergen (37&nbsp;673&nbsp;km²)
* Nordaustlandet (14&nbsp;443 km²)
* Edgeøya (5074&nbsp;km²)
* Barentsøya (1288&nbsp;km²)
* Kvitøya (682&nbsp;km²)
* Prins Karls Forland (615&nbsp;km²)
* Kongsøya (191&nbsp;km²)
* Bjørnøya (178&nbsp;km²)
* Svenskøya (137&nbsp;km²)
* Wilhelmøya (120&nbsp;km²)

## Govva

Fiila:Adventtoppen Hiorthfjellet from SE side of Adventfjorden Longyearbyen Svalbard on May 23 2025.jpg|Adventtoppen ja Hiorthfjellet várit Adventfjordenis, juste nuorttabealde Longyearbyena
Fiila:Polar bear warning sign at north eastern perimeter of Longyearbyen Svalbard on May 23 2025.jpg|Jiekŋaguovžža váruhusmearka Longyearbyena davveoarjerájás
Fiila:UNIS The university centre in Svalbard from S in distance Adventtoppen Hiorthfjellet May 23 2025.jpg|Svalbárdda universitehtaguovddáš (UNIS)
Biibbal

**Biibbal** lea risttalašvuođa bassi girji. *Biibbal* lea greikkalaš sátni mii máksá *girjjit*. Das leat guokte stuorra oasi –Boares testameanta (39 girjji) ja Ođđa testameanta (27 girjji).

## Geahča maid

* Boares Testameanta
* Ođđa Testameanta

## Liŋkkat
* Biibbal davvisámegillii
* Biibbal
* Ođđa testamenta
* Full text of "Bibel-historia, mailme sivnedume rejast Moses jabmem raggai, bibel jec̃as saniguim muittaluvvum ..."

Kategoriija:Risttalašvuohta
Kategoriija:Biibbal
Bratislava

**Bratislava** (, ) lea Slovakia oaivegávpot, ja dan 430 000 ássiin maiddái riikka stuorámus gávpot. Gávpot lea áibbas riikka oarjegeažis, Nuortariikka ja Ungára ráji lahka. Bratislava viidodat lea 367,9 km² ja dan juohká guovtti oassái Donau-johka.

Bratislava lea Slovakia politihkálaš, kultuvralaš ja ekonomiijalaš guovddáš. Doppe leat Slovakia presideanta, parlameanta ja ráđđehus. Gávpot lea maid máŋggaid universitehtaid, museaid, teáhteriid, galleriijaid ja eará politihkálaš, kultuvralaš ja oahpahusintitušuvnnaid ruoktobáiki. Bratislavas leat maid máŋggaid stuorit slovakialaš fitnodagaid ja finansiála insitušuvnnaid váldokantuvrrat. 

## Olggobeal liŋkkat

*Bratislava virggálaš neahttabáiki (slovakiagillii), (eŋgelasgillii)
*Bratislava Guide


Kategoriija:Eurohpá oaivegávpogat
Brno

**Brno** lea Čekkia nubbin stuorimus gávpot ja Lulli-Morávia leana oaivegávpot. Dan viidodat lea 230,22 km², olmmošlohku 404&nbsp;820 (1.&nbsp;1.&nbsp;2011).

## Liŋkkat

*Brno almmolaš siidu (čeahkagillii, eaŋgalsgillii, duiskkagillii, ruoššagillii)

Kategoriija:Čekkia gávpogat
Sós

***Sós*** lea galicialaš lávlu Mercedes Peóna njealját CD-skearru. Skearru almmustahttojuvvui skábmamánu 30. b. 2010.

### Sós (2010)

# "Elas" (04:59)
# "Derorán" (03:24)
# "São Paulo" (04:23)
# "Anacos" (03:31)
# "Babel" (04:37)
# "Desaparecer" (04:34)
# "Nana meus" (04:31)
# "Fala mellor" (03:52)
# "Máisdará" (00:51)
# "Ciumes" (07:51)
Mercedes Peón

**Mercedes Peón** (Oza dos Ríos, 1967), lea galicialaš lávlu ja musihkkár.

## Geahča maid
### Liŋkkat
* Mercedes Peóna siidu
* Mercedes Peóna eallingeardi
Kolokani

**Kolokani** lea gávpot Malis, Koulikoro regiuvnnas. Kolokanis leat sullii 13 000 ássi. Kolokani lea oaivegávpot Kolokani guovllus (*Cercle de Kolokani*), mas leat 10 suohkana (Didieni, Guihoyo, Kolokani, Massantala, Nonkon, Nossombougou, Ouolodo, Sagabala, Sebecoro ja Tioribougou). Kolokani guovllu viidodat lea 14 380 km² ja olmmošlohku lea 163 886 ássi.

Kategoriija:Mali gávpogat
Norgga leavga

**Norgga našunálaleavggas** lea sevdnjesalit davviguovllu ruossa mas leat vilges ravddas rukses vuođu nalde. Dat ceakko ruossaoassi lea biddjojuvvon leavgastávrrá lagabui, dološ Skandinávia leavgaminstariid mielde. Gávpe- ja našunálaleavggas lea oktavuohta 16:22, (allodagas govdodahkii), ja stáda- ja orlogaleavggas lea oktavuohta 16:27.

Dat rievttes ivnnit Norgga leavggas leat biddjon Olgoriikadepartemeanttas Pantone-vuogádaga mielde. Leavgga rukses oasis galgá leat PMS 200 ivdni ja dan alit oasis ges PMS 281. Dát ivnnit leat seamma go #BA0C2F ja #00205B RGB-systemas. Olgoriikadepartemeantta lohká ahte dát ruksesivdni lea seamma go dánska leavggas, ja alitivdni seamma go dan fránska leavggas. 

## Historjá

Antihkka- ja gaskaáiggis ii lean dábálaš ahte riikkain ledje sierra našunálaleavggat. Hearráin gal baicca ledje iežaset leavggat, ja gonagasa leavga lei dat man birra su soahteálbmot galggai čoahkkanit. Dat lea váttis gávnnahit sihkkarit mii norgga vuosttaš leavga lei, muhto dan gal dihtet ahte Sankt Olav anii vilges mearkka gearbmašiin Nesje-stuimmiin. Dán ovdal lei gáranas ja rávga leamašan anus. Magnus den Gode anii seamma mearkka go Sankt Olav, ja Harald Hardråde anii gáranasa. Gonagas Inge I anii rukses ledjona guvges duvkas, ja Sverre anii rukses ja golle goaskina. Eirik Magnussona leavga lei ruoksat mas lei fiskes ledjon mas lei ruvdno ja ákšu, dát lei anus jagi 1318 rájes. Ledjonleavga lei earret eará anus Akershusa festniŋgas nu maŋŋit go jagi 1698:is. 1641:s biddjui ledjon buot norgga ráđđenvugiid leavggaide. Dát seamma leavga lei maiddái anus fatnasiin ja eará festniŋgan, muhto unnidedje dan geavaheami 1600- ja 1700-loguin. 1500-logus šattai dábálažžan ahte fatnasat atne ruovtturiika leavgga čájehandihti gos sii leat eret, muhto ii šaddan ovdal jagi 1748:s ahte Dannebrog galggai leat dat áidna lobálaš gávpeleavga. 

## Čujuhusat

Kategoriija:Eurohpálaš leavggat
Kategoriija:Norga