open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gurutbellodat

**Gurutbellodat** () lea Norgga boarráseamos politihkalaš bellodat, mii vuođđuduvvui ođđajagemánu 28. beaivvi 1884:s, ja lea registrerejuvvon Bellodatregistarii. Gurutbellodagas lea sosiálaliberalisma vuođđojurddan, ja bellodat lea čađahan liberála ođastusaid dego parlamentarismma, oskkufriddjavuođa, juryortnega ja almmolaš jienastanrievtti. Bellodagas váilo 3 172 jiena gieldoráji badjel boahtit válggain 2009:is, muhto sis leat goitge odne guokte áirasa Stuoradikkis danne go lei stuora beroštupmi Oslos ja Akershusas sidjiide. Gurutbellodat lea de unnimus bellodat Stuoradikkis. Maŋemus go bellodat lei ráđđehusas lei áigodagas 2001:s gitta 2005:a rádjai, oktan Olgešbellodagain ja Risttalaš Álbmotbellodagain.

## Politihkalaš lávdi
Gurutbellodaga njeallje váldoášši leat skuvla, biras, smávva fitnodagažat ja čálgaortnet.

Bellodat lea olggošgovvidan iežas dego birasbellodahkan 1930-logu álggus ja rehkenasto odne dego dat eanemus progressiiva birasbellodat borgárlaš bealde. Bellodat oaivvilda ahte Norga ferte rievdat ruoksadis ruoná vearrun, danne go galgá gánnáhit válljet luonddugáhttema. Gurutbellodat bargá maiddái oktasašjohtolagain, ja lea nagodan dán čađahit Oslos gos fálaldat lassánii ja hálbbui. Bellodagas lei johtalusministtar 2001-2005, goas bidje johtui ráhkadit duppal- ja gávpotluottaid Bergenis.

Gurutbellodat ovdanbuktá maiddái iežas dego smávisfitnodagaid bellodat, ja erenoamážit sin ovddeš bellodatjođiheaddji Lars Sponheim dagai iešheanalaš ealáhusdolliid ja smávit fitnodagaid guovddáš oassin bellodaga politihkkii. 

Bellodaga okta váldoášši lea maid oahppo- ja skuvlapolitihkka. Gurutbellodat lei guovddážis ovddidit oktasašskuvlla ovdáneami. Otná bellodatjođiheaddji, Trine Skei Grande, lei ovdalaš skuvlabyråd Oslos (2000-2001). Su maŋŋel álggii seamma bellodatolmmoš Kjell Veivåg. Odne ovdanbuktá Gurutbellodat iežaset dego vuosttaldeaddjin viiddiduvvon skuvlabeivviide, šattuid ja ruotnasiid addit skuvllain ja leaksovehkiide mat eai leat fágalažžat oahppan. Bellodat áiggošii ruđa bidjat dáidda maŋŋel- ja viidáset ohppui oahpaheddjiide. Bellodat maid háliida ložžet priváhtaskuvlalága.

Gurutbellodagas leat máŋga čuoččuhusa mat leat earaláganat go eará Norgga politihka oaivilat, mat gusket personsuodjalussii, mirkofuolaheapmái ja teknologiijai dego profiilaguovlun. Gurutbellodat lea áibbas vuostá EU:a Diehtovurkendirektiivii. Bellodat lei earret eará vuosttaš gii doarjjui friddja fiilajuogadeami, ja bellodat oaivvilda maiddái ahte garra mirkogeavaheaddjit berrejit oažžut heroiinna reseaptain.

Kategoriija:Norgga bellodagat
Oscar Torp

**Oscar Fredrik Torp** (riegádan 8. beaivvi geassemánus 1893:s  Skjebergas, jámii 1. beaivvi miessemánus 1958:s) lei bargiidbellodatpolitihkkár geas ledje máŋga bellodatboastta 1918 rájes gitta dassá go jámii. Son lei maid fylkkamánni Vestfoldas 1948 rájes dassá go jámii.

Son lei stáhtaministtar 1951-1955 ja stuoradiggepresideanta 1955 rájes dassážii go jámii 1958:is. Son lei ruhtadanministtar, suodjalusministtar ja sosiálaministtar Nygaardsvolda ráđđehusas, ja dasa lassin suodjalusministtar Einar Gerhardsena vuosttaš ráđđehusas.

Áigemolsumis ráfigiđa jagi 1945:s lei son jođiheaddji Ráđđehusdelegašuvnnas ja doaimmaheaddji hoavda Olgoriikadepartemeanttas, Suodjalusdepartemeanttas ja Stáda diehtojuohkinbálvalusas miessemánu 14. beaivvis 31. beaivái 1945:s.

Torp lei maiddái parlamenttalaš jođiheaddji Bargiidbellodaga stuoradiggejoavkkus 1948-1951. Son lei maid dat gii formálalažžat lea guhkimusat lea bargan bellodatjođiheaddjin Bargiidbellodagas. Son válljejuvvui 1923:s, muhto massii saji go bođii ruovttoluotta Londonis 2. máilmmisoađi maŋŋel 1945:s.

## Bajásšaddan Østfoldas

Torp bođii Østfoldas eret, ja lei nubbin boarráseamos bárdni ovcci oappá- ja vieljažagain, gos gávccis bajásšadde. Sin áhčči emigrerii Kanadai go Torp lei logi-jahkásaš, ja jámii go lei ruovttuguvlui boahtime njeallje jagi maŋŋel. Torp barggai mánnán ja vásihii iežas vuosttaš bargosoahpatmeahttunvuođa go lei 13-jahkásaš. Dát dagahii dan nuorra bargái stuora jurddaváikkuhusaid, ja son bođii árrat johtui fágalaš bargguin. 15-jahkásažžan son lei vuolitruhtadoalli fágasearvvis Hafslundas.

## Čujuhusat

Kategoriija:Norgga stáhtaministarat
Kategoriija:Riegádeamit 1893
Kategoriija:Jápmimat 1958
Kategoriija:Stuorradiggepresideanttat
Kategoriija:Norgga ruhtadanministarat
Kategoriija:Norgga sosiálaministarat
Kategoriija:Norgga suodjalusministarat
John Lyng

**Johan Daniel Fürstenberg Lyng** (riegádii borgemánus 22. beaivvi 1905:s Troanddimis, jámii ođđajagimánus 18. beaivve 1978:s  Bærumas) lei norgalaš jurista ja politihkkár (Olgešbellodat). Son lei stáhtaministtár gaskkal 28. beaivvi borgemánus gitta 25. beaivái čakčamánus 1963:s ja olgoriikaministtar Per Bortena ráđđehusas 1965-1970.

Lyng riegádii Troandimis ja lei oahppan jurista. Lohkanáiggis lei sus gullevašvuohta dan kommunisma lihkahusaide Mot Dag, muhto searvvai dađistaga bellodahkii ”Frisinnede Venstre”, ovdal go son, jagi 1945:s, maŋŋel dan bellodaga heaittiheami, searvvai Olgešbellodahkii. 1947:s lei son alimusriekteadvokáhtta. Gaskal 1943-1944 okkupašuvnna vuolde lei son dan norgga delegašuvdna rekruhttakantuvrras Stocholmmas, ja miessemánu rájes jagi 1944:s Justiisadepartemeanttas Londonis. 1945:s 1947 rádjai lei son stáhtaadvokáhtta riikaverrošanáššiin, ja son čalmmustahtii iežas áktoriin dan stuora Rinnan-áššis. Son lei duopmár Troandin gávpotrievttis 1945:s, láhkamanni Agderis 1951:s ja fylkkamánni Oslos ja Akershusas áigodagas 1964-1970. Lyng lei miellahttu Troandima gávpotstivrras, ovdagottis ja ruhtadanlávdegottis 1935-1945. Son ovddastii Lulli-Trøndelága Stuoradikkis 1945-1953. Son maid geahččalii vuoitit válddi Olgešbellodaga ovddas Telemárkkus 1953:a válggain, muhto ii olahan dan. Muđui lei son miellahttu Skiena gávpotstivrras 1955-1959, ja Stuoradiggeovddasteaddji Akershusa ovddas 1958-1965.

Olgešbellodagas son šattai jođánit C.J. Hambroa maŋisboahtti ja šattai parlamentalaš jođiheaddjin gaskkal 1958 ja 1965. Son čájehii iežas erenoamáš čeahpes parlamentalažžan. Máŋgga bealis Lyng lei mielde rievdademiiguin mat guske sin politihkalaš jurdagiidda, ja son maid huksii luohttámuša daid borgárlaš bellodagaid gaskkas. Dalle go Gerdhardsena ráđđehus heaittihuvvui King-Bay-áššis 1963:s, lei Lyng hui lunddolaš stáhtaministtar 1963:s.

Son lei miellahtut Nobel-komiteas ođđajagimánu 1. beaivvi 1964:s gitta golggotmánu 12. beaivái 1965:s. Lyng lei áhčči ovddeš advokáhttii, politihkkárii ja girječállái Jon Lyngai, ja vilbealli máilmmidovddus Thor Heyerdahlai.

## Gáldut

Kategoriija:Riegádeamit 1905
Kategoriija:Jápmimat 1978

Kategoriija:Norgga stáhtaministarat
Skuvla

**Skuvla** (greikkagillii *σχολή*, *skholē*) lea almmolaš dahje priváhtta ásahus dahje oahppobáiki, gos oahpahuvvojit iešguđetlágan fágat dahje oahppoávdnasat, mat addet mánáide ja nuoraide dieđuid ja máhtuid, mat leat vuođđun joatkkaoahpuide ja bargoeallimii.

Oahpahus dáhpáhuvvá ovttasbargun mas okta dahje eanet oahpaheaddjit oahpahit ohppiid dahje studeanttaid joavkkuin, mat gohčoduvvojit luohkkán dahje klássan.

Máŋgga riikkas mánát leat geatnegahtton vázzit skuvlla muhtun jagi bajásšattadettiin. Skuvlageatnegasvuohta álgá dábálaččat guđa- (omd. Norggas) dahje čiežajahkásažžan (omd. Suomas ja Ruoŧas) ja nohká sullii 16 jagi agis. Nie lea maiddái Davviriikkain, gos diekkár bákkolaš skuvla gohčoduvvo vuođđoskuvlan.

Kategoriija:Oahppu ja skuvlejupmi
Equinor

**Equinor ASA** (namain **StatoilHydro** jagiin 2007–2009, **Statoil** 2009–2018) lea norgalaš oljo- ja gássafitnodat, man váldokantuvra lea Stavangeris. Statoil lea sihke Norgga ja olles Davviriikkaid stuorimus fitnodat, mii gávppašuvvo Osllo ja New Yorka burssain. Váldoeaiggát lea Norgga stáhta 67 proseanttain.

Statoilas leat 29 500 bargi measta 40 riikkas ja dan márkanárvu lei jagis 2010 sullii 530 milliárdda Norgga ruvnno. Fitnodat buvttada sullii 1,7 miljovnna fáhta beaivválaččat, ja árvaluvvo ahte dat oamasta oktiibuot 6 milliárdda fáhta. Dat lea máilmmi goalmmát stuorimus roavvaoljovuovdi ja okta stuorimus gássabuvttadeddjiin.

Kategoriija:Fitnodagat
Jan Matejko

**Jan Alojzy Matejko** (geassemánu 24. 1838 - skábmamánu 1. 1893) lei polskalaš dáiddár.

## Govat


Image:Jan Matejko-Astronomer Copernicus-Conversation with God.jpg |*Copernicus* (1872)
Image:Matejko_Christianization_of_Poland.jpg |*Kristnandet av Polen ' (1889)
Image:Rok 1863 Polonia.JPG |*Polonia'' (Polska) (1863)


## Gáldut

Kategoriija:Polskalaš dáiddárat
Kategoriija:Riegádeamit 1838
Kategoriija:Jápmimat 1893
Suoma Sámedikki válggat 2011

**Suoma Sámedikki válggat 2011** ordnejuvvojedje 5.9.-3.10. Válggain lei 40 evttohasa, mii lea vihtta evttohasa unnit go ovddit válggain. Sámediggái válljejuvvui 21 lahttu jagiide 2012-2015. 

## Evttohasat válggain
* Aikio, Antti Uula Sameli
* Avaskari, Anu Aino-Sisko Maarit
* Fofanoff, Pekka Pietari
* Guttorm, Raimo Esa
* Guttorm, Veikko Armas Johannes
* Haltta, Tauno
* Heikkuri, Pertti Olavi
* Helander, Mirja Marjukka
* Hetta, Jouko Iisakki
* Kari, Aarne Tuomas
* Kustula Arvi Johannes
* Jomppanen, Jouni Ilmari
* Juuso, Tuomas Aslak
* Länsman, Asko Tapani
* Magga, Ellen Ulla-Maarit
* Magga-Vars, Petra Biret
* Morottaja, Anna Margareeta
* Musta, Yrjö Oskari
* Nuorgam, Mirva Anne Marjatta
* Näkkäläjärvi, Anne Kristiina
* Näkkäläjärvi, Janne Oula
* Näkkäläjärvi, Heikki Klemetti
* Näkkäläjärvi, Pirita Susanna
* Paltto, Heikki Yrjänä
* Pekkala, Pekka Tapani
* Pirttijärvi, Keijo Mikael
* Pohjanrinne, Arto Juhani
* Porsanger, Veikko Antero
* Saijets, Janne Jan Henrik
* Sanila-Aikio, Tiina Juulia
* Sara, Saara Magreta
* Seurujärvi, Väinö Heikki
* Sujala, Antti Tapani
* Tapiola, Jouni Ilmari
* Tapiola, Nilla Samuli
* Turunen, Aarne Olavi
* Valkeapää Johan Nihkolas
* Valle, Pentti Viljo Heikki
* Äärelä, Hans Raimo Henrikki
* Äärelä, Rauni Irja Anneli

## Válgaboađus
Jienastanproseanta válggain lei 49,6. Ovddit válggaid ektui jienastanproseanta njiejai. Oktiibuot 5483 olbmos lei jienastanriekti dáin válggain.

Kategoriija:Suoma Sámediggi
Lillehammer

**Lillehammer** lea gielda Opplándda fylkkas. Lillehammera gieldda Lillehammer márkan lea gieldda ja olles fylkka hálddahusguovddáš ja Opplándda stuorámus gávpot. Gieldda olmmošlohku lea 26&nbsp;906 ja viidodat lea 477&nbsp;km².

Lillehammer rádjegielddat leat .

## Gáldut


Kategoriija:Opplándda gielddat
Kategoriija:Norgga fylkkaid hálddahusguovddážat
Arendal

**Arendal** lea Norgga gávpot ja gielda, mii lea Nuorta-Agdera fylkka hálddahusguovddáš.

Kategoriija:Norgga gávpogat
Kategoriija:Nuorta-Agdera gielddat
Kategoriija:Norgga fylkkaid hálddahusguovddážat
Leikanger

**Leikanger** lea gielda Sogn ja Fjordane fylkkas. Leikanger gieldda Hermansverk lea gieldda ja olles fylkka hálddahusguovddáš. Gieldda olmmošlohku lea 2&nbsp;266 ja viidodat lea 180&nbsp;km².

Leikanger rádjegielddat leat .

## Gáldut


Kategoriija:Sogn ja Fjordane gielddat
Kategoriija:Norgga fylkkaid hálddahusguovddážat
Stientjie

**Stientjie** (, ) lea gielda Trøndelága fylkkas. Gávpot lei maiddái Trøndelága fylkka hálddahusguovddáš.

Dan rádjegielddat leat Aejrie, Overhalla ja Kråangke davvin, Snoasa davvenuortin ja nuortin, Verdal lullin ja Inderøy ja Verran oarjin.

Stientjie oažžui gávpotstatusa 1857:s.

## Gáldut

Kategoriija:Norgga gávpogat
Kategoriija:Trøndelága gielddat
Kategoriija:Norgga fylkkaid hálddahusguovddážat
Sør-Aurdal

**Sør-Aurdal** lea gielda Opplándda fylkkas. Gieldda olmmošlohku lea 3&nbsp;145 ja viidodat lea 1&nbsp;109&nbsp;km². Gieldda hálddahusguovddáš lea Bagn. 

## Gáldut


Kategoriija:Opplándda gielddat
Nihkolas Valkeapää

**Nihkolas Valkeapää** (Johan Nihkolas Valkeapää) lea vuosttaš geardde evttohassan Suoma Sámediggi válggain 2011. Valkeapää lea eret Eanodagas. Son lea dálkkasdiehtaga kandidáhta ja badjeolmmoš.

## Gáldut
Antti Sujala

**Antti Tapani Sujala** lea fitnodatdoalli Ohcejogas. Son lea evttohassan Suoma Sámediggi válggain 2011. 

## Gáldut


Kategoriija:Sápmelaš politihkkárat
Pentti Valle

**Pentti Viljo Heikki Valle** lea badjeolmmoš Anáris. Valle lea leamašan lahttun Anára gielddastivrras, Muddusjávrri bálgosa boazoisidin ja Bálgosiid ovttastusa várresáhkadoallin. Son lea evttohassan Suoma Sámediggi válggain 2011.

## Gáldut
Yrjö Musta

**Yrjö Oskari Musta** lea evttohassan Suoma Sámediggi válggain 2011. Musta bargá rektorin Anáris. Son lea Sámedikki skuvlen- ja oahppamateriálalávdegotti lahttu jagiin 2007-2011..

## Gáldut
Pirita Näkkäläjärvi

**Pirita Susanna Näkkäläjärvi** (riegádan guovvamánu 13. beaivve 1978) lea Suoma Sámedikki lahtu jagiin 2012-2015 ja 2020-2023. 

Son válljejuvvui vuosttas háve Suoma Sámediggi válggain 2011 ja lei áidna evttohas sámeguovllu olggobealde, guhte válljejuvvui áirrasin. Nuppe háve son válljejuvvui Suoma Sámediggái Anáris sámediggeválggain 2019.

Golggotmánu 2012 Näkkäläjärvi álggii Yle Sápmi ođđa hoavdán, Juhani Nousuniemi maŋŋel ja seammás son guđii Sámedikki. Pirita Näkkäläjärvi celkkii iežas eret Yle Sámi hoavdan jagis 2017. Dál son bargá fitnodatgávpehoavdan Helen Venturesis.

Näkkäläjärvis leat guokte magisttardutkosa. Son lea gávpediehtagiid magisttar Helssega gávpeállaskuvllas ja MSc Media and Communications (with Distinction) London School of Economicsis (LSE), Stuorra-Británnias. Su magisttar- dahje masterbargu LSE:s gieđahallá áitagiid sámiid sátnefriijavuhtii Suomas.

## Gáldut


Kategoriija:Riegádeamit 1978
Jouko Hetta

**Jouko Iisakki Hetta** lea badjeolmmoš Soađegili Vuohčus ja son lei evttohassan Suoma Sámediggi válggain 2011.

## Gáldut
Raimo Äärelä

**Hans Raimo Henrikki Äärelä** lea evttohassan Suoma Sámediggi válggain 2011. Äärelä lea eret Soađegilis ja lea leamašan mielde gielddapolitihkkás. 

## Gáldut
Pertti Heikkuri

**Pertti Olavi Heikkuri** lea vuovdedoallohoavda Avvilis, Anáris. Heikkuri lea leamašan Suoma Sámedikki lahttu jagiin 1996-2004. Son lei evttohassan Suoma Sámediggi válggain 2011 ja válljejuvvui.

## Gáldut


Kategoriija:Sápmelaš politihkkárat
Anna Morottaja

**Anna Margareeta Morottaja** dahjege **Kuobžâ-Piäká Ánná** (riegádan juovlamánu 21. beaivve 1969) lea anáraš oahpaheaddji ja musihkar Anára Rivdolis. Son lea mielde Koškepuško-nammasaš musihkkajoavkkus, mii lávlu anárašgillii jorgaluvvon lávlagiid. Morottaja lea Anarâškielâ servi-searvvi várresáhkadoalli jagis 2011. Son bargá Sámi oahpahusguovddážis anárašgiela ja -kultuvrra oahpaheaddjin. Morottaja lea maid oahpahan davvisámegiela.

Morottaja lei evttohassan Suoma Sámediggi válggain 2011 ja Suoma Sámedikki lahttun jagiid 2012-2015.

## Gáldut

*
Magreta Sara

**Saara Magreta Sara** dahjege **Sara Ovllá Magreta** dahje **Jusse Ándde Hilkka Magreta** (riegádan geassemánu 27. beaivve jagis 1984) lea evttohassan Suoma Sámediggi válggain 2011. Sara bargá luohkáoahpaheaddjin ja badjeolmmošin. Son lea eret Lismmás Anáris.

## Gáldut


Kategoriija:Sápmelaččat
Anne Näkkäläjärvi

**Anne Kristiina Näkkäläjärvi** lei evttohassan Suoma Sámediggi válggain 2011.

## Gáldut


Kategoriija:Sápmelaš politihkkárat
Janne Näkkäläjärvi

**Janne Oula Näkkäläjärvi** (riegádan guovvamánu 15. beaivve 1983) lea Johtti Sápmelaččat searvvi stivralahttu Eanodagas. Son lea vuosttaš háve evttohassan Suoma Sámediggi válggain 2011.

## Gáldut


Kategoriija:Riegádeamit 1983
Keijo Pirttijärvi

**Keijo Mikael Pirttijärvi** lea Sámeráđi várrelahttun áigodagas 2009-2012 ja Anára gielddaráđis várrelahttun. Son lea Áŋŋelis, Anára gielddas eret. Pirttijärvi lea leamašan mielde maid Suoma Sámi Nuoraid ja Suoma Boazosámiid servviin. Pirttijärvi lea evttohassan Suoma Sámediggi válggain 2011.

## Gáldut
 

Kategoriija:Sápmelaš politihkkárat
Sarpsborg

**Sarpsborg** lea Norgga gávpot ja Østfolda fylkka hálddahusguovddáš.

Kategoriija:Norgga fylkkaid hálddahusguovddážat
Kategoriija:Østfolda gielddat
Stavanger

**Stavanger** lea suohkan ja gávpot Norggas, Rogalándda fylkkas. Stavangera olmmošlohku lea sullii 127 000 ássi. Stavangeris leat Statoila ja Oljodirektoráhta váldokantuvrrat ja ollu oljodoaimmat, ja dan dihte Stavanger gohččoduvvo Norgga oljooaivegávpogin.

Kategoriija:Rogalándda gielddat
Kategoriija:Norgga fylkkaid hálddahusguovddážat
Erkki Itkonen

**Erkki Esaias Itkonen** (cuoŋománu 26. b. 1913 Anár &ndash; miessemánu 28. b. 1992 Helsset) lei akademihkar ja okta máilmmi buoremus dovdojuvvon suopmelaš-ugralaš gielaid dutkiin. Son lei okta 1900-logu dovdoseamos lingvistihkkariin Suomas. Itkonena sogas lei earáge lingvistihkkarat degomat Erkki Itkonena gánda Esa Itkonen ja Erkki vieljja gánda Terho Itkonen.

Itkonen álggahii sámegielaid dutkin. Son nákkáhalai doavttirin jagis 1939. Itkonen čoaggii ja doaimmahii njealljeoasát anárašgiela sátnegirjji.

## Gáldut

Kategoriija:Riegádeamit 1913
Kategoriija:Jápmimat 1992

Kategoriija:Suopmelaš gielladutkit
Kategoriija:Sámi gielladutkan
Norgga almmolaš etáhtaid ja institušuvnnaid sámegiel namat

## Sámi namat

## Gáldut

## Liŋkkat
* Samit: Navn på offentlige etater og institusjoner, oversatt til samisk
Norgga departemeanttaid sámegiel namat

## Sámi namat

*Fornyings-, administrasjons- og kirkedepartementet (no, nn)

## Liŋkkat
* Ráđđehus.no: Departemeanttat

Kategoriija:Norgga departemeanttat
Bargo- ja searvadahttindepartemeanta

**Bargo- ja searvadahttindepartemeanta** () ja ovdal **Bargo- ja sosiáladepartemeanta** () lea departemeanta Norggas. Departemeanta lea ovddasvástádus bargomárkanpolitihkka, bargobiras- ja sihkkarvuođapolitihkas, ealáhagat ja čálgopolitihkka. 

## Liŋkkat
* Almmolaš siidu

Kategoriija:Norgga politihkka
Kategoriija:Norgga departemeanttat
Giellagáhtten

Giellagáhttemiin oaivvilduvvo dat, go mii geahččalit stivret giela geavaheami dihtolágán ávžžuhusaiguin. 

Giellagáhttemis leat máŋga ulbmila, ee.: 

- iskat seailluhit giela struktuvrra, amas menddo johtilit rievdat

- stivret makkár ođđa sánit gilli váldojuvvojit atnui

- buoret gulahallan – “čielggasvuođa gáibádus”

- doalahit sámegiela oktan giellan

- nannet giela stáhtusa

- lasihit sámegiela geavaheami

Kategoriija:Ealáskahtton gielat
Kategoriija:Giellapolitihkka
Sigbjørn Skåden

**Sigbjørn Skåden** (riegádan ođđajagimánu 4. beaivvi 1976:s Romssas) lea sámi girječálli ja guovddáš olmmoš davvinorgga kulturbirrasis. Go son lei njeallje jahkásaš fárrii su bearaš su eatni (Asbjørg Skåden) ruovttubáikái – unna gilážii Lánttedievás Skánihis. Odne son orru Førdes.

Son lei mielde ásaheame nuoraidsearvvi Stuornjárgga Sámenuorak, mii 1999:s álggahii Márkomeanu – sámi kultuvra- ja musihkkafestivála mii dollojuvvo gaskkal Skániid Romssas ja Evenášši Nordlánddas ja mii ovddida sámi kultuvrra.

Skåden lea lohkan girjjálašvuođa ja sus lea váldofága girjjálašvuođadieđus Romssa Universitehtas. Sus lea maid mastergráda Británnia girjjálašvuođas Yorka Universitehtas (University of York). 2003:s lei Sigbjørn Skåden redaktevra sámi nuoraidantologiijas “Riimiin rámiin” man ulbmil lei ovddidit nuorra, duordnasámi jienaid ja sin movttiidahttit čállit.
2004:s son debuterii girječállin epihkalaš muitalangirjjálašvuođadivttain Skuovvadeddjiid gonagas mii almmuhuvvui unna márkosámi lágádusas Skániid girjie Evenášis. Dáhpáhus lea vižžon ovtta sámi gilážis Ofuohta-guovllus soahtegaskaáiggis. Dikta lea baserejuvvon dan agalaš juvddalaš-myhtas. Myhta gávdno máŋgga hámis ja girji sárgu sámi paralleallaid. Jusup, girjji váldoolmmoš, lea nuorra, sámi dievdu gollán sieluin, agálaš mátkkošteamis iežas olbmuid gurpmiin olggiid nalde. 2005:s lei son Jagáš nuorra artistta Riddu Riđus gos son ovdanbuvttii ovtta dramatiserejuvvon bihtá dán divtta vuođul. 2007:s lei son prologagirječálli ”Festspillene i Nord-Norge” ovddas. 2007:s almmuhuvvui dárogillii girji, Skuovvadeddjiid gonagas, maid son ieš ođđasit hutkkai. Seamma jagi nominerejuvvui Skuovvadeaddjiid gonagas Davviguovllu ráđi girječállinbálkkašupmái (Nordisk råds litteraturpris).
Skábmamánu 2009:s almmuhii Skaniid girjie su nuppi lyrihka-barggu Prekariáhta lávlla. Dás mii čuovvut sámi bára Debbie ja Ian’a. Girji lea juhkkon golmma oassái: okta oassi sudnuide goabbáige, ja goalmmát oassi sudnuide fárrolagaid.

## Gáldut

Kategoriija:Sápmelaččat
Kategoriija:Sámi girječállit
Kategoriija:Riegádeamit 1976
Marry Ailonieida Somby

**Marry Ailonieida Somby** (riegádan 1953:s Deanus) lea sámi girječálli ja teáhterbargi, gii orru Romssas.
Son debuterii 1976:s sámegielat mánáidgirjjiin Ámmul ja alit oarbmælli. Girji bođii dárogillii jagi maŋŋel, Ammul og den blå kusinen. Sámi myhtat ja álbmotoskku leat guovddáš fáttát su mánáidgirjjiin, maid leat almmuhuvvon sihke davvisámegillii ja dárogillii.

## Girjjálašvuohta
* *Ráiddostallan * (1983) / *Raiden går* (1993)
* *Solens datter : et samisk eventyr* / *Beaivvas nieida* (1990) (*også svensk utgave*)
* *Uhcastáloš * (1993)
* *Guovžža gazza ; ja Guovssahasa lávlla* (1993)
* *Krigeren, elskeren og klovnen = Mu apache ràhkesvuohta* (1994), dikt, samisk og parallelltekst
* *Ráhkisvuoða soahki*. Beaivváš sámi teáhter , 1996
* *Samisk skyggespill*. Med Anne Helgesen. Dukketeatermanus, 1998
* *Okto = Alene; et drama om [[John Andreas Savio]]*. Beaivváš sámi teáhter , 2002
* *Bajándávgi * (2004)
* somban.com: ''portretter og bokomslag''
* Birkeland, Risa, Vold. *mánáidgirjjálašvuođahistorja*. , 2. almmuhus, Samlaget, 2005 ISBN 82-521-5933-8
* Morten Haugen (red.). *Barnas forfatterleksikon*. Damm, 2003

## Gáldut

Kategoriija:Riegádeamit 1953
Kategoriija:Sámi girječállit
Matti Aikio

**Matti Aikio**, dahje **Mathis Isaksen**, (, riegádan geassemánu 18. beaivvi 1872:s Kárášjogas, Norggas, jámii suoidnemánu 25. beaivvi 1929:s, Kárášjogas, Norggas), lei sápmelaš girječálli, journalista ja dáiddár. Son lei vuosttaš sámi girječálli Norggas.

Matti Aikio riegádii oahpaheaddji bárdnin. Son logai pedagogihka Troandimis, ja barggai oahpaheaddjin gaskkal 1896 ja 1906 Finnmárkkus ja Lulli-Norggas. 

Aikio oahpai dárogiela easkka 1890:s 18-jahkásažžan. Románaid ja drámaid son čálii dárogillii. Son čilgii hui vuđolažžat dan garra árgabeaivvi mii gulai sámi minoritehtii, ja dan maid sii barge iežaset identitehta ja iešdovddu ovddidit.
1921 rájes lei Aikio stádastipendiahtta.

## Bibliografiija
* *Bygden paa elvenesset* (1929)
* *Ginunga-gap* (1907)
* *Hyrdernes kapel* (1918)
* *I Dyreskind* (1906)
* *Under blinkfyret* (1918)

## Gáldut

Aikio, Matti
Aikio, Matti
John Gustavsen

**John Gustav Gustavsen** (riegádan 29. beaivvi miessemánus 1943:s Porsáŋggus) lea sámi girječálli ja journalistta gii almmuha sihke sámegillii ja dárogillii. Son bajásšattai Nordkáhpas, ja orru Romssas.

## Čáppagirjjálašvuođa almmuhusat
**Gumpegoddi/Ulvedreperen*, 1993
**Flammen*, 1980
**Alarm over Russevåg*, 1978
**Lille Chicago*, 1978
**[[John Savio]]: en internasjonal kunstner fra [[Sør-Varanger]]*, 1994

## Fágalaš almmuhusat
**Trekk fra samisk folkemedisin: noen særtrekk, erfaringer og vurderinger av samenes folkemedisin slik den har blitt praktisert i Finnmark. Grunnfagsoppgave i medisin*, 1975
**Samer tier ikke lenger: om ytringsforbud i sameland,* 1980
**Vi kom først*, 1989
**Med mildvær løsner skred: samisk litteraturhistorie i lommeformat*, 1990
**Samer vi bør vite mer om*, 1993

## Eará almmuhusat
*Kronikk i Aftenposten 28. oktober 2002 - Samisk demokrati på viddene, besøkt 25. oktober 2008.
**Spøkelser går igjen i samenes land* (kronikk)

## Organisašuvnnat mat gusket John Gustavsenii
*Gudnemiellahttu Davvinorgga girječállinsearvvis (Nordnorsk forfatterlag)
*Norgga girječállinguovddáš (Norsk forfattersentrum)
*Norske Dramatikeres Forbund (NDF)

## Čujuhusat

Kategoriija:Riegádeamit 1943
Kategoriija:Sámi girječállit
Åse Kathrin Vuolab

**Åse Kathrin Vuolab** (riegádan juovlamánu 18. beaivvi 1987:s) lea sámi giehtačálusčálli. Son lea lohkame Norgga filbmaskuvllas (Den norske filmskolen). Vuolabas lea duogáš radioverdden ja TV-prográmmajođiheaddjin NRK nuoraidprográmmas *Ízü* áigodagas 2007-2009, ja son lea ráhkadan guoimmuhanráiddu *Gussalihkku*, dárogillii *(K)ulykke*. Vuolab ja su prográmmajođiheaddji-mielbargi Ellen Oddveig Hætta neaktiba ieža maid dan ráiddus. Ízü-TV lea guoimmuhanprográmma nuoraide, mii vuosttažettiin lea ráhkaduvvon sámiide sámiin, muhto mii goitge galgá sáhttit guoimmuhit earáid maid.

## Filmográfa
### TV-prográmmat
*2007 &ndash; *[[Ízü-tv]]*

## Liŋkkat
*NRK nuoraidprográmma Ízü
*Gussalihkku
*Artihkkal Ízü-TV birra

Kategoriija:Sápmelaš neavttárat
Kategoriija:Riegádeamit 1987
Kategoriija:Sámi girječállit
Niillas Aslaksen Somby

**Niillas Aslaksen Somby** (riegádan 4. beaivvi juovlamánus 1948:s) lea sámi kulturbargi ja sámepolitihkalaš aktivistta. Son lea daid maŋemus logenár jagiid bargan čállin/girječállin, govvejeaddjin ja journalistan. Somby orru Sirpmás Deanu gielddas. Niillas A. Somby lei miellahttu Sámi ákšuvdnajoavkkus. Son lea vuosttažettiin beaggán okta dain čiežain sápmelažžan geat nealgudedje iežaset streaikan Stuoradikki olggobealde 1979:s Áltá-riidduid oktavuođas, ja oassálastin bávkalangeahččaleamis Álttás 1982:s.

## Oaiveskálžo-ášši
1980 rájes lea Niillas A. Somby engašeren dan bargui ahte oažžut ruovttoluotta bievvalastojuvvon Mons Somby bázahusaid Anatomalaš Ásahusas Oslo Universitehtas (Anatomisk Institutt ved Universitetet I Oslo). Mons Somby lei okta dain gii Guovdageainnu stuimmiid oktavuođas bievvalastojuvvui 1854:S. Niillas A. Somby lea ieš Mons Somby maŋisboahtti, ja oaččui oktan reastta Somby-sogain Mons Somby bázahusaid ruovttoluotta 1996:s.

Somby ja su bargu Mons Somby bázahusaid ektui lea fáddá rešissevrra Paul Anders Simma filmmas *”Gi oss skjelettene tilbake”* (Atte midjiide dávttiid ruovttoluotta).

## Šaldebávkaleapmi Álttás
Niillas A. Somby, John-Reier Martinsen ja goalmmát amasolmmoš oassálastte 1982:s ovtta geahččaleapmái bávkalit ovtta šaldi Álttás. Bilideapmi čađahuvvui maŋŋel go Norgga Alimusriekti 1982:s mearridii ahte ráđđehusa ulbmilmearrádus dulvadit Áltá-eanu lei lobálaš ja sáhtii álggahuvvot. Bávkalanviggamuš ii meinnestuvvan danne go bávkkehii dáhpedorpmis. Sombys roasmmohuvvái čalbmi ja giehta bávkaleami oktavuođas. Gieđa son massii maŋŋel dan dihte. Son dajai NRK:i maŋŋel:
”Go ii ábut nealgudanstreaikkain, ákkastallamiin, ii ge miellačájehemiin, de lea dušše okta giella maid eiseválddit ipmirdit. Dat lea sin iežaset giella.”

Somby ja Martinsen ášostuvvuiba dollacahkkeheami ovddas ráŋggáštuslága §148 mielde, mas lea 21 jagi ráŋggáštusrámma. Jahkebeali maŋŋel giddagasas, Somby báhtarii Kanadai gos son ja su bearaš čiehkadedje irokeesaid luhtte. Sii olggosbijahalle loahpas Kanadas. Guokte jagi ja golbma mánu maŋŋel go báhtaredje ledje Somby ja su bearaš ruovttoluotta Norggas. Ášostahttin bávkaleami ovddas lei de rievdaduvvon ja unniduvvon bilideapmin almmolaš opmodagas ja lobihis vuorká bávkkanasain. Son dubmehalai jagi čohkkat, mas čieža mánu ledje evttolažžat. Danne go Somby lei jo vihtta mánu čohkkan, son beasai friddjan de.

## Čujuhusat

## Geahča maid
* Give Us Our Skeletons (eaŋgalsgillii)
* Sultestreiken foran Stortinget i 1979 (dárogillii)
* Sultestreiken i Oslo og Stockholm i 1981 (dárogillii)
* Alta-konflikten (dárogillii)
* Folkeaksjonen mot utbygging av Alta-Kautokeinovassdraget (dárogillii)

## Liŋkkat
* http://www.dagbladet.no/nyheter/2002/11/26/354782.html

Kategoriija:Riegádeamit 1948
Kategoriija:Deatnolaččat
Kategoriija:Sámi girječállit
Lajla Mattsson Magga

**Lajla Mattsson Magga** (r. skábmamánu 4. b. 1942) lea lullisámi mánáidgirječálli ja leksikográfa. Son orru Guovdageainnus. Mattsson Magga lea vuosttažettiin dovddus, oktan Knut Bergslandain, danne go lea ráhkadan Lullisámi-dáru sátnegirjji, muhto son lea maiddái almmuhan lullisámi mánáidgirjjiid ja muitalusaid.

## Bibliográfija
* Mattson Magga, Lajla 1984: *Govne-boetske / saemiegielese*. Tana: Jår'galæd'dji
* Mattson Magga, Lajla 1984: *Maahke ryöknie = Máhtte rehkenasta*  Tana: Jår'galæd'dji
* Mattson Magga, Lajla 1984: *Daate lea Piere* Tana: Jår'galæd'dji
* Bergsland, Knut ja Mattsson Magga, Lajla  1993: *Åarjelsaemien-daaron bakoegärja Sydsamisk-norsk ordbok*. Iđut.
* Mattson Magga, Lajla 2008: *Meerke*. Idut.
* Mattson Magga, Lajla 2009: *Norsk-sydsamisk ordbok*.
* Magga, Ole Henrik  ja Mattson Magga, Lajla  2012: *Sørsamisk grammatikk*. Davvi girji
* Mattson Magga, Lajla 2016: *Mojhtesh*. Iđut.
* Mattson Magga, Lajla 2019: *Tjïrrh = Cebo*. Iđut.

## Gáldut

Kategoriija:Sámi girječállit
Kategoriija:Lullisápmelaččat
Kesha

**Kesha Rose Sebert** (njukčamánu 1. 1987 Los Angeles, California, Amerihká ovttastuvvan stáhtat) lea amerihkálaš popmusihkkár.

## Diskografiija
* 2010 – *[[Animal (Kesha álbum)|Animal]]*
* 2012 – *[[Warrior (Kesha álbum)|Warrior]]*
* 2017 – *[[Rainbow (Kesha álbum)|Rainbow]]*
* 2020 – *[[High Road (Kesha álbum)|High Road]]*
* 2023 – *[[Gag Order (Kesha álbum)|Gag Order]]*

## Gáldut

## Eará siidduin
* Kesha ruovttusiiddut

Kategoriija:Riegádeamit 1987
Kategoriija:Amerihkálaš popmusihkkárat
Neptunus

**Neptunus** () lea planehta. Dat lea beaivvášgotti gávccát ja olggumuš planehta. Dat lea njelját stuorimus čađamihtu hárrái. Neptunus lea veahá stuoribuš go su measta jumešlágan ránnjáplanehta Uranus. Neptunus johtá beaivváža birra juohke 164,8 jagi. 

Namma lea nammaduvvon romálaš mearraipmila mielde ja dan astronomalaš mearka lea ♆, mii govvida Neptunusa golbmasuori. 

Neptunus lea dat áidná planehta beaivvášgottis mii fuomášuvvui matematihkalaš rehkenastimiin, dan sadjái go áicamiin. Fránskkálaš astronoma Alexis Bouvard oinnii ahte Uranus jođii ártegit. Dalle dat jurdddašii ahte ferte leat soames gávnnakeahtes planehta leamen mii váikkuha Uranusa johtimii. Gávnnakeahtes planehta báiki einnostuvvui matematihkalaččat ja áicajuvvui dasto teleskohpain. Maŋŋelaš dan stuorámus mánnu, Triton, fuomášuvvui.

## Neptunusa mánut
Neptunusas leat unnimustá 13 mánu:
Despina,
Galatea,
Halimede,
Laomedeia,
Larissa,
Naiad,
Nereid,
Neso,
Proteus,
Psamathe,
Sao,
Thalassa ja
Triton

## Gáldut

Kategoriija:Planehtat
Kategoriija:Beaivvášgotti planehtat
Trygve Bratteli

**Trygve Martin Bratteli** (riegádan 11. beaivvi ođđajagimánus 1910:s Nøtterøyas Jarlsberga ja Larvika amtas – dálá Vestfolda, jápmán 20. beaivvi skábmamánus 1984:s Oslos) lei norgalaš politihkar (Bb) ja stáhtaministtar guktii áigodagas 1971&ndash;1976.

## Eallin
Son lei Terje Hansen Bratteli (1879&ndash;1967, earret eará suohkanbargi) ja Martha Barmen (1881&ndash;1962) bárdni. Vuođđoskuvlla maŋŋel lei son belohahkii bargguhaga ja belohahkii viisárbárdni 1926 rádjái, ja son oassálasttii fállábivdui jagiid 1926&ndash;1927. Dán áigodagas son barggai máŋga mánu ovtta guanofabrihkas Lulli-Georgia sullos Lulli Atlántas.

Son barggai snihkkenbargguiguin Vestfoldas ja Bargiid nuoraidfylkingas jagiid 1928&ndash;1933. 

1924:s lei Bratteli ”Folkets Frihet” redaktevra Girkonjárggas, ja dan maŋŋel Bargiidnuoraid redaktevra, ja AUF čálli 1940:s. Son doaimmahii maiddái 1940:s čállin Bargiidbellodagas. Jagiid 1940&ndash;1942 barggai Trygve Bratteli snihkkárin Kristiansundas.

Bratteli lei ángiris vuosteháhkobargi nuppi máilmmisoađi vuolde ja válddahalai duiskkalaččaide 1942:s Kristiansundas. Son dollui Nacht und Nebel-fáŋgan konsentrašuvdnaleairrain 1943:s gitta 1945 rádjái, Sachenhausenis Oranienburggas Berlina lahka ja Natzweileris Elsassas. Son evakuerii Vilges bussiiguin njukčamánus 1945:s ja dettii dalle 47 gilo.

16. beaivvi cuoŋománus 1946:s náitalii son journalisttain Randi Helene Larsseniin (1924&ndash;2002), redaktevrra Olav Larssena (1894&ndash;1981) ja Aslaud Rustada (1892&ndash;1987) nieiddain.

## Gáldut

Kategoriija:Riegádeamit 1910
Kategoriija:Jápmimat 1984
Kategoriija:Norgga stáhtaministarat
Lars Korvald

**Lars Korvald** (riegádan 29. beaivvi cuoŋománus 1916:s Mjøndalenis, jápmán 4. beaivvi suoidnemánus 2006:s Mjøndalenis) eret Vuolit Eikeris Buskerudas lei norgga politihkar Risttalaš Álbmotbellodagas. Son lei stuoradiggeovddasteaddji, stáhtaministtar, bellodatovdaolmmoš ja parlamenttalaš jođiheaddji. Son loahpahii iežas fidnokarrieara fylkkamánnin Østfoldas.

## Biografiija
Korvald lei oahppan siviilaagronoma, ja oaččui oahpaheaddjibarggu 1943:s dan risttalaš Tomb eanandoalloskuvllas (Tomb jordbruksskole) mii lei Rådes Østfoldas. Áigodagas 1948:s 1952 rádjái son barggai hoavdakonsuleantan ”Norske Jordbruksklubber:is” (dála 4H Norge). 1952 rájes son lei rektor Tomb eanandoalloskuvllas. Son ii lean ovdal leamašan politihkalaččat aktiivvalaš go 1961:s nominerejuvvui vuosttaš sadjái Østfolda Risttalaš Álbmotbellodaga listui.  Dušše njeallje jagi maŋŋel šattai son RáB parlameanttalaš jođiheaddjin, ja logi jagi maŋŋel ges stádaministtarin.

Son lei Risttalaš Álbmotbellodaga vuosttaš stádaministtar dalle go jođihii guovddášráđđehusa (RáB, Gb ja G) golggotmánu 18. beaivvi 1972:s gitta golggotmánu 16. beaivvi 1973:a rádjái. Son lei maid ovdaolmmoš Risttalaš Álbmotbellodagas 1967-75 ja 1977-79, stuoradiggeáirras Østfolda ovddas 1961-81 ja lágadiggepresideantta 1969-72. Korvald lei Risttalaš Álbmotbellodaga parlameanttalaš jođiheaddji jagiin 1965-72 ja 1973-81.

Korvalda ráđđehusa ovddemuš barggut šadde šiehtadallamat gávpešiehtadeami birra EF:ai go ohcamuš norgga miellahttuvuođa birra ii lihkostuvvan 1972:s. Crotale-ášši oktavuođas Korvalda ráđđehus bisui vaikko Bargiidbellodat ovddidii eahpeluohttámuš-evttohusa geassemánu 1973:s, ja vaikko VG moadde beaivvi dan evttohusa ovdal čálii ovdasiidui ahte ”Korvald-ráđđehusa beaivvit leat lohkkon”.
Dat lei Korvald gii 1972:s loktii Kjell Magne Bondevika, gii lei dalle 25 jahkasaš, riikapolitihkalaš arenai go vieččai su sisa stádačállin stádaministara kantuvrii.
Maŋŋel go Korvalda politihkalaš karrieara nogai, válljejuvvui son Fylkkamánnin Østfoldas (1981:s 1986:a rádjái).

Korvald jámii moadde vahkku maŋŋel iežas eamida, Ruth Aarny Korvald (riegádan Ruth Aarny Borgersen, suoidnemánu 2. beaivvi 1915). Soai náitaleigga 1943:s. Son hávdáduvvui Bragenes girkus Drammenis suoidnemánu 12. beaivvi, gistu dolvo dasto Nedre Eiker girkogárdái. Ráđđehus mearridii ahte su hávdádeami galggai stáda gokčat ruđalaččat.

## Gáldut

Kategoriija:Riegádeamit 1916
Kategoriija:Jápmimat 2006
Kategoriija:Norgga stáhtaministarat
Kategoriija:Norgalaš politihkkárat
Kategoriija:Olbmot
Kathmandu

**Kathmandu** dahje **Katmandu** ( dahje काठमान्डु) lea Nepala oaivegávpot ja Nepala stuorimus gávpot. Kathmandu lea Katmanduleagis. Kathmandu olmmošlohku lea sullii 1 000 000 ássi ja viidodat lea 50,67 km². 


Kathmandu-Maju Dega-02-Kamadev-Narayana-2007-gje.jpg
Kathmandu-Hanuman Dhoka-Nasal Chowk-14-Pancamukhi Hanuman Mandir-2013-gje.jpg
Kathmandu-Hanuman Dhoka-14-Galerie-2013-gje.jpg
Kathmandu-Asan-Annapurna-08-2013-gje.jpg
Kathmandu-Menschen-48-Priester-Glaeubige-2013-gje.jpg
Kathmandu-Strassenhandel-52-Gemuesehandel-2013-gje.jpg
Kathmandu-Laden-32-Fahrradladen-2013-gje.jpg
Kathmandu-Menschen-62-Saddhu mit Motorraedern-2013-gje.jpg
Swayambhu, Kathmandu, Nepal.jpg
Kathmandu, Nepal, Life on the streets.jpg
Patan Durbar Square 2007-12-0287 (2589771795).jpg
Kathmandu, Basantapur, Square, Nepal.jpg
Kathmandu, Nepal, Kaathe Swyambhu, Buddhist monks.jpg
Hámar

**Hámar** lea Norgga gávpot ja gielda ja Hedmárkku fylkka hálddahusguovddáš.

Kategoriija:Hedmárkku gielddat
Kategoriija:Norgga gávpogat
Kategoriija:Norgga fylkkaid hálddahusguovddážat
Joan Miró

**Joan Miró i Ferrà** (cuoŋománu 20. b. 1893 &ndash; juovlamánu 25. b. 1983) lei katalonialaš dáiddár.

## Govat

Image:Palacio de Congresos y Exposiciones (Madrid) 01 Kopie.jpg | *Palacio de Congresos y Exposiciones*
Image:JuanMiroMosaic.jpg | Barcelonas


## Gáldut

Kategoriija:Spánskalaš dáiddárat
Kategoriija:Riegádeamit 1893
Kategoriija:Jápmimat 1983
Ellen Johnson-Sirleaf

**Ellen Johnson-Sirleaf** (r. golggotmánu 24. beaivve 1938 Monrovia, Liberia) lea liberialaš politihkkár ja Liberia dásseválddi 24. presideanta (ođđajagimánu 16. b. 2006 – ođđajagimánu 22. b. 2018). Son lea Afrihká ja Liberia vuosttaš nissonpresideanta. Jagis 2011 son vuittii Nobela ráfibálkkašumi ovttas liberialaš Leymah Gboweein ja jemenlaš Tawakkul Karmanin.

## Gáldut






Kategoriija:Riegádeamit 1938
Kategoriija:Liberia presideanttat
Kategoriija:Nobela ráfibálkkašumi vuoitit
Jyrki Katainen

**Jyrki Tapani Katainen** (riegádan golggotmánu 14. b. 1971, Siilinjärvis) lea Kansallinen Kokoomusa politihkkár ja lei Suoma oaiveministtar.

## Gáldut

Kategoriija:Riegádeamit 1971
Kategoriija:Suopmelaš politihkkárat
Kategoriija:Suoma oaiveministarat
Longyearbyen

**Longyearbyen** Svalbárdda hálddahusguovddáš. Longyearbyen lea Norgga davimus gielda ja dan olmmošlohku lea 2&nbsp;075 ássi (2012).

Kategoriija:Norgga gávpogat
Vilnius

**Vilnius** lea Lietuva oaivegávpot. Dan olmmošlohku lea su. 574&nbsp;221 ássi (2017).

Kategoriija:Lietuva
Kategoriija:Eurohpá oaivegávpogat
Bryssel

**Bryssel** lea Belgia oaivegávpot. Bryssel olmmošlohku lea 1 086 000 ássi ja viidodat lea 162 km².

Kategoriija:Belgia
Kategoriija:Eurohpá oaivegávpogat
Skien

**Skien** lea Norgga gávpotgielda ja Telemárkku fylkka hálddahusguovddáš. Skiena rádjefylkkat leat Sauherad ja Kongsberg davvin, Siljan nuortin, Porsgrunn ja Bamble lullin ja Drangedal ja Nome oarjin, ja lea oassi guovllus mii gohčoduvvo Grenland.

Gávpot lea okta Norgga boarrásepmosiin, dat vuođđuduvvui sullii jagis 1000. Dat lea áidnu gaskaáiggi gávpot Norggas, man ii gonagas vuođđudan.

Gielda ja gávpot leat Norgga 11. stuorámusat, 52 077 ássiin (ođđajagimánu. 1. b. 2011). Skiena gávpot lea oassi oktii čoahkkánan gávpotguovllus, masa gullet Skien, Porsgrunn ja Bamble. Dat čoahkkebáiki lea čihččet stuorámus riikkas 88 335 ássiin 1.1.2011:s (main 45 978 Skienis, 32 484 Porsgrunnas ja 9 873 Bambles).

Kategoriija:Telemárkku gielddat
Kategoriija:Norgga fylkkaid hálddahusguovddážat
Niamey

**Niamey** lea Niger oaivegávpot ja Niger stuorimus gávpot. Niamey olmmošlohku lea 1 033 295 (2008) ja viidodat lea 239 km².

Kategoriija:Niamey
Kategoriija:Nigera gávpogat
Kategoriija:Afrihká oaivegávpogat
Isak Østmo

**Isak Østmo** (riegádan 14. beaivvi suoidnemánus 1934:s) lea sámi skuvlaolmmái ja aviisaredaktevra. Son lea bargan oahpaheaddjin Kárášjogas, ja lei redaktevra Ságat aviissas oanehis áigodagas 1966:s ja lea maiddái bargan NRK Sámi Radios. Son lea maid jorgalan moadde mánáidgirjji sámegillii, ja čálii mánáidgirjji *Guov'dagæino Gab'ba / Reinsbukken Kauto frå Kautokeino* (1963) oktan Jan Magnus Bruheiman ja Reidar Johan Berlen. Sii ožžo Girko- ja oahpahusdepartemeantta govvagirjebálkkašumi girjji ovddas.

Østmo, Isak
Jigme Khesar Namgyel Wangchuck

** Jigme Khesar Namgyal Wangchuck** (guovvamánu 21. 1980) lea Bhutána viđát gonagas, *Wangchucka gonagasviesu* hoavda ja máilmmi nuoramus stáhtaoaivámuš. 

## Gáldut

Kategoriija:Riegádeamit 1980
Kategoriija:Bhutána gonagasat
Trygve Lund Guttormsen

**Trygve Lund Guttormsen** (riegádii suoidnemánu 20. b. 1933 Gávvuonas Álaheajus, jámii skábmamánu 6. b. 2012 Mázes Guovdageainnus) lei guovddáš sámi govvadáiddár ja guovllupolitihkar, gii orui ja barggai Mázes Guovdageainnu suohkanis, Finnmárkkus. Trygve Lund Guttormsen lei okta dain gii álggahii nu gohčoduvvon Máze-joavkku, mii ovddastii ođđa jurddašeami ja internašunaliserema sámi dáidagis. Guttormsen lei iešoahppan govvadáiddár ja guovddáš olmmoš organiserejuvvon sámi dáiddaeallimis, ja son lei Sámi dáiddárguovddáža gudnemiellahttu. Guttormsen lei maid guovddáš olmmoš sámi vuostehágus Áltá-riidduid áigge. 

## Biografiija
Trygve Lund Guttormsen bajásšattai Gávvuonas Álttás. Son ja su bearaš evakuerejuvvojedje soađi áigge álggos Moai, ja loahpas Nesoddenii, gos sii orro gitta 1948 rádjai. Guttormsen váccii álggos álbmotallaskuvllas, ja de reálaskuvllas ja gymnásas Álttás, ja das maŋŋel vel Risttalaš Gymnásas Oslos. Jagiid 1957–1958 son álggii bargat sadjásašoahpaheaddjin Álttás, gos son maid maŋŋel čađahii oahpaheaddjiskuvlla ja válddii eksámena 1961:s. 

Trygve Lund Guttormsen lei rektor Máze skuvllas 12 jagi, ja lei maid Guovdageainnu suohkanstivrras oktiibuot 20 jagi. Trygve Lund Guttormsen lei guovddáš miellahttu Máze-joavkkus, geat dolle báikki Máze boares skuvlainternáhtas. Dát vistti lea dál guosseateliera Sámi dáiddárguovddáža vuolde.

## Čujuhusat

Kategoriija:Sámi dáiddárat
Kategoriija:Politihkkárat
Kategoriija:Riegádeamit 1933
Kategoriija:Jápmimat 2012
Nirpi

**Nirpi** (*Mustela nivalis*) lea Eurohpá unnimus neahtaealli. Dan guhkkodat lea Sámis 167-227 mm ja deaddu lea 40-130 grámma.

## Earát buoiddat
Nirppi lagas fuolki lea buoidda, mii lea dušše vehá stuorát go nirpi.
Davvi smávvaealli gohčoduvvo *Mustela nivalis nivalis*.
Luleju

**Luleju** (Julevsámegillii *Julevu* ) lea Luleju gieldda ja olles Norrbottena leana hálddahusguovddáš ja stuorámus gávpot. Luleju gávpoga olmmošlohku lea badjelaš 46,6 duhát olbmo.

Kategoriija:Luleju gielda
Bærum

**Bærum** lea gielda Akershusa fylkkas, Akershusa oarjeoasis. Bærum lea maid Norgga viđát stuorámus gielda. Bæruma mearrarádjesuohkanat leat Oslo, Asker ja Nesodden, ja eananrádjesuohkanat Ringerike, Hole ja Lier.

Kategoriija:Akershusa gielddat
Kategoriija:Norgga gávpogat
Moštšena

**Moštšena** (ukrainagillii Мощена, polskkagillii *Moszczana*) lea gilli Volynia guovllus Ukrainas.
Viesttarmeara válgabiire

**Viesttarmeara válgabiire** vai **válgabiire 5** (; ) lea válgabiire Norgga samediggeválggas. Válgabiirre suohkanat leat: Divrrát, Siellat, Loabát, Rivttát, Skánit, Ivvárstáđit, Hárštá, Bjarkøy, Giehtavuotna, Ánddasuolu, Ikšnášši, Bievát, Suorta, Hadsel, Vuogát, Vestvågøy, Flakstad, Moskenes, Værøy, Røst, Lodegat, Dielddanuorri, Evenášši, Áhkánjárga, Bálat, Divttasvuotna, Hábmir, Stáigu, Oarjel-Foalda, Budejju, Fuoisku, Sálát, Oarjel-Báidár, Báidár ja Meløy.

Kategoriija:Norga
Sámediggi

**Sámediggi** lea sámiid álbmotválljen parlameanta. 

## Geahča maid
* Norgga Sámediggi
* Suoma Sámediggi
* Ruoŧa Sámediggi
* Ruošša Sámediggi

Kategoriija:Sámedikkit
Risttalašvuohta

**Risttalašvuohta** dahje **kristtalašvuohta** lea máilmmi stuorimus osku. Risttalašvuođa bassi girji lea Biibbal.

Kategoriija:Risttalašvuohta
Drammen

**Drammen** lea gielda Buskeruda fylkkas. Drammena gieldda Drammen márkan lea gieldda ja olles fylkka hálddahusguovddáš ja Buskeruda stuorámus gávpot. Gieldda olmmošlohku lea 65&nbsp;639 ja viidodat lea 137&nbsp;km².

Drammena rádjegielddat leat .

## Gáldut


Kategoriija:Buskeruda gielddat
Kategoriija:Norgga fylkkaid hálddahusguovddážat
Lulli-Sápmi válgabiire

**Lulli-Sápmi válgabiire** vai **válgabiire 6** (; ) lea válgabiire Norgga samediggeválggas. Válgabiirre gielddat leat: Nordlándda fylkka gielddat Ruovada ja Rátnu rájes luksa, Davvi-Trøndelag ja Lulli-Trøndelag fylkkat ja Surnadal, Rindal ja Sunndal gielddat Møre- ja Romsdal fylkkas ja Engerdal, Rendalen, Os, Tolga, Tynset ja Folldal gielddat Hedmark fylkkas.

Kategoriija:Norga
Haváija

**Haváija** lea oassestáhta Amerihká ovttastuvvan stáhtain Jaskesábis Haváijasulluin.

## Vuođđodieđut:
Virggálaš giella: eŋgelasgiella ja haváijagiella
Oaivegávpot: Honolulu
Viidodat: 28 311 njealjehaskilomehtera
Ássit: 1 360 000 
Ruhta: USA dollár

## Geahča maid
* Máilmme riikkat

Kategoriija:Haváija
Norgga gielddat

Dát lea listu **Norgga gielddain**.

## Gielddat Norggas

### [[Agdera fylkkagielda]]

### [[Innlandet fylkkagielda]]

### [[Møre ja Romsdála fylkkagielda]]

### [[Nordlándda fylkkagielda]]

### [[Oslo fylkkagielda]]

* ***[[Oslo]]***

### [[Rogalándda fylkkagielda]]

### [[Romssa ja Finnmárkku fylkkagielda]]

### [[Trøndelága fylkkagielda]]

### [[Vestfoldda ja Telemárkku fylkkagielda]]

### [[Vestlándda fylkkagielda]]

### [[Vikena fylkkagielda]]


Norga
Rauma

**Rauma** lea:
* Gielda  Norggas, Møre ja Romsdála fylkkasuohkanis
* Gielda Suomas

Kategoriija:Presiserensiiddut
Hhohho

**Hhohho** lea davimus Svazieatnama njealji hálddašanguovllus. Guovllu viidodat lea 3 569 km² ja ássiidlohku sullii 270 000 (2007), ja dasa gullet 14 smávit, *inkhundla*-nammasaš hálddašanguovllu. Hhohho oaivegávpot lea maid olles riikka oaivegávpot Mbabane. Hhohho ja Lulli-Afrihká rádji alde lea Svazieatnama alimus várri Emlembe (1 862 m).
Malgrat de Mar

**Malgrat de Mar** lea gávpot Spánias. Malgrat de Mar olmmošlohku lea 18&nbsp;596 ja viidodat 8,82&nbsp;km².

## Vuođđodieđut:
* Viidodat: 8,82 njealjehaskilomehtera
* Ássit: 18.596 (2010)

## Liŋkkat
* http://www.ajmalgrat.cat
* http://www.turismemalgrat.com

Kategoriija:Espánnja
Aleksandra Andreevna Antonova

**Sandra Antonova** ( dahjege Антонова Са̄нндрэ Вуэннҍтре нӣййт, ) lei gielddasápmelaš oahpaheaddji ja girječálli. Antonova riegádii Tyrber-siiddas miessemánu 5. beaivve 1932, ja jámii golggotmánu 8. b. 2014. Su goappašat váhnemat ledje sápmelaččat, geat čađa áigge barge boazoolmmožin Tyrber-duoddariin. Bearrašis ledje ollu mánát. Sandras lei okta bárdni ja guokte áhkuba.

Sandra lei  jagiin 1978&ndash;1993 čállán gielddasámi čállinvuogi ja vuosttas Sámi áppesa vuosttasskuvlaluohká várás. Áppes almmustuvai 1982. Sandra jorgalii gielddasámegillii girjjáža *Jesus lea mánáid ustibaš*, mii almmustuvai 1996. Maid 1996 Davvi Girji Kárášjogas almmustahtii Askold Bažanova máinnasgirjji *Gabba*. Sandra Antonova jorgalii  girjji ruoššagielas gielddasámegillii.

Antonova oaččui Davviriikkalaš Gollegiela-bálkkašumi jagis 2012. 

## Duojit
* А. А. Антонова. *Са̄мь букварь*. 1982. - Ленинград.
* *Антонова А. А., Афанасьева Н. Е., Глухов Б. А. , Куруч Р. Д., Мечкина Е. И., Яковлев Л. Д.* Саамско-русский словарь: 8000 слов / Под редакцией Р. Д. Куруч. — М.: Русский язык, 1985. — 568 с. — 1720 экз.
* Sandra Antonova. *Bearaš: mánáid diktagirji* = Са̄нндрэ Антонова. *Пӣрас: стӣха кыррьй паррнэ гуэйкэ*. - 2004. — Kárášjohka.
* *Антонова А. А.* А̄й са̄ннҍ. Букварь. Учебник для 1 класса саамских школ. — «Издательство ”Дрофа” Санкт-Петербург, 2004.
* А. А. Антонова. *Струны сердца*. 2007. — Мурманск.
* *Са̄нндрэ Антонова*. Са̄мь-Рӯшш са̄ннҍнэххьк, 7500 ве̄ррьт са̄мь са̄ннӭ я 10600 са̄ррнмушшэ (Саамско-Русский словарь, около 7500 саамских слов и 10600 словосочетаний). — Мурманск, 2014. — 376 с. — 500 экз.

## Jorgalusat
* Аскольд Бажанов. *Вӣллькесь пуаз: моайнас*. Художнэһкь Яков Яковлев. Кӣлт са̄мь кӣлле ёаркэсьт Санндрэ Антонова. - 1996. — Kárášjohka.
* *Антонова А. А.* Ӣсус — па̄ррнэ ка̄ннҍц (Евангелий для детей «Иисус — друг детей»). — Стокгольм, Хельсинки, 1996.
* *Антонова А. А.* Евангелий Матвея (перевод закончен, но пока ещё не опубликован).
* *Антонова А. А.* Ка̄йне ла̄йххь (сказки Большаковой Н. П. «Подарок чайки»). — Мурманск, 2003.
* *Антонова А. А., Агеева А. M.* Вӣллькесь пуаз (перевод стихов Матрёхина И. Я. «Белый олень»). — Мурманск, 2007.
* Есенин, Сергей Александрович (1895—1925). Сергей Есенин на саамском = Сергей Есенин сāмас: стихотворения = стиха|ссылка=|ответственный=перевод А. А. Антоновой и С. Е. Якимович; [предисл. В. Е. Кузнецовой]. — Текст парал. рус., саам.|место=Мурманск|издательство=Мурманское книжное издательство|год=2008|страниц=148, [1]|isbn=978-5-85510-313-7|
* *Антонова Са̄нндрэ* Та̄рьенч Кукесьсуххк (сборник трёх произведений Астрид Линдгрен про Пеппи Длинныйчулок: «Пеппи поселяется на вилле Курица», «Пеппи отправляется в путь», «Пеппи в стране Веселии»). — Мурманск, 2013.

## Gáldut


## Liŋkkat
* '''Sandra Antonova''': siidu Inkubatoras Wikimedia gielddasámegielas
Mbabane

**Mbabane** lea Swazieatnama hálddahuslaš oaivegávpot ja stuorámus gávpot. Gávpoga olmmošlohku lea 60 900 (2007).

Kategoriija:Swazieatnama gávpogat
Kategoriija:Afrihká oaivegávpogat
Delhi

**Delhi** (hindigillii दिल्ली, punjabgillii ਦਿੱਲੀ, urdugillii ‏ دلی) lea India nubbin stuorámus gávpot.
Ságat

**Ságat** lea dárogiel sámi báikkálaš aviisa mii ásahuvvui Čáhcesullui jagi 1956. Jagi 1981 váldodoaimmahat fárrii Levdnjii gos dát ain lea.  

## Aviissa giella
Vaikko dan namma lea sámegillii, teaksta lea eanaš dárogillii.

## Doaimmaheaddjit
* Kristian Olsen 1956–57
* Hans J. Henriksen ja Thor Frette 1958–61
* Hans J. Henriksen 1961–64
* Nils Jernsletten 1964–66
* Isak Østmo 1966–66
* Hans J. Henriksen 1966–67
* Albert Johansen 1967–68
* Odd Mathis Hætta 1968–74
* Peder Andreas Varsi, Johan Store ja Arne Wulff 1974–75
* Geir Wulff 1976
* Bjarne Store-Jakobsen 1976–78
* Geir Wulff 1978–

## Gáldut

## Geahča maid
*Ságat

Kategoriija:Dárogiel aviissat
Kategoriija:Sámi aviissat
Kategoriija:Norgalaš aviissat
Čáhppesrásttis

**Čáhppesrásttis** (*Turdus merula*) lea rástáide gullevaš loddi.
Dan guhkkodat lea 24,5–27 cm ja deaddu lea 75,5–110 grámma.

Kategoriija:Rástát