open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Florence Nightingale

**Florence Nightingale** (miessemánu 12. b. 1820– borgemánu 13. b. 1910) – oaččui nama *The Lady with the Lamp* – lei modearna buohccedivššu pioneara

Son riegádii rikkes brihttalaš bearrašii Firenzes Italias. Son oaččui nama riegadangávpoga mielde (Firenze lea *Florence* eŋgelasgillii) seammá ládje go oabba Parhenope. Son lei dáhtolaš nisu, gii stuibmidii badjelklássa nissonrolla vuostá, mii livččii leamaš šaddat jegolaš eamidin.

Nightingale válljii boahccedivššu go 17-jahkásažžan vásihi bassi gohčustus. Buohccedikšu lei bahá beaggin ja buohccedivččarat ledje dávja geafes nissonat. 

Jágis 1846 Nightingale finai Kaiserwerthas Duiskkas. Doppe lei mállebuohcceviessu,man nonnat vuođđudedje ja jođihedje. Maid son doppe oinii dagai stuorra váikkuhusa Nightingalii.

## Nightingale prográmma buohccedivčču ektui
Nightingale háliidi plána ja ortnet buohccedivššuin, ja hygienálaš doaimmaid de go hivssegiid buhtes lánjaid ja gievkkaniid, buhtes seaŋgabiktasiid ja lásiiid man bokte livččii vejolaš oažžut buvttes áimmui. 

## Gáldut
Avannaata

**Avannaata** lea gielda Kalaallit Nunaatis. Gielda vuođđoduvvui ođđajagimánu 1. b.  2018, go Qaasuitsupa gielda juhkojuvvot guovtte gillii: Avannaatai ja Qeqertalikái.

Avannaata gielddas lei jagis 2019 sullii 10&nbsp;670 ássi. Jagis 2020 olmmošlohku sturrui 10&nbsp;726 ássái. Avannaata gielddas lea njealje gávpoga ja 23 gili.  Avannaata guovddášhálddahus lea  Ilulissata gávpogis. Gielddastivrras leat 17 miellahtu, mat leat válljejuvvon njeallje jagi háválassii. Gielddastivra galgá válljet bormeaštára, politihkalaš komiteaid ja stivret gieldda.

## Ássiidguovddážat

* **Ilulissata guovlu**
** Ilulissat (*Jakobshavn*)
** Ilimanaq (*Claushavn*)
** Oqaatsut (*Rodebay*)
** Qeqertaq (*Øen*)
** Saqqaq (*Solsiden*)
* **Qaanaaqa guovlu**
** Qaanaaq (*Thule*)
** Qeqertat
** Savissivik
** Siorapaluk
* **Uummannaqa guovlu**
** Uummannaq (*Omenak*)
** Ikerasak
** Illorsuit
** Niaqornat
** Nuugaatsiaq
** Qaarsut
** Saattut
** Ukkusissat
* **Upernavika guovlu**
** Upernavik
** Aappilattoq
** Innaarsuit
** Kangersuatsiaq
** Kullorsuaq
** Naajaat
** Nutaarmiut
** Nuussuaq (Kraulshavn)
** Tasiusaq
** Tussaaq
** Upernavik Kujalleq (*Søndre Upernavik*)

Gáldu:

## Gálddut

## Ášši birra eará sájiin

* Kleemann, Naduk (Editor): Greenland in Figures 2018.  Statistics Greenland, 2018.  ISBN 978-87-998113-3-5  Teoksen verkkoversio Viitattu 30.11.2019. (englanniksi)

Kategoriija:Kalaallit Nunaata gielddat
Krasnodar

**Krasnodar** () lea gávpot Ruoššas. Gávpogis orrot 1&nbsp;154&nbsp;885 olbmo (2025). Dan viidodat lea 339,31 km².

## Gáldut

Kategoriija:Ruošša gávpogat
Neufirrel

**Neufirrel** lea gilli Uplengen kommuvnnas, Leer gielddas, Nuorta-Friisa sis, Lássiselka Nissona-siiddus, Duiskkas. Gilli leat 3,45 km² stuoris ja 377 olbmo geassemánu 2024:s. Ovddas 1972 jagi gielddadillái lea Neufirrel iežaset gielda.

## Historjá
Neufirrel álggahuvvui jagis 1822, go *Hannoversche Domänenverwaltung* oste máŋga eatnamlotta ovdallaš gielddas Großoldendorf. Gilli huksejuvvui linea-vuogádusa mielde jeaggeeatnamii, mii lei dábálaš koloniserema vuogádat Nuorta-Friisas 1800-logus.

Gili vuosttaš namma lei *Bietzerfehn*, namin Bietze-joga mielde. Maŋit gilli gieđadii gohčoduvvui maiddái *Klein-Firrel*. 1830 rájes lea «Neufirrel» leat almmolaš namma. Dábálaš nama *Opennärsfehn* sáhttá šaddat gillái danne go muhtun ruovttut ožžon duolbbas čadnja dahje váralaš čadnjavuogádusa.

Ođđa jagi 1973 miessemánu 1. beaivve soaitá Neufirrel ožžon báikki ođđa ráhkaduvvon Uplengen kommuvnnas, go Nissona-siiddus dáhpáhuvvui gielddadilliheapmi.

## Geografiija
Neufirrel lea davvi-vuollelaš bajimusis Uplengen kommuvnnas. Lahka leat giliid Fiebing ja Strackholt (Grosselfehn kommuvnnas), ja maiddái Großoldendorf, Neudorf ja Firrel, mat gulan Uplengen kommuvnnai.

Gili juovlládis, sullii suotnasiidda, gávdno luonddusuodjalus *Holle Sand*. Doppe lea mađe *Kugelberg*, mii lea sullii 18 metra bajimus — nuorta-friisalaš eatnami bajimus luonddunjoavku.

## Olmmošlaš árvvoštallamat
Eará jagiid olbmotlogut:

* 1823: 23  
* 1852: 183  
* 1871: 236  
* 1905: 242  
* 1933: 295  
* 1946: 366  
* 1976: 366  
* 2007: 424  
* 2020: 383  

## Álbmot- ja servodatsivdnádus
Servodatdoaimmat leat dehálaččat gillii. *SV Neufirrel*-spábbačiekčengoddi, mii álggahuvvui 1933:s, lea earenoamážit bargan spábbačiekčemiin. Dán gili lea leamaš volontároveahka geažis 1934 rájes.

Jagis 1981 rahppojuvvui olbmobálgáldat/servodatsiebrre, mii lea organizere kultuvralaš ja servodatslaš doaimmaid: teáhterčoahkkimat, beassášdutkanbálut, fillárin- ja gumpejallamat, mánáidávvirat ja earát áigeguovllu doaimmat.

## Referánssat
Mussir

Mussir (, ) lea gávpot Nordlándda fylkkasuohkanis. Dat lea maiddái Vaapste gieldda hálddahusguovddáš. Čoahkkebáikkis orrot 10 109 olbmo (2025).

Mussir lea Nordlándda nubbi boarráseamos ja Helgelándda boarráseamos gávpot. Mussira davábealde Haelsienjuanas (*Halsøya*) lei máŋggaid čuđiid jagiid sámiid duodjemárkan (*maarhna*) oktii jagis. Čálalaš teavsttain márkan namahuvvo vuosttaš geardde jagi 1690, muhto dat álggii goit guhká ovdal reformašuvnna.

Jagis 1727 huksejuvvui sámeskuvla Mussirii. Skuvlla oahppit lohke teavsttaid, maid oahpaheaddji Lorentz Dass lei jorgalan sámegillii. Teavsttat ledje čállon boares ubmisámi čállinvuogi mielde (*Sydlapska bokspråket*). Jagis 1769 orro 41 olbmo bistevaččat Mussiris, 15 dállodoalus.

1700-logu loahpas šadde stuorra rievdadusat báikkálaš servodagas stuora vuovdedoalu dihte. Dan rájes veahkadatlohku lassánii johtilit. Jagi 1876 Mussir šattai gávpotgieldan. Gávpotgieldda stáhtus bisttii gitta 1962 rádjái, goas Mussira gielda biddjojuvvui Vaapste gieldda vuollái.

Dálá gávpoga stuorámus fitnodat lea Alcoa Mosjøen (ovdal Elkem Aluminium Mosjøen ja Mosjøen Aluminiumverk, jagis 1958). Lullisámi girjebusse *Gærjah* finai gávpogis jeavddalaččat ovdalgo dat heaittihuvvui juovllaid maŋŋil 2019. Girjebusse stašuvdna lei Árborddis, Sijti Jarnge lullisámi kulturguovddážis.

Åajvaeries (*Øyfjellet*) Mussira oarjjabealde huksejuvvui jagiid 2020-2022 Norgga stuorimus bieggafápmorusttet. Jillen Njaarke orohagas leat guokte siidda, main leat goappašagain hástalusat Åajvaerie bieggafápmorusttegiin.

## Gáldut


Kategoriija:Vaapste
Kategoriija:Nordlánda
Kategoriija:Norga