open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Euro

**Euro** (**€**) lea Eurohpa Uniovnna oktasaš valuhta. Euro lea ruhta 19 riikkas.

## Euro riikkat

#  Belgia
#  Duiska
#  Frankriika
#  Greika
#  Irlánda
#  Itália
#  Luxemburg
#  Nuortariika
#  Portugal
#  Spánia
#  Suopma
#  Vuolleeatnamat
#  Slovenia (ođđajagimánnu 2007)
#  Kypros (ođđajagimánnu 2008)
#  Málta (ođđajagimánnu 2008)
#  Slovakia (ođđajagimánnu 2009)
#  Estteriika (ođđajagimánnu 2011)
#  Látvia (ođđajagimánnu 2014)
#  Lietuva (ođđajagimánnu 2015)
#  Bulgaria (ođđajagimánnu 2026)

## Liŋkkat
*  

Kategoriija:Eurohpá
Karlsborga gielda

**Karlsborga gielda** lea gielda Ruoŧas Oarje-Götalándda leanas. 

Kategoriija:Oarje-Götalándda leatna
Vuokko Hirvonen

**Vuokko Hirvonen** lea filosofiija doavttir. Son lea Sámi allaskuvlla professor sámi skuvladutkama ja girjjálašvuođa suorggis. Hirvonen nákkáhalai doavttirin Oulu universitehtas 6.2.1999. Su nákkosgirji "Sámeeatnama jienat. Sápmelaš nissona bálggis girječállin" gieđahalai sámi girjjálašvuođa. Son lea jođihan sámi oahppoplána O97S árvvoštallanbarggu Norgga bealde.
Lars Jacobsen Hætta

**Lars Jacobsen Hætta** dahjege **Jáhkoš-Lásse** (ođđajagimánu 5. b. 1834 Guovdageaidnu &ndash; guovvamánu 17. b. 1896 Guovdageaidnu) lei badjesápmelaš, Biibala jorgaleaddji ja duodjár. Guovdageainnu stuimmiid geažil son dubmejuvvui jápmimii, muhto borgemánu 7. b. 1854 jápminduopmu láivuduvvui eallinahkái ráŋggáštusbargun giddagasas. 

## Guovdageainnu stuimmit
*Váldoartihkal:* Guovdageainnu stuimmit
## Jorgaleapmi ja eará duodji
Giddagasas Hætta jorgalii Biibbala Ođđa testameantta davvisámegillii ovttas professor Jens Andreas Friisain. Jagis 1867 son beasai giddagasas, man maŋŋá son vulggii Friisain ja Ludvig Kristensen Daain dutkanmátkái. Mátkki maŋŋá son máhcai ruoktot Guovdageidnui, gos son barggai johttisámiid mánáid oahpaheaddjin ja jotkkii jorgalanbargguid. *Ođđa testameantta* jorgalus válbmanii jagis 1869 ja almmuhuvvui jagis 1874. Olleš Biibbal prentejuvvui 1895. Hætta maiddái oasálasttii *Ordbog for det lappiske Sprog* sátnegirjebargui ja jorgalii eará girjjiid davvisámegillii. Dasa lassin Hætta čálii ovttas Anders Pedersen Bærain Muitalusat-girjji, mii muitala sudno eallimis.

## Gáldut

Kategoriija:Sápmelaččat
Kategoriija:Guovdageaidnulaččat
Kategoriija:Riegádeamit 1834
Kategoriija:Jápmimat 1896
Aage Solbakk

**Aage Solbakk** dahje **Lemet-Jon Aage** (riegádan 1943 Fanasgiettis) lea historihkkár.

## Bibliografia
*Šelges deatnu – hearvásvuohta davvin – johtolagat áiggiid čađa/Den funklende floden – herligheten i nord – transportåre gjennom tidene (2020) 
*Buolbmát boazosuohkan – Polmak reinsogn (2017)

## Gáldut

## Fáttá birra eará sajiin
*Aage Solbakk máhcaha giellaloktenbálkkašumi
*Sender tilbake språkløftprisen. Sagat. 2023-11-09 (máksu gáibiduvvo) 
*Gonagas geigii giellabálkkašumi ealjáris diehtogaskkusteaddjái. NRK Sápmi. 23.10.2022

Kategoriija:Historihkkárat
Kategoriija:Riegádeamit 1943
Kategoriija:Sápmelaš dieđaolbmot
Lulli-Pirkanmaa guovlogielda

**Lulli-Pirkanmaa guovlogielda** lea okta Suoma guovlogielddain Oarje-Suoma leanas, Pirkanmaa eanangottis. Dasa gullá njeallje gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 063.

## Gielddat
*  Akaa (Gávpot)
*  Urjala (Gielda)
*  Valkeakoski (Gávpot)

Kategoriija:Suoma guovlogielddat
Badje-Pirkanmaa guovlogielda

**Badje-Pirkanmaa guovlogielda** lea okta Suoma guovlogielddain Oarje-Suoma leanas, Pirkanmaa eanangottis. Dasa gullá čieža gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 069.

## Gielddat
*  Juupajoki (Gielda)
*  Ruovesi (Gielda)
*  Mänttä-Vilppula (Gávpot)
*  Virrat (Gávpot)

Kategoriija:Suoma guovlogielddat
Oarjedavvi-Pirkanmaa guovlogielda

**Oarjedavvi-Pirkanmaa guovlogielda** lea okta Suoma guovlogielddain Oarje-Suoma leanas, Pirkanmaa eanangottis. Dasa gullá vihtta gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 061.

## Gielddat
*  Ikaalinen (Gávpot)
*  Kihniö (Gielda)
*  Parkano (Gávpot)

Kategoriija:Suoma guovlogielddat
Tampere guovlogielda

**Tampere guovlogielda** dahjege **Tampere gávpotguovlogielda**, lea okta Suoma guovlogielddain Oarje-Suoma leanas, Pirkanmaa eanangottis. Dasa gullá čieža gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 064.

## Gielddat
*  Hämeenkyrö (Gielda)
*  Kangasala (Gielda)
*  Lempäälä (Gielda)
*  Nokia (Gávpot)
*  Orivesi (Gávpot)
*  Pirkkala (Gielda)
*  Pälkäne (Gielda)
*  Tampere (Gávpot)
*  Vesilahti (Gielda)
*  Ylöjärvi (Gávpot)

Kategoriija:Suoma guovlogielddat
Akaa

**Akaa** () lea Suoma gávpot Pirkanmaa eanangottis. Dan rádjegielddat leat Hämeenlinna, Lempäälä, Urjala, Valkeakoski ja Vesilahti.

## Gilit
Akkala, Alpila, Haanoja, Hautaa, Jokihaavisto, Järvihaavisto, Järviö, Kaulo, Kuhavuori, Kurisjärvi, Kuusjoki, Kylmäkosken kirkonkylä, Kylmäkosken asema, Käyrälä, Lontila, Maunula, Mellola, Mustue, Nauli, Onnia, Pappila, Poutala, Raidisto, Riisikkala, Savikoski, Saviniemi, Sontula, Sotkia, Taipale, Tyrisevä, Vuoltee

## Liŋkkat

Kategoriija:Oarje-Suoma leatna
Kyrönmaa guovlogielda

**Kyrönmaa guovlogielda** () lea okta Suoma guovlogielddain Oarje-Suoma leanas, Pohjanmaa eanangottis. Dasa gullá golbma gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 151.

## Gielddat
*  Isokyrö (Gielda)
*  Laihia (Gielda)

Kategoriija:Suoma guovlogielddat
Pietarsaari guovlogielda

**Pietarsaari guovlogielda** lea okta Suoma guovlogielddain Oarje-Suoma leanas, Pohjanmaa eanangottis. Dasa gullá vihtta gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 154.

## Gielddat
*  Kruunupyy (Gielda)
*  Luoto (Gielda)
*  Pedersöre gielda (Gielda)
*  Pietarsaari (Gávpot)
*  Uusikaarlepyy (Gávpot)

Kategoriija:Suoma guovlogielddat
Suupohja ridduguovlu

**Suupohja ridduguovlu** lea okta Suoma guovlogielddain Oarje-Suoma leanas, Pohjanmaa eanangottis. Dasa gullá golbma gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 153.

## Gielddat
*  Kaskinen (Gávpot)
*  Kristiinankaupunki (Gávpot)
*  Närpiö (Gávpot)

Kategoriija:Suoma guovlogielddat
Nuortalulli-Pirkanmaa guovlogielda

**Nuortalulli-Pirkanmaa guovlogielda** lea okta Suoma guovlogielddain Oarje-Suoma leanas, Pirkanmaa eanangottis. Dasa gullá guokte gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 062.

## Gielddat
*  Kuhmalahti (Gielda)
*  Pälkäne (Gielda)

Kategoriija:Suoma guovlogielddat
Vaasa guovlogielda

**Vaasa guovlogielda** lea okta Suoma guovlogielddain Oarje-Suoma leanas, Pohjanmaa eanangottis. Dasa gullá guhtta gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 152.

## Gielddat
*  Korsnäs (Gielda)
*  Maalahti (Gielda)
*  Mustasaari (Gielda)
*  Vaasa (Gávpot)
*  Vöyri (Gielda)

Kategoriija:Suoma guovlogielddat
Davvi-Satakunta guovlogielda

**Davvi-Satakunta guovlogielda** lea okta Suoma guovlogielddain Oarje-Suoma leanas, Satakunta eanangottis. Dasa gullá čieža gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 044.

## Gielddat
*  Honkajoki (Gielda)
*  Jämijärvi (Gielda)
*  Kankaanpää (Gávpot)
*  Karvia (Gielda)
*  Siikainen (Gielda)

Kategoriija:Suoma guovlogielddat
Pori guovlogielda

**Pori guovlogielda** lea okta Suoma guovlogielddain Oarje-Suoma leanas, Satakunta eanangottis. Dasa gullá oktanuppelot gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 043.

## Gielddat
*  Harjavalta (Gávpot)
*  Huittinen (Gávpot)
*  Kokemäki (Gávpot)
*  Luvia (Gielda)
*  Merikarvia (Gielda)
*  Nakkila (Gielda)
*  Pomarkku (Gielda)
*  Pori (Gávpot)
*  Ulvila (Gávpot)

Kategoriija:Suoma guovlogielddat
Rauma guovlogielda

**Rauma guovlogielda** lea okta Suoma guovlogielddain Oarje-Suoma leanas, Satakunta eanangottis. Dasa gullá čieža gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 041.

## Gielddat
*  Eura (Gielda)
*  Eurajoki (Gielda)
*  Köyliö (Gielda)
*  Rauma (Gávpot)
*  Säkylä (Gielda)

Kategoriija:Suoma guovlogielddat
Turku guovlogielda

**Turku guovlogielda** lea okta Suoma guovlogielddain Oarje-Suoma leanas, Varsinais-Suoma eanangottis. Dasa gullá gávccinuppelot gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 023.

## Gielddat
*  Kaarina (Gávpot)
*  Lieto (Gielda)
*  Masku (Gielda)
*  Mynämäki (Gielda)
*  Naantali (Gávpot)
*  Nousiainen (Gielda)
*  Paimio (Gávpot)
*  Raisio (Gávpot)
*  Rusko (Gielda)
*  Sauvo (Gielda)
*  Turku (Gávpot)

Kategoriija:Suoma guovlogielddat
Vakka-Suoma guovlogielda

**Vakka-Suoma guovlogielda** lea okta Suoma guovlogielddain Oarje-Suoma leanas, Varsinais-Suoma eanangottis. Dasa gullá guhtta gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 024.

## Gielddat
*  Kustavi (Gielda)
*  Laitila (Gávpot)
*  Pyhäranta (Gielda)
*  Taivassalo (Gielda)
*  Uusikaupunki (Gávpot)
*  Vehmaa (Gielda)

Kategoriija:Suoma guovlogielddat
Loviisa guovlogielda

**Loviisa guovlogielda** lea okta Suoma guovlogielddain Lulli-Suoma leanas, Nuorta-Uusimaa eanangottis. Dasa gullá vihta gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 202.

## Gielddat
*  Lapinjärvi (Gielda)
*  Loviisa (Gávpot)

Kategoriija:Suoma guovlogielddat
Forssa guovlogielda

**Forssa guovlogielda** lea okta Suoma guovlogielddain Lulli-Suoma leanas, Kanta-Häme eanangottis. Dasa gullá vihta gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 053.

## Gielddat
*  Forssa (Gávpot)
*  Humppila (Gielda)
*  Jokioinen (Gielda)
*  Tammela (Gielda)
*  Ypäjä (Gielda)

Kategoriija:Suoma guovlogielddat
Loimaa guovlogielda

**Loimaa guovlogielda** lea okta Suoma guovlogielddain Oarje-Suoma leanas, Varsinais-Suoma eanangottis. Dasa gullá logi gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 025.

## Gielddat
*  Aura (Gielda)
*  Koski Tl (Gielda)
*  Loimaa (Gávpot)
*  Marttila (Gielda)
*  Oripää (Gielda)
*  Pöytyä (Gielda)

Kategoriija:Suoma guovlogielddat
Hämeenlinna guovlogielda

**Hämeenlinna guovlogielda** lea okta Suoma guovlogielddain Lulli-Suoma leanas, Kanta-Häme eanangottis. Dasa gullá gávcci gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 051.

## Gielddat
*  Hattula (Gielda)
*  Hämeenlinna (Gávpot)
*  Janakkala (Gielda)

Kategoriija:Suoma guovlogielddat
Riihimäki guovlogielda

**Riihimäki guovlogielda** lea okta Suoma guovlogielddain Lulli-Suoma leanas, Kanta-Häme eanangottis. Dasa gullá golbma gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 052.

## Gielddat
*  Hausjärvi (Gielda)
*  Loppi (Gielda)
*  Riihimäki (Gávpot)

Kategoriija:Suoma guovlogielddat
Mariehamna gávpot

**Mariehamna gávpot** (ruoŧagillii *Mariehamns stad*, suomagillii *Maarianhaminan kaupunki*) lea okta Suoma guovlogielddain Ålándda eanangottis. Dasa gullá guhtta gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 211.

## Gielddat
*  Mariehamn (Gávpot)
Mariehamn

**Mariehamna** dahjege **Maarianhamina** (, )'' lea gávpot Ålánddas.

Mariehamna lea Marienhamna gávpot (, ) -guovlogieldda aidna gielda. guovlogieldda LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 211.

Kategoriija:Ålánda
Ålándda dálonguovlu

**Ålándda dálonguovlu** (ruoŧagillii *Ålands landsbygd*, suomagillii *Ahvenanmaan maaseutu*) lea okta Suoma guovlogielddain Ålándda eanangottis. Dasa gullá ovcci gieldda ja dan LAU 1 (NUTS 4) -nummir lea 212.

## Gielddat
*  Eckerö (Gielda)
*  Finström (Gielda)
*  Geta (Gielda)
*  Hammarland (Gielda)
*  Jomala (Gielda)
*  Lemland (Gielda)
*  Lumparland (Gielda)
*  Saltvik (Gielda)
*  Sund (Gielda)
Riga

**Riga** () lea Látvia oaivegávpot. Riga lea gávpot Nuortameara Rigaluovtta gáttis Daugava-joga njálmmis.

Kategoriija:Riga
Kategoriija:Eurohpá oaivegávpogat
Nöteborga ráfi

**Nöteborga ráfi** lei borgemánu 12. beaivve 1323 čállojuvvon ráfišiehtadus Ruoŧa ja Novgoroda gávperepublihka gaskkas. Soahpamuš loahpahii oalle guhkes soahteáigodaga dan guovtti stáda gaskkas. Dat lei boarráseamos Ruoŧa nuorttabeal ráji mearrideaddji šiehtadus.

Kategoriija:Ráfisoahpamušat ja -šiehtadusat
Kategoriija:1300-lohku
Kategoriija:Ruoŧa soahtehistorjá
Sámiid Vuorká-Dávvirat

**Sámiid Vuorká-Dávvirat** () lea sámi musea Kárášjogas. Dat lei Norgga vuosttaš sámi musea Musea dávvirčoakkáldagas leat badjel 4000 dávvira. Musea rahppojuvvui cuoŋománu 16. beaivve 1972. Vistti lea hábmen arkiteaktafitnodat Jessen og Jessen. Vistti siskkáldasa lea leamaš hábmemin maid sámi dáiddár Iver Jåks. Museas leat golbma ossodaga: kulturhistorjjálaš ossodat, dáiddaossodat ja olgomusea.

## Gáldut

## Geahča maid
*Sámiid Vuorká-Dávviriid Musea- ja historjásearvi

## Liŋkkat
* Sámiid Vuorká-Dávviriid ruovttusiidu

Kategoriija:Kárášjohka
Kategoriija:Norgga museat
Kategoriija:Sámi museat
Siida

**Siida** dárkkuha davvisámegillii juo **badjesiidda** dahjege **boazosiidda**, **gili** ja muhtun mearrasámegiela suopmaniin **orrunviesu** dahjege **ruovttu**. Historjjálaš sámesiidda mearkkašumis sátni lea ealáskahttojuvvon davvisámegillii nuortalašgiela málle mielde.

**Geahča maid:** *cearru*, *siida*, *sita*, *kite*.

Kategoriija:Sápmi
Gustav Lund

**Gustav Fridjof Lund** (cuoŋománu 18. b. 1862 Dálbmeluokta, Álaheadju, Norga &ndash; 1912) lei Friijagirku sárdnideaddji ja sámi aviissa Nuorttanastte vuosttas doaimmaheaddji. Son lei eret Dálbmeluovttas Álaheajus.

## Gáldut

Kategoriija:Riegádeamit 1862
Kategoriija:Jápmimat 1912
Kategoriija:Sápmelaččat
Elsa Laula Renberg

**Elsa Laula Renberg** (álgoálggus Elsa Laula, skábmamánu 29. b. 1877 &ndash; suoidnemánu 22. b. 1931). Elsa Laula lei eret ja bajásšattai boazosápmelašbearrašis Ruoŧa beale máttasámiguovllus Gäjgásis. Elsa Laula čađahii Stockholmmas sealgeeatnioahppu. Searvebargguin son oahpai Stockholmmas orudettiin. Studeremiid maŋŋá son máhcai ruoktot ja náitalii Norgga beale boazosápmelaš Thomas Renbergiin jagis 1908. Náitaleami maŋŋá Elsa fárrii bearrašiinnis Vappstenii Nordlándii Norgii. Elsa ja Thomas oaččuiga guhtta máná. Elsa jámii 53-jahkásaččán tuberkulosii Brønnøyas.

## Jápmin vai eallin?
Elsa Laula Renberg čálii ja goasttidii jagis 1904  30-siidosaš girjji **Infør lif eller död? Sanningsord i de Lappska förhållandena**. Girjjistis son gieđahalai sámemánáid skuvladili, sámiid jienastanvuoigatvuođaid, sámiid eatnamiid oamastanvuoigatvuođaid ja sámeservviid dili. Son lea vuosttas iežas čállosiid almmustahttán sámenisu.

## Leavgabeaivi
Elsa Laula Renberga riegádanbeaivi skábmamánu 29. b. lea ođđaseamos sámi leavgabeaivi. Dát mearriduvvui leavgabeaivin 21. sámekonfereanssas Tråantes jagis 2017.

## Gáldut

## Liŋkkat
*ČálliidLágádusa siidu Elsa Laula Renberga birra
*Gáldu siidu Elsa Laula Renberga birra

Kategoriija:Sápmelaš politihkkárat
Kategoriija:Riegádeamit 1877
Kategoriija:Jápmimat 1931
Kategoriija:Lullisápmelaččat
Fuolki

**Fuolki** lea olmmoš guhte lea eará olmmožin fulkkežat. Seamma sohkii gullet olbmot geain lea oktasaš máttut dahje sii leat boahtán sohkii náittosdili dahje adopterema bokte. Fuolkevuođa sáhttá geahčat juo *biologalaš (genehtalaš) fuolkevuohtan* jo *sosiálalaš rollaid*, movt olbmot láhttejit guhtet guimmiideaset vuostá. Sierra kultuvrrain meroštallojuvvo fuolkevuohta sierra ládje: muhtun kultuvrrain belát rehkenastojuvvojit oabbán ja vielljan dahje mánát gullet beare áhči dahje eatni sohkii.

## Sámegiela fuolkevuođanamahusat
Sámegielas leat ollu fuolkevuođanamahusat, mas fuobmá ahte sámiin fuolkevuohta lea leamaš hui nanus.  

* Eadni 
* Áhčči 
* Bárdni 
* Nieida 
* Viellja 
* Oabbá 
* Áhkku - Eatni dahje áhči eadni 
* Áddjá - Eatni dahje áhči áhčči 
* Máttaráhkku - Áhku dahje ádjá eadni 
* Máttaráddjá - Áhku dahje ádjá áhčči 
* Isit – Bárdneolmmoš geainna lea náitalan
* Eamit – Nieidaolmmoš geainna lea náitalan
* Oambealli - Edno, eagi, čeazi, siesá, goaskki dahje muoŧá nieida 
* Vilbealli - Edno, eagi, čeazi, siesá, goaskki dahje muoŧá bárdni 
* Eanu - Eatni viellja 
* Eahki - Áhči boarráset viellja 
* Čeahci - Áhči nuorat viellja 
* Siessá - Áhči oabbá 
* Goaski - Eatni boarráset oabbá 
* Muoŧŧá - Eatni nuorat oabbá 
* Máhka - Siesá, goaskki dahje muoŧá isit 
* Ipmi - Eanu, čeazi dahje eagi eamit 
* Sivjjot - Nieidda oappá isit, dievdoolbmo vielja eamit 
* Máhka – Bártni oappá isit 
* Mannji - Nieidda vielja eamit 
* Goaskit - Nieidda nuorat oappá mánná 
* Muoŧŧal - Nieidda boarráset oappá mánná 
* Siessal – Nieidda vielja mánná 
* Neahpi – Bártni oappá mánná 
* Čeahcet - Bártni boarráset vielja mánná 
* Eahket - Bártni nuorat vielja mánná 
* Vivva – Iežas nieidda isit 
* Mannji – Iežas bártni eamit 
* Áhkkut - Nieidda máná mánná 
* Áddjut - Bártni máná mánná 
* Láhčamat - Viva dahje manji váhnemat 
* Vuohppa - Eamida dahje isida áhčči 
* Vuoni - Eamida dahje isida eadni 
* Mannji - Bártni eamit, muhtumin maid ee. isida oabbá 
* Máhka - Eamida viellja 
* Sivjjot - Isida viellja, eamida oabbá 
* Spile - Isida oappá isit, eamida oappá isit, eamida vielja eamit 
* Gálojeatni - Isida vielja eamit 
* Ipmit - Isida vielja dahje oappá mánná 
* Máhkat - Eamida vielja dahje eamida oappá mánná

Kategoriija:Antropologiija
Kategoriija:Sohkadutkan
Jieret

**Jieret** (*Ribes rubrum*) lea jieretšattuid čerdii gullevaš miestta.

## Liŋkkat
* Sámedikki Šaddogalleria - Jieret
Čáhppesjieret

**Čáhppesjieret** dahjege **sáhppesjieret** dahjege **čáhppesjierit** (*Ribes nigrum*) lea jieretšattuid čerdii gullevaš miestta. Dábálaččat čáhppesjierehat leat gilvvagárdemuorjjit.
Muovjejieret

**Muovjejieret** dahjege **roamšejierit** *(Ribes uva-crispa)* lea jieretšattuid čerdii gullevaš miestta. Muovjejierehat leat gilvvagárdemuorjjit.

Kategoriija:Jieretšattut
Beaivváš Sámi Našunálateáhter

**Beaivváš Sámi Našunálateáhter** lea sámi našunalteáhter, mii vuođđuduvvui jagis 1981. Teáhtera ulbmilin lea nannet sámiid identitehta ja kultuvrra. Teáhtera ruovttubáiki lea Guovdageaidnu.

## Teáhterhoavddat
* 1991–1996 Haukur J. Gunnarsson
* 1997–2002 Alex Scherpf
* 2002–2006 Harriet Nordlund
* 2007–2015 Haukur J. Gunnarsson
* 2016–2023 Rolf Degerlund
* 2023– Per Ananiassen

## Liŋkkat
Beaivváš Sámi Teáhtera ruovttusiidu

## Gáldut

Kategoriija:Sámegielat teáhterjoavkkut
Kategoriija:Sámekultuvra
Kategoriija:Guovdageaidnu
Sámi Instituhtta

**Sámi Instituhtta** ásahuvvui jagis 1973 Guovdageidnui. 

## Liŋkkat
* Sámi Instituhta birra

Kategoriija:Norga
Jokŋa

**Jokŋa** (*Vaccinium vitis-idaea*) lea joŋaid čerdii *(Vaccinium)* gullevaš meahccemuorji.

## Jokŋa eará sámegillii

## Gáldut

Kategoriija:Jokŋašattut
Kategoriija:Biebmomuorjjit
Luomi

**Luomi** dahjege **láttat** (Rubus chamaemorus) lea váđotmurjjiid čerdii gullevaš šaddu. Luomin gohčoduvvojit maid šattu gollefiskes muorjjit. Luopmánat leat meahccemuorjjit, mat šaddet erenomážit jekkiin. Luopmánis lea vilges lieđđi. Álggus muorjjit leat ruoksadat, muhto go muorji láddá de dat fiskkoda. Luopmániid lieđđuma váikkuhit sihke garra arvvit ja biekkat mat časket eret lasttaid šattus. Maiddái goikkádagat ja galmmaijat hehttejit lieđđuma. 

## Luomejahki
Ollu sámiide lea lubmen ealáhussan ja olusat čuvvot makkár luomejahki áin šaddá. Olbmot jurddašit ahte šaddá hui buorre luomejahki go jeakkit leat vielgadin. Dan ii dieđe ovdal go luomi čatná čurohin, dalle easka oaidná šaddá go luomejahki vai ii.

## Luomi eará sámegillii

## Gáldut

## Liŋkkat
* Sámedikki Šaddogalleria - Luomi

Kategoriija:Váđotmuorjjit
Kategoriija:Biebmomuorjjit
Jieretšattut

**Jieretšattut** leat šaddočearda *Ribes* masa gullá sullii 150 šlája.

**Muhtun jieretšattut** 
* jierihat *Ribes rubrum*
* čáhppesjierihat *Ribes nigrum*
* muovjejierihat *Ribes uva-crispa*
* gollejierihat *Ribes aureum*
* dáigejierihat *Ribes alpinum*

Kategoriija:Jieretšattut
Ehtemas

**Ehtemas**, **juogot**, **juolut** dahjege **juogut** (*Vaccinium uliginosum*) lea joŋaid- (*Vaccinium*) ja daŋasšattuide čerdii gullevaš šaddu. 

## Ehtemas/juogot/juolut/juogut eará sámegillii

## Gáldut

Kategoriija:Jokŋašattut
Jokŋašattut

**Jokŋašattut** (*Vaccinium*) lea *Ericaceae*-šattuide gullevaš šaddočearda, masa gullet ee. joŋat, sarrit ja ehtemasat.

## Kategoriseren

Jokŋašattut juhkkojuvvojit 33 sekšuvdnii, mis leat oktiibuot 150–450 šlája: 

* *Batodendron*
* *Brachyceratium*
* *Bracteata*
** *[[Vaccinium cercidifolium]]*
** *[[Vaccinium horizontale]]*
** *[[Vaccinium summifaucis]]*
* *Ciliata*
* *Cinctosandra*
* *Conchophyllum*
** *[[Vaccinium nummularia]]*
* *Cyanococcus*
** *[[Vaccinium angustifolium]]* – kanádasarrit
** *[[Vaccinium corymbosum]]* – miesttasarrit
** *[[Vaccinium tenellum]]*
* *Cyanophtalmos*
* *Disterigmopsis*
* *Eococcus*
** *[[Vaccinium fragile]]*
** *[[Vaccinium meridionale]]*
* *Epigynium*
* *Galeopetalum*
** *[[Vaccinium caudatifolium]]*
** *[[Vaccinium gaultheriifolium]]*
* *Hemimyrtillus*
** *[[Vaccinium cyrindraceum]]*
** *[[Vaccinium hirtum]]*
** *[[Vaccinium padifolium]]*
** *[[Vaccinium smallii]]*
* *Herpothamnus*
** *[[Vaccinium crassifolium]]*
* *Macropelma*
** *[[Vaccinium dentatum]]*
** *[[Vaccinium reticulatum]]*
* *Monanthos*
* *Myrtillus*
** *[[Vaccinium deliciosum]]*
** ''Vaccinium myrtillus'' – sarrit d. sarri
** *[[Vaccinium parvifolium]]*
* *Nemochaeton*
* *Neojunghuhnia*
* *Nesococcus*
* *Neurodesia*
** *[[Vaccinium crenatum]]*
* *Oarianthe*
** *[[Vaccinium finisterrae]]*
** *[[Vaccinium leptospermoides]]*
* *Oreades*
** *[[Vaccinium poasanum]]*
* *Oxycoccoides*
* *Oxycoccus*
** *[[Vaccinium macrocarpon]]*
** *[[Vaccinium oxycoccos]]*
** *[[Vaccinium microcarpum]]*
* *Pachyanthum*
* *Polycodium*
* *Praestantia*
* *Pseudocephalanthos*
* *Pseudodisterigma*
* *Pyxothamnus*
** *[[Vaccinium consanguineum]]*
** *[[Vaccinium floribundum]]*
* *Rigiolepis*
** *[[Vaccinium filiforme]]*
** *[[Vaccinium lancifolium]]*
* *Vaccinium*
** *[[Ehtemas|Vaccinium uliginosum]]* – ehtemas d. juogot 
* *Vitis-Idaea*
** *[[Jokŋa|Vaccinium vitis-idaea]]* – jokŋa.
Čáhppesmuorji

**Čáhppesmuorji** (*Empetrum nigrum*) lea vuollegis álo ruonás nállolasttat šaddu.

## Li&#0331;kkat
*Eatnanšaddu -neahttačájáhus

Kategoriija:Muorjjit
Sarri

**Sarri** dahje **sarrit** (*Vaccinium myrtillus*) lea joŋaid čerdii *(Vaccinium)* gullevaš šaddu. 

## Liŋkkat
* Sámedikki Šaddogalleria - Sarrit

Kategoriija:Jokŋašattut
Gáranasmuorji

**Gáranasmuorji** (*Arctostaphylos uva-ursi*) () lea gáranasmurjjiid čerdii (*Arctostaphylos*) gullevaš šaddu.

## Liŋkkat
* Sámedikki Šaddogalleria - Gáranasmuorji

Kategoriija:Gáranasmuorjjit
Idni

**Idni** (*Lycopodium*) lea idnešattuide gullevaš šaddu. Idni ođjjus šaddet oanehis suorggit.

Kategoriija:Idnešattut
Bálddis

**Bálddis** (*Hippoglossus hippoglossus*) lea finddarguolli, mii eallá Atlántta davveosiin.

## Geahča maid
* Finddar
Sáidi

**Sáidi** (*Pollachius virens*) lea dorskeguolli, mii eallá Atlántta davveosiin.

Kategoriija:Biebmoguolit
Hoaššat

**Hoaššat** leat gáiskešattuid joavku, man dálá áigge ealli šlajat gullet sohkii *Equisetum*, čerdii *Equisetaceae*, vuollečerdii *Equisetales*, luohkái *Equisetopsida* ja vuolleluohkái *Equisetophytina* (synonyma *Sphenophytina*). Hoaššaide gullá 16 šlaja, muhto joavku lea leamaš viidásut ovdahistorjjálaš áiggiin, goas maid fossiilagávnnahusaid mielde ledje eará luohkát ja vuollečearddat.

## Šlajat
**Vuollečeardá ''Equisetum***
* *Equisetum arvense*
* *Equisetum bogotense*
* *Equisetum diffusum*
* *Equisetum fluviatile*
* *Equisetum palustre* – [[jeaggehoašša]]
* *Equisetum pratense*
* *Equisetum sylvaticum* – [[čuotnjárássi]]
* *Equisetum telmateia*
*'Vuollečeardá *Hippochaete*** 
* ''Equisetum giganteum''
* ''Equisetum myriochaetum''
* ''Equisetum hyemale''
* ''Equisetum laevigatum''
* ''Equisetum ramosissimum''
* ''Equisetum scirpoides''
* ''Equisetum variegatum''
**Dovdameahttun vuollečeardá*'
* *Equisetum rinihuense''
Gáiskešattut

**Gáiskišattut** *(Pteridophyta)*

Gáiskišattuid vuollesogat:

* Gáiskkit (*Pteridophytina*), eanet go 10 000 šlaja
* (*Psilophytina*), 14–15 šlaja
* Idnešattut (*Lycopodiophytina*), 1 323 šlaja
* Hoaššat (*Sphenophytina*), 16 šlaja
Čuovža

**Čuovža** (*Coregonus lavaretus*) lea luossaguolli.

Čuovža gullá luossaguliide ja gávdno miehtá Sámi, ja muđui viidát davit máilmmioasis. Čuovža gođđá dábálaččat čakčat golggotmánu rájes, muhto soames máddodagat gođđet dálvet. Dat sáhttet gođđat sihke jogain ja jávrriin, gitta 50 mehter čikŋodahkii. Veajehat šaddet giđđat ja leat dalle 15 mm guhku. Čuovža gođđagoahtá 2 - 10 jagi agis, go lea 15 - 40 cm. 

Čuovžžas lea njálbmi hui unni ja borrá divrriid ja dakkáriid. Dábálaččat ii šatta čuovža losit go 2 kg, ii ge guhkit go 70 cm.

Sámis lea čuovža adnon buorren biebmoguollin, erenoamážit sáltemii ja suovastuhttimii.

## Dovdomearkkat
Čuovža lea šođbat ja das lea silba ivdni, čielgi lea čáhppadet ja čoavjevolli lea vielgat. Beahcet lea guovttesuorat, ja čuomat leat oalle stuorrát. 

## Ekologiija
Čuovža eallá jávrriin ja stuora jogain, ja muhtimat sáhttet mannat borramuša maŋis veahttačáhcái. 

## Gáldut
* Sandlund, Odd Terje: «Sik» i *Norges dyr - Fiskene 1* Cappelen 1992
* Sandlund, Odd Terje & Næsje, Tor F.: «Komplekse, laksefisk-dominerte fiskesamfunn på Østlandet» i Borgstrøm, Reidar & Hansen, Lars Petter (red): *Fisk i ferskvann - et samspill mellom bestander, miljø og forvaltning* Landbruksforlaget 2000

## Čujuhusat
Sitrusšaddosat

**Sitrusšaddosat** leat sitrusmuoraid ja daid ruoššastuvvon šaddosat.

## Dábálamos sitrusšaddosat
 
* Appelsiidna
* Greipa
* Klementiidna
* Limeahtta
* Mandariidna
* Sitrovdna


image:
image:OrangeBloss wb.jpg|Appelsiidna
image:Citrus paradisi (Grapefruit, pink) white bg.jpg|Greipa
image:Satsuma mandarin2.jpg|Mandariidna(satsuma-mandariidna)
image:Lemon tree Italy.JPG|SitrovdnamuorraItálias


Kategoriija:Sitrusšaddosat
Appelsiidna

**Appelsiidna** (*Citrus sinensis*) lea sitrusmuoraide (*Citrus*) gullevaš álo ruonás muoraš. Appelsiidnan gohčoduvvo maid muora šaddosa.

Botanihkas appelsiinna šaddos meroštallojuvvo muorjin daningo dan siste leat ollu siepmanat.
Ruotnasat

**Ruotnasat** leat šattut maid olmmoš sáhttá atnit borramuššan, muhto mat eai leat šaddosat, niehtit, urtasat, máistagat dahje gortnit. Ruotnasiid sáhttá juohkit iešguđet joavkkui:
* lastaruotnasat degomat kiinnágálla, lastasaláhtta ja spináhtta
* lávkeruotnasat degomat fiskeslávki, rukseslávki ja vilgeslávki
* lieđđeruotnasat degomat artisohkka
* nađđaruotnasat degomat rabárber
* ruohtasruotnasat degomat návrraš, ruksesruohtas ja rušpi
* šattusruotnasat degomat paprika, tomáhta ja agurka
Urtasat

**Urtasat** leat šattut mat geavahuvvojit eanas dálkkodeapmái, muhto muhtumiid maid borramušain ja čábbudangálvvuin. 

## Urtasiin geavahuvvon šattut
*Gingseng
*Kamomilla
*Kannabis
*Merjan
*Salviija 
*Timian

Kategoriija:Biebmu
Máistagat

**Máistagat** leat máisttašattuid goikaduvvon oasit, mat geavahuvvojit daid máhkoávdnasiid dihte. Omd. ingefeara lea ruohttasiin ja basilikumma lasttain.

Kategoriija:Máistagat
Kategoriija:Goikaduvvon biepmut
Geađgešaddosat

**Geađgešaddosat** leat šattut maid murjjiid dahje šattuid siste lea sieman. Geađgešaddosat leat ovdamearkadihtii:
* aprikosa
* avokádo
* kirsamuorji
* litchi
* máŋgu
* nektariidna
* oliiva
* persihkka
* plomma

Kategoriija:Šaddoorganologiija
Norgga fylkkat

Norggas leat 11 fylkka.  Fylkkat leat:

**Davvi-Norga**

*Romsa ja Finnmárku (Troms og Finnmark, Tromssa ja Finmarkku)
* Nordlánda (Nordland)

**Trøndelága**
*Trøndelága (Trøndelag, Trööndelage)

**Vestlánda**
* Møre ja Romsdal (Møre og Romsdal)
*Vestlánda (Vestland)
* Rogalánda (Rogaland)

**Sørlánda**
*Agder (Agder)

**Østlánda**
*Vestfolda ja Telemárku (Vestfold og Telemark)
*Viken (Viken)
*Innlandet (Innlandet)
* Oslo (Oslo)

Ovddeš fylkkat leat Birgon, Davvi-Trøndelága, Lulli-Trøndelága, Finnmárku, Romsa, Sogn ja Fjordane, Hordalánda, Oarjel-Agder, Nuorta-Agder, Telemárku, Vestfolda, Buskerud, Opplánda, Hedmárku, Akershus ja Østfolda.
Jamaica

**Jamaica** lea sulloriika. Riikka oaivegávpot lea Kingston.

## Geahča maid

* Máilmme riikkat

Kategoriija:Riikkat
Yle

**Yle** (Yleisradio) lea suopmelaš fitnodat.

## Kanálat

* Yle TV1 (HD)
* Yle TV2 (HD)
* Yle Fem (HD)
* Yle Teema (HD)
* TV Finland

## Radiokánalat
* Yle Sámi Radio
* Yle Puhe
* Yle Vega
* Yle X3M
* Yle Klassinen
* Yle Radio 1
* YleX
* Yle Radio Suomi (Yle Radio Suopma)
** Etelä-Karjalan Radio 
** Etelä-Savon Radio
** Kainuun Radio 
** Kymenlaakson Radio
** Lahden Radio 
** Lapin Radio
** Oulu Radio 
** Pohjanmaan Radio
** Pohjois-Karjalan Radio 
** Radio Häme
** Radio Itä-Uusimaa
** Radio Keski-Pohjanmaa
** Radio Keski-Suomi
** Radio Perämeri
** Radio Savo
** Satakunnan Radio
** Tampereen Radio
** Turun Radio
** Ylen Aikainen
** Ylen Läntinen

## Geahča maid

* Yle.fi

Kategoriija:Suopmelaš kultuvra
Kategoriija:Áibmomediafitnodagat
Ođđasat

**Ođđasat** lea prográmma mii almmostuvai vuosttaš gearddi borgemánnu 20. beaivve jagis 2001. Váldodoaimmahusat leat Kárášjogas, Norggas (NRK); Anáris, Suomas (YLE) ja Gironis, Ruoŧas (SVT). Prográmma sáddejuvvo juohke árgabeaivvi 17.30–17.45 SVT 2 kanálas (boddu geasset ja nai juovllaid ja ođđajagi gaskka). 

Sámi tv-ođđasat oidnojit YLE FST5 kanálas Davvi-Suomas diibmu 19.10.

## Geahča maid
* Kierâš
* Sámi Radio
* Ávvir (Ávvir šattai, go Min Áigi ja Áššu čáskojuvvojedje oktii.)

## Gálddut


## Liŋkkat
* SVT
* YLE Sápmi
* Ođđasat TV - NRK

Kategoriija:Norga
Kategoriija:Sámegielat TV-prográmmat
Ánne Risten Juuso

**Ánne Risten Juuso** dahjege **Anni-Kristiina Juuso** (r. miessemánu 4. b. 1979, Anára Avvilis) lea sápmelaš várreduopmár, neavttár ja rádiojournalista YLE Sámi radios. 

## Geahča maid
* Anni-Kristiina Juuso 
* 

## Gáldut

Kategoriija:Riegádeamit 1979
Kategoriija:Sápmelaš neavttárat
Giehka (filbma)

**Giehka** (ruoššagillii Кукушка, *Kukuška*) lea ruošša filbma. Nissonváldorollii gohččui sápmelaš Ánne Risten Juuso ja almmáiváldorollii suopmelaš Ville Haapasalo ja ruošša Viktor Byčkov. Filmmas hállájuvvot ruoššagiela, suomagiela ja sámegiela.

## Neavttárat
Ville Haapasalo

**Ville Haapasalo** (r. guovvamánu 28. 1972, Hollola, Suopma) lea suopmelaš neavttár ja TV-láidesteaddji, gii lea hui  dovddus sihke Suomas ja Ruoššas.

## Duodji
### Filmmat
* 1995 – *Особенности национальной охоты*
* 1997 – *Операция «С Новым годом!»*
* 1997 – *Особенности национальной рыбалки*
* 1998 – *Vartiopaikka* (Blokpost *Блокпост*)
* 1999 – *Lapin kullan kimallus*
* 2002 – *[[Giehka (filbma)|Giehka]]* (*Käki*, *Кукушка*)
* 2003 – *Letters from Karelia*
* 2003 – *Vieraalla maalla*

#### Oanehisfilmmat
* 2000 – *Maamiehen päiväkirja*
* 2000 – *Pakkaus*
* 2002 – *Focused*
* 2002 – *Kahakka*
* 2002 – *Virkamies*
* 2003 – *Perjantai*
* 2006 – *Luonto ja terveys*
* 2008 – *Luola*
* 2010 – *Tunarit*

#### Dokumeantafilmmat
* 2003 – *Kukuškino gnezdo*
* 2004 – *Kirjeitä Karjalasta* 
* 2005 – *Taiteilijaelämää*
* 2007 – *Vodkaturistit*
* 2009 – *Sota ilman voittoa*
* 2010 – *Seksin ABC*
* 2010 – *Saunaliittolaiset Kekkonen ja Hruštšov*
* 2011 – *Pietarin myytti*

Kategoriija:Suopmelaš neavttárat
Kategoriija:Riegádeamit 1972
Š (bláđđi)

**Š** lea nuoraid bláđđi, mii almmuhuvvo 4 geardde jagis, vuosttaš gearddi 1993:s.

Dábálaččat Š-bláđi artihkkalat leat davvisámegillii, muhto maid lulli- ja julevsámegillii, ja dasa lassin dárogillii.

## Doaimmaheaddjit
* 1993–1995 – Anne Lajla Utsi
* 1996–2001 – Elle Márjá Vars
* 2001–2005 – Anne Lajla Utsi
* 2005–2007 – Inga Marja Steinfjell
* 2007–2012 – Máret Ánne Sara
* 2012–2025 – Niels Ovllá Oskal Dunfjell
* 2025–     – Áslat Issát Eira

## Gáldut

Kategoriija:Sámi bláđit
Kategoriija:Sápmi
Boris Jeltsin

**Boris Nikolajevič Jeltsin** (, guovvamánu 1. b. 1931 – cuoŋománu 23. b. 2007) lei Ruošša federašuvnna vuosttaš presideanta jagiid 1991–1999.

## Gáldu

Kategoriija:Ruošša presideanttat
Giemajohka

**Giemajohka** (suomagillii *Kemijoki*) (550 km oalgejogaiguin ja 483 daid haga) lea Suoma ja Davviriikkaid guhkimus johka. Dát golgga Giemajávrri ja Roavvenjárgga čađa ovdal go 
luoitá Mearrabađaluktii Giemas. Roavvenjárggas Ovnnesjohka luoitá Giemajohkii. 

## Čáhcefápmu
Giemajohka, Oulujoki ja Iijoki leat Suoma deháleamos fápmorusttetjogat. Giemajoga vuosttaš čáhcefápmorusttet huksejuvvui Isohaaras 1946. Otnábeaivi jogas leat 15 fápmorusttet.

Kategoriija:Suoma jogat ja eanut
Adjágas

**Adjágas** lei Norgga beal Sámi musihkkajoavku, mii vuođđuduvvui 2004s. Adjágasa vuosttas álbuma ilmmai 2005s. 2009s almmuhuvvui Adjágasa nubbi skearru, *Mánu Rávdnji. *Adjágas bisttii joavkun 10 jagi, ja heaittihuvvui 2014 skápma. Dan logi jagis gearggai Ádjagas ollu vásihit. 2005s čuojahedje ovdal Madrugada-konseartta Oslo Spektrumas, mii lei spagga dievva. Sii čuojahedje maid Vancouveris 2010s go doppe ledje Olympia Gilvvut. 2011s mátkkoštedje musihkain Amerihkás, ja 2012s ožžo Sápmi Awards musihkkabálkkašumi.

## Adjágas (2005)

# Lihkolaš
# Dolgemátki
# Mun ja Mun
# Rievdadeapmi
# Guoros Fatnasat
# Siivu
# Ozan
# Lavvu Vuovddis
# Suvvi Ijat

## Joavku
* Sara Marielle Gaup (lávlu/juoigi)
* Lawra Somby (lávlu/juoigi)
* Inga Elisa Påve (lávlu/juoigi, ovtta áigodaga)
* Espen Elverum Jakobsen (gitárra)
* Petter Marius Gundersen (trumpehta/banjo)
* Åsmund Wilter Eriksson (bássa)
* Ole Morten Indigo Lekang (perkussionat)

## Liŋkkat eará siidduide
* Adjágas MySpace page.
* Music Information Center Norway

Kategoriija:Sámi musihkkárat
Sara Marielle Gaup Beaska

**Sara Marielle Gaup** lea sápmelaš musihkkár. Son lea mielde Adjágas-musihkkajoavkkus. Gaup lea eret Guovdageainnus.

## Gáldut

Kategoriija:Sámi musihkkárat
Björk

**Björk Guðmundsdóttir** (ˈpjœr̥k ˈkvʏðmʏnsˌtoʊhtɪr, r. skábmamánu 21. beaivvi 1965, Reykjavík, Islánda) lea islándalaš lávlu, lávlladahkki ja komponista.

## Gáldut

## Geahča maid
* Björk neahttasiidu
* MySpace

Kategoriija:Islándalaš musihkkárat
Niehtit

**Niehtit** leat šattut maid skahposa siste leat siepmanat maid dávjá sáhttá borrat. Stuorámus oassi nihtiin lea buoidi.

Mándelat eai leat niehtit, vaikko dávjá málesteamis dat lohkkojuvvoge nihtiide.

Kategoriija:Biebmu
Kategoriija:Niehtit
Váđotmuorjjit

**Váđotmuorjjit** (*Rubus*) lea  ruvsušattuide (Rosaceae) gullevaš čearda.

## Šlájat

* *Rubus allegheniensis*
* *Rubus aureolus*
* *Rubus bifrons*
* *Rubus caesius*
* *Rubus discolor*
* *Rubus fioniae*
* *Rubus laciniatus*
* *Rubus odoratus*
* *Rubus phoenicolasius*
* *Rubus plicatus*
* *Rubus pruinosus*
* *Rubus rosaefolius*
* *Rubus spectabilis*
* *Rubus ulmifolius*
* Čáhppesváđot (*Rubus fruticosus*
* Luomi (*Rubus chamaemorus*)
* Váđot dahjege miehtamuorji dahjege geađgeluomi (*Rubus arcticus*)
* Váramat dahjege lávet (*Rubus idaeus*)
* Veaddemuorji dahjege lávžžamuorji (*Rubus saxatilis*)
Váđot

**Váđot**, **miehtamuorji** dahjege **geađgeluomi** *(Rubus arcticus)* lea váđotmurjjiid čerdii gullevaš šaddu. Muhtun davvisámegiela suopmaniin lávehat dahjege váramat gohččojuvvojit maid váđohin. Váđohat leat máŋggajahkásaš muorjjit, mat levvet ruohttasiiguin ja siepmaniiguin.

## Gáldut

Kategoriija:Váđotmuorjjit
Gironlasta

**Gironlasta** (*Salix herbacea*) lea sieđgašattuid čerdii gullevaš sieđggaš, mii šaddá árktalaš guovlluin. Dat ii obage šatta Davviriikkaid lulliosiinge, dušše áibbas davvin. Gironlasta šaddá 1-5&nbsp;cm guhkkosaš.

Kategoriija:Sieđggat
Sieđga

**Sieđga** gullá ovttas suhpemuorain sieđgašattuid (*[[sieđgašattut|Salicaceae]]*) čerdii.

## Šlájat
* *Salix alba*
* *Salix alba* var. *sericea* 'Sibirica'
* *Salix aurita*
* *Salix caprea*
* *Salix cinerea*
* *Salix daphnoides* subsp. *acutifolia*
* *Salix daphnoides*
* *Salix fragilis*
* *Salix hastata*
* *Salix myrsinites*
* *Salix myrsinifolia*
* *Salix myrtilloides*
* *Salix pentandra*
* *Salix purpurea*
* *Salix pyrolifolia*
* *Salix repens*
* *Salix repens* subsp. *argentea*
* *Salix repens* subsp. *rosmarinifolia*
* *Salix triandra*
* *Salix viminalis*

* fierbmegironlasta dahjege ruonas sieđgaskierri - *Salix reticulata*
* gironlasta - *Salix herbacea*
* ránessieđga dahjege várresieđga - *Salix glauca*
* ruksessieđga - *Salix phylicifolia*
* sieđgaskierri - *Salix lapponum*
* vilgessieđga - *Salix lanata*
Veaddemuorji

**Veaddemuorji** dahjege **lávžžámuorji** *(Rubus saxatilis)* lea váđotmurjjiid čerdii gullevaš šaddu. Veaddemuorjjit šaddet nu vuvddiin go geađgemehciinge.
Soahkešattut

**Soahkešattut** (*Betulaceae*) leat šattučearda, masa gullá guhtta soga.

## Sogat

* *[[Leaibbit|Alnus]]* - leaibbit
* *[[Soagit|Betula]]* - soagit
* *Carpinus*
* *Corylus*
* *Ostrya*
* *Ostryopsis*

Kategoriija:Soahkešattut
Skierri

**Skierri** (*Betula nana*) lea soahkešattuide (*Betulaceae*) gullevaš šattu. Dat lea ollu unnit go eará soagit ja hárvet šaddá badjel beallemehtera allosažžan.
Soagit

**Soagit** (*Betula*) lea šattusohka, masa gullá sullii 120 šlája.

## Šlájat

### Šlájat Suomas

* Soahki dahjege Sieiva soahki (*Betula pubescens*)
** Lágeš (*Betula pubescens* subsp. *czerepanovii*)
* *Betula pendula*
* Skierri (*Betula nana*)

Kategoriija:Soagit
Lageš

**Lageš** (*Betula pubescens* subsp. *czerepanovii*) lea soagi vuollešládja, mii ovdal meroštallojuvvui iežaset šládjan *Betula tortuosa*n.
Fierbmegironlasta

**Fierbmegironlasta** dahjege **ruonas sieđgaskierri** (*Salix reticulata*) lea sieđggaide gullevaš miestašaddu. Dát sieđga ii šatta eanet go 4-15 cm allosažžan.
Vilgessieđga

**Vilgessieđga** (*Salix lanata*) lea sieđggaide gullevaš miestašattu. Vilgessieđga lea geavahuvvon árbevirolaččat gosahatdálkkasin ja ostun.
Leaibbit

**Leaibbit** (***Alnus***) lea sogiid *betulaceae* čerdii gullevaš šattusohka, masa gullá sullii 30 šlaja muorat ja miestagat.
Šilljojuopmu

**Šilljojuopmu** (*Polygonum viviparum*) lea juopmošattuid *(Polygonaceae)* *Polygonum*-sohkii gullevaš šaddu.
Hilsku

**Hilsku** (*Stellaria media*) lea oktajahkásaš unna šaddu, mii gullá *Caryophyllaceae*-čerdii.



Kategoriija:Šattut
Ruksesrássi

**Ruksesrássi** dahjege **guppaslieđđi** (*Silene dioica*, synonyymat Melandrium rubrum, M. silvestre, M. diurnum ja M. dioicum)
Ruksesoaivi

**Ruksesoaivi** (*Viscaria alpina*, ovdal maid *Lychnis alpina*) lea ''Caryophyllaceae'-čerdii gullevaš šaddu.
Nellehat

**Nellehat** (*Dianthus*) leat šaddosohka, mii gullá *Caryophyllaceae*-čerdii. Sohkii gullá sullii 300 šlája, mat šaddet eanas Eurohpas ja Ásias.

## Šlájat
* *Dianthus arenarius*
* *Dianthus armeria*
* *Dianthus barbatus*
* *Dianthus carthusianorum*
* *Dianthus caryophyllus*
* *Dianthus deltoides*
* *Dianthus gratianopolitanus*
* *Dianthus plumarius*
* Riessanellet *Dianthus superbus*

Kategoriija:Nellehat
Gollerássi

**Gollerássi** dahjege **gusarássi** (*Caltha palustris*) lea rássešaddu man lieđit leat fiskkat. Muhtumin gollerássin gohčoduvvo maid boallorássi dahjege boallooaivi, mii goit lea áibbas sierra šládja, vaikko gulláge seamma fiskesrássešattuid *[[Fiskesrássišattut|Ranunculaceae]]*-čerdii.
Fiskesrásit

**Fiskesrásit** (*Ranunculus*) leat fiskesrássešattuide (*Ranunculaceae*) gullevaš šattosohka, masa gullá sullii 300 šlája.

## Šlájat

* *[[Fiskesrássi|Ranunculus acris]]* – fiskesrássi
* *[[Giđđanuorsá|Ranunculus auricomus]]* - giđđanuorsá
* Ranunculus aconitifolius
* Ranunculus arvensis
* Ranunculus bulbosus
* Ranunculus cymbalaria
* Ranunculus ficaria
* Ranunculus flammula
* Ranunculus glacialis
* Ranunculus hyperboreus
* Ranunculus lanuginosus
* Ranunculus lapponicus
* Ranunculus lingua
* Ranunculus montanus
* Ranunculus nivalis
* Ranunculus polyanthemos
* Ranunculus pygmaeus
* Ranunculus repens
* Ranunculus reptans
* Ranunculus sardous
* Ranunculus sceleratus
* Ranunculus sulphureus
Fiskesrássešattut

**Fiskesrássišattut** *(Ranunculaceae)* lea Ranunculales-čerdii gullevaš vuollečearda, masa gullá sullii 50 soga ja 1&nbsp;750 šlája.

## Sogat

* *Aconitum* 
* *Actaea* 
* *Adonis* 
* *Anemone* 
* *Aquilegia* 
* *Caltha* – gollerásit degomat gollerássi
* *Clematis*
* *Consolida*
* *Delphinium* 
* *Eranthis* 
* *Hepatica* - alitnásti
* *Myosurus* 
* *Pulsatilla* 
* *Ranunculus* – fiskesrásit degomat fiskesrássi ja giđđanuorsá
* *Thalictrum* - degomat básdiehpáš (*Thalictrum keménse*)
* *Trollius* – boallorásit degomat boallorássi
Boallorássi

**Boallorássi**, **boallooaivi**, **hear­vaboallu** dahjege **jonssotboallu** *(Trollius europaeus)* gullá fiskesrássišattuide (*Ranunculaceae*).

## Gáldut

## Geahča maid
* Fiskesrássi

Kategoriija:Fiskesrássešattut
Giđđanuorsá

**Giđđafiskerássi** dahjege **giđđanuorsá** (*Ranunculus auricomus*) lea fiskesrásiide gullevaš šaddu, mii šaddá niittuin.

## Gáldut

## Geahča maid
* Fiskesrássi

Kategoriija:Fiskesrássešattut
Gálberássi

**Gálberássi** dahjege **hádjaurttas** dahjege **njálggaháiruohtas** (*Rhodiola rosea*) lea *Crassulaceae*-čerdii gullevaš šaddu.

Kategoriija:Šattut
Narttit

**Narttit** (*Saxifraga*) leat nartešattuid sohka, masa gullá sullii 440 šlája. 

## Šlájat

* **[[Alitnarti]]** dahjege **[[giđđaboallu]]** (*S. oppositifolia*)
* **[[Ájanarti]]** (*S. rivularis*)
* **[[Báktenarti]]** (*S. nivalis*)
* **[[Gollenarti]]** (*S. aizoides*)
* **[[Miektanarti]]** (*S. cespitosa* (*s. groenlandica*))
* **[[Nástenarti]]** (*S. stellaris*)
* *S. x arendsii*
* *S. cotyledon*
* *S. granulata*
* *S. hirculus*
* *S. stolonifera*
Nástenarti

**Nástenarti** (*Saxifraga stellaris*) lea nartešaddu, mii gullá narttiid sohkii. Nástenarti lea ráfáidahtton rássi Suomas. Dego nammage muitala, nástenartti vilges lieđđi lea nástemállesaš.
Beaivečalbmi

**Beaivečalbmi** dahjege **suotnjočalbmi** (*Parnassia palustris*) lea šaddu, mas lea vilges viđalohkosaš lieđit.
Ovnnesjohka

**Ovnnesjohka** (suomagillii *Ounasjoki*) lea Giemajoga stuorámus oalgejohka ja maid Suoma guhkimus oalgejohka. 

## Liŋkkat
* Ounasjoen kalastusalue 

Kategoriija:Suoma jogat ja eanut
Ávža

**Ávža** dahjege **duopma** (*Prunus padus*) lea ruvsušattuide gullevaš lastamuorra.

## Govat ávžžas

Image:Tuomi kukkii.jpg
Image:Vogelkers bloesem.jpg
Apis mellifera - Prunus padus - Keila.jpg
Ruvsušattut

**Ruvsušattut** (*Rosaceae*) lea *[[Rosales]]*-čerdii gullevaš vuollečearda, masa gullá sullii 3&nbsp;100 šlája.

## Kategoriseren
Ruvsušattuide gullá 100–120 soga, main dehalepmosat leat:

* *Alchemilla* – bađverásit
* *Amelanchier* – ávžaskábit
* *Aronia*
* *Chaenomeles*
* *Cotoneaster*
* *Cydonia*
* *Dryas* – nuorssát
* *Exochorda*
* *Filipendula* – skážirat
* *Fragaria* – eanamuorjjit
* *Geum* - degomat niitobiellorássi
* *Kerria*
* *Malus* – eppelmuorat
* *Neillia*
* *Physocarpus*
* *Potentilla* – degomat fiskesjuopmu ja suotnjoruški
* *[[Prunus]]* – ávžžat, čirssat, plommat, mándelat
* *Pyrus* – pearamuorat
* *Rosa* – ruvsut
* *Rubus* – váđotmuorjjit
* *Sorbaria* – skáhpeskážirat
* *Sorbus* – skábit
* *Spiraea* – miesttaskážirat
* *Stephanandra*
Eanamuorjjit

**Eanamuorjjit** (*Fragaria*) lea ruvsušattuide (*Rosaceae*) gullevaš šaddosohka. Eanamurjjiide gullet omd. gieddemuorji
Skážirat

**Skážirat** (*Filipendula*) leat ruvsušattuide (*Rosaceae*) gullevaš šaddosohka.

## Šlájat
Skážiriid sohkii gullet čuovvovaš šlájat:

* *Filipendula angustiloba*
* *Filipendula glaberrima*
* *Filipendula kamtschatica*
* *Filipendula kiraishiensis*
* *Filipendula multijuga*
* *Filipendula occidentalis*
* *Filipendula palmata*
* *Filipendula purpurea*
* *Filipendula rubra*
* *[[Miehtaskážir|Filipendula ulmaria]]* – miehtaskážir
* *Filipendula vestita*
* *Filipendula vulgaris* (syn. *Filipendula hexapetala*)
Bađverásit

**Bađverásit** dahjege **vuolpput** (*Alchemilla*) leat ruvsušattuide (*Rosaceae*) gullevaš šaddosohka. Sámis bađverásiin šaddet alášbađverássi dahjege sáigovuolpu ja moninvuolpu.
Alášbađverássi

**Alášbađverássi** dahjege **sáigovuolpu** lea bađverásiid (*Alchemilla*) sohkii gullevaš šaddu.

Kategoriija:Šattut
Ruvsut

**Ruvsut** (*Rosa*) dahjege **Roksat** leat ruvsušattuide (*Rosaceae*) gullevaš šaddosohka. 

## Ruvsut

* *Rosa acicularis*
* *Rosa blanda*
* *Rosa canina*
* *Rosa dumalis*
* *Rosa foetida*
* *Rosa eglanteria*
* *Rosa gallica*
* *Rosa glauca*
* *Rosa majalis*
* *Rosa mollis*
* *Rosa nitida*
* *Rosa pendulina*
* *Rosa pimpinellifolia*
* *Rosa rubiginosa*
* *Rosa rugosa*
* *Rosa sherardii*
* *Rosa 'Splendens*'
* *Rosa villosa*

## Gálddut


Kategoriija:Ruvsušattut
Kategoriija:Ruvsut
Juopmošattut

**Juopmošattut** (*Polygonaceae*) lea šattočearda.

## Sogat

* *Koenigia* 
* *Polygonum* omd. šilljojuopmu
* *Persicaria* 
* *Bistorta* 
* *Aconogonon* 
* *Fallopia* 
* *Fagopyrum* 
* *Oxyria* omd. eavru
* *Rheum* 
* *Rumex* omd. guolbbajuopmu, juopmu

Kategoriija:Juopmošattut
Noarsa (šaddu)

**Noarsa** dahjege **golka** (*Dryas octopetala*) lea ruvsušaddu (*Rosaceae*), mii gullá noarssaide (*Dryas*). Noarsa šaddá duoddariin.
Noarssat

**Noarssat** (*Dryas*) leat ruvsušattuide (*Rosaceae*) gullevaš šaddosohka. Sápmis šaddá noarsa dahjege golka.
Niitobiellorássi

**Niitobiellorássi** (*Geum rivale*) lea rukseslágan rássi mii liđđo álgogeasi. Niitobiellorássi gullá  ruvsušattuide (*Rosaceae*).
Anár (gilli)

**Anár** lea Anára gieldda hálddahusguovddáš. Miessemánu 30. beaivve 2005 gilis orro 459 olbmo.

Kategoriija:Anára gilit
Niitosáhpal

**Niitosáhpal** (*Lathyrus pratensis*) lea máŋggajagát šaddu, mas leat fiskes lieđit. Niitosáhpal gullá eartašattuide. 

## Geavaheapmi
Niitosáhpal geavahuvvo fuođarin danin, go das leat olu proteiinnat. Das lea maiddái ráhkaduvvon deaja vuogehit vuoiŋŋahatváttisvuođaid.
Eartašattut

**Eartašattut** (*Fabaceae*) lea *Fabales*-čerdii gullevaš vuollečearda. Vuollečerdii gullet sullii 650 soga ja badjel 18&nbsp;000 šlája.

## Muhtun sogat
* bábut
* luovvarat
* lupiidnat


Doperwtplanten kreuk Kelvedon Wonder.jpg|Earta (*Pisum sativum*)
Cow_vetch2.jpg|Sáhpal (*Vicia cracca*)
Trifolium-repens-total.JPG|Vilgesluovvar (*Trifolium repens*)


Kategoriija:Eartašattut
Boaresgállarássi

**Boaresgállarássi** dahjege **alitrássi** (*Geranium sylvaticum*) gullá gállarásiid čerdii ja lea pelargonia fuolki.
Čurolastašattut

**Čurolastašattut** (*Drosera*) leat šattut mat bivdet divrriid.

## Muhtun čurolastašattut
* Sođbačurolasta (*Drosera anglica*)
* Jorbačurolasta (*Drosera rotundifolia*)

Kategoriija:Čurolastašattut
Prunus

**Prunus** lea ruvsušattuide (*Rosaceae*) gullevaš šaddosohka, masa gullá ávžžat, čirssat, plommat ja mándelat.

## Kategoriseren
*Prunus* juohkása guhtta vuollečerdii, maidda gullá oktiibuot sullii 200 šlája.

**Amygdalus** —  mándelat
* *[[Prunus bucharica]]*
* *[[Prunus davidiana]]*
* *[[mándel|Prunus dulcis]]* — mándel
** *Prunus dulcis* *amara*
** *Prunus dulcis* *dulcis*
* *[[Prunus fasciculata]]*
* *[[Prunus fenzliana]]*
* *[[Prunus kansuensis]]*
* *[[Prunus mira]]*
* *[[Prunus pedunculata]]*
* *[[persihkka|Prunus persica]]* — persihkka
* *[[Prunus spinosissima]]*
* *[[Prunus sweginzowii]]*
* *[[Prunus tangutica]]*
* *Prunus tenella]]*
* *Prunus triloba]]*

**[[Cerasus]]** — čirssat
* *Prunus avium* - njálgga čirsa
* *Prunus cerasus* — rihča čirsa
* *Prunus fruticosa*
* *Prunus mahaleb*

**Laurocerasus**
* *[[Prunus laurocerasus]]*
* *[[Prunus lusitanica]]* 

**Lithocerasus**
* *[[Prunus besseyi]]*
* *[[Prunus bifrons]]*
* *[[Prunus cistena]]*
* *[[Prunus glandulosa]]*
* *[[Prunus humilis]]*
* *[[Prunus incana]]*
* *[[Prunus jacquemontii]]*
* *[[Prunus japonica]]*
* *[[Prunus microcarpa]]*
* *[[Prunus prostrata]]*
* *[[Prunus pumila]]* 
** *Prunus pumila* *pumila*
** *Prunus pumila* *depressa*
* *[[Prunus tomentosa]]*
* *[[Prunus utahensis]]*

**Padus** — ávžžat
* *[[Prunus buergeriana]]*
* *[[Prunus grayana]]*
* *[[Prunus maackii]]* 
* *[[Prunus maximowiczii]]* 
* *[[ávža|Prunus padus]]* — ávža
* *[[Prunus pensylvanica]]*
* *[[Prunus serotina]]*
* *[[Prunus ssiori]]*
* *[[Prunus virens]]*
* *[[Prunus virginiana]]* — virginiaávža

**Prunus** — plommat
* *[[aprikosa|Prunus armeniaca]]* — aprikosa
* *[[čirsaplomma|Prunus cerasifera]]* — čirsaplomma
* ''Prunus domestica'' — plommamuorra
** ''Prunus domestica'' subsp. ''domestica'' — plommamuorra
** ''Prunus domestica'' subsp. ''insititia'' 
** ''Prunus domestica'' subsp. ''ovalis''
** ''Prunus domestica'' subsp. ''italica''
** ''Prunus domestica'' subsp. ''prisca''
** ''Prunus domestica'' subsp. ''syriaca''
* ''Prunus spinosa''
Violašattut

**Violašattut** (*Violaceae*) lea šaddočearda, masa gullá badjel 800 šlája ja 21 soga. Čeardda namma boahtá láhtengiela sánis **viola**, mii dárkkuha violaid soga.

Kategoriija:Violašattut
Violat

**Violat** (*Viola*) lea violašattuide gullevaš šaddosohka, masa gullet 400-500 šlája. Sámis dábálaš violašlájat leat jeaggeviola, vuovdeviola ja fiskesviola.
Horbmá

**Horbmá** (*Epilobium angustifolium*) lea horbmášattuide gullevaš šaddu.

## Geahča maid
* Rohtohorbmá

Kategoriija:Horbmášattut
Olbmoborranrássi

**Olbmoborranrássi** dahjege **boska** vai **fádnu** (*Angelica archangelica* subsp. *archangelica*)

## Geahča maid
* Dierpmárássi

Kategoriija:Boskkat
Dierpmárássi

**Dierpmárássi** dahjege **beatnatboska** (*Anthriscus sylvestris*)

## Geahča maid
* Olbmoborranrássi

Kategoriija:Boskkat
Rievssatmuorji

**Rievssatmuorji**, **guovžžamuorji** dahjege **guovžžalasta** (*Arctostaphylos alpinus*) () gullá gáranasmurjjiide.

## Gáldut

Kategoriija:Gáranasmuorjjit
Muohtacivzza

**Muohtacivzza** dahje **čuovjenásti** (*Gentiana nivalis*) lea šaddu mii gullá civzagiidda (*Gentiana*) ja alitsitnušattuide (*Gentianaceae*). Muohtacivzagat šaddet duoddariin orddarájis, ádjagiin, rođuin ja niittuin.

## Gáldut

Kategoriija:Civzzašattut
Alitvuodjalasta

**Alitvuodjalasta** (*Pinguicula vulgaris*) dahje **alitdohpi** lea vuodjalasttaide gullevaš šaddu.

## Alitvuodjalasta eará sámegillii

## Gáldut

Kategoriija:Vuodjalasttat
Vuodjalasttat

**Vuodjalasttat** (*Pinguicula*) leat bergoborrišattut.

## Vuodjalasttat mat šaddet [[Suopma|Suomas]]

*Guolgavuodjalasta *Pinguicula villosa*,
*Alit vuodjalasta *Pinguicula vulgaris* ja 
*Vilgesvuodjalasta *Pinguicula alpina*.