open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
IPhone 4

**iPhone 4** lea iPhone-jovkui gullevaš mobiltelefovdna, man Apple lea ráhkadan. Dat almmuhuvvui geassemánu 7. beaivvi 2010. iPhone 4S:iin sáhttá ee. riŋget, speallat, govvet, filbmet ja surfet interneahtas. iPhone 4:s lea ee. liigemikrofona, mii ii leat leamaš ovdal.

Ođđa málle šattai almmolaš diehtun ovdal go telefovdna almmuhuvvui, danne go okta Apple bargi lei vajálduhtan telefovnna prototiippa muhtin bárai. Neahttapublikašuvdna Gizmodo osttii telefovnna máŋga vahku maŋŋel dáhpáhusa dan olbmás, gii lei váldán telefovnna báras, go ii lean gávdnan olbmo gii eaiggádii dan. Son lei geahččalan váldit oktavuođa eaiggádiin, gean nama lei gávdnan, muhto ii lean lihkosmuvvan. Olmmái lei dan maŋŋel geahččalan addit telefovnna ruovttoluotta Applei, muhto sii eai lean jáhkkán sus leat iPhone 4 prototiippa. Maŋŋel go Gizmodo lei šaddan sihkkar dan birra ahte sis lea albma iPhone 4, de riŋge sii dan olbmái, gii lei láhppán dan. Su bokte sii ožžo e-poastta Apples. Gizmodo hálidii dan maŋŋel lobi oažžut telefovnna, muhto loahpaloahpas telefovdna ii báhcán sidjiide. Ášši birra álggahuvvui maid politiijadutkan.

## Gáldut

Kategoriija:Apple
IPhone

**iPhone** leat telefovnnat maid Apple lea ráhkadan. Gávdnojit 5 iešguđet málle:
*iPhone
*iPhone 3G 
*iPhone 3GS
*iPhone 4
*iPhone 4S
*iPhone 5
*iPhone 5C
*iPhone 5S

Kategoriija:Apple
Justimusfilms

**Justimusfilms** lea komediijajoavkku Haapavesis, mii lei álggos bivnnut earenoamážit Youtubes. Joavkus lea golbma gándda: Sami Harmaala, Juho Nummela ja Joose Kääriäinen. Jagi 2012 sii ožžo maid televišuvdnaráiddu, Justimus.
Kategoriija:Kultuvra
Ádjetjohka

**Ádjetjohka** lea giláš Gálaniitoluotta guoras Guovdageainnus sullii 10 kilomehtera lulás márkanis. 

Kategoriija:Guovdageainnu gilit
Suolovuopmi

**Suolovuopmi** lea giláš Guovdageainnu ja Álttá gaskkas riikkageaidnu 93 guoras. Doppe lea duottarstohpu.

## Gáldut

Kategoriija:Guovdageainnu gilit
Puls Sko & Klær

**Puls Sko & Klær** lea bivttasrámbuvra Márkan Senter -gávpeguovddážis Guovdageainnus. Dat rahpasii čakčamánu 29. beaivvi jagi 2006.

## Gáldut

Kategoriija:Guovdageainnu rámbuvrrat
Kautokeino Villmarksenter

**Kautokeino Villmarksenter** lea idjadanbáiki márkanis Guovdageainnu suohkanis. Dan eaiggát lea Isak Mathis O. Hætta. rahpasii jagi 2006. Doppe lea sadji 32 olbmui.

## Gáldut

Kategoriija:Guovdageainnu idjadanbáikkit
Guovdageainnu girdišillju

**Guovdageainnu girdišillju** () lea boares girdišillju Guovdageainnus. Guovdageaidnulaččat leat jo guhká hálidan ahte dat šattašii fas smávva girdišillju gos girdet girdit, muhto dat ii leat dahkkon.

Guovdageainnu girdišillju lea sullii 3 kilomehtera davás márkanbáikkis.

Kategoriija:Guovdageainnu johtolat
Kategoriija:Norgga girdišiljut
Bodil Utsi Vars

**Bodil Ingrid Utsi Vars** (riegádan 1962) lea guovdageaidnulaš girječálli ja Guovdageainnu mánáidskuvlla rektor.

## Gáldut

Kategoriija:Guovdageaidnulaččat
Breivang videregående skole

**Breivang videregående skole** lea joatkkaskuvla Romssas. Skuvlla rektor lea Eva Sparmann.

## Gáldut

Kategoriija:Romssa skuvllat
Breivika videregående skole

**Breivika videregående skole** lea joatkkaskuvla Romssas. Skuvlla rektor lea Tor Hemming Andersen.

## Gáldut

Kategoriija:Romssa skuvllat
Tromsø maritime skole

**Tromsdalen videregående skole** lea joatkkaskuvla Romssas. Skuvlla rektor lea Snårre Brothen.

## Gáldut

Kategoriija:Romssa skuvllat
Knut Store

**Knut Inge Store** lea Bargiidbellodaga politihkar ja Unjárgga dálá sátnejođiheaddji. Son lea maid Norgga sámediggeáirras.

## Gáldut

Kategoriija:Norgalaš politihkkárat
Erling Bratsberg

**Erling Bratsberg** lea Guovddášbellodaga politihkar ja Loabága dálá sátnejođiheaddji. Son bargá oahpaheaddjin Loabága skuvllas.

## Gáldut

Kategoriija:Loabát
Erna Solberg

**Erna Solberg** (riegádan guovvamánu 24. b. 1961 Bergenis) lea norgalaš politihkar (Olgešbellodat) ja golggotmánu 2013 rájes Norgga stáhtaministtar. Solberg lea leamaš Olgešbellodaga jođiheaddji jagi 2004 rájes, ja Hordalándda stuorradiggeáirras 1989 rájes. Olgešbellodaga parlamentáralaš jođiheaddji son leamaš 2005 rájes. Son leamaš maid Olgešbellodaga nissonlihtu (Høyrekvinners Landsforbund) jođiheaddji 1993–1994, bellodaga nissonpolitihkalaš jođiheaddji 1994–1998, Kjell Magne Bondevika nuppi ráđđehusa gielda- ja guovloministtar 2001–2005 ja Olgeža 1. nubbijođiheaddji 2002–2004.

Gielda- ja guovloministtarin Solberg barggai earenoamážit nannen dihte buoret buresbirgejumi nannoset gielddain ja buoridan dihte regionála ovttasbarggu fylkasuohkaniid gaskka. Son maid ođasmahtii Norgga dorvobáike-, dorvoohcciid- ja sisafárrenpolitihka, ja jođálmahtii dorvobáikeohcamiid meannudeami. Dan maŋŋá go Solberg álggahii bellodaga jođiheaddjin, son lea deattuhan earenoamážit Olgeža politihka sosiála beliid ja dan árvovuođu. Bellodat šattai maid eanet pragmáhtalažžan.

Jagi 2011 gielda- ja fylkadiggeválggain Olgeš cevzzii buot buoremusat jagi 1979 maŋŋá. Dan maŋŋá go borgárlaš bellodagat vuite jagi 2013 stuorradiggeválggain Stuorradikki eanetlogu ja Olgeš šattai dán eanetlogu stuorámus bellodahkan, Olgeš ja Ovddádusbellodat ásahedje áigodahkii 2013–2017 ođđa ráđđehusa, man jođiha stáhtaministtar Erna Solberg.

## Geahča maid
*Norgga ráđđehus

## Gáldut

Kategoriija:Norgga stáhtaministarat
Kategoriija:Norgga Olgešbellodaga stuorradiggeáirasat
Kategoriija:Olbmot
Kategoriija:Norgalaš politihkkárat
Kategoriija:Riegádeamit 1961
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2017–2021
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2013–2017
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2009–2013
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2005–2009
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2001–2005
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 1997–2001
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 1993–1997
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 1989–1993
Vigdis Hjulstad Belbo

**Vigdis Hjulstad Belbo** (riegádan 1955) lea Guovddášbellodaga politihkar ja Snoasa dálá sátnejođiheaddji. Son lea náitalan ja sudnos leat 4 máná, geat leat juo rávisolmmožin šaddan. Belbo lea boanda.
## Gáldut

Kategoriija:Norgalaš politihkkárat
Bent Høie

**Bent Høie** (riegádan miessemánu 4. b. 1971 Randabergas) lea norgalaš politihkar (Olgešbellodat) ja golggotmánu 2013 rájes Erna Solberga ráđđehusa dearvvašvuođa- ja fuolahusministtar. Son lea leamaš Hordalándda stuorradiggeáirras jagi 2000 rájes, ja lea Stuorradikki dearvvašvuođa- ja fuolahuskomitea jođiheaddji 2009 rájes. Olgeža bargolávdegotti lahttu son leamaš 2008 rájes, ja bellodaga 2. nubbijođiheaddji 2010 rájes.

## Gáldut

Kategoriija:Norgga ministarat
Kategoriija:Norgalaš politihkkárat
Kategoriija:Norgga Olgešbellodaga stuorradiggeáirasat
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2017–2021
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2013–2017
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2009–2013
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2005–2009
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2001–2005
Trine Skei Grande

**Trine Skei Grande** (riegádan golggotmánu 2. b. 1969 Overhallas) lea norgalaš politihkar (Gurutbellodat). Son lea leamaš Oslo stuorradiggeáirras jagi 2001 rájes, ja Gurutbellodaga jođiheaddji 2010 rájes, maŋŋá go lei leamaš bellodaga 1. nubbijođiheaddji son 2000–2010. Son lea maiddái leamaš Gurutbellodaga parlamentáralaš jođiheaddji 2001–2005 ja ođđasit 2009 rájes.

Ođđajagemánu 17. b. 2018 rájes, son doaibmá Erna Solberga ráđđehusa kulturministtarin. Ođđajagimánu 22.b. 2019 rájes doaibmagođii son kultur- ja dásseárvoministtarin.

## Gáldut

Kategoriija:Olbmot
Kategoriija:Norgga Gurutbellodaga stuorradiggeáirasat
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2017–2021
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2013–2017
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2009–2013
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2005–2009
Kategoriija:Norgalaš politihkkárat
Knut Arild Hareide

**Knut Arild Hareide** (riegádan skábmamánu 23. b. 1972  Bømlos) lea norgalaš politihkar (Risttalaš Álbmotbellodat). Son leamaš Akershusa stuorradiggeáirras jagi 2009 rájes, ja Risttalaš Álbmotbellodaga jođiheaddji 2011 rájes 2019 rádjái. Hareide lei Kjell Magne Bondevika nuppi ráđđehusa birasgáhttenministtar 2004–2005.



## Gáldut

Kategoriija:Olbmot
Kategoriija:Norgalaš politihkkárat
Kategoriija:Riegádeamit 1972
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2017–2021
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2013–2017
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2009–2013
Kategoriija:Risttalaš Álbmotbellodaga stuorradiggeáirasat
Siv Jensen

**Siv Jensen** (riegádan  geassemánu 1. b. 1969 Oslos) lea norgalaš politihkar (Ovddádusbellodat) ja golggotmánu 2013 rájes Erna Solberga ráđđehusa ruhtadanministtar. Son lea leamaš Oslo stuorradiggeáirras jagi 1997 rájes, ja Ovddádusbellodaga jođiheaddji 2006 rájes. Bellodaga parlamentáralaš jođiheaddji son leamaš 2005 rájes. Ovdal go šattai bellodaga jođiheaddjin, Jensen lei bellodaga 1. nubbijođiheaddji 1999–2006 ja parlamentáralaš nubbijođiheaddji 2001–2005.

## Gáldut

Kategoriija:Norgga ruhtadanministarat
Kategoriija:Riegádeamit 1969
Kategoriija:Olbmot
Kategoriija:Norgalaš politihkkárat
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2017–2021
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2013–2017
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2009–2013
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2005–2009
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 2001–2005
Kategoriija:Stuorradiggeáirasat 1997–2001
Kategoriija:Ovddádusbellodaga stuorradiggeáirasat
Snoasa márkan

**Snoasa** () lea Snoasa gieldda hálddahusguovddáš ja stuorámus gilli. Dan olmmošlohku lea 674 (2012).

## Gáldut

Kategoriija:Snoasa
Kárášjoga márkan

**Kárášjohka** () lea Kárášjoga gieldda hálddahusguovddáš ja stuorámus gilli. Dan olmmošlohku lea 1 885 (2012).

## Gáldut

Kategoriija:Kárášjohka
Birokratiija

**Birokratiija** dahjege **byrokratiija** (fránskkagiela sánis *bureau* ’kantuvra’ ja greikkagiela sánis *κράτος* ’fápmu’) mearkkaša organisašuvnnaid, doaibmabijuid, protokollaid ja njuolggadusaid vuogádagaid, maiguin earenoamážit almmolaš doaimmat stivrejuvvojit. Birokratiijas lea dávjá čavga hierárkkalaš struktuvra, man rámmaid siskkobealde iešguđetlágan áššemeannudeddjiin, «birokráhtain», lea ovddasvástádus das, ahte áššit meannuduvvojit dárkilit njuolggadusaid mielde. Muhtumiid mielas sánis *birokratiija* leat negatiiva konnotašuvnnat, ja badjelmearálaš birokratiija duššadeaddji váikkuhusat ledje guovddáš temá Franz Kafka bargguin nugo mat su románas *Der Process*.

Birokratiija ii leat gullan sámi árbevirolaš kultuvrii dahje ealáhusaide, muhto dat lea leavvan váldoservodagaid mielde maiddái viidát Sápmái, ja dálá ođđaáigásaš servodaga dárbbuid várás eanaš sámegielaide leat maiddái ráhkaduvvon ollu birokráhtalaš tearpmat.
Kategoriija:Stáhtadieđa
Angela Merkel

**Angela Dorothea Merkel** (riegádan suoidnemánu 17. beaivve 1954 Hamburgas Duiskkas) lea duiskalaš risttalašdemokráhtalaš politihkar, álgoálggus fysihkar. Son lea leamaš *Christlich Demokratische Union* (CDU) -bellodaga jođiheaddji jagi 2000 rájes, ja Duiskka lihttokánsler jagi 2005 rájes. Son adnojuvvo Eurohpá ja Eurohpá Uniovnna deháleamos politihkarin. Jagis 2014 Merkel oaččui Seoul ráfibálkkašumi.

## Gáldut

Kategoriija:Duiska
Kategoriija:Seoul ráfibálkkašumi vuoitit
Vokála

**Vokálat** leat giela jietnadagat maid jietnadettiin njálmmis ii leat dahppagas iige stuorit baskkádat go alla vokálain, nuppiid sániiguin dat eai leat konsonánttat.




}








|}


|-
| style="height:30px; font-size:smaller; text-align:right;" | 
|-
| style="height:30px; font-size:smaller; text-align:right;" | **beallegáržžes/alit gaskavokálat**
|-
| style="height:30px; font-size:smaller; text-align:right;" | **gaskavokálat**
|-
| style="height:30px; font-size:smaller; text-align:right;" | **beallelavttis/vuolit gaskavokálat**
|-
| style="height:30px; font-size:smaller; text-align:right;" | 
|-
| style="height:30px; font-size:smaller; text-align:right;" | **lavttis/vuollegis vokálat**
|}


Nu gohčoduvvon vokáladiagrámma govvida nu gohčoduvvon vokálagomuvuođa. Dán govvosii leat merkejuvvon dábáleamos vokálajietnadagat suoma-ugralaš fonetihkalaš čállinvugiin. Oránša jietnadagat leat kardinálavokálat. Čuokkáid gurut bealde leat govda vokálat, olgeš bealde ges jorba vokálat. (Ovdavokálaid ɑ̈ ja α̈ dahje maŋŋevokálaid ɑ ja α gaskkas leat prinsihpas čielga erohusat, vaikko dat eai soaitte oidnot Wikipedia foanttain doarvái bures.)





Nu gohčoduvvon vokáladiagrámma ja dábáleamos vokálat riikkaidgaskasaš fonetihkalaš čállinvugiin (IPA).

Kategoriija:Fonetihkka
Abdul Halim Mu'adzam Shah

**Almu'tasimu Billahi Muhibbuddin Tuanku Alhaj Abdul Halim Mu'adzam Shah Ibni Almarhum Sultan Badlishah** (skábmamánu 28. b. 1927 Alor Setar, Kedah, Malaysia &ndash; čakčamánu 11. b. 2017 Alor Setar, Kedah, Malaysia) lei jagi 1957 rájes Kedah 27. sultána ja jagi 2011 rájes Malaysia 14. gonagas, «Yang di-Pertuan Agong». Son lei maiddái Yang di-Pertuan Agong áigodagas 1970–1975, ja lei nu áidna gii lei Malaysia gonagas guokte háve. Abdul Halim lei maiddái boarráseamos gii lei válljejuvvon dan virgái.

## Gáldut

Kategoriija:Malaysia gonagasat
Kategoriija:Riegádeamit 1927
Kategoriija:Jápmimat 2017
The Narrative

**The Narrative** lea amerihkálaš rockjoavku.

## Joavku
*Suzie Zeldin - lávlu
*Jesse Gabriel - lávlu, gitárra

## Diskografiija

Kategoriija:Amerihkálaš musihkkárat
Lauvsnes

**Lauvsnes** lea Davvi-Trøndelága fylkka Flatangera gieldda hálddahusguovddáš. Čoahkkebáikki olmmošlohku lea 458 (2012).

## Gáldut

Kategoriija:Flatanger
Kategoriija:Davvi-Trøndelága fylkka gielddaid hálddahusguovddážat
Kategoriija:Norga
Veierland

**Veierland** lea suolu Nøtterøy gielddas. Dan olmmošlohku lea su. 150, ja viidodat lea su. 4,4 km².

Kategoriija:Nøtterøy
Arenaljávri

**Arenala jávri** (spánskagillii: *Lago Arenal*) lea stuorámus jávri Costa Ricas. Dan viidodat lea 85 km².

Kategoriija:Costa Rica
Frosta márkan

**Frosta** lea Davvi-Trøndelága fylkka Frosta gieldda hálddahusguovddáš.

Kategoriija:Frosta
Kategoriija:Davvi-Trøndelága fylkka gielddaid hálddahusguovddážat
Dun

**Dun** lea Davvi-Trøndelága fylkka Fosnesa gieldda hálddahusguovddáš.

Kategoriija:Fosnes
Kategoriija:Davvi-Trøndelága fylkka gielddaid hálddahusguovddážat
Guápiles

**Guápiles** lea gávpot Limóna provinssas ja Costa Ricas. Dat lea Pococí kantona hálddahusguovddáš. Dan olmmošlohku lea 36&nbsp;457 (2011).

## Gáldut

Kategoriija:Costa Rica gávpogat
Queen

**Queen** lea brihttálaš rockjoavku.

## Joavku
* Freddie Mercury – lávlu (1970–1991)
* John Deacon – bássa (1970–1997)
* Brian May – gitárra (1970–)
* Roger Taylor – trumbbut (1970–)

## Diskografiija
* *Queen* (1973)
* *Queen II* (1974)
* *Sheer Heart Attack* (1974)
* *A Night at the Opera* (1975)
* *A Day at the Races* (1976)
* *News of the World* (1977)
* *Jazz* (1978)
* *The Game* (1980)
* *Flash Gordon* (1980)
* *Hot Space* (1982)
* *The Works* (1984)
* *A Kind of Magic* (1986)
* *The Miracle* (1989)
* *Innuendo* (1991)
* *Made in Heaven* (1995)

## Gáldut

Kategoriija:Musihkka
Suonnjel

**Suonnjel** (, , , *Сонгельск*, *Суоникюля*) lea okta nuortasápmelaččaid dálvesiida Beahcáma gieldda máttaoasis Ruoššas. Suonnjel lea okta golmma nuortalaččaid dálvesiiddain, mat leat Täyssinä ráfešiehtadusa rájes gullan Ruššii. Tarto ráfi maŋŋá jagiin 1920–1944 Suonnjel gulai Supmii. 

## Biras Suonnjelis
Suonnjel lea eará boares siiddaid ládje vuođđuduvvon lahka čázádagaid. Lohttu lea Suonnjel-siidda guovddáš johka. Suonnjela davveosiin biras šaddá guorbbasin: goahccevuovdi guovlu rievdá skierriavádahkan. Olles Beahcán lea oassi Davvi-Lappi avádaga, mas meahccit, jeakkit, duoddarat ja čázádagat vuoruhit. Suonnjela biras lea luonddu beales hui rikkis guovlu, mas luonddu dáhkidii ássiide vuđolaččat dorvvolaš ja sihkkaris eallima. 

## Hálddahus
Suonnjelis doaimmai nuortalaččaid siidačoahkkin ja iešstivrenvuoigádat, *siidsååbbar*. Dat lei nuortalaččaid oktasaš vuoigatvuođa ja ortnega bajásdoalli. Siidsååbbar doaibmá ain Suoma Sámis nuortasápmelaččaid guovllus. Siidačoahkkin lea nuortalaččaid deháleamos hálddahusorgána, masa nuortalašráđđi ja luohttámušalmmái válmmastallet áššiid. Luohttámušalmmái jođiha siidsååbbara.

Siidsååbbar čoahkkanii álo, go galggai gieđahallat mearkkašahtti áššiid. Ovdamearkan boazodoalloáššiid, luossabivdobáikkiid juohkima ja rihkkumušaid dihte buot siidda olbmot čoahkkanedje oktii. Siidsååbbaris sohkaguovlluid njunnošiiguin áššiin mearridedje náitalan almmáiolbmot. Sáhkavuorruid dolle buot 18-jahkásaš albmát. Mearridanváldi lei maid leaskan báhcan nissoniin, geain ledje mánát. Muđui nissoniin ii leamašan mearridanváldi, muhto sii oassálaste siidsååbbariidda ja ledje mielde ságastallamiin. 

## Ealáhusat ja eallinvuogit Suonnjelis
Sohkaguovllu luondduriggodagat adde ealáhusa Suonnjelis. Siidda nuortalaččaid deháleamos ealáhusat ledje guolásteami lassin fuođđobivdin ja boazodoallu. Suonnjela nuortalaččaid barget maid iešguđetlágan bargguid, dego mátkkoštan-, vuovdin- ja fievrrideamibargguid. Doložiin Suonnjela nuortalaččat láigohedje sin guollečáziid ja fuođđoeatnamiid anáraččaide ja ruoššaide. Čázádagat, fuođđoeatnamat sihke boazodoalloguovllut ledje nuortalaččaid sogaid stivrejumis.

Suonnjela ássit hárjehedje ovttas Njuohttejávrri ássiiguin buođđobivdu Doallánjogas. Luosat bivdojuvvojedje buođuin ja guolit juogaduvvojedje bearragottiid gaskkas. Árbedieđu mielde buođus ožžojuvvojedje valjit luosat, mat vuvdojuvvojedje Guoládatnjárgii. Go Beahcán laktojuvvui Supmii jagis 1920 de buođđobivdu nogai.

Buođđobivddu lassin Suonnjela nuortalaččat bivde nuohtain. Soames bearrašat bivde guliid maid merddiin. Nuortalaččaide lei dehálaš, ahte guollečázit muddejuvvojit, vai guollenálit seailluhivčče maid boahtte jagiide.

## Olmmošlohku ja orrut
Eanaš oassi Suonnjela ássiin ledje Beahcáma nuortasápmelaččat. Jagi 1929 heaggačáliheami mielde Suonnjela olmmošlohku lei 168, buot nuortalaččat.

### Olmmošlogu ovdaneapmi
*1921: 159
*1925: 165
*1929: 168
*1930: 163
*1935: 201
*1939: 219

## Gáldut

Kategoriija:Nuortasápmelaččat
Kategoriija:Beahcán
Diida

**Diida** lea ovtta lágan einnosteapmi boahtteáiggi birra. Dat leat dego eallinnjuolggadusat, go muitalit leat go diŋggat buoris vai bahás. Leat hui ollu iešguđetlágan diiddat, ee. luonddu ja servodaga birra.

Kategoriija:Kultuvra
Romssasuolu

**Romssasuolu** () lea suolu nannáma ja Sállira gaskkas Romssas Romssafylkkas. Gávpoga guovddáš lea sullo nuorttabealde, muhto olbmot orrot miehtá sullo. Romssa girdišillju lea fas oarjjabealde. Romssasullos beassá nannáneatnamii Tromsøbrua-šalddiin dahje Tromsøysundtunnelen-tunneallain. Sállirii manná Sandessundbrua-šaldi.

Romssasuolu lea sullii 10 km guhku davvegeažis lullegeahčái. Badjin, gasku sullo, lea jávri, Báhpajávri () masa huksejuvvui buođđu jagis 1867. Sullos leat hui ollu viesut, muhto maiddái veaháš vuovddit.

Sullos, nuorttabealde, leat ee. Romssa universitehta, Davvi-Norgga universitehtabuohcciviessu ja Tromsø Museum.

Romssasuolu lea olmmošlogu ektui Norgga stuorámus suolu. Hinnøya lea nubbin stuorámus. Romssasullo olmmošlohku lea 36&nbsp;088 (ođđajagimánu 1. b. 2012), ja lea juhkkojuvvon viđa guvlui:
* Sentrum 6784
* Sommerlyst 7283
* Nordre Tromsøya 7477
* Mortensnes 9046
* Søndre Tromsøya 5498

Sentrum guvlui gullá gávpotguovddáš ja dan lagasbiras, nappo sullo nuorttabealli. Nordre Tromsøya lea sullo davát oassi, ja Søndre Tromsøya lea lullegeahči. Sommerlyst ja Mortensnes leat Romssasullo oarjjabealde.

## Liŋkkat
* Romssasuolu Google Maps satellihttagovas

Kategoriija:Romssa sullot
Buddhisma

**Buddhisma** lea oskkolat dahje filosofiija mii vuođđuduvvui Indias 500-logus oKr. Oskkoldat álggahuvvui Siddhartha Gautama oahpahusaid vuođul, guhte šattai *buddha*. Son oahpahii ahte son lea dušše dábálaš olmmoš, iige profehta dahje ipmil.

Okta buddhisma váldoáššiin lea ahte olmmoš riegáda ain ođđasit maŋŋel go lea jápmán. Jus lea bargan ollu baháid ovddit eallimis, de šaddá nuppi eallimis juoga mas leat ollu váttisvuođat. Jurdda lea ahte son galgá riegádit ođđasit dassážii go beassá eret eallinjuvllas samsaras, ja olaha nirvana.
Kategoriija:Oskkut
Café Tacvba

**Café Tacvba** lea meksikolaš rockjoavku.

## Joavku
*Rubén Isaac Albarrán Ortega (alias «Juan», «Pinche Juan», «Cosme», «Anónimo», «Nrü», «Amparo Tonto Medardo In Lak’ech», «G3», «Gallo Gasss», «Gallo Glass», «Élfego Buendía», «Rita Cantalagua» og «Sizu Yantra»): lávlu, gitárra
*Emmanuel «Meme» del Real Díaz: keyboard, gitárra, piano, lávlu
*José Alfredo «Joselo» Rangel Arroyo: gitárra, lávlu
*Enrique «Quique» Rangel Arroyo: bassgitárra, EUB (electric upright bass), lávlu

## Diskografiija
* *Café Tacuba* (1992)
* *Re* (1994)
* *Avalancha de Éxitos* (1996)
* *Revés/Yo Soy* (1999)
* *Tiempo Transcurrido* (2001)
* *Lo esencial de Café Tacvba* (2001)
* *Vale Callampa* (EP) (2002)
* *Cuatro Caminos* (2003)
* *MTV Unplugged* (2005)
* *Sino* (2007)
* *El Objeto Antes Llamado Disco* (2012)

Kategoriija:Davviamerihkálaš musihkkárat
Kategoriija:Meksiko
Njálla

**Njálla** lea beanaelliid čerdii gullevaš boraspire mii eallá davvi tundraguovlluin. Dat gierdá galbmasa hui bures, ja dan guolggat leat nu lieggasat ahte gierdá bures 40 minusceahki. Njálla deaddá 2,5-5,0&nbsp;kg.

Kategoriija:Riebanat
Katla (vulkána)

**Katla** lea 1&nbsp;512 mehtera allosaš vulkána Islánddas. Dat lea 300–400 mehtera Mýrdalsjökull-jiehki vuolde. Kráhtera diamehter lea sullii 10 km. Vulkána lea russon badjelaš logi geardde jagi 874 maŋŋel. Stuorra russumat gávdne saji birrasiid jagi 1000, 1357 ja 1490. Sihkkarastojuvvon jagit goas Katla russui, leat 1580, 1612, 1625, 1660, 1721, 1755, 1823, 1860, ja maŋimus, golggotmánu 12.–skábmamánu 5. b. 1918. Golmma maŋimus háve russun lea bistán gaskal 20 ja 30 jándora.

Islándda geodieđalaš instituhta mielde lea vejolaš ahte okta russun gávnnai saji jagis 1955, muhto jus nu lei, de lei nu unni ahte ii cuvken jiehki bajábealde. Jagis 1998 soittii maiddái russut.

Kategoriija:Islándda vulkánat
Jiekŋaguovža

**Jiekŋaguovža** (*Ursus maritimus*) lea guovžžaid čerdii gullevaš boraspire, mii eallá Árktisas.

## Eallinguovlu
Jiekŋaguovžžat ellet Ruošša davviosiin, Oarje- ja Davvi-Alaskas, Canada árktalaš guovlluin, Ruonáeatnamis, Svalbárddas ja Davvi-Siperias.

Ovddit jiekŋaáiggis ja veaháš dan maŋŋel, lei jiekŋaguovžžaid eallinguovlu mihá stuorit. Ovdahistorjjálaš jiekŋaguovžžaid bázáhusat leat gávdnon earret eará Ruoŧas ja Dánmárkkus. Árvaluvvo ahte šládja elii maiddái Suomas, muhto dat ii leat áibbas sihkkar.

## Sturrodat
Jiekŋaguovža lea guhkit go eará guovžžat, ja sullii seamma sturrosaš go kodakguovža. Dat lea gaskal guokte ja 2,8 mehtera guhkosaš. Njiŋŋelaš guovža deaddá 175–300 kg ja varris ges 350–700 kg, muhto stuorimusat soitet leat olles 800 kg.

Kategoriija:Guovžžat
Chicago

**Chicago** lea gávpot USAs Illinoisa oassestáhtas.

Kategoriija:Amerihká ovttastuvvan stáhtaid gávpogat
Anggun

**Anggun Cipta Sasmi** (r. Cuoŋománu 29. beaivve 1974 Stratfordis, Jakartas, Indonesias) lea kanadalaš lávlu ja lávlladahkki gean váldošáŋŋerat leat pop-musihkka.

## Gáldut

Kategoriija:Riegádeamit 1974
Coragiella

**Coragiella** lea utoaztekalaš giellagoddái gullevaš giella mas leat 13&nbsp;354 hálli golmma sierra guovllus Meksiko máttaosiin.

Kategoriija:Utoaztekalaš gielat
Kategoriija:Gielat Meksikos
Kategoriija:Ovttaskas gielat
MacBook Pro

**MacBook Pro** lea Apple dihtor mii lea ráhkaduvvon ámmátatnui. Dat almmuhuvvui ođđajagimánu 10. b. 2006.

MacBook Pro -dihtoriin leat golmma iešguđet sturrosaš šearpmat: 13,3", 15" ja 17".

## Liŋkkat
*MacBook Pro - Apple

Kategoriija:Apple dihtorat
Nairobi

**Nairobi** lea Kenia oaivegávpot. Dat vuođđuduvvui jagis 1899.

Kategoriija:Nairobi
Kategoriija:Kenia gávpogat
Kategoriija:Afrihká oaivegávpogat
Olympos

**Olympos** (greikkagillii Όλυμπος) lea Greikka alimus várri, mii lea 2917,727 mehtera alu. Dološ greikalaš mytologiija mielde ipmilat orro Olymposa čohkas balvvaid bajábealde, ja doppe stivrejedje Zeus oktan eamidiinnis Herain ja eará ipmiliiguin.

## Gáldut

Kategoriija:Greikka eatnandiehtu
Kategoriija:Eurohpá várit
Šáhkka

**Šáhkka** (persiagielas *šah* (‏شاه‎ ), «gonagas») lea speallu guovtti olbmui.

## Historjá
Šáhka speallan álggii Ásias birrasiid jagi 600.

## Boalut
Šáhkas goappašat speallis leat 1 gonagas, 1 dronnet, 2 toartna, 2 viehkki, 2 heastta ja 8 boandda.


Chess kdt45.svg|Gonagas
Chess qdt45.svg|Dronnet
Chess rdt45.svg|Toardna
Chess bdt45.svg|Viehkki
Chess ndt45.svg|Heasta
Chess pdt45.svg|Boanda


## Speallan
Šáhkas da lea okta vilges ja okta čáhppes siidu. Vilges siidu álgá. Spealli galgá dahkat nu ahte vuostálasti gonagasa sáhttá goddit. Dat gohčoduvvo maiddái «šáhkka-máhtta».

Kategoriija:Šáhkka
Citlaltépetl

**Citlaltépetl** (spánskagillii: *Pico de Orizaba*) lea Meksiko alimus várri, mii lea 5&nbsp;675 mehtera alu.

Kategoriija:Meksiko
Kategoriija:Várit
Cerro Chirripó

**Cerro Chirripó** lea Costa Rica alimus várri, mii lea 3&nbsp;820 mehtera alu.

Kategoriija:Costa Rica
Kategoriija:Várit
Rafael

**Raffaello Sanzio da Urbino** (njukčamánu 28. b. 1483 dahje cuoŋománu 6. b. 1483 &ndash; cuoŋománu 6. b. 1520) lei itálialaš dáiddár.

## Govat

Image:Raffaello Madonna Cowper.jpg|*The Small Cowper Madonna*
Image:Baldassare Castiglione de Raphael.JPG|*Baldassare Castiglione*
Image:Raffaello Sanzio - Pope Leo X with Cardinals Giulio de' Medici and Luigi de' Rossi - WGA18876.jpg|*Pope Leo X with Cardinals Giulio de' Medici and Luigi de' Rossi*


## Gáldut

Raphae
Hoverla

**Hoverla** lea Ukraina alimus várri, mii lea 2&nbsp;161 mehtera alu.

Kategoriija:Ukraina
Kategoriija:Várit
Gangkhar Puensum

**Gangkhar Puensum** (tibetagillii: གངས་དཀར་སྤུན་གསུམ) lea Bhutana alimus várri, mii lea 7&nbsp;570 mehtera alu.

Kategoriija:Bhutan
Kategoriija:Várit
Jiří Dienstbier

**Jiří Dienstbier** (r. cuoŋománu 20. b. 1937, Kladno, Čekkoslovakia – j. ođđajagimánu 8. b. 2011, Praha) lei politihkkár ja journalista. Son lei Čekkia vuosttaš olgoriikkaministtar jagi 1989 rájes jagi 1992 rádjai. Son barggai Ovttastuvvan Našuvnnaid ovddasteaddjin Jugoslavias jagiid 1998–2001. Kommunistaáiggis son lei giddagasas ovttas Václav Haveliin. Go jámii, son lei senáhtor Čekkias.

## Gáldut

Kategoriija:Čekkialaš politihkkárat
Ariana Grande

**Ariana Grande** (r. geassemánu 26. beaivvi 1993 Boca Raton, Florida, Amerihká ovttastuvvan stáhtat) lea amerihkálaš lávlu. 

## Diskografia
### Studioálbumat
* 2013 – *[[Yours Truly (Ariana Grande album)|Yours Truly]]*
* 2014 – *[[My Everything (Ariana Grande album)|My Everything]]*
* 2016 – *[[Dangerous Woman]]*
* 2018 – *[[Sweetener (Ariana Grande album)|Sweetener]]*
* 2019 – *[[Thank U, Next]]*
* 2020 – *[[Positions (Ariana Grande album)|Positions]]*
* 2024 – *[[Eternal Sunshine]]*

## Filmografia
* 2011 – *[[Snowflake, the White Gorilla]]*
* 2016 – *[[Underdogs (jagi 2013 argentiinnálaš filbma)|Underdogs]]*
* 2016 – *[[Zoolander 2]]*
* 2020 – *[[Mariah Carey's Magical Christmas Special]]*
* 2020 – *[[Ariana Grande: Excuse Me, I Love You]]*
* 2021 – *[[Billie Eilish: The World's a Little Blurry]]*
* 2021 – *[[Don't Look Up]]*

## Eará dieđut
Sus lea vielljabealli, gii maid lávlu ja dánsu, su námma lea Frankie Grande. Ariana orru Kalifornias. Son lea hui čeahppi lávlut ja láve humadit su fansain. Ariana lea leamaš Japanas ja máhttá japánagiella hupmát maid. Son lei Japanas ođđábeavruohta 2013/2014.

## Gáldut

Kategoriija:Amerihkálaš musihkkárat
Čáppagirjjálašvuohta

**Čáppagirjjálašvuohta** lea teaksta, mii lea čállojuvvon dego dáidda dahje áiggeájanas (gč. maid áššegirjjálašvuohta). Čáppagirjjálašvuohta lea árbevirolaččat meroštallojuvvon  golbman šládjan, mat leat drámá, epihkka ja lyrihkka.
Sámi dieđalaš áigečála

**Sámi dieđalaš áigečála** lea dieđalaš áigečála maid Sámi allaskuvla ja UiT Norgga arktalaš universitehta almmuhit ovttasbarggus. Áigečála almmuhuvvo sámegillii.

Vuosttaš nummár almmuhuvvui 1994s, 2004 maŋŋel áigečála lea almmuhuvvon oktii ja 2010 maŋŋel guktii jagis. Jagi 2013 rájes Sámi dieđalaš áigečála lea elektrovnnalaš Open access –áigečála, mii máksá, ahte buohkain lea vejolašvuohta lohkat áigečállaga neahtas.

Áigečála lea Norggas dohkkehuvvon almmuhankanálan mii addá 2. dieđalaš dási čuoggáid. Váldodoaimmaheaddji lea Harald Gaski, ja doaimmahusas leat Berit Anne Bals Baal, Kristina Labba, Lill Tove Fredriksen ja Mikkel Nils Sara. Doaimmahusčálli lea Arnstein Johnskareng.

## Ovddeš váldodoaimmaheaddjit
* Solveig Joks
* Kaisa Rautio Helander

## Juolgenohtat


## Liŋkkat
* Sámi dieđalaš áigečála

Kategoriija:Norga
Kategoriija:Sámi áigečállagat
ČSV

**ČSV** (Čájet Sámi Vuoiŋŋa!) dahje **ČSV-lihkadus** lei sámepolitihkalaš ja -kultuvrralaš lihkadus, mii álggii Mázes čavčča 1970. ČSV ii lean bellodat iige organisašuvdna, ja bustávaid mearkkašumis leat maid eará veršuvnnat. ČSV dehálaš rolla lei fallet nuorra sámi aktivisttaide identitehta ja oktavuođa.

## Girjjálašvuohta

* Kalstad, Johan Klemet Hætta 2013: ČSV – sámi nationalisttaid dahje sámenašuvnna doaimmalaččaid muitun.  – *[[Sámi dieđalaš áigečála]]* 1:29-48
* Magga, Ole Henrik 2006: Samisk aktivist i 40 år. – *Samtiden* 2/2006: 72–82.

## Liŋkkat

* Vi trenger nye ČSV-ere. 15.01.2012; NRK

Kategoriija:Sámepolitihkka
Máret Ánne Sara

**Máret Ánne Sara** (riegádan 1983 Guovdageaidnu) lea sámi dáiddár, girječálli, ja doaimmaheaddji. Sus leat leamaš govvačájáhusat Suomas ja Norggas. Su sárgosiin son govvida oktavuođa bohccuid ja olbmuid gaskkas ja sámi gullevašvuođa. Su vuosttaš romána lea *Ilmmiid gaskkas *ja almmuhuvvui 2013 DAT lágádusain. Dat lea fantasiija-romána vielja ja oappá birra, geat šaddaba boazun ja deaivaba ulda-noaiddi. Jus soai háliideaba boahtit ruoktot, soai ferteba gávdnat čovdosa. Dat lea dušše vuosttaš oassi stuorebuš muitalusas. Máret Ánne Sara lea maid doaimmaheaddji Š-bláđis.

## Girjjit
* Ilmmiid gaskkas (2013)
* Doaresbealde doali (2014)

## Gáldut

## Liŋkkat
* Máret Ánne Sara ruoktosiidu
*[Máret Ánne Sara, documenta 14, Kassel, [Eaŋgalsgiella]]
Kategoriija:Sámi girječállit
Áilu Valle

**Áilu Valle** (riegádan 1985) lea ráp-artista, guhte lea eret Ohcejoga Gámasmohkis. Son ráppe davvisámegillii, suomagillii ja eaŋgalasgillii. Valle lea almmustahtan davvisámegielat debyhta-albuma jagis 2012, man namma lea Dušši dušše duššat. Son bádde Tuupa Recordsiin.

Dehálaš fáddá Vallei lea kritiseret oarjemáilmmi nealgi golahit eanet, ja riggáid dárbu dinet eambbo ja eambbo ruđa. Son čievččasta kapitalismma njuolga njeacce vuostá.

## Diskografiija
* Kids album: *[[Hoŋkoŋ Dohkká]]*, 1994
* Ailu Valle: ­*Dušši dušše dušša*t (2012, Tuupa Records)
* Pummiharmonia: ­*Parasta ennen* (2012, author’s edition)
* Pummiharmonia: ­*Bardo* (2014, MediaCroco Records)
* Ailu Valle: ­*7* (2015, Tuupa Records)
* Ailu Valle: Viidon Sieiddit (2019, Petrichord Records)

## Singlet
* Yungmiqu ja Ailu Valle: *Maid Jos It*, 2020
* Ailu Valle ja Amoc: *Horagállis*, 2020
* Ailu Valle: *Dušši dušše duššat 2020*, 2020

### Mielde maiddái
* Roolipolunveljekset: *Unessa paremmin*, 2012
* *Räppärit rasismia vastaan*, 2015
* Liigalaiska: *Kasas*, 2015
* Paleface: *Jostain paljon kauempaa*, 2014
* Paleface: *Jostain paljon kauempaa - Xmies Engage! Remix*, 2015
* En kiellä enkä myönnä: *Intro*, 2015
* Ylva: ­*Roryda*, 2015
* Amoc: ­ *Kiälláseh*, 2016
* Mokoma: *Rautaa rinnoissa / Ruovddi rattiin*, 2016
* TMNPK: *Mie ja sie*, 2016
* Dj Polarsoul: *En seuraa piirii*, 2015
* Ameeba: *Occupy HKI*, 2017

* Yungmiqu: *Gos Lippis*, 2020
* 998: ­*998*, 2020


## Gáldut

Kategoriija:Sámi musihkkárat
Kategoriija:Hip-hop-artisttat
Rieban

**Rieban** (*Vulpes vulpes*) lea Davviriikkain dábáláš ruksesruškes beanaealli. Dat lea viidásepmosit leavvan eatnan alde ealli fuođđu: dat eallá measta olles Davvi-Amerihkás ja Eurásias. Maiddái Davvi-Afrihkás leat muhtin veardde riebanat.

Ovddeš áigge bivde ollu riebaniid dan náhki geažil, ja erenoamážit riebanat, main lei čáppa ivdni, ledje divrras gávpegálvvut jahkečuđiid áigge, earret eará čáhppesrieban, silbarieban ja oalát jievja rieban, mas ledje rukses čalmmit.

Kategoriija:Riebanat
Boazodoallu

**Boazodoallu** lea davviriikkain ja Ruoššas, eanáš sápmelaččaid hárjjehan ealáhus. Boazodoallu earrána omiid dikšumis das, ahte bohcot besset eallit friidjan. Boazodoalus lea geavahusas balggosortnet ja mađut.

## Historjá

Sápmelaččat leat juo don dolin álgán bivdit gottiid. Dasto kekse álgit guođohit gottiid ja dás boazodoallu álggii. Bohcco leat guođohan das leahkki materiálaid dihtii dego bierggu, čoarvviid ja náhkki. Álggos bohccuid goađohedje siidaortnega mieldi. Siidii gulle dábálažžat bearaš dahje sohka. Dasto 1800-logu loahpas Ruošša keaisár mearridii lágádit balgosortnega.

## Boazodoallu dán áigge

Dán áigge lea ainge balggosortnet. Buot badjealbmát gullet muhtun balgosii. Balgus dikšu lahkaáššiid. Bohcuid merket juohke jage guktii dahje dárbbu mielde eanet. Merken dáhpáhuvvá bigálusas, gos merkema lassin vuvdojuvvo ja njuvvojuvvo badjelmeare bohcuid. Bigálastin dáhpáhuvvo nu, ahte vuos mearkkahis bohccot nummerastojuvvo, dasto daid addet johtit iežas álddu lusa. Dasto čierpmat juogo gessojuvvo njuovvamii dahje vuovdimii, dahje merkkejit ja luiddet várrái. Seamma dahku maiddái eará bohccuidda. Luiddon bohccuidda dábálažžat bidjet vuos mahtudalkkasa. Váris dasto badjeolbmot fáktejit bohccuid ja bibmet daid giđđat. Bohccuid maiddái sáhttá váldit ruoktut biebmanlahkai. Ná dahku ovddamearkka dihtii juos boazu lea boazus dahje dat lea gilvaheargi.

Kategoriija:Boazodoallu
Gumposat

**Gumposat** lea árbevirolaš sápmelaš borramuš. Gumposa varra lea bohccovarra, man lea váldojuvvon váibmosuonas čeabehis. Varra golggahuvvo lihttái. Vara sáhttá geavahit maiddái márffiin. Čakčadálvi lea dábaleamos jagiáigi borrat gumposiid, danne go dalle leat bigálusat.
Gumposat ráhkaduvvo bohccovaras, buoiddis, sáltis ja roavejáfuin. Dan lassin gumposiidda sáhttá  bidjat lávkki ja bihppora.

## Rávvagat

Buoiddis ja lávkkis čuhppojuvvo unna smávva bihtáid. Lávki steikejuvvo bannos nu guhká, ahte dat lea dimis. Varra firrojuvvo bures amas varra gielluluvvat. Dan maŋŋá varrii lasihuvvojit buot ávdnasat. Roavajáffut lasihuvvojit nu ahte dáigi lea suohkat. Gumposdáiggi galgá addit orrut sullii diimmu. Gumposat duldojuvvo liemas sullii ovtta diimmu, nu guhká ahte roahkajáffut leat giksan. Gumposat borrojuvvo buđehiin ja joŋaiguin.

## Gáldut

* https://web.archive.org/web/20160304223126/http://www.siida.fi/sisalto/lapsille-ja-opiskelijoille/vuodenajan-teema/arkisto/kumpukset-ja-selkkeitto
* http://sogsakk.wordpress.com/tag/gumposat

Kategoriija:Sámi biebmu
Boallobeavdi

**Boallobeavdi** lea apparáhtta, man funkšuvdna lea sáddet kodaid dihtorii dahje čállinmašiidnii. Boallobeavddis sáhttá leat sihke bustávat, logut ja eará symbolat. Boallobeavddi dábálaš boalut sáddet kodaid njuolga dihtorii, sin lassin leat maid funkšuvdnaboalut, maid leat vejolaš ovttastahttit dábálaš boaluiguin, ja dan bokte oažžut ođđa koda. Omd. Macintosha dihtorboallobeavddis SHIFT a boađus lea A, ja OPT e boađus sáhttá leat é.

Máŋga gielain lea iežas boallobeavdi, dego davvisámegielas. Jos lea kommersiálalaččat vejolaš, de gielas lea maid fysalaš boallobeavdi, dahje boallobeavdi, gos bustávat leat málejuvvon boaluide.

Davvisámegiela boallobeavdi ožžui modearna hámi Sámi dihtorlávdegotti barggu oktavuođas.

Kategoriija:Dihtor
Kategoriija:Boallobeavdi
Eahpáraš

Sámis leat **eahpáraš**-máidnasat mat muitalit dan ahte luovosmánát geat leat čihkkojuvvon meahccái šadde jámehin. Dološ áigin jus náitalkeahtes nissonolbmot šadde áhpeheamit, sii balle ráŋggáštuvvomis ja guđđe sin mánáid, geat jápme gástta haga. Daddjo ahte eahpáraččat gillájedje ja geahččaledje mávssahit olbmuide gillámušaideaset ovddas. Eahpáračča vástagat eará davviriikkalaččain leat dážaid *utburd*, ruoŧŧelaččaid *myling* ja suopmelaččaid *ihtiriekko*.

Máret Ánne Sara lei čállán romána *Ilmmiid gaskkas*, mas son govvida eahpáračča dego unna šovkes álás mánáža rukses čalmmiiguin. Eahpáraččas lea liidni čeabet birra, danin go váhnemat buviheigga su. Eahpáraš gáibida gástta ja dat lea dárbbaš lohkat Áhčči min-rohkosa jorggu ládje.  

Kategoriija:Sámi mytologiija
Heastanálli

**Heastanálli** lea joavku heasttat, mas leat dihto oktasaš dovdomearkkat. Heasttat seamma nális atne goasii seamma bajiloainnut.
Kategoriija:Eallit
Samojedagielat

**Samojedagielat** ovttaš suopmelaš-ugralaš gielain leat urálalaš gielat. Daid urálalaš vuođđogiella hállojuvvui sullii 6000 jagi dassái. 

Samojedagielat leat juohkejuvvon lullisamojedagielaide ja davvisamojedagielaide:

**Davvisamojedagielat**
* enetsagiella
* nenetsagiella
* nganasanagiella
* juratsagiella, jávkan

**Lullisamojedagielat**
* selkupagiella
* kamassagiella, jávkan
* matorigiella, jávkan

Kategoriija:Samojedagielat
Kategoriija:Urálalaš gielat
Kategoriija:Ruošša gielat
Siligo

**Siligo** lea Sardinia gávpot, lea regiuvdna Italias, olmmošlohku 943 (2010)

Kategoriija:Itália gávpogat
Ronald Reagan

**Ronald Wilson Reagan**, (r. guovvamánu 6. b. 1911 &ndash; geassemánu 5. b. 2004) ) lei Amerihká ovttastuvvan stáhtaid 40. presideanta.

Son válljejuvvui presideantan jagiin 1981 ja 1989. Ronald Reagen eamit lei Nancy Reagan ja su mánát leat Ron, Michael, Maureen ja Patti Reagan. Reagana ovddideaddji lei Jimmy Carter. 

## Gáldut

## Geahča maid
*Ronald Reagan váldosiidu

Reagan, Ronald
Kategoriija:Amerihkálaš politihkkárat
Kategoriija:Riegádeamit 1911
Kategoriija:Jápmimat 2004
Slettaelva

**Slettaelva** lea Romssa gávpotoassi Sállira sullos. Dat lea Kvaløysletta davábealde, sullii 3 km eret Sandnessundbruas.

Slettaelvas lea gilisearvi, Slettaelva borettslag, mánáidskuvla ja máŋga mánáidgárddi.

Kategoriija:Romssa gávpotoasit
Slettaelva skuvla

**Slettaelva skuvla** () lea mánáidskuvla Slettaelva gávpotoasis Sálliris Romssa gielddas. Skuvla vuođđuduvvui 1989:s. Slettaelva skuvllas ledje 170 oahppi skuvlajagi 2013/2014 álggus.

Skuvlla jođiha čavčča 2014 rájes rektor Vegard Yttergård.

## Historjá
Skuvla vuođđuduvvui 1989:s A/L Slettaelva Grendehus vistái maŋŋel go guovllu váhnemat gáibidedje skuvlla Slettaelvai. Dalle lei doppe dušše 1.-3. klássa, ja easkka 1995:s ledje skuvllas buot mánáidskuvlla čieža klássa. Lášmmohallanlatnja ja skuvlagievkkan ledje gárvvisin 1998:s. Birrasiid jagi 2000 ledje skuvllas vuollelaš 300 oahppi, ja nu lei skuvla Sállira stuorámus. Maŋŋel dan leat leamaš unnit oahppit, ja čakčat 2013 ledje doppe 170 oahppi.

## Gáldut

## Liŋkkat
*Slettaelva skuvla

Kategoriija:Romssa skuvllat
Kategoriija:Romssa fylkka mánáidskuvllat
Aftenposten

**Aftenposten** lea Norgga stuorámus aviisa, vuođđuduvvon 1860:s, ja das boahtá ođđa nummir juohke beaivvi. Dat lea maiddái riikka stuorámus diŋgonaviisa, ja almmuhuvvo Oslos. Aviisa šattai stuorámus go VG lohkkiid mearri njiejai ollu.

Aftenposten vuođđuduvvui miessemánus 1860 namain *Christiania Adresseblad*, muhto namma rievdaduvvui 1861 álggus, ja ođđa namma šattai *Aftenposten*, guhte lea bisson dan rájes odnážii.

Aviissas lea maid nuoraidveršuvdna, *Aftenposten Junior*.

## Doaimmaheaddjit
* Elling Kristoffersen, 1860–1863
* Zacharias Schlytter, 1863–1867
* Johan Magelssen, 1867–1879
* Amandus Schibsted, 1879–1913
* Ola Christofersen, 1913–1919
* Thorstein Diesen, 1913–1925
* Frøis Frøisland, 1919–1930
* Johs. Nesse, 1930–1941
* Haakon Øverland, 1936–1943
* Henry E. Endsjø, 1941–1945
* Johs. Nesse, 1945–1948
* Einar Diesen, 1948–1968
* Henrik J. S. Huitfeldt, 1945–1973
* Herman Smitt Ingebretsen, 1949–1961
* Torolv Kandahl, 1961–1970
* Reidar Lunde, 1970–1978
* Hans Vatne, 1970–1984
* Trygve Ramberg, 1978–1986
* Egil Sundar, 1984–1990
* Andreas Norland, 1989–1993
* Einar Hanseid, 1994–2003
* Hans Erik Matre, 2004–2009
* Hilde Haugsgjerd, 2009–2013
* Espen Egil Hansen, 2013–

## Liŋkkat
*Aftenposten.no

Kategoriija:Norgalaš aviissat
Kategoriija:Aviissat vuođđuduvvon 1860:s
Partido Acción Ciudadana

**Partido Acción Ciudadana** (**PAC**) lea Costa Rica politihkalaš bellodat, mii lea álggahuvvon 2000:s. Bellodaga ságajođiheaddjin lea Costa Rica presideanta Luis Guillermo Solís.

## Olggobeal liŋkkat
*Neahttasiiddut

Kategoriija:Costa Rica bellodagat
Juan Carlos Varela

**Juan Carlos Varela Rodríguez** (r. juovlamánu 12. b. 1963 Panama gavpógis) lea panamalaš politihkkár, gii lei Panama olgoministtar jagiin 2009&ndash;2011 ja presideanta jagiin 2014&ndash;2019.

## Olggobeal liŋkkat
* Juan Carlos Varela váldosiidu

## Gáldut

Kategoriija:Panamalaččat
Jens Johan Hjort

**Jens Johan Hjort** (riegádan suoidnemánu 14. beaivve 1964) lea norgalaš advokáhtta ja Olgešbellodaga politihkar. Jagiid 2011&ndash;2015 son doaimmai Romssa suohkana sátnejođiheaddjin.

## Referánssat

Kategoriija:Norgalaš politihkkárat‎
Diabetes

**Diabetes** (*Diabetes mellitus*, maiddái gohčoduvvon **sohkardávda**) lea dávda mas olbmo čoavječolgaráksá ii nagot ráhkadit doarvái insuliinna goruhii. Diabetesa mihtilmas dávdamearka lea alla varrasohkkar. 

## Tiippat
Diabetes dábálaččat juhkkojuvvo guovtti tiipii. Tiipa 1 ja tiipa 2. Tiipa 2 lea dábálaččat go tiipa 1. 

### Tiipa 1
Tiipa 1 diabetesis goruda immunasystema dovdameahttun sivas bilida čoavječolgarávssá betaseallaid mat ráhkadit insuliinna. Dalle insuliinna ferte addit goruhii cirggastagain, peannain dahje insuliidnapumppain.

Suoma olbmot buohccájit eanemus máilmmis tiipa 1 diabetesii.

### Tiipa 2
Tiipa 2 diabetesa váttisvuohta lea ovddemustá insuliidnaresistensa, mii dađistaga váibada čoavječolgarávssá dassážii go dilli lea seammá go tiipa 1, namalassii ahte čoavječolgaráksá ii nagot ráhkadit doarvái insuliinna go livččii dárbu. Dát kombinašuvdna, go čoavječolgaráksá váibagoahtá ja eará gođđosat mat dábálaččat vástidit insuliidnii šaddet resisteanttat, mielddisbuktá ahte tiipa 2 diabetes lea dávda mii váilevaš divššuin vearrána áiggi mielde. 

Tiipa 2 diabetes lea álbmotdávda mii lassána Davviriikkain. Earenoamážit Suomas dávda lea viehka dábálaš. Olbmot geat gillájit tiipa 2 diabetesa leat várálaččat jápmit ovdal áiggi ja maiddái buohccát iešguđet lassedávddaide. Diabetes lea dutkansuorgi mii stuorru. Maŋemus jagiid dálkkasfitnodagat leat duddjon máŋga ođđa dálkasiid. Ja dađistaga lea maiddái dutkojuvvon movt daid dálkasiid galggašii geavahit divššus. 

Diabetes tiipa 2 lassána dálá servodagas. Servodaga alla gaskamearálaš ahki, unnán rumašlaš lihkadeapmi ja buoidun váikkuhit lassáneapmái. Tiipa 1 diabetes maiddái lassána, muhto mii dasa livččii sivvan lea eahpečielggas.

## Dovdomearkkat
Diabetesa dábálaš dovdomearkkat leat goiku, váibbasvuohta ja gožžandárbu.

## Geahča maid
* Fáktát diabetesa birra 1 ja 2 Norgga diabeteslihttu
* Dovddatgo diabetesa? Teste iežat riskka buohccát tiippa 2 diabetesii Suoma diabeteslihttu
* Dovddatgo diabetesa? Tiippa 2 diabetesa biebmodillirávagirjjáš Suoma diabeteslihttu
* Tiippa 2 diabetesa buohccánriskka árvvoštallanskovvi Suoma diabeteslihttu
Luis Guillermo Solís

**Luis Guillermo Solís Rivera** (r. cuoŋománu 25. 1958 San Josés) lea Costa Rica dálá presideanta, gii ovddasta Partido Acción Ciudadana. Son válljejuvvui presideantan jagis 2014.

## Olggobeal liŋkkat
* Luis Guillermo Solís váldosiidu

Kategoriija:Costa Rica
Sylvi Listhaug

**Sylvi Listhaug** (riegádan juovlamánu 25. beaivve 1977 Ålesunddas) lea norgalaš politihkar (Ovddádusbellodat). Son lea miessemánu 3. b. 2019 rájes Erna Solberga ráđđehusa boarrásiid- ja álbmotdearvvašvuođaministtar. Son lea ovdal doaibman eanandoallo- ja biebmoministtárin (2013–2015), sisafárren- ja searvadahttinministtar (2015–2018) ja justiisa-, gearggusvuođa- ja sisafárrenministtarin (2018). Ovddádusbellodaga guovddášstivrra lahttu son leamaš 2005 rájes. Jagiin 2006–2011 son doaimmai Oslo gávpotráđđin geas lei ovddásvástádus iešguđetlágan sosiálabálvalusain.

## Gáldut

Kategoriija:Olbmot
HTML

**HyperText Markup Language** (**HTML**) lea merkengiella mainna sáhttá hábmet hyperteavstta mii sáhttá gehččojuvvot neahttalohkiin. HTML adno neahttasiidduid ráhkadeamis, ja dainna lea vejolaš ráhkadit ovdamearkka dihte bajilčállaga (h1), liŋkka (a) dahje tabealla (table).

## Historjá
HTML hutkkaiga Tim Berners-Lee og Robert Caillau, ja vuosttaš veršuvdna, HTML 1.0 almmuhuvvui jagis 1991. Dan maŋŋel leat boahtán ollu ođđa veršuvnnat, main HTML5 ja XHTML5 leat ođđasepmosat.

## Teknihkka
HTML:s adnojuvvojit ng. elemeanttat dahje taggat. Buot HTML-elemeanttat leat  gaskkas, omd. . Elemeanttaid galgá loahpahit omd. .

Juohke HTML-dokumeanttas ferte leat goit čuovvovaš koda:


```
<html>
<head>
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<title></title>
</head>
<body>
</body>
</html>
```


Title-elemeantta siste lea siiddu namma. Doppe leat maiddái meta tag-koda, style-koda ja script-koda jus dat leat mielde neahttasiiddus. Body siste galgá leat buot teaksta mii siiddus galgá leat.

Kategoriija:Interneahtta
Kategoriija:Merkengielat
Vandálagiella

**Vandálagiella** lei germánalaš giella, mii lei jáhkkimis nuortagermanalaš gohtagiela lagas fuolkegiella. Vandálagiela hálle vandálat, geat 400-logus bahkkejedje Gallia ja Hispania bokte Davvi-Afrihkái. Lea árvaluvvon, ahte Andalucía nama álgovuođđun lea vandálaid namahus (*Vandalusia*).

Kategoriija:Germánalaš gielat
Bávlos

**Bávlos Tarsuslaš** (hebreagillii ‏שאול התרסי‎‎, greikkagillii Σαῦλος Ταρσεύς; riegádan Tarsusis sullii jagi 5 mKr., jámii Romas sullii jagi 67) lei okta deháleamos árra kristtalašvuođa apoastaliin, miššonearain ja teologain.

## Gáldut

Kategoriija:Olbmot
Oma Mua

**Oma Mua** lea aunusgárjilgiel servodat-politihkalaš áviisa, mii almmustuvvá Petroskois, Gárjila dásseválddis oktii vahkus. Áviissas leat ođđasat, almmuhusat, divttat, dáhpáhusat ja áššit gárjilgiela birra, ovd. áviissas almmustuvvá giela ođđa sánit. Vuosttaš nummar bođii olggos 1990. 

Áviissa preanttus lea sullii 1500. Áviissa koasttida Periodika-goasttádus.

## Oaivedoaimmaheaddjit
* Marina Viglieva
* Natalia Sinitskaya (2004 &ndash; ) 

## Geahča maid
* Oma Mua

Kategoriija:Gárjila dásseválddi aviissat
Kategoriija:Gárjilgiella
Kodima

**Kodima** lea vepsä- ja ruoššagiel áviisa, mii almmustuvvá Petroskois, Gárjila dásseválddis oktii mánus ja mii lea nuvttá. Vuosttaš nummar bođii olggos cuoŋománu 1993. Áviissas leat ođđasat, almmuhusat, dáhpáhusat. 

Áviissa preanttus lea sullii 1000. Áviissa koasttida Periodika-goasttádus, mii koasttida maid Karjalan Sanomat-, Oma Mua- ja Vienan Karjala-áviissaid.

## Oaivedoaimmaheaddjit
* Irina Sotnikova

## Gáldut


## Geahča maid
* Kodima

Kategoriija:Gárjila dásseválddi aviissat
ESTCube-1

**ESTCube-1** lea Estteeatnaman vuosttaš satellihtta.

## Geahča maid

* Satellihtta
* Eleborjjas
* Suopmelaš eleborrjas fárus Estteeatnama vuosttaš satellihta teastagirdimis Tekniikka&Talous 20.4.2009
* estcube.eu prošeavtta siiddut 

Kategoriija:CubeSat-satellihtat
Kategoriija:Estteeatnama dieđa ja teknihkka
Kategoriija:Gomuvuohta
Bochotnica

**Bochotnica** lea gilli máttanuorti-Polenis, gaskal Puławya ja Lublina. Gili olmmošlohku jagis 2010 lei 1&nbsp;500.

Kategoriija:Polena gilit
Żabbar

**Żabbar** lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 15&nbsp;314 ássi (2013).

## Gáldut

Kategoriija:Malta gávpogat
Birkirkara

**Birkirkara** lea Malta stuorámus gávpot. Dan olmmošlohku lea 22&nbsp;319 ássi (2013).

## Gáldut

Kategoriija:Malta gávpogat
Azerbaižanagiella

**Azerbaižanagiella**, muhtumin **aserbaižanagiella** lea altailaš gielaid durkalaš gielaide gullevaš giella mii hupmojuvvo erenoamážit Azerbaižanis ja Iranis. Giella geavahuvvo maiddái Durkkas, Irakis, Georgias ja Dagestana dásseválddis Ruoššas. Giella čállojuvvo, guovllu ektui, golmma iešguđetlágan alfabehtain.

Kategoriija:Durkalaš gielat
Kategoriija:Azerbaižana gielat
Kategoriija:Irana gielat
Kategoriija:Ruošša gielat
Kategoriija:Georgia gielat
Kategoriija:Iraka gielat
Kategoriija:Syria gielat
Paola (Malta)

**Paola** lea Malta gávpot. Dan olmmošlohku lea 7&nbsp;910 ássi (2013).

## Gáldut

Kategoriija:Malta gávpogat
Amol

**Amol** ( *Amul* - *Amol*) lea gávpot Iranas ja Amola šahrestána oaivegávpot.

Kategoriija:Irana gávpogat
Kategoriija:Amola šahrestána
Chris Pratt

**Chris Pratt** (r. geassemánu 21. b. 1979) lea amerihkálaš neavttár.

## Gáldut

Kategoriija:Amerihkálaš neavttárat
Kategoriija:Riegádeamit 1979